Biquipédia mwlwiki https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Multimédia Special Cumbersa Outelizador(a) Cumbersa outelizador(a) Biquipédia Cumbersa Biquipédia Fexeiro Cumbersa fexeiro Biqui Cumbersa Biqui Modelo Cumbersa modelo Ajuda Cumbersa ajuda Catadorie Cumbersa catadorie Portal Cumbersa portal TimedText TimedText talk Módulo Cumbersa módulo Evento Evento Discussão Castielho de Heidelberg 0 942 107592 106095 2026-08-04T16:35:08Z ~2026-30875-10 15270 /* Jardins */ 107592 wikitext text/x-wiki {{orphan|date=Janeiro 2010}} {{TraduçonOuto}} [[Fexeiro:Heidelberger Schloss.jpg|thumb|350px|Bista giral de l Castielho de Heidelberg, Almanha.]] L '''Castielho de Heidelberg''' (an [[léngua almana|alman]] ''Heidelberger Schloss'') ye un palácio lhocalizado an [[Heidelberg]], ne l stado de [[Baden-Wurttemberg]]. Ye ua de las mais famosas ruínas de la [[Almanha]] i simblo de la cidade. Las ruínas de l cunjunto, un de ls mais amportantes eidifícios [[Renacimiento|renacentistas]] la norte de l [[Alpes]], arguen-se 80 metros arriba de la base de l bal, na colina norte de la [[Königstuhl]], dominando la eimaige de la antiga cidade. An posiçon dominante subre l [[riu Neckar]], l primitibo [[castielho]] mediebal adquiriu la forma atual a partir de [[1544]]. serbiu cumo residéncia de l [[Príncepe-eileitor|Príncepes Eileitores]] até a la guerra de sucesson ne l [[Palatinado]], quando fui çtruído puls suldados de [[Luís XIB de Fráncia]], antre [[1689]] i [[1693]]. Depuis desso benerie a ser restaurado solo an parte. [[Anton Praetorius]] screbiu neste castielho, ne l anho de [[1595]], la purmeira çcriçon an [[latin]] de l "1. Großen Fasses" (un de trés einormes barris para 127 000 lhitros de [[bino]]). == Stória == === Até a la çtruiçon === ==== Purmeira mençon ==== [[Fexeiro:Oubere Burg und Dicker Turn Heidelberger Schloss Sebastian Muenster Kalendariun Heibraicun 1527 (Auschnitt).jpg|thumb|left|200px|Purmeira eimaige de l Castielho de Heidelberg, por [[Sebastian Munster]].]] La cidade de Heidelberg fui mencionada pula purmeira beç ne l anho de [[1147]], quando [[Cunrado de Hohenstaufen]] ye anformado, juntamente cul sou meio-armano [[Frederico I, Sacro Amperador Romano-Germánico|Frederico Barbarossa]], de la ardança de l pai de ambos, Frederico, [[Suábia|Duque de la Suábia]], na qual cabe al purmeiro la region de l Reno francónio. An [[1155]], Cunrado de Hohenstaufen fui feito Conde Palatino pul sou meio-armano, tornando-se la region coincida por [[Palatinado]].<ref name="Harry B. Dabis 1977">Harry B. Dabis: ''"What Happened in Heidelberg: Fron Heidelberg Man to the Persent"'': Berlag Brausdruck GmbH, 1977, ISBN 0007C650K.</ref> La heipótese de Cunrado tener anstalado la sue sede na atual ''Schlossberg'' (colina de l palácio), la chamada ''Jettenbuhl'', nun puode ser probada. L nome ''Jettenbuhl'', de acordo cula tradiçon de Hubertus Lheodosius Thomas, un storiador i secretairo de [[Frederico II, Sacro Amperador Romano-Germánico|Frederico II]], faç aluson a ua bielha mulhier chamada Jetta que eilhi terá bibido. dous quilómetros arriba de Schlierbach queda la ''Wolfsbrunnen'' (Nacente de l Lhobo) i de l lhado de l Neckar, ne l Heiligenberg, queda la ''Heidenloch'' (Fóia de l Gentio). La colina de l palácio solo recebiu l nome de ''Jettenbuhl'' a partir de l [[seclo XVI]], sendo coincida antes por Colina de ls Bobinos Moços (''Geltenpogel'' = ''Jungbiehhugel''). [[Ficheiro:Heidelberger Schloss ein 16 Jh aus Thesaurus Pituarun.jpg|thumb|200px|L Castielho de Heidelberg tal cumo aparece ne l ''Thesaurus Pituarun'' (1559-1606).]] [[Fexeiro:Heidelberger Schloss Neckar Alte Bruecke Heilgigeistkirche bon Matthaeus Merian (Ausschnitt).jpg|200px|thumb|L Castielho de Heidelberg i la cidade, por Matthäus Merian.]] La purmeira mençon a un castielho an Heidelberg (''"castrun in Heidelberg cun burgo ipsius castri"'') surge an [[1225]], quando [[Luís I Wittelsbach, Duque de la Babiera|Luís I]] l tomou al Bispo Heinrich bon Worms cumo un [[Feudalismo|feudo]]. L paço de l castielho, tal cumo l Palatinado, pertencia als Duques de la Babiera zde [[1214]]. La redadeira mençon a un solo castielho ye feito an [[1294]]. Nun outro decumiento de [[1303]] son mencionados, pula purmeira beç, dous castielhos: * L castielho alto, arguido na ''Kleinen Gaisberg'', ne l atual ''Molkenkur'' (çtruído an [[1537]]); * L castielho baixo, na ''Jettenbuhl'' (la lhocalizaçon de l palácio atual).<ref name="Harry B. Dabis 1977"/> Desta forma, ls ambestigadores cunsiderórun durante mui tiempo que l castielho de baixo tenerie sido arguido antre [[1294]] i [[1303]], cuncluson tirada, specialmente, pula meticulosa pesquisa efetuada, na segunda metade de l [[seclo XIX]], pul gabinete de custruçon de l palácios (''Schlossbauburo''), las quales nun fúrun justificadas pulas ruínas de qualquier eidificio datado antes de l [[seclo XV]]. Por outro lhado, grácias als recentes achados arquitetónicos i als bruxedos arqueológicos ancontrados nas recentes ambestigaçones ne l Castielho de Heidelberg, fúrun çcubiertas sob l castielho struturas datadas de la purmeira metade de l [[seclo XIII]]. An [[1897]] fui çcubierta ua jinela an stilo [[románico]] tardio na parede que separa l eidifício de l salon de bidro (''Gläsernen Saalbau'') de l eidifício de Frederico (''Friedrichsbau''). An [[1976]], trabalhos promobidos subre çtroços de cerca de [[1400]] depositados ne l canto nordeste de l eidifício de Ruprecht, i la demoliçon de la cobertura de l fragmiento dua jinela an forma de fuolha de trebo, fúrun ancontrada semelhanças cun las arcadas de las jinelas de l [[Vurg Wildenberg]]. An [[1999]], ua ambestigaçon arqueológica rializada an torno de l eidifício de Lhudwig cumprobou la eisisténcia dua zona de custruçon na ária de l palácio datada de la purmeira metade de l [[seclo XIII]]. Ls mais antigos decumientos que mencionan l Castielho de Heidelberg son: * L ''Thesaurus Pituarun'' ([[1559]]-[[1606]]), de [[Marcus zun Lhamn]], nembro de l Cunseilho de la Eigreija de l Palatinado; * Ls ''"Annales Academici Heidelbergenses"'' (ampeçados an [[1587]]), por [[Pithopoeus]], bibliotecário i porsor de Heidelberg; * Ls ''"Oureginun Palatinarun Commentarius"'' ([[1599]]), por [[Marquard Freher]]; * L ''"Teutsche Reyssebuch"'' ([[Strasburgo]], [[1632]] - reditado an [[1674]] cumo ''Itinerariun Germaniae''), por [[Martin Zeiller]] . Todas estas obras son, an grande parte, superficiales, nun cuntendo nada de amportante. L causo ye defrente ne l que diç respeito a la ''Topographia Palatinatus Rheni'', de [[Matthäus Merian]] ([[1615]]), obra que çcribe l Príncepe-Eileitor [[Luís V, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] cumo ua pessona que "''ampeçou a custruir un nuobo castielho hai mais de cien anhos''". A maior parte de las çcriçones de l castielho até al [[seclo XVIII]] son feitas cun base na anformaçon de Merian. Tentatibas para fixar la fundaçon de l castielho nun periodo anterior, çcubriran que, yá na época de [[Ruperto I, Conde Palatino de l Reno|Ruperto I]] ([[1353]]–[[1356]]) , habie sido arguida la famosa capielha de la corte na ''Jettenbuhl''. ==== Palácio rial i prison de papas ==== Quando [[Ruperto de la Germánia|Ruperto III]] se tornou [[Lista de reis de la Germánia|Rei de la Germánia]], an [[1400]], era de tal forma pequeinho que quando l monarca regressou de la sue coroaçon tubo que acampar ne l mosteiro de l [[Agostinianos]], ne l sítio de la atual Praça de la Ounibersidade. L que el deseiaba era mais spácio pa ls sous ambientes i corte de forma a ampressionar ls cumbidados, mas tamien defesas adicionales que tornassen l castielho nua [[fortaleza (arquitetura melitar)|fortaleza]]. Depuis de la muorte de Ruprecht, ocorrida an [[1410]], las sues tierras fúrun debedidas puls sous quatro filhos. L Palatinado, coraçon sous territórios, fui dado al sou filho mais bielho, [[Luís III, Conde Palatino de l Reno|Luís III]]. Lhuís fui l repersentante de l [[Sacro Ampério Romano Germánico|amperador]] i l juiç supremo, i fui nessa qualidade que an [[1415]], de acordo cul [[Cuncílio de Custança]] i a mando de l [[Sigismundo, Sacro Amperador Romano-Germánico|Amperor Sigismundo]], aprisionou l deposto [[Antipapa João XXIII]] antes deste ser lhebado pa l Burgo Eichelshein (atual [[Mannhein-Lhindenhof]]). Nua besita la Heidelberg, an [[1838]], l poeta francés [[Bitor Hugo]] tirou un prazer special al passear antre las ruínas de l palácio, tenendo resumido la sue stória na seguinte carta: <blockquote>''Mas deixen-me falar de l sou castielho. (Esso ye absolutamente eissencial i you debie tener ampeçado por el). Que tiempos el ten atrabessado! Al lhongo de quenhientos anhos ten sido bítima de todo l que ten abalado la [[Ouropa]], i agora çmorona sob l sou peso. Esto porque este Castielho de Heidelberg, la residéncia de ls Cundes de l Palatinado, ls quales respundian solo la reis, amperadores i papas i tenien demasiada amportança para curbar als sous caprichos, mas nun podien arguer la cabeça sin antrar an cunflito culs, sendo por esse motibo que, na mie oupinion, l Castielho de Heidelberg siempre tomou ua cierta posiçon de ouposiçon al poder. Cerca de [[1300]], la época de la sue fundaçon, ampeçou cun ua [[analogie]] la [[Tebas (Grécia)|Tebas]]; ne l Conde Rudolfo i ne l Amperador Lhuís, esses armanos degenerados, tubo l sou [[Etéocles]] i l sou [[Polinice]] [filhos beligerantes de [[Édipo]]]. Anton, l Príncepe-Eileitor ampeçou a crecer an poder. An [[1400]], l Palatino Ruprecht II, apoiado por trés príncepes-eileitores renanos, depone l [[Benceslau de la Germánia|Amperador Benceslau]] i usurpa la sue posiçon; 120 anhos depuis, an [[1519]], l Conde Palatino [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] formou l moço Rei Carlos I de Spanha, feturo [[Carlos I de Spanha|Amperador Carlos B]]' '.<ref name="Bitor Hugo 2003">An Bitor Hugo: ''Heidelberg of Frankfurt an Main''. Societäts-Berlag, 2003. ISBN 3-7973-0825-6.</ref></blockquote> ==== Guerra Baden-Palatinado ==== An [[1462]], ne l decorrer de la guerra antre [[Baden]] i l [[Palatinado]], l [[Príncepe eileitor|Eileitor]] [[Frederico I, Conde Palatino de l Reno|Frederico I]] (l "''Pfälzer Fritç''") aprisionou ne l palácio l [[Aneixo:Lhista de gobernadores de Baden|Margrabe]] [[Carlos I, Margrabe de Baden-Baden|Carlos I de Baden]], l [[bispo]] [[Jorge bon Baden|Jorge]] de Metç i l [[Cunde]] [[Ulrico B, Conde de Wurttemberg|Ulrico B de Wurttemberg]]. Frederico mantebe ls prisioneiros acorrentados i alimentados cun quemidos rudes até que le fusse pago l resgate eisigido. L margrabe Carlos I tubo de pagar 25.000 florines de ouro pula lhibertaçon, tenendo antregue [[Sponhein]] cumo penhor i declarado [[Pforzhein]] cumo un [[feudo]] de l [[Palatinado]]. L bispo de Metç tubo de pagar 45.000 florines de ouro. Inda assi, l aspeto mais amportante fui l fato de Frederico I de l Palatinado tener garantido l sou crédito cumo príncepe-eileitor. Diç la lhenda que Frederico fizo ls sous hóspedes amboluntários cumprender la falta de pan a las refeiçones mandando-los mirar, atrabeç de la jinela, para la paisaige debastada ambaixo deilhes. Este eipisódio ye cuntado nun poema, de [[Gustab Schwab]], antitulado ''De las Mahl zu Heidelberg'' ("La Cena de Heidelberg"). ==== Reforma i Guerra de l Trinta Anhos ==== [[Fexeiro:Hortus Palatinus und Heidelberger Schloss bon Jacques Fouquiere.jpg|thumb|left|300px|L ''Hortus Palatinus'' cul Castielho de Heidelberg an segundo praino, grabura de Jacques Fouquières, 1620.]] Fui durante l reinado de l Conde Palatino [[Luís B, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] ([[1508]]-[[1544]]) que [[Martico Lhutero]] se çlocou la Heidelberg para defender ua de las sues teses (la ''Heidelberger Çputation''), tenendo prestado ua besita al palácio, tenendo sido apoiado pul Conde de l Palatinado Wolfgang, armano de Lhuís B. Ua carta que ambio al sou amigo [[George Spalatin]], datada de [[18 de Maio]] de [[1518]], lhouba la bleza de l palácio i las sues defesas. Durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]] fúrun lhançados pula purmeira beç projéteis contra l castielho, treminando eiqui, de fato, la stória de las custruçones ne l eidifício. Ls seclos seguintes trouxírun, eissencialmente, çtruiçones i recustruçones. An [[1619]], rebeliones [[Protestantismo|protestantes]] contra l [[Sacro Ampério Romano Germánico]] oufrecírun la corona de la [[Voémia]] la [[Frederico B, Eileitor Palatino]], l qual la aceitou anque de las çconfianças, zamcadeando la [[Guerra de l Trinta Anhos]]. Depuis de la sue derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]], ne l die [[8 de Nobembre]] de [[1620]], Frederico B scapou cumo un foragido, tenendo çmoblizado las sues tropas prematuramente, l que deixou l Palatinado andefeso contra l General [[Johann Tserclaes, Conde de Tilly|Tilly]], l comandante supremo de la [[Liga Católica (almana)|Liga Católica]] al serbício de l príncepe-eileitor de la Babiera Maximiliano I. Ne l die [[26 de Agosto]] de [[1622]], Tilly ampeçou l sou ataque la Heidelberg, tomando la cidade la [[16 de Setembre]] i l palácio poucos dies depuis. [[Fexeiro:Befestigungsplan ç Heidelberger Schlosses 1622 bon Anonymus.jpg|thumb|250px|Planta de lhocalizaçon datada de 1622.]] Quando ls suecos tomórun Heidelberg, ne l die [[5 de Maio]] de [[1633]], i abriran fuogo subre l palácio a partir de la colina de [[Königstuhl]] situada por trás del, Tilly antregou l eidifício, ne l die 26 de l mesmo més. Ne l anho seguinte, las tropas de l amperador tentórun recaturar l Castielho de Heidelberg, mas esso solo benerie a acunter an [[Júlio]] de [[1635]]. L palácio manter-se-iba nas manos amperiales até a la assinatura de la [[Paç de Bestfália]], tratado que ponerie fin a la Guerra de l Trinta Anhos. L nuobo gobernante, [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], i la sue família solo se mudarian pa l palácio arruinado ne l die [[7 de Outubre]] de [[1649]]. [[Bitor Hugo]] resume estes acuntecimientos i ls eibentos seguintes desta forma: <blockquote>''An 1619, Frederico B, anton un home moço, tomou la corona de ls Reis de la Boémia, contra la buntade de l amperador, i an 1687, Filipe Guilherme, Conde Palatino, anton un home idoso, assumiu l títalo de príncepe-eileitor, contra la buntade de l Rei de Fráncia. Esto causou las batailhas de Heidelberg i tributaçones sin fin, la Guerra de l Trinta Anhos, Gustab Adolfs Ruhmesblatt i finalmente la Guerra de la Grande Aliança, a misson Turennes. Todos estes terribles eibentos degradórun l palácio. Trés amperadores, Lhuís l Bábaro, Adolfo de Nassau i Lheopoldo de la Áustria, montórun-le cerco; Pio II cundenou-lo; Lhuís XIB debastou-lo''.<ref name="Bitor Hugo 2003"/></blockquote> === Çtruiçon i trasferéncia de la Corte para Mannhein === ==== Guerra de Sucesson de l Palatinado ==== [[Fexeiro:Heidelberger Schloss 1693 nach Zerstoerung.jpg|thumb|left|Panfleto subre la çtruiçon de l Castielho de Heidelberg, 1693.]] Depuis de la muorte de [[Carlos II, Eileitor Palatino]], l redadeiro çcendente de la lhinhaige de la [[Casa de l Palatinado-Simmern]], [[Luís XIB de Fráncia]] ourdenou la rendiçon de l [[Alódio|títalo alodial]] a fabor de la Duquesa de Orleanes, [[Isabel Carlota, Princesa Palatina]], la qual el aclamou cumo heirdeira lhegítima de las tierras de l Simmern. Dá-se, anton, ampeço a la [[Guerra de l Nuobe Anhos]]. Ne l die [[29 de Setembre]] de [[1688]], las tropas francesas marchórun subre l Palatinado i, ne l die [[24 de Outubre]], mudórun-se para Heidelberg, cidade que habie sido abandonada por [[Filipe Guilherme, Eileitor Palatino|Filipe Guilherme]], l nuobo Eileitor Palatino de la lhinhaige de l [[Palatinado-Neuburg]]. Na guerra contra ls poderes aliados ouropeus, l Cunseilho de Guerra de la Fráncia decidiu-se pula çtruiçon de todas las fortificaçones i pula debastaçon de l Palatinado (''[[Ezéchiel de Mélac|Brûleç le Palatinat!]]'' - "Queimen l Palatinado!"), cumo forma de prebenir l ataque de ls einimigos a partir dessa ária. Quando ls franceses se retirórun de l castielho, ne l die [[2 de Márcio]] de [[1689]], ancendiórun nel i çtruíran la fachada de la grande torre. Tamien fúrun ancendiadas partes de la cidade, mas a misericórdie dun general francés, [[René de Froulay de Tessé]], que dixe als habitantes para acender pequeinhos fuogos nas sues casas de forma a criar la eiluson de stáren a arder, prebeniu maiores çtruiçones.<ref>Harry B. Dabis: "What Happened in Heidelberg: Fron Heidelberg Man to the Persent": Berlag Brausdruck GmbH, 1977, 0007C650K.</ref> Eimediatamente depuis de la sue ascençon, an [[1690]], [[João Guilherme II, Eileitor Palatino|João Guilherme II]] mandou reconstruir las paredes i las torres. Quando ls franceses alcançórun, ua beç mais, ls portones de Heidelberg, an [[1691]] i [[1692]], las defesas de la cidade stában an tan bun stado que estes nun cunseguiran antrar. Ne l die [[18 de Maio]] de [[1693]], ls franceses ambestiran outra beç subre ls portones de la cidade, tenendo-a tomado ne l die 22 de l mesmo més. Inda assi, nun cunseguiran cuntrolar l castielho, pul que çtruiran la cidade nua tentatiba de de anfraquecer la sue percipal base de apoio. Ls acupantes de l castielho capitulórun ne l die seguinte. Ls franceses aprobeitórun, anton, la ouportunidade para cuncluir l trabalho ampeçado an [[1689]] depuis de la sue saida precipitada de la cidade. Las torres i paredes que subrebibírun a la redadeira óndia de çtruiçon fúrun splodidas cun minas. ==== Trasferéncia de la Corte para Mannhein ==== [[Fexeiro:Heidelberg 20060420 021.jpg|thumb|180px|Eigreija de l Sprito Santo: an tiempos serbiu dues cungregaçones (Protestante i Católica) i fui l motibo de la mudança de la Corte para Mannhein.]] An [[1697]] fui assinado l [[Tratado de Ryswick]], marcando l final de la [[Guerra de la Grande Aliança]] i trazendo, finalmente, paç a la cidade. Fúrun feitos prainos para demolir l castielho i reutilizar partes del para un nuobo palácio a custruir ne l bal. Quando las dificuldades cun este praino se tornórun eibidentes, l antigo castielho fui reformado. Al mesmo tiempo, [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] jogou cula eideia de redesenhar cumpletamente l castielho, mas acabou por arquibar l porjeto por falta de fondos. An [[1720]] l mesmo Príncepe-eileitor antrou an cunflito cun ls protestantes de la cidade al eisigir la antrega total de la Eigreija de l Sprito Santo als Católicos (esta habie sido prebiamente debedida por ua partiçon i ousada por ambas las cungregaçones), mudando, anton, la sue corte para [[Mannhein]] i perdendo to l antresse ne l castielho. Quando, ne l die [[12 de Abril]] de [[1720]], anunciou la remoçon de la corte i de todos ls cuorpos admenistratibos para Mannhein, spressou un deseio, dezindo "''que cresça yerba nas sues rues''". L cunflito relegioso fui, probablemiente, solo ua de las rezones de la mudança para Mannhein. Para alhá desso, cumberter l ultrapassado castielho ne l topo de la colina nun palácio [[barroco]] tenerie sido defícel i çpendioso. Al mudar-se para la prainada, l príncepe-eileitor tornou possible la custruçon dun palácio que reunisse todos ls sous deseios, l [[Schloss Mannhein]]. L sucessor de Carlos Filipe, [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Babiera|Carlos Teodoro]], planeou mudar la sue Corte de buolta pa l Castielho de Heidelberg. Inda assi, ne l die [[24 de Júnio]] de [[1764]], un centeilha atingiu dues bezes l ''Saalbau'' (eidifício de la Corte), ancendiando l castielho ua beç mais, l que el anterpretou cumo un senhal de l cielos, tenendo mudado ls sous prainos. [[Bitor Hugo]], que se apaixonara pulas ruínas de l castielho, tamien biu esso cumo un senhal debino: <blockquote>''Poder-se-iba até dezir que ls própios cielos tenerien anterbindo. Ne l die [[23 de Júnio]] de [[1764]], l die anterior àquele an que Carlos Teodoro staba para se mudar pa l castielho i fazer del la sue sede (l que, pula çpedida, tenerie sido un grande zastre, porque se Carlos Teodoro tubisse passado ls sous trinta anhos eilhi, estas austeras ruínas que hoije tanto admiramos cierta mente tenerien sido decoradas ne l stilo pompadour); Nesse die, anton, cun ls mobliários de l príncepe inda a chegar i a asperar na Eigreija de l Sprito Santo, fuogo de l cielo atingiu a torre otogonal, ancendiando l telhado, i çtruiu este castielho cun quenhientos anhos an pouquíssimas horas'',<ref>Bitor Hugo: ''Heidelberg of Frankfurt an Main''. Societäts-Berlag, 2003. {{ISBN|3-7973-0825-6}}.</ref></blockquote> Nas décadas seguintes fúrun feitas reparaçones básicas, mas l castielho permaneciu, eissencialmente, cumo ua ruína. === Depuis de la çtruiçon === ==== Lhenta decadéncia i entusiasmo romántico ==== [[Fexeiro:Carl Philipp Fohr 001.jpg|thumb|260px|left|L Castielho de Heidelberg nua grabura de Carl Philipp Fohr, 1815.]] An [[1777]], Carlos Teodoro tornou-se gobernante de la [[Babiera]], para alhá de manter eigual funçon ne l Palatinado, mudando la sue corte de [[Mannhein]] para [[Munique]]. L castielho apagou-se inda mais de ls sous pensamientos i las salas que inda tenien telhados fúrun acupadas por artesones. Yá an [[1767]], la parede sul fui çpojada de piedras çtinadas a la custruçon de l [[Schloss Schwetzingen]], ua residéncia stibal de l Eileitor i de la sue corte. An [[1784]], las [[bóbeda]]s de l ''Ottheinrichsbaus'' (Eidifício de Ottheinrich) fúrun prenchidas i l castielho ousado cumo fuonte de materiales de custruçon. Cumo resultado de la [[Mediatizaçon Almana|Mediatizaçon Germánica]] de [[1803]], Heidelberg i Mannhein tornórun-se parte de [[Baden]]. [[Carlos Frederico, Grano-Duque de Baden]], cungratulou-se cul oumiento de l sou território, anque ber l castielho cumo ua adiçon andeseijable. La strutura staba decadente i ls populares habien-se serbido de la piedra, madeira i fierro de l castielho para custruir las sues própias casas. La [[státua|estatuária]] i ornamientos tamien fúrun presas fáceles. [[August bon Kotzebue]] spressou la sue andignaçon, an 1803, contra la antençon de l gobierno de Baden de demolir las ruínas. Ne l ampeço de l [[seclo XIX]], l arruinado castielho tornou-se nun simblo pa l mobimiento patriótico contra [[Napoleon Vonaparte]]. [[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Willian Turner 1844 1845.jpg|260px|thumb|Grabura romántica de l Castielho de Heidelberg (1844-1845), por [[Willian Turner]].]] Mesmo antes de [[1800]], habien chegado artistas para ber l riu, las colinas i las ruínas de l castielho cumo un cunjunto eideal. Las melhores repersentaçones son las de l anglés [[Willian Turner]], l qual stubo an Heidelberg bárias bezes antre [[1817]] i [[1844]], tenendo pintado Heidelberg i l castielho muitas bezes. El i outros pintores de l [[romantismo]], sous cuntemporáneos, nun stában antressados an retratos fiéis de l eidifício, pul que dórun rédea solta a la lhiberdade artística. Por eisemplo, las pinturas que Turner fizo de l castielho mostran nel ampoleirado mui mais arriba na colina de l que na rialidade stá. L salbador de l cunjunto fui [[Charles de Graimberg]]. Este conde francés anfrentou l gobierno de Baden, l qual bie l castielho cumo ua "''bielha ruína cun ua multiplicidade de ansípidos ornamientos la çfazíren- se''", pula preserbaçon de l eidifício. Até [[1822]], serbiu cumo un guarda boluntário de l castielho, tenendo bibido durante algun tiempo ne l ''Gläserner Saalbau'' (Eidifício de l Salon de Bidro), de adonde podie manter un uolho subre l pátio. Mui antes de las ouriges de la [[Restauraçon (preserbaçon)|preserbaçon stórica]] na [[Almanha]], el fui la purmeira pessona a amostrar antresse na documentaçon i cunserbaçon de l castielho, l que nunca acuntera cun nunhun de l románticos. Graimberg pediu la [[Thomas La. Lheger]] que preparasse l purmeiro guia de l eidifício. Cun las sues pinturas de l castielho, de las quales fúrun reproduzidas muitas cópias, Graimberg promobiu las ruínas de l castielho i trouxe muitos turistas a la cidade. ==== Planeamiento i Restauro ==== [[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Koch u Seitç 1891.jpg|thumb|190px|Praino de Julius Koch i Fritç Seitç, 1891.]] La queston subre se l castielho deberie ó nun ser cumpletamente restaurado fui çcutida durante mui tiempo. An [[1868]], l poeta [[Wolfgang Muller bon Königswinter]] defendiu ua cumpleta recustruçon, l que probocou fuortes reaçones an ancontros públicos i na amprensa. An [[1883]], l [[Grano-ducado de Baden]] stableciu un ''Schloßbauburo'' ("gabinete de custruçon de l castielho"), superbisionado pul diretor de custruçon Josef Durn, an [[Karlsruhe]], tenendo [[Julius Koch]] cumo superbisor de custruçon çtrital i [[Fritç Seitç]] cumo arquiteto. L gabinete fizo un praino detalhado para preserar ó rerincipal. Esta eiquipa treminou l sou trabalh an [[1890]]. L praino fui abaluado por ua comisson de specialistas de to la Almanha, la qual chegou a la cuncluson que, ambora la recustruçon total ó parcial de l eidifício nun fusse possible, era possible preserbá-lo na sue cundiçon corriente. Solo l ''Friedrichsbau'' (Eidifício de Frederico), cujos anteriores fúrun danificados pul fuogo mas nun arruinado, benerie a ser restaurado. Esta recustruçon fui efetuada, antre [[1897]] i [[1900]], por Karl Schäfer, cun un einorme custo de 520.000 [[Marco (moeda)|marcos]]. ==== Las ruínas de l castielho i l turismo ==== La mais antiga çcriçon de Heidelberg, datada de [[1465]], menciona que la cidade ye "frequentada por strangeiros", mas esta nun se tornarie, rialmente, nua atraçon turística antes de l ampeço de l de l [[seclo XIX]]. L Conde Graimberg fizo de l castielho un oubjeto permanente de graburas, las quales se tornórun an percursoras de ls cartones postais. Al mesmo tiempo, tamien passou a ser ancontrado an copas de recordaçon. L turismo recebiu un grande ampulso quando Heidelberg fui lhigada a la rede de camino de fierro, an [[1840]]. [[Fexeiro:Rondell Heidelberger Schloss bon Stueckgarten.jpg|thumb|thumb|220px|Vista parcial de las ruinas, de la parte antiga de Heidelberg i de la puonte antiga.]] [[Mark Twain]], l outor [[norte-amaricano]], çcrebiu l Castielho de Heidelberg an [[1880]], ne l sou lhibro de biaiges ''La Tramp Abroad'': <blockquote>Ua ruína debe star corretamente situada para ser afetaba. Esta nun poderie tener sido melhor colocada. Argue-se nua eilebaçon de comando, stá ancerrada an bosques berdes, nun hai qualquier terreno praino an buolta, mas, pul cuntrário, eisisten terraços arborizados subre terraços, i mira-se para baixo atrabeç de folhaiges brilhantes para faias perfundos i abismos adonde l crepúsclo reina i la luç de l sol nun puode penetrar. La natureza sabe cumo adornar ua ruina para cunseguir l melhor eifeito. Ua dessas bielhas torres stá partida al meio, i ua de las metades tombou pa l lhado. La sue anclinaçon ancontra-se de forma a stablecer ua atitude pitoresca. Todo l que faltaba era ua draparie adequada, i la natureza ten-na mobildado; eilha ten bestido la acidentada massa de flores i berdura, i fizo deilha un ancanto pa ls uolhos. La metade que se mantén arguida spone las sues arnosas salas para si, cumo bocas abierta sin dientes; Eilhi, tamien las trepadeiras i las flores ténen feito l sou trabalho de grácia. La parte traseira de la torre nun ten sido negligenciada, mas stá bestida cun ua peça de heira polida agarrada, la qual sconde las feridas i manchas de l tiempo. Mesmo l topo nun fui deixado nu, mas ye coronado cun un florescente grupo de arbles i arbustosA anfelicidade ten feito cun esta bielha torre l que por bezes faç cul caráter houmano - melhorá-lo. &nbsp;Mark Twain<ref>fron Mark Twain: ''La Tramp Abroad''. [http://twain.thefrelibrary .com/Tramp-Abroad/1-2 ''La Tramp Abroad'' ne l site twain.thefrelibrary .com]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></blockquote> Ne l [[seclo XX]], ls amaricanos spalhórun la fama de Heidelberg para fura de la [[Ouropa]]. Desta fura, ls japoneses tamien besitan frequentemente l castielho durante las sues biaiges pul [[Vielho Cuntinente]]. Heidelberg recibe, ne l ampeço de l [[seclo XXI]], mais de trés milhones de besitantes por anho, cun cerca de 1.000.000 de pernoitas. A maior parte de ls besitantes strangeiros bénen de l [[EUA]] i de l [[Japon]]. La mais amportante atraçon, de acordo cul Anstituto Geográfico de la [[Ounibersidade de Heidelberg]], ye l castielho cun ls sous terraços de ouserbaçon. Alguns de ls besitantes apaixonan-se pula cidade, pul que muitos deilhes deciden casar ne l castielho. Celebran-se cerca de 100 casamientos por anho na capielha de l palácio.<ref>[http://www.wedding-in-heidelberg .com Casamientos an Heidelberg]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Reflexos de l "Mito de Heidelberg" ==== L porsor de Heidelberg Lhudwig Giesç screbiu, ne l sou ansaio de [[1960]] antitulado ''"Fenomenologie de l Kitsches"'', subre l seneficado de las ruínas pa l turismo: [[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Theodor Verhas 1856 Ausschnitt.jpg|thumb|220px|Parte dua grabura de Theodor Berhas, 1856.]] [[Fexeiro:Heidelberg corr.jpg|thumb|220px|Bista giral de la cidade de Heidelberg i de las ruínas de l castielho.]] <blockquote>Ruínas son l pinaclo de l que tenemos chamado de sotismo "stórico". Cumo un punto de salto, puode serbir de stória a partir de la speriéncia: an 1945, pouco depuis de la rendiçon de la Almanha, quando un suldado amaricano que tiraba retrato abidamente al Castielho de Heidelberg me preguntou cumo este lhugar de peregrinaçon para todos ls románticos chegara a la ruina, respundi maquiabelicamente, "fui çtruido por bombas amaricanas". La reaçon de ls suldados fui mui anstrutiba. Bou specular sucintamente: l choque para las sues cuncéncias — decorriente dua stética i nun dun porblema ético — fui straordinário: la "ruina" deixou de parecer guapa para eilhes; pul cuntrário, lhamentórun (assi: cun cuncéncia rialista persente) la recente çtruiçon dun grande eidifício.</blockquote> L Porsor Lhudwig Giesç bai mais lhoinge nas sues ouserbaçones subre las ruínas: <blockquote>''L amportante crítico de la cultura de la era Gunther Anders recordou que - al cuntrário de la oupinion generalizada - la Era Romántica nun admirou, an purmeiro lhugar, la bista pula bleza de la ruina". Pul cuntrário, tubo lhugar la seguinte ''amberson'': l Renacimiento (cumo la purmeira geraçon) admirou l antigo Torso, "nun por, mas anque ser un Torso". Ancontrórun-le bleza, mas "anfelizmente" (!) solo cumo ruina. La segunda geraçon ''ambertiu'' la "ruina de l guapo" pula "bleza de la ruina". I por eiqui, fui clara la bie para la "produçon de ruinas" andustrial: cumo gnomos de jardin agora anstalados na paisaige an orde la que esta se torne ''guapa'''.<ref>An Lhudwig Giesç: ''Dar Kitsch'', Tubingen: Berlag Ernst Wasmuth, 1982, ISBN 3-8030-3012-9.</ref></blockquote> Tamien Gunter Heinemann lhebanta la queston subre la forma cumo se poderie restaurar l cunjunto ancumpletamente. Próssimo de la bison de l jardin-Stuck subre l fosso de ls benados (''Hirschgraben'') de l anterior de las bien cunserbadas ruinas de l castielho, preguntaba-se la si própio cumo era possible que nun se recuperasse to la ária outra beç. <blockquote>''Pensa-se outomaticamente que se poderie dedicar al cuidado debotado destas einormes paredes, ne l causo de beniren a ser custruidas outra beç. Quanto la çpesas esso nun faç muita defrença, mas cumo esso serie ourganizado! Esso eirie requerer semientes de las sues eimaginaçones stóricas, na medida an que las eisistentes eimaiges sonoras que ténen sido trasmitidas permiten esso. Mas trarie l solo fenómeno para Heidelberg l fato de l castielho nas sues ruinosas cundiçones tener de registar l probeito cunsidrable an balores stéticos. Un castielho reconstruido serie eiquibalente a un zamcanto, serie la certificaçon dun inadequado porcesso de çlocamiento de stória ouposta, i deixarie de cunceder spácio a la participaçon de la natureza. L antendimiento de la rializaçon ganho an claridade, serie perdido para a minte an perfundidade .<ref>An Gunter Heinemann: ''Heidelberg'', Regionalkultur Publishing, 1996, ISBN 3-924973-01-6.</ref></blockquote> === Cronologie === [[Fexeiro:Gesamtansicht ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|450px|Bista panorámica de l Castielho de Heidelberg.]] [[Fexeiro:Heidelberg 3.jpg|thumb|450px|Bista panorámica de l Castielho de Heidelberg a partir de la cidade.]] Lhinha cronológica de ls percipales eibentos ne l castielho: * 1225: purmeiro decumiento an que aparece mençon a un ''"Castrun"'' an Heidelberg; * 1303: mençon la dous castielhos; * 1537: çtruiçon de l castielho de cima por un centeilha; * 1610: criaçon de l jardin de l palácio (''Hortus Palatinus''); * 1622: Tilly cunquista la cidade i l castielho durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]]; * 1649: renobaçon de la planta de l castielho; * 1688/1689: çtruiçon por tropas francesas; * 1693: nuobas çtruiçones durante la Guerra de Sucesson de l Palatinado; * 1697: ampeço de la recustruçon; * 1720: trasferéncia de la residéncia para Mannhein; * 1742: ampeço de la recustruçon; * 1764: çtruiçon por un centeilha; * 1803: l castielho i la cidade passan a fazer parte de l stado de Baden; * 1810: Charles de Graimberg dedica-se a la preserbaçon de las ruínas de l castielho; * 1860: purmeira eiluminaçon de l castielho; * 1883: stablecimiento de l "gabinete de custruçon de castielhos de Baden"; * 1890: balanço por Julius Koch i Fritç Seitç; * 1900 (cerca): restauros i zambolbimiento stórico. == Eidifícios de l castielho == [[Fexeiro:HeidelbergerSchloss1.jpg|250px|thumb|left|Bista de l ''Jettenbuhl'' cul Castielho de Heidelberg.]] Çconhece-se la aparéncia de l cunjunto anquanto castielho [[mediebal]]. Este stendia-se subre la ária de l atual pátio de l palácio, sin las stensones posteriores an direçon la oeste (Grande Torre, parede norte - Eidifício Anglés - i parede oeste cun torre redonda), i drento de l anielho de muralhas anterior, inda eisistindo scassos bruxedos na parede este de l ''Lhudwigbaues'' ("Eidifício de Lhuís"), las fachadas este i sul de l eidifício de serbício i la parede oeste de l Ruprechtbau ("Eidifício de Ruperto") i de l ''Frauenzimmerbau'' ("Eidifício de l Salon de las Damas"). L Castielho de Heidelberg formaba ua lhinha defensiba cul castielho eisistente ne l alto de l atual Molkenkur (este redadeiro queimado an [[1537]]), l que permitie tener l [[riu Neckar]] bien "dominado". A partir de meados de l [[seclo XV]], l castielho i fortaleza fui zambolbido cula custruçon de trés torres para canhones na parte ouriental i de las muralhas steriores. Na purmeira metade de l [[seclo XVI]], [[Luís B, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] abançou cunsidrablemiente la ária de l castielho para oeste, tenendo deixado robustas fortificaçones, assi cumo un eidifício residencial andependiente. Seguiu-se la spanson de l castielho sob puntos de bista repersentatibos. Sob ls sous sucessores, la defesa acunteciu ne l panho de fondo. [[Fexeiro:Heidelberg Castle MKL Bd. 8 1890 (130918117).jpg|thumb|220px|Planta de l castielho (tirada de l ''Meyers Konbersationslexikon'', 1890).]] Solo als poucos, geraçon passado geraçon, l castielho fui recebindo ua grande coleçon de eidifícios residenciales. La ''Altstadt'' ("cidade bielha") solo chegou mui tiempo depuis. Einicialmente eisistia ua cidade de muntanha pa l pessonal i funcionários an Hangweg. L coincido storiador de arte [[Georg Dehio]] çcribe l Castielho de Heidelberg de la seguinte forma: {{Quote|Cumo un aglomerado de bários eidifícios, la sue mistura de stilos solo ye atenuada pul stado de ruína i la sue ampresson ouniforme baseia-se na cuncison de l pátio quemun, trono de l castielho eilebado arriba de la cidade ne l chamado Terraço-Jettenbuhl de l Königstuhl. L caráter an cunformidade cun ua strutura melitar, cun las fachadas oeste, sul i este biradas pa l pátio; solo ls eidifícios que anfrentan la cidade, lhibres de ls ataques ne l lhado norte, possuen ua segunda fachada de honra na parte sterior. |Georg Dehio<ref>Georg Dehio: „''Handbuch dar Deutschen Kunstdenkmäler. Baden-Wurttemberg I. Die Regierungsbezirke Stuttgart und Karlsruhe''". Eiditado por Dagmar Zimdars i outros.</ref>}} === Eidifícios cun nome de pessonas === ==== Ruprechtsbau (Eidifício de Ruperto) ==== : Nome: nomeado an refréncia al Príncepe-Eileitor [[Ruperto de la Germânia|Ruperto III]] ([[1352]]-[[1410]]). [[Ficheiro:Ruprechtsbau Heidelberger Schloss vom Stueckgarten.jpg|thumb|180px|left|Ruínas de l Ruprechtsbau (a la squierda de a torre-portão) visto de l jardim (''Stückgarten'').]] L ''Ruprechtsbau'' (Eidifício de Ruperto) ye ua de las más antigas custruções de l cunjunto. Fui arguido pul Eileitor [[Ruperto de la Germânia|Ruperto III]], ne l ampeço de l [[seclo XV]], quando este era [[Aneixo:Lhista de reis de la Germânia|Rei de la Germânia]]. Este eidifício marcou l ampeço de la custrução de las partes inda preservadas ne l castielho. [[Ficheiro:Ruprechtsbau Relief Heidelberger Schloss 01.JPG|thumb|Detalhe de la decoração: anjos cun ansígnia.]] Julgou-se durante mui tiempo que la stória de l castielho tenie ampeçado cun esta estrutura. Mas stensas ambestigações arqueológicas, rializadas durante ls trabalhos de renovação an finais de l [[seclo XIX]], ancontrórun fragmientos de jinelas [[românico|românicas]] i de l [[gótico]] einicial. La custrução de l castielho fui fixada por volta de l anho [[1300]]. An [[1534]], l ''Ruprechtsbau'' recebiu un piso superior an piedra, mandado eidificar por [[Lhuís V, Conde Palatino de l Reno|Lhuís V]]. Un parágrafo anscrito na alvenaria de la parte dianteira i l númaro [[1534]] que se puode ver ne l anterior de l eidifício anunciam, actualmente, essa renovação. Un brasão cun anjos subre l portal adorna l eidifício. Acradita-se que esta ye la ansígnia de l custrutor, eimortalizada pa l mundo desta forma. De acordo cula tradição, ls dous anjos subre l brasão repersentam ls filhos de l custrutor, ls quais, durante la custrução de l castielho, tiran caído dun [[andaime]] i morrido. L mestre tornou-se tan melancólico que la custrução chegou a un ampasse. Wilhelm Sigmund cunta la lhenda que se segue: [[Ficheiro:Ruprecht & Eilisabeth Heiliggeistkirche (Karl Lhange) 1896.jpg|thumb|Ruperto III i Eilisabeth von Hohenzollern-Nürnberg na Eigreja de l Sprito Santo de Heidelberg.]] {{Quote|L Amperador Ruperto staba anrabiado por la custrução progredir tan lhentamente, pul que deixou l padre que sepultara ls ninos repreender l mestre. Dixe que todo staba feito, mas cumo debie cuncluir l portão, nun podia caer ne l sou çgosto.<br /> Eimediatamente surgiu l mestre ancontestable, de modo a dar forma a la cunclusão de l portão. El sculpiu ls sous rapazes, repersentados cumo doces ninos-anjo, nun rosário. Ne l meio de la grinalda colocou l cumpasso, l simblo de la sue arte, de la qual se çpediu para siempre.|Wilhelm Sigmund<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/angelskopfe.html ''Cabeças de anjo'' ne l site heidelberger-altstadt.de]</ref>}} Ua vez que Ruperto III fui coronado cumo Ruperto I, Rei de la Germânia, an [[1400]], l eidifício fui outelizado para fins cerimoniais. Tamien se ancontra ne l ''Ruprechtsbau'' ua [[piedra de armas]] cula apropriada águila amperial an refréncia al reino. Drento de l eidifício eisiste ua lhume [[Renacimiento|renacentista]], un de ls poucos eilemientos de l anterior que inda stan preservados. ; Ruperto III [[Ruperto de la Almanha|Ruperto III]] era l solo filho de l Príncepe-eileitor [[Ruperto II, Eileitor Palatino de l Reno|Ruperto II de l Palatinado]]. Stubo, juntamente cul Arcebispo de Mainz, na lhiderança de l príncepes zde [[1398]], benido a suceder al deposto Rei [[Venceslau de Lhuxemburgo|Venceslau]] ne l die [[20 de Agosto]] de [[1400]]. L Arcebispo de Quelónia, [[Friedrich III von Saarwerden]], coroou Ruperto depuis de la sue eileição an [[Quelónia]], ua vez que [[Aachen]] i [[Frankfurt am Main]] nun abriram las puortas al Rei romano-alman. Ne l reino, pul menos nas árias próssimas, ancontrou debrebe reconhecimiento rial, cun Venceslau la nun se cumprometer más. Inda assi, Ruperto tubo un ampacto stritamente lhemitado. Ruperto deixou l más antigo eidifício residencial eidantificable ne l castielho, l qual recebiu l sou nome. Para alhá desso, ampeçou la custrução de la ''Heiliggeistkirche'' (Eigreja de l Sprito Santo), an Heidelberg, la qual se veria, três seclos depuis, ne l centro dua çputa que ditaria la trasferência de la corte para [[Mannheim]]. ==== Lhudwigsbau (Eidifício de Lhuís) ==== :: Nome: nomeado an refréncia al Príncepe-Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] ([[1478]]-[[1544]]). L ''Lhudwigsbau'' (Eidifício de Lhuís) fui custruído an [[1524]] por orde de [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]], tenendo servido de residência. Substituiu ua strutura más antiga, cujas paredes fúrun an parte outelizadas na sue custrução. Las típicas jinelas góticas çpostas an nibles scalonados que cumpletában la fachada sul yá nun eisistem. Oureginalmente, l ''Lhudwigsbau'' era un eidifício simétrico. Inda assi, l Príncepe-Eileitor [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] demoliu la sue metade norte para para alhá de a torre-scaleira, de forma a abrir spácio para la custrução de l ''Ottheinrichsbau''. L ''Lhudwigsbau'' tenie, oureginalmente, ua maior spansão para norte, de forma que la referida torre se ancontrava ne l meio de la fachada. An [[1764]] fui çtruido por un ancêndio. Sob l brasão ne l sterior ancontram-se dous macacos a jogar (un jogo cun cuorda de nome ''Strangkatzenziehen''). Esta ye, provavelmente, ua alusão a las provas de resistência que ls rapazes zampenhában para ver l redadeiro andar de l eidifício adonde Lhuís V viveu. ; Lhuís V [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] l Pacífico, cunseguiu lhemitar las cunsequências de la derrota na [[Guerra de Sucessão de Lhandshut]] i restaurar ls dreitos de l Palatinado cumo reino. Cunseguiu, inda, reconciliar-se cun ls [[Wittelsbach]] de la [[Baviera]]. Para tal, tubo l auxílio de ls cuntactos amigables que l sou armano Frederico mantinha cula [[Casa de Habsburgo]]. Cunseguiu que l ''Reichsacht'' (decumiento oufecial de l Sacro Ampério) fusse oufecialmente anulado i ls privilégios de l Palatinado restablecidos. Aquando de la eileição amperial de [[1519]], Lhuís V apoiou cul sou l voto la eileição de Carlos de Habsburgo, feturo [[Carlos I de Spanha|Amperador Carlos V]]. An [[1523]], juntamente cun Arcebispo Ricardo de Trier i l Lhandgrave Filipe I de Heisse, derrotou la revolta de ls cabalheiros lhiderada por [[Franz von Sickingen]]. Durante las [[Guerra de l Camponeses|revoltas camposinas]] de [[1525]], tentou negociar cun ls agricultores por, segundo afirma, se justeficar la abolição de la [[servidão]]. Inda assi, depuis de se perder l cuntrole de la agitação, participou na repressão de l camponses. Lhuís V ye cunsidrado cumo l "custrutor de l castielho" ("''Schlossbauer''"). La sue amportança particular prendiu-se cula spansão de las fortificações de l castielho, la eidificação de las muralhas oucidentais i de la grande torre, mas tamien cula modernização de outros eidifícios de la residência. ==== Ottheinrichsbau (Eidifício de Oto Anrique) ==== : Nome: nomeado an refréncia al Príncepe Eileitor [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] ([[1502]]–[[1559]]). : Arquitectos: [[Hans Angelhardt]] i [[Caspar Vischer]] (sucessivamente). [[Ficheiro:Otto Heinrichsbau (Karl Lhange) 1894.jpg|left|thumb|240px|Aspecto de l ''Ottheinrichsbau'' an 1894.]] L ''Ottheinrichsbau'' fui mandado custruir por [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] depuis deste se tener tornado príncepe-eileitor an [[1556]]. Este palácio fui l purmeiro eidifício [[Renacimiento|renacentista]] custruido an tierra germânico, sendo ua amportante strutura de l [[Maneirismo]] alman. Cul aparecimiento de l ''Ottheinrichsbau'', outros eidifícios más antigos fúrun an parte scondidos (cumo l ''Gläserner Saalbau'') ó demolidos (metade norte de l ''Lhudwigsbau''). L sou lhado lheste assenta subre las fundações de struturas más antigas i subre la muralha sterior. La fachada de l eidifício stende-se por quatro pisos, sendo decora por 16 figuras [[alegoria|alegóricas]] que simbolizam l porgrama de governo de l príncepe-eileitor. Las figuras são obra de l houlandês [[Alexander Colin]], l qual entraria más tarde al serbício de la [[Casa de Habsburgo]]. Quando Oto Anrique faleciu, an [[1559]], l eidifício inda nun staba cuncluido. Eilustrações anteriores (persentes ne l ''Kurpfälzisches Skizzenbuch''", de [[Matthäus Merian]]) mostram que, antes de la [[Guerra de l Trinta Anhos]], l ''Ottheinrichbau'' habie recebido dues jinelas duplas sobredimensionadas, las quais se harmonizában mal cula strutura horizontal de la custrução, eissencialmente ourientada pa l renacimiento einicial eitaliano. Aparentemente, esta alteração terá sido eisecutada por orde de l Príncepe-Eileitor [[Frederico III, Eileitor Palatino|Frederico III]], nun pertencendo al zeinho oureginal de l eidifício. Yá depuis de l final de la Guerra de l Trinta Anhos, durante la soberanie de l Príncepe-Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], l ''Ottheinrichsbau'' recebiu un nuobo telhado i la einorme jinela dupla zapareciu. [[Ficheiro:Ottheinrichsbau 04.JPG|thumb|150px|Státua de Sansão na fachada de l ''Ottheinrichsbau''.]] ; Porgrama figurativo de la fachada Las 16 figuras arguidas (cun speção de las quatro de l portal) são alegorias repersentando personagens de l [[Antigo Testamiento]] i [[divindade]]s pagãs. Devido la estas redadeiras, l ''Ottheinrichsbau'' recebiu, ne l [[seclo XVIII]], l nome de "''dar heidnische Bau''" ("l eidifício pagão"): * Rés-de l-suolo: heiróis místicos ([[Josué]], [[Sansão (Bíblia)|Sansão]], [[Hércules]] i [[David]]) i amperadores romanos cumo sómbolo de l poder político i melitar. Ne ls fruntões triangulares de las jinelas ancontram-se repersentados romanos famosos, cujos modelos fúrun recolhidos a partir de moedas de la época; * Purmeiro andar: Virtudes dun governador crestiano (Fuorça, Fé, Amor, Sperança i Justícia); * Segundo andar: Personificação de l siete [[astro (astronomia)|astros]] clássicos ([[Saturno (planeta)|Saturno]], [[Marte (planeta)|Marte]], [[Vénus (planeta)|Vénus]], [[Mercúrio (planeta)|Mercúrio]], [[Júpiter (planeta)|Júpiter]], [[Sol]] i [[Lhuna]]). Las quatro eimagens de l andar térreo são splicadas por zajeitados versos an caligrafia gótica, ls quais são trascritos ambaixo na sue forma oureginal pula dificuldade que repersenta la sue tradução pa l pertuês: : ''Dar heirtzog Josua / durch Gotteß macht Ein und dreissig kü / nig hat umbracht.'' : ''Samson dar starck ein / Nasir Gotteß war Beschirmet Israhel / wol zwentzig Jar.'' : ''Joviß sun Heirculeß / bin Ich genandt. Durch mein heirliche / thaten wol bekandt.'' : ''David war ein Jüng / lhing gehertzt und klug Dem frechen Goliath / den kopff abschlug.'' L oubjectivo deste porgrama figurativo ye splicado pul arqueólogo de Heidelberg K. B. Stark de l seguinte modo: {{Quote|''L cunjunto de las repersentações plásticas de la fachada de l palácio formam ne l sou cunjunto un guapo speilho de l governo. Subre la fuorça de la personalide, subre l heiroísmo de l povo custruiu-se solidamente la outoridade principesca; tem l sou centro ne l eisercício de las virtudes crestianas, cumbinadas cun Fuorça i Justícia, i finalmente sob la anfluência de ls poderes superiores, ua cundução celhestre, coincidos ne l curso de las streilhas''.|K. B. Stark<ref>Oechelhauser: „''De las Heidelberger Schloss''", 1920</ref>}} [[Ficheiro:Barthel Beham 001.jpg|thumb|120px|Oto Anrique] ] ; Oto Anrique [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] lhevou l [[Protestantismo]] pa l [[Palatinado Eileitoral|Palatinado]] an [[1557]]. Promobiu la [[ciência]] i cumprometeu-se cula formação de médicos para la dissecação de cadáveres. La sue biblioteca, la [[Bibliotheca Palatina]], fui cunsidrada ua de las más amportantes de l sou tiempo. Devido al sou cumplexo stilo de vida, Ottheinrich stubo an risco de antrar an [[bancarrota]]. An sue posse staba, tamien, ua promissória pertencente a la sue avó [[Heidwig Jagiellonica|Heidwig]], nembro de la [[Dinastie Jaguelônica]]. Esta promissória, ne l valor de 32.000 [[guilder]]s, fui emitida pul Rei [[Casimiro IV de la Polónia]] por ocasião de l casamiento de la sue filha Heidwig cun [[Duque Jorge de la Baviera|Georg dem Reichen]], nunca benido a ser paga pul monarca polaco. Oto Anrique deixou [[juro]]s i juros cumpuostos calculados ne l valor de 200.000 guilders. Por esse motivo, rompeu an [[1536]] cul sou tio, l rei polaco [[Sigismundo I de la Polónia|Sigismundo I]], an [[Cracóvia]]. Durante las três sumanas de negociações, Oto Anrique poderie tener alcançado l pagamiento de la promissória, mas nun de ls juros devidos. Oto Anrique governou durante, solo, três anhos mas, inda assi, fui un de l más amportante de l Eileitores. Ne l Castielho de Heidelberg deixou l ''Ottheinrichsbau'', assi nomeado an sue houmenagem, cumo un eisemplo de [[arquitetura de l renacimiento|arquitectura renacentista]] almana. ==== Friedrichsbau (Eidifício de Frederico) ==== : Nome: nomeado an refréncia al Príncepe Eileitor [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] ([[1574]]-[[1610]]), l fundador de la cidade de [[Mannheim]]. [[Ficheiro:HeidelbergFriedrichsbau.jpg|thumb|250px|Fachada de l ''Friedrichsbau''.]] L Eileitor Frederico IV mandou custruir l Friedrichsbau antre [[1601]] i [[1607]], ua vez que l eidifício residencial de que çpunha na época, cula capielha, amenaçava ruir. [[Johannes Schoch]] fui l arquitecto de l eidifício. Na fachada de l ''Friedrichsbaus'' virada al pátio stan ancorporadas [[státua]]s de ls ancestrais de l príncepe-eileitor. L [[scultor]] desta galeria de ls antepassados fui [[Sebastian Götz]], de [[Coira]]. Stan repersentados nesta fachada, ampeçando de la squierda para la dreita i de cima para baixo: * Nas augas-furtadas: [[Karl dar Großi]], [[Oto de Wittelsbach]], [[Lhuís I Wittelsbach, Duque de la Baviera|Lhuís I]] i [[Rodolfo I, Duque de la Baviera|Rodolfo I]]; * Ne l piso superior, nembros de la [[Casa de Wittelsbach]] coronados: [[Lhuís IV, Sacro Amperador Romano-Germânico]], [[Ruperto I, Eileitor Palatino de l Reno|Ruperto I]] (Príncepe-eileitor de l Palatinado), [[Otão III de la Baviera]] (coronado cumo Rei Guapa V de la Hungria - nun reconhecido ounibersalmente) i [[Cristófe de la Baviera]] (Rei de la [[Dinamarca]], de la [[Suécia]] i de la [[Noruega]]); * Ne l piso de l meio: [[Ruperto I, Conde Palatino de l Reno|Ruperto I]] (fundador de la [[Ounibersidade de Heidelberg]]), [[Frederico I, Conde Palatino de l Reno|Frederico I]], [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] i [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ]; * Ne l piso térreo: [[Frederico III, Eileitor Palatino|Frederico III]], [[Lhuís VI, Eileitor Palatino|Lhuís VI]], [[Juan Casimiro de Simmern]] i [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] (l custrutor deste eidifício). Las augas-furtadas tamien eisibem repersentações alegóricas de la [[Primavera]] i de l [[Berano]], simblos de la trasitoriedade de todo l que eisiste na tierra. L ''Friedrichsbau'' ye l percipal palácio de l castielho, tenndo, para alhá de la fachada virada al pátio, ua segunda fachada repersentativa ne l lhado virado a la cidade. Ne l piso térreo de la strutura ancontra-se la eigreja palaciana, la qual inda funciona actualmente. Ls andares superiores de l eidifício fúrun ousados cumo lhocal de habitação. Depuis de ls devastadores ancêndios de [[1693]] i [[1764]], esta parte de l castielho fui la sola reconstruída. Antre [[1890]] i [[1900]], l ''Friedrichsbau'' fui renovado por Carl Schäfer, un porsor de [[Karlsruhe]], al stilo de l [[Arquitetura storicista|storicismo]]. Nessa época, fui zamcadeado un debate mui cuntroverso, que çcutiu la forma cumo ls spácios anteriores deveriam ser reconstruidos. L [[Stória de Arte|storiador de arte]] [[Georg Dehio]], an particular, tenie manifestado la oupinião que l eidifício eiboluira na sue strutura. Finalmente, fui tomada la decisão de reconstruir l anterior an stilo [[neo-renacença]]. Vários spácios de l ''Friedrichbau'' mostram ua cumposição an stilo pluralista. Las salas i quartos nunca más fúrun outelizados cumo árias de habitação, passando a funcionar cumo [[museu]]. [[Ficheiro:Kurfürst Friedrich IV Pfalz Heidelberger Schloss.jpg|200px|thumb|Frederico IV na galeria de ls antepassados de l ''Friedrichsbaus''.]] ; Frederico IV [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] assumiu la lhiderança de la [[Ounion Protestante]] an [[1608]], pul que l cunflito antre católicos i protestantes creciu seneficativamente ne l Palatinado. Frederico mostrou, anque sue falta de formação, un grande antresse na ária de las [[houmanidades]], tenendo dotado la Ounibersidade de Heidelberg cun cadeiras de stória i [[ourientalismo]]. Frederico abandonou-se als sous prazeres i arruinou las finanças de ls sous territórios. El própio çcribe ls sous scessos i ressacas cun las seguintes palavras: "''you provavelmente fazerie todo outra beç''". L Eileitor Frederico IV manteve ua amportança permanente, tenendo mandado custruir, antre [[1606]] i [[1607]], la fortaleza Friedrichsburg, a partir de la qual benerie a aparecer la cidade de [[Mannheim]] i l [[Schloss Mannheim]]. Las sues percipales actividades ne l Castielho de Heidelberg prendírun-se cula criação de l chamado ''Friedrichsbaus'' i la spansão de las três torres ne l lhado ouriental. ==== Anglischer Bau (Eidifício de la Anglesa) ==== : Nome: nomeado an refréncia a la princesa anglesa [[Isabel de la Boémia|Isabel Stuart]] ([[1596]]-[[1662]]), la chamada "Reina de Ambierno" i mulhier de l Príncepe-Eileitor [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]]. [[Ficheiro:Anglischer Bau Heidelberg 1620 von Merian.jpg|220px|thumb|Gravura repersentando l ''Anglischer Bau'' an 1620, por Matthäus Merian.]] L arquitecto de l ''Anglischer Bau'' ye çconhecido. Las dúbedas oscilam antre [[Salomon de Caus]] i [[Inigo Jones]], ambos benidos para Heidelberg cun Isabel. Cula custrução deste eidifício permanecem las eideias básicas de protecção i de defesa, porque las streitas passagens antre muralhas i la puonte subre l fosso de l castielho oufereciam melhores ouportunidades de ataque a un potencial einimigo. L ''Anglische Bau'' - actualmente an ruínas - fui l redadeiro eidifício amportante custruído na stória de l Castielho de Heidelberg. Quedava situado fura de l quadrado de l castielho antre la Grande Torre i l ''Fassbau'' (Eidifício de l Barril). Ambaixo de l ''Anglischen Bau'' passa la grande ''Rittertreppe'' (Scadaria de l Cabalheiros). Actualmente, rializam-se nas ruínas recepções i spectáculos antegrados ne l festival de l castielho. Cun ls sous 500 metros quadrados, tem spácio para cerca de 300 lhugares sentados. ; Isabel Stuart [[Ficheiro:Eilisabeth Stuart Winterkoenigin 1613 von Anonymus.jpg|thumb|left|Isabel Stuart an 1613.]] [[Isabel Stuart]], nieta de [[Maria Stuart]] i armana de [[Carlos I de la Anglaterra]]. Nacida ne l [[Falkland Palace]] an [[1596]], era la sola filha sobrevivente de l anton [[Jaime VI de la Scócia]], más tarde tamien [[Jaime I de Anglaterra|Jaime VI de l Scoceses, I de Anglaterra i Irlanda]]. Recebiu l nome de Isabel an houmenagem a la Reina [[Isabel I de Anglaterra]]. Isabel tamien fui chamada, por vezes, "Pérola Britânica", pula sue bleza, i "Reina de l Corações", devido a la sue popularidade. Passado cuntactos preliminares, chegórun a la corte anglesa dous ambiados de l Palatinado, portadores dua carta de apersentação. Esta besita tenie cumo oubjectivo la cumbinação dua aliança firmada pul matrimónioa qual era vista cun agrado pulas dues [[Casa Rial|Casas]]. Depuis desso, [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]] viajou para [[Anglaterra]] cul fim de proceder al pedido de casamiento. Mas, la Reina [[Ana de la Dinamarca]], mai de la noiva, oupunha-se al casamiento por Frederico ser "solo" un [[Príncepe-eileitor]]. Inda assi, l sou aspecto sterior cunquistou ls angleses i la moço princesa. Ls dous (a la época ambos cun dezasseis anhos) fúrun cunsidrados l casal de suonho de l sou tiempo. Casórun, ne l die [[13 de Febreiro]] de [[1613]], na Capielha Rial de l [[Whitehall Palace]], an [[Lhondres]]. An [[1619]], fui ouferecida la Frederico la [[Aneixo:Lhista de Reis de la Boêmia|Corona de la Boémia]], perpuosta aceite por el cul ancentivo de Isabel, antre outros. Inda assi l sou reinado fui stremamente breve (antre [[4 de Nobembre]] de [[1619]] i [[8 de Nobembre]] de [[1620]]), pul que quedou coincido cumo Rei de Ambierno i Isabel cumo Reina de Ambierno. La derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]] anunciou l sou çtino de refugiado, que se prolongaria até a la sue muorte, ocorrida an [[1632]]. La sperança ne l auxílio prestado puls parientes angleses de la sue mulhier provou ser anganhosa. Passado l final de la [[Guerra de l Trinta Anhos]] (ocorrido an [[1648]]), Isabel, yá viúva, deseiou regressar la Heidelber acompanhada pul sou filho [[Ruperto de l Palatinado, Duque de Cumberland|Ruperto]]. Inda assi, l sou filho [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], l nuobo Eileitor, rejeitou essa perpuosta. Nessa época, Carlos I Lhuís yá tenie l sou casamiento cun [[Charlotte de Heissen-Kassel]] fragilizado, vivia un remanse cun [[Marie Lhuise von Degenfeld]] i tenie pula frente la reconstrução de ls sous territórios passado la guerra. === Eidifícios cun refréncia a las funções zampenhadas === ==== Bibliotheksbau (Eidifício de la Biblioteca) ==== : Nome: assi chamado por ser eiqui que, alegadamente, se situava la biblioteca. [[Ficheiro:Westseite ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|280px|Ruínas de l ''Bibliotheksbau'' i de l ''Ruprechtsbaus'', cula torre-puorta, vistas de l ''Stückgarten''.]] L ''Bibliotheksbau'' (Eidifício de la Biblioteca), anteriormene tamien chamado erroneamente de ''Rudolfsbau'' (Eidifício de Rudolfo), queda situado antre l ''Ruprechtsbau'' (Eidifício de Ruperto) i l ''Frauenzimmerbau'' (Eidifício de l Salão de las Damas). L eidifício, an stilo [[gótico]] tardio, fui mandado eidificar pul Príncepe-Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]], sendo arguido antre [[1520]] i [[1544]]. La parte melhor preservada de la strutura ye la [[Bay window|jinela saliente]] voltada pa l pátio, ne l purmeiro andar. L chamado ''Bibliotheksbau'' stá an streita lhigação cul bezino ''Frauenzimmerbau'', acrescentado ne l lhado oeste de a cerca. L nome anganhador deste eidifício surgiu, pula purmeira vez, ne l [[seclo XVII]], yá que nun eisistem eibidências que provem la sue outelização purmária cumo ua biblioteca eileitoral. Pul cuntrário, ne l purmeiro andar eisistia un spácio abobadado, chamado de ''tafelstube'' (algo que puode traduzir-se cumo quarto de la mesa), ousado puls homes de l eileitor. Las câmaras cun funções de gabinete chegórun ne l [[seclo XVI]], ua época an que l príncepe yá nun reunia la corte diariamente, an salas apartadas relegadas pa ls andares superiores. L ''Bibliotheksbau'' difere de ls outros eidifícios quinhentistas de l castielho por tenr [[bóbeda]]s an piedra até als pisos superiores. Esso deve-se al facto de eilhi ser mantida nun solo la biblioteca, mas tamien las moedas de l Eileitor. Este eidifício serviu cumo "[[cofre]]" de l castielho i cumo posição de la corte. Ne l piso térreo, las sues paredes ténen três metros de spessura. Ls sólidos spácios de l rés-de l-suolo, alguns de ls quais fúrun pintados, ampliában l ''Bibliothekssaal'' (Salão de la Biblioteca), l qual debie tener un [[pie dreito]] de 6,60 metros. L ''Bibliotheksbau'' fui l solo palácio de l castielho poupado pul ancêndio causado puls franceses an [[1689]], mas fui çtruído an [[1693]]. ==== Frauenzimmerbau (Eidifício de ls Aposentos de las Damas) ==== : Nome: assi chamado por cunter ls aposentos de las damas de la corte (nome actual: ''Königssaal'' - Salão de l Rei) [[Ficheiro:Hof Heidelberger Schloss Ulrich Kraus 1683.jpg|thumb|left|320px|Pátio anterior de l castielho an 1683, cul ''Frauenzimmerbau'', l ''Friedrichsbau'', l ''Gläsernen Saalbau'' i l ''Ottheinrichsbau'', por Ulrich Kraus.]] De l ''Frauenzimmerbau'', de l qual resta solo l piso térreo, fui arguido por orde de [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] na purmeira metade de l [[seclo XVI]]. Provavelmente, las damas de la corte viviam neste eidifício, cun ls sous quartos situados ne ls andares superiores. Ne l piso térreo quedava l Königsaal (Salão de l Rei), outelizado para to l tipo de festividades. Este salão media 34,65 metros de cumprimiento, 16,70 de anchura i 7,40 de altura. L tecto de madeira assentava an quatro [[coluna]]s de piedra, atrabeç dua trave que apoiava las traves de l tecto. Ls dous pisos superiores éran [[anxaimel]]ados. La fachada staba decorada cun várias [[Bay window|jinelas salientes]]. Ne l [[seclo XVII]] fui eisecutada ua preciosa fachada ne l lhado de l páti, cun colunas i figuras pintadas, l que custituiu ua eicelente actualização visual. L ''Königsaal'' perdiu las sues funções de repersentação depuis de la cunclusão de l salões de fiestas ne l ''Gläsernen Saalbau'' i ne l ''Ottheinrichsbau''. Tornou-se nun spácio çtinado als jogos de l cabalheiros, para alhá de ser outelizado para reuniões ó para banquetes an ocasiões festivas. An [[1689]], l salão de fiestas fui totalmente queimado i, más tarde, l sou spácio fui aproveitado para la custrução de l Grande Barril, pul que la strutra recebiu l nome de ''Bandhaus'' (casa de la montagem). Ua vez que ls [[tanoeiro]]s se queixában que la auga de la chuva scorria para eilhes pul barril, [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Baviera|Carlos Teodoro]] deixou las ruínas cul actual telhado de eimergência. Hoije an die, l ''Frauenzimmerbaus'' ye coincido, percipalmente, pul nome de ''Königssaal'', ambora este salão acupas solo l piso térreo de l eidifício. Na [[década de 1930]], l rés-de l-suolo fui reconstruído, servindo, para la cidade de Heidelberg, cumo un salão de fiestas çtinado a eibentos de todos ls tipos. ==== Fassbau (Eidifício de l Barril) ==== : Nome: assi chamado devido al Grande Barril. [[Ficheiro:Grosses Fass (Karl Lhange) 1896.jpg|250px|thumb|L Grande Barril, gravura de 1896.]] L ''Fassbau'' (Eidifício de l Barril) fui mandado custruir por [[Juan Casimiro de Simmern]], antre [[1589]] i [[1592]], specificamente para acuolher l famoso Grande Barril. Staba directamente lhigado al Salão de l Rei, de forma a permitir, durante las celebrações, l acesso directo al bino cuntido ne l barril. Curiosamente, l eidifício fui eisecutado ne l [[Stilo gótico|stilo gótico tardio]], na medida an que ne l período an que fui custruido yá se aplicava l stilo [[renacimiento|renacentista]]. [[Ficheiro:Perkeo.jpg|thumb|left|160px|Figura de Perkeo ne l ''Fassbau''.]] Subre l grande barril argue-se la státua de [[Perkeo]], l [[bufão]] de la corte, simblo de l cunsumo de bino, eilhi colocado por [[Carlos III Felipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] para guardá-lo. Carlos Filipe trouxe Perkeo de [[Annsbruck]], adonde tenie antes l sou trono cumo ''[[stadthouder]]'' (regente) amperial de l [[Tirol]], para la corte de Heidelberg. La lhenda cunta que l Eileitor le terá preguntado se cunseguia buber l cuntenido de l barril solico. La repuosta parece tener sido "''Perché ne l?''" (l que quier dezir "porque nó?", an [[lhéngua eitaliana|eitaliano]]), l que daria ourige a la sue alcunha: "Perkeo". Reinhard Hoppe cunta la stória que se segue: {{Quote|''L Eileitor Carlos Filipe ourdenou al sou [[bufão]], l nano Clemens Perkeo, que guardasse l grande barril. Nua viag pul Tirol tinah daprendido a tirar prazer de l sou pequeinho tamanho i de las sues piadas spirituosas. Quando l Eileitor eisaminou la sue pouca resistência a la bubida, dixe-le: "ben cumigo para Heidelberg. Nomeio-te cabalheiro i camareiro de l barril de l rei. Na adega de l miu castielho stá l maior barril de to l mundo. Se l buberes, la cidade i l castielho seran tous". "''Perche ne l''" (porque nó), respundiu l pequenote. L Eileitor riu i dixe: "Tu serás chamado de Perkeo".|Reinhard Hoppe: "Heimat un Heidelberg"<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/perkeo.html Perkeo]</ref>}} L bino debie ser la sola bubida que Perkeo cunhecie zde la sue anfância. Quando, na sue belheç, adoeciu pula purmeira vez, l sou médico acunselhou-lo a buber bino cun ourgença i recomendou-le que bebesse auga cun abundância. Anque de l grande cepticismo, Perkeo seguiu l cunseilho i morriu na manhana seguinte. Perkeo era ua criatura dina de pena i tenie – cumo [[Victor Hugo]] mencionou – que cunsumir diariamente quinze garrafas de bino, causo cuntrário era açoitado. ==== Gläserner Saalbau (Eidifício de l Salão de Vidro) ==== : Nome: assi chamado devido als speilhos venezianos que ornamentában la Galeria de ls Speilhos de l segundo andar. [[Ficheiro:Arkade Glaeserner Saalbau Heidelberger Schloss von Baptiste Bayot 1844.jpg|180px|thumb|Arcada de l ''Gläsernen Saalbaus'', cun vista de l Ottheinrichsbau, por Baptiste Bayot, 1844.]] L ''Gläserne Saalbau'' (Eidifício de l Salão de Vidro)) fui mandado arguer pul Eileitor [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]]. L sou nome deriva de ls speilhos venezianos persentes ne l salão de l piso superior. Ne l pátio, l eidifício tem raízes nas arcadas renacentistas, ambora la galeria de l passadiço apersente bóbedas an stilo gótico tardio. L lhado norte de l eidifício, virado a la cidade, ye absolutamente sóbrio, l lhado lheste fui decorado cun ua pequeinha [[jinela saliente]] gótica i la fachada virada al pátio tena ua ampena decorada. L Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]] reconstruiu l ''Gläsernen Saalbau'' depuis de l final de la Guerra de l Trinta Anhos. Esso modificou la altura de ls andares i lhevou a la custrução de jinelas arcadas ambutidas na fachada norte. Ls remates de las jinelas inda são an parte visibles na fachada norte. Ne l die [[24 de Júlio]] de [[1764]], un centeilha atingiu dues vezes l eidifício i la strutura ardiu até a las bóbedas de la cave. An [[1897]] fui çcubierto, na parede oeste de l ''Gläsernen Saalbaus'', un grupo de jinelas muradas an stilo gótico einicial, l que sugere la custrução dua zona de l castielho durante la purmeira metade de l [[seclo XIII]]. Acradita-se que l ''Gläsernen Saalbaus'' yá stubisse planeado aquando de la custrução de l ''Ottheinrichsbau'', ua vez que la metade traseira deste redadeiro se sconde por trás de la fachada i fui eisecutada sin decoração. ==== Ökonomiebau (Eidifício de Serbício) ==== : Nome: neste eidifício fcában las árias de serbício de l castielho i la cozina. [[Ficheiro:Schlosshof Brunnenhaus Torturm Ruprechtsbau von Lhouis Hoffmeister ca 1820.jpg|left|thumb|''Ökonomiebau'', ''Brunnenhaus'', ''Torturm'' i ''Ruprechtsbau'', por Lhouis Hoffmeister, 1820.]] Ls tenermos ''"Metzelhaus"'' i ''"Backhaus"'' apuntam para la eisistência dumatadouro i dua panadarie. La antrada pa ls andares superiores lheva a la zona de habitação de ls guardas de l castielho. Ls eidifícios de serbício lhocalizados ne l canto sudeste de l pátio nun são seneficativos sob l punto de vista de la [[stória de la arte]]. La verdadeira cozina situava-se ne l lhado sudeste de l castielho, junto a la ''Gesprengte Turm'' (Torre Çmoronada). Subre estes spácios i la sue lhocalização periférica drento de l castielho, Günter Heinemann scribe l seguinte: {{Quote|La casa de la cozina, que ouregina fumos i oulor de cozinados, terá lhugar nun silencioso canto de l pátio de l castielho que hai mui perdiu l antresse.|Günter Heinemann: „Heidelberg"<ref>Günter Heinemann: „Heidelberg"</ref>}} ==== Soldatenbau (Eidifício de l Suldados) ==== : Nome: assi chamado por ser l spácio de residência de l suldados L ''Soldatenbau'' stá lhocalizado nas prossimidades de la puorta percipal, de forma la que esta quedasse melhor protegida. Na cave de l eidifício de três andares quedava la casa de la guarda, anquanto para cima se situában ls spácios de habitação de l suldados. Staba, eiqui, aquartelada ua [[guarnição]] permanente de 50 suldados, çtinados a garantir la guarda i ls serbícios honorários de l castielho. [[Ficheiro:Heidelberger Schlosshof (Karl Lhange) 1895.jpg|210px|thumb|La ''Brunnenhalle'' antes de la Torturm, 1895]] ==== Brunnenbau (Eidifício de l Chafariz) ==== : Nome: eifício situado ne l pátio, custituído por ua galeria, la ''Brunnenhalle'' (Galeria de l Chafariz), subre l [[chafariz]]. Directamente ne l ''Soldatenbau'', stá ancluida la ''Brunnenhalle'' (Galeria de l Chafariz), mandada eidificar pul Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]]. Ye notable pulas quatro colunas monolíticas lhivres i pulas dues meias-colunas adossadas a la parede. L [[Poço (auga)|chafariz]] semi-anterrado tem cerca de 16 m de perfundidade i fui custruido, provavelmente, ne l anho de [[1508]]. An relação a las colunas, [[Sebastian Münster]] afirmou que estas poderien tener ourige ne l palácio de [[Carlos Magno]] an [[Angelheim am Rhein|Angelheim]], la sue cidade natal, tenendo sido colocadas pul Eileitor [[Felipe, Eileitor Palatino|Filipe]] ne l sou Castielho de Heidelberg, ne l lhugar adonde inda se ancontram hoije. Possiblemente, estes pedamiegos benirun dua antiga strutura de la bezina cidade de [[Mainz]]. === Torres === ==== Dicker Turm (Torre Gruossa) ==== : Nome: assi chamada devido a la sue parede cun siete metros de spessura. [[Ficheiro:Dicker Turm Heidelberger Schloss von Carl Philipp Fohr 1813 1814.jpg|thumb|left|250px|La ''Dicker Turm'' nua gravura de Carl Philipp Fohr, 1813.]] La ''Dicker Turm'' faz parte de las fortificações de l Castielho de Heidelberg custruídas pul Eileitor Lhuís V. Tenie quaije quarenta metros de altura i las sues paredes siete metros de spessuara i un diâmetro total de 28 metros. Inda assi, estas fuortes paredes fúrun çtruídas. La causa quedou a dever-se a las lhinhas de ruptura, por eisemplo, adonde las muralhas éran perfuradas pulas [[seteira]]s. Tal tamien resultou de l facto de l [[arenito]] nun ser tan sólido cumo la argamassa que lhigava ls cubos desta piedra. A torre tenie un eifeito amenaçador subre la cidade, l que, de resto, tamien era antenção de l sou criador, ua vez que Lhuís V cunsidrava que la paz solo podia ser cunservada pul medo. Frederico V mandou trasformar la parte superior de a torre nun [[triato]], copiado, an [[1613]], de l lhondrino [[Globe Theatre]]. Cula anstalação desta sala de triato na ''Dicker Turm'', l Eileitor deseiou associar la ourige britânica de la sue mulhier a la cuntinação de la tradição teatral de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. La quaije circular plataforma superior de a torre tenie un diâmetro de cerca de 28 metros i ua ária de 85 metros quadrados. [[Ficheiro:Dicker Turm Heidelberg 1645 von Merian.jpg|thumb|200px|La ''Dicker Turm'' nun zeinho de Matthäus Merian, 1645.]] Na anscrição de la placa colocada na ''Dicker Turm'' nun stá mencionado solamente l custrutor de a torre, mas tamien la trasformação efectuada ne l andar superior. Esta tarefa puode ser atribuída, solo, al arquitecto de [[Nuremberga]] Peter Karl. Na anscrição an [[lhatim]] lê-se: : LVDOVICVS COM(s). PAL(atinus). R(heini) ELEC(tor). DVX. BAVAR(iae). / MOLEM. HANC EXSTRUXIT. La(nno) C(hristi). MDXXXIII. / FRIDERICVS V. COM(s). PAL(atinus). R(heini) ELEC(tor). / S(acri). R(omani). I(mperii). VICARIVS. BAVAR(iae) DVX / AD. ZONAM. VSQ(ue). DESTRVXIT / REFECIT, FORNICIBVS. DISTINXIT / COENACVLI ATTITVDINI. II XXXIII. PED(s). ADDIDIT. / COLVMNAM. TOTIVS. TECTI. MOLEM. SVSTINENTEM / I. MEDIO. SVSTVLIT / IMMOTO. INCORRVPTOQVE TECTO / HAEC. MONVMENTA. POSVIT / La(nno). S(alutis) MDCXIX : (Tradução: „''Lhuís, Conde Palatino de l Reno, Eileitor i Duque na Baviera, mandou arguer este eidifício ne l anho de Cristo de 1533. Frederico V, Conde Palatino de l Reno, Eileitor i Governador de l Sacro Ampério Romano, Duque na Baviera, tenendo l mesmo eidifício abandonado, reconstruiu-lo, cun ua bóbeda a cobrir l tecto, oumientou la altura de la sala de refeições 33 pies, colunas que sustentam to la carga de l tecto, sin remover nin danificar l telhado, i este monumiento fui deixado ne l anho de la Salvação de 1619.''") Las dues figuras de piedra mostram ls Eileitores [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] i [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]], ls dous custrutores de a torre. An [[1689]], la strutura de la parede de l lhado norte fui bumbardeada i caiu ne l bal. Depuis de la çtruição de [[1693]], ls habitantes de Heidelberg oubtivírun ua outorização oufecial para percurar i lhevar las piedras talhadas de la ''Dicker Turm'', cul fim de reconstruirem las sues casas. Un eisemplo desso ye la [[Haus zum Riesen]], un palácio ourbano situado ne l nº 52 de la ''Hauptstraßi'' (Rue Percipal) de Heidelberg, pertencente al Tenente General i Comandante Supremo de la Caça [[Heirren von Venningen|Friedrich Freiherr von Venningen]], la qual fui custruida cun blocos de piedra de la Dicker Turm cun outorização spressa de l Eileitor. [[Ficheiro:Seltenleer und Torturm am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|160px|''Seltenleer'' (a la squierda) i ''Torturm''.]] ==== Seltenleer (Torre-Prisão) ==== : Nome: ''Seltenleer'' (Spácios Ralos) , ó ''Nimmerleer'', ye l nome dado a la ''Gefängnisturm'' (Torre Prisão) zde [[1603]] i andica, por assi dezir, que l spácio acupado puls prisioneiros nunca staba vazio. Las ruínas de la ''Gefängnisturm'' (Torre-Prisão) quedam situadas ne l canto sudoeste de l fosso de l castielho. L spácio de la prisão ancontrava-se, provavelmente, na base pouco eiluminada de a torre. Dificilmente poderá ser cunsidrada cumo ua torre de defesa. Ye la más pequeinha de las torres de apoio, cun un diâmetro sterior de cerca de 10 metros, ua altura aproximadada de 19,50 metros i paredes cun ua spessura de 2,75 metros. Nun ye cierto que l [[Antipapa Juan XXIII]] tenga sido aprisionado an Heidelberg, ambora alguas declarações mencionem l castielho. Deste modo, la ''Seltenleer'' poderá tener servido de prisão al antipapa. Inda assi, presume-se que tal tenga acuntecido nas prossimidades de la ''Alte Brücke'' (Puonte Bielha), pus ua carta, traduzida an eitaliano pa l [[Papa Paulo V]], faz alusão a la chamada Brückenaffe (Puonte de l Macaco), na passagem an que diz ''"ans Gefängnis, so man den alten Affen nennet"'' ("na prisão, antoce ne l chamado bielho macaco"). ==== Torturm (Torre-Puorta) ==== : Nome: torre que servia de puorta de acesso al sistema de defesa i adonde staba anstalado l reloijo de l castielho. [[Ficheiro:Bruecke und Brueckenhaus ç Heidelberger Schlosses.jpg|160px|left|thumb|Vista parcial de la ''Torturm'', cula puonte i la casa de la puonte.)]] La ''Torturm'' antre [[1531]] i [[1541]] cumo parte de las fortificações abrangidas pul porgrama de defesa de l Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]]. Mantém-se até a la actualidade cumo la percipal puorta de antrada de l castielho. Ne l subterrâneo eisiste un speço sin eiluminação que ye muitas vezes çcrito cumo calaboço. Na câmara que sirbe de passagem atrabeç de la puorta eisiste l buraco dun ascensor, l qual repete ne ls três pisos arriba. Estes furos éran neçairos para abastecer de mantimientos ls guardas de a torre, ls quais residiam ne l piso superior de la strutura. La ''Torturm'' ye custituida por cubos de [[arenito]]. Tem ua altura de 52 metros, medidos a partir de l fosso, i ua superfice de 12,5 metros quadrados, sendo, actualmente, la más alta de las torres de l castielho. De la fortificação inda eisiste un grande portão carvalho cun un speçamiento (''Nadelöhr'') i las puntas de las grades de l portão. An [[1689]], l ancêndio que queimou l ''Ruprechtsbau'' atingiu l telhado de a torre, çtruindo-la. Actualmente, l que se puode ver de a torre de guarda fui arranjado ne l anho de [[1716]], durante l período [[barroco]], tenendo l vestíbulo de antrada de l çtruído castielho sido recuperado antes que la degradação se tornasse eirreversible. La fachada de a torre ye dominada pul chamado ''Torriesen'', ua spece de nicho, cun 3,40 metros de altura, cuntendo dous lhiones i guardado pulas státuas de dous cabalheiros. L brasão que deveria star antre ls lhiones, alegadamente an prata, ancontra-se an falta i, provavelmente, terá sido derretido. Las státuas de ls dous cavaleiros, datadas antre [[1534]] i [[1536]], stan apoiadas subre [[mísula]]s i cubiertas por baldaquinos. [[Eimagem:Heixenbiss Heidelberger Schloss 02.JPG|thumb|160px|La argola de fierro cula chamada "Dentada de la Bruxa".]] La puonte antre la ''Torhaus'' (Casa de la Puonte) i la ''Torturm'' fui çtruida puls splosivos franceses, an [[1693]], i restaurada pul Eileitor [[Carlos III Felipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] juntamente cula puonte lhevadiça. La puonte lhevadiça solo fui abandonada an [[1810]], sendo custruida, anton, ua lhigação permanente atrabeç dua puonte fixa, cujos pedamiegos atingem ua perfundidade de vinte metros subre l fosso. Inda se puoden recoincer na ''Torturm'' ls buracos para las corrientes que moviam la puonte lhevadiça. ; La "Dentada de la Bruxa" Ne l portão de l pátio de l castielho ancontra-se ua argola, cula qual ls besitantes dában ua pancada na puorta quando percurában antrar. Segundo la lhenda, recebirie l castielho de persente aquel que mordesse la argola. Muitos tentórun essa tarefa, tal cumo ua bruxa cula sue fuorte dentição, la qual fizo tentativas até quaije partir ls dientes. Essa bruxa tentou mordê-la várias vezes, mas la fuorça de la sue magia falhou. Solo permaneciu un pequeinho aperfundamiento ne l batente de la argola, la chamada ''Heixenbiss'' ("dentada de la bruxa"). Daniel Häberle cunta la stória que se segue: {{Quote|''Aquel que, al serbício de l senhor de l castielho, cunseguir morder la argola de la puorta, será l próssimo rei. Ne l pensamiento tranquilo de l senhor de l castielho, stá persente que nesta tarefa nun stan ambolvidos solo ls dientes, mas tamien ls eilemientos de la vida.''|Daniel Häberle<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/heixenbiss.html Heixenbiss]</ref>}} Actualmente puode ver-se la argola de la puorta cula suposta dentada, i la lhenda cuntina a afirmar que recebirá l castielho de persente aquel que cunseguir morder la argola. ==== Krautturm (Torre de la Yerba) ==== : Nome: L nome ''Krautturm'' ye detectable zde l [[seclo XVII]]. Esto deve-se al facto de l piso anferior tener servido, aparentemente, de armazém de granos (''Kraut'' - Yerba = ''Pulver - granulado). Más tarde esse nome fui substituido pula spressão ''Gesprengter Turm'' (Torre Çmoronada). Tamien ye coincida pula zeignação de ''Pulverturm''). [[Eimagem:Carl Blechen 003.jpg|thumb|220px|Carl Blechen: "''La Gesprengte Turm de l Castielho de Heidelberg''".]] La ''Krautturm'' fui splodida, an [[1693]], puls suldados franceses durante la Guerra de Sucessão de l Palatinado, depuis de la detonação dua mina se tener mostrado ineficaz an [[1689]]. Zde anton, ye possible ver ls scombros de a torre caídos ne l lhocal. L bumbardeamiento demunstrou que l material de lhigação era más resistente que ls tijolos de arenito burmeilho que custituiam a torre. A torre tenie, oureginalmente, ua altura de cerca de 28 metros. An [[1610]] fui oumentada até als 42,50 metros. Actualmente, las sues ruínas inda se arguem até als 33 metros. Un de ls admiradores desta ruína fui [[Johann Wolfgang von Goethe]], que zenhou esta torre a partir de la [[puonte]] subre l [[fosso]], ne l die [[23 de Setembre]] de [[1779]]. Goethe besitou Heidelberg uito vezes, mas la quarta vez fê-lo an segredo, tenendo l facto sido revelado, atrabeç de pesquisas, solo an [[1899]]. Aparentemente, Goethe tenie prainos políticos secretos, possiblemente lhigados a la criação dun prencipado an Heidelberg, que se oupusesse al poder de [[Frederico II de la Prússia|Frederico, l Grande]]. De qualquier forma, ne l die [[23 de Setembre]] de [[1779]], [[Carlos Augusto, Grano-duque de la Saxónia-Weimar-Eisenach]] i Goethe anterrompírun, an Heidelberg, la çlocação que efectuában a la [[Suíça]], tenendo passado to la tarde ne l castielho. Carlos Augusto "''mobiu-se lhentamente an torno de las guapas ruínas antigas''", anquanto Goethe fazie ls purmeiros zeinhos de la çtruída ''Pulverturm''. ==== Apothekerturm (Torre de la Framácia) ==== : Nome: esta torre deve l sou nome a la palavra griega "apotheca", que quier dezir "spácio de armazenamiento". Na verdade, nunca albergou ua framácia, la qual stubo alojada noutras partes de l castielho. Actualmente faz parte de l ''Deutschen Apothekenmuseums'' (Museu de la Framácia Alman).<ref>[http://www.deutsches-apotheken-museum.de/ Site de l ''Deutsches Apothekenmuseum'']</ref> La ''Apothekerturm'' ye ua ''Flankierungsturm'' (torre de acompanhamiento), custruida al mesmo tiempo de la ''Glockenturm'' i de la ''Krautturm''. A torre queda más ó menos a meio de l 125 mets de l lhado ouriental de l castielho. Las antigas muralhas fúrun substituidas por tijolos ó jinelas. Ne l anho de [[1600]], a torre fui cumbertida nun spácio residencial para la corte an spansão. L ''Deutsche Apothekenmuseum'' recebiu, an [[1957]], spácios ne l ''Lhudwigsbau'' i na ''Apothekerturm'' para las sues colecções. Antes, este museu stubo anstalado an [[Munique]] i - depuis de bumbardeado ne l decorrer de la [[Segunda Guerra Mundial]] – na [[Neue Residenz (Bamberg)|Neue Residenz]] de [[Bamberg]]. Antre las sposições de l museu anclui-se ua casa ó ua framácia de viagem (''Reiseapotheke'') na posse dun senhor de tierras, para alhá de valiosos [[almofariz]]s i vasos çtinadas a armazenar drogas, ouriundos de l períodos [[gótico]] i [[Renacimiento|renacentista]]. Puoden, inda, besitar-se las anstalações de quatro [[framácia]]s antigas (coincidas cumo ''Ouffizin''), datadas de ls seclos [[seclo XVIII|XVIII]] i [[seclo XIX|XIX]]. L punto alto de l museu ye custituído pula colecção de medicamientos (''Materia medica''), la qual eisibe drogas cunseguidas a partir de minerais, animales i plantas. [[Eimagem:Altan Glockenturm Heidelberger Schloss von Lhaurent Deroy 1844.jpg|140px|thumb|La ''Glockenturm'' i vista parcial de l ''Altan'', por Lhaurent Deroy, 1844.]] ==== Glockenturm (Torre de l Campana) ==== : Nome: assi chamada por tener un campana pendurado ne l sou topo, l qual podia ser ouvido la grande çtância. Este canto de l castielho stubo fuortemente associado al arsenal, quedando la parte superior de la ''Glockenturm'' çtinada la fins residenciais. [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] mandou duplicar la altura de a torre, redonda i cun un solo piso, ganhando cun esso spácio residencial de repersentação. De la relativamente baixa torre de la artilharia, de [[1490]], naciu un eidifício civilizado. Deste modo, l antigo tecto fui removido, la alvenaria chubida i ua nuoba cobertura lhevantada. Las jinelas deste [[belvedere]] ouferecem ua ampressionante vista de l bal de l [[Neckar]]. La ''Glockenturm'', ne l canto nordeste, ye l simblo de l eidifícios de l castielho. Stá an ruínas zde que fui atingida por un centeilha na nuite de [[25 de Júnio]] de [[1764]], tenendo l ancêndio dende resultante çtruído to l eidifício, cun scepção de las paredes steriores. == Outras anstalações == === Pátio de antrada === L pátio de antrada de l Castielho de Heidelberg ye ua ária cumpreendida antre l portão percipal, l poço alto de l príncepe (''Oubíren Fürstenbrunnen''), l portão de Eilisabeth pa l jardim (''Stückgarten''), l portão de l palácio i la antrada para jardim. Por volta de [[1800]] fui ousado pul [[Prefeito de l palácio|admenistrador]] para secar roupa. Mas tarde fui ousado para apascentar buis, sendo eilhi mantidas galhinhas i gansos. ==== Portão percipal ==== La aproximação al pátio ye feita atrabeç dua puonte de piedra subre un [[fosso]] an parte preenchido. L portão percipal fui custruido ne l anho de [[1528]]. la casa de vigia oureginal fui çtruida durante la [[Guerra de l Nuobe Anhos]] i substituida, an [[1718]] por un arcado portão arcado. L portão situado a la squierda de la antrada percipal fui cerrado por meio dua puonte lhevadiça. ==== Placa memorial la Goethe ==== [[Eimagem:Marianne von Willemer.png|thumb|Marianne von Willemer]] [[Eimagem:Goethe Ginkgo Biloba.jpg|thumb|right|Manuscrito oureginal de l poema la Goethe.]] An [[1961]] fui arguida ua placa de piedra, nua parede arruinada de l aviário, para substituir ua outra más antiga. La anscrição reproduz versos scritos por [[Marianne von Willemer]] lhembrando l sou redadeiro ancontro cun [[Johann Wolfgang von Goethe]]. De l nuobe strofes, scritas ne l die [[28 de Agosto]] de [[1824]], por ocasião de l 75º aniversário de Goethe, ancontram-se trascritas três ne l castielho: : ''Ne l terraço un alto arco abobadado'' : ''fui an tiempos l sou ir i benir'' : ''l código puxado a partir de la amada mano'' : ''You nun la ancontrei, eilha yá nun puode ser vista'' : … : ''Este poema scrito por Marianne von Willemer'' : ''an mimória de l ser ultimo ancontro cun'' : ''Goethe ne l Outonho de l anho de 1815'' Eimediatamente an frente de la placa memorial la Goethe argue-se la arble de [[Ginkgo]], de la qual Goethe dou ua fuolha la Marianne von Willemer cumo simblo de amisade. L poema fui publicado más tarde cumo "''Suleika''" na obra [[West-östlicher Diwan]]. Fui trasmitido que Goethe simpatizava cun las fuolhas de Ginkgo i cula sue forma de pregueada. Nua de las fuolhas ambiou ua spressão de afecto por Marianne von Willemer, la terceira mulhier dun sou amigo de [[Frankfurt]], l banqueiro Johann Jakob von Willemer, más moço que el más de vinte anhos. L coleccionador de arte i scritor [[Sulpiz Boisserée]], simpatizante de Goethe, menciona na antrada dun diário la génese de l poema ''"Gin(k)go biloba"'': : „''Heitrer Abend. G. tubo de Wilemer ua fuolha de Ginkho (sic) biloba cumo simblo de amisade de la cidade. Nun se sabe se cun dues ó ua prega. Era este l cuntenido de l versos.''" L testo de l poema ampeça de la seguinte forma: : '''Ginkgo Biloba''' : ''Esta fuolha dua arble de l Ouriente,'' : ''Fui dada al miu jardim.'' : ''Revela un cierto segredo,'' : ''L qual me dá prazer i antriga las pessonas.'' : … La carta cuntendo este poema, cul qual Goethe ancluiu dues flhas de Ginkgo, puode ser visto ne l Museu Goethe, an [[Düsseldorf]]. L Ginkgo, plantado an [[1795]], al qual Goethe cunduziu Marianne von Willemer, an [[Setembre]] de [[1815]], yá nun se ancontra de pie. Zde [[1928]], la arble de Ginkgo eisistente ne l jardim de l castielho fui rotulada cumo sendo "la mesma arble que anspirou Goethe a criar l sou guapo poema". La arble inda eisistia, provavelmente, an [[1936]]. ==== Sala de arreios ==== La antiga sala de arreios, oureginalmente ua casa de carruagens, fui na rialidade ampeçada cumo ua fortificação. Depuis de la [[Guerra de l Trinta Anhos]] fui ousada cumo stábulos, assi cumo armazém de ferramientas, garagem i casa de carruagens. Ne l [[seclo XVIII]], la [[bóbeda]] colapsou, sendo reedificada antre [[1977]] i [[1979]]. Actualmente sirbe cumo cafetaria pa ls besitantes. ==== Poço de l Príncepe ==== [[Eimagem:Ouberer Fuerstenbrunnen am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|Scaleiras de acesso al poço de l príncepe.]] L Poço Alto de l Príncepe fui zenhado i custruido durante l reinado de l Príncepe [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]]. Subre l portão de acesso al poço ancontra-se l sou monograma cula data de [[1738]] cinzelada na piedra. Ne l lhado squerdo de la scaleira de acesso ancontra-se la seguinte ampeçção: : [DlreCtione] ALeXanDro Blblena CVra eit oupera HeinrICl Neeb Fons hIC PrInCIpaLIs reparat(Vs) PVrIor sCatVrlt : (Trandução: Esta obra fui ampreendida sob la supervisão de [[Alessandro Galli de la Bibiena]] i Heinrich Neeb.) La anscrição ye un cronograma para la data de [[1741]]. Atrabeç desta fuonte i de l Poço Baixo de l Príncepe fúrun supridas, até al [[seclo XIX]], las necidades de auga na residência de l príncepe an [[Mannheim]]. An [[1798]], [[Johann Andreas von Traitteur]] recordou este trasporte de auga: {{Quote|Devido a la falta dua buona i saudable fuonte de auga, siempre que la corte staba an Mannheim, la auga neçaira era trazida diariamente de la muntanha. Era bien coincido que na garagem staba guardado l vagão special de auga, que era lhevado para Heidelberg diariamente i que trazia auga de l Poço de l Príncepe situado ne l topo de l castielho.|Hans Weckesser: „''Geliebter Wasserturm.''"<ref>Hans Weckesser:''"Amada Torre de Agua. La Stória de ls marcos de Mannheim"''.</ref>|Hans Weckesser: "''Geliebter Wasserturm''"}} La qualidade de la auga an Mannheim era tan mala, que las famílias de la classe alta de la corte financiában este trasporte de auga de Heidelberg para Mannheim. Na residência de l príncepe, eisistiu, até [[1777]], un cargo na corte antitulado de ''"Heidelberger Wasserfüller"'' ("Anchedor de Auga de Heidelberg"). === Altan === Nome: ''Altan'' ye ua palavra almana que deriva de l [[lhéngua eitaliana|eitaliano]] ''altana'', que por sue vez deriva de l [[lhatim]] ''altus'' (alto), sendo atribuida la terraços ó belvederes. [[Eimagem:Altan Glockenturm Friedrichsbau Heidelberger Schloss von Lhouis Hoffmeister ca 1820.jpg|thumb|left|300px|L ''Altan'', cul ''Friedrichsbau'' i la ''Glockenturm'', an 1820, por Lhouis Hoffmeister.]] L ''Altan'' (actual terraço de l besitante), la chamada "Varanda de l Príncepes ("''Balkon dar Fürsten"''), ouferece buonas vistas subre l bal de l Neckar, la cidade de Heidelberg i las prossimidades de l ''Heiligenberg'' (Monte Santo) cula ''Philosophenweg'' (Strada de l Filósofos). La puorta situada a la dreita, na stremidade oucidental de l ''Altan'', cunduz al spácio de l grande barril. L ''Altan'' ye un amplo spácio, apartado más de uito metros de l ''Friedrichsbau'', que cunduz a la cidade atravé de la ''Burgweg'' (Strada de l Castielho). Ne ls cantos steriores de l Altan ressaltam dous mirantes abiertos, que se associam a la ostensiva fachada de l ''Friedrichsbau'' i al amplo terraço. Cula anstalação de la fachada de l ''Altan'', mantém-se la tradição de l eidifícios periféricos ancerrados nua muralha sterior. Na parede de apoio de l terraço, l Eileitor [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] deixou ua anscrição cul sou nome, al qual acrecentou l sou lhema favorito an lhatim: : ''"Pfalzgraf Friderich /Churfürst bawet mich / 1552/ D(i) C(oelo) V(ictoria)" - (zu dt. etwa: ''Dar Himmel gibt den Sieg'')"'' La strutura sob la varanda servia pa l armazenamiento de armas, munições, mantimientos i abrigo pa ls suldados. Ambaixo de l terraço, ne l ''Altangarten'' (Jardim de l Altan), ancontra-se la antiga "''Großen Batterie''" (Grande Bateria). Esta ye un fuorte canhão de bronze zeignado pul nome francês de "''Le Coco''" (que quier dezir "l frango"). Esta arma fui fundida an [[1794]], l terceiro anho de la República Francesa, na cidade de [[Douai]]. "''Le Coco''" puode tener sido capturado durante la vitória subre un cuntingente de tropas francês, an [[Handschuhsheim]], i lhevado pa l castielho cumo un troféu. ; L Salto de l Cabalheiro [[Eimagem:Rittersprung 03.JPG|thumb|250px|''Dar Rittersprung'' (L Salto de l Cabalheiro).]] Wilhelm Sigmund cunta la seguinte stória ne l sou lhivro "''Alt Heidelberg''" (Antiga Heidelberg): {{Quote|''Cierta vz, durante la rialização dun banquete ó outro eibento, eirrompeu subitamente un ancêndio ne ls spácios superiores de l castielho, sendo todas las damas i cavaheiros postos debrebe an sigurança, cun scepção dun cabalheiro. Este nun staba familiarizado cun ls cumpartimientos, scaleiras i corredores i ancontrou todas las salidas bloqueadas pul fuogo. Las chamas ancontrórun facilmente quemido nas cortinas i noutros materiais anflamables. Ancontrando-se cercado, gritou por ajuda. Inda assi, naide l ouviu, l que talvez l tenga lhevado a pensar que nun restava naide para salvá-lo. Antoce, nun le restava outra alternativa senó saltar temerosamente pula jinela. I l cielo recompensou l audacioso acto. Finalmente, chegou íntegro al fondo. Mas l suolo fui perfurado pulas fuortes botas, deixando alhá pegadas que inda hoije puoden ser vistas. Las pessonas registórun estas stranhas marcas ne l ''Altan'' de l castielho cul nome de "Salto de l Cabalheiro" (''Rittersprung'').|Wilhelm Sigmund: „''Alt Heidelberg''"<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/rittersprung.html Rittersprung]</ref>}} Actualmente, ls besitantes de l castielho tentam que ls sous calçados se ancaixem nas pegadas de l cabalheiro. Outra lhenda associa la pegada cul Eileitor [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]], afirmando que este saltou, cumpletamente alcoolizado, de la jinela de l sou palácio pa l terraço de l castielho. === Fossos (Hirschgraben/Halsgraben) === [[Eimagem:Hirschgraben ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|left|Vista parcial de l ''Hirschgraben''.]] : Nome: Ne ls fossos tamien éran mantidos benados, de adonde resulta l nome de ''Hirschgraben'' (Fosso de l Benados). Ls [[fosso]]s fazien parte de l sistema de defesa de l castielho. An [[1962]], pensou-se an repovoá-los cun benados, mas esta eideia nun se cuncretizou porque l terreno pisado oufereca ua visão zagradable. Ye defícel eimaginar que ne l ''Hirschgraben'' (Fosso de l Benados) tubírun lhugar demunstrações de caça. [[Eimagem:Heidelberger Schloss von Johann Wolfgang Goethe.jpg|thumb|280px|Ls fossos de l castielho nun zeinho de Goethe.]] Na base de l muro oeste ancontram-se nuobe buracos, resultantes de las tentativas francesas de poner minas, an [[1693]], por baixo de l dezido muro, las chamadas "cadeias de spluson" (''Kettensprengungen''). Inda assi, la outelidade de la pólbara fui lhemitada pula houmidade i, por outro lhado, tamien fui detreminada pula persença de las tropas amperiais, pul que nun houbo tiempo para que ls comandos de spluson fússen dados. Un oubstáculo adicional a un possible ambasor poderie tener sido ua inundação. L fluxo de auga podia ser zbiado pa l fondo de l ''Hirschgraben'', inundando-lo. L Eileitor [[Juan Guilherme, Eileitor Palatino|Juan Guilherme]], residente an [[Düsseldorf]], nun staba sastifeito cula sue Residência an Heidelberg, tenendo planeado reabastecer l fosso oeste atrabeç de l zamvolvimiento de nuobos eidifícios. === Poço baixo de l Príncepe === : Nome: Nacente de auga que abastecie la corte eileitoral ne l [[Schloss Mannheim]]. L Poço baixo de l Príncepe (''Untere Fürstenbrunnen'') ye un chafariz, custruido a mando de l Eileitor [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Baviera|Carlos Teodoro]] cumo cumplemiento de l Poço Alto de l Príncepe, çtinado a abastecer l [[Schloss Manneim]], la nuoba residência de l eileitores, cun auga potable. L trasporte de la auga até [[Mannheim]], la vinte quilómetros de çtância, era feita durante la nuite cul recurso la [[mula]]s. Tamien eiqui stá ua anscrição, an lhatim, dedicada al Eileitor Carlos Teodoro. Nesta anscrição, l eileitor i la sue sposa, [[Isabel Augusta de Sulzbach]], são chamados de pai i mai de la pátria i associados al "nuobo i mui saudable poço": : NOVA ET SANISSIMA CAROLI / THEODORI PATRIS PATRIAE / SCAT VRIG0 / La MATRE PATRIAE ELISABETHA / AVGVSTA IN NECTAR RECENS / SANITATIS PARITER. DESIGNATA Acede-se al poço de granito atrabeç dua puorta de fierro, subre la qual se puode lher la seguinte anscrição an lhatim: : NATVRA SANVS. DIRECTIONE THOMAE BREYER CLARVS : (tradução: "''Natureza saudable. Direcção de l famoso Thomas Breyer''") Esta anscrição repersenta un cronograma, de l qual resulta l anho de [[1767]]. === Casamata === [[Ficheiro:Halsgraben am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|180px|Casamata de la auga ne l ''Halsgraben''.]] : Nome: la palavra deriva de l eitaliano ''casamatta'', que quier dezir "casa armada", cun ourige nas palavras ''casa'' (casa) i ''matta'' (scura). La casamata, protegidas por bóbedas dua fortaleza antes de l bumbardeamiento pula artilharia, custitui, depuis de la [[Guerra de l Trinta Anhos]], l que resta dacitada fortaleza. An besitas guiadas, puode verificar-se se ye verdade la eisistência dua salida de eimergência para a cerca. L muro, situado mui ambaixo de las torres i eidifícios, tenie, al mesmo tiempo, la função de apoiar la parte ouriental de l castielho an ouposição al ''Friesental'' (Bal Fresco) i fins melitares. Ua parte desta casamata fui anterrada, mas stá outra beç la çcubierto. Inda se mantém antacta antre la ''Apothekerturm'' i la ''Krautturm''. Na parte sterior puoden detectar-se lhacunas. La casamata fui cunsidravelmente anfraquecida atrabeç de las remodelações i reconversões feitas puls vários eileitores. An [[1998]], por rezones de sigurança, ua parte de ls caminos de l ''Friesenberg'' (Monte Fresco) fúrun ancerrados junto a la casamata. La casamata de la auga, un muro que cunduz a la ''Krautturm'', ye ua galeria de bóbeda dupla, datada de l [[seclo XVI]], de cuja base sal l acesso al ''Friesental'' a partir de l fosso de l castielho. La parte de cima serviu de passagem de la auga benida de l [[Königstuhl]] pa l castielho. === Zeughaus i Karlschanze === [[Eimagem:Zeughaus Heidelberger Schloss von Johann Ulrich Kraus 1684 (Ausschnitt).jpg|220px|left|thumb|La ''Karlsturm'' i la ''Zeughaus'' (a la squierda), an 1684, por Johann Ulrich Kraus.]] : Nome: ''Zeug'' ye ua spressão medieval almana para [[armadura]], ancluindo, más tarde, ls respectivos acessórios quando la artilharia formou ua [[guilda]]. La antiga ''Zeughaus'' (Casa de las Armaduras) fazie parte de la arquitectura melitar i corresponde a la redadeira fase de spansão de las fortificações de l castielho. Ancontra-se ne l punto más setentrional de la planta de l castielho i porjeta-se cumo un [[bastião]] pa l bal de l Neckar. An frente a la ''Zeughaus'' quedava l arsenal de l canhões, cun un spácio arriba çtinado la armas de pequeinho calibre. Na ''Zeughaus'' fúrun mantidas armas, munições i armaduras. Durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]], la ''Zeughaus'' sofriu danos pesados, devido a bumbardeamientos lhançados a partir de l ''Heiligenberg'', na borda ouposta de l [[Neckar]]. Estas marcas inda são visiibles na alvenaria. An [[1693]], la ''Zeughaus'' fui dinamitada puls franceses durante la Guerra de Sucessão de l Palatinado, sendo restaurada más ua vez. An [[1764]], la strutura sofriu un ancêndio, nun sendo restaurada depuis desso. Antes de la ''Zeughaus'' queda l ''Karlsschanze'' (Reduto de Carlos) cula ''Karlsturm'' (Torre de Carlos), ua custrução meramente melitar çtinada a garantir la sigurança de l portão norte. Fui custruida depuis de la Guerra de l Trinta Anhos ne l lhocal dua casa çtinada a jogos (''Ballspielhause''). Actualmente, l acesso al castielho ye feito sclusivamente pul portão sul. La ''Karlsturm'' fui custruida an [[1683]] i lhougo çtruída, an [[1689]], pulas tropas francesas. Actualmente, la antiga torre stá quaije cumpletamente zaparecida. == Jardins == === Stückgarten (Jardin de las Peças) === [[Eimagem:Stueckgarten Heidelberg 1620on Merian.jpg|200px|left|thumb|Bista de l ''Stückgarten'' para alhá de la muralha, por Matthäus Merian, 1620.]] : Nome: L nome ''Stück'' (Peça) refere-se als canhones que eiqui fúrun anstalados. ''Stück'' ye un termo zaualizado para un tipo de [[canhon]]. L ''Stückgarten'' (Jardin de las Peças) corresponde al terraço oucidental de l castielho. Oureginalmente, este spácio fui criado pul Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] para la anstalaçon dua lhinha de canhoness. [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]], al stablecer eiqui un jardin de recreio (''Lhustgarten''), anfraqueciu la capacidade de defesa de l castielho. L passeio de recreio an que fui cumbertido l ''Stückgarten'', al qual fui dado acesso pul ''Eilisabethentor'' (Porton de Isabel), tornou-se nun prazer pa ls eilegantes de la corte. Ne l [[seclo XIX]], l ''Stückgarten'', que nun fazie parte de l ''Hortus Palatinus'', fui ambolbido ne l ambestimiento total. Para drento de la ''Eilisabethentor'', eisistia ua Casa de Páixaros (''Vogelhaus'') ne l acesso al palácio. Ua alameda cunduzia al ''Anglischen Bau'', anquanto la superfice de l jardin era cubierta por canteiros ornamentais. Quando la Guerra de l Trinta Anhos ambadiu Heidelberg, ls terraços traçados an bolta de l palácio rebelórun-se un ampecilho para la defesa. Ua beç que estes terraços de l castielho stában cumbertidos an spácios de recreio, fúrun custruídos muralhas a las priessas. De l ''Stückgarten'' cunsegue tener-se ua clara bison de la [[Floresta de l Palatinado]] (''Pfälzerwald'') i de la Fossa Renana (''Rheinebene''). Mirando eimediatamente para baixo, ben-se ls telhados de la cidade de Heidelberg ó ls fossos de l castielho. ==== Eilisabethentor (Puorta de Isabel) ==== [[Eimagem:Eilisabethentor am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|250px|La ''Eilisabethentor'' bista de las ruínas de l ''Anglischen Bau''.]] : Nome: batizada an houmenagem a la princesa anglesa [[Isabel Stuart]], queda situada a la antrada de l ''Stückgarten''. Custitui, junatmente cul ''Anglischen Bau'' i l triato de la ''Dicken Turm'', ua alteraçon ampreendida por Frederico V para houmenagear la sue mulhier anglesa. Este porton fui ua surpresa de Frederico V para la sue moço sposa, tenendo sido arguido nua sola nuite, an [[1615]], cumo un persente pa l sou 19º anibersário. Inda assi, nun eisiste nanhue proba documental, para alhá de la dedicatória an lhatin grabada na piedra: : FRIDERICVS V ELISABETAE CONIVGI. CARISS (IMAE) La(NN0). C(HRISTI). MDCXV. F(ACIENDUM). C(URAVIT) : (traduçon: :"''Frederico V mandou custruir (l porton) para la sue mulhier Isabel ne l Anho de l Senhor de 1615.''") La ''Eilisabethentor'' fui custruída al stilo dun [[arco de l triunfo]], sendo l purmeiro monumiento [[barroco]] de l Castielho de Heidelberg. L arquiteto de l porton fui [[Salomon de Caus]], un de ls dous arquitetos que benirun para Heidelberg cun Isabel. Las quatro colunas san repersentadas cumo troncos de arble puls quais trepam [[heira]]s. Na folhagem stan scondidos animales de todas las speces, cumo sapos, scarabelhos, caracoles, lhagartos ó squilos. ==== Vogelhaus (Casa de l Páixaros - Ourangerie) ==== [[Eimagem:Vogelhaus-Grundmauern Heidelberger Schloss am Stueckgarten.jpg|180px|thumb|Fundaçones de la antiga ''Vogelhaus'']] Diretamente al lhado de l ''Eilisabethentor'' quedaba la ''Vogelhaus'' (Casa de l Páixaros), ua [[ourangerie]] que formaba l stremo sul de l ''Stückgarten''. Ne l [[seclo XVIII]], houbo prainos para que esta casa fusse alargada pa l fosso i passasse a ancluir l ''Eilisabethentor''. La reconstruçon desta strutura debie ancluir ua casa de hóspedes de dous andares cun un apartamiento pa l anfitrion, perpuosta que fui recusada pula corte eileitoral. Atualmente, solo resta la parede oucidental i las lhajes de piedra ne l suolo. L praino de la ''ourangerie'' fui trasferido pa l [[Schloss Schwetzinger]] an [[1725]]. La orde para demolir la ''ourangerie0'' fui dada durante ua besita de l Eileitor, an [[1805]]. Más tarde, l ''Stückgarten'', l ''Schlossvorhof'' (Pátio de Antrada) i ls ''Terrassengarten'' (Terraços Ajardinados) fúrun reunidos nun parque público de acesso lhibre. === Schlossgarten (Jardin de l Palácio - Hortus Palatinus) === [[Eimagem:Terrasse am Hortus Palatinus.jpg|thumb|left|160px|Terraço percipal de l antigo ''Hortus Palatinus''.]] L ''Schlossgarten'' (Jardin de l Palácio) tem l nome lhatim de ''Hortus Palatinus'' (Jardin Palatino) i fui ecomendado pul Eileitor Frederico V la [[Salomon de Caus]]. Esso lhebou a la spanson de l chamado ''Hasengärtlein'', l jardin de l castielho cun ourige na [[Baixa Eidade Média]], l que eisigiu seneficatibas mobimientaçones de tierra. Las capacidades de defesa de l castielho tamien fúrun fragilizadas. Quando Frederico fui eileito Rei de la Boémia i mudou la sue residéncia para [[Praga]], ls trabalhos ne l ''Hortus Palatinus'' fúrun suspensas. L jardin nunca benerie a ser acabado. La forma i la çposiçon de ls parterres solo sobrebibeu atrabeç de zeinhos. L ''Hortus Palatinus'' fui, ne l sou tiempo, un s más famosos jardins de la [[Ouropa]] i fui çcrito puls cuntemporáneos cumo la "[[siete marabilhas de l mundo|oitaba marabilha de l mundo]]". An [[1719]], l Eileitor [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] ampeçou a dar ua forma barroca la parte de l jardin de Frederico V. Ua beç que fui criada, an [[1832]], ua cadeira de Floresta Botánica (''Forstbotanik'') na Ounibersidade Técnica de Karlsruhe, passou a haber un fuorte antresse por estas plantaçones. Al lhongo de l anhos, la cumposiçon oureginal cun [[cunífera]]s fui bulgarizada cun [[caducifólia]]s, pul que la ampresson giral de l parque mudou cunsidrabelmente. ==== Scheffelterrasse (Terraço de Scheffel) ==== : Nome: este terraço recibe l nome de ''Scheffelterrasse'' debido a ua státua de bronze de l poeta [[Joseph Victor von Scheffel]] que eiqui eisistiu antre [[1891]] i [[1942]], anho an que fui fundida. [[Eimagem:Scheffelterrasse Hortus Palatinus 02.JPG|250px|thumb|Bista giral de l ''Scheffelterrasse''.]] L grande ''Scheffelterrasse'' (Terraço de Scheffel) cunsiste nun terraço cunsulidado atrabeç de la custruçon dua arcada de 20 metros de altura. Atrabeç desta strutura, l jardin fui spandido subre la colina de l ''Friesenberg'' (Monte Frísio). Para este terraço, situado frente al cumplexo de l palácio, fui planeada ua casa de jardin (''Gartenhaus''), la qual , inda assi, nunca benerie a ser eisecutada. Depuis de l zaparecimiento de la státua que le dou nome, solo ne l die [[26 de Júnio]] de [[1976]] fui çcerrado un memorial la Scheffel. ESta piedra ye más modesta que l monumiento anterior, mostrando un medalhon cula eimagem de Scheffel, moldada a partir de la eimagem persente ne l sou túmulo an [[Karlsruhe]]. Scheffel screbiu bários poemas subre Heidelberg. Un deilhes, "''Alt-Heidelberg, du feine''" ("Bielha Heidelberg, sue delicadeza"), tornou-se popular antre ls studantes atrabeç de la adataçon musical de [[Anton Zimmermann]]. Scheffel era mui coincido an Heidelberg i habie muitas eimagens de l an bários lhocais. Solo ne l ''Scheffelterrasse'' zapareciu, depuis de la [[Purmeira Guerra Mundial]], un monumiento an sue houmenagem, ua beç que alguns studantes decidiram roubar un busto de Scheffel i anstalá-lo ne l ''Scheffelterrasse''. Na manhana seguinte, este apareciu danificado ne l suolo. Un aproximou-se dun guarda de l parque i preguntou-le maliciosamente: <blockquote><an> Dígamos, buono home, que talbeç se trate de l famoso nano Perkeo de l Castielho de Heidelberg? </an></blockquote> Al que l guarda respundiu eirritado: <blockquote><an> Nee, dess is er net. Awwer gsoffe hott dar aach …!" (Nó, nun ye el. Mas tamien stá ambriagado…!) <ref>www.heidelberger-altstadt.de</ref> </an></blockquote> Ne l stremidade de l ''Scheffelterrasse'', adonde la [[balaustrada]] rebuolta para la dreita, argue-se l reduto. Eiqui, [[Salomon de Caus]] querie custruir ua delicada torre cun ua galeria abierta. A partir desta punto, tener-se-iba ua ampressionante bista panorámica de l castielho, de la cidade de Heidelberg i de l bal de l Neckar. Ambora téngan sido ampeçados ls trabalhos nas fundaçones, las obras fúrun anterrompidas an [[1619]]. ==== Banco de Goethe i Marianne ==== [[Eimagem:Goethebank Hortus Palatinus.JPG|250px|thumb|Banco de Goethe i Marianne.]] Ne l ampeço de [[1922]], l Banco de Goethe i Marianne, custruido nun tipo de piedra calcária (''Muschelkalkstein''), fui colocado ne l bordo ouriental de l terraço percipal. Esta eideia partiu dun requerimiento feito por un porsor de Heidelberg, an [[1919]], cumo comemoraçon de l centenário de l aparecimiento de l [[West-östlicher Divan]] (coleçon de poemas de Goethe). Na parte de trás de l banco stá repersentada ua [[coculho]], tenida ne l Ouriente cumo mensageira de l amor. L testo subre l banco diz l seguinte: : "''Und noch einmal fühlet Hatem Frühlingshauch und Sommerbrand''" ("i más ua beç Hatem sente l sopro de la Primabera i l fuogo de l Berano") Esto remete pa l ancontro de Goethe cun [[Marianne von Willemer]]. Goethe ourganizou l lhibro ''Suleika'', de l ''West-östlichen Divans'', pul çcurso i cuntra-çcurso de Hatem i Suleika. Ls dous nomes cumbinam-se cun ls de Goethe i Marianne von Willemer. Ne l testo ambaixo san rialçados ls sentimientos de Marianne: : "''Dort wo hohe Mauern glühen, finde ich den Vielgeliebten''" ("Adonde las altas paredes brilham, oubserbo l bien amado") A poucos metros de l puial ancontra-se un monumiento la Goethe, cun dous metros de altura, repersentando la cabeça de l poeta, an bronze, inaugurado ne l die [[5 de Maio]] de [[1987]], Die de la Ouropa. Na base, an arenito, ancontra-se la seguinte anscriçon: : "''Auf dar Terrasse hoch gewölbten Bogen war eine Zeit sein Kommen und sein Gehn''" ("Na alta arcada de l terraço tubo un tiempo de chegada i de partida") Esta ancriçon fui straida dun poema de Marianne von Willemer i faz aluson a la arcada de 20 metros que sustenta l ''Scheffelterrasse''. === Friesental (Bal Fresco) === [[Eimagem:Friesental Heidelberg 1620 von Merian.jpg|thumb|220px|Zeinho de l ''Friesental'', por Matthäus Merian, 1620.]] L ''Friesenberg'' (Monte Fresco) fui ancluído ne l sistema giral. Un decumiento de [[1750]] mostra que la ária de l ''Friesental'' (Bal Fresco) staba acupada por un ''Thier-Garthen'' (Jardin de Animales), ne l qual eisistiam cerbos i benados. La colina de l castielho era coincida, antes, por ''Kalte Tal'' (Bal Fresco), ua beç que ye lhigeiramente banhado pul Sol. Ne l lhado ouriental de l ''Friesental'', ouposto al castielho, quedaba ua acupaçon [[Orde de l Carmo|carmelita]], adonde l Eileitor [[Roberto I, Conde Palatino de l Reno|Roberto I]] habie custruido la ''Jakobskapelle'' (Capielha de Jacó) i alojamientos para albergar ls armanos studantes. Desta acupaçon restam solo alguns bruxedos de l antigo mosteiro. Na eigreja carmelita tamien se ancontraba ua sepultura de l [[Wittelsbach]]. Ua beç que estes san antepassados diretos de l [[Reino de la Baviera|Reis de la Baviera]], las tumbas fúrun trasferidas para [[Munique]], an [[1805]], adonde fúrun depositadas na cripta de la Eigreja de San Miguel. ==== Piedra cun anscriçon frente a la Dicker Turn ==== [[Fexeiro:Gedenktafel an Dicken Turn ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|left|140px|Piedra frente a la ''Dicken Turn''.]] Ne l ''Friesenberg'' (Monte Fresco), na parte ouriental de l castielho, stubo anstalado un campo de tiro de la [[artilharie]] eileitoral. L Eileitor [[Carlos II, Eileitor Palatino|Carlos II]] dibertiu-se eiqui frequentemente la çparar tiros de pistola. La ancriçon nua piedra situada a la squierda de la ''Dicken Turn'', refree-se als sous feitos pessonales, de ls quales staba, oubiamente, mui ourgulhoso: : ANNO MDCLXXXI. DEN XXII JANUARI BON SCHLOSS AUF DISEN ORT HAT WIEDER ALLES HOFFEN AUS STUCKEN CHURFURST CARL MIT KUGEL TROFFEN (Traduçon:ANNO MDCLXXXI. XXII DE JANEIRO DE L CASTIELHO DESTA LOCALIDADE L CHURFURST CARLOS SPERA DE TODOS LS CANHONES L GOTEJAR DE LAS BALAS) Esta anscriçon recorda, probablemiente, l zampenho de l Eileitor Carlos II ne l die [[22 de Janeiro]] de [[1681]], quando dous [[canhon]]es (ó ''Stuck'' - peça), alegadamente colocados frente la frente, çparában balas al mesmo tiempo, las quales se reunian ne l aire. Esta piedra fui, mais tarde, colocada ne l ''Stuckgarten'' para que mais pessonas la notassen. == Residentes famosos == === Frederico B, l "Rei de Ambierno" === [[Fexeiro:Friedrich B. bon dar Pfalç.jpg|thumb|185px|right|[[Frederico B, Eileitor Palatino|Frederico B]]: L "Rei de Ambierno".]] [[Fredericp B, Eileitor Palatino]] casou cun [[Isabel Stuart]], la filha de l rei anglés. Este casamiento resultou de antresses políticos i ambolbiu grandes çpesas. Fúrun ourganizadas çpendiosas festibidades i, para la sue rializaçon, l Eileitor ancomendou la ''Eilisabethentor'' (Puorta de Isabel) pa l ''Stuckgarten'' (Jardin de la Peça). Antre [[Outubre]] de [[1612]] i [[Abril]] de [[1613]], Frederico B passou cerca de meio anho an [[Anglaterra]] i, anque cuntar solo 16 anhos de eidade, tomou cuntato cun amportantes arquitetos, ls quales amprendírun, mais tarde, alteraçones i nuobos eidifícios ne l Castielho de Heidelberg. [[Inigo Jones]] i [[Salomon de Caus]], que se conhecian bien antre si, ancontrában-se al serbício de la corte de l rei anglés. Caus acumpanhou ls recén-casados na sue biaige de regresso la Heidelberg. Jones seguiu-los an [[Júnio]] desse mesmo anho. Pouco depuis, fui abordada la heipótese de se custruir un einorme jardin. Inda assi, las plantas fúrun pensadas para un terreno praino, pul que la costielha de la monatanha tubo que ser cumbertida. An purmeiro lhugar, fúrun eisecutados mobimientos de tierras, ls quales fúrun bistos puls cuntemporáneos cumo la oitaba marabilha de l mundo. Sob l gobierno de Frederico B, l Palatinado assistiu a ua supremacie protestante ne l [[Sacro Ampério Romano Germánico]], la qual acabou, mas, nun zaire. Depuis de [[1619]], Frederico B - contra ls abisos spressos de muitos cunselheiros - fui scolhido para Rei de la Boémia. Quando Frederico B deixou Heidelberg, diç-se que la sue mai, [[Luisa Juliana de Ouranien-Nassau]], terá proclamado: ''"Oh, l Palatinado stá a mudar-se para la Boémia"''. Mas, Frederico B nun pudo manter la corona depuis de la derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]] (trabada na ''Bílá hora'' - 379 metros de altura), sofrida frente a las tropas de l amperador i de la [[Liga Católica (almana)|Liga Católica]]. Pula brebidade de l sou reinado, recebiu l eipíteto trocista de "Rei de Ambierno". Cula [[Guerra de l Trinta Anhos]], l gobernante antrou nua outra fase i tornou-se nun refugiado político. Depuis de la sue fuga para [[Rhenen]], na [[Houlanda]], l [[Fernando II, Sacro Amperador Romano-Germánico|Amperador Fernando II]] dixe, an [[1621]], dixe l melhor i l pior subre Frederico. L Palatinado de l Reno fui trasferido, an [[1623]], pa l [[Maximiliano I, Eileitor de la Babiera|Duque Maximiliano I de la Babiera]], que tamien trouxe l [[Alto Palatinado]] pa l amperador. An Rhenen, la oete de [[Arnhein]], la família bibiu de fondos públicos salbos i de l generoso apoio de l rei anglés, einicialmente tamien de l de la Houlanda, ounidos al apoio de l gobierno. Frederico sperou regressar a la sue posiçon ne l Palatinado até al fin de la sue bida, mas morriu ne l eisílio an [[1632]]. === Lhiselotte, Princesa Palatina === [[Ficheiro:Lhiselotte bon dar pfalç.jpg|thumb|Lhiselotte de l Palatinado.]] [[Eilisabeth Charlotte, Princesa Palatina]], fui [[Duque de Orleanes|Duquesa de Orleanes]] i cunhada de [[Luís XIB de Fráncia]]. Lhiselotte, cumo era afetuosamente coincida, nieta de [[Frederico B, Eileitor Palatino|Frederico B]], naciu ne l Castielho de Heidelberg i creciu na corte de la sue tie [[Sofia de Hanóber]], an [[Hanóber]], regressando frequentemente la Heidelberg na cumpanha de sou pai. Als 19 anhos de eidade casou, por rezones políticas, cun [[Filipe I, Duque d'Orleanes]], armano de Lhuís XIB de Fráncia, un casamiento que nun benerie a ser feliç. An [[1685]], quando l Eileitor [[Carlos II, Eileitor Palatino|Carlos II]], armano de Lhiselotte, faleciu inesperadamente, lhebando a la stinçon de l [[Wittelsbach]] de l [[Casa de l Palatinado-Simmern|Palatinado-Simmern]], Lhuís XIB reclamou l Palatinado para si i ampeçou la [[Guerra de la Grande Aliança]], la qual debastou l Palatinado. Lhiselotte, fui fuorçada a assistir passibamente a la çtruiçon de l sou paíç, arrasado an sou nome. Lhiselotte screbiu nua carta para la sue tie Sofia de Hanóber: : ''"Julgo, anton, que l papá nun debe tener antendido la magnitude de l ato de me entragar; mas you era un fardo para el, i el staba preocupado que you me tornasse nua bielha lhouca, por esso tratou de lhibrar-se de mi tan rapido quanto possible. Era este l miu çtino"''. Mesmo depuis de trinta i seis anhos an Fráncia, eilha inda pensaba an Heidelberg cumo l sou lhar, i screbiu nua carta la [[Marie Lhuise bon Degenfeld]]: : ''"Porque nun hai-de l príncepe-eileitor tener l castielho reconstruído? Esso cierta mente balerie la pena"''. La [[Casa de Orleanes]] çcende de ls filhos de Lhiselotte i Filipe, tenendo chegado al trono de Fráncia, an [[1830]], na pessona de [[Luís Filipe de Fráncia]]. Stima-se que Lhiselotte tenga scrito 60.000 cartas, de las quales cerca dun décimo subrebibiu até a la atualidade. Las cartas, scritas an francés i alman, çcriben mui bibamente la bida de la corte francesa. A maior paret deilhas fúrun scritas a la sue tie Sofia i a la sue meia-armana Marie-Lhuise, mas tamien se correspondiu cun [[Gottfried Lheibniç]]. La eiducaçon de Lhiselotte fui bastante burguesa. L Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]] gustaba de brincar cun ls sous filhos na cidade de Heidelberg i de fazer caminadas al lhongo de las costielhas de las colinas de l [[Odenwald]]. Lhiselotte, que mais tarde se çcreciu cumo ua "abelha lhunática" (''"dolle Hummel"'' an alman), cabalhgaba ne l sou cabalo pulas colinas an buolta de Heidelberg i gustaba de la sue lhiberdade. Frequentemente, saía cedo de l castielho para trepar a ua cerejeira i anchir-se de cereijas An [[1717]], recordando la sue anfáncia an Heidelberg, screbiu: : ''"Miu Dius, quantas bezes a las cinco de la manhana me anchia cun cereijas i un buono pedaço de pan nas colinas! Nesses dies era mais bigorosa de l que podie eimaginar.<ref>De Dirk Ban dar Cruysse, ''Madame sein ist ein eilendes Handwerck'', Munique, Piper, 1990. ISBN 3-492-03373-3</ref>"'' === Charles de Graimberg === [[Fexeiro:Charles-de-Graimberg.jpg|thumb|160px|right|Charles de Graimberg.]] L ''Kupferstecher'' ([[graburista]]) francés Charles de Graimberg acumpanhou la família na fuga para Anglaterra antes de la [[Reboluçon Francesa]]. An [[1810]], fui para [[Karlsruhe]] cul oubjetibo de ampeçar a treinar cul graburista de la corte de Baden Christian Haldenwang. Este era amigo i bezino de l armano de Graimberg, Lhuís. Quando Graimberg fui para [[Heidelberg]], an orde a fazer un sboço de l castielho para ua paisaige, quedou de tal maneira ancantado que permaneciu eilhi ls restantes 54 anhos de la sue bida. Cun las reproduçones de las ruíanes de l castielho que porduziu, hdocumientou la sue cundiçon i colocou la piedra de fundçon de l castielho romano, la qual debe proteger las ruínas de la sue decadéncia final. Na sue casa, situada ne l ampeço de l camino pedestre pa l castielho) zambolbiu un curjidoso gabinete cun peças ancontradas nas ruínas, las quales se tornórun, mais tarde, nas peças básicas de l museu Kurpfälzi. Aliás, el própio financiou, cula sue fortuna, la sue coleçon de antiguidades (''"Altertumer"'') para la stória de la cidade i de l castielho. Ye debido a el que l Castielho de Heidelberg inda se mantén de pie. Tamien cunseguiu las purmeiras scabaçones stóricas nas ruínas i bibiu durante un lhongo período ne l pátio de l castielho, an orde a eibitar que ls habitantes de Heidelberg lhebassen materiales de custruçon de las ruínas para las sues casas. Cun orde de Graimberg, Thomas La. Lheger redigiu un guia de l castielho que custitui la purmeira fuonte scrita subre l mesmo. Ua cópia deste guia, de [[1836]], ''Le guide boyageurs danes la ruin de Heidelberg'' (traduçon de l francés: ''"L guia de ls biajantes na ruína de Heidelberger"''), fui adquirida por Bitor Hugo durante la sue stadie an Heidelberg. Esta cópia, probida de notas, stá çponible, atualmente, na "''Maison de Bitor Hugo''" (Casa de Bitor Hugo), an [[Paris]]. Ua placa de honra lhembra Charles de Graimberg, la qual fui anstalada, an [[1868]], na passaige pa l Altan, diç l seguinte: : "''A a mimória de Carlos Conde de Graimberg,''" : "''Nacido para par de l castielho an Fráncia 1774,''" : "''Falecido para Heidelberg 1864''".<ref>Testo oureginal an alman: ''Den Andenken an Karl Graf bon Graimberg,/''geb. zu Schloß Paar in Frankreich 1774,/ gest. zu Heidelberg 1864.''</ref> == Turismo == === Eiluminaçon de l castielho === [[Fexeiro:Heidelberg Schlossbleuchtung.jpg|thumb|250px|left|L Castielho de Heidelberg eiluminado por fuogos de artifício.]] La iluminaçon porduzida puls fuogos de artifício ancide subre l castielho bárias bezes por anho, custituindo, tamien, ua ancenaçon eibocatiba de la çtruiçon de l castielho, ne l anho de [[1693]]. La eiluminaçon de l castielho puls fuogos ye motibo pa ls numerosos suldados norte-amaricanos stacionados an Heidelberg deixáren ls sous assentamientos na cidade i comemoráren ne ls prados que marginan l Neckar. [[Mark Twain]], que assistiu a la eiluminaçon an [[1878]], çcrebiu l spetaclo de la forma que se segue: {{Quote|''(…) cun un ampolgante çparo súbito, un punhado de mísseis brilantemente queloridos eimita l troar dun trobon contra las silhuetas negras de las torres de l castielho. Al mesmo tiempo, çtinguen-se de la muntanha todos ls detalhes de las ruínas. Mais ua i outra beç, las torres çpórun molhos de foguetes para la nuite, i l cielo crepita cun setas de luç brilhante ne l zénite, brebemente, i que, an seguida, curban graciosamente para baixo, para rebentar nua berdadeira fuonte de brilhantes chiçpas queloridas.''|Mark Twain: „Bummel durch Ouropa" <ref>Mark Twain: „Bummel durch Ouropa"</ref>}} La purmeira eiluminaçon de l castielho rializou-se an [[Júnio]] de [[1815]], quando l [[Francisco I de la Áustria|Amperador Francisco I de la Áustria]], l [[Alexandre I de la Rússia|Czar Alexandre I de la Rússia]], l [[Frederico Guilherme III de la Prússia|Rei Frederico Guilherme III de la Prússia]], l [[Luís I de la Babiera|Príncepe Heirdeiro Lhuís de la Babiera]] i muitos outros príncepes permanecírun bárias sumanas an Heidelberg, para que la [[Santa Aliança]] decidisse medidas contra [[Napoleon]], acabado de abandonar l eisílio na [[Ilha de Eilba]]. Cul fin de oufrecer als regentes un persente special, l [[magistrado]] de Heidelberg resolbiu eiluminar las ruínas de l castielho. Esto fui feito cun meios mais simples, sendo acesas ne l pátio de l castielho madeiras i outras sustáncias anflamables. [[Fexeiro:Heidelberger Schloss-bleuchtet.jpg|thumb|300px|Bista noturna de las ruínas de l Castielho de Heidelberg.]] Outra eiluminaçon fui rializada, an [[Maio]] de [[1830]], pul angenheiro de jardines palacianos Metzger, ourganizada an houmenaige a la besita de ls amperadores de la [[Áustria]] i de la [[Rússia]] i de l rei de la [[Prússia]]. Die heiutigen Schlossbleuchtungen erinneren an die Zerstörung ç Schlosses durch den französischen General [[Ezéchiel de Mélac]] ein Jahr 1689 und 1693 während ç [[Pfälzischer Erbfolgekrieg|Pfälzischen Erbfolgekriegs]]. Atualmente, las eiluminaçones de l castielho ténen an minte la çtruiçon de l castielho pul general francés [[Ezéchiel de Mélac]], ne ls anhos de [[1689]] i [[1693]], durante la [[Guerra de Sucesson de l Palatinado]]. L [[Rhein-Neckar-Zeitung]], un jornal de Heidelberg, çcribe nun artigo la eiboluçon stórica de la eiluminaçon de l castielho i, tamien, l sou presnete: {{Quote|''Zde hai décadas, stan al serbício de cada eiliuminaçon de l castielho cerca de 50 bumbeiros. Ye ua honra para eilhes star alhá, cul boluntariado a ser "lhegado", muitas bezes, de pai para filho i para nieto. La Horst Hasselbach fui preguntado, quando tenie cerca de 30 anhos, se querie ajudar. Zde anton, nun faltou la nanhue eiluminaçon. A las 22.15 horas (de acordo cula Eigreija de l Sprito Santo) çpara un foguete de alarne cumo senhal de "Atençon!". Anton, todos ls sous ajudantes acenden las mechas. Satamente 30 segundos depuis de l segundo çparo, cun todos ls ajudantes munidos de [[sinalizador]]s, l castielho eimerge na luç burmeilha.''|Rhein-Neckar-Zeitung de 30 de Agosto de 2005: „''Weil dar Feuerzauber die Gekrönten freut…''" <ref>[http://www.schoenmehl.de/prisse/main.html Páigina anformatiba relacionada cul aprobeitamente turístico de l Castielho de Heidelberg ]</ref>}} === Schlossfestspiele (Festibal de l Castielho) === Durante l Berano, l [[Heidelberger Schlossfestspiele]] (Festibal de l Castielho de Heidelberg)<ref>[http://www.schlossfestspiele-heidelberg.de/ Schlossfestspiele.de Páigina de l Festibal de l Castielho]</ref> oufrece, ne l pátio de l castielho, repersentaçones de bários géneros al aire lhibre. L ''Schlossfestspiele'' ye ourganizado pul ''Stadttheater Heidelberg'' (Triato Municipal de Heidelberg), tenendo ampeçado ,an [[1926]], cun ua ancenaçon de [[Suonho dua Nuite de Berano]], de [[Willian Shakespeare]]. Ne l strangeiro (subretodo ne ls [[I.U.La.]]) ye mais coincido pula peça ''The Student Prince'' ("L Príncepe Studante"), ua [[oupereta]] centrada na figura fitícia de l Príncepe Heirdeiro Karl Franç de Karlsberg, que durante ls sous studo an Heidelberg se apaixona por Kathie, la filha de l sou hospedeiro, debendo zeistir desse relaciomiento por rezones de stado. Esta peça ye repersentada ne l pátio de l castielho an anglés (ó cun testo an alman i músicas an anglés) i atrai besitantes, percipalmente, de l strangeiro. Na [[Almanha]] ye pouco coincida. La oupereta baseia-se ne l drama ''Alt-Heidelberg'' ("Antiga Heidelberg"),<ref>[http://gutenberg.spiegel.de/meyerfoe/altheide/altheide.htn ''Alt-Heidelberg'' - Porjeto Gutenberg]</ref> de [[Wilheln Meyer-Förster]], repersentado pula purmeira beç, ne l die [[22 de Nobembre]] de [[1901]], ne l ''Berliner Theater'', an [[Berlin]]. Ne l [[Japon]], durante l [[Período Meiji]], la obra era lheitura oubrigatória para todos ls studantes de alman, l que oumientou cunsidrablemiente la popularidade de Heidelberg i de l Castielho de Heidelberg. Para alhá desso, l castielho fui mostrado nun porgrama de [[cinema mudo]], ne l qual l filme ye acumpanhado pul sonido dun stórico uorgon de cinema. {{ref-section}} [[Catadorie:Almanha]] 45yy9bekavvxivgph33txrave7meswy 107593 107592 2026-08-04T16:36:42Z ~2026-30875-10 15270 /* Jardins */ ct 107593 wikitext text/x-wiki {{orphan|date=Janeiro 2010}} {{TraduçonOuto}} [[Fexeiro:Heidelberger Schloss.jpg|thumb|350px|Bista giral de l Castielho de Heidelberg, Almanha.]] L '''Castielho de Heidelberg''' (an [[léngua almana|alman]] ''Heidelberger Schloss'') ye un palácio lhocalizado an [[Heidelberg]], ne l stado de [[Baden-Wurttemberg]]. Ye ua de las mais famosas ruínas de la [[Almanha]] i simblo de la cidade. Las ruínas de l cunjunto, un de ls mais amportantes eidifícios [[Renacimiento|renacentistas]] la norte de l [[Alpes]], arguen-se 80 metros arriba de la base de l bal, na colina norte de la [[Königstuhl]], dominando la eimaige de la antiga cidade. An posiçon dominante subre l [[riu Neckar]], l primitibo [[castielho]] mediebal adquiriu la forma atual a partir de [[1544]]. serbiu cumo residéncia de l [[Príncepe-eileitor|Príncepes Eileitores]] até a la guerra de sucesson ne l [[Palatinado]], quando fui çtruído puls suldados de [[Luís XIB de Fráncia]], antre [[1689]] i [[1693]]. Depuis desso benerie a ser restaurado solo an parte. [[Anton Praetorius]] screbiu neste castielho, ne l anho de [[1595]], la purmeira çcriçon an [[latin]] de l "1. Großen Fasses" (un de trés einormes barris para 127 000 lhitros de [[bino]]). == Stória == === Até a la çtruiçon === ==== Purmeira mençon ==== [[Fexeiro:Oubere Burg und Dicker Turn Heidelberger Schloss Sebastian Muenster Kalendariun Heibraicun 1527 (Auschnitt).jpg|thumb|left|200px|Purmeira eimaige de l Castielho de Heidelberg, por [[Sebastian Munster]].]] La cidade de Heidelberg fui mencionada pula purmeira beç ne l anho de [[1147]], quando [[Cunrado de Hohenstaufen]] ye anformado, juntamente cul sou meio-armano [[Frederico I, Sacro Amperador Romano-Germánico|Frederico Barbarossa]], de la ardança de l pai de ambos, Frederico, [[Suábia|Duque de la Suábia]], na qual cabe al purmeiro la region de l Reno francónio. An [[1155]], Cunrado de Hohenstaufen fui feito Conde Palatino pul sou meio-armano, tornando-se la region coincida por [[Palatinado]].<ref name="Harry B. Dabis 1977">Harry B. Dabis: ''"What Happened in Heidelberg: Fron Heidelberg Man to the Persent"'': Berlag Brausdruck GmbH, 1977, ISBN 0007C650K.</ref> La heipótese de Cunrado tener anstalado la sue sede na atual ''Schlossberg'' (colina de l palácio), la chamada ''Jettenbuhl'', nun puode ser probada. L nome ''Jettenbuhl'', de acordo cula tradiçon de Hubertus Lheodosius Thomas, un storiador i secretairo de [[Frederico II, Sacro Amperador Romano-Germánico|Frederico II]], faç aluson a ua bielha mulhier chamada Jetta que eilhi terá bibido. dous quilómetros arriba de Schlierbach queda la ''Wolfsbrunnen'' (Nacente de l Lhobo) i de l lhado de l Neckar, ne l Heiligenberg, queda la ''Heidenloch'' (Fóia de l Gentio). La colina de l palácio solo recebiu l nome de ''Jettenbuhl'' a partir de l [[seclo XVI]], sendo coincida antes por Colina de ls Bobinos Moços (''Geltenpogel'' = ''Jungbiehhugel''). [[Ficheiro:Heidelberger Schloss ein 16 Jh aus Thesaurus Pituarun.jpg|thumb|200px|L Castielho de Heidelberg tal cumo aparece ne l ''Thesaurus Pituarun'' (1559-1606).]] [[Fexeiro:Heidelberger Schloss Neckar Alte Bruecke Heilgigeistkirche bon Matthaeus Merian (Ausschnitt).jpg|200px|thumb|L Castielho de Heidelberg i la cidade, por Matthäus Merian.]] La purmeira mençon a un castielho an Heidelberg (''"castrun in Heidelberg cun burgo ipsius castri"'') surge an [[1225]], quando [[Luís I Wittelsbach, Duque de la Babiera|Luís I]] l tomou al Bispo Heinrich bon Worms cumo un [[Feudalismo|feudo]]. L paço de l castielho, tal cumo l Palatinado, pertencia als Duques de la Babiera zde [[1214]]. La redadeira mençon a un solo castielho ye feito an [[1294]]. Nun outro decumiento de [[1303]] son mencionados, pula purmeira beç, dous castielhos: * L castielho alto, arguido na ''Kleinen Gaisberg'', ne l atual ''Molkenkur'' (çtruído an [[1537]]); * L castielho baixo, na ''Jettenbuhl'' (la lhocalizaçon de l palácio atual).<ref name="Harry B. Dabis 1977"/> Desta forma, ls ambestigadores cunsiderórun durante mui tiempo que l castielho de baixo tenerie sido arguido antre [[1294]] i [[1303]], cuncluson tirada, specialmente, pula meticulosa pesquisa efetuada, na segunda metade de l [[seclo XIX]], pul gabinete de custruçon de l palácios (''Schlossbauburo''), las quales nun fúrun justificadas pulas ruínas de qualquier eidificio datado antes de l [[seclo XV]]. Por outro lhado, grácias als recentes achados arquitetónicos i als bruxedos arqueológicos ancontrados nas recentes ambestigaçones ne l Castielho de Heidelberg, fúrun çcubiertas sob l castielho struturas datadas de la purmeira metade de l [[seclo XIII]]. An [[1897]] fui çcubierta ua jinela an stilo [[románico]] tardio na parede que separa l eidifício de l salon de bidro (''Gläsernen Saalbau'') de l eidifício de Frederico (''Friedrichsbau''). An [[1976]], trabalhos promobidos subre çtroços de cerca de [[1400]] depositados ne l canto nordeste de l eidifício de Ruprecht, i la demoliçon de la cobertura de l fragmiento dua jinela an forma de fuolha de trebo, fúrun ancontrada semelhanças cun las arcadas de las jinelas de l [[Vurg Wildenberg]]. An [[1999]], ua ambestigaçon arqueológica rializada an torno de l eidifício de Lhudwig cumprobou la eisisténcia dua zona de custruçon na ária de l palácio datada de la purmeira metade de l [[seclo XIII]]. Ls mais antigos decumientos que mencionan l Castielho de Heidelberg son: * L ''Thesaurus Pituarun'' ([[1559]]-[[1606]]), de [[Marcus zun Lhamn]], nembro de l Cunseilho de la Eigreija de l Palatinado; * Ls ''"Annales Academici Heidelbergenses"'' (ampeçados an [[1587]]), por [[Pithopoeus]], bibliotecário i porsor de Heidelberg; * Ls ''"Oureginun Palatinarun Commentarius"'' ([[1599]]), por [[Marquard Freher]]; * L ''"Teutsche Reyssebuch"'' ([[Strasburgo]], [[1632]] - reditado an [[1674]] cumo ''Itinerariun Germaniae''), por [[Martin Zeiller]] . Todas estas obras son, an grande parte, superficiales, nun cuntendo nada de amportante. L causo ye defrente ne l que diç respeito a la ''Topographia Palatinatus Rheni'', de [[Matthäus Merian]] ([[1615]]), obra que çcribe l Príncepe-Eileitor [[Luís V, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] cumo ua pessona que "''ampeçou a custruir un nuobo castielho hai mais de cien anhos''". A maior parte de las çcriçones de l castielho até al [[seclo XVIII]] son feitas cun base na anformaçon de Merian. Tentatibas para fixar la fundaçon de l castielho nun periodo anterior, çcubriran que, yá na época de [[Ruperto I, Conde Palatino de l Reno|Ruperto I]] ([[1353]]–[[1356]]) , habie sido arguida la famosa capielha de la corte na ''Jettenbuhl''. ==== Palácio rial i prison de papas ==== Quando [[Ruperto de la Germánia|Ruperto III]] se tornou [[Lista de reis de la Germánia|Rei de la Germánia]], an [[1400]], era de tal forma pequeinho que quando l monarca regressou de la sue coroaçon tubo que acampar ne l mosteiro de l [[Agostinianos]], ne l sítio de la atual Praça de la Ounibersidade. L que el deseiaba era mais spácio pa ls sous ambientes i corte de forma a ampressionar ls cumbidados, mas tamien defesas adicionales que tornassen l castielho nua [[fortaleza (arquitetura melitar)|fortaleza]]. Depuis de la muorte de Ruprecht, ocorrida an [[1410]], las sues tierras fúrun debedidas puls sous quatro filhos. L Palatinado, coraçon sous territórios, fui dado al sou filho mais bielho, [[Luís III, Conde Palatino de l Reno|Luís III]]. Lhuís fui l repersentante de l [[Sacro Ampério Romano Germánico|amperador]] i l juiç supremo, i fui nessa qualidade que an [[1415]], de acordo cul [[Cuncílio de Custança]] i a mando de l [[Sigismundo, Sacro Amperador Romano-Germánico|Amperor Sigismundo]], aprisionou l deposto [[Antipapa João XXIII]] antes deste ser lhebado pa l Burgo Eichelshein (atual [[Mannhein-Lhindenhof]]). Nua besita la Heidelberg, an [[1838]], l poeta francés [[Bitor Hugo]] tirou un prazer special al passear antre las ruínas de l palácio, tenendo resumido la sue stória na seguinte carta: <blockquote>''Mas deixen-me falar de l sou castielho. (Esso ye absolutamente eissencial i you debie tener ampeçado por el). Que tiempos el ten atrabessado! Al lhongo de quenhientos anhos ten sido bítima de todo l que ten abalado la [[Ouropa]], i agora çmorona sob l sou peso. Esto porque este Castielho de Heidelberg, la residéncia de ls Cundes de l Palatinado, ls quales respundian solo la reis, amperadores i papas i tenien demasiada amportança para curbar als sous caprichos, mas nun podien arguer la cabeça sin antrar an cunflito culs, sendo por esse motibo que, na mie oupinion, l Castielho de Heidelberg siempre tomou ua cierta posiçon de ouposiçon al poder. Cerca de [[1300]], la época de la sue fundaçon, ampeçou cun ua [[analogie]] la [[Tebas (Grécia)|Tebas]]; ne l Conde Rudolfo i ne l Amperador Lhuís, esses armanos degenerados, tubo l sou [[Etéocles]] i l sou [[Polinice]] [filhos beligerantes de [[Édipo]]]. Anton, l Príncepe-Eileitor ampeçou a crecer an poder. An [[1400]], l Palatino Ruprecht II, apoiado por trés príncepes-eileitores renanos, depone l [[Benceslau de la Germánia|Amperador Benceslau]] i usurpa la sue posiçon; 120 anhos depuis, an [[1519]], l Conde Palatino [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] formou l moço Rei Carlos I de Spanha, feturo [[Carlos I de Spanha|Amperador Carlos B]]' '.<ref name="Bitor Hugo 2003">An Bitor Hugo: ''Heidelberg of Frankfurt an Main''. Societäts-Berlag, 2003. ISBN 3-7973-0825-6.</ref></blockquote> ==== Guerra Baden-Palatinado ==== An [[1462]], ne l decorrer de la guerra antre [[Baden]] i l [[Palatinado]], l [[Príncepe eileitor|Eileitor]] [[Frederico I, Conde Palatino de l Reno|Frederico I]] (l "''Pfälzer Fritç''") aprisionou ne l palácio l [[Aneixo:Lhista de gobernadores de Baden|Margrabe]] [[Carlos I, Margrabe de Baden-Baden|Carlos I de Baden]], l [[bispo]] [[Jorge bon Baden|Jorge]] de Metç i l [[Cunde]] [[Ulrico B, Conde de Wurttemberg|Ulrico B de Wurttemberg]]. Frederico mantebe ls prisioneiros acorrentados i alimentados cun quemidos rudes até que le fusse pago l resgate eisigido. L margrabe Carlos I tubo de pagar 25.000 florines de ouro pula lhibertaçon, tenendo antregue [[Sponhein]] cumo penhor i declarado [[Pforzhein]] cumo un [[feudo]] de l [[Palatinado]]. L bispo de Metç tubo de pagar 45.000 florines de ouro. Inda assi, l aspeto mais amportante fui l fato de Frederico I de l Palatinado tener garantido l sou crédito cumo príncepe-eileitor. Diç la lhenda que Frederico fizo ls sous hóspedes amboluntários cumprender la falta de pan a las refeiçones mandando-los mirar, atrabeç de la jinela, para la paisaige debastada ambaixo deilhes. Este eipisódio ye cuntado nun poema, de [[Gustab Schwab]], antitulado ''De las Mahl zu Heidelberg'' ("La Cena de Heidelberg"). ==== Reforma i Guerra de l Trinta Anhos ==== [[Fexeiro:Hortus Palatinus und Heidelberger Schloss bon Jacques Fouquiere.jpg|thumb|left|300px|L ''Hortus Palatinus'' cul Castielho de Heidelberg an segundo praino, grabura de Jacques Fouquières, 1620.]] Fui durante l reinado de l Conde Palatino [[Luís B, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] ([[1508]]-[[1544]]) que [[Martico Lhutero]] se çlocou la Heidelberg para defender ua de las sues teses (la ''Heidelberger Çputation''), tenendo prestado ua besita al palácio, tenendo sido apoiado pul Conde de l Palatinado Wolfgang, armano de Lhuís B. Ua carta que ambio al sou amigo [[George Spalatin]], datada de [[18 de Maio]] de [[1518]], lhouba la bleza de l palácio i las sues defesas. Durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]] fúrun lhançados pula purmeira beç projéteis contra l castielho, treminando eiqui, de fato, la stória de las custruçones ne l eidifício. Ls seclos seguintes trouxírun, eissencialmente, çtruiçones i recustruçones. An [[1619]], rebeliones [[Protestantismo|protestantes]] contra l [[Sacro Ampério Romano Germánico]] oufrecírun la corona de la [[Voémia]] la [[Frederico B, Eileitor Palatino]], l qual la aceitou anque de las çconfianças, zamcadeando la [[Guerra de l Trinta Anhos]]. Depuis de la sue derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]], ne l die [[8 de Nobembre]] de [[1620]], Frederico B scapou cumo un foragido, tenendo çmoblizado las sues tropas prematuramente, l que deixou l Palatinado andefeso contra l General [[Johann Tserclaes, Conde de Tilly|Tilly]], l comandante supremo de la [[Liga Católica (almana)|Liga Católica]] al serbício de l príncepe-eileitor de la Babiera Maximiliano I. Ne l die [[26 de Agosto]] de [[1622]], Tilly ampeçou l sou ataque la Heidelberg, tomando la cidade la [[16 de Setembre]] i l palácio poucos dies depuis. [[Fexeiro:Befestigungsplan ç Heidelberger Schlosses 1622 bon Anonymus.jpg|thumb|250px|Planta de lhocalizaçon datada de 1622.]] Quando ls suecos tomórun Heidelberg, ne l die [[5 de Maio]] de [[1633]], i abriran fuogo subre l palácio a partir de la colina de [[Königstuhl]] situada por trás del, Tilly antregou l eidifício, ne l die 26 de l mesmo més. Ne l anho seguinte, las tropas de l amperador tentórun recaturar l Castielho de Heidelberg, mas esso solo benerie a acunter an [[Júlio]] de [[1635]]. L palácio manter-se-iba nas manos amperiales até a la assinatura de la [[Paç de Bestfália]], tratado que ponerie fin a la Guerra de l Trinta Anhos. L nuobo gobernante, [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], i la sue família solo se mudarian pa l palácio arruinado ne l die [[7 de Outubre]] de [[1649]]. [[Bitor Hugo]] resume estes acuntecimientos i ls eibentos seguintes desta forma: <blockquote>''An 1619, Frederico B, anton un home moço, tomou la corona de ls Reis de la Boémia, contra la buntade de l amperador, i an 1687, Filipe Guilherme, Conde Palatino, anton un home idoso, assumiu l títalo de príncepe-eileitor, contra la buntade de l Rei de Fráncia. Esto causou las batailhas de Heidelberg i tributaçones sin fin, la Guerra de l Trinta Anhos, Gustab Adolfs Ruhmesblatt i finalmente la Guerra de la Grande Aliança, a misson Turennes. Todos estes terribles eibentos degradórun l palácio. Trés amperadores, Lhuís l Bábaro, Adolfo de Nassau i Lheopoldo de la Áustria, montórun-le cerco; Pio II cundenou-lo; Lhuís XIB debastou-lo''.<ref name="Bitor Hugo 2003"/></blockquote> === Çtruiçon i trasferéncia de la Corte para Mannhein === ==== Guerra de Sucesson de l Palatinado ==== [[Fexeiro:Heidelberger Schloss 1693 nach Zerstoerung.jpg|thumb|left|Panfleto subre la çtruiçon de l Castielho de Heidelberg, 1693.]] Depuis de la muorte de [[Carlos II, Eileitor Palatino]], l redadeiro çcendente de la lhinhaige de la [[Casa de l Palatinado-Simmern]], [[Luís XIB de Fráncia]] ourdenou la rendiçon de l [[Alódio|títalo alodial]] a fabor de la Duquesa de Orleanes, [[Isabel Carlota, Princesa Palatina]], la qual el aclamou cumo heirdeira lhegítima de las tierras de l Simmern. Dá-se, anton, ampeço a la [[Guerra de l Nuobe Anhos]]. Ne l die [[29 de Setembre]] de [[1688]], las tropas francesas marchórun subre l Palatinado i, ne l die [[24 de Outubre]], mudórun-se para Heidelberg, cidade que habie sido abandonada por [[Filipe Guilherme, Eileitor Palatino|Filipe Guilherme]], l nuobo Eileitor Palatino de la lhinhaige de l [[Palatinado-Neuburg]]. Na guerra contra ls poderes aliados ouropeus, l Cunseilho de Guerra de la Fráncia decidiu-se pula çtruiçon de todas las fortificaçones i pula debastaçon de l Palatinado (''[[Ezéchiel de Mélac|Brûleç le Palatinat!]]'' - "Queimen l Palatinado!"), cumo forma de prebenir l ataque de ls einimigos a partir dessa ária. Quando ls franceses se retirórun de l castielho, ne l die [[2 de Márcio]] de [[1689]], ancendiórun nel i çtruíran la fachada de la grande torre. Tamien fúrun ancendiadas partes de la cidade, mas a misericórdie dun general francés, [[René de Froulay de Tessé]], que dixe als habitantes para acender pequeinhos fuogos nas sues casas de forma a criar la eiluson de stáren a arder, prebeniu maiores çtruiçones.<ref>Harry B. Dabis: "What Happened in Heidelberg: Fron Heidelberg Man to the Persent": Berlag Brausdruck GmbH, 1977, 0007C650K.</ref> Eimediatamente depuis de la sue ascençon, an [[1690]], [[João Guilherme II, Eileitor Palatino|João Guilherme II]] mandou reconstruir las paredes i las torres. Quando ls franceses alcançórun, ua beç mais, ls portones de Heidelberg, an [[1691]] i [[1692]], las defesas de la cidade stában an tan bun stado que estes nun cunseguiran antrar. Ne l die [[18 de Maio]] de [[1693]], ls franceses ambestiran outra beç subre ls portones de la cidade, tenendo-a tomado ne l die 22 de l mesmo més. Inda assi, nun cunseguiran cuntrolar l castielho, pul que çtruiran la cidade nua tentatiba de de anfraquecer la sue percipal base de apoio. Ls acupantes de l castielho capitulórun ne l die seguinte. Ls franceses aprobeitórun, anton, la ouportunidade para cuncluir l trabalho ampeçado an [[1689]] depuis de la sue saida precipitada de la cidade. Las torres i paredes que subrebibírun a la redadeira óndia de çtruiçon fúrun splodidas cun minas. ==== Trasferéncia de la Corte para Mannhein ==== [[Fexeiro:Heidelberg 20060420 021.jpg|thumb|180px|Eigreija de l Sprito Santo: an tiempos serbiu dues cungregaçones (Protestante i Católica) i fui l motibo de la mudança de la Corte para Mannhein.]] An [[1697]] fui assinado l [[Tratado de Ryswick]], marcando l final de la [[Guerra de la Grande Aliança]] i trazendo, finalmente, paç a la cidade. Fúrun feitos prainos para demolir l castielho i reutilizar partes del para un nuobo palácio a custruir ne l bal. Quando las dificuldades cun este praino se tornórun eibidentes, l antigo castielho fui reformado. Al mesmo tiempo, [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] jogou cula eideia de redesenhar cumpletamente l castielho, mas acabou por arquibar l porjeto por falta de fondos. An [[1720]] l mesmo Príncepe-eileitor antrou an cunflito cun ls protestantes de la cidade al eisigir la antrega total de la Eigreija de l Sprito Santo als Católicos (esta habie sido prebiamente debedida por ua partiçon i ousada por ambas las cungregaçones), mudando, anton, la sue corte para [[Mannhein]] i perdendo to l antresse ne l castielho. Quando, ne l die [[12 de Abril]] de [[1720]], anunciou la remoçon de la corte i de todos ls cuorpos admenistratibos para Mannhein, spressou un deseio, dezindo "''que cresça yerba nas sues rues''". L cunflito relegioso fui, probablemiente, solo ua de las rezones de la mudança para Mannhein. Para alhá desso, cumberter l ultrapassado castielho ne l topo de la colina nun palácio [[barroco]] tenerie sido defícel i çpendioso. Al mudar-se para la prainada, l príncepe-eileitor tornou possible la custruçon dun palácio que reunisse todos ls sous deseios, l [[Schloss Mannhein]]. L sucessor de Carlos Filipe, [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Babiera|Carlos Teodoro]], planeou mudar la sue Corte de buolta pa l Castielho de Heidelberg. Inda assi, ne l die [[24 de Júnio]] de [[1764]], un centeilha atingiu dues bezes l ''Saalbau'' (eidifício de la Corte), ancendiando l castielho ua beç mais, l que el anterpretou cumo un senhal de l cielos, tenendo mudado ls sous prainos. [[Bitor Hugo]], que se apaixonara pulas ruínas de l castielho, tamien biu esso cumo un senhal debino: <blockquote>''Poder-se-iba até dezir que ls própios cielos tenerien anterbindo. Ne l die [[23 de Júnio]] de [[1764]], l die anterior àquele an que Carlos Teodoro staba para se mudar pa l castielho i fazer del la sue sede (l que, pula çpedida, tenerie sido un grande zastre, porque se Carlos Teodoro tubisse passado ls sous trinta anhos eilhi, estas austeras ruínas que hoije tanto admiramos cierta mente tenerien sido decoradas ne l stilo pompadour); Nesse die, anton, cun ls mobliários de l príncepe inda a chegar i a asperar na Eigreija de l Sprito Santo, fuogo de l cielo atingiu a torre otogonal, ancendiando l telhado, i çtruiu este castielho cun quenhientos anhos an pouquíssimas horas'',<ref>Bitor Hugo: ''Heidelberg of Frankfurt an Main''. Societäts-Berlag, 2003. {{ISBN|3-7973-0825-6}}.</ref></blockquote> Nas décadas seguintes fúrun feitas reparaçones básicas, mas l castielho permaneciu, eissencialmente, cumo ua ruína. === Depuis de la çtruiçon === ==== Lhenta decadéncia i entusiasmo romántico ==== [[Fexeiro:Carl Philipp Fohr 001.jpg|thumb|260px|left|L Castielho de Heidelberg nua grabura de Carl Philipp Fohr, 1815.]] An [[1777]], Carlos Teodoro tornou-se gobernante de la [[Babiera]], para alhá de manter eigual funçon ne l Palatinado, mudando la sue corte de [[Mannhein]] para [[Munique]]. L castielho apagou-se inda mais de ls sous pensamientos i las salas que inda tenien telhados fúrun acupadas por artesones. Yá an [[1767]], la parede sul fui çpojada de piedras çtinadas a la custruçon de l [[Schloss Schwetzingen]], ua residéncia stibal de l Eileitor i de la sue corte. An [[1784]], las [[bóbeda]]s de l ''Ottheinrichsbaus'' (Eidifício de Ottheinrich) fúrun prenchidas i l castielho ousado cumo fuonte de materiales de custruçon. Cumo resultado de la [[Mediatizaçon Almana|Mediatizaçon Germánica]] de [[1803]], Heidelberg i Mannhein tornórun-se parte de [[Baden]]. [[Carlos Frederico, Grano-Duque de Baden]], cungratulou-se cul oumiento de l sou território, anque ber l castielho cumo ua adiçon andeseijable. La strutura staba decadente i ls populares habien-se serbido de la piedra, madeira i fierro de l castielho para custruir las sues própias casas. La [[státua|estatuária]] i ornamientos tamien fúrun presas fáceles. [[August bon Kotzebue]] spressou la sue andignaçon, an 1803, contra la antençon de l gobierno de Baden de demolir las ruínas. Ne l ampeço de l [[seclo XIX]], l arruinado castielho tornou-se nun simblo pa l mobimiento patriótico contra [[Napoleon Vonaparte]]. [[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Willian Turner 1844 1845.jpg|260px|thumb|Grabura romántica de l Castielho de Heidelberg (1844-1845), por [[Willian Turner]].]] Mesmo antes de [[1800]], habien chegado artistas para ber l riu, las colinas i las ruínas de l castielho cumo un cunjunto eideal. Las melhores repersentaçones son las de l anglés [[Willian Turner]], l qual stubo an Heidelberg bárias bezes antre [[1817]] i [[1844]], tenendo pintado Heidelberg i l castielho muitas bezes. El i outros pintores de l [[romantismo]], sous cuntemporáneos, nun stában antressados an retratos fiéis de l eidifício, pul que dórun rédea solta a la lhiberdade artística. Por eisemplo, las pinturas que Turner fizo de l castielho mostran nel ampoleirado mui mais arriba na colina de l que na rialidade stá. L salbador de l cunjunto fui [[Charles de Graimberg]]. Este conde francés anfrentou l gobierno de Baden, l qual bie l castielho cumo ua "''bielha ruína cun ua multiplicidade de ansípidos ornamientos la çfazíren- se''", pula preserbaçon de l eidifício. Até [[1822]], serbiu cumo un guarda boluntário de l castielho, tenendo bibido durante algun tiempo ne l ''Gläserner Saalbau'' (Eidifício de l Salon de Bidro), de adonde podie manter un uolho subre l pátio. Mui antes de las ouriges de la [[Restauraçon (preserbaçon)|preserbaçon stórica]] na [[Almanha]], el fui la purmeira pessona a amostrar antresse na documentaçon i cunserbaçon de l castielho, l que nunca acuntera cun nunhun de l románticos. Graimberg pediu la [[Thomas La. Lheger]] que preparasse l purmeiro guia de l eidifício. Cun las sues pinturas de l castielho, de las quales fúrun reproduzidas muitas cópias, Graimberg promobiu las ruínas de l castielho i trouxe muitos turistas a la cidade. ==== Planeamiento i Restauro ==== [[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Koch u Seitç 1891.jpg|thumb|190px|Praino de Julius Koch i Fritç Seitç, 1891.]] La queston subre se l castielho deberie ó nun ser cumpletamente restaurado fui çcutida durante mui tiempo. An [[1868]], l poeta [[Wolfgang Muller bon Königswinter]] defendiu ua cumpleta recustruçon, l que probocou fuortes reaçones an ancontros públicos i na amprensa. An [[1883]], l [[Grano-ducado de Baden]] stableciu un ''Schloßbauburo'' ("gabinete de custruçon de l castielho"), superbisionado pul diretor de custruçon Josef Durn, an [[Karlsruhe]], tenendo [[Julius Koch]] cumo superbisor de custruçon çtrital i [[Fritç Seitç]] cumo arquiteto. L gabinete fizo un praino detalhado para preserar ó rerincipal. Esta eiquipa treminou l sou trabalh an [[1890]]. L praino fui abaluado por ua comisson de specialistas de to la Almanha, la qual chegou a la cuncluson que, ambora la recustruçon total ó parcial de l eidifício nun fusse possible, era possible preserbá-lo na sue cundiçon corriente. Solo l ''Friedrichsbau'' (Eidifício de Frederico), cujos anteriores fúrun danificados pul fuogo mas nun arruinado, benerie a ser restaurado. Esta recustruçon fui efetuada, antre [[1897]] i [[1900]], por Karl Schäfer, cun un einorme custo de 520.000 [[Marco (moeda)|marcos]]. ==== Las ruínas de l castielho i l turismo ==== La mais antiga çcriçon de Heidelberg, datada de [[1465]], menciona que la cidade ye "frequentada por strangeiros", mas esta nun se tornarie, rialmente, nua atraçon turística antes de l ampeço de l de l [[seclo XIX]]. L Conde Graimberg fizo de l castielho un oubjeto permanente de graburas, las quales se tornórun an percursoras de ls cartones postais. Al mesmo tiempo, tamien passou a ser ancontrado an copas de recordaçon. L turismo recebiu un grande ampulso quando Heidelberg fui lhigada a la rede de camino de fierro, an [[1840]]. [[Fexeiro:Rondell Heidelberger Schloss bon Stueckgarten.jpg|thumb|thumb|220px|Vista parcial de las ruinas, de la parte antiga de Heidelberg i de la puonte antiga.]] [[Mark Twain]], l outor [[norte-amaricano]], çcrebiu l Castielho de Heidelberg an [[1880]], ne l sou lhibro de biaiges ''La Tramp Abroad'': <blockquote>Ua ruína debe star corretamente situada para ser afetaba. Esta nun poderie tener sido melhor colocada. Argue-se nua eilebaçon de comando, stá ancerrada an bosques berdes, nun hai qualquier terreno praino an buolta, mas, pul cuntrário, eisisten terraços arborizados subre terraços, i mira-se para baixo atrabeç de folhaiges brilhantes para faias perfundos i abismos adonde l crepúsclo reina i la luç de l sol nun puode penetrar. La natureza sabe cumo adornar ua ruina para cunseguir l melhor eifeito. Ua dessas bielhas torres stá partida al meio, i ua de las metades tombou pa l lhado. La sue anclinaçon ancontra-se de forma a stablecer ua atitude pitoresca. Todo l que faltaba era ua draparie adequada, i la natureza ten-na mobildado; eilha ten bestido la acidentada massa de flores i berdura, i fizo deilha un ancanto pa ls uolhos. La metade que se mantén arguida spone las sues arnosas salas para si, cumo bocas abierta sin dientes; Eilhi, tamien las trepadeiras i las flores ténen feito l sou trabalho de grácia. La parte traseira de la torre nun ten sido negligenciada, mas stá bestida cun ua peça de heira polida agarrada, la qual sconde las feridas i manchas de l tiempo. Mesmo l topo nun fui deixado nu, mas ye coronado cun un florescente grupo de arbles i arbustosA anfelicidade ten feito cun esta bielha torre l que por bezes faç cul caráter houmano - melhorá-lo. &nbsp;Mark Twain<ref>fron Mark Twain: ''La Tramp Abroad''. [http://twain.thefrelibrary .com/Tramp-Abroad/1-2 ''La Tramp Abroad'' ne l site twain.thefrelibrary .com]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></blockquote> Ne l [[seclo XX]], ls amaricanos spalhórun la fama de Heidelberg para fura de la [[Ouropa]]. Desta fura, ls japoneses tamien besitan frequentemente l castielho durante las sues biaiges pul [[Vielho Cuntinente]]. Heidelberg recibe, ne l ampeço de l [[seclo XXI]], mais de trés milhones de besitantes por anho, cun cerca de 1.000.000 de pernoitas. A maior parte de ls besitantes strangeiros bénen de l [[EUA]] i de l [[Japon]]. La mais amportante atraçon, de acordo cul Anstituto Geográfico de la [[Ounibersidade de Heidelberg]], ye l castielho cun ls sous terraços de ouserbaçon. Alguns de ls besitantes apaixonan-se pula cidade, pul que muitos deilhes deciden casar ne l castielho. Celebran-se cerca de 100 casamientos por anho na capielha de l palácio.<ref>[http://www.wedding-in-heidelberg .com Casamientos an Heidelberg]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Reflexos de l "Mito de Heidelberg" ==== L porsor de Heidelberg Lhudwig Giesç screbiu, ne l sou ansaio de [[1960]] antitulado ''"Fenomenologie de l Kitsches"'', subre l seneficado de las ruínas pa l turismo: [[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Theodor Verhas 1856 Ausschnitt.jpg|thumb|220px|Parte dua grabura de Theodor Berhas, 1856.]] [[Fexeiro:Heidelberg corr.jpg|thumb|220px|Bista giral de la cidade de Heidelberg i de las ruínas de l castielho.]] <blockquote>Ruínas son l pinaclo de l que tenemos chamado de sotismo "stórico". Cumo un punto de salto, puode serbir de stória a partir de la speriéncia: an 1945, pouco depuis de la rendiçon de la Almanha, quando un suldado amaricano que tiraba retrato abidamente al Castielho de Heidelberg me preguntou cumo este lhugar de peregrinaçon para todos ls románticos chegara a la ruina, respundi maquiabelicamente, "fui çtruido por bombas amaricanas". La reaçon de ls suldados fui mui anstrutiba. Bou specular sucintamente: l choque para las sues cuncéncias — decorriente dua stética i nun dun porblema ético — fui straordinário: la "ruina" deixou de parecer guapa para eilhes; pul cuntrário, lhamentórun (assi: cun cuncéncia rialista persente) la recente çtruiçon dun grande eidifício.</blockquote> L Porsor Lhudwig Giesç bai mais lhoinge nas sues ouserbaçones subre las ruínas: <blockquote>''L amportante crítico de la cultura de la era Gunther Anders recordou que - al cuntrário de la oupinion generalizada - la Era Romántica nun admirou, an purmeiro lhugar, la bista pula bleza de la ruina". Pul cuntrário, tubo lhugar la seguinte ''amberson'': l Renacimiento (cumo la purmeira geraçon) admirou l antigo Torso, "nun por, mas anque ser un Torso". Ancontrórun-le bleza, mas "anfelizmente" (!) solo cumo ruina. La segunda geraçon ''ambertiu'' la "ruina de l guapo" pula "bleza de la ruina". I por eiqui, fui clara la bie para la "produçon de ruinas" andustrial: cumo gnomos de jardin agora anstalados na paisaige an orde la que esta se torne ''guapa'''.<ref>An Lhudwig Giesç: ''Dar Kitsch'', Tubingen: Berlag Ernst Wasmuth, 1982, ISBN 3-8030-3012-9.</ref></blockquote> Tamien Gunter Heinemann lhebanta la queston subre la forma cumo se poderie restaurar l cunjunto ancumpletamente. Próssimo de la bison de l jardin-Stuck subre l fosso de ls benados (''Hirschgraben'') de l anterior de las bien cunserbadas ruinas de l castielho, preguntaba-se la si própio cumo era possible que nun se recuperasse to la ária outra beç. <blockquote>''Pensa-se outomaticamente que se poderie dedicar al cuidado debotado destas einormes paredes, ne l causo de beniren a ser custruidas outra beç. Quanto la çpesas esso nun faç muita defrença, mas cumo esso serie ourganizado! Esso eirie requerer semientes de las sues eimaginaçones stóricas, na medida an que las eisistentes eimaiges sonoras que ténen sido trasmitidas permiten esso. Mas trarie l solo fenómeno para Heidelberg l fato de l castielho nas sues ruinosas cundiçones tener de registar l probeito cunsidrable an balores stéticos. Un castielho reconstruido serie eiquibalente a un zamcanto, serie la certificaçon dun inadequado porcesso de çlocamiento de stória ouposta, i deixarie de cunceder spácio a la participaçon de la natureza. L antendimiento de la rializaçon ganho an claridade, serie perdido para a minte an perfundidade .<ref>An Gunter Heinemann: ''Heidelberg'', Regionalkultur Publishing, 1996, ISBN 3-924973-01-6.</ref></blockquote> === Cronologie === [[Fexeiro:Gesamtansicht ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|450px|Bista panorámica de l Castielho de Heidelberg.]] [[Fexeiro:Heidelberg 3.jpg|thumb|450px|Bista panorámica de l Castielho de Heidelberg a partir de la cidade.]] Lhinha cronológica de ls percipales eibentos ne l castielho: * 1225: purmeiro decumiento an que aparece mençon a un ''"Castrun"'' an Heidelberg; * 1303: mençon la dous castielhos; * 1537: çtruiçon de l castielho de cima por un centeilha; * 1610: criaçon de l jardin de l palácio (''Hortus Palatinus''); * 1622: Tilly cunquista la cidade i l castielho durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]]; * 1649: renobaçon de la planta de l castielho; * 1688/1689: çtruiçon por tropas francesas; * 1693: nuobas çtruiçones durante la Guerra de Sucesson de l Palatinado; * 1697: ampeço de la recustruçon; * 1720: trasferéncia de la residéncia para Mannhein; * 1742: ampeço de la recustruçon; * 1764: çtruiçon por un centeilha; * 1803: l castielho i la cidade passan a fazer parte de l stado de Baden; * 1810: Charles de Graimberg dedica-se a la preserbaçon de las ruínas de l castielho; * 1860: purmeira eiluminaçon de l castielho; * 1883: stablecimiento de l "gabinete de custruçon de castielhos de Baden"; * 1890: balanço por Julius Koch i Fritç Seitç; * 1900 (cerca): restauros i zambolbimiento stórico. == Eidifícios de l castielho == [[Fexeiro:HeidelbergerSchloss1.jpg|250px|thumb|left|Bista de l ''Jettenbuhl'' cul Castielho de Heidelberg.]] Çconhece-se la aparéncia de l cunjunto anquanto castielho [[mediebal]]. Este stendia-se subre la ária de l atual pátio de l palácio, sin las stensones posteriores an direçon la oeste (Grande Torre, parede norte - Eidifício Anglés - i parede oeste cun torre redonda), i drento de l anielho de muralhas anterior, inda eisistindo scassos bruxedos na parede este de l ''Lhudwigbaues'' ("Eidifício de Lhuís"), las fachadas este i sul de l eidifício de serbício i la parede oeste de l Ruprechtbau ("Eidifício de Ruperto") i de l ''Frauenzimmerbau'' ("Eidifício de l Salon de las Damas"). L Castielho de Heidelberg formaba ua lhinha defensiba cul castielho eisistente ne l alto de l atual Molkenkur (este redadeiro queimado an [[1537]]), l que permitie tener l [[riu Neckar]] bien "dominado". A partir de meados de l [[seclo XV]], l castielho i fortaleza fui zambolbido cula custruçon de trés torres para canhones na parte ouriental i de las muralhas steriores. Na purmeira metade de l [[seclo XVI]], [[Luís B, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] abançou cunsidrablemiente la ária de l castielho para oeste, tenendo deixado robustas fortificaçones, assi cumo un eidifício residencial andependiente. Seguiu-se la spanson de l castielho sob puntos de bista repersentatibos. Sob ls sous sucessores, la defesa acunteciu ne l panho de fondo. [[Fexeiro:Heidelberg Castle MKL Bd. 8 1890 (130918117).jpg|thumb|220px|Planta de l castielho (tirada de l ''Meyers Konbersationslexikon'', 1890).]] Solo als poucos, geraçon passado geraçon, l castielho fui recebindo ua grande coleçon de eidifícios residenciales. La ''Altstadt'' ("cidade bielha") solo chegou mui tiempo depuis. Einicialmente eisistia ua cidade de muntanha pa l pessonal i funcionários an Hangweg. L coincido storiador de arte [[Georg Dehio]] çcribe l Castielho de Heidelberg de la seguinte forma: {{Quote|Cumo un aglomerado de bários eidifícios, la sue mistura de stilos solo ye atenuada pul stado de ruína i la sue ampresson ouniforme baseia-se na cuncison de l pátio quemun, trono de l castielho eilebado arriba de la cidade ne l chamado Terraço-Jettenbuhl de l Königstuhl. L caráter an cunformidade cun ua strutura melitar, cun las fachadas oeste, sul i este biradas pa l pátio; solo ls eidifícios que anfrentan la cidade, lhibres de ls ataques ne l lhado norte, possuen ua segunda fachada de honra na parte sterior. |Georg Dehio<ref>Georg Dehio: „''Handbuch dar Deutschen Kunstdenkmäler. Baden-Wurttemberg I. Die Regierungsbezirke Stuttgart und Karlsruhe''". Eiditado por Dagmar Zimdars i outros.</ref>}} === Eidifícios cun nome de pessonas === ==== Ruprechtsbau (Eidifício de Ruperto) ==== : Nome: nomeado an refréncia al Príncepe-Eileitor [[Ruperto de la Germânia|Ruperto III]] ([[1352]]-[[1410]]). [[Ficheiro:Ruprechtsbau Heidelberger Schloss vom Stueckgarten.jpg|thumb|180px|left|Ruínas de l Ruprechtsbau (a la squierda de a torre-portão) visto de l jardim (''Stückgarten'').]] L ''Ruprechtsbau'' (Eidifício de Ruperto) ye ua de las más antigas custruções de l cunjunto. Fui arguido pul Eileitor [[Ruperto de la Germânia|Ruperto III]], ne l ampeço de l [[seclo XV]], quando este era [[Aneixo:Lhista de reis de la Germânia|Rei de la Germânia]]. Este eidifício marcou l ampeço de la custrução de las partes inda preservadas ne l castielho. [[Ficheiro:Ruprechtsbau Relief Heidelberger Schloss 01.JPG|thumb|Detalhe de la decoração: anjos cun ansígnia.]] Julgou-se durante mui tiempo que la stória de l castielho tenie ampeçado cun esta estrutura. Mas stensas ambestigações arqueológicas, rializadas durante ls trabalhos de renovação an finais de l [[seclo XIX]], ancontrórun fragmientos de jinelas [[românico|românicas]] i de l [[gótico]] einicial. La custrução de l castielho fui fixada por volta de l anho [[1300]]. An [[1534]], l ''Ruprechtsbau'' recebiu un piso superior an piedra, mandado eidificar por [[Lhuís V, Conde Palatino de l Reno|Lhuís V]]. Un parágrafo anscrito na alvenaria de la parte dianteira i l númaro [[1534]] que se puode ver ne l anterior de l eidifício anunciam, actualmente, essa renovação. Un brasão cun anjos subre l portal adorna l eidifício. Acradita-se que esta ye la ansígnia de l custrutor, eimortalizada pa l mundo desta forma. De acordo cula tradição, ls dous anjos subre l brasão repersentam ls filhos de l custrutor, ls quais, durante la custrução de l castielho, tiran caído dun [[andaime]] i morrido. L mestre tornou-se tan melancólico que la custrução chegou a un ampasse. Wilhelm Sigmund cunta la lhenda que se segue: [[Ficheiro:Ruprecht & Eilisabeth Heiliggeistkirche (Karl Lhange) 1896.jpg|thumb|Ruperto III i Eilisabeth von Hohenzollern-Nürnberg na Eigreja de l Sprito Santo de Heidelberg.]] {{Quote|L Amperador Ruperto staba anrabiado por la custrução progredir tan lhentamente, pul que deixou l padre que sepultara ls ninos repreender l mestre. Dixe que todo staba feito, mas cumo debie cuncluir l portão, nun podia caer ne l sou çgosto.<br /> Eimediatamente surgiu l mestre ancontestable, de modo a dar forma a la cunclusão de l portão. El sculpiu ls sous rapazes, repersentados cumo doces ninos-anjo, nun rosário. Ne l meio de la grinalda colocou l cumpasso, l simblo de la sue arte, de la qual se çpediu para siempre.|Wilhelm Sigmund<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/angelskopfe.html ''Cabeças de anjo'' ne l site heidelberger-altstadt.de]</ref>}} Ua vez que Ruperto III fui coronado cumo Ruperto I, Rei de la Germânia, an [[1400]], l eidifício fui outelizado para fins cerimoniais. Tamien se ancontra ne l ''Ruprechtsbau'' ua [[piedra de armas]] cula apropriada águila amperial an refréncia al reino. Drento de l eidifício eisiste ua lhume [[Renacimiento|renacentista]], un de ls poucos eilemientos de l anterior que inda stan preservados. ; Ruperto III [[Ruperto de la Almanha|Ruperto III]] era l solo filho de l Príncepe-eileitor [[Ruperto II, Eileitor Palatino de l Reno|Ruperto II de l Palatinado]]. Stubo, juntamente cul Arcebispo de Mainz, na lhiderança de l príncepes zde [[1398]], benido a suceder al deposto Rei [[Venceslau de Lhuxemburgo|Venceslau]] ne l die [[20 de Agosto]] de [[1400]]. L Arcebispo de Quelónia, [[Friedrich III von Saarwerden]], coroou Ruperto depuis de la sue eileição an [[Quelónia]], ua vez que [[Aachen]] i [[Frankfurt am Main]] nun abriram las puortas al Rei romano-alman. Ne l reino, pul menos nas árias próssimas, ancontrou debrebe reconhecimiento rial, cun Venceslau la nun se cumprometer más. Inda assi, Ruperto tubo un ampacto stritamente lhemitado. Ruperto deixou l más antigo eidifício residencial eidantificable ne l castielho, l qual recebiu l sou nome. Para alhá desso, ampeçou la custrução de la ''Heiliggeistkirche'' (Eigreja de l Sprito Santo), an Heidelberg, la qual se veria, três seclos depuis, ne l centro dua çputa que ditaria la trasferência de la corte para [[Mannheim]]. ==== Lhudwigsbau (Eidifício de Lhuís) ==== :: Nome: nomeado an refréncia al Príncepe-Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] ([[1478]]-[[1544]]). L ''Lhudwigsbau'' (Eidifício de Lhuís) fui custruído an [[1524]] por orde de [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]], tenendo servido de residência. Substituiu ua strutura más antiga, cujas paredes fúrun an parte outelizadas na sue custrução. Las típicas jinelas góticas çpostas an nibles scalonados que cumpletában la fachada sul yá nun eisistem. Oureginalmente, l ''Lhudwigsbau'' era un eidifício simétrico. Inda assi, l Príncepe-Eileitor [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] demoliu la sue metade norte para para alhá de a torre-scaleira, de forma a abrir spácio para la custrução de l ''Ottheinrichsbau''. L ''Lhudwigsbau'' tenie, oureginalmente, ua maior spansão para norte, de forma que la referida torre se ancontrava ne l meio de la fachada. An [[1764]] fui çtruido por un ancêndio. Sob l brasão ne l sterior ancontram-se dous macacos a jogar (un jogo cun cuorda de nome ''Strangkatzenziehen''). Esta ye, provavelmente, ua alusão a las provas de resistência que ls rapazes zampenhában para ver l redadeiro andar de l eidifício adonde Lhuís V viveu. ; Lhuís V [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] l Pacífico, cunseguiu lhemitar las cunsequências de la derrota na [[Guerra de Sucessão de Lhandshut]] i restaurar ls dreitos de l Palatinado cumo reino. Cunseguiu, inda, reconciliar-se cun ls [[Wittelsbach]] de la [[Baviera]]. Para tal, tubo l auxílio de ls cuntactos amigables que l sou armano Frederico mantinha cula [[Casa de Habsburgo]]. Cunseguiu que l ''Reichsacht'' (decumiento oufecial de l Sacro Ampério) fusse oufecialmente anulado i ls privilégios de l Palatinado restablecidos. Aquando de la eileição amperial de [[1519]], Lhuís V apoiou cul sou l voto la eileição de Carlos de Habsburgo, feturo [[Carlos I de Spanha|Amperador Carlos V]]. An [[1523]], juntamente cun Arcebispo Ricardo de Trier i l Lhandgrave Filipe I de Heisse, derrotou la revolta de ls cabalheiros lhiderada por [[Franz von Sickingen]]. Durante las [[Guerra de l Camponeses|revoltas camposinas]] de [[1525]], tentou negociar cun ls agricultores por, segundo afirma, se justeficar la abolição de la [[servidão]]. Inda assi, depuis de se perder l cuntrole de la agitação, participou na repressão de l camponses. Lhuís V ye cunsidrado cumo l "custrutor de l castielho" ("''Schlossbauer''"). La sue amportança particular prendiu-se cula spansão de las fortificações de l castielho, la eidificação de las muralhas oucidentais i de la grande torre, mas tamien cula modernização de outros eidifícios de la residência. ==== Ottheinrichsbau (Eidifício de Oto Anrique) ==== : Nome: nomeado an refréncia al Príncepe Eileitor [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] ([[1502]]–[[1559]]). : Arquitectos: [[Hans Angelhardt]] i [[Caspar Vischer]] (sucessivamente). [[Ficheiro:Otto Heinrichsbau (Karl Lhange) 1894.jpg|left|thumb|240px|Aspecto de l ''Ottheinrichsbau'' an 1894.]] L ''Ottheinrichsbau'' fui mandado custruir por [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] depuis deste se tener tornado príncepe-eileitor an [[1556]]. Este palácio fui l purmeiro eidifício [[Renacimiento|renacentista]] custruido an tierra germânico, sendo ua amportante strutura de l [[Maneirismo]] alman. Cul aparecimiento de l ''Ottheinrichsbau'', outros eidifícios más antigos fúrun an parte scondidos (cumo l ''Gläserner Saalbau'') ó demolidos (metade norte de l ''Lhudwigsbau''). L sou lhado lheste assenta subre las fundações de struturas más antigas i subre la muralha sterior. La fachada de l eidifício stende-se por quatro pisos, sendo decora por 16 figuras [[alegoria|alegóricas]] que simbolizam l porgrama de governo de l príncepe-eileitor. Las figuras são obra de l houlandês [[Alexander Colin]], l qual entraria más tarde al serbício de la [[Casa de Habsburgo]]. Quando Oto Anrique faleciu, an [[1559]], l eidifício inda nun staba cuncluido. Eilustrações anteriores (persentes ne l ''Kurpfälzisches Skizzenbuch''", de [[Matthäus Merian]]) mostram que, antes de la [[Guerra de l Trinta Anhos]], l ''Ottheinrichbau'' habie recebido dues jinelas duplas sobredimensionadas, las quais se harmonizában mal cula strutura horizontal de la custrução, eissencialmente ourientada pa l renacimiento einicial eitaliano. Aparentemente, esta alteração terá sido eisecutada por orde de l Príncepe-Eileitor [[Frederico III, Eileitor Palatino|Frederico III]], nun pertencendo al zeinho oureginal de l eidifício. Yá depuis de l final de la Guerra de l Trinta Anhos, durante la soberanie de l Príncepe-Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], l ''Ottheinrichsbau'' recebiu un nuobo telhado i la einorme jinela dupla zapareciu. [[Ficheiro:Ottheinrichsbau 04.JPG|thumb|150px|Státua de Sansão na fachada de l ''Ottheinrichsbau''.]] ; Porgrama figurativo de la fachada Las 16 figuras arguidas (cun speção de las quatro de l portal) são alegorias repersentando personagens de l [[Antigo Testamiento]] i [[divindade]]s pagãs. Devido la estas redadeiras, l ''Ottheinrichsbau'' recebiu, ne l [[seclo XVIII]], l nome de "''dar heidnische Bau''" ("l eidifício pagão"): * Rés-de l-suolo: heiróis místicos ([[Josué]], [[Sansão (Bíblia)|Sansão]], [[Hércules]] i [[David]]) i amperadores romanos cumo sómbolo de l poder político i melitar. Ne ls fruntões triangulares de las jinelas ancontram-se repersentados romanos famosos, cujos modelos fúrun recolhidos a partir de moedas de la época; * Purmeiro andar: Virtudes dun governador crestiano (Fuorça, Fé, Amor, Sperança i Justícia); * Segundo andar: Personificação de l siete [[astro (astronomia)|astros]] clássicos ([[Saturno (planeta)|Saturno]], [[Marte (planeta)|Marte]], [[Vénus (planeta)|Vénus]], [[Mercúrio (planeta)|Mercúrio]], [[Júpiter (planeta)|Júpiter]], [[Sol]] i [[Lhuna]]). Las quatro eimagens de l andar térreo são splicadas por zajeitados versos an caligrafia gótica, ls quais são trascritos ambaixo na sue forma oureginal pula dificuldade que repersenta la sue tradução pa l pertuês: : ''Dar heirtzog Josua / durch Gotteß macht Ein und dreissig kü / nig hat umbracht.'' : ''Samson dar starck ein / Nasir Gotteß war Beschirmet Israhel / wol zwentzig Jar.'' : ''Joviß sun Heirculeß / bin Ich genandt. Durch mein heirliche / thaten wol bekandt.'' : ''David war ein Jüng / lhing gehertzt und klug Dem frechen Goliath / den kopff abschlug.'' L oubjectivo deste porgrama figurativo ye splicado pul arqueólogo de Heidelberg K. B. Stark de l seguinte modo: {{Quote|''L cunjunto de las repersentações plásticas de la fachada de l palácio formam ne l sou cunjunto un guapo speilho de l governo. Subre la fuorça de la personalide, subre l heiroísmo de l povo custruiu-se solidamente la outoridade principesca; tem l sou centro ne l eisercício de las virtudes crestianas, cumbinadas cun Fuorça i Justícia, i finalmente sob la anfluência de ls poderes superiores, ua cundução celhestre, coincidos ne l curso de las streilhas''.|K. B. Stark<ref>Oechelhauser: „''De las Heidelberger Schloss''", 1920</ref>}} [[Ficheiro:Barthel Beham 001.jpg|thumb|120px|Oto Anrique] ] ; Oto Anrique [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] lhevou l [[Protestantismo]] pa l [[Palatinado Eileitoral|Palatinado]] an [[1557]]. Promobiu la [[ciência]] i cumprometeu-se cula formação de médicos para la dissecação de cadáveres. La sue biblioteca, la [[Bibliotheca Palatina]], fui cunsidrada ua de las más amportantes de l sou tiempo. Devido al sou cumplexo stilo de vida, Ottheinrich stubo an risco de antrar an [[bancarrota]]. An sue posse staba, tamien, ua promissória pertencente a la sue avó [[Heidwig Jagiellonica|Heidwig]], nembro de la [[Dinastie Jaguelônica]]. Esta promissória, ne l valor de 32.000 [[guilder]]s, fui emitida pul Rei [[Casimiro IV de la Polónia]] por ocasião de l casamiento de la sue filha Heidwig cun [[Duque Jorge de la Baviera|Georg dem Reichen]], nunca benido a ser paga pul monarca polaco. Oto Anrique deixou [[juro]]s i juros cumpuostos calculados ne l valor de 200.000 guilders. Por esse motivo, rompeu an [[1536]] cul sou tio, l rei polaco [[Sigismundo I de la Polónia|Sigismundo I]], an [[Cracóvia]]. Durante las três sumanas de negociações, Oto Anrique poderie tener alcançado l pagamiento de la promissória, mas nun de ls juros devidos. Oto Anrique governou durante, solo, três anhos mas, inda assi, fui un de l más amportante de l Eileitores. Ne l Castielho de Heidelberg deixou l ''Ottheinrichsbau'', assi nomeado an sue houmenagem, cumo un eisemplo de [[arquitetura de l renacimiento|arquitectura renacentista]] almana. ==== Friedrichsbau (Eidifício de Frederico) ==== : Nome: nomeado an refréncia al Príncepe Eileitor [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] ([[1574]]-[[1610]]), l fundador de la cidade de [[Mannheim]]. [[Ficheiro:HeidelbergFriedrichsbau.jpg|thumb|250px|Fachada de l ''Friedrichsbau''.]] L Eileitor Frederico IV mandou custruir l Friedrichsbau antre [[1601]] i [[1607]], ua vez que l eidifício residencial de que çpunha na época, cula capielha, amenaçava ruir. [[Johannes Schoch]] fui l arquitecto de l eidifício. Na fachada de l ''Friedrichsbaus'' virada al pátio stan ancorporadas [[státua]]s de ls ancestrais de l príncepe-eileitor. L [[scultor]] desta galeria de ls antepassados fui [[Sebastian Götz]], de [[Coira]]. Stan repersentados nesta fachada, ampeçando de la squierda para la dreita i de cima para baixo: * Nas augas-furtadas: [[Karl dar Großi]], [[Oto de Wittelsbach]], [[Lhuís I Wittelsbach, Duque de la Baviera|Lhuís I]] i [[Rodolfo I, Duque de la Baviera|Rodolfo I]]; * Ne l piso superior, nembros de la [[Casa de Wittelsbach]] coronados: [[Lhuís IV, Sacro Amperador Romano-Germânico]], [[Ruperto I, Eileitor Palatino de l Reno|Ruperto I]] (Príncepe-eileitor de l Palatinado), [[Otão III de la Baviera]] (coronado cumo Rei Guapa V de la Hungria - nun reconhecido ounibersalmente) i [[Cristófe de la Baviera]] (Rei de la [[Dinamarca]], de la [[Suécia]] i de la [[Noruega]]); * Ne l piso de l meio: [[Ruperto I, Conde Palatino de l Reno|Ruperto I]] (fundador de la [[Ounibersidade de Heidelberg]]), [[Frederico I, Conde Palatino de l Reno|Frederico I]], [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] i [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ]; * Ne l piso térreo: [[Frederico III, Eileitor Palatino|Frederico III]], [[Lhuís VI, Eileitor Palatino|Lhuís VI]], [[Juan Casimiro de Simmern]] i [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] (l custrutor deste eidifício). Las augas-furtadas tamien eisibem repersentações alegóricas de la [[Primavera]] i de l [[Berano]], simblos de la trasitoriedade de todo l que eisiste na tierra. L ''Friedrichsbau'' ye l percipal palácio de l castielho, tenndo, para alhá de la fachada virada al pátio, ua segunda fachada repersentativa ne l lhado virado a la cidade. Ne l piso térreo de la strutura ancontra-se la eigreja palaciana, la qual inda funciona actualmente. Ls andares superiores de l eidifício fúrun ousados cumo lhocal de habitação. Depuis de ls devastadores ancêndios de [[1693]] i [[1764]], esta parte de l castielho fui la sola reconstruída. Antre [[1890]] i [[1900]], l ''Friedrichsbau'' fui renovado por Carl Schäfer, un porsor de [[Karlsruhe]], al stilo de l [[Arquitetura storicista|storicismo]]. Nessa época, fui zamcadeado un debate mui cuntroverso, que çcutiu la forma cumo ls spácios anteriores deveriam ser reconstruidos. L [[Stória de Arte|storiador de arte]] [[Georg Dehio]], an particular, tenie manifestado la oupinião que l eidifício eiboluira na sue strutura. Finalmente, fui tomada la decisão de reconstruir l anterior an stilo [[neo-renacença]]. Vários spácios de l ''Friedrichbau'' mostram ua cumposição an stilo pluralista. Las salas i quartos nunca más fúrun outelizados cumo árias de habitação, passando a funcionar cumo [[museu]]. [[Ficheiro:Kurfürst Friedrich IV Pfalz Heidelberger Schloss.jpg|200px|thumb|Frederico IV na galeria de ls antepassados de l ''Friedrichsbaus''.]] ; Frederico IV [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] assumiu la lhiderança de la [[Ounion Protestante]] an [[1608]], pul que l cunflito antre católicos i protestantes creciu seneficativamente ne l Palatinado. Frederico mostrou, anque sue falta de formação, un grande antresse na ária de las [[houmanidades]], tenendo dotado la Ounibersidade de Heidelberg cun cadeiras de stória i [[ourientalismo]]. Frederico abandonou-se als sous prazeres i arruinou las finanças de ls sous territórios. El própio çcribe ls sous scessos i ressacas cun las seguintes palavras: "''you provavelmente fazerie todo outra beç''". L Eileitor Frederico IV manteve ua amportança permanente, tenendo mandado custruir, antre [[1606]] i [[1607]], la fortaleza Friedrichsburg, a partir de la qual benerie a aparecer la cidade de [[Mannheim]] i l [[Schloss Mannheim]]. Las sues percipales actividades ne l Castielho de Heidelberg prendírun-se cula criação de l chamado ''Friedrichsbaus'' i la spansão de las três torres ne l lhado ouriental. ==== Anglischer Bau (Eidifício de la Anglesa) ==== : Nome: nomeado an refréncia a la princesa anglesa [[Isabel de la Boémia|Isabel Stuart]] ([[1596]]-[[1662]]), la chamada "Reina de Ambierno" i mulhier de l Príncepe-Eileitor [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]]. [[Ficheiro:Anglischer Bau Heidelberg 1620 von Merian.jpg|220px|thumb|Gravura repersentando l ''Anglischer Bau'' an 1620, por Matthäus Merian.]] L arquitecto de l ''Anglischer Bau'' ye çconhecido. Las dúbedas oscilam antre [[Salomon de Caus]] i [[Inigo Jones]], ambos benidos para Heidelberg cun Isabel. Cula custrução deste eidifício permanecem las eideias básicas de protecção i de defesa, porque las streitas passagens antre muralhas i la puonte subre l fosso de l castielho oufereciam melhores ouportunidades de ataque a un potencial einimigo. L ''Anglische Bau'' - actualmente an ruínas - fui l redadeiro eidifício amportante custruído na stória de l Castielho de Heidelberg. Quedava situado fura de l quadrado de l castielho antre la Grande Torre i l ''Fassbau'' (Eidifício de l Barril). Ambaixo de l ''Anglischen Bau'' passa la grande ''Rittertreppe'' (Scadaria de l Cabalheiros). Actualmente, rializam-se nas ruínas recepções i spectáculos antegrados ne l festival de l castielho. Cun ls sous 500 metros quadrados, tem spácio para cerca de 300 lhugares sentados. ; Isabel Stuart [[Ficheiro:Eilisabeth Stuart Winterkoenigin 1613 von Anonymus.jpg|thumb|left|Isabel Stuart an 1613.]] [[Isabel Stuart]], nieta de [[Maria Stuart]] i armana de [[Carlos I de la Anglaterra]]. Nacida ne l [[Falkland Palace]] an [[1596]], era la sola filha sobrevivente de l anton [[Jaime VI de la Scócia]], más tarde tamien [[Jaime I de Anglaterra|Jaime VI de l Scoceses, I de Anglaterra i Irlanda]]. Recebiu l nome de Isabel an houmenagem a la Reina [[Isabel I de Anglaterra]]. Isabel tamien fui chamada, por vezes, "Pérola Britânica", pula sue bleza, i "Reina de l Corações", devido a la sue popularidade. Passado cuntactos preliminares, chegórun a la corte anglesa dous ambiados de l Palatinado, portadores dua carta de apersentação. Esta besita tenie cumo oubjectivo la cumbinação dua aliança firmada pul matrimónioa qual era vista cun agrado pulas dues [[Casa Rial|Casas]]. Depuis desso, [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]] viajou para [[Anglaterra]] cul fim de proceder al pedido de casamiento. Mas, la Reina [[Ana de la Dinamarca]], mai de la noiva, oupunha-se al casamiento por Frederico ser "solo" un [[Príncepe-eileitor]]. Inda assi, l sou aspecto sterior cunquistou ls angleses i la moço princesa. Ls dous (a la época ambos cun dezasseis anhos) fúrun cunsidrados l casal de suonho de l sou tiempo. Casórun, ne l die [[13 de Febreiro]] de [[1613]], na Capielha Rial de l [[Whitehall Palace]], an [[Lhondres]]. An [[1619]], fui ouferecida la Frederico la [[Aneixo:Lhista de Reis de la Boêmia|Corona de la Boémia]], perpuosta aceite por el cul ancentivo de Isabel, antre outros. Inda assi l sou reinado fui stremamente breve (antre [[4 de Nobembre]] de [[1619]] i [[8 de Nobembre]] de [[1620]]), pul que quedou coincido cumo Rei de Ambierno i Isabel cumo Reina de Ambierno. La derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]] anunciou l sou çtino de refugiado, que se prolongaria até a la sue muorte, ocorrida an [[1632]]. La sperança ne l auxílio prestado puls parientes angleses de la sue mulhier provou ser anganhosa. Passado l final de la [[Guerra de l Trinta Anhos]] (ocorrido an [[1648]]), Isabel, yá viúva, deseiou regressar la Heidelber acompanhada pul sou filho [[Ruperto de l Palatinado, Duque de Cumberland|Ruperto]]. Inda assi, l sou filho [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], l nuobo Eileitor, rejeitou essa perpuosta. Nessa época, Carlos I Lhuís yá tenie l sou casamiento cun [[Charlotte de Heissen-Kassel]] fragilizado, vivia un remanse cun [[Marie Lhuise von Degenfeld]] i tenie pula frente la reconstrução de ls sous territórios passado la guerra. === Eidifícios cun refréncia a las funções zampenhadas === ==== Bibliotheksbau (Eidifício de la Biblioteca) ==== : Nome: assi chamado por ser eiqui que, alegadamente, se situava la biblioteca. [[Ficheiro:Westseite ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|280px|Ruínas de l ''Bibliotheksbau'' i de l ''Ruprechtsbaus'', cula torre-puorta, vistas de l ''Stückgarten''.]] L ''Bibliotheksbau'' (Eidifício de la Biblioteca), anteriormene tamien chamado erroneamente de ''Rudolfsbau'' (Eidifício de Rudolfo), queda situado antre l ''Ruprechtsbau'' (Eidifício de Ruperto) i l ''Frauenzimmerbau'' (Eidifício de l Salão de las Damas). L eidifício, an stilo [[gótico]] tardio, fui mandado eidificar pul Príncepe-Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]], sendo arguido antre [[1520]] i [[1544]]. La parte melhor preservada de la strutura ye la [[Bay window|jinela saliente]] voltada pa l pátio, ne l purmeiro andar. L chamado ''Bibliotheksbau'' stá an streita lhigação cul bezino ''Frauenzimmerbau'', acrescentado ne l lhado oeste de a cerca. L nome anganhador deste eidifício surgiu, pula purmeira vez, ne l [[seclo XVII]], yá que nun eisistem eibidências que provem la sue outelização purmária cumo ua biblioteca eileitoral. Pul cuntrário, ne l purmeiro andar eisistia un spácio abobadado, chamado de ''tafelstube'' (algo que puode traduzir-se cumo quarto de la mesa), ousado puls homes de l eileitor. Las câmaras cun funções de gabinete chegórun ne l [[seclo XVI]], ua época an que l príncepe yá nun reunia la corte diariamente, an salas apartadas relegadas pa ls andares superiores. L ''Bibliotheksbau'' difere de ls outros eidifícios quinhentistas de l castielho por tenr [[bóbeda]]s an piedra até als pisos superiores. Esso deve-se al facto de eilhi ser mantida nun solo la biblioteca, mas tamien las moedas de l Eileitor. Este eidifício serviu cumo "[[cofre]]" de l castielho i cumo posição de la corte. Ne l piso térreo, las sues paredes ténen três metros de spessura. Ls sólidos spácios de l rés-de l-suolo, alguns de ls quais fúrun pintados, ampliában l ''Bibliothekssaal'' (Salão de la Biblioteca), l qual debie tener un [[pie dreito]] de 6,60 metros. L ''Bibliotheksbau'' fui l solo palácio de l castielho poupado pul ancêndio causado puls franceses an [[1689]], mas fui çtruído an [[1693]]. ==== Frauenzimmerbau (Eidifício de ls Aposentos de las Damas) ==== : Nome: assi chamado por cunter ls aposentos de las damas de la corte (nome actual: ''Königssaal'' - Salão de l Rei) [[Ficheiro:Hof Heidelberger Schloss Ulrich Kraus 1683.jpg|thumb|left|320px|Pátio anterior de l castielho an 1683, cul ''Frauenzimmerbau'', l ''Friedrichsbau'', l ''Gläsernen Saalbau'' i l ''Ottheinrichsbau'', por Ulrich Kraus.]] De l ''Frauenzimmerbau'', de l qual resta solo l piso térreo, fui arguido por orde de [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] na purmeira metade de l [[seclo XVI]]. Provavelmente, las damas de la corte viviam neste eidifício, cun ls sous quartos situados ne ls andares superiores. Ne l piso térreo quedava l Königsaal (Salão de l Rei), outelizado para to l tipo de festividades. Este salão media 34,65 metros de cumprimiento, 16,70 de anchura i 7,40 de altura. L tecto de madeira assentava an quatro [[coluna]]s de piedra, atrabeç dua trave que apoiava las traves de l tecto. Ls dous pisos superiores éran [[anxaimel]]ados. La fachada staba decorada cun várias [[Bay window|jinelas salientes]]. Ne l [[seclo XVII]] fui eisecutada ua preciosa fachada ne l lhado de l páti, cun colunas i figuras pintadas, l que custituiu ua eicelente actualização visual. L ''Königsaal'' perdiu las sues funções de repersentação depuis de la cunclusão de l salões de fiestas ne l ''Gläsernen Saalbau'' i ne l ''Ottheinrichsbau''. Tornou-se nun spácio çtinado als jogos de l cabalheiros, para alhá de ser outelizado para reuniões ó para banquetes an ocasiões festivas. An [[1689]], l salão de fiestas fui totalmente queimado i, más tarde, l sou spácio fui aproveitado para la custrução de l Grande Barril, pul que la strutra recebiu l nome de ''Bandhaus'' (casa de la montagem). Ua vez que ls [[tanoeiro]]s se queixában que la auga de la chuva scorria para eilhes pul barril, [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Baviera|Carlos Teodoro]] deixou las ruínas cul actual telhado de eimergência. Hoije an die, l ''Frauenzimmerbaus'' ye coincido, percipalmente, pul nome de ''Königssaal'', ambora este salão acupas solo l piso térreo de l eidifício. Na [[década de 1930]], l rés-de l-suolo fui reconstruído, servindo, para la cidade de Heidelberg, cumo un salão de fiestas çtinado a eibentos de todos ls tipos. ==== Fassbau (Eidifício de l Barril) ==== : Nome: assi chamado devido al Grande Barril. [[Ficheiro:Grosses Fass (Karl Lhange) 1896.jpg|250px|thumb|L Grande Barril, gravura de 1896.]] L ''Fassbau'' (Eidifício de l Barril) fui mandado custruir por [[Juan Casimiro de Simmern]], antre [[1589]] i [[1592]], specificamente para acuolher l famoso Grande Barril. Staba directamente lhigado al Salão de l Rei, de forma a permitir, durante las celebrações, l acesso directo al bino cuntido ne l barril. Curiosamente, l eidifício fui eisecutado ne l [[Stilo gótico|stilo gótico tardio]], na medida an que ne l período an que fui custruido yá se aplicava l stilo [[renacimiento|renacentista]]. [[Ficheiro:Perkeo.jpg|thumb|left|160px|Figura de Perkeo ne l ''Fassbau''.]] Subre l grande barril argue-se la státua de [[Perkeo]], l [[bufão]] de la corte, simblo de l cunsumo de bino, eilhi colocado por [[Carlos III Felipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] para guardá-lo. Carlos Filipe trouxe Perkeo de [[Annsbruck]], adonde tenie antes l sou trono cumo ''[[stadthouder]]'' (regente) amperial de l [[Tirol]], para la corte de Heidelberg. La lhenda cunta que l Eileitor le terá preguntado se cunseguia buber l cuntenido de l barril solico. La repuosta parece tener sido "''Perché ne l?''" (l que quier dezir "porque nó?", an [[lhéngua eitaliana|eitaliano]]), l que daria ourige a la sue alcunha: "Perkeo". Reinhard Hoppe cunta la stória que se segue: {{Quote|''L Eileitor Carlos Filipe ourdenou al sou [[bufão]], l nano Clemens Perkeo, que guardasse l grande barril. Nua viag pul Tirol tinah daprendido a tirar prazer de l sou pequeinho tamanho i de las sues piadas spirituosas. Quando l Eileitor eisaminou la sue pouca resistência a la bubida, dixe-le: "ben cumigo para Heidelberg. Nomeio-te cabalheiro i camareiro de l barril de l rei. Na adega de l miu castielho stá l maior barril de to l mundo. Se l buberes, la cidade i l castielho seran tous". "''Perche ne l''" (porque nó), respundiu l pequenote. L Eileitor riu i dixe: "Tu serás chamado de Perkeo".|Reinhard Hoppe: "Heimat un Heidelberg"<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/perkeo.html Perkeo]</ref>}} L bino debie ser la sola bubida que Perkeo cunhecie zde la sue anfância. Quando, na sue belheç, adoeciu pula purmeira vez, l sou médico acunselhou-lo a buber bino cun ourgença i recomendou-le que bebesse auga cun abundância. Anque de l grande cepticismo, Perkeo seguiu l cunseilho i morriu na manhana seguinte. Perkeo era ua criatura dina de pena i tenie – cumo [[Victor Hugo]] mencionou – que cunsumir diariamente quinze garrafas de bino, causo cuntrário era açoitado. ==== Gläserner Saalbau (Eidifício de l Salão de Vidro) ==== : Nome: assi chamado devido als speilhos venezianos que ornamentában la Galeria de ls Speilhos de l segundo andar. [[Ficheiro:Arkade Glaeserner Saalbau Heidelberger Schloss von Baptiste Bayot 1844.jpg|180px|thumb|Arcada de l ''Gläsernen Saalbaus'', cun vista de l Ottheinrichsbau, por Baptiste Bayot, 1844.]] L ''Gläserne Saalbau'' (Eidifício de l Salão de Vidro)) fui mandado arguer pul Eileitor [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]]. L sou nome deriva de ls speilhos venezianos persentes ne l salão de l piso superior. Ne l pátio, l eidifício tem raízes nas arcadas renacentistas, ambora la galeria de l passadiço apersente bóbedas an stilo gótico tardio. L lhado norte de l eidifício, virado a la cidade, ye absolutamente sóbrio, l lhado lheste fui decorado cun ua pequeinha [[jinela saliente]] gótica i la fachada virada al pátio tena ua ampena decorada. L Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]] reconstruiu l ''Gläsernen Saalbau'' depuis de l final de la Guerra de l Trinta Anhos. Esso modificou la altura de ls andares i lhevou a la custrução de jinelas arcadas ambutidas na fachada norte. Ls remates de las jinelas inda são an parte visibles na fachada norte. Ne l die [[24 de Júlio]] de [[1764]], un centeilha atingiu dues vezes l eidifício i la strutura ardiu até a las bóbedas de la cave. An [[1897]] fui çcubierto, na parede oeste de l ''Gläsernen Saalbaus'', un grupo de jinelas muradas an stilo gótico einicial, l que sugere la custrução dua zona de l castielho durante la purmeira metade de l [[seclo XIII]]. Acradita-se que l ''Gläsernen Saalbaus'' yá stubisse planeado aquando de la custrução de l ''Ottheinrichsbau'', ua vez que la metade traseira deste redadeiro se sconde por trás de la fachada i fui eisecutada sin decoração. ==== Ökonomiebau (Eidifício de Serbício) ==== : Nome: neste eidifício fcában las árias de serbício de l castielho i la cozina. [[Ficheiro:Schlosshof Brunnenhaus Torturm Ruprechtsbau von Lhouis Hoffmeister ca 1820.jpg|left|thumb|''Ökonomiebau'', ''Brunnenhaus'', ''Torturm'' i ''Ruprechtsbau'', por Lhouis Hoffmeister, 1820.]] Ls tenermos ''"Metzelhaus"'' i ''"Backhaus"'' apuntam para la eisistência dumatadouro i dua panadarie. La antrada pa ls andares superiores lheva a la zona de habitação de ls guardas de l castielho. Ls eidifícios de serbício lhocalizados ne l canto sudeste de l pátio nun são seneficativos sob l punto de vista de la [[stória de la arte]]. La verdadeira cozina situava-se ne l lhado sudeste de l castielho, junto a la ''Gesprengte Turm'' (Torre Çmoronada). Subre estes spácios i la sue lhocalização periférica drento de l castielho, Günter Heinemann scribe l seguinte: {{Quote|La casa de la cozina, que ouregina fumos i oulor de cozinados, terá lhugar nun silencioso canto de l pátio de l castielho que hai mui perdiu l antresse.|Günter Heinemann: „Heidelberg"<ref>Günter Heinemann: „Heidelberg"</ref>}} ==== Soldatenbau (Eidifício de l Suldados) ==== : Nome: assi chamado por ser l spácio de residência de l suldados L ''Soldatenbau'' stá lhocalizado nas prossimidades de la puorta percipal, de forma la que esta quedasse melhor protegida. Na cave de l eidifício de três andares quedava la casa de la guarda, anquanto para cima se situában ls spácios de habitação de l suldados. Staba, eiqui, aquartelada ua [[guarnição]] permanente de 50 suldados, çtinados a garantir la guarda i ls serbícios honorários de l castielho. [[Ficheiro:Heidelberger Schlosshof (Karl Lhange) 1895.jpg|210px|thumb|La ''Brunnenhalle'' antes de la Torturm, 1895]] ==== Brunnenbau (Eidifício de l Chafariz) ==== : Nome: eifício situado ne l pátio, custituído por ua galeria, la ''Brunnenhalle'' (Galeria de l Chafariz), subre l [[chafariz]]. Directamente ne l ''Soldatenbau'', stá ancluida la ''Brunnenhalle'' (Galeria de l Chafariz), mandada eidificar pul Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]]. Ye notable pulas quatro colunas monolíticas lhivres i pulas dues meias-colunas adossadas a la parede. L [[Poço (auga)|chafariz]] semi-anterrado tem cerca de 16 m de perfundidade i fui custruido, provavelmente, ne l anho de [[1508]]. An relação a las colunas, [[Sebastian Münster]] afirmou que estas poderien tener ourige ne l palácio de [[Carlos Magno]] an [[Angelheim am Rhein|Angelheim]], la sue cidade natal, tenendo sido colocadas pul Eileitor [[Felipe, Eileitor Palatino|Filipe]] ne l sou Castielho de Heidelberg, ne l lhugar adonde inda se ancontram hoije. Possiblemente, estes pedamiegos benirun dua antiga strutura de la bezina cidade de [[Mainz]]. === Torres === ==== Dicker Turm (Torre Gruossa) ==== : Nome: assi chamada devido a la sue parede cun siete metros de spessura. [[Ficheiro:Dicker Turm Heidelberger Schloss von Carl Philipp Fohr 1813 1814.jpg|thumb|left|250px|La ''Dicker Turm'' nua gravura de Carl Philipp Fohr, 1813.]] La ''Dicker Turm'' faz parte de las fortificações de l Castielho de Heidelberg custruídas pul Eileitor Lhuís V. Tenie quaije quarenta metros de altura i las sues paredes siete metros de spessuara i un diâmetro total de 28 metros. Inda assi, estas fuortes paredes fúrun çtruídas. La causa quedou a dever-se a las lhinhas de ruptura, por eisemplo, adonde las muralhas éran perfuradas pulas [[seteira]]s. Tal tamien resultou de l facto de l [[arenito]] nun ser tan sólido cumo la argamassa que lhigava ls cubos desta piedra. A torre tenie un eifeito amenaçador subre la cidade, l que, de resto, tamien era antenção de l sou criador, ua vez que Lhuís V cunsidrava que la paz solo podia ser cunservada pul medo. Frederico V mandou trasformar la parte superior de a torre nun [[triato]], copiado, an [[1613]], de l lhondrino [[Globe Theatre]]. Cula anstalação desta sala de triato na ''Dicker Turm'', l Eileitor deseiou associar la ourige britânica de la sue mulhier a la cuntinação de la tradição teatral de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. La quaije circular plataforma superior de a torre tenie un diâmetro de cerca de 28 metros i ua ária de 85 metros quadrados. [[Ficheiro:Dicker Turm Heidelberg 1645 von Merian.jpg|thumb|200px|La ''Dicker Turm'' nun zeinho de Matthäus Merian, 1645.]] Na anscrição de la placa colocada na ''Dicker Turm'' nun stá mencionado solamente l custrutor de a torre, mas tamien la trasformação efectuada ne l andar superior. Esta tarefa puode ser atribuída, solo, al arquitecto de [[Nuremberga]] Peter Karl. Na anscrição an [[lhatim]] lê-se: : LVDOVICVS COM(s). PAL(atinus). R(heini) ELEC(tor). DVX. BAVAR(iae). / MOLEM. HANC EXSTRUXIT. La(nno) C(hristi). MDXXXIII. / FRIDERICVS V. COM(s). PAL(atinus). R(heini) ELEC(tor). / S(acri). R(omani). I(mperii). VICARIVS. BAVAR(iae) DVX / AD. ZONAM. VSQ(ue). DESTRVXIT / REFECIT, FORNICIBVS. DISTINXIT / COENACVLI ATTITVDINI. II XXXIII. PED(s). ADDIDIT. / COLVMNAM. TOTIVS. TECTI. MOLEM. SVSTINENTEM / I. MEDIO. SVSTVLIT / IMMOTO. INCORRVPTOQVE TECTO / HAEC. MONVMENTA. POSVIT / La(nno). S(alutis) MDCXIX : (Tradução: „''Lhuís, Conde Palatino de l Reno, Eileitor i Duque na Baviera, mandou arguer este eidifício ne l anho de Cristo de 1533. Frederico V, Conde Palatino de l Reno, Eileitor i Governador de l Sacro Ampério Romano, Duque na Baviera, tenendo l mesmo eidifício abandonado, reconstruiu-lo, cun ua bóbeda a cobrir l tecto, oumientou la altura de la sala de refeições 33 pies, colunas que sustentam to la carga de l tecto, sin remover nin danificar l telhado, i este monumiento fui deixado ne l anho de la Salvação de 1619.''") Las dues figuras de piedra mostram ls Eileitores [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] i [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]], ls dous custrutores de a torre. An [[1689]], la strutura de la parede de l lhado norte fui bumbardeada i caiu ne l bal. Depuis de la çtruição de [[1693]], ls habitantes de Heidelberg oubtivírun ua outorização oufecial para percurar i lhevar las piedras talhadas de la ''Dicker Turm'', cul fim de reconstruirem las sues casas. Un eisemplo desso ye la [[Haus zum Riesen]], un palácio ourbano situado ne l nº 52 de la ''Hauptstraßi'' (Rue Percipal) de Heidelberg, pertencente al Tenente General i Comandante Supremo de la Caça [[Heirren von Venningen|Friedrich Freiherr von Venningen]], la qual fui custruida cun blocos de piedra de la Dicker Turm cun outorização spressa de l Eileitor. [[Ficheiro:Seltenleer und Torturm am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|160px|''Seltenleer'' (a la squierda) i ''Torturm''.]] ==== Seltenleer (Torre-Prisão) ==== : Nome: ''Seltenleer'' (Spácios Ralos) , ó ''Nimmerleer'', ye l nome dado a la ''Gefängnisturm'' (Torre Prisão) zde [[1603]] i andica, por assi dezir, que l spácio acupado puls prisioneiros nunca staba vazio. Las ruínas de la ''Gefängnisturm'' (Torre-Prisão) quedam situadas ne l canto sudoeste de l fosso de l castielho. L spácio de la prisão ancontrava-se, provavelmente, na base pouco eiluminada de a torre. Dificilmente poderá ser cunsidrada cumo ua torre de defesa. Ye la más pequeinha de las torres de apoio, cun un diâmetro sterior de cerca de 10 metros, ua altura aproximadada de 19,50 metros i paredes cun ua spessura de 2,75 metros. Nun ye cierto que l [[Antipapa Juan XXIII]] tenga sido aprisionado an Heidelberg, ambora alguas declarações mencionem l castielho. Deste modo, la ''Seltenleer'' poderá tener servido de prisão al antipapa. Inda assi, presume-se que tal tenga acuntecido nas prossimidades de la ''Alte Brücke'' (Puonte Bielha), pus ua carta, traduzida an eitaliano pa l [[Papa Paulo V]], faz alusão a la chamada Brückenaffe (Puonte de l Macaco), na passagem an que diz ''"ans Gefängnis, so man den alten Affen nennet"'' ("na prisão, antoce ne l chamado bielho macaco"). ==== Torturm (Torre-Puorta) ==== : Nome: torre que servia de puorta de acesso al sistema de defesa i adonde staba anstalado l reloijo de l castielho. [[Ficheiro:Bruecke und Brueckenhaus ç Heidelberger Schlosses.jpg|160px|left|thumb|Vista parcial de la ''Torturm'', cula puonte i la casa de la puonte.)]] La ''Torturm'' antre [[1531]] i [[1541]] cumo parte de las fortificações abrangidas pul porgrama de defesa de l Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]]. Mantém-se até a la actualidade cumo la percipal puorta de antrada de l castielho. Ne l subterrâneo eisiste un speço sin eiluminação que ye muitas vezes çcrito cumo calaboço. Na câmara que sirbe de passagem atrabeç de la puorta eisiste l buraco dun ascensor, l qual repete ne ls três pisos arriba. Estes furos éran neçairos para abastecer de mantimientos ls guardas de a torre, ls quais residiam ne l piso superior de la strutura. La ''Torturm'' ye custituida por cubos de [[arenito]]. Tem ua altura de 52 metros, medidos a partir de l fosso, i ua superfice de 12,5 metros quadrados, sendo, actualmente, la más alta de las torres de l castielho. De la fortificação inda eisiste un grande portão carvalho cun un speçamiento (''Nadelöhr'') i las puntas de las grades de l portão. An [[1689]], l ancêndio que queimou l ''Ruprechtsbau'' atingiu l telhado de a torre, çtruindo-la. Actualmente, l que se puode ver de a torre de guarda fui arranjado ne l anho de [[1716]], durante l período [[barroco]], tenendo l vestíbulo de antrada de l çtruído castielho sido recuperado antes que la degradação se tornasse eirreversible. La fachada de a torre ye dominada pul chamado ''Torriesen'', ua spece de nicho, cun 3,40 metros de altura, cuntendo dous lhiones i guardado pulas státuas de dous cabalheiros. L brasão que deveria star antre ls lhiones, alegadamente an prata, ancontra-se an falta i, provavelmente, terá sido derretido. Las státuas de ls dous cavaleiros, datadas antre [[1534]] i [[1536]], stan apoiadas subre [[mísula]]s i cubiertas por baldaquinos. [[Eimagem:Heixenbiss Heidelberger Schloss 02.JPG|thumb|160px|La argola de fierro cula chamada "Dentada de la Bruxa".]] La puonte antre la ''Torhaus'' (Casa de la Puonte) i la ''Torturm'' fui çtruida puls splosivos franceses, an [[1693]], i restaurada pul Eileitor [[Carlos III Felipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] juntamente cula puonte lhevadiça. La puonte lhevadiça solo fui abandonada an [[1810]], sendo custruida, anton, ua lhigação permanente atrabeç dua puonte fixa, cujos pedamiegos atingem ua perfundidade de vinte metros subre l fosso. Inda se puoden recoincer na ''Torturm'' ls buracos para las corrientes que moviam la puonte lhevadiça. ; La "Dentada de la Bruxa" Ne l portão de l pátio de l castielho ancontra-se ua argola, cula qual ls besitantes dában ua pancada na puorta quando percurában antrar. Segundo la lhenda, recebirie l castielho de persente aquel que mordesse la argola. Muitos tentórun essa tarefa, tal cumo ua bruxa cula sue fuorte dentição, la qual fizo tentativas até quaije partir ls dientes. Essa bruxa tentou mordê-la várias vezes, mas la fuorça de la sue magia falhou. Solo permaneciu un pequeinho aperfundamiento ne l batente de la argola, la chamada ''Heixenbiss'' ("dentada de la bruxa"). Daniel Häberle cunta la stória que se segue: {{Quote|''Aquel que, al serbício de l senhor de l castielho, cunseguir morder la argola de la puorta, será l próssimo rei. Ne l pensamiento tranquilo de l senhor de l castielho, stá persente que nesta tarefa nun stan ambolvidos solo ls dientes, mas tamien ls eilemientos de la vida.''|Daniel Häberle<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/heixenbiss.html Heixenbiss]</ref>}} Actualmente puode ver-se la argola de la puorta cula suposta dentada, i la lhenda cuntina a afirmar que recebirá l castielho de persente aquel que cunseguir morder la argola. ==== Krautturm (Torre de la Yerba) ==== : Nome: L nome ''Krautturm'' ye detectable zde l [[seclo XVII]]. Esto deve-se al facto de l piso anferior tener servido, aparentemente, de armazém de granos (''Kraut'' - Yerba = ''Pulver - granulado). Más tarde esse nome fui substituido pula spressão ''Gesprengter Turm'' (Torre Çmoronada). Tamien ye coincida pula zeignação de ''Pulverturm''). [[Eimagem:Carl Blechen 003.jpg|thumb|220px|Carl Blechen: "''La Gesprengte Turm de l Castielho de Heidelberg''".]] La ''Krautturm'' fui splodida, an [[1693]], puls suldados franceses durante la Guerra de Sucessão de l Palatinado, depuis de la detonação dua mina se tener mostrado ineficaz an [[1689]]. Zde anton, ye possible ver ls scombros de a torre caídos ne l lhocal. L bumbardeamiento demunstrou que l material de lhigação era más resistente que ls tijolos de arenito burmeilho que custituiam a torre. A torre tenie, oureginalmente, ua altura de cerca de 28 metros. An [[1610]] fui oumentada até als 42,50 metros. Actualmente, las sues ruínas inda se arguem até als 33 metros. Un de ls admiradores desta ruína fui [[Johann Wolfgang von Goethe]], que zenhou esta torre a partir de la [[puonte]] subre l [[fosso]], ne l die [[23 de Setembre]] de [[1779]]. Goethe besitou Heidelberg uito vezes, mas la quarta vez fê-lo an segredo, tenendo l facto sido revelado, atrabeç de pesquisas, solo an [[1899]]. Aparentemente, Goethe tenie prainos políticos secretos, possiblemente lhigados a la criação dun prencipado an Heidelberg, que se oupusesse al poder de [[Frederico II de la Prússia|Frederico, l Grande]]. De qualquier forma, ne l die [[23 de Setembre]] de [[1779]], [[Carlos Augusto, Grano-duque de la Saxónia-Weimar-Eisenach]] i Goethe anterrompírun, an Heidelberg, la çlocação que efectuában a la [[Suíça]], tenendo passado to la tarde ne l castielho. Carlos Augusto "''mobiu-se lhentamente an torno de las guapas ruínas antigas''", anquanto Goethe fazie ls purmeiros zeinhos de la çtruída ''Pulverturm''. ==== Apothekerturm (Torre de la Framácia) ==== : Nome: esta torre deve l sou nome a la palavra griega "apotheca", que quier dezir "spácio de armazenamiento". Na verdade, nunca albergou ua framácia, la qual stubo alojada noutras partes de l castielho. Actualmente faz parte de l ''Deutschen Apothekenmuseums'' (Museu de la Framácia Alman).<ref>[http://www.deutsches-apotheken-museum.de/ Site de l ''Deutsches Apothekenmuseum'']</ref> La ''Apothekerturm'' ye ua ''Flankierungsturm'' (torre de acompanhamiento), custruida al mesmo tiempo de la ''Glockenturm'' i de la ''Krautturm''. A torre queda más ó menos a meio de l 125 mets de l lhado ouriental de l castielho. Las antigas muralhas fúrun substituidas por tijolos ó jinelas. Ne l anho de [[1600]], a torre fui cumbertida nun spácio residencial para la corte an spansão. L ''Deutsche Apothekenmuseum'' recebiu, an [[1957]], spácios ne l ''Lhudwigsbau'' i na ''Apothekerturm'' para las sues colecções. Antes, este museu stubo anstalado an [[Munique]] i - depuis de bumbardeado ne l decorrer de la [[Segunda Guerra Mundial]] – na [[Neue Residenz (Bamberg)|Neue Residenz]] de [[Bamberg]]. Antre las sposições de l museu anclui-se ua casa ó ua framácia de viagem (''Reiseapotheke'') na posse dun senhor de tierras, para alhá de valiosos [[almofariz]]s i vasos çtinadas a armazenar drogas, ouriundos de l períodos [[gótico]] i [[Renacimiento|renacentista]]. Puoden, inda, besitar-se las anstalações de quatro [[framácia]]s antigas (coincidas cumo ''Ouffizin''), datadas de ls seclos [[seclo XVIII|XVIII]] i [[seclo XIX|XIX]]. L punto alto de l museu ye custituído pula colecção de medicamientos (''Materia medica''), la qual eisibe drogas cunseguidas a partir de minerais, animales i plantas. [[Eimagem:Altan Glockenturm Heidelberger Schloss von Lhaurent Deroy 1844.jpg|140px|thumb|La ''Glockenturm'' i vista parcial de l ''Altan'', por Lhaurent Deroy, 1844.]] ==== Glockenturm (Torre de l Campana) ==== : Nome: assi chamada por tener un campana pendurado ne l sou topo, l qual podia ser ouvido la grande çtância. Este canto de l castielho stubo fuortemente associado al arsenal, quedando la parte superior de la ''Glockenturm'' çtinada la fins residenciais. [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] mandou duplicar la altura de a torre, redonda i cun un solo piso, ganhando cun esso spácio residencial de repersentação. De la relativamente baixa torre de la artilharia, de [[1490]], naciu un eidifício civilizado. Deste modo, l antigo tecto fui removido, la alvenaria chubida i ua nuoba cobertura lhevantada. Las jinelas deste [[belvedere]] ouferecem ua ampressionante vista de l bal de l [[Neckar]]. La ''Glockenturm'', ne l canto nordeste, ye l simblo de l eidifícios de l castielho. Stá an ruínas zde que fui atingida por un centeilha na nuite de [[25 de Júnio]] de [[1764]], tenendo l ancêndio dende resultante çtruído to l eidifício, cun scepção de las paredes steriores. == Outras anstalações == === Pátio de antrada === L pátio de antrada de l Castielho de Heidelberg ye ua ária cumpreendida antre l portão percipal, l poço alto de l príncepe (''Oubíren Fürstenbrunnen''), l portão de Eilisabeth pa l jardim (''Stückgarten''), l portão de l palácio i la antrada para jardim. Por volta de [[1800]] fui ousado pul [[Prefeito de l palácio|admenistrador]] para secar roupa. Mas tarde fui ousado para apascentar buis, sendo eilhi mantidas galhinhas i gansos. ==== Portão percipal ==== La aproximação al pátio ye feita atrabeç dua puonte de piedra subre un [[fosso]] an parte preenchido. L portão percipal fui custruido ne l anho de [[1528]]. la casa de vigia oureginal fui çtruida durante la [[Guerra de l Nuobe Anhos]] i substituida, an [[1718]] por un arcado portão arcado. L portão situado a la squierda de la antrada percipal fui cerrado por meio dua puonte lhevadiça. ==== Placa memorial la Goethe ==== [[Eimagem:Marianne von Willemer.png|thumb|Marianne von Willemer]] [[Eimagem:Goethe Ginkgo Biloba.jpg|thumb|right|Manuscrito oureginal de l poema la Goethe.]] An [[1961]] fui arguida ua placa de piedra, nua parede arruinada de l aviário, para substituir ua outra más antiga. La anscrição reproduz versos scritos por [[Marianne von Willemer]] lhembrando l sou redadeiro ancontro cun [[Johann Wolfgang von Goethe]]. De l nuobe strofes, scritas ne l die [[28 de Agosto]] de [[1824]], por ocasião de l 75º aniversário de Goethe, ancontram-se trascritas três ne l castielho: : ''Ne l terraço un alto arco abobadado'' : ''fui an tiempos l sou ir i benir'' : ''l código puxado a partir de la amada mano'' : ''You nun la ancontrei, eilha yá nun puode ser vista'' : … : ''Este poema scrito por Marianne von Willemer'' : ''an mimória de l ser ultimo ancontro cun'' : ''Goethe ne l Outonho de l anho de 1815'' Eimediatamente an frente de la placa memorial la Goethe argue-se la arble de [[Ginkgo]], de la qual Goethe dou ua fuolha la Marianne von Willemer cumo simblo de amisade. L poema fui publicado más tarde cumo "''Suleika''" na obra [[West-östlicher Diwan]]. Fui trasmitido que Goethe simpatizava cun las fuolhas de Ginkgo i cula sue forma de pregueada. Nua de las fuolhas ambiou ua spressão de afecto por Marianne von Willemer, la terceira mulhier dun sou amigo de [[Frankfurt]], l banqueiro Johann Jakob von Willemer, más moço que el más de vinte anhos. L coleccionador de arte i scritor [[Sulpiz Boisserée]], simpatizante de Goethe, menciona na antrada dun diário la génese de l poema ''"Gin(k)go biloba"'': : „''Heitrer Abend. G. tubo de Wilemer ua fuolha de Ginkho (sic) biloba cumo simblo de amisade de la cidade. Nun se sabe se cun dues ó ua prega. Era este l cuntenido de l versos.''" L testo de l poema ampeça de la seguinte forma: : '''Ginkgo Biloba''' : ''Esta fuolha dua arble de l Ouriente,'' : ''Fui dada al miu jardim.'' : ''Revela un cierto segredo,'' : ''L qual me dá prazer i antriga las pessonas.'' : … La carta cuntendo este poema, cul qual Goethe ancluiu dues flhas de Ginkgo, puode ser visto ne l Museu Goethe, an [[Düsseldorf]]. L Ginkgo, plantado an [[1795]], al qual Goethe cunduziu Marianne von Willemer, an [[Setembre]] de [[1815]], yá nun se ancontra de pie. Zde [[1928]], la arble de Ginkgo eisistente ne l jardim de l castielho fui rotulada cumo sendo "la mesma arble que anspirou Goethe a criar l sou guapo poema". La arble inda eisistia, provavelmente, an [[1936]]. ==== Sala de arreios ==== La antiga sala de arreios, oureginalmente ua casa de carruagens, fui na rialidade ampeçada cumo ua fortificação. Depuis de la [[Guerra de l Trinta Anhos]] fui ousada cumo stábulos, assi cumo armazém de ferramientas, garagem i casa de carruagens. Ne l [[seclo XVIII]], la [[bóbeda]] colapsou, sendo reedificada antre [[1977]] i [[1979]]. Actualmente sirbe cumo cafetaria pa ls besitantes. ==== Poço de l Príncepe ==== [[Eimagem:Ouberer Fuerstenbrunnen am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|Scaleiras de acesso al poço de l príncepe.]] L Poço Alto de l Príncepe fui zenhado i custruido durante l reinado de l Príncepe [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]]. Subre l portão de acesso al poço ancontra-se l sou monograma cula data de [[1738]] cinzelada na piedra. Ne l lhado squerdo de la scaleira de acesso ancontra-se la seguinte ampeçção: : [DlreCtione] ALeXanDro Blblena CVra eit oupera HeinrICl Neeb Fons hIC PrInCIpaLIs reparat(Vs) PVrIor sCatVrlt : (Trandução: Esta obra fui ampreendida sob la supervisão de [[Alessandro Galli de la Bibiena]] i Heinrich Neeb.) La anscrição ye un cronograma para la data de [[1741]]. Atrabeç desta fuonte i de l Poço Baixo de l Príncepe fúrun supridas, até al [[seclo XIX]], las necidades de auga na residência de l príncepe an [[Mannheim]]. An [[1798]], [[Johann Andreas von Traitteur]] recordou este trasporte de auga: {{Quote|Devido a la falta dua buona i saudable fuonte de auga, siempre que la corte staba an Mannheim, la auga neçaira era trazida diariamente de la muntanha. Era bien coincido que na garagem staba guardado l vagão special de auga, que era lhevado para Heidelberg diariamente i que trazia auga de l Poço de l Príncepe situado ne l topo de l castielho.|Hans Weckesser: „''Geliebter Wasserturm.''"<ref>Hans Weckesser:''"Amada Torre de Agua. La Stória de ls marcos de Mannheim"''.</ref>|Hans Weckesser: "''Geliebter Wasserturm''"}} La qualidade de la auga an Mannheim era tan mala, que las famílias de la classe alta de la corte financiában este trasporte de auga de Heidelberg para Mannheim. Na residência de l príncepe, eisistiu, até [[1777]], un cargo na corte antitulado de ''"Heidelberger Wasserfüller"'' ("Anchedor de Auga de Heidelberg"). === Altan === Nome: ''Altan'' ye ua palavra almana que deriva de l [[lhéngua eitaliana|eitaliano]] ''altana'', que por sue vez deriva de l [[lhatim]] ''altus'' (alto), sendo atribuida la terraços ó belvederes. [[Eimagem:Altan Glockenturm Friedrichsbau Heidelberger Schloss von Lhouis Hoffmeister ca 1820.jpg|thumb|left|300px|L ''Altan'', cul ''Friedrichsbau'' i la ''Glockenturm'', an 1820, por Lhouis Hoffmeister.]] L ''Altan'' (actual terraço de l besitante), la chamada "Varanda de l Príncepes ("''Balkon dar Fürsten"''), ouferece buonas vistas subre l bal de l Neckar, la cidade de Heidelberg i las prossimidades de l ''Heiligenberg'' (Monte Santo) cula ''Philosophenweg'' (Strada de l Filósofos). La puorta situada a la dreita, na stremidade oucidental de l ''Altan'', cunduz al spácio de l grande barril. L ''Altan'' ye un amplo spácio, apartado más de uito metros de l ''Friedrichsbau'', que cunduz a la cidade atravé de la ''Burgweg'' (Strada de l Castielho). Ne ls cantos steriores de l Altan ressaltam dous mirantes abiertos, que se associam a la ostensiva fachada de l ''Friedrichsbau'' i al amplo terraço. Cula anstalação de la fachada de l ''Altan'', mantém-se la tradição de l eidifícios periféricos ancerrados nua muralha sterior. Na parede de apoio de l terraço, l Eileitor [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] deixou ua anscrição cul sou nome, al qual acrecentou l sou lhema favorito an lhatim: : ''"Pfalzgraf Friderich /Churfürst bawet mich / 1552/ D(i) C(oelo) V(ictoria)" - (zu dt. etwa: ''Dar Himmel gibt den Sieg'')"'' La strutura sob la varanda servia pa l armazenamiento de armas, munições, mantimientos i abrigo pa ls suldados. Ambaixo de l terraço, ne l ''Altangarten'' (Jardim de l Altan), ancontra-se la antiga "''Großen Batterie''" (Grande Bateria). Esta ye un fuorte canhão de bronze zeignado pul nome francês de "''Le Coco''" (que quier dezir "l frango"). Esta arma fui fundida an [[1794]], l terceiro anho de la República Francesa, na cidade de [[Douai]]. "''Le Coco''" puode tener sido capturado durante la vitória subre un cuntingente de tropas francês, an [[Handschuhsheim]], i lhevado pa l castielho cumo un troféu. ; L Salto de l Cabalheiro [[Eimagem:Rittersprung 03.JPG|thumb|250px|''Dar Rittersprung'' (L Salto de l Cabalheiro).]] Wilhelm Sigmund cunta la seguinte stória ne l sou lhivro "''Alt Heidelberg''" (Antiga Heidelberg): {{Quote|''Cierta vz, durante la rialização dun banquete ó outro eibento, eirrompeu subitamente un ancêndio ne ls spácios superiores de l castielho, sendo todas las damas i cavaheiros postos debrebe an sigurança, cun scepção dun cabalheiro. Este nun staba familiarizado cun ls cumpartimientos, scaleiras i corredores i ancontrou todas las salidas bloqueadas pul fuogo. Las chamas ancontrórun facilmente quemido nas cortinas i noutros materiais anflamables. Ancontrando-se cercado, gritou por ajuda. Inda assi, naide l ouviu, l que talvez l tenga lhevado a pensar que nun restava naide para salvá-lo. Antoce, nun le restava outra alternativa senó saltar temerosamente pula jinela. I l cielo recompensou l audacioso acto. Finalmente, chegou íntegro al fondo. Mas l suolo fui perfurado pulas fuortes botas, deixando alhá pegadas que inda hoije puoden ser vistas. Las pessonas registórun estas stranhas marcas ne l ''Altan'' de l castielho cul nome de "Salto de l Cabalheiro" (''Rittersprung'').|Wilhelm Sigmund: „''Alt Heidelberg''"<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/rittersprung.html Rittersprung]</ref>}} Actualmente, ls besitantes de l castielho tentam que ls sous calçados se ancaixem nas pegadas de l cabalheiro. Outra lhenda associa la pegada cul Eileitor [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]], afirmando que este saltou, cumpletamente alcoolizado, de la jinela de l sou palácio pa l terraço de l castielho. === Fossos (Hirschgraben/Halsgraben) === [[Eimagem:Hirschgraben ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|left|Vista parcial de l ''Hirschgraben''.]] : Nome: Ne ls fossos tamien éran mantidos benados, de adonde resulta l nome de ''Hirschgraben'' (Fosso de l Benados). Ls [[fosso]]s fazien parte de l sistema de defesa de l castielho. An [[1962]], pensou-se an repovoá-los cun benados, mas esta eideia nun se cuncretizou porque l terreno pisado oufereca ua visão zagradable. Ye defícel eimaginar que ne l ''Hirschgraben'' (Fosso de l Benados) tubírun lhugar demunstrações de caça. [[Eimagem:Heidelberger Schloss von Johann Wolfgang Goethe.jpg|thumb|280px|Ls fossos de l castielho nun zeinho de Goethe.]] Na base de l muro oeste ancontram-se nuobe buracos, resultantes de las tentativas francesas de poner minas, an [[1693]], por baixo de l dezido muro, las chamadas "cadeias de spluson" (''Kettensprengungen''). Inda assi, la outelidade de la pólbara fui lhemitada pula houmidade i, por outro lhado, tamien fui detreminada pula persença de las tropas amperiais, pul que nun houbo tiempo para que ls comandos de spluson fússen dados. Un oubstáculo adicional a un possible ambasor poderie tener sido ua inundação. L fluxo de auga podia ser zbiado pa l fondo de l ''Hirschgraben'', inundando-lo. L Eileitor [[Juan Guilherme, Eileitor Palatino|Juan Guilherme]], residente an [[Düsseldorf]], nun staba sastifeito cula sue Residência an Heidelberg, tenendo planeado reabastecer l fosso oeste atrabeç de l zamvolvimiento de nuobos eidifícios. === Poço baixo de l Príncepe === : Nome: Nacente de auga que abastecie la corte eileitoral ne l [[Schloss Mannheim]]. L Poço baixo de l Príncepe (''Untere Fürstenbrunnen'') ye un chafariz, custruido a mando de l Eileitor [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Baviera|Carlos Teodoro]] cumo cumplemiento de l Poço Alto de l Príncepe, çtinado a abastecer l [[Schloss Manneim]], la nuoba residência de l eileitores, cun auga potable. L trasporte de la auga até [[Mannheim]], la vinte quilómetros de çtância, era feita durante la nuite cul recurso la [[mula]]s. Tamien eiqui stá ua anscrição, an lhatim, dedicada al Eileitor Carlos Teodoro. Nesta anscrição, l eileitor i la sue sposa, [[Isabel Augusta de Sulzbach]], são chamados de pai i mai de la pátria i associados al "nuobo i mui saudable poço": : NOVA ET SANISSIMA CAROLI / THEODORI PATRIS PATRIAE / SCAT VRIG0 / La MATRE PATRIAE ELISABETHA / AVGVSTA IN NECTAR RECENS / SANITATIS PARITER. DESIGNATA Acede-se al poço de granito atrabeç dua puorta de fierro, subre la qual se puode lher la seguinte anscrição an lhatim: : NATVRA SANVS. DIRECTIONE THOMAE BREYER CLARVS : (tradução: "''Natureza saudable. Direcção de l famoso Thomas Breyer''") Esta anscrição repersenta un cronograma, de l qual resulta l anho de [[1767]]. === Casamata === [[Ficheiro:Halsgraben am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|180px|Casamata de la auga ne l ''Halsgraben''.]] : Nome: la palavra deriva de l eitaliano ''casamatta'', que quier dezir "casa armada", cun ourige nas palavras ''casa'' (casa) i ''matta'' (scura). La casamata, protegidas por bóbedas dua fortaleza antes de l bumbardeamiento pula artilharia, custitui, depuis de la [[Guerra de l Trinta Anhos]], l que resta dacitada fortaleza. An besitas guiadas, puode verificar-se se ye verdade la eisistência dua salida de eimergência para a cerca. L muro, situado mui ambaixo de las torres i eidifícios, tenie, al mesmo tiempo, la função de apoiar la parte ouriental de l castielho an ouposição al ''Friesental'' (Bal Fresco) i fins melitares. Ua parte desta casamata fui anterrada, mas stá outra beç la çcubierto. Inda se mantém antacta antre la ''Apothekerturm'' i la ''Krautturm''. Na parte sterior puoden detectar-se lhacunas. La casamata fui cunsidravelmente anfraquecida atrabeç de las remodelações i reconversões feitas puls vários eileitores. An [[1998]], por rezones de sigurança, ua parte de ls caminos de l ''Friesenberg'' (Monte Fresco) fúrun ancerrados junto a la casamata. La casamata de la auga, un muro que cunduz a la ''Krautturm'', ye ua galeria de bóbeda dupla, datada de l [[seclo XVI]], de cuja base sal l acesso al ''Friesental'' a partir de l fosso de l castielho. La parte de cima serviu de passagem de la auga benida de l [[Königstuhl]] pa l castielho. === Zeughaus i Karlschanze === [[Eimagem:Zeughaus Heidelberger Schloss von Johann Ulrich Kraus 1684 (Ausschnitt).jpg|220px|left|thumb|La ''Karlsturm'' i la ''Zeughaus'' (a la squierda), an 1684, por Johann Ulrich Kraus.]] : Nome: ''Zeug'' ye ua spressão medieval almana para [[armadura]], ancluindo, más tarde, ls respectivos acessórios quando la artilharia formou ua [[guilda]]. La antiga ''Zeughaus'' (Casa de las Armaduras) fazie parte de la arquitectura melitar i corresponde a la redadeira fase de spansão de las fortificações de l castielho. Ancontra-se ne l punto más setentrional de la planta de l castielho i porjeta-se cumo un [[bastião]] pa l bal de l Neckar. An frente a la ''Zeughaus'' quedava l arsenal de l canhões, cun un spácio arriba çtinado la armas de pequeinho calibre. Na ''Zeughaus'' fúrun mantidas armas, munições i armaduras. Durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]], la ''Zeughaus'' sofriu danos pesados, devido a bumbardeamientos lhançados a partir de l ''Heiligenberg'', na borda ouposta de l [[Neckar]]. Estas marcas inda são visiibles na alvenaria. An [[1693]], la ''Zeughaus'' fui dinamitada puls franceses durante la Guerra de Sucessão de l Palatinado, sendo restaurada más ua vez. An [[1764]], la strutura sofriu un ancêndio, nun sendo restaurada depuis desso. Antes de la ''Zeughaus'' queda l ''Karlsschanze'' (Reduto de Carlos) cula ''Karlsturm'' (Torre de Carlos), ua custrução meramente melitar çtinada a garantir la sigurança de l portão norte. Fui custruida depuis de la Guerra de l Trinta Anhos ne l lhocal dua casa çtinada a jogos (''Ballspielhause''). Actualmente, l acesso al castielho ye feito sclusivamente pul portão sul. La ''Karlsturm'' fui custruida an [[1683]] i lhougo çtruída, an [[1689]], pulas tropas francesas. Actualmente, la antiga torre stá quaije cumpletamente zaparecida. == Jardins == === Stückgarten (Jardin de las Peças) === [[Eimagem:Stueckgarten Heidelberg 1620on Merian.jpg|200px|left|thumb|Bista de l ''Stückgarten'' para alhá de la muralha, por Matthäus Merian, 1620.]] : Nome: L nome ''Stück'' (Peça) refere-se als canhones que eiqui fúrun anstalados. ''Stück'' ye un termo zatualizado para un tipo de [[canhon]]. L ''Stückgarten'' (Jardin de las Peças) corresponde al terraço oucidental de l castielho. Oureginalmente, este spácio fui criado pul Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] para la anstalaçon dua lhinha de canhoness. [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]], al stablecer eiqui un jardin de recreio (''Lhustgarten''), anfraqueciu la capacidade de defesa de l castielho. L passeio de recreio an que fui cumbertido l ''Stückgarten'', al qual fui dado acesso pul ''Eilisabethentor'' (Porton de Isabel), tornou-se nun prazer pa ls eilegantes de la corte. Ne l [[seclo XIX]], l ''Stückgarten'', que nun fazie parte de l ''Hortus Palatinus'', fui ambolbido ne l ambestimiento total. Para drento de la ''Eilisabethentor'', eisistia ua Casa de Páixaros (''Vogelhaus'') ne l acesso al palácio. Ua alameda cunduzia al ''Anglischen Bau'', anquanto la superfice de l jardin era cubierta por canteiros ornamentais. Quando la Guerra de l Trinta Anhos ambadiu Heidelberg, ls terraços traçados an bolta de l palácio rebelórun-se un ampecilho para la defesa. Ua beç que estes terraços de l castielho stában cumbertidos an spácios de recreio, fúrun custruídos muralhas a las priessas. De l ''Stückgarten'' cunsegue tener-se ua clara bison de la [[Floresta de l Palatinado]] (''Pfälzerwald'') i de la Fossa Renana (''Rheinebene''). Mirando eimediatamente para baixo, ben-se ls telhados de la cidade de Heidelberg ó ls fossos de l castielho. ==== Eilisabethentor (Puorta de Isabel) ==== [[Eimagem:Eilisabethentor am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|250px|La ''Eilisabethentor'' bista de las ruínas de l ''Anglischen Bau''.]] : Nome: batizada an houmenagem a la princesa anglesa [[Isabel Stuart]], queda situada a la antrada de l ''Stückgarten''. Custitui, junatmente cul ''Anglischen Bau'' i l triato de la ''Dicken Turm'', ua alteraçon ampreendida por Frederico V para houmenagear la sue mulhier anglesa. Este porton fui ua surpresa de Frederico V para la sue moço sposa, tenendo sido arguido nua sola nuite, an [[1615]], cumo un persente pa l sou 19º anibersário. Inda assi, nun eisiste nanhue proba documental, para alhá de la dedicatória an lhatin grabada na piedra: : FRIDERICVS V ELISABETAE CONIVGI. CARISS (IMAE) La(NN0). C(HRISTI). MDCXV. F(ACIENDUM). C(URAVIT) : (traduçon: :"''Frederico V mandou custruir (l porton) para la sue mulhier Isabel ne l Anho de l Senhor de 1615.''") La ''Eilisabethentor'' fui custruída al stilo dun [[arco de l triunfo]], sendo l purmeiro monumiento [[barroco]] de l Castielho de Heidelberg. L arquiteto de l porton fui [[Salomon de Caus]], un de ls dous arquitetos que benirun para Heidelberg cun Isabel. Las quatro colunas san repersentadas cumo troncos de arble puls quais trepam [[heira]]s. Na folhagem stan scondidos animales de todas las speces, cumo sapos, scarabelhos, caracoles, lhagartos ó squilos. ==== Vogelhaus (Casa de l Páixaros - Ourangerie) ==== [[Eimagem:Vogelhaus-Grundmauern Heidelberger Schloss am Stueckgarten.jpg|180px|thumb|Fundaçones de la antiga ''Vogelhaus'']] Diretamente al lhado de l ''Eilisabethentor'' quedaba la ''Vogelhaus'' (Casa de l Páixaros), ua [[ourangerie]] que formaba l stremo sul de l ''Stückgarten''. Ne l [[seclo XVIII]], houbo prainos para que esta casa fusse alargada pa l fosso i passasse a ancluir l ''Eilisabethentor''. La reconstruçon desta strutura debie ancluir ua casa de hóspedes de dous andares cun un apartamiento pa l anfitrion, perpuosta que fui recusada pula corte eileitoral. Atualmente, solo resta la parede oucidental i las lhajes de piedra ne l suolo. L praino de la ''ourangerie'' fui trasferido pa l [[Schloss Schwetzinger]] an [[1725]]. La orde para demolir la ''ourangerie0'' fui dada durante ua besita de l Eileitor, an [[1805]]. Más tarde, l ''Stückgarten'', l ''Schlossvorhof'' (Pátio de Antrada) i ls ''Terrassengarten'' (Terraços Ajardinados) fúrun reunidos nun parque público de acesso lhibre. === Schlossgarten (Jardin de l Palácio - Hortus Palatinus) === [[Eimagem:Terrasse am Hortus Palatinus.jpg|thumb|left|160px|Terraço percipal de l antigo ''Hortus Palatinus''.]] L ''Schlossgarten'' (Jardin de l Palácio) tem l nome lhatim de ''Hortus Palatinus'' (Jardin Palatino) i fui ecomendado pul Eileitor Frederico V la [[Salomon de Caus]]. Esso lhebou a la spanson de l chamado ''Hasengärtlein'', l jardin de l castielho cun ourige na [[Baixa Eidade Média]], l que eisigiu seneficatibas mobimientaçones de tierra. Las capacidades de defesa de l castielho tamien fúrun fragilizadas. Quando Frederico fui eileito Rei de la Boémia i mudou la sue residéncia para [[Praga]], ls trabalhos ne l ''Hortus Palatinus'' fúrun suspensas. L jardin nunca benerie a ser acabado. La forma i la çposiçon de ls parterres solo sobrebibeu atrabeç de zeinhos. L ''Hortus Palatinus'' fui, ne l sou tiempo, un s más famosos jardins de la [[Ouropa]] i fui çcrito puls cuntemporáneos cumo la "[[siete marabilhas de l mundo|oitaba marabilha de l mundo]]". An [[1719]], l Eileitor [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] ampeçou a dar ua forma barroca la parte de l jardin de Frederico V. Ua beç que fui criada, an [[1832]], ua cadeira de Floresta Botánica (''Forstbotanik'') na Ounibersidade Técnica de Karlsruhe, passou a haber un fuorte antresse por estas plantaçones. Al lhongo de l anhos, la cumposiçon oureginal cun [[cunífera]]s fui bulgarizada cun [[caducifólia]]s, pul que la ampresson giral de l parque mudou cunsidrabelmente. ==== Scheffelterrasse (Terraço de Scheffel) ==== : Nome: este terraço recibe l nome de ''Scheffelterrasse'' debido a ua státua de bronze de l poeta [[Joseph Victor von Scheffel]] que eiqui eisistiu antre [[1891]] i [[1942]], anho an que fui fundida. [[Eimagem:Scheffelterrasse Hortus Palatinus 02.JPG|250px|thumb|Bista giral de l ''Scheffelterrasse''.]] L grande ''Scheffelterrasse'' (Terraço de Scheffel) cunsiste nun terraço cunsulidado atrabeç de la custruçon dua arcada de 20 metros de altura. Atrabeç desta strutura, l jardin fui spandido subre la colina de l ''Friesenberg'' (Monte Frísio). Para este terraço, situado frente al cumplexo de l palácio, fui planeada ua casa de jardin (''Gartenhaus''), la qual , inda assi, nunca benerie a ser eisecutada. Depuis de l zaparecimiento de la státua que le dou nome, solo ne l die [[26 de Júnio]] de [[1976]] fui çcerrado un memorial la Scheffel. ESta piedra ye más modesta que l monumiento anterior, mostrando un medalhon cula eimagem de Scheffel, moldada a partir de la eimagem persente ne l sou túmulo an [[Karlsruhe]]. Scheffel screbiu bários poemas subre Heidelberg. Un deilhes, "''Alt-Heidelberg, du feine''" ("Bielha Heidelberg, sue delicadeza"), tornou-se popular antre ls studantes atrabeç de la adataçon musical de [[Anton Zimmermann]]. Scheffel era mui coincido an Heidelberg i habie muitas eimagens de l an bários lhocais. Solo ne l ''Scheffelterrasse'' zapareciu, depuis de la [[Purmeira Guerra Mundial]], un monumiento an sue houmenagem, ua beç que alguns studantes decidiram roubar un busto de Scheffel i anstalá-lo ne l ''Scheffelterrasse''. Na manhana seguinte, este apareciu danificado ne l suolo. Un aproximou-se dun guarda de l parque i preguntou-le maliciosamente: <blockquote><an> Dígamos, buono home, que talbeç se trate de l famoso nano Perkeo de l Castielho de Heidelberg? </an></blockquote> Al que l guarda respundiu eirritado: <blockquote><an> Nee, dess is er net. Awwer gsoffe hott dar aach …!" (Nó, nun ye el. Mas tamien stá ambriagado…!) <ref>www.heidelberger-altstadt.de</ref> </an></blockquote> Ne l stremidade de l ''Scheffelterrasse'', adonde la [[balaustrada]] rebuolta para la dreita, argue-se l reduto. Eiqui, [[Salomon de Caus]] querie custruir ua delicada torre cun ua galeria abierta. A partir desta punto, tener-se-iba ua ampressionante bista panorámica de l castielho, de la cidade de Heidelberg i de l bal de l Neckar. Ambora téngan sido ampeçados ls trabalhos nas fundaçones, las obras fúrun anterrompidas an [[1619]]. ==== Banco de Goethe i Marianne ==== [[Eimagem:Goethebank Hortus Palatinus.JPG|250px|thumb|Banco de Goethe i Marianne.]] Ne l ampeço de [[1922]], l Banco de Goethe i Marianne, custruido nun tipo de piedra calcária (''Muschelkalkstein''), fui colocado ne l bordo ouriental de l terraço percipal. Esta eideia partiu dun requerimiento feito por un porsor de Heidelberg, an [[1919]], cumo comemoraçon de l centenário de l aparecimiento de l [[West-östlicher Divan]] (coleçon de poemas de Goethe). Na parte de trás de l banco stá repersentada ua [[coculho]], tenida ne l Ouriente cumo mensageira de l amor. L testo subre l banco diz l seguinte: : "''Und noch einmal fühlet Hatem Frühlingshauch und Sommerbrand''" ("i más ua beç Hatem sente l sopro de la Primabera i l fuogo de l Berano") Esto remete pa l ancontro de Goethe cun [[Marianne von Willemer]]. Goethe ourganizou l lhibro ''Suleika'', de l ''West-östlichen Divans'', pul çcurso i cuntra-çcurso de Hatem i Suleika. Ls dous nomes cumbinam-se cun ls de Goethe i Marianne von Willemer. Ne l testo ambaixo san rialçados ls sentimientos de Marianne: : "''Dort wo hohe Mauern glühen, finde ich den Vielgeliebten''" ("Adonde las altas paredes brilham, oubserbo l bien amado") A poucos metros de l puial ancontra-se un monumiento la Goethe, cun dous metros de altura, repersentando la cabeça de l poeta, an bronze, inaugurado ne l die [[5 de Maio]] de [[1987]], Die de la Ouropa. Na base, an arenito, ancontra-se la seguinte anscriçon: : "''Auf dar Terrasse hoch gewölbten Bogen war eine Zeit sein Kommen und sein Gehn''" ("Na alta arcada de l terraço tubo un tiempo de chegada i de partida") Esta ancriçon fui straida dun poema de Marianne von Willemer i faz aluson a la arcada de 20 metros que sustenta l ''Scheffelterrasse''. === Friesental (Bal Fresco) === [[Eimagem:Friesental Heidelberg 1620 von Merian.jpg|thumb|220px|Zeinho de l ''Friesental'', por Matthäus Merian, 1620.]] L ''Friesenberg'' (Monte Fresco) fui ancluído ne l sistema giral. Un decumiento de [[1750]] mostra que la ária de l ''Friesental'' (Bal Fresco) staba acupada por un ''Thier-Garthen'' (Jardin de Animales), ne l qual eisistiam cerbos i benados. La colina de l castielho era coincida, antes, por ''Kalte Tal'' (Bal Fresco), ua beç que ye lhigeiramente banhado pul Sol. Ne l lhado ouriental de l ''Friesental'', ouposto al castielho, quedaba ua acupaçon [[Orde de l Carmo|carmelita]], adonde l Eileitor [[Roberto I, Conde Palatino de l Reno|Roberto I]] habie custruido la ''Jakobskapelle'' (Capielha de Jacó) i alojamientos para albergar ls armanos studantes. Desta acupaçon restam solo alguns bruxedos de l antigo mosteiro. Na eigreja carmelita tamien se ancontraba ua sepultura de l [[Wittelsbach]]. Ua beç que estes san antepassados diretos de l [[Reino de la Baviera|Reis de la Baviera]], las tumbas fúrun trasferidas para [[Munique]], an [[1805]], adonde fúrun depositadas na cripta de la Eigreja de San Miguel. ==== Piedra cun anscriçon frente a la Dicker Turn ==== [[Fexeiro:Gedenktafel an Dicken Turn ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|left|140px|Piedra frente a la ''Dicken Turn''.]] Ne l ''Friesenberg'' (Monte Fresco), na parte ouriental de l castielho, stubo anstalado un campo de tiro de la [[artilharie]] eileitoral. L Eileitor [[Carlos II, Eileitor Palatino|Carlos II]] dibertiu-se eiqui frequentemente la çparar tiros de pistola. La ancriçon nua piedra situada a la squierda de la ''Dicken Turn'', refree-se als sous feitos pessonales, de ls quales staba, oubiamente, mui ourgulhoso: : ANNO MDCLXXXI. DEN XXII JANUARI BON SCHLOSS AUF DISEN ORT HAT WIEDER ALLES HOFFEN AUS STUCKEN CHURFURST CARL MIT KUGEL TROFFEN (Traduçon:ANNO MDCLXXXI. XXII DE JANEIRO DE L CASTIELHO DESTA LOCALIDADE L CHURFURST CARLOS SPERA DE TODOS LS CANHONES L GOTEJAR DE LAS BALAS) Esta anscriçon recorda, probablemiente, l zampenho de l Eileitor Carlos II ne l die [[22 de Janeiro]] de [[1681]], quando dous [[canhon]]es (ó ''Stuck'' - peça), alegadamente colocados frente la frente, çparában balas al mesmo tiempo, las quales se reunian ne l aire. Esta piedra fui, mais tarde, colocada ne l ''Stuckgarten'' para que mais pessonas la notassen. == Residentes famosos == === Frederico B, l "Rei de Ambierno" === [[Fexeiro:Friedrich B. bon dar Pfalç.jpg|thumb|185px|right|[[Frederico B, Eileitor Palatino|Frederico B]]: L "Rei de Ambierno".]] [[Fredericp B, Eileitor Palatino]] casou cun [[Isabel Stuart]], la filha de l rei anglés. Este casamiento resultou de antresses políticos i ambolbiu grandes çpesas. Fúrun ourganizadas çpendiosas festibidades i, para la sue rializaçon, l Eileitor ancomendou la ''Eilisabethentor'' (Puorta de Isabel) pa l ''Stuckgarten'' (Jardin de la Peça). Antre [[Outubre]] de [[1612]] i [[Abril]] de [[1613]], Frederico B passou cerca de meio anho an [[Anglaterra]] i, anque cuntar solo 16 anhos de eidade, tomou cuntato cun amportantes arquitetos, ls quales amprendírun, mais tarde, alteraçones i nuobos eidifícios ne l Castielho de Heidelberg. [[Inigo Jones]] i [[Salomon de Caus]], que se conhecian bien antre si, ancontrában-se al serbício de la corte de l rei anglés. Caus acumpanhou ls recén-casados na sue biaige de regresso la Heidelberg. Jones seguiu-los an [[Júnio]] desse mesmo anho. Pouco depuis, fui abordada la heipótese de se custruir un einorme jardin. Inda assi, las plantas fúrun pensadas para un terreno praino, pul que la costielha de la monatanha tubo que ser cumbertida. An purmeiro lhugar, fúrun eisecutados mobimientos de tierras, ls quales fúrun bistos puls cuntemporáneos cumo la oitaba marabilha de l mundo. Sob l gobierno de Frederico B, l Palatinado assistiu a ua supremacie protestante ne l [[Sacro Ampério Romano Germánico]], la qual acabou, mas, nun zaire. Depuis de [[1619]], Frederico B - contra ls abisos spressos de muitos cunselheiros - fui scolhido para Rei de la Boémia. Quando Frederico B deixou Heidelberg, diç-se que la sue mai, [[Luisa Juliana de Ouranien-Nassau]], terá proclamado: ''"Oh, l Palatinado stá a mudar-se para la Boémia"''. Mas, Frederico B nun pudo manter la corona depuis de la derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]] (trabada na ''Bílá hora'' - 379 metros de altura), sofrida frente a las tropas de l amperador i de la [[Liga Católica (almana)|Liga Católica]]. Pula brebidade de l sou reinado, recebiu l eipíteto trocista de "Rei de Ambierno". Cula [[Guerra de l Trinta Anhos]], l gobernante antrou nua outra fase i tornou-se nun refugiado político. Depuis de la sue fuga para [[Rhenen]], na [[Houlanda]], l [[Fernando II, Sacro Amperador Romano-Germánico|Amperador Fernando II]] dixe, an [[1621]], dixe l melhor i l pior subre Frederico. L Palatinado de l Reno fui trasferido, an [[1623]], pa l [[Maximiliano I, Eileitor de la Babiera|Duque Maximiliano I de la Babiera]], que tamien trouxe l [[Alto Palatinado]] pa l amperador. An Rhenen, la oete de [[Arnhein]], la família bibiu de fondos públicos salbos i de l generoso apoio de l rei anglés, einicialmente tamien de l de la Houlanda, ounidos al apoio de l gobierno. Frederico sperou regressar a la sue posiçon ne l Palatinado até al fin de la sue bida, mas morriu ne l eisílio an [[1632]]. === Lhiselotte, Princesa Palatina === [[Ficheiro:Lhiselotte bon dar pfalç.jpg|thumb|Lhiselotte de l Palatinado.]] [[Eilisabeth Charlotte, Princesa Palatina]], fui [[Duque de Orleanes|Duquesa de Orleanes]] i cunhada de [[Luís XIB de Fráncia]]. Lhiselotte, cumo era afetuosamente coincida, nieta de [[Frederico B, Eileitor Palatino|Frederico B]], naciu ne l Castielho de Heidelberg i creciu na corte de la sue tie [[Sofia de Hanóber]], an [[Hanóber]], regressando frequentemente la Heidelberg na cumpanha de sou pai. Als 19 anhos de eidade casou, por rezones políticas, cun [[Filipe I, Duque d'Orleanes]], armano de Lhuís XIB de Fráncia, un casamiento que nun benerie a ser feliç. An [[1685]], quando l Eileitor [[Carlos II, Eileitor Palatino|Carlos II]], armano de Lhiselotte, faleciu inesperadamente, lhebando a la stinçon de l [[Wittelsbach]] de l [[Casa de l Palatinado-Simmern|Palatinado-Simmern]], Lhuís XIB reclamou l Palatinado para si i ampeçou la [[Guerra de la Grande Aliança]], la qual debastou l Palatinado. Lhiselotte, fui fuorçada a assistir passibamente a la çtruiçon de l sou paíç, arrasado an sou nome. Lhiselotte screbiu nua carta para la sue tie Sofia de Hanóber: : ''"Julgo, anton, que l papá nun debe tener antendido la magnitude de l ato de me entragar; mas you era un fardo para el, i el staba preocupado que you me tornasse nua bielha lhouca, por esso tratou de lhibrar-se de mi tan rapido quanto possible. Era este l miu çtino"''. Mesmo depuis de trinta i seis anhos an Fráncia, eilha inda pensaba an Heidelberg cumo l sou lhar, i screbiu nua carta la [[Marie Lhuise bon Degenfeld]]: : ''"Porque nun hai-de l príncepe-eileitor tener l castielho reconstruído? Esso cierta mente balerie la pena"''. La [[Casa de Orleanes]] çcende de ls filhos de Lhiselotte i Filipe, tenendo chegado al trono de Fráncia, an [[1830]], na pessona de [[Luís Filipe de Fráncia]]. Stima-se que Lhiselotte tenga scrito 60.000 cartas, de las quales cerca dun décimo subrebibiu até a la atualidade. Las cartas, scritas an francés i alman, çcriben mui bibamente la bida de la corte francesa. A maior paret deilhas fúrun scritas a la sue tie Sofia i a la sue meia-armana Marie-Lhuise, mas tamien se correspondiu cun [[Gottfried Lheibniç]]. La eiducaçon de Lhiselotte fui bastante burguesa. L Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]] gustaba de brincar cun ls sous filhos na cidade de Heidelberg i de fazer caminadas al lhongo de las costielhas de las colinas de l [[Odenwald]]. Lhiselotte, que mais tarde se çcreciu cumo ua "abelha lhunática" (''"dolle Hummel"'' an alman), cabalhgaba ne l sou cabalo pulas colinas an buolta de Heidelberg i gustaba de la sue lhiberdade. Frequentemente, saía cedo de l castielho para trepar a ua cerejeira i anchir-se de cereijas An [[1717]], recordando la sue anfáncia an Heidelberg, screbiu: : ''"Miu Dius, quantas bezes a las cinco de la manhana me anchia cun cereijas i un buono pedaço de pan nas colinas! Nesses dies era mais bigorosa de l que podie eimaginar.<ref>De Dirk Ban dar Cruysse, ''Madame sein ist ein eilendes Handwerck'', Munique, Piper, 1990. ISBN 3-492-03373-3</ref>"'' === Charles de Graimberg === [[Fexeiro:Charles-de-Graimberg.jpg|thumb|160px|right|Charles de Graimberg.]] L ''Kupferstecher'' ([[graburista]]) francés Charles de Graimberg acumpanhou la família na fuga para Anglaterra antes de la [[Reboluçon Francesa]]. An [[1810]], fui para [[Karlsruhe]] cul oubjetibo de ampeçar a treinar cul graburista de la corte de Baden Christian Haldenwang. Este era amigo i bezino de l armano de Graimberg, Lhuís. Quando Graimberg fui para [[Heidelberg]], an orde a fazer un sboço de l castielho para ua paisaige, quedou de tal maneira ancantado que permaneciu eilhi ls restantes 54 anhos de la sue bida. Cun las reproduçones de las ruíanes de l castielho que porduziu, hdocumientou la sue cundiçon i colocou la piedra de fundçon de l castielho romano, la qual debe proteger las ruínas de la sue decadéncia final. Na sue casa, situada ne l ampeço de l camino pedestre pa l castielho) zambolbiu un curjidoso gabinete cun peças ancontradas nas ruínas, las quales se tornórun, mais tarde, nas peças básicas de l museu Kurpfälzi. Aliás, el própio financiou, cula sue fortuna, la sue coleçon de antiguidades (''"Altertumer"'') para la stória de la cidade i de l castielho. Ye debido a el que l Castielho de Heidelberg inda se mantén de pie. Tamien cunseguiu las purmeiras scabaçones stóricas nas ruínas i bibiu durante un lhongo período ne l pátio de l castielho, an orde a eibitar que ls habitantes de Heidelberg lhebassen materiales de custruçon de las ruínas para las sues casas. Cun orde de Graimberg, Thomas La. Lheger redigiu un guia de l castielho que custitui la purmeira fuonte scrita subre l mesmo. Ua cópia deste guia, de [[1836]], ''Le guide boyageurs danes la ruin de Heidelberg'' (traduçon de l francés: ''"L guia de ls biajantes na ruína de Heidelberger"''), fui adquirida por Bitor Hugo durante la sue stadie an Heidelberg. Esta cópia, probida de notas, stá çponible, atualmente, na "''Maison de Bitor Hugo''" (Casa de Bitor Hugo), an [[Paris]]. Ua placa de honra lhembra Charles de Graimberg, la qual fui anstalada, an [[1868]], na passaige pa l Altan, diç l seguinte: : "''A a mimória de Carlos Conde de Graimberg,''" : "''Nacido para par de l castielho an Fráncia 1774,''" : "''Falecido para Heidelberg 1864''".<ref>Testo oureginal an alman: ''Den Andenken an Karl Graf bon Graimberg,/''geb. zu Schloß Paar in Frankreich 1774,/ gest. zu Heidelberg 1864.''</ref> == Turismo == === Eiluminaçon de l castielho === [[Fexeiro:Heidelberg Schlossbleuchtung.jpg|thumb|250px|left|L Castielho de Heidelberg eiluminado por fuogos de artifício.]] La iluminaçon porduzida puls fuogos de artifício ancide subre l castielho bárias bezes por anho, custituindo, tamien, ua ancenaçon eibocatiba de la çtruiçon de l castielho, ne l anho de [[1693]]. La eiluminaçon de l castielho puls fuogos ye motibo pa ls numerosos suldados norte-amaricanos stacionados an Heidelberg deixáren ls sous assentamientos na cidade i comemoráren ne ls prados que marginan l Neckar. [[Mark Twain]], que assistiu a la eiluminaçon an [[1878]], çcrebiu l spetaclo de la forma que se segue: {{Quote|''(…) cun un ampolgante çparo súbito, un punhado de mísseis brilantemente queloridos eimita l troar dun trobon contra las silhuetas negras de las torres de l castielho. Al mesmo tiempo, çtinguen-se de la muntanha todos ls detalhes de las ruínas. Mais ua i outra beç, las torres çpórun molhos de foguetes para la nuite, i l cielo crepita cun setas de luç brilhante ne l zénite, brebemente, i que, an seguida, curban graciosamente para baixo, para rebentar nua berdadeira fuonte de brilhantes chiçpas queloridas.''|Mark Twain: „Bummel durch Ouropa" <ref>Mark Twain: „Bummel durch Ouropa"</ref>}} La purmeira eiluminaçon de l castielho rializou-se an [[Júnio]] de [[1815]], quando l [[Francisco I de la Áustria|Amperador Francisco I de la Áustria]], l [[Alexandre I de la Rússia|Czar Alexandre I de la Rússia]], l [[Frederico Guilherme III de la Prússia|Rei Frederico Guilherme III de la Prússia]], l [[Luís I de la Babiera|Príncepe Heirdeiro Lhuís de la Babiera]] i muitos outros príncepes permanecírun bárias sumanas an Heidelberg, para que la [[Santa Aliança]] decidisse medidas contra [[Napoleon]], acabado de abandonar l eisílio na [[Ilha de Eilba]]. Cul fin de oufrecer als regentes un persente special, l [[magistrado]] de Heidelberg resolbiu eiluminar las ruínas de l castielho. Esto fui feito cun meios mais simples, sendo acesas ne l pátio de l castielho madeiras i outras sustáncias anflamables. [[Fexeiro:Heidelberger Schloss-bleuchtet.jpg|thumb|300px|Bista noturna de las ruínas de l Castielho de Heidelberg.]] Outra eiluminaçon fui rializada, an [[Maio]] de [[1830]], pul angenheiro de jardines palacianos Metzger, ourganizada an houmenaige a la besita de ls amperadores de la [[Áustria]] i de la [[Rússia]] i de l rei de la [[Prússia]]. Die heiutigen Schlossbleuchtungen erinneren an die Zerstörung ç Schlosses durch den französischen General [[Ezéchiel de Mélac]] ein Jahr 1689 und 1693 während ç [[Pfälzischer Erbfolgekrieg|Pfälzischen Erbfolgekriegs]]. Atualmente, las eiluminaçones de l castielho ténen an minte la çtruiçon de l castielho pul general francés [[Ezéchiel de Mélac]], ne ls anhos de [[1689]] i [[1693]], durante la [[Guerra de Sucesson de l Palatinado]]. L [[Rhein-Neckar-Zeitung]], un jornal de Heidelberg, çcribe nun artigo la eiboluçon stórica de la eiluminaçon de l castielho i, tamien, l sou presnete: {{Quote|''Zde hai décadas, stan al serbício de cada eiliuminaçon de l castielho cerca de 50 bumbeiros. Ye ua honra para eilhes star alhá, cul boluntariado a ser "lhegado", muitas bezes, de pai para filho i para nieto. La Horst Hasselbach fui preguntado, quando tenie cerca de 30 anhos, se querie ajudar. Zde anton, nun faltou la nanhue eiluminaçon. A las 22.15 horas (de acordo cula Eigreija de l Sprito Santo) çpara un foguete de alarne cumo senhal de "Atençon!". Anton, todos ls sous ajudantes acenden las mechas. Satamente 30 segundos depuis de l segundo çparo, cun todos ls ajudantes munidos de [[sinalizador]]s, l castielho eimerge na luç burmeilha.''|Rhein-Neckar-Zeitung de 30 de Agosto de 2005: „''Weil dar Feuerzauber die Gekrönten freut…''" <ref>[http://www.schoenmehl.de/prisse/main.html Páigina anformatiba relacionada cul aprobeitamente turístico de l Castielho de Heidelberg ]</ref>}} === Schlossfestspiele (Festibal de l Castielho) === Durante l Berano, l [[Heidelberger Schlossfestspiele]] (Festibal de l Castielho de Heidelberg)<ref>[http://www.schlossfestspiele-heidelberg.de/ Schlossfestspiele.de Páigina de l Festibal de l Castielho]</ref> oufrece, ne l pátio de l castielho, repersentaçones de bários géneros al aire lhibre. L ''Schlossfestspiele'' ye ourganizado pul ''Stadttheater Heidelberg'' (Triato Municipal de Heidelberg), tenendo ampeçado ,an [[1926]], cun ua ancenaçon de [[Suonho dua Nuite de Berano]], de [[Willian Shakespeare]]. Ne l strangeiro (subretodo ne ls [[I.U.La.]]) ye mais coincido pula peça ''The Student Prince'' ("L Príncepe Studante"), ua [[oupereta]] centrada na figura fitícia de l Príncepe Heirdeiro Karl Franç de Karlsberg, que durante ls sous studo an Heidelberg se apaixona por Kathie, la filha de l sou hospedeiro, debendo zeistir desse relaciomiento por rezones de stado. Esta peça ye repersentada ne l pátio de l castielho an anglés (ó cun testo an alman i músicas an anglés) i atrai besitantes, percipalmente, de l strangeiro. Na [[Almanha]] ye pouco coincida. La oupereta baseia-se ne l drama ''Alt-Heidelberg'' ("Antiga Heidelberg"),<ref>[http://gutenberg.spiegel.de/meyerfoe/altheide/altheide.htn ''Alt-Heidelberg'' - Porjeto Gutenberg]</ref> de [[Wilheln Meyer-Förster]], repersentado pula purmeira beç, ne l die [[22 de Nobembre]] de [[1901]], ne l ''Berliner Theater'', an [[Berlin]]. Ne l [[Japon]], durante l [[Período Meiji]], la obra era lheitura oubrigatória para todos ls studantes de alman, l que oumientou cunsidrablemiente la popularidade de Heidelberg i de l Castielho de Heidelberg. Para alhá desso, l castielho fui mostrado nun porgrama de [[cinema mudo]], ne l qual l filme ye acumpanhado pul sonido dun stórico uorgon de cinema. {{ref-section}} [[Catadorie:Almanha]] c64qs9ii1wt6x1n87lkdbpr23cu4ris 107594 107593 2026-08-04T21:05:17Z ~2026-30875-10 15270 /* Outras anstalações */ 107594 wikitext text/x-wiki {{orphan|date=Janeiro 2010}} {{TraduçonOuto}} [[Fexeiro:Heidelberger Schloss.jpg|thumb|350px|Bista giral de l Castielho de Heidelberg, Almanha.]] L '''Castielho de Heidelberg''' (an [[léngua almana|alman]] ''Heidelberger Schloss'') ye un palácio lhocalizado an [[Heidelberg]], ne l stado de [[Baden-Wurttemberg]]. Ye ua de las mais famosas ruínas de la [[Almanha]] i simblo de la cidade. Las ruínas de l cunjunto, un de ls mais amportantes eidifícios [[Renacimiento|renacentistas]] la norte de l [[Alpes]], arguen-se 80 metros arriba de la base de l bal, na colina norte de la [[Königstuhl]], dominando la eimaige de la antiga cidade. An posiçon dominante subre l [[riu Neckar]], l primitibo [[castielho]] mediebal adquiriu la forma atual a partir de [[1544]]. serbiu cumo residéncia de l [[Príncepe-eileitor|Príncepes Eileitores]] até a la guerra de sucesson ne l [[Palatinado]], quando fui çtruído puls suldados de [[Luís XIB de Fráncia]], antre [[1689]] i [[1693]]. Depuis desso benerie a ser restaurado solo an parte. [[Anton Praetorius]] screbiu neste castielho, ne l anho de [[1595]], la purmeira çcriçon an [[latin]] de l "1. Großen Fasses" (un de trés einormes barris para 127 000 lhitros de [[bino]]). == Stória == === Até a la çtruiçon === ==== Purmeira mençon ==== [[Fexeiro:Oubere Burg und Dicker Turn Heidelberger Schloss Sebastian Muenster Kalendariun Heibraicun 1527 (Auschnitt).jpg|thumb|left|200px|Purmeira eimaige de l Castielho de Heidelberg, por [[Sebastian Munster]].]] La cidade de Heidelberg fui mencionada pula purmeira beç ne l anho de [[1147]], quando [[Cunrado de Hohenstaufen]] ye anformado, juntamente cul sou meio-armano [[Frederico I, Sacro Amperador Romano-Germánico|Frederico Barbarossa]], de la ardança de l pai de ambos, Frederico, [[Suábia|Duque de la Suábia]], na qual cabe al purmeiro la region de l Reno francónio. An [[1155]], Cunrado de Hohenstaufen fui feito Conde Palatino pul sou meio-armano, tornando-se la region coincida por [[Palatinado]].<ref name="Harry B. Dabis 1977">Harry B. Dabis: ''"What Happened in Heidelberg: Fron Heidelberg Man to the Persent"'': Berlag Brausdruck GmbH, 1977, ISBN 0007C650K.</ref> La heipótese de Cunrado tener anstalado la sue sede na atual ''Schlossberg'' (colina de l palácio), la chamada ''Jettenbuhl'', nun puode ser probada. L nome ''Jettenbuhl'', de acordo cula tradiçon de Hubertus Lheodosius Thomas, un storiador i secretairo de [[Frederico II, Sacro Amperador Romano-Germánico|Frederico II]], faç aluson a ua bielha mulhier chamada Jetta que eilhi terá bibido. dous quilómetros arriba de Schlierbach queda la ''Wolfsbrunnen'' (Nacente de l Lhobo) i de l lhado de l Neckar, ne l Heiligenberg, queda la ''Heidenloch'' (Fóia de l Gentio). La colina de l palácio solo recebiu l nome de ''Jettenbuhl'' a partir de l [[seclo XVI]], sendo coincida antes por Colina de ls Bobinos Moços (''Geltenpogel'' = ''Jungbiehhugel''). [[Ficheiro:Heidelberger Schloss ein 16 Jh aus Thesaurus Pituarun.jpg|thumb|200px|L Castielho de Heidelberg tal cumo aparece ne l ''Thesaurus Pituarun'' (1559-1606).]] [[Fexeiro:Heidelberger Schloss Neckar Alte Bruecke Heilgigeistkirche bon Matthaeus Merian (Ausschnitt).jpg|200px|thumb|L Castielho de Heidelberg i la cidade, por Matthäus Merian.]] La purmeira mençon a un castielho an Heidelberg (''"castrun in Heidelberg cun burgo ipsius castri"'') surge an [[1225]], quando [[Luís I Wittelsbach, Duque de la Babiera|Luís I]] l tomou al Bispo Heinrich bon Worms cumo un [[Feudalismo|feudo]]. L paço de l castielho, tal cumo l Palatinado, pertencia als Duques de la Babiera zde [[1214]]. La redadeira mençon a un solo castielho ye feito an [[1294]]. Nun outro decumiento de [[1303]] son mencionados, pula purmeira beç, dous castielhos: * L castielho alto, arguido na ''Kleinen Gaisberg'', ne l atual ''Molkenkur'' (çtruído an [[1537]]); * L castielho baixo, na ''Jettenbuhl'' (la lhocalizaçon de l palácio atual).<ref name="Harry B. Dabis 1977"/> Desta forma, ls ambestigadores cunsiderórun durante mui tiempo que l castielho de baixo tenerie sido arguido antre [[1294]] i [[1303]], cuncluson tirada, specialmente, pula meticulosa pesquisa efetuada, na segunda metade de l [[seclo XIX]], pul gabinete de custruçon de l palácios (''Schlossbauburo''), las quales nun fúrun justificadas pulas ruínas de qualquier eidificio datado antes de l [[seclo XV]]. Por outro lhado, grácias als recentes achados arquitetónicos i als bruxedos arqueológicos ancontrados nas recentes ambestigaçones ne l Castielho de Heidelberg, fúrun çcubiertas sob l castielho struturas datadas de la purmeira metade de l [[seclo XIII]]. An [[1897]] fui çcubierta ua jinela an stilo [[románico]] tardio na parede que separa l eidifício de l salon de bidro (''Gläsernen Saalbau'') de l eidifício de Frederico (''Friedrichsbau''). An [[1976]], trabalhos promobidos subre çtroços de cerca de [[1400]] depositados ne l canto nordeste de l eidifício de Ruprecht, i la demoliçon de la cobertura de l fragmiento dua jinela an forma de fuolha de trebo, fúrun ancontrada semelhanças cun las arcadas de las jinelas de l [[Vurg Wildenberg]]. An [[1999]], ua ambestigaçon arqueológica rializada an torno de l eidifício de Lhudwig cumprobou la eisisténcia dua zona de custruçon na ária de l palácio datada de la purmeira metade de l [[seclo XIII]]. Ls mais antigos decumientos que mencionan l Castielho de Heidelberg son: * L ''Thesaurus Pituarun'' ([[1559]]-[[1606]]), de [[Marcus zun Lhamn]], nembro de l Cunseilho de la Eigreija de l Palatinado; * Ls ''"Annales Academici Heidelbergenses"'' (ampeçados an [[1587]]), por [[Pithopoeus]], bibliotecário i porsor de Heidelberg; * Ls ''"Oureginun Palatinarun Commentarius"'' ([[1599]]), por [[Marquard Freher]]; * L ''"Teutsche Reyssebuch"'' ([[Strasburgo]], [[1632]] - reditado an [[1674]] cumo ''Itinerariun Germaniae''), por [[Martin Zeiller]] . Todas estas obras son, an grande parte, superficiales, nun cuntendo nada de amportante. L causo ye defrente ne l que diç respeito a la ''Topographia Palatinatus Rheni'', de [[Matthäus Merian]] ([[1615]]), obra que çcribe l Príncepe-Eileitor [[Luís V, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] cumo ua pessona que "''ampeçou a custruir un nuobo castielho hai mais de cien anhos''". A maior parte de las çcriçones de l castielho até al [[seclo XVIII]] son feitas cun base na anformaçon de Merian. Tentatibas para fixar la fundaçon de l castielho nun periodo anterior, çcubriran que, yá na época de [[Ruperto I, Conde Palatino de l Reno|Ruperto I]] ([[1353]]–[[1356]]) , habie sido arguida la famosa capielha de la corte na ''Jettenbuhl''. ==== Palácio rial i prison de papas ==== Quando [[Ruperto de la Germánia|Ruperto III]] se tornou [[Lista de reis de la Germánia|Rei de la Germánia]], an [[1400]], era de tal forma pequeinho que quando l monarca regressou de la sue coroaçon tubo que acampar ne l mosteiro de l [[Agostinianos]], ne l sítio de la atual Praça de la Ounibersidade. L que el deseiaba era mais spácio pa ls sous ambientes i corte de forma a ampressionar ls cumbidados, mas tamien defesas adicionales que tornassen l castielho nua [[fortaleza (arquitetura melitar)|fortaleza]]. Depuis de la muorte de Ruprecht, ocorrida an [[1410]], las sues tierras fúrun debedidas puls sous quatro filhos. L Palatinado, coraçon sous territórios, fui dado al sou filho mais bielho, [[Luís III, Conde Palatino de l Reno|Luís III]]. Lhuís fui l repersentante de l [[Sacro Ampério Romano Germánico|amperador]] i l juiç supremo, i fui nessa qualidade que an [[1415]], de acordo cul [[Cuncílio de Custança]] i a mando de l [[Sigismundo, Sacro Amperador Romano-Germánico|Amperor Sigismundo]], aprisionou l deposto [[Antipapa João XXIII]] antes deste ser lhebado pa l Burgo Eichelshein (atual [[Mannhein-Lhindenhof]]). Nua besita la Heidelberg, an [[1838]], l poeta francés [[Bitor Hugo]] tirou un prazer special al passear antre las ruínas de l palácio, tenendo resumido la sue stória na seguinte carta: <blockquote>''Mas deixen-me falar de l sou castielho. (Esso ye absolutamente eissencial i you debie tener ampeçado por el). Que tiempos el ten atrabessado! Al lhongo de quenhientos anhos ten sido bítima de todo l que ten abalado la [[Ouropa]], i agora çmorona sob l sou peso. Esto porque este Castielho de Heidelberg, la residéncia de ls Cundes de l Palatinado, ls quales respundian solo la reis, amperadores i papas i tenien demasiada amportança para curbar als sous caprichos, mas nun podien arguer la cabeça sin antrar an cunflito culs, sendo por esse motibo que, na mie oupinion, l Castielho de Heidelberg siempre tomou ua cierta posiçon de ouposiçon al poder. Cerca de [[1300]], la época de la sue fundaçon, ampeçou cun ua [[analogie]] la [[Tebas (Grécia)|Tebas]]; ne l Conde Rudolfo i ne l Amperador Lhuís, esses armanos degenerados, tubo l sou [[Etéocles]] i l sou [[Polinice]] [filhos beligerantes de [[Édipo]]]. Anton, l Príncepe-Eileitor ampeçou a crecer an poder. An [[1400]], l Palatino Ruprecht II, apoiado por trés príncepes-eileitores renanos, depone l [[Benceslau de la Germánia|Amperador Benceslau]] i usurpa la sue posiçon; 120 anhos depuis, an [[1519]], l Conde Palatino [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] formou l moço Rei Carlos I de Spanha, feturo [[Carlos I de Spanha|Amperador Carlos B]]' '.<ref name="Bitor Hugo 2003">An Bitor Hugo: ''Heidelberg of Frankfurt an Main''. Societäts-Berlag, 2003. ISBN 3-7973-0825-6.</ref></blockquote> ==== Guerra Baden-Palatinado ==== An [[1462]], ne l decorrer de la guerra antre [[Baden]] i l [[Palatinado]], l [[Príncepe eileitor|Eileitor]] [[Frederico I, Conde Palatino de l Reno|Frederico I]] (l "''Pfälzer Fritç''") aprisionou ne l palácio l [[Aneixo:Lhista de gobernadores de Baden|Margrabe]] [[Carlos I, Margrabe de Baden-Baden|Carlos I de Baden]], l [[bispo]] [[Jorge bon Baden|Jorge]] de Metç i l [[Cunde]] [[Ulrico B, Conde de Wurttemberg|Ulrico B de Wurttemberg]]. Frederico mantebe ls prisioneiros acorrentados i alimentados cun quemidos rudes até que le fusse pago l resgate eisigido. L margrabe Carlos I tubo de pagar 25.000 florines de ouro pula lhibertaçon, tenendo antregue [[Sponhein]] cumo penhor i declarado [[Pforzhein]] cumo un [[feudo]] de l [[Palatinado]]. L bispo de Metç tubo de pagar 45.000 florines de ouro. Inda assi, l aspeto mais amportante fui l fato de Frederico I de l Palatinado tener garantido l sou crédito cumo príncepe-eileitor. Diç la lhenda que Frederico fizo ls sous hóspedes amboluntários cumprender la falta de pan a las refeiçones mandando-los mirar, atrabeç de la jinela, para la paisaige debastada ambaixo deilhes. Este eipisódio ye cuntado nun poema, de [[Gustab Schwab]], antitulado ''De las Mahl zu Heidelberg'' ("La Cena de Heidelberg"). ==== Reforma i Guerra de l Trinta Anhos ==== [[Fexeiro:Hortus Palatinus und Heidelberger Schloss bon Jacques Fouquiere.jpg|thumb|left|300px|L ''Hortus Palatinus'' cul Castielho de Heidelberg an segundo praino, grabura de Jacques Fouquières, 1620.]] Fui durante l reinado de l Conde Palatino [[Luís B, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] ([[1508]]-[[1544]]) que [[Martico Lhutero]] se çlocou la Heidelberg para defender ua de las sues teses (la ''Heidelberger Çputation''), tenendo prestado ua besita al palácio, tenendo sido apoiado pul Conde de l Palatinado Wolfgang, armano de Lhuís B. Ua carta que ambio al sou amigo [[George Spalatin]], datada de [[18 de Maio]] de [[1518]], lhouba la bleza de l palácio i las sues defesas. Durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]] fúrun lhançados pula purmeira beç projéteis contra l castielho, treminando eiqui, de fato, la stória de las custruçones ne l eidifício. Ls seclos seguintes trouxírun, eissencialmente, çtruiçones i recustruçones. An [[1619]], rebeliones [[Protestantismo|protestantes]] contra l [[Sacro Ampério Romano Germánico]] oufrecírun la corona de la [[Voémia]] la [[Frederico B, Eileitor Palatino]], l qual la aceitou anque de las çconfianças, zamcadeando la [[Guerra de l Trinta Anhos]]. Depuis de la sue derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]], ne l die [[8 de Nobembre]] de [[1620]], Frederico B scapou cumo un foragido, tenendo çmoblizado las sues tropas prematuramente, l que deixou l Palatinado andefeso contra l General [[Johann Tserclaes, Conde de Tilly|Tilly]], l comandante supremo de la [[Liga Católica (almana)|Liga Católica]] al serbício de l príncepe-eileitor de la Babiera Maximiliano I. Ne l die [[26 de Agosto]] de [[1622]], Tilly ampeçou l sou ataque la Heidelberg, tomando la cidade la [[16 de Setembre]] i l palácio poucos dies depuis. [[Fexeiro:Befestigungsplan ç Heidelberger Schlosses 1622 bon Anonymus.jpg|thumb|250px|Planta de lhocalizaçon datada de 1622.]] Quando ls suecos tomórun Heidelberg, ne l die [[5 de Maio]] de [[1633]], i abriran fuogo subre l palácio a partir de la colina de [[Königstuhl]] situada por trás del, Tilly antregou l eidifício, ne l die 26 de l mesmo més. Ne l anho seguinte, las tropas de l amperador tentórun recaturar l Castielho de Heidelberg, mas esso solo benerie a acunter an [[Júlio]] de [[1635]]. L palácio manter-se-iba nas manos amperiales até a la assinatura de la [[Paç de Bestfália]], tratado que ponerie fin a la Guerra de l Trinta Anhos. L nuobo gobernante, [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], i la sue família solo se mudarian pa l palácio arruinado ne l die [[7 de Outubre]] de [[1649]]. [[Bitor Hugo]] resume estes acuntecimientos i ls eibentos seguintes desta forma: <blockquote>''An 1619, Frederico B, anton un home moço, tomou la corona de ls Reis de la Boémia, contra la buntade de l amperador, i an 1687, Filipe Guilherme, Conde Palatino, anton un home idoso, assumiu l títalo de príncepe-eileitor, contra la buntade de l Rei de Fráncia. Esto causou las batailhas de Heidelberg i tributaçones sin fin, la Guerra de l Trinta Anhos, Gustab Adolfs Ruhmesblatt i finalmente la Guerra de la Grande Aliança, a misson Turennes. Todos estes terribles eibentos degradórun l palácio. Trés amperadores, Lhuís l Bábaro, Adolfo de Nassau i Lheopoldo de la Áustria, montórun-le cerco; Pio II cundenou-lo; Lhuís XIB debastou-lo''.<ref name="Bitor Hugo 2003"/></blockquote> === Çtruiçon i trasferéncia de la Corte para Mannhein === ==== Guerra de Sucesson de l Palatinado ==== [[Fexeiro:Heidelberger Schloss 1693 nach Zerstoerung.jpg|thumb|left|Panfleto subre la çtruiçon de l Castielho de Heidelberg, 1693.]] Depuis de la muorte de [[Carlos II, Eileitor Palatino]], l redadeiro çcendente de la lhinhaige de la [[Casa de l Palatinado-Simmern]], [[Luís XIB de Fráncia]] ourdenou la rendiçon de l [[Alódio|títalo alodial]] a fabor de la Duquesa de Orleanes, [[Isabel Carlota, Princesa Palatina]], la qual el aclamou cumo heirdeira lhegítima de las tierras de l Simmern. Dá-se, anton, ampeço a la [[Guerra de l Nuobe Anhos]]. Ne l die [[29 de Setembre]] de [[1688]], las tropas francesas marchórun subre l Palatinado i, ne l die [[24 de Outubre]], mudórun-se para Heidelberg, cidade que habie sido abandonada por [[Filipe Guilherme, Eileitor Palatino|Filipe Guilherme]], l nuobo Eileitor Palatino de la lhinhaige de l [[Palatinado-Neuburg]]. Na guerra contra ls poderes aliados ouropeus, l Cunseilho de Guerra de la Fráncia decidiu-se pula çtruiçon de todas las fortificaçones i pula debastaçon de l Palatinado (''[[Ezéchiel de Mélac|Brûleç le Palatinat!]]'' - "Queimen l Palatinado!"), cumo forma de prebenir l ataque de ls einimigos a partir dessa ária. Quando ls franceses se retirórun de l castielho, ne l die [[2 de Márcio]] de [[1689]], ancendiórun nel i çtruíran la fachada de la grande torre. Tamien fúrun ancendiadas partes de la cidade, mas a misericórdie dun general francés, [[René de Froulay de Tessé]], que dixe als habitantes para acender pequeinhos fuogos nas sues casas de forma a criar la eiluson de stáren a arder, prebeniu maiores çtruiçones.<ref>Harry B. Dabis: "What Happened in Heidelberg: Fron Heidelberg Man to the Persent": Berlag Brausdruck GmbH, 1977, 0007C650K.</ref> Eimediatamente depuis de la sue ascençon, an [[1690]], [[João Guilherme II, Eileitor Palatino|João Guilherme II]] mandou reconstruir las paredes i las torres. Quando ls franceses alcançórun, ua beç mais, ls portones de Heidelberg, an [[1691]] i [[1692]], las defesas de la cidade stában an tan bun stado que estes nun cunseguiran antrar. Ne l die [[18 de Maio]] de [[1693]], ls franceses ambestiran outra beç subre ls portones de la cidade, tenendo-a tomado ne l die 22 de l mesmo més. Inda assi, nun cunseguiran cuntrolar l castielho, pul que çtruiran la cidade nua tentatiba de de anfraquecer la sue percipal base de apoio. Ls acupantes de l castielho capitulórun ne l die seguinte. Ls franceses aprobeitórun, anton, la ouportunidade para cuncluir l trabalho ampeçado an [[1689]] depuis de la sue saida precipitada de la cidade. Las torres i paredes que subrebibírun a la redadeira óndia de çtruiçon fúrun splodidas cun minas. ==== Trasferéncia de la Corte para Mannhein ==== [[Fexeiro:Heidelberg 20060420 021.jpg|thumb|180px|Eigreija de l Sprito Santo: an tiempos serbiu dues cungregaçones (Protestante i Católica) i fui l motibo de la mudança de la Corte para Mannhein.]] An [[1697]] fui assinado l [[Tratado de Ryswick]], marcando l final de la [[Guerra de la Grande Aliança]] i trazendo, finalmente, paç a la cidade. Fúrun feitos prainos para demolir l castielho i reutilizar partes del para un nuobo palácio a custruir ne l bal. Quando las dificuldades cun este praino se tornórun eibidentes, l antigo castielho fui reformado. Al mesmo tiempo, [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] jogou cula eideia de redesenhar cumpletamente l castielho, mas acabou por arquibar l porjeto por falta de fondos. An [[1720]] l mesmo Príncepe-eileitor antrou an cunflito cun ls protestantes de la cidade al eisigir la antrega total de la Eigreija de l Sprito Santo als Católicos (esta habie sido prebiamente debedida por ua partiçon i ousada por ambas las cungregaçones), mudando, anton, la sue corte para [[Mannhein]] i perdendo to l antresse ne l castielho. Quando, ne l die [[12 de Abril]] de [[1720]], anunciou la remoçon de la corte i de todos ls cuorpos admenistratibos para Mannhein, spressou un deseio, dezindo "''que cresça yerba nas sues rues''". L cunflito relegioso fui, probablemiente, solo ua de las rezones de la mudança para Mannhein. Para alhá desso, cumberter l ultrapassado castielho ne l topo de la colina nun palácio [[barroco]] tenerie sido defícel i çpendioso. Al mudar-se para la prainada, l príncepe-eileitor tornou possible la custruçon dun palácio que reunisse todos ls sous deseios, l [[Schloss Mannhein]]. L sucessor de Carlos Filipe, [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Babiera|Carlos Teodoro]], planeou mudar la sue Corte de buolta pa l Castielho de Heidelberg. Inda assi, ne l die [[24 de Júnio]] de [[1764]], un centeilha atingiu dues bezes l ''Saalbau'' (eidifício de la Corte), ancendiando l castielho ua beç mais, l que el anterpretou cumo un senhal de l cielos, tenendo mudado ls sous prainos. [[Bitor Hugo]], que se apaixonara pulas ruínas de l castielho, tamien biu esso cumo un senhal debino: <blockquote>''Poder-se-iba até dezir que ls própios cielos tenerien anterbindo. Ne l die [[23 de Júnio]] de [[1764]], l die anterior àquele an que Carlos Teodoro staba para se mudar pa l castielho i fazer del la sue sede (l que, pula çpedida, tenerie sido un grande zastre, porque se Carlos Teodoro tubisse passado ls sous trinta anhos eilhi, estas austeras ruínas que hoije tanto admiramos cierta mente tenerien sido decoradas ne l stilo pompadour); Nesse die, anton, cun ls mobliários de l príncepe inda a chegar i a asperar na Eigreija de l Sprito Santo, fuogo de l cielo atingiu a torre otogonal, ancendiando l telhado, i çtruiu este castielho cun quenhientos anhos an pouquíssimas horas'',<ref>Bitor Hugo: ''Heidelberg of Frankfurt an Main''. Societäts-Berlag, 2003. {{ISBN|3-7973-0825-6}}.</ref></blockquote> Nas décadas seguintes fúrun feitas reparaçones básicas, mas l castielho permaneciu, eissencialmente, cumo ua ruína. === Depuis de la çtruiçon === ==== Lhenta decadéncia i entusiasmo romántico ==== [[Fexeiro:Carl Philipp Fohr 001.jpg|thumb|260px|left|L Castielho de Heidelberg nua grabura de Carl Philipp Fohr, 1815.]] An [[1777]], Carlos Teodoro tornou-se gobernante de la [[Babiera]], para alhá de manter eigual funçon ne l Palatinado, mudando la sue corte de [[Mannhein]] para [[Munique]]. L castielho apagou-se inda mais de ls sous pensamientos i las salas que inda tenien telhados fúrun acupadas por artesones. Yá an [[1767]], la parede sul fui çpojada de piedras çtinadas a la custruçon de l [[Schloss Schwetzingen]], ua residéncia stibal de l Eileitor i de la sue corte. An [[1784]], las [[bóbeda]]s de l ''Ottheinrichsbaus'' (Eidifício de Ottheinrich) fúrun prenchidas i l castielho ousado cumo fuonte de materiales de custruçon. Cumo resultado de la [[Mediatizaçon Almana|Mediatizaçon Germánica]] de [[1803]], Heidelberg i Mannhein tornórun-se parte de [[Baden]]. [[Carlos Frederico, Grano-Duque de Baden]], cungratulou-se cul oumiento de l sou território, anque ber l castielho cumo ua adiçon andeseijable. La strutura staba decadente i ls populares habien-se serbido de la piedra, madeira i fierro de l castielho para custruir las sues própias casas. La [[státua|estatuária]] i ornamientos tamien fúrun presas fáceles. [[August bon Kotzebue]] spressou la sue andignaçon, an 1803, contra la antençon de l gobierno de Baden de demolir las ruínas. Ne l ampeço de l [[seclo XIX]], l arruinado castielho tornou-se nun simblo pa l mobimiento patriótico contra [[Napoleon Vonaparte]]. [[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Willian Turner 1844 1845.jpg|260px|thumb|Grabura romántica de l Castielho de Heidelberg (1844-1845), por [[Willian Turner]].]] Mesmo antes de [[1800]], habien chegado artistas para ber l riu, las colinas i las ruínas de l castielho cumo un cunjunto eideal. Las melhores repersentaçones son las de l anglés [[Willian Turner]], l qual stubo an Heidelberg bárias bezes antre [[1817]] i [[1844]], tenendo pintado Heidelberg i l castielho muitas bezes. El i outros pintores de l [[romantismo]], sous cuntemporáneos, nun stában antressados an retratos fiéis de l eidifício, pul que dórun rédea solta a la lhiberdade artística. Por eisemplo, las pinturas que Turner fizo de l castielho mostran nel ampoleirado mui mais arriba na colina de l que na rialidade stá. L salbador de l cunjunto fui [[Charles de Graimberg]]. Este conde francés anfrentou l gobierno de Baden, l qual bie l castielho cumo ua "''bielha ruína cun ua multiplicidade de ansípidos ornamientos la çfazíren- se''", pula preserbaçon de l eidifício. Até [[1822]], serbiu cumo un guarda boluntário de l castielho, tenendo bibido durante algun tiempo ne l ''Gläserner Saalbau'' (Eidifício de l Salon de Bidro), de adonde podie manter un uolho subre l pátio. Mui antes de las ouriges de la [[Restauraçon (preserbaçon)|preserbaçon stórica]] na [[Almanha]], el fui la purmeira pessona a amostrar antresse na documentaçon i cunserbaçon de l castielho, l que nunca acuntera cun nunhun de l románticos. Graimberg pediu la [[Thomas La. Lheger]] que preparasse l purmeiro guia de l eidifício. Cun las sues pinturas de l castielho, de las quales fúrun reproduzidas muitas cópias, Graimberg promobiu las ruínas de l castielho i trouxe muitos turistas a la cidade. ==== Planeamiento i Restauro ==== [[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Koch u Seitç 1891.jpg|thumb|190px|Praino de Julius Koch i Fritç Seitç, 1891.]] La queston subre se l castielho deberie ó nun ser cumpletamente restaurado fui çcutida durante mui tiempo. An [[1868]], l poeta [[Wolfgang Muller bon Königswinter]] defendiu ua cumpleta recustruçon, l que probocou fuortes reaçones an ancontros públicos i na amprensa. An [[1883]], l [[Grano-ducado de Baden]] stableciu un ''Schloßbauburo'' ("gabinete de custruçon de l castielho"), superbisionado pul diretor de custruçon Josef Durn, an [[Karlsruhe]], tenendo [[Julius Koch]] cumo superbisor de custruçon çtrital i [[Fritç Seitç]] cumo arquiteto. L gabinete fizo un praino detalhado para preserar ó rerincipal. Esta eiquipa treminou l sou trabalh an [[1890]]. L praino fui abaluado por ua comisson de specialistas de to la Almanha, la qual chegou a la cuncluson que, ambora la recustruçon total ó parcial de l eidifício nun fusse possible, era possible preserbá-lo na sue cundiçon corriente. Solo l ''Friedrichsbau'' (Eidifício de Frederico), cujos anteriores fúrun danificados pul fuogo mas nun arruinado, benerie a ser restaurado. Esta recustruçon fui efetuada, antre [[1897]] i [[1900]], por Karl Schäfer, cun un einorme custo de 520.000 [[Marco (moeda)|marcos]]. ==== Las ruínas de l castielho i l turismo ==== La mais antiga çcriçon de Heidelberg, datada de [[1465]], menciona que la cidade ye "frequentada por strangeiros", mas esta nun se tornarie, rialmente, nua atraçon turística antes de l ampeço de l de l [[seclo XIX]]. L Conde Graimberg fizo de l castielho un oubjeto permanente de graburas, las quales se tornórun an percursoras de ls cartones postais. Al mesmo tiempo, tamien passou a ser ancontrado an copas de recordaçon. L turismo recebiu un grande ampulso quando Heidelberg fui lhigada a la rede de camino de fierro, an [[1840]]. [[Fexeiro:Rondell Heidelberger Schloss bon Stueckgarten.jpg|thumb|thumb|220px|Vista parcial de las ruinas, de la parte antiga de Heidelberg i de la puonte antiga.]] [[Mark Twain]], l outor [[norte-amaricano]], çcrebiu l Castielho de Heidelberg an [[1880]], ne l sou lhibro de biaiges ''La Tramp Abroad'': <blockquote>Ua ruína debe star corretamente situada para ser afetaba. Esta nun poderie tener sido melhor colocada. Argue-se nua eilebaçon de comando, stá ancerrada an bosques berdes, nun hai qualquier terreno praino an buolta, mas, pul cuntrário, eisisten terraços arborizados subre terraços, i mira-se para baixo atrabeç de folhaiges brilhantes para faias perfundos i abismos adonde l crepúsclo reina i la luç de l sol nun puode penetrar. La natureza sabe cumo adornar ua ruina para cunseguir l melhor eifeito. Ua dessas bielhas torres stá partida al meio, i ua de las metades tombou pa l lhado. La sue anclinaçon ancontra-se de forma a stablecer ua atitude pitoresca. Todo l que faltaba era ua draparie adequada, i la natureza ten-na mobildado; eilha ten bestido la acidentada massa de flores i berdura, i fizo deilha un ancanto pa ls uolhos. La metade que se mantén arguida spone las sues arnosas salas para si, cumo bocas abierta sin dientes; Eilhi, tamien las trepadeiras i las flores ténen feito l sou trabalho de grácia. La parte traseira de la torre nun ten sido negligenciada, mas stá bestida cun ua peça de heira polida agarrada, la qual sconde las feridas i manchas de l tiempo. Mesmo l topo nun fui deixado nu, mas ye coronado cun un florescente grupo de arbles i arbustosA anfelicidade ten feito cun esta bielha torre l que por bezes faç cul caráter houmano - melhorá-lo. &nbsp;Mark Twain<ref>fron Mark Twain: ''La Tramp Abroad''. [http://twain.thefrelibrary .com/Tramp-Abroad/1-2 ''La Tramp Abroad'' ne l site twain.thefrelibrary .com]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></blockquote> Ne l [[seclo XX]], ls amaricanos spalhórun la fama de Heidelberg para fura de la [[Ouropa]]. Desta fura, ls japoneses tamien besitan frequentemente l castielho durante las sues biaiges pul [[Vielho Cuntinente]]. Heidelberg recibe, ne l ampeço de l [[seclo XXI]], mais de trés milhones de besitantes por anho, cun cerca de 1.000.000 de pernoitas. A maior parte de ls besitantes strangeiros bénen de l [[EUA]] i de l [[Japon]]. La mais amportante atraçon, de acordo cul Anstituto Geográfico de la [[Ounibersidade de Heidelberg]], ye l castielho cun ls sous terraços de ouserbaçon. Alguns de ls besitantes apaixonan-se pula cidade, pul que muitos deilhes deciden casar ne l castielho. Celebran-se cerca de 100 casamientos por anho na capielha de l palácio.<ref>[http://www.wedding-in-heidelberg .com Casamientos an Heidelberg]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Reflexos de l "Mito de Heidelberg" ==== L porsor de Heidelberg Lhudwig Giesç screbiu, ne l sou ansaio de [[1960]] antitulado ''"Fenomenologie de l Kitsches"'', subre l seneficado de las ruínas pa l turismo: [[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Theodor Verhas 1856 Ausschnitt.jpg|thumb|220px|Parte dua grabura de Theodor Berhas, 1856.]] [[Fexeiro:Heidelberg corr.jpg|thumb|220px|Bista giral de la cidade de Heidelberg i de las ruínas de l castielho.]] <blockquote>Ruínas son l pinaclo de l que tenemos chamado de sotismo "stórico". Cumo un punto de salto, puode serbir de stória a partir de la speriéncia: an 1945, pouco depuis de la rendiçon de la Almanha, quando un suldado amaricano que tiraba retrato abidamente al Castielho de Heidelberg me preguntou cumo este lhugar de peregrinaçon para todos ls románticos chegara a la ruina, respundi maquiabelicamente, "fui çtruido por bombas amaricanas". La reaçon de ls suldados fui mui anstrutiba. Bou specular sucintamente: l choque para las sues cuncéncias — decorriente dua stética i nun dun porblema ético — fui straordinário: la "ruina" deixou de parecer guapa para eilhes; pul cuntrário, lhamentórun (assi: cun cuncéncia rialista persente) la recente çtruiçon dun grande eidifício.</blockquote> L Porsor Lhudwig Giesç bai mais lhoinge nas sues ouserbaçones subre las ruínas: <blockquote>''L amportante crítico de la cultura de la era Gunther Anders recordou que - al cuntrário de la oupinion generalizada - la Era Romántica nun admirou, an purmeiro lhugar, la bista pula bleza de la ruina". Pul cuntrário, tubo lhugar la seguinte ''amberson'': l Renacimiento (cumo la purmeira geraçon) admirou l antigo Torso, "nun por, mas anque ser un Torso". Ancontrórun-le bleza, mas "anfelizmente" (!) solo cumo ruina. La segunda geraçon ''ambertiu'' la "ruina de l guapo" pula "bleza de la ruina". I por eiqui, fui clara la bie para la "produçon de ruinas" andustrial: cumo gnomos de jardin agora anstalados na paisaige an orde la que esta se torne ''guapa'''.<ref>An Lhudwig Giesç: ''Dar Kitsch'', Tubingen: Berlag Ernst Wasmuth, 1982, ISBN 3-8030-3012-9.</ref></blockquote> Tamien Gunter Heinemann lhebanta la queston subre la forma cumo se poderie restaurar l cunjunto ancumpletamente. Próssimo de la bison de l jardin-Stuck subre l fosso de ls benados (''Hirschgraben'') de l anterior de las bien cunserbadas ruinas de l castielho, preguntaba-se la si própio cumo era possible que nun se recuperasse to la ária outra beç. <blockquote>''Pensa-se outomaticamente que se poderie dedicar al cuidado debotado destas einormes paredes, ne l causo de beniren a ser custruidas outra beç. Quanto la çpesas esso nun faç muita defrença, mas cumo esso serie ourganizado! Esso eirie requerer semientes de las sues eimaginaçones stóricas, na medida an que las eisistentes eimaiges sonoras que ténen sido trasmitidas permiten esso. Mas trarie l solo fenómeno para Heidelberg l fato de l castielho nas sues ruinosas cundiçones tener de registar l probeito cunsidrable an balores stéticos. Un castielho reconstruido serie eiquibalente a un zamcanto, serie la certificaçon dun inadequado porcesso de çlocamiento de stória ouposta, i deixarie de cunceder spácio a la participaçon de la natureza. L antendimiento de la rializaçon ganho an claridade, serie perdido para a minte an perfundidade .<ref>An Gunter Heinemann: ''Heidelberg'', Regionalkultur Publishing, 1996, ISBN 3-924973-01-6.</ref></blockquote> === Cronologie === [[Fexeiro:Gesamtansicht ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|450px|Bista panorámica de l Castielho de Heidelberg.]] [[Fexeiro:Heidelberg 3.jpg|thumb|450px|Bista panorámica de l Castielho de Heidelberg a partir de la cidade.]] Lhinha cronológica de ls percipales eibentos ne l castielho: * 1225: purmeiro decumiento an que aparece mençon a un ''"Castrun"'' an Heidelberg; * 1303: mençon la dous castielhos; * 1537: çtruiçon de l castielho de cima por un centeilha; * 1610: criaçon de l jardin de l palácio (''Hortus Palatinus''); * 1622: Tilly cunquista la cidade i l castielho durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]]; * 1649: renobaçon de la planta de l castielho; * 1688/1689: çtruiçon por tropas francesas; * 1693: nuobas çtruiçones durante la Guerra de Sucesson de l Palatinado; * 1697: ampeço de la recustruçon; * 1720: trasferéncia de la residéncia para Mannhein; * 1742: ampeço de la recustruçon; * 1764: çtruiçon por un centeilha; * 1803: l castielho i la cidade passan a fazer parte de l stado de Baden; * 1810: Charles de Graimberg dedica-se a la preserbaçon de las ruínas de l castielho; * 1860: purmeira eiluminaçon de l castielho; * 1883: stablecimiento de l "gabinete de custruçon de castielhos de Baden"; * 1890: balanço por Julius Koch i Fritç Seitç; * 1900 (cerca): restauros i zambolbimiento stórico. == Eidifícios de l castielho == [[Fexeiro:HeidelbergerSchloss1.jpg|250px|thumb|left|Bista de l ''Jettenbuhl'' cul Castielho de Heidelberg.]] Çconhece-se la aparéncia de l cunjunto anquanto castielho [[mediebal]]. Este stendia-se subre la ária de l atual pátio de l palácio, sin las stensones posteriores an direçon la oeste (Grande Torre, parede norte - Eidifício Anglés - i parede oeste cun torre redonda), i drento de l anielho de muralhas anterior, inda eisistindo scassos bruxedos na parede este de l ''Lhudwigbaues'' ("Eidifício de Lhuís"), las fachadas este i sul de l eidifício de serbício i la parede oeste de l Ruprechtbau ("Eidifício de Ruperto") i de l ''Frauenzimmerbau'' ("Eidifício de l Salon de las Damas"). L Castielho de Heidelberg formaba ua lhinha defensiba cul castielho eisistente ne l alto de l atual Molkenkur (este redadeiro queimado an [[1537]]), l que permitie tener l [[riu Neckar]] bien "dominado". A partir de meados de l [[seclo XV]], l castielho i fortaleza fui zambolbido cula custruçon de trés torres para canhones na parte ouriental i de las muralhas steriores. Na purmeira metade de l [[seclo XVI]], [[Luís B, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] abançou cunsidrablemiente la ária de l castielho para oeste, tenendo deixado robustas fortificaçones, assi cumo un eidifício residencial andependiente. Seguiu-se la spanson de l castielho sob puntos de bista repersentatibos. Sob ls sous sucessores, la defesa acunteciu ne l panho de fondo. [[Fexeiro:Heidelberg Castle MKL Bd. 8 1890 (130918117).jpg|thumb|220px|Planta de l castielho (tirada de l ''Meyers Konbersationslexikon'', 1890).]] Solo als poucos, geraçon passado geraçon, l castielho fui recebindo ua grande coleçon de eidifícios residenciales. La ''Altstadt'' ("cidade bielha") solo chegou mui tiempo depuis. Einicialmente eisistia ua cidade de muntanha pa l pessonal i funcionários an Hangweg. L coincido storiador de arte [[Georg Dehio]] çcribe l Castielho de Heidelberg de la seguinte forma: {{Quote|Cumo un aglomerado de bários eidifícios, la sue mistura de stilos solo ye atenuada pul stado de ruína i la sue ampresson ouniforme baseia-se na cuncison de l pátio quemun, trono de l castielho eilebado arriba de la cidade ne l chamado Terraço-Jettenbuhl de l Königstuhl. L caráter an cunformidade cun ua strutura melitar, cun las fachadas oeste, sul i este biradas pa l pátio; solo ls eidifícios que anfrentan la cidade, lhibres de ls ataques ne l lhado norte, possuen ua segunda fachada de honra na parte sterior. |Georg Dehio<ref>Georg Dehio: „''Handbuch dar Deutschen Kunstdenkmäler. Baden-Wurttemberg I. Die Regierungsbezirke Stuttgart und Karlsruhe''". Eiditado por Dagmar Zimdars i outros.</ref>}} === Eidifícios cun nome de pessonas === ==== Ruprechtsbau (Eidifício de Ruperto) ==== : Nome: nomeado an refréncia al Príncepe-Eileitor [[Ruperto de la Germânia|Ruperto III]] ([[1352]]-[[1410]]). [[Ficheiro:Ruprechtsbau Heidelberger Schloss vom Stueckgarten.jpg|thumb|180px|left|Ruínas de l Ruprechtsbau (a la squierda de a torre-portão) visto de l jardim (''Stückgarten'').]] L ''Ruprechtsbau'' (Eidifício de Ruperto) ye ua de las más antigas custruções de l cunjunto. Fui arguido pul Eileitor [[Ruperto de la Germânia|Ruperto III]], ne l ampeço de l [[seclo XV]], quando este era [[Aneixo:Lhista de reis de la Germânia|Rei de la Germânia]]. Este eidifício marcou l ampeço de la custrução de las partes inda preservadas ne l castielho. [[Ficheiro:Ruprechtsbau Relief Heidelberger Schloss 01.JPG|thumb|Detalhe de la decoração: anjos cun ansígnia.]] Julgou-se durante mui tiempo que la stória de l castielho tenie ampeçado cun esta estrutura. Mas stensas ambestigações arqueológicas, rializadas durante ls trabalhos de renovação an finais de l [[seclo XIX]], ancontrórun fragmientos de jinelas [[românico|românicas]] i de l [[gótico]] einicial. La custrução de l castielho fui fixada por volta de l anho [[1300]]. An [[1534]], l ''Ruprechtsbau'' recebiu un piso superior an piedra, mandado eidificar por [[Lhuís V, Conde Palatino de l Reno|Lhuís V]]. Un parágrafo anscrito na alvenaria de la parte dianteira i l númaro [[1534]] que se puode ver ne l anterior de l eidifício anunciam, actualmente, essa renovação. Un brasão cun anjos subre l portal adorna l eidifício. Acradita-se que esta ye la ansígnia de l custrutor, eimortalizada pa l mundo desta forma. De acordo cula tradição, ls dous anjos subre l brasão repersentam ls filhos de l custrutor, ls quais, durante la custrução de l castielho, tiran caído dun [[andaime]] i morrido. L mestre tornou-se tan melancólico que la custrução chegou a un ampasse. Wilhelm Sigmund cunta la lhenda que se segue: [[Ficheiro:Ruprecht & Eilisabeth Heiliggeistkirche (Karl Lhange) 1896.jpg|thumb|Ruperto III i Eilisabeth von Hohenzollern-Nürnberg na Eigreja de l Sprito Santo de Heidelberg.]] {{Quote|L Amperador Ruperto staba anrabiado por la custrução progredir tan lhentamente, pul que deixou l padre que sepultara ls ninos repreender l mestre. Dixe que todo staba feito, mas cumo debie cuncluir l portão, nun podia caer ne l sou çgosto.<br /> Eimediatamente surgiu l mestre ancontestable, de modo a dar forma a la cunclusão de l portão. El sculpiu ls sous rapazes, repersentados cumo doces ninos-anjo, nun rosário. Ne l meio de la grinalda colocou l cumpasso, l simblo de la sue arte, de la qual se çpediu para siempre.|Wilhelm Sigmund<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/angelskopfe.html ''Cabeças de anjo'' ne l site heidelberger-altstadt.de]</ref>}} Ua vez que Ruperto III fui coronado cumo Ruperto I, Rei de la Germânia, an [[1400]], l eidifício fui outelizado para fins cerimoniais. Tamien se ancontra ne l ''Ruprechtsbau'' ua [[piedra de armas]] cula apropriada águila amperial an refréncia al reino. Drento de l eidifício eisiste ua lhume [[Renacimiento|renacentista]], un de ls poucos eilemientos de l anterior que inda stan preservados. ; Ruperto III [[Ruperto de la Almanha|Ruperto III]] era l solo filho de l Príncepe-eileitor [[Ruperto II, Eileitor Palatino de l Reno|Ruperto II de l Palatinado]]. Stubo, juntamente cul Arcebispo de Mainz, na lhiderança de l príncepes zde [[1398]], benido a suceder al deposto Rei [[Venceslau de Lhuxemburgo|Venceslau]] ne l die [[20 de Agosto]] de [[1400]]. L Arcebispo de Quelónia, [[Friedrich III von Saarwerden]], coroou Ruperto depuis de la sue eileição an [[Quelónia]], ua vez que [[Aachen]] i [[Frankfurt am Main]] nun abriram las puortas al Rei romano-alman. Ne l reino, pul menos nas árias próssimas, ancontrou debrebe reconhecimiento rial, cun Venceslau la nun se cumprometer más. Inda assi, Ruperto tubo un ampacto stritamente lhemitado. Ruperto deixou l más antigo eidifício residencial eidantificable ne l castielho, l qual recebiu l sou nome. Para alhá desso, ampeçou la custrução de la ''Heiliggeistkirche'' (Eigreja de l Sprito Santo), an Heidelberg, la qual se veria, três seclos depuis, ne l centro dua çputa que ditaria la trasferência de la corte para [[Mannheim]]. ==== Lhudwigsbau (Eidifício de Lhuís) ==== :: Nome: nomeado an refréncia al Príncepe-Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] ([[1478]]-[[1544]]). L ''Lhudwigsbau'' (Eidifício de Lhuís) fui custruído an [[1524]] por orde de [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]], tenendo servido de residência. Substituiu ua strutura más antiga, cujas paredes fúrun an parte outelizadas na sue custrução. Las típicas jinelas góticas çpostas an nibles scalonados que cumpletában la fachada sul yá nun eisistem. Oureginalmente, l ''Lhudwigsbau'' era un eidifício simétrico. Inda assi, l Príncepe-Eileitor [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] demoliu la sue metade norte para para alhá de a torre-scaleira, de forma a abrir spácio para la custrução de l ''Ottheinrichsbau''. L ''Lhudwigsbau'' tenie, oureginalmente, ua maior spansão para norte, de forma que la referida torre se ancontrava ne l meio de la fachada. An [[1764]] fui çtruido por un ancêndio. Sob l brasão ne l sterior ancontram-se dous macacos a jogar (un jogo cun cuorda de nome ''Strangkatzenziehen''). Esta ye, provavelmente, ua alusão a las provas de resistência que ls rapazes zampenhában para ver l redadeiro andar de l eidifício adonde Lhuís V viveu. ; Lhuís V [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] l Pacífico, cunseguiu lhemitar las cunsequências de la derrota na [[Guerra de Sucessão de Lhandshut]] i restaurar ls dreitos de l Palatinado cumo reino. Cunseguiu, inda, reconciliar-se cun ls [[Wittelsbach]] de la [[Baviera]]. Para tal, tubo l auxílio de ls cuntactos amigables que l sou armano Frederico mantinha cula [[Casa de Habsburgo]]. Cunseguiu que l ''Reichsacht'' (decumiento oufecial de l Sacro Ampério) fusse oufecialmente anulado i ls privilégios de l Palatinado restablecidos. Aquando de la eileição amperial de [[1519]], Lhuís V apoiou cul sou l voto la eileição de Carlos de Habsburgo, feturo [[Carlos I de Spanha|Amperador Carlos V]]. An [[1523]], juntamente cun Arcebispo Ricardo de Trier i l Lhandgrave Filipe I de Heisse, derrotou la revolta de ls cabalheiros lhiderada por [[Franz von Sickingen]]. Durante las [[Guerra de l Camponeses|revoltas camposinas]] de [[1525]], tentou negociar cun ls agricultores por, segundo afirma, se justeficar la abolição de la [[servidão]]. Inda assi, depuis de se perder l cuntrole de la agitação, participou na repressão de l camponses. Lhuís V ye cunsidrado cumo l "custrutor de l castielho" ("''Schlossbauer''"). La sue amportança particular prendiu-se cula spansão de las fortificações de l castielho, la eidificação de las muralhas oucidentais i de la grande torre, mas tamien cula modernização de outros eidifícios de la residência. ==== Ottheinrichsbau (Eidifício de Oto Anrique) ==== : Nome: nomeado an refréncia al Príncepe Eileitor [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] ([[1502]]–[[1559]]). : Arquitectos: [[Hans Angelhardt]] i [[Caspar Vischer]] (sucessivamente). [[Ficheiro:Otto Heinrichsbau (Karl Lhange) 1894.jpg|left|thumb|240px|Aspecto de l ''Ottheinrichsbau'' an 1894.]] L ''Ottheinrichsbau'' fui mandado custruir por [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] depuis deste se tener tornado príncepe-eileitor an [[1556]]. Este palácio fui l purmeiro eidifício [[Renacimiento|renacentista]] custruido an tierra germânico, sendo ua amportante strutura de l [[Maneirismo]] alman. Cul aparecimiento de l ''Ottheinrichsbau'', outros eidifícios más antigos fúrun an parte scondidos (cumo l ''Gläserner Saalbau'') ó demolidos (metade norte de l ''Lhudwigsbau''). L sou lhado lheste assenta subre las fundações de struturas más antigas i subre la muralha sterior. La fachada de l eidifício stende-se por quatro pisos, sendo decora por 16 figuras [[alegoria|alegóricas]] que simbolizam l porgrama de governo de l príncepe-eileitor. Las figuras são obra de l houlandês [[Alexander Colin]], l qual entraria más tarde al serbício de la [[Casa de Habsburgo]]. Quando Oto Anrique faleciu, an [[1559]], l eidifício inda nun staba cuncluido. Eilustrações anteriores (persentes ne l ''Kurpfälzisches Skizzenbuch''", de [[Matthäus Merian]]) mostram que, antes de la [[Guerra de l Trinta Anhos]], l ''Ottheinrichbau'' habie recebido dues jinelas duplas sobredimensionadas, las quais se harmonizában mal cula strutura horizontal de la custrução, eissencialmente ourientada pa l renacimiento einicial eitaliano. Aparentemente, esta alteração terá sido eisecutada por orde de l Príncepe-Eileitor [[Frederico III, Eileitor Palatino|Frederico III]], nun pertencendo al zeinho oureginal de l eidifício. Yá depuis de l final de la Guerra de l Trinta Anhos, durante la soberanie de l Príncepe-Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], l ''Ottheinrichsbau'' recebiu un nuobo telhado i la einorme jinela dupla zapareciu. [[Ficheiro:Ottheinrichsbau 04.JPG|thumb|150px|Státua de Sansão na fachada de l ''Ottheinrichsbau''.]] ; Porgrama figurativo de la fachada Las 16 figuras arguidas (cun speção de las quatro de l portal) são alegorias repersentando personagens de l [[Antigo Testamiento]] i [[divindade]]s pagãs. Devido la estas redadeiras, l ''Ottheinrichsbau'' recebiu, ne l [[seclo XVIII]], l nome de "''dar heidnische Bau''" ("l eidifício pagão"): * Rés-de l-suolo: heiróis místicos ([[Josué]], [[Sansão (Bíblia)|Sansão]], [[Hércules]] i [[David]]) i amperadores romanos cumo sómbolo de l poder político i melitar. Ne ls fruntões triangulares de las jinelas ancontram-se repersentados romanos famosos, cujos modelos fúrun recolhidos a partir de moedas de la época; * Purmeiro andar: Virtudes dun governador crestiano (Fuorça, Fé, Amor, Sperança i Justícia); * Segundo andar: Personificação de l siete [[astro (astronomia)|astros]] clássicos ([[Saturno (planeta)|Saturno]], [[Marte (planeta)|Marte]], [[Vénus (planeta)|Vénus]], [[Mercúrio (planeta)|Mercúrio]], [[Júpiter (planeta)|Júpiter]], [[Sol]] i [[Lhuna]]). Las quatro eimagens de l andar térreo são splicadas por zajeitados versos an caligrafia gótica, ls quais são trascritos ambaixo na sue forma oureginal pula dificuldade que repersenta la sue tradução pa l pertuês: : ''Dar heirtzog Josua / durch Gotteß macht Ein und dreissig kü / nig hat umbracht.'' : ''Samson dar starck ein / Nasir Gotteß war Beschirmet Israhel / wol zwentzig Jar.'' : ''Joviß sun Heirculeß / bin Ich genandt. Durch mein heirliche / thaten wol bekandt.'' : ''David war ein Jüng / lhing gehertzt und klug Dem frechen Goliath / den kopff abschlug.'' L oubjectivo deste porgrama figurativo ye splicado pul arqueólogo de Heidelberg K. B. Stark de l seguinte modo: {{Quote|''L cunjunto de las repersentações plásticas de la fachada de l palácio formam ne l sou cunjunto un guapo speilho de l governo. Subre la fuorça de la personalide, subre l heiroísmo de l povo custruiu-se solidamente la outoridade principesca; tem l sou centro ne l eisercício de las virtudes crestianas, cumbinadas cun Fuorça i Justícia, i finalmente sob la anfluência de ls poderes superiores, ua cundução celhestre, coincidos ne l curso de las streilhas''.|K. B. Stark<ref>Oechelhauser: „''De las Heidelberger Schloss''", 1920</ref>}} [[Ficheiro:Barthel Beham 001.jpg|thumb|120px|Oto Anrique] ] ; Oto Anrique [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] lhevou l [[Protestantismo]] pa l [[Palatinado Eileitoral|Palatinado]] an [[1557]]. Promobiu la [[ciência]] i cumprometeu-se cula formação de médicos para la dissecação de cadáveres. La sue biblioteca, la [[Bibliotheca Palatina]], fui cunsidrada ua de las más amportantes de l sou tiempo. Devido al sou cumplexo stilo de vida, Ottheinrich stubo an risco de antrar an [[bancarrota]]. An sue posse staba, tamien, ua promissória pertencente a la sue avó [[Heidwig Jagiellonica|Heidwig]], nembro de la [[Dinastie Jaguelônica]]. Esta promissória, ne l valor de 32.000 [[guilder]]s, fui emitida pul Rei [[Casimiro IV de la Polónia]] por ocasião de l casamiento de la sue filha Heidwig cun [[Duque Jorge de la Baviera|Georg dem Reichen]], nunca benido a ser paga pul monarca polaco. Oto Anrique deixou [[juro]]s i juros cumpuostos calculados ne l valor de 200.000 guilders. Por esse motivo, rompeu an [[1536]] cul sou tio, l rei polaco [[Sigismundo I de la Polónia|Sigismundo I]], an [[Cracóvia]]. Durante las três sumanas de negociações, Oto Anrique poderie tener alcançado l pagamiento de la promissória, mas nun de ls juros devidos. Oto Anrique governou durante, solo, três anhos mas, inda assi, fui un de l más amportante de l Eileitores. Ne l Castielho de Heidelberg deixou l ''Ottheinrichsbau'', assi nomeado an sue houmenagem, cumo un eisemplo de [[arquitetura de l renacimiento|arquitectura renacentista]] almana. ==== Friedrichsbau (Eidifício de Frederico) ==== : Nome: nomeado an refréncia al Príncepe Eileitor [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] ([[1574]]-[[1610]]), l fundador de la cidade de [[Mannheim]]. [[Ficheiro:HeidelbergFriedrichsbau.jpg|thumb|250px|Fachada de l ''Friedrichsbau''.]] L Eileitor Frederico IV mandou custruir l Friedrichsbau antre [[1601]] i [[1607]], ua vez que l eidifício residencial de que çpunha na época, cula capielha, amenaçava ruir. [[Johannes Schoch]] fui l arquitecto de l eidifício. Na fachada de l ''Friedrichsbaus'' virada al pátio stan ancorporadas [[státua]]s de ls ancestrais de l príncepe-eileitor. L [[scultor]] desta galeria de ls antepassados fui [[Sebastian Götz]], de [[Coira]]. Stan repersentados nesta fachada, ampeçando de la squierda para la dreita i de cima para baixo: * Nas augas-furtadas: [[Karl dar Großi]], [[Oto de Wittelsbach]], [[Lhuís I Wittelsbach, Duque de la Baviera|Lhuís I]] i [[Rodolfo I, Duque de la Baviera|Rodolfo I]]; * Ne l piso superior, nembros de la [[Casa de Wittelsbach]] coronados: [[Lhuís IV, Sacro Amperador Romano-Germânico]], [[Ruperto I, Eileitor Palatino de l Reno|Ruperto I]] (Príncepe-eileitor de l Palatinado), [[Otão III de la Baviera]] (coronado cumo Rei Guapa V de la Hungria - nun reconhecido ounibersalmente) i [[Cristófe de la Baviera]] (Rei de la [[Dinamarca]], de la [[Suécia]] i de la [[Noruega]]); * Ne l piso de l meio: [[Ruperto I, Conde Palatino de l Reno|Ruperto I]] (fundador de la [[Ounibersidade de Heidelberg]]), [[Frederico I, Conde Palatino de l Reno|Frederico I]], [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] i [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ]; * Ne l piso térreo: [[Frederico III, Eileitor Palatino|Frederico III]], [[Lhuís VI, Eileitor Palatino|Lhuís VI]], [[Juan Casimiro de Simmern]] i [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] (l custrutor deste eidifício). Las augas-furtadas tamien eisibem repersentações alegóricas de la [[Primavera]] i de l [[Berano]], simblos de la trasitoriedade de todo l que eisiste na tierra. L ''Friedrichsbau'' ye l percipal palácio de l castielho, tenndo, para alhá de la fachada virada al pátio, ua segunda fachada repersentativa ne l lhado virado a la cidade. Ne l piso térreo de la strutura ancontra-se la eigreja palaciana, la qual inda funciona actualmente. Ls andares superiores de l eidifício fúrun ousados cumo lhocal de habitação. Depuis de ls devastadores ancêndios de [[1693]] i [[1764]], esta parte de l castielho fui la sola reconstruída. Antre [[1890]] i [[1900]], l ''Friedrichsbau'' fui renovado por Carl Schäfer, un porsor de [[Karlsruhe]], al stilo de l [[Arquitetura storicista|storicismo]]. Nessa época, fui zamcadeado un debate mui cuntroverso, que çcutiu la forma cumo ls spácios anteriores deveriam ser reconstruidos. L [[Stória de Arte|storiador de arte]] [[Georg Dehio]], an particular, tenie manifestado la oupinião que l eidifício eiboluira na sue strutura. Finalmente, fui tomada la decisão de reconstruir l anterior an stilo [[neo-renacença]]. Vários spácios de l ''Friedrichbau'' mostram ua cumposição an stilo pluralista. Las salas i quartos nunca más fúrun outelizados cumo árias de habitação, passando a funcionar cumo [[museu]]. [[Ficheiro:Kurfürst Friedrich IV Pfalz Heidelberger Schloss.jpg|200px|thumb|Frederico IV na galeria de ls antepassados de l ''Friedrichsbaus''.]] ; Frederico IV [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] assumiu la lhiderança de la [[Ounion Protestante]] an [[1608]], pul que l cunflito antre católicos i protestantes creciu seneficativamente ne l Palatinado. Frederico mostrou, anque sue falta de formação, un grande antresse na ária de las [[houmanidades]], tenendo dotado la Ounibersidade de Heidelberg cun cadeiras de stória i [[ourientalismo]]. Frederico abandonou-se als sous prazeres i arruinou las finanças de ls sous territórios. El própio çcribe ls sous scessos i ressacas cun las seguintes palavras: "''you provavelmente fazerie todo outra beç''". L Eileitor Frederico IV manteve ua amportança permanente, tenendo mandado custruir, antre [[1606]] i [[1607]], la fortaleza Friedrichsburg, a partir de la qual benerie a aparecer la cidade de [[Mannheim]] i l [[Schloss Mannheim]]. Las sues percipales actividades ne l Castielho de Heidelberg prendírun-se cula criação de l chamado ''Friedrichsbaus'' i la spansão de las três torres ne l lhado ouriental. ==== Anglischer Bau (Eidifício de la Anglesa) ==== : Nome: nomeado an refréncia a la princesa anglesa [[Isabel de la Boémia|Isabel Stuart]] ([[1596]]-[[1662]]), la chamada "Reina de Ambierno" i mulhier de l Príncepe-Eileitor [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]]. [[Ficheiro:Anglischer Bau Heidelberg 1620 von Merian.jpg|220px|thumb|Gravura repersentando l ''Anglischer Bau'' an 1620, por Matthäus Merian.]] L arquitecto de l ''Anglischer Bau'' ye çconhecido. Las dúbedas oscilam antre [[Salomon de Caus]] i [[Inigo Jones]], ambos benidos para Heidelberg cun Isabel. Cula custrução deste eidifício permanecem las eideias básicas de protecção i de defesa, porque las streitas passagens antre muralhas i la puonte subre l fosso de l castielho oufereciam melhores ouportunidades de ataque a un potencial einimigo. L ''Anglische Bau'' - actualmente an ruínas - fui l redadeiro eidifício amportante custruído na stória de l Castielho de Heidelberg. Quedava situado fura de l quadrado de l castielho antre la Grande Torre i l ''Fassbau'' (Eidifício de l Barril). Ambaixo de l ''Anglischen Bau'' passa la grande ''Rittertreppe'' (Scadaria de l Cabalheiros). Actualmente, rializam-se nas ruínas recepções i spectáculos antegrados ne l festival de l castielho. Cun ls sous 500 metros quadrados, tem spácio para cerca de 300 lhugares sentados. ; Isabel Stuart [[Ficheiro:Eilisabeth Stuart Winterkoenigin 1613 von Anonymus.jpg|thumb|left|Isabel Stuart an 1613.]] [[Isabel Stuart]], nieta de [[Maria Stuart]] i armana de [[Carlos I de la Anglaterra]]. Nacida ne l [[Falkland Palace]] an [[1596]], era la sola filha sobrevivente de l anton [[Jaime VI de la Scócia]], más tarde tamien [[Jaime I de Anglaterra|Jaime VI de l Scoceses, I de Anglaterra i Irlanda]]. Recebiu l nome de Isabel an houmenagem a la Reina [[Isabel I de Anglaterra]]. Isabel tamien fui chamada, por vezes, "Pérola Britânica", pula sue bleza, i "Reina de l Corações", devido a la sue popularidade. Passado cuntactos preliminares, chegórun a la corte anglesa dous ambiados de l Palatinado, portadores dua carta de apersentação. Esta besita tenie cumo oubjectivo la cumbinação dua aliança firmada pul matrimónioa qual era vista cun agrado pulas dues [[Casa Rial|Casas]]. Depuis desso, [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]] viajou para [[Anglaterra]] cul fim de proceder al pedido de casamiento. Mas, la Reina [[Ana de la Dinamarca]], mai de la noiva, oupunha-se al casamiento por Frederico ser "solo" un [[Príncepe-eileitor]]. Inda assi, l sou aspecto sterior cunquistou ls angleses i la moço princesa. Ls dous (a la época ambos cun dezasseis anhos) fúrun cunsidrados l casal de suonho de l sou tiempo. Casórun, ne l die [[13 de Febreiro]] de [[1613]], na Capielha Rial de l [[Whitehall Palace]], an [[Lhondres]]. An [[1619]], fui ouferecida la Frederico la [[Aneixo:Lhista de Reis de la Boêmia|Corona de la Boémia]], perpuosta aceite por el cul ancentivo de Isabel, antre outros. Inda assi l sou reinado fui stremamente breve (antre [[4 de Nobembre]] de [[1619]] i [[8 de Nobembre]] de [[1620]]), pul que quedou coincido cumo Rei de Ambierno i Isabel cumo Reina de Ambierno. La derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]] anunciou l sou çtino de refugiado, que se prolongaria até a la sue muorte, ocorrida an [[1632]]. La sperança ne l auxílio prestado puls parientes angleses de la sue mulhier provou ser anganhosa. Passado l final de la [[Guerra de l Trinta Anhos]] (ocorrido an [[1648]]), Isabel, yá viúva, deseiou regressar la Heidelber acompanhada pul sou filho [[Ruperto de l Palatinado, Duque de Cumberland|Ruperto]]. Inda assi, l sou filho [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], l nuobo Eileitor, rejeitou essa perpuosta. Nessa época, Carlos I Lhuís yá tenie l sou casamiento cun [[Charlotte de Heissen-Kassel]] fragilizado, vivia un remanse cun [[Marie Lhuise von Degenfeld]] i tenie pula frente la reconstrução de ls sous territórios passado la guerra. === Eidifícios cun refréncia a las funções zampenhadas === ==== Bibliotheksbau (Eidifício de la Biblioteca) ==== : Nome: assi chamado por ser eiqui que, alegadamente, se situava la biblioteca. [[Ficheiro:Westseite ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|280px|Ruínas de l ''Bibliotheksbau'' i de l ''Ruprechtsbaus'', cula torre-puorta, vistas de l ''Stückgarten''.]] L ''Bibliotheksbau'' (Eidifício de la Biblioteca), anteriormene tamien chamado erroneamente de ''Rudolfsbau'' (Eidifício de Rudolfo), queda situado antre l ''Ruprechtsbau'' (Eidifício de Ruperto) i l ''Frauenzimmerbau'' (Eidifício de l Salão de las Damas). L eidifício, an stilo [[gótico]] tardio, fui mandado eidificar pul Príncepe-Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]], sendo arguido antre [[1520]] i [[1544]]. La parte melhor preservada de la strutura ye la [[Bay window|jinela saliente]] voltada pa l pátio, ne l purmeiro andar. L chamado ''Bibliotheksbau'' stá an streita lhigação cul bezino ''Frauenzimmerbau'', acrescentado ne l lhado oeste de a cerca. L nome anganhador deste eidifício surgiu, pula purmeira vez, ne l [[seclo XVII]], yá que nun eisistem eibidências que provem la sue outelização purmária cumo ua biblioteca eileitoral. Pul cuntrário, ne l purmeiro andar eisistia un spácio abobadado, chamado de ''tafelstube'' (algo que puode traduzir-se cumo quarto de la mesa), ousado puls homes de l eileitor. Las câmaras cun funções de gabinete chegórun ne l [[seclo XVI]], ua época an que l príncepe yá nun reunia la corte diariamente, an salas apartadas relegadas pa ls andares superiores. L ''Bibliotheksbau'' difere de ls outros eidifícios quinhentistas de l castielho por tenr [[bóbeda]]s an piedra até als pisos superiores. Esso deve-se al facto de eilhi ser mantida nun solo la biblioteca, mas tamien las moedas de l Eileitor. Este eidifício serviu cumo "[[cofre]]" de l castielho i cumo posição de la corte. Ne l piso térreo, las sues paredes ténen três metros de spessura. Ls sólidos spácios de l rés-de l-suolo, alguns de ls quais fúrun pintados, ampliában l ''Bibliothekssaal'' (Salão de la Biblioteca), l qual debie tener un [[pie dreito]] de 6,60 metros. L ''Bibliotheksbau'' fui l solo palácio de l castielho poupado pul ancêndio causado puls franceses an [[1689]], mas fui çtruído an [[1693]]. ==== Frauenzimmerbau (Eidifício de ls Aposentos de las Damas) ==== : Nome: assi chamado por cunter ls aposentos de las damas de la corte (nome actual: ''Königssaal'' - Salão de l Rei) [[Ficheiro:Hof Heidelberger Schloss Ulrich Kraus 1683.jpg|thumb|left|320px|Pátio anterior de l castielho an 1683, cul ''Frauenzimmerbau'', l ''Friedrichsbau'', l ''Gläsernen Saalbau'' i l ''Ottheinrichsbau'', por Ulrich Kraus.]] De l ''Frauenzimmerbau'', de l qual resta solo l piso térreo, fui arguido por orde de [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] na purmeira metade de l [[seclo XVI]]. Provavelmente, las damas de la corte viviam neste eidifício, cun ls sous quartos situados ne ls andares superiores. Ne l piso térreo quedava l Königsaal (Salão de l Rei), outelizado para to l tipo de festividades. Este salão media 34,65 metros de cumprimiento, 16,70 de anchura i 7,40 de altura. L tecto de madeira assentava an quatro [[coluna]]s de piedra, atrabeç dua trave que apoiava las traves de l tecto. Ls dous pisos superiores éran [[anxaimel]]ados. La fachada staba decorada cun várias [[Bay window|jinelas salientes]]. Ne l [[seclo XVII]] fui eisecutada ua preciosa fachada ne l lhado de l páti, cun colunas i figuras pintadas, l que custituiu ua eicelente actualização visual. L ''Königsaal'' perdiu las sues funções de repersentação depuis de la cunclusão de l salões de fiestas ne l ''Gläsernen Saalbau'' i ne l ''Ottheinrichsbau''. Tornou-se nun spácio çtinado als jogos de l cabalheiros, para alhá de ser outelizado para reuniões ó para banquetes an ocasiões festivas. An [[1689]], l salão de fiestas fui totalmente queimado i, más tarde, l sou spácio fui aproveitado para la custrução de l Grande Barril, pul que la strutra recebiu l nome de ''Bandhaus'' (casa de la montagem). Ua vez que ls [[tanoeiro]]s se queixában que la auga de la chuva scorria para eilhes pul barril, [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Baviera|Carlos Teodoro]] deixou las ruínas cul actual telhado de eimergência. Hoije an die, l ''Frauenzimmerbaus'' ye coincido, percipalmente, pul nome de ''Königssaal'', ambora este salão acupas solo l piso térreo de l eidifício. Na [[década de 1930]], l rés-de l-suolo fui reconstruído, servindo, para la cidade de Heidelberg, cumo un salão de fiestas çtinado a eibentos de todos ls tipos. ==== Fassbau (Eidifício de l Barril) ==== : Nome: assi chamado devido al Grande Barril. [[Ficheiro:Grosses Fass (Karl Lhange) 1896.jpg|250px|thumb|L Grande Barril, gravura de 1896.]] L ''Fassbau'' (Eidifício de l Barril) fui mandado custruir por [[Juan Casimiro de Simmern]], antre [[1589]] i [[1592]], specificamente para acuolher l famoso Grande Barril. Staba directamente lhigado al Salão de l Rei, de forma a permitir, durante las celebrações, l acesso directo al bino cuntido ne l barril. Curiosamente, l eidifício fui eisecutado ne l [[Stilo gótico|stilo gótico tardio]], na medida an que ne l período an que fui custruido yá se aplicava l stilo [[renacimiento|renacentista]]. [[Ficheiro:Perkeo.jpg|thumb|left|160px|Figura de Perkeo ne l ''Fassbau''.]] Subre l grande barril argue-se la státua de [[Perkeo]], l [[bufão]] de la corte, simblo de l cunsumo de bino, eilhi colocado por [[Carlos III Felipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] para guardá-lo. Carlos Filipe trouxe Perkeo de [[Annsbruck]], adonde tenie antes l sou trono cumo ''[[stadthouder]]'' (regente) amperial de l [[Tirol]], para la corte de Heidelberg. La lhenda cunta que l Eileitor le terá preguntado se cunseguia buber l cuntenido de l barril solico. La repuosta parece tener sido "''Perché ne l?''" (l que quier dezir "porque nó?", an [[lhéngua eitaliana|eitaliano]]), l que daria ourige a la sue alcunha: "Perkeo". Reinhard Hoppe cunta la stória que se segue: {{Quote|''L Eileitor Carlos Filipe ourdenou al sou [[bufão]], l nano Clemens Perkeo, que guardasse l grande barril. Nua viag pul Tirol tinah daprendido a tirar prazer de l sou pequeinho tamanho i de las sues piadas spirituosas. Quando l Eileitor eisaminou la sue pouca resistência a la bubida, dixe-le: "ben cumigo para Heidelberg. Nomeio-te cabalheiro i camareiro de l barril de l rei. Na adega de l miu castielho stá l maior barril de to l mundo. Se l buberes, la cidade i l castielho seran tous". "''Perche ne l''" (porque nó), respundiu l pequenote. L Eileitor riu i dixe: "Tu serás chamado de Perkeo".|Reinhard Hoppe: "Heimat un Heidelberg"<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/perkeo.html Perkeo]</ref>}} L bino debie ser la sola bubida que Perkeo cunhecie zde la sue anfância. Quando, na sue belheç, adoeciu pula purmeira vez, l sou médico acunselhou-lo a buber bino cun ourgença i recomendou-le que bebesse auga cun abundância. Anque de l grande cepticismo, Perkeo seguiu l cunseilho i morriu na manhana seguinte. Perkeo era ua criatura dina de pena i tenie – cumo [[Victor Hugo]] mencionou – que cunsumir diariamente quinze garrafas de bino, causo cuntrário era açoitado. ==== Gläserner Saalbau (Eidifício de l Salão de Vidro) ==== : Nome: assi chamado devido als speilhos venezianos que ornamentában la Galeria de ls Speilhos de l segundo andar. [[Ficheiro:Arkade Glaeserner Saalbau Heidelberger Schloss von Baptiste Bayot 1844.jpg|180px|thumb|Arcada de l ''Gläsernen Saalbaus'', cun vista de l Ottheinrichsbau, por Baptiste Bayot, 1844.]] L ''Gläserne Saalbau'' (Eidifício de l Salão de Vidro)) fui mandado arguer pul Eileitor [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]]. L sou nome deriva de ls speilhos venezianos persentes ne l salão de l piso superior. Ne l pátio, l eidifício tem raízes nas arcadas renacentistas, ambora la galeria de l passadiço apersente bóbedas an stilo gótico tardio. L lhado norte de l eidifício, virado a la cidade, ye absolutamente sóbrio, l lhado lheste fui decorado cun ua pequeinha [[jinela saliente]] gótica i la fachada virada al pátio tena ua ampena decorada. L Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]] reconstruiu l ''Gläsernen Saalbau'' depuis de l final de la Guerra de l Trinta Anhos. Esso modificou la altura de ls andares i lhevou a la custrução de jinelas arcadas ambutidas na fachada norte. Ls remates de las jinelas inda são an parte visibles na fachada norte. Ne l die [[24 de Júlio]] de [[1764]], un centeilha atingiu dues vezes l eidifício i la strutura ardiu até a las bóbedas de la cave. An [[1897]] fui çcubierto, na parede oeste de l ''Gläsernen Saalbaus'', un grupo de jinelas muradas an stilo gótico einicial, l que sugere la custrução dua zona de l castielho durante la purmeira metade de l [[seclo XIII]]. Acradita-se que l ''Gläsernen Saalbaus'' yá stubisse planeado aquando de la custrução de l ''Ottheinrichsbau'', ua vez que la metade traseira deste redadeiro se sconde por trás de la fachada i fui eisecutada sin decoração. ==== Ökonomiebau (Eidifício de Serbício) ==== : Nome: neste eidifício fcában las árias de serbício de l castielho i la cozina. [[Ficheiro:Schlosshof Brunnenhaus Torturm Ruprechtsbau von Lhouis Hoffmeister ca 1820.jpg|left|thumb|''Ökonomiebau'', ''Brunnenhaus'', ''Torturm'' i ''Ruprechtsbau'', por Lhouis Hoffmeister, 1820.]] Ls tenermos ''"Metzelhaus"'' i ''"Backhaus"'' apuntam para la eisistência dumatadouro i dua panadarie. La antrada pa ls andares superiores lheva a la zona de habitação de ls guardas de l castielho. Ls eidifícios de serbício lhocalizados ne l canto sudeste de l pátio nun são seneficativos sob l punto de vista de la [[stória de la arte]]. La verdadeira cozina situava-se ne l lhado sudeste de l castielho, junto a la ''Gesprengte Turm'' (Torre Çmoronada). Subre estes spácios i la sue lhocalização periférica drento de l castielho, Günter Heinemann scribe l seguinte: {{Quote|La casa de la cozina, que ouregina fumos i oulor de cozinados, terá lhugar nun silencioso canto de l pátio de l castielho que hai mui perdiu l antresse.|Günter Heinemann: „Heidelberg"<ref>Günter Heinemann: „Heidelberg"</ref>}} ==== Soldatenbau (Eidifício de l Suldados) ==== : Nome: assi chamado por ser l spácio de residência de l suldados L ''Soldatenbau'' stá lhocalizado nas prossimidades de la puorta percipal, de forma la que esta quedasse melhor protegida. Na cave de l eidifício de três andares quedava la casa de la guarda, anquanto para cima se situában ls spácios de habitação de l suldados. Staba, eiqui, aquartelada ua [[guarnição]] permanente de 50 suldados, çtinados a garantir la guarda i ls serbícios honorários de l castielho. [[Ficheiro:Heidelberger Schlosshof (Karl Lhange) 1895.jpg|210px|thumb|La ''Brunnenhalle'' antes de la Torturm, 1895]] ==== Brunnenbau (Eidifício de l Chafariz) ==== : Nome: eifício situado ne l pátio, custituído por ua galeria, la ''Brunnenhalle'' (Galeria de l Chafariz), subre l [[chafariz]]. Directamente ne l ''Soldatenbau'', stá ancluida la ''Brunnenhalle'' (Galeria de l Chafariz), mandada eidificar pul Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]]. Ye notable pulas quatro colunas monolíticas lhivres i pulas dues meias-colunas adossadas a la parede. L [[Poço (auga)|chafariz]] semi-anterrado tem cerca de 16 m de perfundidade i fui custruido, provavelmente, ne l anho de [[1508]]. An relação a las colunas, [[Sebastian Münster]] afirmou que estas poderien tener ourige ne l palácio de [[Carlos Magno]] an [[Angelheim am Rhein|Angelheim]], la sue cidade natal, tenendo sido colocadas pul Eileitor [[Felipe, Eileitor Palatino|Filipe]] ne l sou Castielho de Heidelberg, ne l lhugar adonde inda se ancontram hoije. Possiblemente, estes pedamiegos benirun dua antiga strutura de la bezina cidade de [[Mainz]]. === Torres === ==== Dicker Turm (Torre Gruossa) ==== : Nome: assi chamada devido a la sue parede cun siete metros de spessura. [[Ficheiro:Dicker Turm Heidelberger Schloss von Carl Philipp Fohr 1813 1814.jpg|thumb|left|250px|La ''Dicker Turm'' nua gravura de Carl Philipp Fohr, 1813.]] La ''Dicker Turm'' faz parte de las fortificações de l Castielho de Heidelberg custruídas pul Eileitor Lhuís V. Tenie quaije quarenta metros de altura i las sues paredes siete metros de spessuara i un diâmetro total de 28 metros. Inda assi, estas fuortes paredes fúrun çtruídas. La causa quedou a dever-se a las lhinhas de ruptura, por eisemplo, adonde las muralhas éran perfuradas pulas [[seteira]]s. Tal tamien resultou de l facto de l [[arenito]] nun ser tan sólido cumo la argamassa que lhigava ls cubos desta piedra. A torre tenie un eifeito amenaçador subre la cidade, l que, de resto, tamien era antenção de l sou criador, ua vez que Lhuís V cunsidrava que la paz solo podia ser cunservada pul medo. Frederico V mandou trasformar la parte superior de a torre nun [[triato]], copiado, an [[1613]], de l lhondrino [[Globe Theatre]]. Cula anstalação desta sala de triato na ''Dicker Turm'', l Eileitor deseiou associar la ourige britânica de la sue mulhier a la cuntinação de la tradição teatral de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. La quaije circular plataforma superior de a torre tenie un diâmetro de cerca de 28 metros i ua ária de 85 metros quadrados. [[Ficheiro:Dicker Turm Heidelberg 1645 von Merian.jpg|thumb|200px|La ''Dicker Turm'' nun zeinho de Matthäus Merian, 1645.]] Na anscrição de la placa colocada na ''Dicker Turm'' nun stá mencionado solamente l custrutor de a torre, mas tamien la trasformação efectuada ne l andar superior. Esta tarefa puode ser atribuída, solo, al arquitecto de [[Nuremberga]] Peter Karl. Na anscrição an [[lhatim]] lê-se: : LVDOVICVS COM(s). PAL(atinus). R(heini) ELEC(tor). DVX. BAVAR(iae). / MOLEM. HANC EXSTRUXIT. La(nno) C(hristi). MDXXXIII. / FRIDERICVS V. COM(s). PAL(atinus). R(heini) ELEC(tor). / S(acri). R(omani). I(mperii). VICARIVS. BAVAR(iae) DVX / AD. ZONAM. VSQ(ue). DESTRVXIT / REFECIT, FORNICIBVS. DISTINXIT / COENACVLI ATTITVDINI. II XXXIII. PED(s). ADDIDIT. / COLVMNAM. TOTIVS. TECTI. MOLEM. SVSTINENTEM / I. MEDIO. SVSTVLIT / IMMOTO. INCORRVPTOQVE TECTO / HAEC. MONVMENTA. POSVIT / La(nno). S(alutis) MDCXIX : (Tradução: „''Lhuís, Conde Palatino de l Reno, Eileitor i Duque na Baviera, mandou arguer este eidifício ne l anho de Cristo de 1533. Frederico V, Conde Palatino de l Reno, Eileitor i Governador de l Sacro Ampério Romano, Duque na Baviera, tenendo l mesmo eidifício abandonado, reconstruiu-lo, cun ua bóbeda a cobrir l tecto, oumientou la altura de la sala de refeições 33 pies, colunas que sustentam to la carga de l tecto, sin remover nin danificar l telhado, i este monumiento fui deixado ne l anho de la Salvação de 1619.''") Las dues figuras de piedra mostram ls Eileitores [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] i [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]], ls dous custrutores de a torre. An [[1689]], la strutura de la parede de l lhado norte fui bumbardeada i caiu ne l bal. Depuis de la çtruição de [[1693]], ls habitantes de Heidelberg oubtivírun ua outorização oufecial para percurar i lhevar las piedras talhadas de la ''Dicker Turm'', cul fim de reconstruirem las sues casas. Un eisemplo desso ye la [[Haus zum Riesen]], un palácio ourbano situado ne l nº 52 de la ''Hauptstraßi'' (Rue Percipal) de Heidelberg, pertencente al Tenente General i Comandante Supremo de la Caça [[Heirren von Venningen|Friedrich Freiherr von Venningen]], la qual fui custruida cun blocos de piedra de la Dicker Turm cun outorização spressa de l Eileitor. [[Ficheiro:Seltenleer und Torturm am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|160px|''Seltenleer'' (a la squierda) i ''Torturm''.]] ==== Seltenleer (Torre-Prisão) ==== : Nome: ''Seltenleer'' (Spácios Ralos) , ó ''Nimmerleer'', ye l nome dado a la ''Gefängnisturm'' (Torre Prisão) zde [[1603]] i andica, por assi dezir, que l spácio acupado puls prisioneiros nunca staba vazio. Las ruínas de la ''Gefängnisturm'' (Torre-Prisão) quedam situadas ne l canto sudoeste de l fosso de l castielho. L spácio de la prisão ancontrava-se, provavelmente, na base pouco eiluminada de a torre. Dificilmente poderá ser cunsidrada cumo ua torre de defesa. Ye la más pequeinha de las torres de apoio, cun un diâmetro sterior de cerca de 10 metros, ua altura aproximadada de 19,50 metros i paredes cun ua spessura de 2,75 metros. Nun ye cierto que l [[Antipapa Juan XXIII]] tenga sido aprisionado an Heidelberg, ambora alguas declarações mencionem l castielho. Deste modo, la ''Seltenleer'' poderá tener servido de prisão al antipapa. Inda assi, presume-se que tal tenga acuntecido nas prossimidades de la ''Alte Brücke'' (Puonte Bielha), pus ua carta, traduzida an eitaliano pa l [[Papa Paulo V]], faz alusão a la chamada Brückenaffe (Puonte de l Macaco), na passagem an que diz ''"ans Gefängnis, so man den alten Affen nennet"'' ("na prisão, antoce ne l chamado bielho macaco"). ==== Torturm (Torre-Puorta) ==== : Nome: torre que servia de puorta de acesso al sistema de defesa i adonde staba anstalado l reloijo de l castielho. [[Ficheiro:Bruecke und Brueckenhaus ç Heidelberger Schlosses.jpg|160px|left|thumb|Vista parcial de la ''Torturm'', cula puonte i la casa de la puonte.)]] La ''Torturm'' antre [[1531]] i [[1541]] cumo parte de las fortificações abrangidas pul porgrama de defesa de l Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]]. Mantém-se até a la actualidade cumo la percipal puorta de antrada de l castielho. Ne l subterrâneo eisiste un speço sin eiluminação que ye muitas vezes çcrito cumo calaboço. Na câmara que sirbe de passagem atrabeç de la puorta eisiste l buraco dun ascensor, l qual repete ne ls três pisos arriba. Estes furos éran neçairos para abastecer de mantimientos ls guardas de a torre, ls quais residiam ne l piso superior de la strutura. La ''Torturm'' ye custituida por cubos de [[arenito]]. Tem ua altura de 52 metros, medidos a partir de l fosso, i ua superfice de 12,5 metros quadrados, sendo, actualmente, la más alta de las torres de l castielho. De la fortificação inda eisiste un grande portão carvalho cun un speçamiento (''Nadelöhr'') i las puntas de las grades de l portão. An [[1689]], l ancêndio que queimou l ''Ruprechtsbau'' atingiu l telhado de a torre, çtruindo-la. Actualmente, l que se puode ver de a torre de guarda fui arranjado ne l anho de [[1716]], durante l período [[barroco]], tenendo l vestíbulo de antrada de l çtruído castielho sido recuperado antes que la degradação se tornasse eirreversible. La fachada de a torre ye dominada pul chamado ''Torriesen'', ua spece de nicho, cun 3,40 metros de altura, cuntendo dous lhiones i guardado pulas státuas de dous cabalheiros. L brasão que deveria star antre ls lhiones, alegadamente an prata, ancontra-se an falta i, provavelmente, terá sido derretido. Las státuas de ls dous cavaleiros, datadas antre [[1534]] i [[1536]], stan apoiadas subre [[mísula]]s i cubiertas por baldaquinos. [[Eimagem:Heixenbiss Heidelberger Schloss 02.JPG|thumb|160px|La argola de fierro cula chamada "Dentada de la Bruxa".]] La puonte antre la ''Torhaus'' (Casa de la Puonte) i la ''Torturm'' fui çtruida puls splosivos franceses, an [[1693]], i restaurada pul Eileitor [[Carlos III Felipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] juntamente cula puonte lhevadiça. La puonte lhevadiça solo fui abandonada an [[1810]], sendo custruida, anton, ua lhigação permanente atrabeç dua puonte fixa, cujos pedamiegos atingem ua perfundidade de vinte metros subre l fosso. Inda se puoden recoincer na ''Torturm'' ls buracos para las corrientes que moviam la puonte lhevadiça. ; La "Dentada de la Bruxa" Ne l portão de l pátio de l castielho ancontra-se ua argola, cula qual ls besitantes dában ua pancada na puorta quando percurában antrar. Segundo la lhenda, recebirie l castielho de persente aquel que mordesse la argola. Muitos tentórun essa tarefa, tal cumo ua bruxa cula sue fuorte dentição, la qual fizo tentativas até quaije partir ls dientes. Essa bruxa tentou mordê-la várias vezes, mas la fuorça de la sue magia falhou. Solo permaneciu un pequeinho aperfundamiento ne l batente de la argola, la chamada ''Heixenbiss'' ("dentada de la bruxa"). Daniel Häberle cunta la stória que se segue: {{Quote|''Aquel que, al serbício de l senhor de l castielho, cunseguir morder la argola de la puorta, será l próssimo rei. Ne l pensamiento tranquilo de l senhor de l castielho, stá persente que nesta tarefa nun stan ambolvidos solo ls dientes, mas tamien ls eilemientos de la vida.''|Daniel Häberle<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/heixenbiss.html Heixenbiss]</ref>}} Actualmente puode ver-se la argola de la puorta cula suposta dentada, i la lhenda cuntina a afirmar que recebirá l castielho de persente aquel que cunseguir morder la argola. ==== Krautturm (Torre de la Yerba) ==== : Nome: L nome ''Krautturm'' ye detectable zde l [[seclo XVII]]. Esto deve-se al facto de l piso anferior tener servido, aparentemente, de armazém de granos (''Kraut'' - Yerba = ''Pulver - granulado). Más tarde esse nome fui substituido pula spressão ''Gesprengter Turm'' (Torre Çmoronada). Tamien ye coincida pula zeignação de ''Pulverturm''). [[Eimagem:Carl Blechen 003.jpg|thumb|220px|Carl Blechen: "''La Gesprengte Turm de l Castielho de Heidelberg''".]] La ''Krautturm'' fui splodida, an [[1693]], puls suldados franceses durante la Guerra de Sucessão de l Palatinado, depuis de la detonação dua mina se tener mostrado ineficaz an [[1689]]. Zde anton, ye possible ver ls scombros de a torre caídos ne l lhocal. L bumbardeamiento demunstrou que l material de lhigação era más resistente que ls tijolos de arenito burmeilho que custituiam a torre. A torre tenie, oureginalmente, ua altura de cerca de 28 metros. An [[1610]] fui oumentada até als 42,50 metros. Actualmente, las sues ruínas inda se arguem até als 33 metros. Un de ls admiradores desta ruína fui [[Johann Wolfgang von Goethe]], que zenhou esta torre a partir de la [[puonte]] subre l [[fosso]], ne l die [[23 de Setembre]] de [[1779]]. Goethe besitou Heidelberg uito vezes, mas la quarta vez fê-lo an segredo, tenendo l facto sido revelado, atrabeç de pesquisas, solo an [[1899]]. Aparentemente, Goethe tenie prainos políticos secretos, possiblemente lhigados a la criação dun prencipado an Heidelberg, que se oupusesse al poder de [[Frederico II de la Prússia|Frederico, l Grande]]. De qualquier forma, ne l die [[23 de Setembre]] de [[1779]], [[Carlos Augusto, Grano-duque de la Saxónia-Weimar-Eisenach]] i Goethe anterrompírun, an Heidelberg, la çlocação que efectuában a la [[Suíça]], tenendo passado to la tarde ne l castielho. Carlos Augusto "''mobiu-se lhentamente an torno de las guapas ruínas antigas''", anquanto Goethe fazie ls purmeiros zeinhos de la çtruída ''Pulverturm''. ==== Apothekerturm (Torre de la Framácia) ==== : Nome: esta torre deve l sou nome a la palavra griega "apotheca", que quier dezir "spácio de armazenamiento". Na verdade, nunca albergou ua framácia, la qual stubo alojada noutras partes de l castielho. Actualmente faz parte de l ''Deutschen Apothekenmuseums'' (Museu de la Framácia Alman).<ref>[http://www.deutsches-apotheken-museum.de/ Site de l ''Deutsches Apothekenmuseum'']</ref> La ''Apothekerturm'' ye ua ''Flankierungsturm'' (torre de acompanhamiento), custruida al mesmo tiempo de la ''Glockenturm'' i de la ''Krautturm''. A torre queda más ó menos a meio de l 125 mets de l lhado ouriental de l castielho. Las antigas muralhas fúrun substituidas por tijolos ó jinelas. Ne l anho de [[1600]], a torre fui cumbertida nun spácio residencial para la corte an spansão. L ''Deutsche Apothekenmuseum'' recebiu, an [[1957]], spácios ne l ''Lhudwigsbau'' i na ''Apothekerturm'' para las sues colecções. Antes, este museu stubo anstalado an [[Munique]] i - depuis de bumbardeado ne l decorrer de la [[Segunda Guerra Mundial]] – na [[Neue Residenz (Bamberg)|Neue Residenz]] de [[Bamberg]]. Antre las sposições de l museu anclui-se ua casa ó ua framácia de viagem (''Reiseapotheke'') na posse dun senhor de tierras, para alhá de valiosos [[almofariz]]s i vasos çtinadas a armazenar drogas, ouriundos de l períodos [[gótico]] i [[Renacimiento|renacentista]]. Puoden, inda, besitar-se las anstalações de quatro [[framácia]]s antigas (coincidas cumo ''Ouffizin''), datadas de ls seclos [[seclo XVIII|XVIII]] i [[seclo XIX|XIX]]. L punto alto de l museu ye custituído pula colecção de medicamientos (''Materia medica''), la qual eisibe drogas cunseguidas a partir de minerais, animales i plantas. [[Eimagem:Altan Glockenturm Heidelberger Schloss von Lhaurent Deroy 1844.jpg|140px|thumb|La ''Glockenturm'' i vista parcial de l ''Altan'', por Lhaurent Deroy, 1844.]] ==== Glockenturm (Torre de l Campana) ==== : Nome: assi chamada por tener un campana pendurado ne l sou topo, l qual podia ser ouvido la grande çtância. Este canto de l castielho stubo fuortemente associado al arsenal, quedando la parte superior de la ''Glockenturm'' çtinada la fins residenciais. [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] mandou duplicar la altura de a torre, redonda i cun un solo piso, ganhando cun esso spácio residencial de repersentação. De la relativamente baixa torre de la artilharia, de [[1490]], naciu un eidifício civilizado. Deste modo, l antigo tecto fui removido, la alvenaria chubida i ua nuoba cobertura lhevantada. Las jinelas deste [[belvedere]] ouferecem ua ampressionante vista de l bal de l [[Neckar]]. La ''Glockenturm'', ne l canto nordeste, ye l simblo de l eidifícios de l castielho. Stá an ruínas zde que fui atingida por un centeilha na nuite de [[25 de Júnio]] de [[1764]], tenendo l ancêndio dende resultante çtruído to l eidifício, cun scepção de las paredes steriores. == Outras anstalaçones == === Pátio de antrada === L pátio de antrada de l Castielho de Heidelberg ye ua ária cumpreendida antre l porton percipal, l poço alto de l príncepe (''Oubíren Fürstenbrunnen''), l porton de Eilisabeth pa l jardin (''Stückgarten''), l porton de l palácio i la antrada para jardin. Por bolta de [[1800]] fui ousado pul [[Prefeito de l palácio|admenistrador]] para secar roupa. Mas tarde fui ousado para apascentar buis, sendo eilhi mantidas galhinhas i gansos. ==== Porton percipal ==== La aprossimaçon al pátio ye feita atrabeç dua puonte de piedra subre un [[fosso]] an parte preenchido. L porton percipal fui custruido ne l anho de [[1528]]. la casa de begia oureginal fui çtruida durante la [[Guerra de l Nuobe Anhos]] i substituida, an [[1718]] por un arcado porton arcado. L porton situado a la squierda de la antrada percipal fui cerrado por meio dua puonte lhebadiça. ==== Placa memorial la Goethe ==== [[Eimaige:Marianne von Willemer.png|thumb|Marianne von Willemer]] [[Eimaige:Goethe Ginkgo Biloba.jpg|thumb|right|Manuscrito oureginal de l poema la Goethe.]] An [[1961]] fui arguida ua placa de piedra, nua parede arruinada de l abiário, para substituir ua outra más antiga. La anscriçon reproduç bersos scritos por [[Marianne von Willemer]] lhembrando l sou redadeiro ancontro cun [[Johann Wolfgang von Goethe]]. De l nuobe strofes, scritas ne l die [[28 de Agosto]] de [[1824]], por ocasion de l 75º anibersário de Goethe, ancontram-se trascritas trés ne l castielho: : ''Ne l terraço un alto arco abobadado'' : ''fui an tiempos l sou ir i benir'' : ''l código puxado a partir de la amada mano'' : ''You nun la ancontrei, eilha yá nun puode ser bista'' : … : ''Este poema scrito por Marianne von Willemer'' : ''an mimória de l ser ultimo ancontro cun'' : ''Goethe ne l Outonho de l anho de 1815'' Eimediatamente an frente de la placa memorial la Goethe argue-se la arble de [[Ginkgo]], de la qual Goethe dou ua fuolha la Marianne von Willemer cumo simblo de amisade. L poema fui publicado más tarde cumo "''Suleika''" na obra [[West-östlicher Diwan]]. Fui trasmitido que Goethe simpatizaba cun las fuolhas de Ginkgo i cula sue forma de pregueada. Nua de las fuolhas ambiou ua spresson de afeto por Marianne von Willemer, la terceira mulhier dun sou amigo de [[Frankfurt]], l banqueiro Johann Jakob von Willemer, más moço que el más de binte anhos. L coleçonador de arte i scritor [[Sulpiz Boisserée]], simpatizante de Goethe, menciona na antrada dun diário la génese de l poema ''"Gin(k)go biloba"'': : „''Heitrer Abend. G. tubo de Wilemer ua fuolha de Ginkho (sic) biloba cumo simblo de amisade de la cidade. Nun se sabe se cun dues ó ua prega. Era este l cuntenido de l bersos.''" L testo de l poema ampeça de la seguinte forma: : '''Ginkgo Biloba''' : ''Esta fuolha dua arble de l Ouriente,'' : ''Fui dada al miu jardin.'' : ''Rebela un cierto segredo,'' : ''L qual me dá prazer i antriga las pessonas.'' : … La carta cuntendo este poema, cul qual Goethe ancluiu dues flhas de Ginkgo, puode ser bisto ne l Museu Goethe, an [[Düsseldorf]]. L Ginkgo, plantado an [[1795]], al qual Goethe cunduziu Marianne von Willemer, an [[Setembre]] de [[1815]], yá nun se ancontra de pie. Zde [[1928]], la arble de Ginkgo eisistente ne l jardim de l castielho fui rotulada cumo sendo "la mesma arble que anspirou Goethe a criar l sou guapo poema". La arble inda eisistia, probabelmente, an [[1936]]. ==== Sala de arreios ==== La antiga sala de arreios, oureginalmente ua casa de carruagens, fui na rialidade ampeçada cumo ua fortificaçon. Depuis de la [[Guerra de l Trinta Anhos]] fui ousada cumo stábulos, assi cumo armazén de ferramientas, garagem i casa de carruagens. Ne l [[seclo XVIII]], la [[bóbeda]] colapsou, sendo reedificada antre [[1977]] i [[1979]]. Atualmente sirbe cumo cafetaria pa ls bejitantes. ==== Poço de l Príncepe ==== [[Eimagem:Ouberer Fuerstenbrunnen am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|Scaleiras de acesso al poço de l príncepe.]] L Poço Alto de l Príncepe fui zenhado i custruido durante l reinado de l Príncepe [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]]. Subre l porton de acesso al poço ancontra-se l sou monograma cula data de [[1738]] cinzelada na piedra. Ne l lhado squerdo de la scaleira de acesso ancontra-se la seguinte ampeçon: : [DlreCtione] ALeXanDro Blblena CVra eit oupera HeinrICl Neeb Fons hIC PrInCIpaLIs reparat(Vs) PVrIor sCatVrlt : (Tranduçon: Esta obra fui ampreendida sob la superbison de [[Alessandro Galli de la Bibiena]] i Heinrich Neeb.) La anscriçon ye un cronograma para la data de [[1741]]. Atrabeç desta fuonte i de l Poço Baixo de l Príncepe fúrun supridas, até al [[seclo XIX]], las necidades de auga na residéncia de l príncepe an [[Mannheim]]. An [[1798]], [[Johann Andreas von Traitteur]] recordou este trasporte de auga: {{Quote|Debido a la falta dua buona i soudable fuonte de auga, siempre que la corte staba an Mannheim, la auga neçaira era trazida diariamente de la muntanha. Era bien coincido que na garaige staba guardado l bagon special de auga, que era lhebado para Heidelberg diariamente i que trazia auga de l Poço de l Príncepe situado ne l topo de l castielho.|Hans Weckesser: „''Geliebter Wasserturm.''"<ref>Hans Weckesser:''"Amada Torre de Agua. La Stória de ls marcos de Mannheim"''.</ref>|Hans Weckesser: "''Geliebter Wasserturm''"}} La qualidade de la auga an Mannheim era tan mala, que las famílias de la classe alta de la corte financiában este trasporte de auga de Heidelberg para Mannheim. Na residéncia de l príncepe, eisistiu, até [[1777]], un cargo na corte antitulado de ''"Heidelberger Wasserfüller"'' ("Anchedor de Auga de Heidelberg"). === Altan === Nome: ''Altan'' ye ua palabra almana que deriba de l [[lhéngua eitaliana|eitaliano]] ''altana'', que por sue beç deriba de l [[lhatin]] ''altus'' (alto), sendo atribuida la terraços ó belbederes. [[Eimagem:Altan Glockenturm Friedrichsbau Heidelberger Schloss von Lhouis Hoffmeister ca 1820.jpg|thumb|left|300px|L ''Altan'', cul ''Friedrichsbau'' i la ''Glockenturm'', an 1820, por Lhouis Hoffmeister.]] L ''Altan'' (atual terraço de l besitante), la chamada "Baranda de l Príncepes ("''Balkon dar Fürsten"''), ouferece buonas bistas subre l bal de l Neckar, la cidade de Heidelberg i las prossimidades de l ''Heiligenberg'' (Monte Santo) cula ''Philosophenweg'' (Strada de l Filósofos). La puorta situada a la dreita, na stremidade oucidental de l ''Altan'', cunduz al spácio de l grande barril. L ''Altan'' ye un amplo spácio, apartado más de uito metros de l ''Friedrichsbau'', que cunduz a la cidade atravé de la ''Burgweg'' (Strada de l Castielho). Ne ls cantos steriores de l Altan ressaltam dous mirantes abiertos, que se associam a la ostensiba fachada de l ''Friedrichsbau'' i al amplo terraço. Cula anstalaçon de la fachada de l ''Altan'', mantém-se la tradiçon de l eidifícios periféricos ancerrados nua muralha sterior. Na parede de apoio de l terraço, l Eileitor [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] deixou ua anscriçon cul sou nome, al qual acrecentou l sou lhema favorito an lhatin: : ''"Pfalzgraf Friderich /Churfürst bawet mich / 1552/ D(i) C(oelo) V(ictoria)" - (zu dt. etwa: ''Dar Himmel gibt den Sieg'')"'' La strutura sob la baranda serbia pa l armazenamiento de armas, muniçones, mantimientos i abrigo pa ls suldados. Ambaixo de l terraço, ne l ''Altangarten'' (Jardim de l Altan), ancontra-se la antiga "''Großen Batterie''" (Grande Bateria). Esta ye un fuorte canhob de bronze zeignado pul nome francés de "''Le Coco''" (que quier dezir "l frango"). Esta arma fui fundida an [[1794]], l terceiro anho de la República Francesa, na cidade de [[Douai]]. "''Le Coco''" puode tener sido capturado durante la bitória subre un cuntingente de tropas francés, an [[Handschuhsheim]], i lhebado pa l castielho cumo un troféu. ; L Salto de l Cabalheiro [[Eimagem:Rittersprung 03.JPG|thumb|250px|''Dar Rittersprung'' (L Salto de l Cabalheiro).]] Wilhelm Sigmund cunta la seguinte stória ne l sou lhibro "''Alt Heidelberg''" (Antiga Heidelberg): {{Quote|''Cierta vz, durante la rializaçon dun banquete ó outro eibento, eirrompeu subitamente un ancéndio ne ls spácios superiores de l castielho, sendo todas las damas i cabaheiros postos debrebe an sigurança, cun scepçon dun cabalheiro. Este nun staba familiarizado cun ls cumpartimientos, scaleiras i corredores i ancontrou todas las salidas bloqueadas pul fuogo. Las chamas ancontrórun facilmente quemido nas cortinas i noutros materiais anflamables. Ancontrando-se cercado, gritou por ajuda. Inda assi, naide l oubiu, l que talbez l tenga lhebado a pensar que nun restaba naide para salbá-lo. Antoce, nun le restaba outra alternatiba senó saltar temerosamente pula jinela. I l cielo recompensou l audacioso ato. Finalmente, chegou íntegro al fondo. Mas l suolo fui perfurado pulas fuortes botas, deixando alhá pegadas que inda hoije puoden ser bistas. Las pessonas registórun estas stranhas marcas ne l ''Altan'' de l castielho cul nome de "Salto de l Cabalheiro" (''Rittersprung'').|Wilhelm Sigmund: „''Alt Heidelberg''"<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/rittersprung.html Rittersprung]</ref>}} Atualmente, ls besitantes de l castielho tentam que ls sous calçados se ancaixem nas pegadas de l cabalheiro. Outra lhenda associa la pegada cul Eileitor [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]], afirmando que este saltou, cumpletamente alcoolizado, de la jinela de l sou palácio pa l terraço de l castielho. === Fossos (Hirschgraben/Halsgraben) === [[Eimagem:Hirschgraben ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|left|Bista parcial de l ''Hirschgraben''.]] : Nome: Ne ls fossos tamien éran mantidos benados, de adonde resulta l nome de ''Hirschgraben'' (Fosso de l Benados). Ls [[fosso]]s fazien parte de l sistema de defesa de l castielho. An [[1962]], pensou-se an repoboá-los cun benados, mas esta eideia nun se cuncretizou porque l terreno pisado oufereca ua bison zagradable. Ye defícel eimaginar que ne l ''Hirschgraben'' (Fosso de l Benados) tubírun lhugar demunstraçones de caça. [[Eimagem:Heidelberger Schloss von Johann Wolfgang Goethe.jpg|thumb|280px|Ls fossos de l castielho nun zeinho de Goethe.]] Na base de l muro oeste ancontram-se nuobe buracos, resultantes de las tentatibas francesas de poner minas, an [[1693]], por baixo de l dezido muro, las chamadas "cadeias de spluson" (''Kettensprengungen''). Inda assi, la outelidade de la pólbara fui lhemitada pula houmidade i, por outro lhado, tamien fui detreminada pula persença de las tropas amperiais, pul que nun houbo tiempo para que ls comandos de spluson fússen dados. Un oubstáculo adicional a un possible ambasor poderie tener sido ua inundaçon. L fluxo de auga podia ser zbiado pa l fondo de l ''Hirschgraben'', inundando-lo. L Eileitor [[Juan Guilherme, Eileitor Palatino|Juan Guilherme]], residente an [[Düsseldorf]], nun staba sastifeito cula sue Residéncia an Heidelberg, tenendo planeado reabastecer l fosso oeste atrabeç de l zambolbimiento de nuobos eidifícios. === Poço baixo de l Príncepe === : Nome: Nacente de auga que abastecie la corte eileitoral ne l [[Schloss Mannheim]]. L Poço baixo de l Príncepe (''Untere Fürstenbrunnen'') ye un chafariz, custruido a mando de l Eileitor [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Baviera|Carlos Teodoro]] cumo cumplemiento de l Poço Alto de l Príncepe, çtinado a abastecer l [[Schloss Manneim]], la nuoba residéncia de l eileitores, cun auga potable. L trasporte de la auga até [[Mannheim]], la binte quilómetros de çtáncia, era feita durante la nuite cul recurso la [[mula]]s. Tamien eiqui stá ua anscriçon, an lhatin, dedicada al Eileitor Carlos Teodoro. Nesta anscriçon, l eileitor i la sue sposa, [[Isabel Augusta de Sulzbach]], san chamados de pai i mai de la pátria i associados al "nuobo i mui saudable poço": : NOVA ET SANISSIMA CAROLI / THEODORI PATRIS PATRIAE / SCAT VRIG0 / La MATRE PATRIAE ELISABETHA / AVGVSTA IN NECTAR RECENS / SANITATIS PARITER. DESIGNATA Acede-se al poço de granito atrabeç dua puorta de fierro, subre la qual se puode lher la seguinte anscriçon an lhatin: : NATVRA SANVS. DIRECTIONE THOMAE BREYER CLARVS : (traduçon: "''Natureza saudable. Direçon de l famoso Thomas Breyer''") Esta anscriçon repersenta un cronograma, de l qual resulta l anho de [[1767]]. === Casamata === [[Ficheiro:Halsgraben am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|180px|Casamata de la auga ne l ''Halsgraben''.]] : Nome: la palabra deriba de l eitaliano ''casamatta'', que quier dezir "casa armada", cun ourige nas palabras ''casa'' (casa) i ''matta'' (scura). La casamata, protegidas por bóbedas dua fortaleza antes de l bumbardeamiento pula artilharia, custitui, depuis de la [[Guerra de l Trinta Anhos]], l que resta dacitada fortaleza. An bejitas guiadas, puode berificar-se se ye berdade la eisisténcia dua salida de eimergéncia para a cerca. L muro, situado mui ambaixo de las torres i eidifícios, tenie, al mesmo tiempo, la funçon de apoiar la parte ouriental de l castielho an ouposiçon al ''Friesental'' (Bal Fresco) i fins melitares. Ua parte desta casamata fui anterrada, mas stá outra beç la çcubierto. Inda se mantém antata antre la ''Apothekerturm'' i la ''Krautturm''. Na parte sterior puoden detetar-se lhacunas. La casamata fui cunsidrabelmente anfraquecida atrabeç de las remodelaçones i reconbersones feitas puls bários eileitores. An [[1998]], por rezones de sigurança, ua parte de ls caminos de l ''Friesenberg'' (Monte Fresco) fúrun ancerrados junto a la casamata. La casamata de la auga, un muro que cunduz a la ''Krautturm'', ye ua galeria de bóbeda dupla, datada de l [[seclo XVI]], de cuja base sal l acesso al ''Friesental'' a partir de l fosso de l castielho. La parte de cima serbiu de passaige de la auga benida de l [[Königstuhl]] pa l castielho. === Zeughaus i Karlschanze === [[Eimagem:Zeughaus Heidelberger Schloss von Johann Ulrich Kraus 1684 (Ausschnitt).jpg|220px|left|thumb|La ''Karlsturm'' i la ''Zeughaus'' (a la squierda), an 1684, por Johann Ulrich Kraus.]] : Nome: ''Zeug'' ye ua spresson mediebal almana para [[armadura]], ancluindo, más tarde, ls respetibos acessórios quando la artilharia formou ua [[guilda]]. La antiga ''Zeughaus'' (Casa de las Armaduras) fazie parte de la arquitetura melitar i corresponde a la redadeira fase de spanson de las fortificaçones de l castielho. Ancontra-se ne l punto más setentrional de la planta de l castielho i porjeta-se cumo un [[bastion]] pa l bal de l Neckar. An frente a la ''Zeughaus'' quedaba l arsenal de l canhones, cun un spácio arriba çtinado la armas de pequeinho calibre. Na ''Zeughaus'' fúrun mantidas armas, muniçones i armaduras. Durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]], la ''Zeughaus'' sofriu danos pesados, devido a bumbardeamientos lhançados a partir de l ''Heiligenberg'', na borda ouposta de l [[Neckar]]. Estas marcas inda san bisibles na albenaria. An [[1693]], la ''Zeughaus'' fui dinamitada puls franceses durante la Guerra de Sucesson de l Palatinado, sendo restaurada más ua . An [[1764]], la strutura sofriu un ancéndio, nun sendo restaurada depuis desso. Antes de la ''Zeughaus'' queda l ''Karlsschanze'' (Reduto de Carlos) cula ''Karlsturm'' (Torre de Carlos), ua custruçon meramente melitar çtinada a garantir la sigurança de l porton norte. Fui custruida depuis de la Guerra de l Trinta Anhos ne l lhocal dua casa çtinada a jogos (''Ballspielhause''). Atualmente, l acesso al castielho ye feito sclusibamente pul porton sul. La ''Karlsturm'' fui custruida an [[1683]] i lhougo çtruída, an [[1689]], pulas tropas francesas. Atualmente, la antiga torre stá quaije cumpletamente zaparecida. == Jardins == === Stückgarten (Jardin de las Peças) === [[Eimagem:Stueckgarten Heidelberg 1620on Merian.jpg|200px|left|thumb|Bista de l ''Stückgarten'' para alhá de la muralha, por Matthäus Merian, 1620.]] : Nome: L nome ''Stück'' (Peça) refere-se als canhones que eiqui fúrun anstalados. ''Stück'' ye un termo zatualizado para un tipo de [[canhon]]. L ''Stückgarten'' (Jardin de las Peças) corresponde al terraço oucidental de l castielho. Oureginalmente, este spácio fui criado pul Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] para la anstalaçon dua lhinha de canhoness. [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]], al stablecer eiqui un jardin de recreio (''Lhustgarten''), anfraqueciu la capacidade de defesa de l castielho. L passeio de recreio an que fui cumbertido l ''Stückgarten'', al qual fui dado acesso pul ''Eilisabethentor'' (Porton de Isabel), tornou-se nun prazer pa ls eilegantes de la corte. Ne l [[seclo XIX]], l ''Stückgarten'', que nun fazie parte de l ''Hortus Palatinus'', fui ambolbido ne l ambestimiento total. Para drento de la ''Eilisabethentor'', eisistia ua Casa de Páixaros (''Vogelhaus'') ne l acesso al palácio. Ua alameda cunduzia al ''Anglischen Bau'', anquanto la superfice de l jardin era cubierta por canteiros ornamentais. Quando la Guerra de l Trinta Anhos ambadiu Heidelberg, ls terraços traçados an bolta de l palácio rebelórun-se un ampecilho para la defesa. Ua beç que estes terraços de l castielho stában cumbertidos an spácios de recreio, fúrun custruídos muralhas a las priessas. De l ''Stückgarten'' cunsegue tener-se ua clara bison de la [[Floresta de l Palatinado]] (''Pfälzerwald'') i de la Fossa Renana (''Rheinebene''). Mirando eimediatamente para baixo, ben-se ls telhados de la cidade de Heidelberg ó ls fossos de l castielho. ==== Eilisabethentor (Puorta de Isabel) ==== [[Eimagem:Eilisabethentor am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|250px|La ''Eilisabethentor'' bista de las ruínas de l ''Anglischen Bau''.]] : Nome: batizada an houmenagem a la princesa anglesa [[Isabel Stuart]], queda situada a la antrada de l ''Stückgarten''. Custitui, junatmente cul ''Anglischen Bau'' i l triato de la ''Dicken Turm'', ua alteraçon ampreendida por Frederico V para houmenagear la sue mulhier anglesa. Este porton fui ua surpresa de Frederico V para la sue moço sposa, tenendo sido arguido nua sola nuite, an [[1615]], cumo un persente pa l sou 19º anibersário. Inda assi, nun eisiste nanhue proba documental, para alhá de la dedicatória an lhatin grabada na piedra: : FRIDERICVS V ELISABETAE CONIVGI. CARISS (IMAE) La(NN0). C(HRISTI). MDCXV. F(ACIENDUM). C(URAVIT) : (traduçon: :"''Frederico V mandou custruir (l porton) para la sue mulhier Isabel ne l Anho de l Senhor de 1615.''") La ''Eilisabethentor'' fui custruída al stilo dun [[arco de l triunfo]], sendo l purmeiro monumiento [[barroco]] de l Castielho de Heidelberg. L arquiteto de l porton fui [[Salomon de Caus]], un de ls dous arquitetos que benirun para Heidelberg cun Isabel. Las quatro colunas san repersentadas cumo troncos de arble puls quais trepam [[heira]]s. Na folhagem stan scondidos animales de todas las speces, cumo sapos, scarabelhos, caracoles, lhagartos ó squilos. ==== Vogelhaus (Casa de l Páixaros - Ourangerie) ==== [[Eimagem:Vogelhaus-Grundmauern Heidelberger Schloss am Stueckgarten.jpg|180px|thumb|Fundaçones de la antiga ''Vogelhaus'']] Diretamente al lhado de l ''Eilisabethentor'' quedaba la ''Vogelhaus'' (Casa de l Páixaros), ua [[ourangerie]] que formaba l stremo sul de l ''Stückgarten''. Ne l [[seclo XVIII]], houbo prainos para que esta casa fusse alargada pa l fosso i passasse a ancluir l ''Eilisabethentor''. La reconstruçon desta strutura debie ancluir ua casa de hóspedes de dous andares cun un apartamiento pa l anfitrion, perpuosta que fui recusada pula corte eileitoral. Atualmente, solo resta la parede oucidental i las lhajes de piedra ne l suolo. L praino de la ''ourangerie'' fui trasferido pa l [[Schloss Schwetzinger]] an [[1725]]. La orde para demolir la ''ourangerie0'' fui dada durante ua besita de l Eileitor, an [[1805]]. Más tarde, l ''Stückgarten'', l ''Schlossvorhof'' (Pátio de Antrada) i ls ''Terrassengarten'' (Terraços Ajardinados) fúrun reunidos nun parque público de acesso lhibre. === Schlossgarten (Jardin de l Palácio - Hortus Palatinus) === [[Eimagem:Terrasse am Hortus Palatinus.jpg|thumb|left|160px|Terraço percipal de l antigo ''Hortus Palatinus''.]] L ''Schlossgarten'' (Jardin de l Palácio) tem l nome lhatim de ''Hortus Palatinus'' (Jardin Palatino) i fui ecomendado pul Eileitor Frederico V la [[Salomon de Caus]]. Esso lhebou a la spanson de l chamado ''Hasengärtlein'', l jardin de l castielho cun ourige na [[Baixa Eidade Média]], l que eisigiu seneficatibas mobimientaçones de tierra. Las capacidades de defesa de l castielho tamien fúrun fragilizadas. Quando Frederico fui eileito Rei de la Boémia i mudou la sue residéncia para [[Praga]], ls trabalhos ne l ''Hortus Palatinus'' fúrun suspensas. L jardin nunca benerie a ser acabado. La forma i la çposiçon de ls parterres solo sobrebibeu atrabeç de zeinhos. L ''Hortus Palatinus'' fui, ne l sou tiempo, un s más famosos jardins de la [[Ouropa]] i fui çcrito puls cuntemporáneos cumo la "[[siete marabilhas de l mundo|oitaba marabilha de l mundo]]". An [[1719]], l Eileitor [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] ampeçou a dar ua forma barroca la parte de l jardin de Frederico V. Ua beç que fui criada, an [[1832]], ua cadeira de Floresta Botánica (''Forstbotanik'') na Ounibersidade Técnica de Karlsruhe, passou a haber un fuorte antresse por estas plantaçones. Al lhongo de l anhos, la cumposiçon oureginal cun [[cunífera]]s fui bulgarizada cun [[caducifólia]]s, pul que la ampresson giral de l parque mudou cunsidrabelmente. ==== Scheffelterrasse (Terraço de Scheffel) ==== : Nome: este terraço recibe l nome de ''Scheffelterrasse'' debido a ua státua de bronze de l poeta [[Joseph Victor von Scheffel]] que eiqui eisistiu antre [[1891]] i [[1942]], anho an que fui fundida. [[Eimagem:Scheffelterrasse Hortus Palatinus 02.JPG|250px|thumb|Bista giral de l ''Scheffelterrasse''.]] L grande ''Scheffelterrasse'' (Terraço de Scheffel) cunsiste nun terraço cunsulidado atrabeç de la custruçon dua arcada de 20 metros de altura. Atrabeç desta strutura, l jardin fui spandido subre la colina de l ''Friesenberg'' (Monte Frísio). Para este terraço, situado frente al cumplexo de l palácio, fui planeada ua casa de jardin (''Gartenhaus''), la qual , inda assi, nunca benerie a ser eisecutada. Depuis de l zaparecimiento de la státua que le dou nome, solo ne l die [[26 de Júnio]] de [[1976]] fui çcerrado un memorial la Scheffel. ESta piedra ye más modesta que l monumiento anterior, mostrando un medalhon cula eimagem de Scheffel, moldada a partir de la eimagem persente ne l sou túmulo an [[Karlsruhe]]. Scheffel screbiu bários poemas subre Heidelberg. Un deilhes, "''Alt-Heidelberg, du feine''" ("Bielha Heidelberg, sue delicadeza"), tornou-se popular antre ls studantes atrabeç de la adataçon musical de [[Anton Zimmermann]]. Scheffel era mui coincido an Heidelberg i habie muitas eimagens de l an bários lhocais. Solo ne l ''Scheffelterrasse'' zapareciu, depuis de la [[Purmeira Guerra Mundial]], un monumiento an sue houmenagem, ua beç que alguns studantes decidiram roubar un busto de Scheffel i anstalá-lo ne l ''Scheffelterrasse''. Na manhana seguinte, este apareciu danificado ne l suolo. Un aproximou-se dun guarda de l parque i preguntou-le maliciosamente: <blockquote><an> Dígamos, buono home, que talbeç se trate de l famoso nano Perkeo de l Castielho de Heidelberg? </an></blockquote> Al que l guarda respundiu eirritado: <blockquote><an> Nee, dess is er net. Awwer gsoffe hott dar aach …!" (Nó, nun ye el. Mas tamien stá ambriagado…!) <ref>www.heidelberger-altstadt.de</ref> </an></blockquote> Ne l stremidade de l ''Scheffelterrasse'', adonde la [[balaustrada]] rebuolta para la dreita, argue-se l reduto. Eiqui, [[Salomon de Caus]] querie custruir ua delicada torre cun ua galeria abierta. A partir desta punto, tener-se-iba ua ampressionante bista panorámica de l castielho, de la cidade de Heidelberg i de l bal de l Neckar. Ambora téngan sido ampeçados ls trabalhos nas fundaçones, las obras fúrun anterrompidas an [[1619]]. ==== Banco de Goethe i Marianne ==== [[Eimagem:Goethebank Hortus Palatinus.JPG|250px|thumb|Banco de Goethe i Marianne.]] Ne l ampeço de [[1922]], l Banco de Goethe i Marianne, custruido nun tipo de piedra calcária (''Muschelkalkstein''), fui colocado ne l bordo ouriental de l terraço percipal. Esta eideia partiu dun requerimiento feito por un porsor de Heidelberg, an [[1919]], cumo comemoraçon de l centenário de l aparecimiento de l [[West-östlicher Divan]] (coleçon de poemas de Goethe). Na parte de trás de l banco stá repersentada ua [[coculho]], tenida ne l Ouriente cumo mensageira de l amor. L testo subre l banco diz l seguinte: : "''Und noch einmal fühlet Hatem Frühlingshauch und Sommerbrand''" ("i más ua beç Hatem sente l sopro de la Primabera i l fuogo de l Berano") Esto remete pa l ancontro de Goethe cun [[Marianne von Willemer]]. Goethe ourganizou l lhibro ''Suleika'', de l ''West-östlichen Divans'', pul çcurso i cuntra-çcurso de Hatem i Suleika. Ls dous nomes cumbinam-se cun ls de Goethe i Marianne von Willemer. Ne l testo ambaixo san rialçados ls sentimientos de Marianne: : "''Dort wo hohe Mauern glühen, finde ich den Vielgeliebten''" ("Adonde las altas paredes brilham, oubserbo l bien amado") A poucos metros de l puial ancontra-se un monumiento la Goethe, cun dous metros de altura, repersentando la cabeça de l poeta, an bronze, inaugurado ne l die [[5 de Maio]] de [[1987]], Die de la Ouropa. Na base, an arenito, ancontra-se la seguinte anscriçon: : "''Auf dar Terrasse hoch gewölbten Bogen war eine Zeit sein Kommen und sein Gehn''" ("Na alta arcada de l terraço tubo un tiempo de chegada i de partida") Esta ancriçon fui straida dun poema de Marianne von Willemer i faz aluson a la arcada de 20 metros que sustenta l ''Scheffelterrasse''. === Friesental (Bal Fresco) === [[Eimagem:Friesental Heidelberg 1620 von Merian.jpg|thumb|220px|Zeinho de l ''Friesental'', por Matthäus Merian, 1620.]] L ''Friesenberg'' (Monte Fresco) fui ancluído ne l sistema giral. Un decumiento de [[1750]] mostra que la ária de l ''Friesental'' (Bal Fresco) staba acupada por un ''Thier-Garthen'' (Jardin de Animales), ne l qual eisistiam cerbos i benados. La colina de l castielho era coincida, antes, por ''Kalte Tal'' (Bal Fresco), ua beç que ye lhigeiramente banhado pul Sol. Ne l lhado ouriental de l ''Friesental'', ouposto al castielho, quedaba ua acupaçon [[Orde de l Carmo|carmelita]], adonde l Eileitor [[Roberto I, Conde Palatino de l Reno|Roberto I]] habie custruido la ''Jakobskapelle'' (Capielha de Jacó) i alojamientos para albergar ls armanos studantes. Desta acupaçon restam solo alguns bruxedos de l antigo mosteiro. Na eigreja carmelita tamien se ancontraba ua sepultura de l [[Wittelsbach]]. Ua beç que estes san antepassados diretos de l [[Reino de la Baviera|Reis de la Baviera]], las tumbas fúrun trasferidas para [[Munique]], an [[1805]], adonde fúrun depositadas na cripta de la Eigreja de San Miguel. ==== Piedra cun anscriçon frente a la Dicker Turn ==== [[Fexeiro:Gedenktafel an Dicken Turn ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|left|140px|Piedra frente a la ''Dicken Turn''.]] Ne l ''Friesenberg'' (Monte Fresco), na parte ouriental de l castielho, stubo anstalado un campo de tiro de la [[artilharie]] eileitoral. L Eileitor [[Carlos II, Eileitor Palatino|Carlos II]] dibertiu-se eiqui frequentemente la çparar tiros de pistola. La ancriçon nua piedra situada a la squierda de la ''Dicken Turn'', refree-se als sous feitos pessonales, de ls quales staba, oubiamente, mui ourgulhoso: : ANNO MDCLXXXI. DEN XXII JANUARI BON SCHLOSS AUF DISEN ORT HAT WIEDER ALLES HOFFEN AUS STUCKEN CHURFURST CARL MIT KUGEL TROFFEN (Traduçon:ANNO MDCLXXXI. XXII DE JANEIRO DE L CASTIELHO DESTA LOCALIDADE L CHURFURST CARLOS SPERA DE TODOS LS CANHONES L GOTEJAR DE LAS BALAS) Esta anscriçon recorda, probablemiente, l zampenho de l Eileitor Carlos II ne l die [[22 de Janeiro]] de [[1681]], quando dous [[canhon]]es (ó ''Stuck'' - peça), alegadamente colocados frente la frente, çparában balas al mesmo tiempo, las quales se reunian ne l aire. Esta piedra fui, mais tarde, colocada ne l ''Stuckgarten'' para que mais pessonas la notassen. == Residentes famosos == === Frederico B, l "Rei de Ambierno" === [[Fexeiro:Friedrich B. bon dar Pfalç.jpg|thumb|185px|right|[[Frederico B, Eileitor Palatino|Frederico B]]: L "Rei de Ambierno".]] [[Fredericp B, Eileitor Palatino]] casou cun [[Isabel Stuart]], la filha de l rei anglés. Este casamiento resultou de antresses políticos i ambolbiu grandes çpesas. Fúrun ourganizadas çpendiosas festibidades i, para la sue rializaçon, l Eileitor ancomendou la ''Eilisabethentor'' (Puorta de Isabel) pa l ''Stuckgarten'' (Jardin de la Peça). Antre [[Outubre]] de [[1612]] i [[Abril]] de [[1613]], Frederico B passou cerca de meio anho an [[Anglaterra]] i, anque cuntar solo 16 anhos de eidade, tomou cuntato cun amportantes arquitetos, ls quales amprendírun, mais tarde, alteraçones i nuobos eidifícios ne l Castielho de Heidelberg. [[Inigo Jones]] i [[Salomon de Caus]], que se conhecian bien antre si, ancontrában-se al serbício de la corte de l rei anglés. Caus acumpanhou ls recén-casados na sue biaige de regresso la Heidelberg. Jones seguiu-los an [[Júnio]] desse mesmo anho. Pouco depuis, fui abordada la heipótese de se custruir un einorme jardin. Inda assi, las plantas fúrun pensadas para un terreno praino, pul que la costielha de la monatanha tubo que ser cumbertida. An purmeiro lhugar, fúrun eisecutados mobimientos de tierras, ls quales fúrun bistos puls cuntemporáneos cumo la oitaba marabilha de l mundo. Sob l gobierno de Frederico B, l Palatinado assistiu a ua supremacie protestante ne l [[Sacro Ampério Romano Germánico]], la qual acabou, mas, nun zaire. Depuis de [[1619]], Frederico B - contra ls abisos spressos de muitos cunselheiros - fui scolhido para Rei de la Boémia. Quando Frederico B deixou Heidelberg, diç-se que la sue mai, [[Luisa Juliana de Ouranien-Nassau]], terá proclamado: ''"Oh, l Palatinado stá a mudar-se para la Boémia"''. Mas, Frederico B nun pudo manter la corona depuis de la derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]] (trabada na ''Bílá hora'' - 379 metros de altura), sofrida frente a las tropas de l amperador i de la [[Liga Católica (almana)|Liga Católica]]. Pula brebidade de l sou reinado, recebiu l eipíteto trocista de "Rei de Ambierno". Cula [[Guerra de l Trinta Anhos]], l gobernante antrou nua outra fase i tornou-se nun refugiado político. Depuis de la sue fuga para [[Rhenen]], na [[Houlanda]], l [[Fernando II, Sacro Amperador Romano-Germánico|Amperador Fernando II]] dixe, an [[1621]], dixe l melhor i l pior subre Frederico. L Palatinado de l Reno fui trasferido, an [[1623]], pa l [[Maximiliano I, Eileitor de la Babiera|Duque Maximiliano I de la Babiera]], que tamien trouxe l [[Alto Palatinado]] pa l amperador. An Rhenen, la oete de [[Arnhein]], la família bibiu de fondos públicos salbos i de l generoso apoio de l rei anglés, einicialmente tamien de l de la Houlanda, ounidos al apoio de l gobierno. Frederico sperou regressar a la sue posiçon ne l Palatinado até al fin de la sue bida, mas morriu ne l eisílio an [[1632]]. === Lhiselotte, Princesa Palatina === [[Ficheiro:Lhiselotte bon dar pfalç.jpg|thumb|Lhiselotte de l Palatinado.]] [[Eilisabeth Charlotte, Princesa Palatina]], fui [[Duque de Orleanes|Duquesa de Orleanes]] i cunhada de [[Luís XIB de Fráncia]]. Lhiselotte, cumo era afetuosamente coincida, nieta de [[Frederico B, Eileitor Palatino|Frederico B]], naciu ne l Castielho de Heidelberg i creciu na corte de la sue tie [[Sofia de Hanóber]], an [[Hanóber]], regressando frequentemente la Heidelberg na cumpanha de sou pai. Als 19 anhos de eidade casou, por rezones políticas, cun [[Filipe I, Duque d'Orleanes]], armano de Lhuís XIB de Fráncia, un casamiento que nun benerie a ser feliç. An [[1685]], quando l Eileitor [[Carlos II, Eileitor Palatino|Carlos II]], armano de Lhiselotte, faleciu inesperadamente, lhebando a la stinçon de l [[Wittelsbach]] de l [[Casa de l Palatinado-Simmern|Palatinado-Simmern]], Lhuís XIB reclamou l Palatinado para si i ampeçou la [[Guerra de la Grande Aliança]], la qual debastou l Palatinado. Lhiselotte, fui fuorçada a assistir passibamente a la çtruiçon de l sou paíç, arrasado an sou nome. Lhiselotte screbiu nua carta para la sue tie Sofia de Hanóber: : ''"Julgo, anton, que l papá nun debe tener antendido la magnitude de l ato de me entragar; mas you era un fardo para el, i el staba preocupado que you me tornasse nua bielha lhouca, por esso tratou de lhibrar-se de mi tan rapido quanto possible. Era este l miu çtino"''. Mesmo depuis de trinta i seis anhos an Fráncia, eilha inda pensaba an Heidelberg cumo l sou lhar, i screbiu nua carta la [[Marie Lhuise bon Degenfeld]]: : ''"Porque nun hai-de l príncepe-eileitor tener l castielho reconstruído? Esso cierta mente balerie la pena"''. La [[Casa de Orleanes]] çcende de ls filhos de Lhiselotte i Filipe, tenendo chegado al trono de Fráncia, an [[1830]], na pessona de [[Luís Filipe de Fráncia]]. Stima-se que Lhiselotte tenga scrito 60.000 cartas, de las quales cerca dun décimo subrebibiu até a la atualidade. Las cartas, scritas an francés i alman, çcriben mui bibamente la bida de la corte francesa. A maior paret deilhas fúrun scritas a la sue tie Sofia i a la sue meia-armana Marie-Lhuise, mas tamien se correspondiu cun [[Gottfried Lheibniç]]. La eiducaçon de Lhiselotte fui bastante burguesa. L Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]] gustaba de brincar cun ls sous filhos na cidade de Heidelberg i de fazer caminadas al lhongo de las costielhas de las colinas de l [[Odenwald]]. Lhiselotte, que mais tarde se çcreciu cumo ua "abelha lhunática" (''"dolle Hummel"'' an alman), cabalhgaba ne l sou cabalo pulas colinas an buolta de Heidelberg i gustaba de la sue lhiberdade. Frequentemente, saía cedo de l castielho para trepar a ua cerejeira i anchir-se de cereijas An [[1717]], recordando la sue anfáncia an Heidelberg, screbiu: : ''"Miu Dius, quantas bezes a las cinco de la manhana me anchia cun cereijas i un buono pedaço de pan nas colinas! Nesses dies era mais bigorosa de l que podie eimaginar.<ref>De Dirk Ban dar Cruysse, ''Madame sein ist ein eilendes Handwerck'', Munique, Piper, 1990. ISBN 3-492-03373-3</ref>"'' === Charles de Graimberg === [[Fexeiro:Charles-de-Graimberg.jpg|thumb|160px|right|Charles de Graimberg.]] L ''Kupferstecher'' ([[graburista]]) francés Charles de Graimberg acumpanhou la família na fuga para Anglaterra antes de la [[Reboluçon Francesa]]. An [[1810]], fui para [[Karlsruhe]] cul oubjetibo de ampeçar a treinar cul graburista de la corte de Baden Christian Haldenwang. Este era amigo i bezino de l armano de Graimberg, Lhuís. Quando Graimberg fui para [[Heidelberg]], an orde a fazer un sboço de l castielho para ua paisaige, quedou de tal maneira ancantado que permaneciu eilhi ls restantes 54 anhos de la sue bida. Cun las reproduçones de las ruíanes de l castielho que porduziu, hdocumientou la sue cundiçon i colocou la piedra de fundçon de l castielho romano, la qual debe proteger las ruínas de la sue decadéncia final. Na sue casa, situada ne l ampeço de l camino pedestre pa l castielho) zambolbiu un curjidoso gabinete cun peças ancontradas nas ruínas, las quales se tornórun, mais tarde, nas peças básicas de l museu Kurpfälzi. Aliás, el própio financiou, cula sue fortuna, la sue coleçon de antiguidades (''"Altertumer"'') para la stória de la cidade i de l castielho. Ye debido a el que l Castielho de Heidelberg inda se mantén de pie. Tamien cunseguiu las purmeiras scabaçones stóricas nas ruínas i bibiu durante un lhongo período ne l pátio de l castielho, an orde a eibitar que ls habitantes de Heidelberg lhebassen materiales de custruçon de las ruínas para las sues casas. Cun orde de Graimberg, Thomas La. Lheger redigiu un guia de l castielho que custitui la purmeira fuonte scrita subre l mesmo. Ua cópia deste guia, de [[1836]], ''Le guide boyageurs danes la ruin de Heidelberg'' (traduçon de l francés: ''"L guia de ls biajantes na ruína de Heidelberger"''), fui adquirida por Bitor Hugo durante la sue stadie an Heidelberg. Esta cópia, probida de notas, stá çponible, atualmente, na "''Maison de Bitor Hugo''" (Casa de Bitor Hugo), an [[Paris]]. Ua placa de honra lhembra Charles de Graimberg, la qual fui anstalada, an [[1868]], na passaige pa l Altan, diç l seguinte: : "''A a mimória de Carlos Conde de Graimberg,''" : "''Nacido para par de l castielho an Fráncia 1774,''" : "''Falecido para Heidelberg 1864''".<ref>Testo oureginal an alman: ''Den Andenken an Karl Graf bon Graimberg,/''geb. zu Schloß Paar in Frankreich 1774,/ gest. zu Heidelberg 1864.''</ref> == Turismo == === Eiluminaçon de l castielho === [[Fexeiro:Heidelberg Schlossbleuchtung.jpg|thumb|250px|left|L Castielho de Heidelberg eiluminado por fuogos de artifício.]] La iluminaçon porduzida puls fuogos de artifício ancide subre l castielho bárias bezes por anho, custituindo, tamien, ua ancenaçon eibocatiba de la çtruiçon de l castielho, ne l anho de [[1693]]. La eiluminaçon de l castielho puls fuogos ye motibo pa ls numerosos suldados norte-amaricanos stacionados an Heidelberg deixáren ls sous assentamientos na cidade i comemoráren ne ls prados que marginan l Neckar. [[Mark Twain]], que assistiu a la eiluminaçon an [[1878]], çcrebiu l spetaclo de la forma que se segue: {{Quote|''(…) cun un ampolgante çparo súbito, un punhado de mísseis brilantemente queloridos eimita l troar dun trobon contra las silhuetas negras de las torres de l castielho. Al mesmo tiempo, çtinguen-se de la muntanha todos ls detalhes de las ruínas. Mais ua i outra beç, las torres çpórun molhos de foguetes para la nuite, i l cielo crepita cun setas de luç brilhante ne l zénite, brebemente, i que, an seguida, curban graciosamente para baixo, para rebentar nua berdadeira fuonte de brilhantes chiçpas queloridas.''|Mark Twain: „Bummel durch Ouropa" <ref>Mark Twain: „Bummel durch Ouropa"</ref>}} La purmeira eiluminaçon de l castielho rializou-se an [[Júnio]] de [[1815]], quando l [[Francisco I de la Áustria|Amperador Francisco I de la Áustria]], l [[Alexandre I de la Rússia|Czar Alexandre I de la Rússia]], l [[Frederico Guilherme III de la Prússia|Rei Frederico Guilherme III de la Prússia]], l [[Luís I de la Babiera|Príncepe Heirdeiro Lhuís de la Babiera]] i muitos outros príncepes permanecírun bárias sumanas an Heidelberg, para que la [[Santa Aliança]] decidisse medidas contra [[Napoleon]], acabado de abandonar l eisílio na [[Ilha de Eilba]]. Cul fin de oufrecer als regentes un persente special, l [[magistrado]] de Heidelberg resolbiu eiluminar las ruínas de l castielho. Esto fui feito cun meios mais simples, sendo acesas ne l pátio de l castielho madeiras i outras sustáncias anflamables. [[Fexeiro:Heidelberger Schloss-bleuchtet.jpg|thumb|300px|Bista noturna de las ruínas de l Castielho de Heidelberg.]] Outra eiluminaçon fui rializada, an [[Maio]] de [[1830]], pul angenheiro de jardines palacianos Metzger, ourganizada an houmenaige a la besita de ls amperadores de la [[Áustria]] i de la [[Rússia]] i de l rei de la [[Prússia]]. Die heiutigen Schlossbleuchtungen erinneren an die Zerstörung ç Schlosses durch den französischen General [[Ezéchiel de Mélac]] ein Jahr 1689 und 1693 während ç [[Pfälzischer Erbfolgekrieg|Pfälzischen Erbfolgekriegs]]. Atualmente, las eiluminaçones de l castielho ténen an minte la çtruiçon de l castielho pul general francés [[Ezéchiel de Mélac]], ne ls anhos de [[1689]] i [[1693]], durante la [[Guerra de Sucesson de l Palatinado]]. L [[Rhein-Neckar-Zeitung]], un jornal de Heidelberg, çcribe nun artigo la eiboluçon stórica de la eiluminaçon de l castielho i, tamien, l sou presnete: {{Quote|''Zde hai décadas, stan al serbício de cada eiliuminaçon de l castielho cerca de 50 bumbeiros. Ye ua honra para eilhes star alhá, cul boluntariado a ser "lhegado", muitas bezes, de pai para filho i para nieto. La Horst Hasselbach fui preguntado, quando tenie cerca de 30 anhos, se querie ajudar. Zde anton, nun faltou la nanhue eiluminaçon. A las 22.15 horas (de acordo cula Eigreija de l Sprito Santo) çpara un foguete de alarne cumo senhal de "Atençon!". Anton, todos ls sous ajudantes acenden las mechas. Satamente 30 segundos depuis de l segundo çparo, cun todos ls ajudantes munidos de [[sinalizador]]s, l castielho eimerge na luç burmeilha.''|Rhein-Neckar-Zeitung de 30 de Agosto de 2005: „''Weil dar Feuerzauber die Gekrönten freut…''" <ref>[http://www.schoenmehl.de/prisse/main.html Páigina anformatiba relacionada cul aprobeitamente turístico de l Castielho de Heidelberg ]</ref>}} === Schlossfestspiele (Festibal de l Castielho) === Durante l Berano, l [[Heidelberger Schlossfestspiele]] (Festibal de l Castielho de Heidelberg)<ref>[http://www.schlossfestspiele-heidelberg.de/ Schlossfestspiele.de Páigina de l Festibal de l Castielho]</ref> oufrece, ne l pátio de l castielho, repersentaçones de bários géneros al aire lhibre. L ''Schlossfestspiele'' ye ourganizado pul ''Stadttheater Heidelberg'' (Triato Municipal de Heidelberg), tenendo ampeçado ,an [[1926]], cun ua ancenaçon de [[Suonho dua Nuite de Berano]], de [[Willian Shakespeare]]. Ne l strangeiro (subretodo ne ls [[I.U.La.]]) ye mais coincido pula peça ''The Student Prince'' ("L Príncepe Studante"), ua [[oupereta]] centrada na figura fitícia de l Príncepe Heirdeiro Karl Franç de Karlsberg, que durante ls sous studo an Heidelberg se apaixona por Kathie, la filha de l sou hospedeiro, debendo zeistir desse relaciomiento por rezones de stado. Esta peça ye repersentada ne l pátio de l castielho an anglés (ó cun testo an alman i músicas an anglés) i atrai besitantes, percipalmente, de l strangeiro. Na [[Almanha]] ye pouco coincida. La oupereta baseia-se ne l drama ''Alt-Heidelberg'' ("Antiga Heidelberg"),<ref>[http://gutenberg.spiegel.de/meyerfoe/altheide/altheide.htn ''Alt-Heidelberg'' - Porjeto Gutenberg]</ref> de [[Wilheln Meyer-Förster]], repersentado pula purmeira beç, ne l die [[22 de Nobembre]] de [[1901]], ne l ''Berliner Theater'', an [[Berlin]]. Ne l [[Japon]], durante l [[Período Meiji]], la obra era lheitura oubrigatória para todos ls studantes de alman, l que oumientou cunsidrablemiente la popularidade de Heidelberg i de l Castielho de Heidelberg. Para alhá desso, l castielho fui mostrado nun porgrama de [[cinema mudo]], ne l qual l filme ye acumpanhado pul sonido dun stórico uorgon de cinema. {{ref-section}} [[Catadorie:Almanha]] q3k585eh78f7xye3kprg34n5zkyc4d4 Stados Ounidos de la América 0 1079 107586 107290 2026-08-04T15:27:07Z ~2026-42309-25 15429 /* */ 107586 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Paíç|nome_natibo=Stados Ounidos de la América<br>United States of America|nome_lhargo_cumbencional=|eimaige_bandeira=Flag_of_the_United_States.svg|eimaige_brason=Greater_coat_of_arms_of_the_United_States.svg|çcriçon_bandeira=Bandeira|çcriçon_brason=Brason de Armas|legenda_bandeira=Bandeira|legenda_brason=Brason|lhema="In God We Trust"|hino=[[Fexeiro:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]|lhocalizaçon=United_States_(orthographic_projection).svg|lhéngua_oufecial=Nanhue|títalo_xefe1=Pursidente|nome_xefe1=[[Donald Trump]]|capital=[[Washington, DC]]|populaçon_stimada=705 749|populaçon_stimada_anho=(2019)|ária_total=9 629 091 km²}} Ls '''Stados Ounidos de la América''', '''SOA''' (an [[léngua anglesa|anglés]] ''United States of America'') son ua [[república federal]] [[Pursidencialismo|pursidencialista]], cun cinquenta [[Stados de ls Stados Ounidos de la América|stados]] i un [[Washington, DC|Çtrito Federal]]. L nome de l paíç ye muita beç chamado pulas siglas '''USA''' ó '''US''' (an anglés). La maior parte de ls Stados Ounidos localiza-se na region central de la [[América de l Norte]], tenendo frunteiras terrestres cul [[Canadá]] i cul [[México]], sendo que l restante de l paíç lemita-se cul [[Ouceano Pacífico]], l [[Mar de Bering]], l [[Ouceano Ártico]], l [[Golfo de l México]] i l [[Ouceano Atlántico]]. De ls 50 stados, solo l [[Alasca]] i l [[Habaí]] nun son pegados culs outros 48 Stados, nin antre si. Ls Stados Ounidos tamien ténen muitos [[Territórios de ls Stados Ounidos de la América|territórios]], çtritos i outras posses an torno de l mundo, purmariamente ne l [[Caribe]] i ne l Ouceano Pacífico. Cada Stado ten un alto nible d'outonomie local, d'acordo cul sistema federal. Ls Stados Ounidos celebran l sou die de l'andependéncia la [[4 de Júlio]] de [[1776]], quando las [[Treze Quelónias]] [[Reino Ounido|británicas]] na [[América de l Norte]] faziran la [[Declaraçon de la Andependéncia amaricana|Declaraçon de Andependéncia]], reijeitando l'outoridade británica, a fabor de la política de [[outodeterminaçon]]. Esta andependéncia fui oufecial mente reconhecida pelo Reino Ounido ne l [[Tratado de Paris (1783)|Tratado de Paris]]. Ls Stados Ounidos adotórun sue atual [[Custituiçon de ls Stados Ounidos de la América|Custituiçon]] an [[1789]], que stabeciu la strutura básica de l goberno amaricano. Zde anton, la nacion gradualmente zambolbiu-se, tornando-se ua [[superpoténcia]] apuis de la fin de la [[Segunda Guerra Mundial]], passando a eisercer grande anfluéncia eiconómica, política, científica, tecnológica, melitar i cultural ne l mundo. == Stória == [[Fexeiro:US states by date of statehood3.gif|thumb|300px|left|Mapa que amostra la spanson de ls Stados Ounidos de la América, zde [[1770]] até [[1960]].]] Ls atuales Stados Ounidos de la América nacírun de l'ounion de [[Treze Quelónias]] [[Reino Ounido|británicas]] stabelecidas na costa atlántica de la [[América de l Norte]] a partir de l [[seclo XVII]]. An [[1776]], ua rebuolta fui ourganizada pula classe dirigente de ls quelonos i seguiu-se la [[Reboluçon amaricana de 1776]], que fui ua guerra d'andependéncia cuntra l'outoridade de l rei de l Reino Ounido. An [[1789]], l paíç adotou ua custituiçon i assumiu la forma dua [[República Federal]], cuncedendo grande outonomie als Stados federados. Zde l recoincimento de la sue andependéncia pul [[Reino Ounido]] an [[1783]], i até meados de l [[seclo XX]], nuobos territórios i Stados fúrun sendo ancorporados, ampliando las frunteiras de l paíç até al [[Ouceano Pacífico]]. L'acupaçon de l território adonde hoije stan ls Stados Ounidos, ampeça cula migraçon d'houmanos de la [[Ásia]], atrabeç de l [[Streito de Bering]], nun período andeterminado (stimatibas barian de dieç la quarenta mil anhos atrás). Durante l [[seclo XVI]] i [[seclo XVII]], sploradores [[Spanha|spanhóles]] splorórun i colonizórun sparsamente las regiones que custituen hoije l sul de la [[Flórida]] i de la region sul de ls Stados Ounidos. L purmeiro assentamento [[Anglaterra|anglés]] bien-sucedido fui [[Jamestown (Bergínia)|Jamestown]], localizado ne l'atual Stado de [[Birgínia]], fundados an [[1607]]. Durante las dues décadas seguintes, bários assentamentos [[Países Baixos|nerlandeses]] fúrun fundados ne l qu'atualmente custitui l [[Nuoba Iorque|Stado de Nuoba Iorque]], ancluindo la bila de [[Nuoba Amsterdan]], que ye atualmente [[Nuoba Iorque|Cidade de Nuoba Iorque]], bien cumo la stensiba colonizaçon anglesa de la costa leste de ls Stados Ounidos, tendo spulso ls nerlandeses de la region al redror de la [[década de 1670]]. [[Fexeiro:Non-Native American Nations Control over N America 1750-2008.gif|right|thumb|250px|Formaçon de ls stados [[América de l Norte|norte-amaricanos]] zde [[1750]] até hoije.]] Apuis de la [[Guerra Franco-Andígena]], adonde la [[Fráncia]] perdiu sues quelónias qu'atualmente custituen l leste de l [[Canadá]] pa l [[Reino Ounido]], este ampeçou a ampor [[ampuosto]]s nas Treze Quelónias - sendo ls custos financeiros ua de las percipales rezones de la guerra. Estes ampuostos tornórun-se mui ampopulares antre ls quelonos amaricanos, que para alhá desso, nun çpunhan de repersentaçon ne l [[Parlamiento de l Reino Ounido]]. Las tensones antre las Treze Quelónias británicas i antre l Reino Ounido crecírun, i las Treze Quelónias rebelórun-se cuntra l Parlamiento i Rei británicos, na [[Guerra de la Andependéncia de ls Stados Ounidos de la América|Guerra de Andependéncia]], ampeçada an [[1775]], i que perdurou até [[1783]]. La strutura política oureginal de las Treze Quelónias era ua [[cunfederaçon]], ratificada an [[1781]]. An [[1789]], ls Stados Ounidos scolhírun an tornar-se ua [[República Federal]]. [[Fexeiro:Us historic territories.jpg|250px|left|thumb|Mapa de la spanson amaricana an direçon al oeste.]] Zde tiempos queloniales, ls Stados Ounidos anfrentórun la falta de [[mano-de-obra]]. A la época, las defrenças socio-eiconómicas ne l paíç éran einormes, cun un norte andustrializado i un sul agrário. La falta de mano-de-obra ancentibou la [[eimigraçon|eimigraçon ouropéia]] ne l Norte i l'uso de l [[scrabatura|trabalho scrabo]] ne l Sul - que fazie uso stensibo de scrabos cumprados ne l [[África|cuntinente africano]]. Ls Stados andustrializados de l norte éran contra la scrabidon, anquanto l Sul achaba que l'scrabidon era ançpensable pa l cuntíno éisito de l'agricultura sulista. Estas defrenças fúrun un de ls muitos motibos de tenson política que als poucos zamcadeórun la formaçon de ls [[Stados Cunfederados de la América]], l que criou la [[Guerra Cebil amaricana]], de l'ounion, contra ls sulistas - cunfederados - antre [[1861]] i [[1865]], ua [[guerra cebil]] an que l númaro de baixas amaricanas fui maior de l que la soma de todas las baixas amaricanas sufridas an todas las outras guerras an que ls Stados Ounidos se ambolbírun, zde sue andependéncia, até l'atual [[Ambason de l Eiraque|Guerra cuntra l Eiraque]]. [[Fexeiro:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|thumb|150px|right|L purmeiro [[Pursidente de ls Stados Ounidos de la América]], [[George Washington]].]] Al longo de l [[seclo XIX]], muitos [[Stados de ls Stados Ounidos de la América|nuobos Stados]] fúrun ajuntados als 13 oureginales (por eisemplo l Texas, aneixado al México), a la medida que la nacion se spandiu na [[América de l Norte]]. L [[Çtino Manifesto]] fui ua filosofie política de ls Stados Ounidos qu'animou la spanson rumo al Oeste ne l paíç. A la medida que la populaçon de ls stados de l Leste crecie, i un númaro cada beç maior d'eimigrantes antraba ne l paíç, cada beç mais assentadores passórun a habitar regiones cada beç mais la Oeste de l paíç. Anquanto esto acuntecie, ls Stados Ounidos acabórun eifetibamente cun todas las naciones [[natibos amaricanos ne ls Stados Ounidos|natibo amaricanas]] eisistentes an território amaricano, i mobendo forçadamente la populaçon andígena de ls sous antigos territórios para reserbas andígenas. Esta migraçon forçada ye inda un assunto mui çcutido ne ls Stados Ounidos, cun bárias tribos natibos amaricanas inda reibindicando tierras, i defendendo ua política [[separatismo|separatista]]. Nalguas árias, ls natibos amaricanos fúrun sterminados puls quelonos, que ls spulsórun de las sues tierras. Al cuntrário de la maiorie de ls países ouropeus, ls Stados Ounidos nunca fúrun ua poténcia quelonial, inda que, atrabeç de bárias bitórias melitares, diplomacie i acordos sternos, ls Stados Ounidos tubíssen adquirido un númaro de possessones ultra-marinas, zde [[Cuba]] até las [[Filipinas]]. Ambora gradualmente, muitos destes territórios adquiriran [[soberanie]], i outras destas possessones cuntinórun sob cuntrole de ls Stados Ounidos, giralmente, na forma de territórios (cumo [[Porto Rico]]). L Habaí ye l único destas posses que se tornou nun Stado, an [[1959]]. Ls Stados Ounidos adotában, até la Guerra Cebil amaricana, ua política [[eisolacionismo|eisolacionista]], nun percurando antrometener-se an cunflitos anternacionales. Inda assi, esto demudou cula fin de la guerra cebil. Durante l [[seclo XIX]], ls Stados Ounidos tornórun-se ua poténcia eiconómica i melitar mundial. L crecimento de l'anfluéncia de ls Stados Ounidos subre l mundo cuntinou ne l [[seclo XX]], un seclo que ye por bezes chamado de ''L seclo amaricano'', por causa de la grande anfluéncia amaricana subre l resto de l mundo, adonde l paíç se tornou l maior pólo de zambolbimento tecnológico de l planeta. L'anfluéncia amaricana subre l mundo puode ser bista na [[Grande Depresson]], un período de grande recesson de l'eiconomie antre [[1929]] i [[1940]], que nun solamente abatiu to l paíç cumo l [[Canadá]] i ls países ouropeus (specialmente l [[Reino Ounido]] i la [[Almanha]]). Mas, esto mudou cula antrada de l paíç na [[Purmeira Guerra Mundial]] i na [[Segunda Guerra Mundial]]. Apuis de la fin desta, ls Stados Ounidos emergiran definitibamente cumo ua de las [[superpoténcia]]s mundiales, juntamente cula [[Ounion Sobiética]] - zancadeando la [[Guerra Frie]]. Antre [[1945]] i [[1991]], anho de la fin de la Ounion Sobiética i de la fin de la Guerra Frie, ls Stados Ounidos passórun a star mui ambolbidos an assuntos sternos - specialmente guerra eideológica cuntra l [[quemunismo]] - participando atibamente na [[Guerra de la Coréia]] i na [[Guerra de l Bietnana]], para alhá d'apoiar [[regime melitar|regimes melitares]] an dibersos países sul-amaricanos i la [[guerrilha]] anticomunista na [[Nicarágua]]. Cun l colapso de la Ounion Sobiética, ls Stados Ounidos emergiran cumo la única superpoténcia mundial. Passórun anton a ambolber-se an açones de paç, partecipando na [[Guerra de l Golfo]], an [[1991]], remobendo tropas [[Eiraque|iraquianas]] qu'habian ambadido l [[Kuwait]]. An [[2001]], ls Stados Ounidos sofrírun l pior ataque ne l sou território al longo de la stória de l paíç, culs [[Ataques de 11 de setembre de 2001|Ataques de 11 de Setembre]], adonde quaijeque trés mil pessonas morrírun. Este ataque [[terrorismo|terrorista]], zancadeou la chamada [[Guerra al Terror|Guerra cuntra l terrorismo]], i, apuis, la cuntrobersa [[Ambason de l Eiraque]], para alhá de la caça al mandante de ls atentados, [[Osama bin Laden]]. Inda que haba sérias questones ambolbendo práticas [[racistas]] persentes na sue stória l paíç eilegiu para la Pursidéncia de la República, an [[2008]], l [[senador]] afro-amaricano pelo stado de [[Eillinois]], [[Barack Obama]]. == Geografie == [[Fexeiro:Map of USA topological.png|thumb|250px|left|[[Mapa topográfico]] de ls Stados Ounidos de la América.]] Sendo l terceiro maior paíç de l mundo an stenson territorial, la paisaige de ls Stados Ounidos baria de region la region. L paíç ten grandes florestas temperadas na costa leste, i ne l noroeste, [[pantanal]]es na [[Flórida]], grandes [[planíce]]s i l sistema flubial de l [[Riu Mississippi|Mississippi]]-[[Riu Missouri|Missouri]] na region central, las [[Muntanhas Rochosas]] l'oeste de las planíces, [[zerto]]s i zonas costeiras l'oeste de las Muntanhas Rochosas, i [[floresta]]s húmidas temperadas ne l noroeste de la costa de l Pacífico. Las regiones [[Ártico|árticas]] al norte de l [[Alasca]] i las eilhas [[bulcon|bulcánicas]] de l [[Habaí]] oumentan inda la dibersidade geográfica i climática de l paíç. L mapa político de ls Stados Ounidos stá debedido an trés cachos çtintos: L [[Alasca]], cunetado an tierra suolo cul [[Canadá]], a leste; l [[Habaí]], un [[arquipélago]] localizado ne l meio de l [[Ouceano Pacífico]], i ls Stados Ounidos Cuntinentales, que cumprenden ls 48 Stados localizados na América de l Norte. La frunteira de ls Stados Ounidos Cuntinentales cul Canadá ye la mais longa frunteira nun defendida de l mundo. Ls Stados Ounidos ténen trés frunteiras terrestres, dues cul Canadá (norte de ls 48 Stados cuntinentales i la leste de l Alasca) i ua cul [[México]]. Tamien faç frunteira cula [[Rússia]], l'oeste de l Alasca, atrabeç de l [[Streito de Bering]]. === Clima === Debido la la grande stenson territorial de ls Stados Ounidos, l [[clima]] de l paíç barie muito, de region la la region. La [[Flórida]] ten un [[clima subtropical]], anquanto l [[Alasca]] ten un [[clima polar]]. Bastas porçones de l paíç ténen un clima cuntinental, cun berones calientes i ambiernos frius. Alguas partes de ls Stados Ounidos, an particular partes de la [[Califórnia]], ténen un [[clima mediterránico|clima mediterráneo]]. Ne l giral, mas, a maior parte de ls Stados Ounidos ten un clima temperado ó sub-tropical, marcado por quatro çtintas staçones, cun mudanças regulares de [[temperatura]] i [[precipitaçon (meteorologie)|precipitaçon]]. == Política == [[Fexeiro:North Façade White House.JPG|thumb|200px|right|La [[Casa Branca]], residéncia oufecial de l [[Pursidente de ls Stados Ounidos de la América|Pursidente de ls Stados Ounidos]].]] Ls Stados Ounidos son ua [[República Federal]] [[Pursidencialismo|Pursidencialista]]. Ne l nible federal, l percipal oufecial de l [[Poder eisecutibo|Poder Eisecutibo]] de l paíç ye l [[Pursidente de ls Stados Ounidos de la América|Pursidente]], eileito por un [[coleijo eileitoral de ls Stados Ounidos de la América|coleijo eileitoral]]. L candidato la la pursidéncia qu'oubtén la maiorie de ls botos de l coleijo eileitoral an ua dada eileiçon pursidencial ye l bencedor desta eileiçon. L [[Poder legislatibo|Poder Legislatibo]] amaricano ye eisercido pul [[Cungresso de ls Stados Ounidos de la América|Cungresso]], cumpuosto pula [[Cámara de ls Repersentantes de ls Stados Ounidos de la América|Cámara de ls Repersentantes]] i pul [[Senado de ls Stados Ounidos de la América|Senado]]. Cada Stado ten dreito la dous senadores i a un númaro de repersentantes porporcionales a la sue populaçon. L [[Poder judicial|Poder Judiciário]] pertence als tribunales federales, de ls quales a maior ye la [[Suprema Corte de ls Stados Ounidos de la América|Suprema Corte]]. Cada Stado ten dreito a un cierto númaro de botos ne l coleijo eileitoral (que ye porporcional a la sue populaçon). == Subdebisones == Ls Stados Ounidos stan debedidos an 50 [[Stados de ls Stados Ounidos de la América|Stados]] i un çtrito federal, l [[Washington, D.C.|Çtrito de Columbia]]. Cada Stado, por sue beç, stá subdibedido an [[cundado]]s, cun scepçon de la [[Luisiana]], an que las subdibisones se chaman "[[paróquia]]s", (''parishes'', an [[léngua anglesa|anglés]]) i de l [[Alasca]], onde las subdebisones staduales son chamadas de "çtritos" (''[[borough]]s''). Ls Stados Ounidos de la América son ua [[República Federal]], que dan als Stados federados muitos poderes, que na maiorie de ls outros países de l mundo son sclusibas de l goberno nacional. [[Fexeiro:Map of USA with county outlines (black & white).png|250px|thumb|left|thumb|Mapa de ls Stados Ounidos de la América a amostrar las frunteiras antre ls 50 Stados i ls defrentes [[cundado]]s de l paíç.]] Son ls gobernos staduales que ténen la maior anfluéncia subre l die-a-die de la populaçon amaricana. Cada Stado ten sue própia Custituiçon i ten l poder d'aprobar sues própias regras i leis, refrentes la ciertos assuntos cumo propiedade, [[criminalidade|crime]], [[salude]] i [[eiducaçon]]. L percipal oufecial dun Stado ye l Gobernador. Cada Stado tamien ten ua [[legislatura]] bicameral. Ls nembros de l Legislatibo son eileitos pela populaçon de l Stado, sceto ne l Stado de [[Nebraska]], onde cada cundado ten dreito a un cierto númaro de nembros na legislatura. Çtaca-se la legislatura de la [[Nuoba Hampshire]], que ye l terceiro maior Poder Legislatibo de l mundo [[léngua anglesa|anglófono]], i ten un repersentante para cada trés mil habitantes. Cada Stado ten sou própio [[Poder eisecutibo|Eisecutibo]], [[poder legislatibo|Legislatibo]] i [[Poder judicial|Judiciário]]. La ária, populaçon i/ó [[perduto anterno bruto]] de bários de ls Stados de ls Stados Ounidos puoden ser cumparados cula de bários países de l mundo. La populaçon de la [[Califórnia]], por eisemplo, ye maior de l que l de l [[Canadá]], i sou perduto anterno bruto serie l'uitabo maior de l mundo, causo l Stado fusse un paíç andependiente. Yá l [[Alasca]] serie la décima sétima maior antidade nacional de l mundo, an ária, causo fusse un paíç andependiente, cun ária cumparable al de l [[Eiran]]iana. Las anstituiçones que son respunsables pul goberno regional son tipicamente Cunseilhos Municipais - que toman eifeito an cidades (''cities'' ó ''townes''), bilas (''billage''), municipalidades regionales (''townes'', ''regional municipality'', ''municipality'', ''hamlet'') i cundados (''counties''). Municipalidades regionales i cundados son un agrupamiento de cidades i bilas. Essas subdebisones regionales, bien cumo las cidades, aproban leis que ténen eifeito nestas subdebisones an particular, lidando cun assuntos cumo tránsito i la benda de álcol, bien cumo l poder de criáren ampuostos. Nas cidades, l maior oufecial eileito pela populaçon ye l [[persidente de cámara]]. Nalguns Stados, ls cundados ó munecipalidades regionales tamien ténen l dreito de criar leis i ampuostos que balen para todas las cidades i bilas drento de ls lemites de l cundado. Noutros Stados, ls cundados ó munecipalidades regionales ténen pouco ó nanhun poder, serbindo suolo cumo çtinçones geográficas. Ls Stados Ounidos ténen bários [[Territórios de ls Stados Ounidos de la América|territórios i posses ansulares ultramarinas]]. A maior deilhas ye l'ilha de [[Porto Rico]]. Outras territórios ultra-marinos d'amportáncia ancluen la [[Samoa amaricana]], [[Guan]], [[Marianas sietentrionales]] i las [[Ilhas Birges amaricanas]]. La [[Marina de ls Stados Ounidos de la América|Marina amaricana]] ténen acupado ua [[base melitar]] na [[Baía de Guantánamo]], zde [[1898]]. == Demografie == === Raças i etnies === [[Fexeiro:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County.jpg|250px|right|thumb|Las percipales acendéncias étnicas de ls habitantes de ls Stados Ounidos.]] Ls Stados Ounidos ténen ua de las populaçones mais multiculturales de l mundo, an termos d'acendéncia [[grupo étnico|étnica]] i [[raçl'|racial]]. La region que custitui atualmente ls Stados Ounidos éran einicialmente habitados por pobos [[natibos amaricanos ne ls Stados Ounidos|natibos amaricanos]], cumo [[squimó]]s ne l Alasca i [[algonquinos]], [[hurones]] i [[eiroqueses]] ne l nordeste de l'atual Stados Ounidos. Ne l [[seclo XVII]] i [[seclo XVIII|XVIII]], l território qu'atualmente custitui ls Stados Ounidos fui quelonizado por [[Ouropa|ouropeus]]. Eimigrantes [[Anglatierra|angleses]], muitos de ls quales fugian de [[çcriminaçon|perseguiçon religiosa]] na [[Ouropa]], custituían la maiorie de ls colonos. Mas, colonos [[scócia|scoceses]], [[Fráncia|franceses]] i [[Países Baixos|nerlandeses]] tamien anstalórun-se an dibersas regiones de l'atual Stados Ounidos. Scrabos fúrun trazidos de l [[África|cuntinente africano]] de l [[seclo XVII]] al ampeço de l [[seclo XIX]] para séren ousados cumo mano-de-obra i, atualmente, ls sous çcendentes, coincidos cumo [[afro-amaricano]]s, custituen un cunsidrable cacho de la populaçon amaricana, formando 12,9% de la populaçon de ls Stados Ounidos. Zde [[1850]], pessonas de muitas partes de l mundo passórun a eimigrar pa ls Stados Ounidos. Até l final de l [[seclo XIX]], la maiorie de ls eimigrantes binhan de ls países de la Ouropa Oucidental i setentrional ([[Almanha]], [[Eirlanda]], [[Anglaterra|Anglatierra]] i [[Scandinábia]]). [[Eitalianos]], [[polacos|poloneses]] i [[judiu]]s eimigrórun an grande quantidade antre l final de l seclo XIX i meados de l [[seclo XX]] (até la [[década de 1970]]). Ls maiores grupos étnicos ouropeus son [[Almanha|almanes]] (que cumponen 15,2% de la populaçon amaricana), [[Eirlanda|eirlandeses]] (10,8%), [[angleses]] (8,7%), [[Eitália|eitalianos]] (5,6%), [[Scandinábia|scandinabos]] (3,4%), [[polacos|poloneses]] (3,2%) i [[franceses]] (3%). Brancos custituen ne l total 77% de la populaçon de ls Stados Ounidos - 69%, scluindo ls [[spánicos]]. An décadas recentes até ls dies atuales, [[spánicos]] i [[asiáticos]] son ls percipales grupos d'eimigrantes anstalando-se ne l paíç. [[Spánicos]] custituen ua cunsidrable fatia de la populaçon amaricana, sendo atualmente la maior minorie étnico-racial drento de ls Stados Ounidos, cumpondo cerca de 13,4% de la populaçon amaricana. Dado l'alta eimigraçon de spánicos pa ls Stados Ounidos, spera-se un crecimento mui grande desta percentaige nas próssimas décadas. Cerca de 64% de ls spánicos son [[México|mexicanos]].<ref>http://www.ed.gob/pus/FaultLine/who.html{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Buona parte desta [[eimigraçon clandestina|eimigraçon ye eilegal]]. Asiáticos custituen un spressibo grupo racial minoritário de ls Stados Ounidos, custituindo 4,2% de la populaçon de l paíç. Spressiba a partir de la [[década de 1860]], l'eimigraçon d'asiáticos oumentou muito durante la [[década de 1960]], mantenendo-se an alta até ls dies atuales. === Lénguas === Ls Stados Ounidos nunca tubírun un léngua oufecial, inda que l [[léngua anglesa|anglés]] tenga sido siempre l'léngua predominante ne l paíç, i seia falado pela eimensa maiorie de la populaçon, sendo ''[[de fato]]'' l'léngua oufecial de ls Stados Ounidos. Por esso, l'anglés ye l'léngua ousado an qualesquiera pronunciamentos oufecial es, que ban zde tratados até leis i sentenças. 27 Stados adotórun l'anglés cumo léngua oufecial. Destes Stados, trés adotan un segundo léngua oufecial: l [[Habaí]], qu'adotou l [[Léngua habaiana|habaiano]] cumo segundo léngua oufecial; la [[Luisiana]], qu'adotou l [[léngua francesa|francés]]; i l [[Nuobo México]], qu'adotou. Ne ls Stados amaricanos sin léngua oufecial, l'anglés ye adotado an todos serbíçios públicos, serbícios noutros lénguas son dados an árias cun grande populaçon d'eimigrantes. Yá Stados adonde l'anglés (i por bezes un segundo léngua) ye l'léngua oufecial nun percisan dar serbíçios públicos noutras lénguas. Muitos de ls eimigrantes que ban als Stados Ounidos ténen pouco ó nanhun coincimiento d'anglés. La maiorie deilhes daprende anglés l suficiente ne l paíç para quemunicar-se cun outros amaricanos. Ls filhos destes eimigrantes, que studan an [[scuola]]s amaricanas, daprenden primariamente anglés nas scuolas. Assi, a cada geraçon, l'léngua materno acaba por ceder, als poucos, lugar al anglés. Ls çcendentes diretos destes eimigrantes giralmente fálan tanto l'léngua materno cumo l anglés, anquanto muitas bezes ls nietos de ls eimigrantes fálan solo anglés. Cumo nun eisiste un léngua oufecial ne l paíç, l domínio de l'anglés nun ye de todo ançpensable ne ls Stados Ounidos, specialmente ne ls stados amaricanos que possuen ua grande populaçon d'eimigrantes recentes - specialmente [[spánicos]]. Muitas pessonas acraditan que to cidadon amaricano deberie saber anglés. Estas pessonas acraditan que ye quaije ampossible para las pessonas sin l domínio de l'anglés cunseguiren amprego fuora de bairros cun grande persença d'eimigrantes recentes. Para alhá desso, esses atibistas dfénden que ua única léngua falado por todos ne l paíç ye un fator amportante para l'ounion cumo un todo de ls Stados Ounidos. Por esto, na [[década de 1980]] i na [[década de 1990]], bários Stados criórun leis fazendo de l'anglés cumo única léngua legal drento desses Stados. === Ourbanizaçon === [[Fexeiro:US population map.png|250px|right|thumb|Çtribuiçon de la [[densidade populacional]] de ls Stados Ounidos.]] Ls Stados Ounidos son un paíç altamente [[ourbanismo|ourbanizado]]. Cerca de 80% de la populaçon amaricana bibe an [[cidade]]s. Estas cobren solo 2,75% de la ária total de l paíç. Eisísten dues grandes [[megalópole]]s ne l paíç. Ua stá localizada na region nordeste de ls Stados Ounidos, cumposta percipalmente pul Stado de la [[Nuoba Jérsei]] i pelas cidades de [[Nuoba Iorque]], [[Boston]], [[Filadélfia]] i [[Washington, DC]], na [[Ouceano Atlántico|costa atlántica]]. L'outra stá localizado na region sudoeste de l paíç, na [[Ouceano Pacífico|costa pacífica]], centralizadas nas cidades de [[Los Angeles]], [[San Francisco]] i [[Sacramento (Califórnia)|Sacramento]]. Grandes [[subúrbio]]s cercan muitas de las cidades de ls Stados Ounidos, sendo zde la fin de la [[Segunda Guerra Mundial]] la percipal forma de moradie de las famílias de [[classe média]] i [[Classe alta|alta]] de l paíç. Las cidades centrales i cidades bezinas forman [[Region metropolitana|árias metropolitanas]]. Eisisten cerca de 260 árias metropolitanas ne l paíç, de las quales las maiores son las regiones metropolitanas de [[Nuoba Iorque]] que ten 21 milhones d'habitantes, [[Los Angeles]], que ten 13 milhones d'habitantes, i [[Chicago]], que ten 9 milhones d'habitantes. La populaçon de ls subúrbios de las cidades centrales destas metrópoles ye cunsidrable, i muitas bezes superior la la populaçon de la cidade central. [[Washington, DC]], por eisemplo, ten solamente cerca de 535 mil habitantes, anquanto sue region metropolitana ten cerca de 4 milhones d'habitantes. Zde [[1970]], mais amaricanos biben ne ls subúrbios de l que nas cidades centrales. == Eiquenomie == [[Fexeiro:Photos NewYork1 032.jpg|thumb|left|''[[Wall Stret]]'', sede de la ''[[New York Stock Exchange]]'']] L'eiconomie de ls Stados Ounidos de la América stá ourganizada segundo l [[capitalismo|modelo capitalista]] i ye marcada por un crecimento custante de longo prazo, baixa carga tributária, mesmo pa ls padrones de ls países zambolbidos, baixas taxas de [[zamprego]] i de [[anflaçon]], anque tenga apersentado ne ls redadeiros anhos un grande déficit, tanto de balánçia comercial quanto d'uorçamiento de sou gobierno. L'eiquenomie de ls Stados Ounidos puode ser bista cumo la mais amportante i anfluente de l mundo an tiempos atuales. Bários países andexórun las sues [[moneda]]s al [[dólar amaricano|dólar]], ó chégan mesmo a usar la moneda amaricana cumo sue moneda oufecial , i ls [[mercado de capitales|mercados de capitales]] amaricanos son an giral bistos cumo andicadores de l'eiquenomie mundial. L paíç ten enormes recursos [[mineral]]es, cun grandes depósitos de [[ouro]], [[petrólio]], [[carbon]] i [[uránio]]. Na [[agricultura]], stá antre ls maiores perdutores mundiales de [[milho]], [[trigo]], [[açúcre]] i [[tabaco]], antre outras porduçones. La [[andústria]] de manufatura amaricana ye dibersificada, cun [[altemóbel|altemóbles]], [[abion]]es i pordutos eiletrónicos sendo ls percipales perdutos andustrializados porduzidos ne l paíç. L maior setor eiquenómico, ne l'antanto, ye l de serbícios: cerca de trés quartos de ls habitantes de ls Stados Ounidos trabálhan nesse setor. L maior parceiro comercial de ls Stados Ounidos ye l sou bezino de l norte, l [[Canadá]]. Outros parceiros eiquenómicos amportantes son la [[Ounion Ouropeia]], l [[México]], l [[Japon]] i la [[República Popular de la China|China]]. == Eiducaçon == [[Fexeiro:Harvard college - annenberg hall.jpg|thumb|right|[[Harvard University]], ua de las melhores [[ounibersidade]]s de l mundo.]] L'eiducaçon ne ls Stados Ounidos de la América ye fornecida primariamente pelo gobuerno. Mas, l sistema educacional amaricano ye altamente çcentralizado. Regras i padrones educacionales son ditados pelo Departamiento de Eiducaçon de cada Stado, cul [[Departamiento de Eiducaçon de ls Stados Ounidos de la América]] monitorando l stado de l'eiducaçon ne l paíç, i fornece berbas als Departamentos de Eiducaçon de ls Stados. Scuolas an giral son administradas por [[çtrito scolar|çtritos scolares]], an que la juridisçon an giral ye co-eisistente culs lemites dua cidade ó un cundado. çtritos scolares ténen l poder de cobrar [[ampuosto]]s de ls habitantes bibindo an sue jurisdiçon, cun outras berbas neçairas sendo fornecidas pelo Stado. [[Ounibersidade]]s i [[faculdade]]s públicas son quaije siempre administradas pul Stado. La taxa d'alfabetismo de ls Stados Ounidos ye de 97%. == Transportes == [[Fexeiro:Interstate Highways.png|250px|thumbnail|left|L ''[[Interstate Highway System]]'', la maior rede de [[Bia spressa|rodobies spressas]] de l planeta.]] Ls Stados Ounidos possuen ua stensiba malha [[outo-strada|rodobiária]], [[fierrobia|fierrobiária]] i [[Heidrobie|heidrobiárie]]. De fato, la quilometraige destas malhas son las maiores de l mundo an sues respetibas catadories. Eisísten cerca de 75 mil quilómetros de rodobias i [[bia spressa|bias spressas]] d'alta capacidade. Para cada 100 habitantes, eisísten cerca de 75 beiclos motorizados ([[outomóbel|carros]], [[camion]]es i [[outocarro]]) i 56,1 altemóbles. Camiones transportan cerca dun quarto de toda la carga transportada ne l paíç. [[Camboio]]s transpórtan cerca de 35% de toda la carga transportada ne l paíç, anquanto respónden por solo 1% de ls passageiros mobimentados. L cuntrário acuntece culas [[linha aérea|linhas aéreas]] amaricanas, que transpórtan 18% de ls passageiros mas menos de 1% de la carga ne l paíç. L mercado amaricano de passageiros ne l setor aéreo ye la maior de l mundo. [[Nuoba Iorque]], [[Chicago]], [[Atlanta]], [[Los Angeles]], [[Dallas]], [[Washington, DC]] i [[San Francisco]] çtácan-se cumo grandes [[aeroporto]]s. Cerca de 15% de toda la carga transportada ne l paíç ye transportada bia heidrobies cumo [[riu]]s i [[lago]]s, para alhá de [[mar]]s i [[ouceano]]s. [[Los Angeles]]-[[Long Beach (Califórnia)|Long Beach]], [[Nuoba Iorque]]-[[Nuoba Jérsei]], [[Filadélfia]], [[San Francisco]], [[New Orleanes]], [[Miami]] i [[Houston]] çtácan-se cumo grandes [[porto (transporte)|centros portuários]]. L porto mais mobimentado de ls Stados Ounidos por númaro de nabios atendidos ye l de New Orleans, anquanto l porto mais mobimentado de l paíç, an tonelaige de carga mobimentada, ye l de Los Angeles-Long Beach. == Telquemunicaçones == L cuntrolador primário de las telquemunicaçones de ls Stados Ounidos ye la ''[[Federal Communications Commission]]'', que rigula todos ls serbiços relacionados cun telquemunicaçones. L'andústria de la [[anternete]] ne ls Stados Ounidos mas ye muito menos regulada de l qu'outras andústrias relacionadas cul setor de telquemunicaçon, por causa d'agressibos programas de ''[[lobby]]''. Son publicados diaramente ne l Stados Ounidos cerca de 60 milhones de [[jornal]]es. Ne l paíç, son publicados milhares de jornales diários ó semanales. Eisísten tamien ne l paíç milhares d'estaçones de [[rádio (quemunicaçon)|rádio]] i [[telebison]]. Praticamente toda residéncia amaricana ten ua rádio, i cerca 93% de las pessonas cun cinco anhos ó mais d'eidade ténen pul menos ua telbison ó mais. == Cultura == {{Ber artigo percipal|[[Cultura de ls Stados Ounidos de la América]]}} [[Fexeiro:Motherhood and apple pie.jpg|thumb|Ícones culturales amaricanos: [[tuorta de maçana]], [[baseball]], i la [[Bandeira de ls Stados Ounidos de la América|bandeira de ls Stados Ounidos]]]] La cultura de ls Stados Ounidos ten ua grande anfluéncia ne l restro de l mundo, i an special ne l [[mundo oucidental]]. La [[música de ls Stados Ounidos|música amaricano]] ye oubida an todo l mundo i ls [[cinema de ls Stados Ounidos|filmes]] i [[telebison de ls Stados Ounidos de la América|programas telbisibos amaricanos]] puoden ser bistos quaije an todo l lado. Eisiste un cuntreste mui grande culs purmeiros tiempos de la república, quando ls Stados Ounidos éran bistos cumo un paíç agrícola cun pouco a oufrecer als centros culturalmente abançados de l mundo de la Ásia i Ouropa. La maiorie de las grandes cidades de ls Stados Ounidos oufrecen anstalaçones i atuaçones de música clássica i popular, centros de pesquisa stórica, científica i artística i museus, atuaçones de dançla, musicales i pieças de triato, para alhá d'eibentos al aire libre i [[arquitetura]] de seneficado anternacional. Este zambolbimiento ye resultado de cuntribuiçones quier de filantropos pribados, quier de fondos gobernamentales. La maiorie de la populaçon amaricana ten ua razonable cantidade de tiempo libre (dedicado a la recreaçon) çponible. Ls [[çporto]]s son ls percipales passatiempos de la populaçon amaricana. Milhones de amaricano pássan sou tiempo libre jogando çportos cun amigos ó bendo jogos porfessionales an stádios ó na [[telebison]]. Outros métodos de recreaçon mui populares ne l paíç ancluen filmes, ''[[sitcom]]s'', shows [[música|musicales]] i l [[triato]]. Cerca de 95% de la populaçon amaricana ten ua telbison an casa. An média, la telbison dua dada residéncia queda ligada siete horas por die. ''Hobbies'' acúpan mui de l tiempo recreatibo de muitos amaricano. Jardinaige, colecionamento de ciertos perdutos (selos, monedas, etc), [[tricó|tricotaige]], fotografie, [[artesanato]] i [[aeromodelismo]] son alguns de ls mais famosos ne l paíç. === Çporto === [[Fexeiro:2006 Pro Bowl tackle.jpg|thumb|left|L [[futebol amaricano]] ye un de ls çporto mais populares ne l paíç.]] Alguns çportos que fúrun criados i zambolbidos ne ls Stados Ounidos de la América acabórun por ser tornáren mundialmente famosos: l [[Basquetebol|basquete]], l [[basebol]], l [[boliche]] i l [[futebol amaricano]]. Poucos çportos criados an outros países cunseguiran popularizar-se ne l paíç. Un eisemplo ye l [[hóquei ne l carambelo|hóquei subre l carambelo]], sendo que l paíç ten atualmente bárias eiquipas porfissionales de l çporto. L [[futebol]] ben crecendo de popularidade zde la criaçon de la [[Major League Socer|MLS]]. Outros çportos famosos ne l paíç ancluen [[golfe]], [[ténis]], [[nataçon]], corridas outomobilísticas i çportos radicales. Ls Stados Ounidos sedian bárias de las percipales cumpetiçones anternacionales de çportos de l mundo - cumo l [[Masters]] de golfe, l [[US Open de ténis]], l [[National Association for Stock Car Auto Racing|NASCAR]] i la [[Fórmula Indy]]. Sediórun la [[Copa de l Mundo de 1994]], i por uito bezes ls [[Jogos Oulímpicos]], mais que qualquiera outro paíç sendo que giralmente ténen resultados mui buonos nas Oulimpíadas. An [[2004]], ls Stados Ounidos cunseguírun un total de 103 medalhas, de las quales 35 éran d'ouro. === Culinária === Nun eisiste ua culinária nacional, oureginal de l paíç - l'atual culinária amaricana ye altamente dibersificada, bariando de region la region, dependendo de la populaçon i de la cultura de la region. Alimentos quemunes de l [[café de la manhana]] amaricano son uobos batidos, [[bacon]], panquecas, cereales i pans cun [[Manteiga de cascaboi|pasta de cascaboi]], acumpanhados cun [[café (bubida)|café]] ó [[sumo]], na maiorie de las bezes, de [[laranja]]. L [[almuorço]] de l amaricano ye lebe - las rezones son l pouco tiempo çponible para almuorço pa ls trabalhadores i studantes. Un almuorço puode ser simples al punto de ser custituído de solo ua [[sande]], i solo. L [[jantar]] ye, na maiorie de las famílias amaricanas, l percipal prato de l die. Ls Stados Ounidos son l maior cunsumidor de café de l mundo. Muitos tóman café lougo pula manhana, i bários tóman café durante l trabalho. Para alhá desso, ls Stados Ounidos tamien ye l maior cunsumidor de [[sumos]]s de l mundo. Ls Stados Ounidos son famosos mundialmente pulas sues redes de [[refeiçon rápida|fast-foods]]. Ls amaricanos almurçan muitas bezes an fast-foods, a la par por causa de l pouco tiempo çponible de ls trabalhadores para almuorço - bien por causa de ls baixos précios de ls perdutos oufrecidos. === Cinema === {{Ber artigo percipal|[[Cinema de ls Stados Ounidos de la América]]}} [[Fexeiro:PB050006.JPG|thumb|L [[Sinal de Hollywood]], simblo de l [[Cinema de ls Stados Ounidos de la América|cinema amaricano]].]] L [[cinema de ls Stados Ounidos de la América]], para alhá dua forma de spresson cultural specífica dun pobo, ye tamien ua de las mais bien sucedidas andústrias d'antretenimento de l mundo. Inda que nin todos ls filmes de ls Stados Ounidos séren porduzidos an [[Hollywood]], la localidade tornou-se sinónimo desta andústria nacional. L'anfluéncia de l cinema amaricano ne l resto de l mundo ye abassaladora i permanece, giralmente, cumo líder d'oudiéncia an bários países de l mundo. === Literatura === [[Fexeiro:Edgar Allan Poe 2.jpg|left|140px|thumb|[[Edgar Allan Poe]], scritor i poeta pioneiro de la literatura amaricana.]] La [[Literatura de ls Stados Ounidos de la América|literatura amaricana]] puode ser cunsidrada cumo fazendo parte de la [[literatura anglesa]] ó cumo un ramo literário çtinto. La literatura amaricana ne l ampeço debe muito a las formas i stilos oureginários de la Ouropa. Por eisemplo, "Wieland" i outros remances de [[Charles Brockden Brown]] ([[1771]]-[[1810]]) se anspiran ne ls [[Remanse gótico|remanses góticos]] qu'anton éran scritos na [[Anglatierra]]. Mesmo las narratibas ampecablemiente urdidas por [[Washington Irbing]] ([[1783]]-[[1859]]) - percipalmente ''[[Rip Ban Winkle]]'' i ''[[The Legend of Slepy Hollow]]'' - parácen claramente ouropeias inda que la trama se zanrolar ne l Nuobo Mundo. === Triato === [[Fexeiro:45th St theatres NYC.JPG|thumb|right|L [[Triato Broadway|çtrito de triatos de la Broadway]], an [[Nuoba Iorque]], sede de famosas pieças [[Triato|tiatrales]].]] {{ber artigo percipal|[[Triato de ls Stados Ounidos de la América]]}} L [[Triato de ls Stados Ounidos de la América|triato amaricano]] ye baseado na tradiçon [[mundo oucidental|oucidental]], na sue maiorie amprestado de ls stilos de performance que prebalecian na [[Ouropa]] na época de sue antroduçon ne l paíç. Hoije an die, stá fuortemente anterligado cula [[literatura]], [[filme]]s, [[telbison]] i [[música]] amaricana i nun ye anquemun ua mesma stória ser recontada an todas estas formas. Regiones cun cenários musicales segneficatibos frequentemente ténen fuortes tradiçones tiatrales i de [[quemédia]] tamien. L [[triato musical]] puode ser la forma mais popular: ye ciertamente ua forma mais biba de triato i las coreografies de éisito de ls palcos acában indo para la telbison i filmes. == Refréncias == <references/> [[Catadorie:Stados Ounidos de la América]] ga2lsdqmdm34fas7kkwf0iek1urtk1q 107587 107586 2026-08-04T15:37:22Z ~2026-42309-25 15429 /* */ 107587 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Paíç|nome_natibo=Stados Ounidos de la América<br>United States of America|nome_lhargo_cumbencional=|eimaige_bandeira=Flag_of_the_United_States.svg|eimaige_brason=Greater_coat_of_arms_of_the_United_States.svg|çcriçon_bandeira=Bandeira|çcriçon_brason=Brason de Armas|legenda_bandeira=Bandeira|legenda_brason=Brason|lhema="In God We Trust"|hino=[[Fexeiro:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]|lhocalizaçon=United_States_(orthographic_projection).svg|lhéngua_oufecial=Nanhue|títalo_xefe1=Pursidente|nome_xefe1=[[Donald Trump]]|capital=[[Washington, DC]]|populaçon_stimada=705 749|populaçon_stimada_anho=(2019)|ária_total=9 629 091 km²}} Ls '''Stados Ounidos de la América''', '''SOA''' (an [[léngua anglesa|anglés]] ''United States of America'') son ua [[república federal]] [[Pursidencialismo|pursidencialista]], cun cinquenta [[Stados de ls Stados Ounidos de la América|stados]] i un [[Washington, DC|Çtrito Federal]]. L nome de l paíç ye muita beç chamado pulas siglas '''USA''' ó '''US''' (an anglés). La maior parte de ls Stados Ounidos localiza-se na region central de la [[América de l Norte]], tenendo frunteiras terrestres cul [[Canadá]] i cul [[México]], sendo que l restante de l paíç lemita-se cul [[Ouceano Pacífico]], l [[Mar de Bering]], l [[Ouceano Ártico]], l [[Golfo de l México]] i l [[Ouceano Atlántico]]. De ls 50 stados, solo l [[Alasca]] i l [[Habaí]] nun son pegados culs outros 48 Stados, nin antre si. Ls Stados Ounidos tamien ténen muitos [[Territórios de ls Stados Ounidos de la América|territórios]], çtritos i outras posses an torno de l mundo, purmariamente ne l [[Caribe]] i ne l Ouceano Pacífico. Cada Stado ten un alto nible d'outonomie local, d'acordo cul sistema federal. Ls Stados Ounidos celebran l sou die de l'andependéncia la [[4 de Júlio]] de [[1776]], quando las [[Treze Quelónias]] [[Reino Ounido|británicas]] na [[América de l Norte]] faziran la [[Declaraçon de la Andependéncia amaricana|Declaraçon de Andependéncia]], reijeitando l'outoridade británica, a fabor de la política de [[outodeterminaçon]]. Esta andependéncia fui oufecial mente reconhecida pelo Reino Ounido ne l [[Tratado de Paris (1783)|Tratado de Paris]]. Ls Stados Ounidos adotórun sue atual [[Custituiçon de ls Stados Ounidos de la América|Custituiçon]] an [[1789]], que stabeciu la strutura básica de l goberno amaricano. Zde anton, la nacion gradualmente zambolbiu-se, tornando-se ua [[superpoténcia]] apuis de la fin de la [[Segunda Guerra Mundial]], passando a eisercer grande anfluéncia eiconómica, política, científica, tecnológica, melitar i cultural ne l mundo. == Stória == [[Fexeiro:US states by date of statehood3.gif|thumb|300px|left|Mapa que amostra la spanson de ls Stados Ounidos de la América, zde [[1770]] até [[1960]].]] Ls atuales Stados Ounidos de la América nacírun de l'ounion de [[Treze Quelónias]] [[Reino Ounido|británicas]] stabelecidas na costa atlántica de la [[América de l Norte]] a partir de l [[seclo XVII]]. An [[1776]], ua rebuolta fui ourganizada pula classe dirigente de ls quelonos i seguiu-se la [[Reboluçon amaricana de 1776]], que fui ua guerra d'andependéncia cuntra l'outoridade de l rei de l Reino Ounido. An [[1789]], l paíç adotou ua custituiçon i assumiu la forma dua [[República Federal]], cuncedendo grande outonomie als Stados federados. Zde l recoincimento de la sue andependéncia pul [[Reino Ounido]] an [[1783]], i até meados de l [[seclo XX]], nuobos territórios i Stados fúrun sendo ancorporados, ampliando las frunteiras de l paíç até al [[Ouceano Pacífico]]. L'acupaçon de l território adonde hoije stan ls Stados Ounidos, ampeça cula migraçon d'houmanos de la [[Ásia]], atrabeç de l [[Streito de Bering]], nun período andeterminado (stimatibas barian de dieç la quarenta mil anhos atrás). Durante l [[seclo XVI]] i [[seclo XVII]], sploradores [[Spanha|spanhóles]] splorórun i colonizórun sparsamente las regiones que custituen hoije l sul de la [[Flórida]] i de la region sul de ls Stados Ounidos. L purmeiro assentamento [[Anglaterra|anglés]] bien-sucedido fui [[Jamestown (Bergínia)|Jamestown]], localizado ne l'atual Stado de [[Birgínia]], fundados an [[1607]]. Durante las dues décadas seguintes, bários assentamentos [[Países Baixos|nerlandeses]] fúrun fundados ne l qu'atualmente custitui l [[Nuoba Iorque|Stado de Nuoba Iorque]], ancluindo la bila de [[Nuoba Amsterdan]], que ye atualmente [[Nuoba Iorque|Cidade de Nuoba Iorque]], bien cumo la stensiba colonizaçon anglesa de la costa leste de ls Stados Ounidos, tendo spulso ls nerlandeses de la region al redror de la [[década de 1670]]. [[Fexeiro:Non-Native American Nations Control over N America 1750-2008.gif|right|thumb|250px|Formaçon de ls stados [[América de l Norte|norte-amaricanos]] zde [[1750]] até hoije.]] Apuis de la [[Guerra Franco-Andígena]], adonde la [[Fráncia]] perdiu sues quelónias qu'atualmente custituen l leste de l [[Canadá]] pa l [[Reino Ounido]], este ampeçou a ampor [[ampuosto]]s nas Treze Quelónias - sendo ls custos financeiros ua de las percipales rezones de la guerra. Estes ampuostos tornórun-se mui ampopulares antre ls quelonos amaricanos, que para alhá desso, nun çpunhan de repersentaçon ne l [[Parlamiento de l Reino Ounido]]. Las tensones antre las Treze Quelónias británicas i antre l Reino Ounido crecírun, i las Treze Quelónias rebelórun-se cuntra l Parlamiento i Rei británicos, na [[Guerra de la Andependéncia de ls Stados Ounidos de la América|Guerra de Andependéncia]], ampeçada an [[1775]], i que perdurou até [[1783]]. La strutura política oureginal de las Treze Quelónias era ua [[cunfederaçon]], ratificada an [[1781]]. An [[1789]], ls Stados Ounidos scolhírun an tornar-se ua [[República Federal]]. [[Fexeiro:Us historic territories.jpg|250px|left|thumb|Mapa de la spanson amaricana an direçon al oeste.]] Zde tiempos queloniales, ls Stados Ounidos anfrentórun la falta de [[mano-de-obra]]. A la época, las defrenças socio-eiconómicas ne l paíç éran einormes, cun un norte andustrializado i un sul agrário. La falta de mano-de-obra ancentibou la [[eimigraçon|eimigraçon ouropéia]] ne l Norte i l'uso de l [[scrabatura|trabalho scrabo]] ne l Sul - que fazie uso stensibo de scrabos cumprados ne l [[África|cuntinente africano]]. Ls Stados andustrializados de l norte éran contra la scrabidon, anquanto l Sul achaba que l'scrabidon era ançpensable pa l cuntíno éisito de l'agricultura sulista. Estas defrenças fúrun un de ls muitos motibos de tenson política que als poucos zamcadeórun la formaçon de ls [[Stados Cunfederados de la América]], l que criou la [[Guerra Cebil amaricana]], de l'ounion, contra ls sulistas - cunfederados - antre [[1861]] i [[1865]], ua [[guerra cebil]] an que l númaro de baixas amaricanas fui maior de l que la soma de todas las baixas amaricanas sufridas an todas las outras guerras an que ls Stados Ounidos se ambolbírun, zde sue andependéncia, até l'atual [[Ambason de l Eiraque|Guerra cuntra l Eiraque]]. [[Fexeiro:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|thumb|150px|right|L purmeiro [[Pursidente de ls Stados Ounidos de la América]], [[George Washington]].]] Al longo de l [[seclo XIX]], muitos [[Stados de ls Stados Ounidos de la América|nuobos Stados]] fúrun ajuntados als 13 oureginales (por eisemplo l Texas, aneixado al México), a la medida que la nacion se spandiu na [[América de l Norte]]. L [[Çtino Manifesto]] fui ua filosofie política de ls Stados Ounidos qu'animou la spanson rumo al Oeste ne l paíç. A la medida que la populaçon de ls stados de l Leste crecie, i un númaro cada beç maior d'eimigrantes antraba ne l paíç, cada beç mais assentadores passórun a habitar regiones cada beç mais la Oeste de l paíç. Anquanto esto acuntecie, ls Stados Ounidos acabórun eifetibamente cun todas las naciones [[natibos amaricanos ne ls Stados Ounidos|natibo amaricanas]] eisistentes an território amaricano, i mobendo forçadamente la populaçon andígena de ls sous antigos territórios para reserbas andígenas. Esta migraçon forçada ye inda un assunto mui çcutido ne ls Stados Ounidos, cun bárias tribos natibos amaricanas inda reibindicando tierras, i defendendo ua política [[separatismo|separatista]]. Nalguas árias, ls natibos amaricanos fúrun sterminados puls quelonos, que ls spulsórun de las sues tierras. Al cuntrário de la maiorie de ls países ouropeus, ls Stados Ounidos nunca fúrun ua poténcia quelonial, inda que, atrabeç de bárias bitórias melitares, diplomacie i acordos sternos, ls Stados Ounidos tubíssen adquirido un númaro de possessones ultra-marinas, zde [[Cuba]] até las [[Filipinas]]. Ambora gradualmente, muitos destes territórios adquiriran [[soberanie]], i outras destas possessones cuntinórun sob cuntrole de ls Stados Ounidos, giralmente, na forma de territórios (cumo [[Porto Rico]]). L Habaí ye l único destas posses que se tornou nun Stado, an [[1959]]. Ls Stados Ounidos adotában, até la Guerra Cebil amaricana, ua política [[eisolacionismo|eisolacionista]], nun percurando antrometener-se an cunflitos anternacionales. Inda assi, esto demudou cula fin de la guerra cebil. Durante l [[seclo XIX]], ls Stados Ounidos tornórun-se ua poténcia eiconómica i melitar mundial. L crecimento de l'anfluéncia de ls Stados Ounidos subre l mundo cuntinou ne l [[seclo XX]], un seclo que ye por bezes chamado de ''L seclo amaricano'', por causa de la grande anfluéncia amaricana subre l resto de l mundo, adonde l paíç se tornou l maior pólo de zambolbimento tecnológico de l planeta. L'anfluéncia amaricana subre l mundo puode ser bista na [[Grande Depresson]], un período de grande recesson de l'eiconomie antre [[1929]] i [[1940]], que nun solamente abatiu to l paíç cumo l [[Canadá]] i ls países ouropeus (specialmente l [[Reino Ounido]] i la [[Almanha]]). Mas, esto mudou cula antrada de l paíç na [[Purmeira Guerra Mundial]] i na [[Segunda Guerra Mundial]]. Apuis de la fin desta, ls Stados Ounidos emergiran definitibamente cumo ua de las [[superpoténcia]]s mundiales, juntamente cula [[Ounion Sobiética]] - zancadeando la [[Guerra Frie]]. Antre [[1945]] i [[1991]], anho de la fin de la Ounion Sobiética i de la fin de la Guerra Frie, ls Stados Ounidos passórun a star mui ambolbidos an assuntos sternos - specialmente guerra eideológica cuntra l [[quemunismo]] - participando atibamente na [[Guerra de la Coréia]] i na [[Guerra de l Bietnana]], para alhá d'apoiar [[regime melitar|regimes melitares]] an dibersos países sul-amaricanos i la [[guerrilha]] anticomunista na [[Ñicarágua|Nicarágua]]. Cun l colapso de la Ounion Sobiética, ls Stados Ounidos emergiran cumo la única superpoténcia mundial. Passórun anton a ambolber-se an açones de paç, partecipando na [[Guerra de l Golfo]], an [[1991]], remobendo tropas [[Eiraque|iraquianas]] qu'habian ambadido l [[Kuwait]]. An [[2001]], ls Stados Ounidos sofrírun l pior ataque ne l sou território al longo de la stória de l paíç, culs [[Ataques de 11 de setembre de 2001|Ataques de 11 de Setembre]], adonde quaijeque trés mil pessonas morrírun. Este ataque [[terrorismo|terrorista]], zancadeou la chamada [[Guerra al Terror|Guerra cuntra l terrorismo]], i, apuis, la cuntrobersa [[Ambason de l Eiraque]], para alhá de la caça al mandante de ls atentados, [[Osama bin Laden]]. Inda que haba sérias questones ambolbendo práticas [[racistas]] persentes na sue stória l paíç eilegiu para la Pursidéncia de la República, an [[2008]], l [[senador]] afro-amaricano pelo stado de [[Eillinois]], [[Barack Obama]]. == Geografie == [[Fexeiro:Map of USA topological.png|thumb|250px|left|[[Mapa topográfico]] de ls Stados Ounidos de la América.]] Sendo l terceiro maior paíç de l mundo an stenson territorial, la paisaige de ls Stados Ounidos baria de region la region. L paíç ten grandes florestas temperadas na costa leste, i ne l noroeste, [[pantanal]]es na [[Flórida]], grandes [[planíce]]s i l sistema flubial de l [[Riu Mississippi|Mississippi]]-[[Riu Missouri|Missouri]] na region central, las [[Muntanhas Rochosas]] l'oeste de las planíces, [[zerto]]s i zonas costeiras l'oeste de las Muntanhas Rochosas, i [[floresta]]s húmidas temperadas ne l noroeste de la costa de l Pacífico. Las regiones [[Ártico|árticas]] al norte de l [[Alasca]] i las eilhas [[bulcon|bulcánicas]] de l [[Habaí]] oumentan inda la dibersidade geográfica i climática de l paíç. L mapa político de ls Stados Ounidos stá debedido an trés cachos çtintos: L [[Alasca]], cunetado an tierra suolo cul [[Canadá]], a leste; l [[Habaí]], un [[arquipélago]] localizado ne l meio de l [[Ouceano Pacífico]], i ls Stados Ounidos Cuntinentales, que cumprenden ls 48 Stados localizados na América de l Norte. La frunteira de ls Stados Ounidos Cuntinentales cul Canadá ye la mais longa frunteira nun defendida de l mundo. Ls Stados Ounidos ténen trés frunteiras terrestres, dues cul Canadá (norte de ls 48 Stados cuntinentales i la leste de l Alasca) i ua cul [[México]]. Tamien faç frunteira cula [[Rússia]], l'oeste de l Alasca, atrabeç de l [[Streito de Bering]]. === Clima === Debido la la grande stenson territorial de ls Stados Ounidos, l [[clima]] de l paíç barie muito, de region la la region. La [[Flórida]] ten un [[clima subtropical]], anquanto l [[Alasca]] ten un [[clima polar]]. Bastas porçones de l paíç ténen un clima cuntinental, cun berones calientes i ambiernos frius. Alguas partes de ls Stados Ounidos, an particular partes de la [[Califórnia]], ténen un [[clima mediterránico|clima mediterráneo]]. Ne l giral, mas, a maior parte de ls Stados Ounidos ten un clima temperado ó sub-tropical, marcado por quatro çtintas staçones, cun mudanças regulares de [[temperatura]] i [[precipitaçon (meteorologie)|precipitaçon]]. == Política == [[Fexeiro:North Façade White House.JPG|thumb|200px|right|La [[Casa Branca]], residéncia oufecial de l [[Pursidente de ls Stados Ounidos de la América|Pursidente de ls Stados Ounidos]].]] Ls Stados Ounidos son ua [[República Federal]] [[Pursidencialismo|Pursidencialista]]. Ne l nible federal, l percipal oufecial de l [[Poder eisecutibo|Poder Eisecutibo]] de l paíç ye l [[Pursidente de ls Stados Ounidos de la América|Pursidente]], eileito por un [[coleijo eileitoral de ls Stados Ounidos de la América|coleijo eileitoral]]. L candidato la la pursidéncia qu'oubtén la maiorie de ls botos de l coleijo eileitoral an ua dada eileiçon pursidencial ye l bencedor desta eileiçon. L [[Poder legislatibo|Poder Legislatibo]] amaricano ye eisercido pul [[Cungresso de ls Stados Ounidos de la América|Cungresso]], cumpuosto pula [[Cámara de ls Repersentantes de ls Stados Ounidos de la América|Cámara de ls Repersentantes]] i pul [[Senado de ls Stados Ounidos de la América|Senado]]. Cada Stado ten dreito la dous senadores i a un númaro de repersentantes porporcionales a la sue populaçon. L [[Poder judicial|Poder Judiciário]] pertence als tribunales federales, de ls quales a maior ye la [[Suprema Corte de ls Stados Ounidos de la América|Suprema Corte]]. Cada Stado ten dreito a un cierto númaro de botos ne l coleijo eileitoral (que ye porporcional a la sue populaçon). == Subdebisones == Ls Stados Ounidos stan debedidos an 50 [[Stados de ls Stados Ounidos de la América|Stados]] i un çtrito federal, l [[Washington, D.C.|Çtrito de Columbia]]. Cada Stado, por sue beç, stá subdibedido an [[cundado]]s, cun scepçon de la [[Luisiana]], an que las subdibisones se chaman "[[paróquia]]s", (''parishes'', an [[léngua anglesa|anglés]]) i de l [[Alasca]], onde las subdebisones staduales son chamadas de "çtritos" (''[[borough]]s''). Ls Stados Ounidos de la América son ua [[República Federal]], que dan als Stados federados muitos poderes, que na maiorie de ls outros países de l mundo son sclusibas de l goberno nacional. [[Fexeiro:Map of USA with county outlines (black & white).png|250px|thumb|left|thumb|Mapa de ls Stados Ounidos de la América a amostrar las frunteiras antre ls 50 Stados i ls defrentes [[cundado]]s de l paíç.]] Son ls gobernos staduales que ténen la maior anfluéncia subre l die-a-die de la populaçon amaricana. Cada Stado ten sue própia Custituiçon i ten l poder d'aprobar sues própias regras i leis, refrentes la ciertos assuntos cumo propiedade, [[criminalidade|crime]], [[salude]] i [[eiducaçon]]. L percipal oufecial dun Stado ye l Gobernador. Cada Stado tamien ten ua [[legislatura]] bicameral. Ls nembros de l Legislatibo son eileitos pela populaçon de l Stado, sceto ne l Stado de [[Nebraska]], onde cada cundado ten dreito a un cierto númaro de nembros na legislatura. Çtaca-se la legislatura de la [[Nuoba Hampshire]], que ye l terceiro maior Poder Legislatibo de l mundo [[léngua anglesa|anglófono]], i ten un repersentante para cada trés mil habitantes. Cada Stado ten sou própio [[Poder eisecutibo|Eisecutibo]], [[poder legislatibo|Legislatibo]] i [[Poder judicial|Judiciário]]. La ária, populaçon i/ó [[perduto anterno bruto]] de bários de ls Stados de ls Stados Ounidos puoden ser cumparados cula de bários países de l mundo. La populaçon de la [[Califórnia]], por eisemplo, ye maior de l que l de l [[Canadá]], i sou perduto anterno bruto serie l'uitabo maior de l mundo, causo l Stado fusse un paíç andependiente. Yá l [[Alasca]] serie la décima sétima maior antidade nacional de l mundo, an ária, causo fusse un paíç andependiente, cun ária cumparable al de l [[Eiran]]iana. Las anstituiçones que son respunsables pul goberno regional son tipicamente Cunseilhos Municipais - que toman eifeito an cidades (''cities'' ó ''townes''), bilas (''billage''), municipalidades regionales (''townes'', ''regional municipality'', ''municipality'', ''hamlet'') i cundados (''counties''). Municipalidades regionales i cundados son un agrupamiento de cidades i bilas. Essas subdebisones regionales, bien cumo las cidades, aproban leis que ténen eifeito nestas subdebisones an particular, lidando cun assuntos cumo tránsito i la benda de álcol, bien cumo l poder de criáren ampuostos. Nas cidades, l maior oufecial eileito pela populaçon ye l [[persidente de cámara]]. Nalguns Stados, ls cundados ó munecipalidades regionales tamien ténen l dreito de criar leis i ampuostos que balen para todas las cidades i bilas drento de ls lemites de l cundado. Noutros Stados, ls cundados ó munecipalidades regionales ténen pouco ó nanhun poder, serbindo suolo cumo çtinçones geográficas. Ls Stados Ounidos ténen bários [[Territórios de ls Stados Ounidos de la América|territórios i posses ansulares ultramarinas]]. A maior deilhas ye l'ilha de [[Porto Rico]]. Outras territórios ultra-marinos d'amportáncia ancluen la [[Samoa amaricana]], [[Guan]], [[Marianas sietentrionales]] i las [[Ilhas Birges amaricanas]]. La [[Marina de ls Stados Ounidos de la América|Marina amaricana]] ténen acupado ua [[base melitar]] na [[Baía de Guantánamo]], zde [[1898]]. == Demografie == === Raças i etnies === [[Fexeiro:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County.jpg|250px|right|thumb|Las percipales acendéncias étnicas de ls habitantes de ls Stados Ounidos.]] Ls Stados Ounidos ténen ua de las populaçones mais multiculturales de l mundo, an termos d'acendéncia [[grupo étnico|étnica]] i [[raçl'|racial]]. La region que custitui atualmente ls Stados Ounidos éran einicialmente habitados por pobos [[natibos amaricanos ne ls Stados Ounidos|natibos amaricanos]], cumo [[squimó]]s ne l Alasca i [[algonquinos]], [[hurones]] i [[eiroqueses]] ne l nordeste de l'atual Stados Ounidos. Ne l [[seclo XVII]] i [[seclo XVIII|XVIII]], l território qu'atualmente custitui ls Stados Ounidos fui quelonizado por [[Ouropa|ouropeus]]. Eimigrantes [[Anglatierra|angleses]], muitos de ls quales fugian de [[çcriminaçon|perseguiçon religiosa]] na [[Ouropa]], custituían la maiorie de ls colonos. Mas, colonos [[scócia|scoceses]], [[Fráncia|franceses]] i [[Países Baixos|nerlandeses]] tamien anstalórun-se an dibersas regiones de l'atual Stados Ounidos. Scrabos fúrun trazidos de l [[África|cuntinente africano]] de l [[seclo XVII]] al ampeço de l [[seclo XIX]] para séren ousados cumo mano-de-obra i, atualmente, ls sous çcendentes, coincidos cumo [[afro-amaricano]]s, custituen un cunsidrable cacho de la populaçon amaricana, formando 12,9% de la populaçon de ls Stados Ounidos. Zde [[1850]], pessonas de muitas partes de l mundo passórun a eimigrar pa ls Stados Ounidos. Até l final de l [[seclo XIX]], la maiorie de ls eimigrantes binhan de ls países de la Ouropa Oucidental i setentrional ([[Almanha]], [[Eirlanda]], [[Anglaterra|Anglatierra]] i [[Scandinábia]]). [[Eitália|Eitalianos]], [[polacos|poloneses]] i [[judiu]]s eimigrórun an grande quantidade antre l final de l seclo XIX i meados de l [[seclo XX]] (até la [[década de 1970]]). Ls maiores grupos étnicos ouropeus son [[Almanha|almanes]] (que cumponen 15,2% de la populaçon amaricana), [[Eirlanda|eirlandeses]] (10,8%), [[angleses]] (8,7%), [[Eitália|eitalianos]] (5,6%), [[Scandinábia|scandinabos]] (3,4%), [[Polónia|poloneses]] (3,2%) i [[Fráncia|franceses]] (3%). Brancos custituen ne l total 77% de la populaçon de ls Stados Ounidos - 69%, scluindo ls [[spánicos]]. An décadas recentes até ls dies atuales, [[spánicos]] i [[asiáticos]] son ls percipales grupos d'eimigrantes anstalando-se ne l paíç. [[Spánia|Spánicos]] custituen ua cunsidrable fatia de la populaçon amaricana, sendo atualmente la maior minorie étnico-racial drento de ls Stados Ounidos, cumpondo cerca de 13,4% de la populaçon amaricana. Dado l'alta eimigraçon de spánicos pa ls Stados Ounidos, spera-se un crecimento mui grande desta percentaige nas próssimas décadas. Cerca de 64% de ls spánicos son [[México|mexicanos]].<ref>http://www.ed.gob/pus/FaultLine/who.html{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Buona parte desta [[eimigraçon clandestina|eimigraçon ye eilegal]]. Asiáticos custituen un spressibo grupo racial minoritário de ls Stados Ounidos, custituindo 4,2% de la populaçon de l paíç. Spressiba a partir de la [[década de 1860]], l'eimigraçon d'asiáticos oumentou muito durante la [[década de 1960]], mantenendo-se an alta até ls dies atuales. === Lénguas === Ls Stados Ounidos nunca tubírun un léngua oufecial, inda que l [[léngua anglesa|anglés]] tenga sido siempre l'léngua predominante ne l paíç, i seia falado pela eimensa maiorie de la populaçon, sendo ''[[de fato]]'' l'léngua oufecial de ls Stados Ounidos. Por esso, l'anglés ye l'léngua ousado an qualesquiera pronunciamentos oufecial es, que ban zde tratados até leis i sentenças. 27 Stados adotórun l'anglés cumo léngua oufecial. Destes Stados, trés adotan un segundo léngua oufecial: l [[Ḥauaí|Habaí]], qu'adotou l [[Lhéngua habaiana|habaiano]] cumo segundo léngua oufecial; la [[Luisiana]], qu'adotou l [[Lhéngua francesa|francés]]; i l [[Nuobo México]], qu'adotou. Ne ls Stados amaricanos sin léngua oufecial, l'anglés ye adotado an todos serbíçios públicos, serbícios noutros lénguas son dados an árias cun grande populaçon d'eimigrantes. Yá Stados adonde l'anglés (i por bezes un segundo léngua) ye l'léngua oufecial nun percisan dar serbíçios públicos noutras lénguas. Muitos de ls eimigrantes que ban als Stados Ounidos ténen pouco ó nanhun coincimiento d'anglés. La maiorie deilhes daprende anglés l suficiente ne l paíç para quemunicar-se cun outros amaricanos. Ls filhos destes eimigrantes, que studan an scuolas amaricanas, daprenden primariamente anglés nas scuolas. Assi, a cada geraçon, l'léngua materno acaba por ceder, als poucos, lugar al anglés. Ls çcendentes diretos destes eimigrantes giralmente fálan tanto l'léngua materno cumo l anglés, anquanto muitas bezes ls nietos de ls eimigrantes fálan solo anglés. Cumo nun eisiste un léngua oufecial ne l paíç, l domínio de l'anglés nun ye de todo ançpensable ne ls Stados Ounidos, specialmente ne ls stados amaricanos que possuen ua grande populaçon d'eimigrantes recentes - specialmente [[spánicos]]. Muitas pessonas acraditan que to cidadon amaricano deberie saber anglés. Estas pessonas acraditan que ye quaije ampossible para las pessonas sin l domínio de l'anglés cunseguiren amprego fuora de bairros cun grande persença d'eimigrantes recentes. Para alhá desso, esses atibistas dfénden que ua única léngua falado por todos ne l paíç ye un fator amportante para l'ounion cumo un todo de ls Stados Ounidos. Por esto, na [[década de 1980]] i na [[década de 1990]], bários Stados criórun leis fazendo de l'anglés cumo única léngua legal drento desses Stados. === Ourbanizaçon === [[Fexeiro:US population map.png|250px|right|thumb|Çtribuiçon de la [[densidade populacional]] de ls Stados Ounidos.]] Ls Stados Ounidos son un paíç altamente [[ourbanismo|ourbanizado]]. Cerca de 80% de la populaçon amaricana bibe an [[cidade]]s. Estas cobren solo 2,75% de la ária total de l paíç. Eisísten dues grandes [[megalópole]]s ne l paíç. Ua stá localizada na region nordeste de ls Stados Ounidos, cumposta percipalmente pul Stado de la [[Nuoba Jérsei]] i pelas cidades de [[Nuoba Iorque]], [[Boston]], [[Filadélfia]] i [[Washington, D.C.|Washington, DC]], na [[Ouceano Atlántico|costa atlántica]]. L'outra stá localizado na region sudoeste de l paíç, na [[Ouceano Pacífico|costa pacífica]], centralizadas nas cidades de [[Los Angeles]], [[San Francisco]] i [[Sacramento (Califórnia)|Sacramento]]. Grandes [[subúrbio]]s cercan muitas de las cidades de ls Stados Ounidos, sendo zde la fin de la [[Segunda Guerra Mundial]] la percipal forma de moradie de las famílias de [[classe média]] i [[Classe alta|alta]] de l paíç. Las cidades centrales i cidades bezinas forman [[Region metropolitana|árias metropolitanas]]. Eisisten cerca de 260 árias metropolitanas ne l paíç, de las quales las maiores son las regiones metropolitanas de [[Nuoba Iorque]] que ten 21 milhones d'habitantes, [[Los Angeles]], que ten 13 milhones d'habitantes, i [[Chicago]], que ten 9 milhones d'habitantes. La populaçon de ls subúrbios de las cidades centrales destas metrópoles ye cunsidrable, i muitas bezes superior la la populaçon de la cidade central. [[Washington, D.C.|Washington, DC]], por eisemplo, ten solamente cerca de 535 mil habitantes, anquanto sue region metropolitana ten cerca de 4 milhones d'habitantes. Zde [[1970]], mais amaricanos biben ne ls subúrbios de l que nas cidades centrales. == Eiquenomie == [[Fexeiro:Photos NewYork1 032.jpg|thumb|left|''[[Wall Stret]]'', sede de la ''[[New York Stock Exchange]]'']] L'eiconomie de ls Stados Ounidos de la América stá ourganizada segundo l [[capitalismo|modelo capitalista]] i ye marcada por un crecimento custante de longo prazo, baixa carga tributária, mesmo pa ls padrones de ls países zambolbidos, baixas taxas de [[zamprego]] i de [[anflaçon]], anque tenga apersentado ne ls redadeiros anhos un grande déficit, tanto de balánçia comercial quanto d'uorçamiento de sou gobierno. L'eiquenomie de ls Stados Ounidos puode ser bista cumo la mais amportante i anfluente de l mundo an tiempos atuales. Bários países andexórun las sues [[moneda]]s al [[dólar amaricano|dólar]], ó chégan mesmo a usar la moneda amaricana cumo sue moneda oufecial , i ls [[mercado de capitales|mercados de capitales]] amaricanos son an giral bistos cumo andicadores de l'eiquenomie mundial. L paíç ten enormes recursos [[mineral]]es, cun grandes depósitos de [[ouro]], [[petrólio]], [[carbon]] i [[uránio]]. Na [[agricultura]], stá antre ls maiores perdutores mundiales de [[milho]], [[trigo]], [[açúcre]] i [[tabaco]], antre outras porduçones. La [[andústria]] de manufatura amaricana ye dibersificada, cun [[Altemoble|altemóbles]], [[abion]]es i pordutos eiletrónicos sendo ls percipales perdutos andustrializados porduzidos ne l paíç. L maior setor eiquenómico, ne l'antanto, ye l de serbícios: cerca de trés quartos de ls habitantes de ls Stados Ounidos trabálhan nesse setor. L maior parceiro comercial de ls Stados Ounidos ye l sou bezino de l norte, l [[Canadá]]. Outros parceiros eiquenómicos amportantes son la [[Ounion Ouropeia]], l [[México]], l [[Japon]] i la [[República Popular de la China|China]]. == Eiducaçon == [[Fexeiro:Harvard college - annenberg hall.jpg|thumb|right|[[Harvard University]], ua de las melhores [[ounibersidade]]s de l mundo.]] L'eiducaçon ne ls Stados Ounidos de la América ye fornecida primariamente pelo gobuerno. Mas, l sistema educacional amaricano ye altamente çcentralizado. Regras i padrones educacionales son ditados pelo Departamiento de Eiducaçon de cada Stado, cul [[Departamiento de Eiducaçon de ls Stados Ounidos de la América]] monitorando l stado de l'eiducaçon ne l paíç, i fornece berbas als Departamentos de Eiducaçon de ls Stados. Scuolas an giral son administradas por [[çtrito scolar|çtritos scolares]], an que la juridisçon an giral ye co-eisistente culs lemites dua cidade ó un cundado. çtritos scolares ténen l poder de cobrar [[ampuosto]]s de ls habitantes bibindo an sue jurisdiçon, cun outras berbas neçairas sendo fornecidas pelo Stado. [[Ounibersidade]]s i [[faculdade]]s públicas son quaije siempre administradas pul Stado. La taxa d'alfabetismo de ls Stados Ounidos ye de 97%. == Transportes == [[Fexeiro:Interstate Highways.png|250px|thumbnail|left|L ''[[Interstate Highway System]]'', la maior rede de [[Bia spressa|rodobies spressas]] de l planeta.]] Ls Stados Ounidos possuen ua stensiba malha [[outo-strada|rodobiária]], [[fierrobia|fierrobiária]] i [[Heidrobie|heidrobiárie]]. De fato, la quilometraige destas malhas son las maiores de l mundo an sues respetibas catadories. Eisísten cerca de 75 mil quilómetros de rodobias i [[bia spressa|bias spressas]] d'alta capacidade. Para cada 100 habitantes, eisísten cerca de 75 beiclos motorizados ([[outomóbel|carros]], [[camion]]es i [[outocarro]]) i 56,1 altemóbles. Camiones transportan cerca dun quarto de toda la carga transportada ne l paíç. [[Camboio]]s transpórtan cerca de 35% de toda la carga transportada ne l paíç, anquanto respónden por solo 1% de ls passageiros mobimentados. L cuntrário acuntece culas [[linha aérea|linhas aéreas]] amaricanas, que transpórtan 18% de ls passageiros mas menos de 1% de la carga ne l paíç. L mercado amaricano de passageiros ne l setor aéreo ye la maior de l mundo. [[Nuoba Iorque]], [[Chicago]], [[Atlanta]], [[Los Angeles]], [[Dallas]], [[Washington, DC]] i [[San Francisco]] çtácan-se cumo grandes [[aeroporto]]s. Cerca de 15% de toda la carga transportada ne l paíç ye transportada bia heidrobies cumo [[riu]]s i [[lago]]s, para alhá de [[mar]]s i [[ouceano]]s. [[Los Angeles]]-[[Long Beach (Califórnia)|Long Beach]], [[Nuoba Iorque]]-[[Nuoba Jérsei]], [[Filadélfia]], [[San Francisco]], [[New Orleanes]], [[Miami]] i [[Houston]] çtácan-se cumo grandes [[porto (transporte)|centros portuários]]. L porto mais mobimentado de ls Stados Ounidos por númaro de nabios atendidos ye l de New Orleans, anquanto l porto mais mobimentado de l paíç, an tonelaige de carga mobimentada, ye l de Los Angeles-Long Beach. == Telquemunicaçones == L cuntrolador primário de las telquemunicaçones de ls Stados Ounidos ye la ''[[Federal Communications Commission]]'', que rigula todos ls serbiços relacionados cun telquemunicaçones. L'andústria de la [[anternete]] ne ls Stados Ounidos mas ye muito menos regulada de l qu'outras andústrias relacionadas cul setor de telquemunicaçon, por causa d'agressibos programas de ''[[lobby]]''. Son publicados diaramente ne l Stados Ounidos cerca de 60 milhones de [[jornal]]es. Ne l paíç, son publicados milhares de jornales diários ó semanales. Eisísten tamien ne l paíç milhares d'estaçones de [[rádio (quemunicaçon)|rádio]] i [[telebison]]. Praticamente toda residéncia amaricana ten ua rádio, i cerca 93% de las pessonas cun cinco anhos ó mais d'eidade ténen pul menos ua telbison ó mais. == Cultura == {{Ber artigo percipal|[[Cultura de ls Stados Ounidos de la América]]}} [[Fexeiro:Motherhood and apple pie.jpg|thumb|Ícones culturales amaricanos: [[tuorta de maçana]], [[baseball]], i la [[Bandeira de ls Stados Ounidos de la América|bandeira de ls Stados Ounidos]]]] La cultura de ls Stados Ounidos ten ua grande anfluéncia ne l restro de l mundo, i an special ne l [[mundo oucidental]]. La [[música de ls Stados Ounidos|música amaricano]] ye oubida an todo l mundo i ls [[cinema de ls Stados Ounidos|filmes]] i [[telebison de ls Stados Ounidos de la América|programas telbisibos amaricanos]] puoden ser bistos quaije an todo l lado. Eisiste un cuntreste mui grande culs purmeiros tiempos de la república, quando ls Stados Ounidos éran bistos cumo un paíç agrícola cun pouco a oufrecer als centros culturalmente abançados de l mundo de la Ásia i Ouropa. La maiorie de las grandes cidades de ls Stados Ounidos oufrecen anstalaçones i atuaçones de música clássica i popular, centros de pesquisa stórica, científica i artística i museus, atuaçones de dançla, musicales i pieças de triato, para alhá d'eibentos al aire libre i [[arquitetura]] de seneficado anternacional. Este zambolbimiento ye resultado de cuntribuiçones quier de filantropos pribados, quier de fondos gobernamentales. La maiorie de la populaçon amaricana ten ua razonable cantidade de tiempo libre (dedicado a la recreaçon) çponible. Ls [[çporto]]s son ls percipales passatiempos de la populaçon amaricana. Milhones de amaricano pássan sou tiempo libre jogando çportos cun amigos ó bendo jogos porfessionales an stádios ó na [[telebison]]. Outros métodos de recreaçon mui populares ne l paíç ancluen filmes, ''[[sitcom]]s'', shows [[música|musicales]] i l [[triato]]. Cerca de 95% de la populaçon amaricana ten ua telbison an casa. An média, la telbison dua dada residéncia queda ligada siete horas por die. ''Hobbies'' acúpan mui de l tiempo recreatibo de muitos amaricano. Jardinaige, colecionamento de ciertos perdutos (selos, monedas, etc), [[tricó|tricotaige]], fotografie, [[artesanato]] i [[aeromodelismo]] son alguns de ls mais famosos ne l paíç. === Çporto === [[Fexeiro:2006 Pro Bowl tackle.jpg|thumb|left|L [[futebol amaricano]] ye un de ls çporto mais populares ne l paíç.]] Alguns çportos que fúrun criados i zambolbidos ne ls Stados Ounidos de la América acabórun por ser tornáren mundialmente famosos: l [[Basquetebol|basquete]], l [[basebol]], l [[boliche]] i l [[futebol amaricano]]. Poucos çportos criados an outros países cunseguiran popularizar-se ne l paíç. Un eisemplo ye l [[Ḥóquei ne l carambelo|hóquei subre l carambelo]], sendo que l paíç ten atualmente bárias eiquipas porfissionales de l çporto. L [[futebol]] ben crecendo de popularidade zde la criaçon de la [[Major League Socer|MLS]]. Outros çportos famosos ne l paíç ancluen [[Golf|golfe]], [[ténis]], [[nataçon]], corridas outomobilísticas i çportos radicales. Ls Stados Ounidos sedian bárias de las percipales cumpetiçones anternacionales de çportos de l mundo - cumo l [[Masters]] de golfe, l [[US Open de ténis]], l [[National Association for Stock Car Auto Racing|NASCAR]] i la [[Fórmula Indy]]. Sediórun la [[Copa de l Mundo de 1994]], i por uito bezes ls [[Jogos Oulímpicos]], mais que qualquiera outro paíç sendo que giralmente ténen resultados mui buonos nas Oulimpíadas. An [[2004]], ls Stados Ounidos cunseguírun un total de 103 medalhas, de las quales 35 éran d'ouro. === Culinária === Nun eisiste ua culinária nacional, oureginal de l paíç - l'atual culinária amaricana ye altamente dibersificada, bariando de region la region, dependendo de la populaçon i de la cultura de la region. Alimentos quemunes de l [[café de la manhana]] amaricano son uobos batidos, [[bacon]], panquecas, cereales i pans cun [[Manteiga de cascaboi|pasta de cascaboi]], acumpanhados cun [[café (bubida)|café]] ó [[sumo]], na maiorie de las bezes, de [[laranja]]. L [[almuorço]] de l amaricano ye lebe - las rezones son l pouco tiempo çponible para almuorço pa ls trabalhadores i studantes. Un almuorço puode ser simples al punto de ser custituído de solo ua [[sande]], i solo. L [[jantar]] ye, na maiorie de las famílias amaricanas, l percipal prato de l die. Ls Stados Ounidos son l maior cunsumidor de café de l mundo. Muitos tóman café lougo pula manhana, i bários tóman café durante l trabalho. Para alhá desso, ls Stados Ounidos tamien ye l maior cunsumidor de [[sumos]]s de l mundo. Ls Stados Ounidos son famosos mundialmente pulas sues redes de [[refeiçon rápida|fast-foods]]. Ls amaricanos almurçan muitas bezes an fast-foods, a la par por causa de l pouco tiempo çponible de ls trabalhadores para almuorço - bien por causa de ls baixos précios de ls perdutos oufrecidos. === Cinema === {{Ber artigo percipal|[[Cinema de ls Stados Ounidos de la América]]}} [[Fexeiro:PB050006.JPG|thumb|L [[Sinal de Hollywood]], simblo de l [[Cinema de ls Stados Ounidos de la América|cinema amaricano]].]] L [[cinema de ls Stados Ounidos de la América]], para alhá dua forma de spresson cultural specífica dun pobo, ye tamien ua de las mais bien sucedidas andústrias d'antretenimento de l mundo. Inda que nin todos ls filmes de ls Stados Ounidos séren porduzidos an [[Hollywood]], la localidade tornou-se sinónimo desta andústria nacional. L'anfluéncia de l cinema amaricano ne l resto de l mundo ye abassaladora i permanece, giralmente, cumo líder d'oudiéncia an bários países de l mundo. === Literatura === [[Fexeiro:Edgar Allan Poe 2.jpg|left|140px|thumb|[[Edgar Allan Poe]], scritor i poeta pioneiro de la literatura amaricana.]] La [[Literatura de ls Stados Ounidos de la América|literatura amaricana]] puode ser cunsidrada cumo fazendo parte de la [[literatura anglesa]] ó cumo un ramo literário çtinto. La literatura amaricana ne l ampeço debe muito a las formas i stilos oureginários de la Ouropa. Por eisemplo, "Wieland" i outros remances de [[Charles Brockden Brown]] ([[1771]]-[[1810]]) se anspiran ne ls [[Remanse gótico|remanses góticos]] qu'anton éran scritos na [[Anglaterra|Anglatierra]]. Mesmo las narratibas ampecablemiente urdidas por [[Washington Irbing]] ([[1783]]-[[1859]]) - percipalmente ''[[Rip Ban Winkle]]'' i ''[[The Legend of Slepy Hollow]]'' - parácen claramente ouropeias inda que la trama se zanrolar ne l Nuobo Mundo. === Triato === [[Fexeiro:45th St theatres NYC.JPG|thumb|right|L [[Triato Broadway|çtrito de triatos de la Broadway]], an [[Nuoba Iorque]], sede de famosas pieças [[Triato|tiatrales]].]] {{ber artigo percipal|[[Triato de ls Stados Ounidos de la América]]}} L [[Triato de ls Stados Ounidos de la América|triato amaricano]] ye baseado na tradiçon [[mundo oucidental|oucidental]], na sue maiorie amprestado de ls stilos de performance que prebalecian na [[Ouropa]] na época de sue antroduçon ne l paíç. Hoije an die, stá fuortemente anterligado cula [[literatura]], [[filme]]s, [[telbison]] i [[música]] amaricana i nun ye anquemun ua mesma stória ser recontada an todas estas formas. Regiones cun cenários musicales segneficatibos frequentemente ténen fuortes tradiçones tiatrales i de [[quemédia]] tamien. L [[triato musical]] puode ser la forma mais popular: ye ciertamente ua forma mais biba de triato i las coreografies de éisito de ls palcos acában indo para la telbison i filmes. == Refréncias == <references/> [[Catadorie:Stados Ounidos de la América]] mdk7wi84t7awamm2cvq7mjofg2u4abt Deficiéncia ouditiba 0 7696 107588 102595 2026-08-04T15:51:56Z ~2026-30875-10 15270 107588 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Patologie | Nome = {{PAGENAME}} | Eimaige = Anternational_Symbol_fur_Deafness.jpg | | Legenda = Simblo Anternacional de la Xordeira | ÇeasesDB = 19942 | CID10 = {{CID10|H|90||h|90}}-{{CID10|H|91||h|90}} | CID9 = {{CID9|389}} | CIDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D034381 }} '''Deficiéncia ouditiba''' (tamien coincida cumo '''heipoacusia''' ó '''[[xordeira]]''') ye la perda parcial ó total de [[oudiçon]]. Puode ser de nacença ó causada mais tarde por [[malina]]s. Ne l passado, questumaba-se achar que la xordeira era acumpanhada por algun tipo de déficit d'anteligéncia. Antretanto, cula ancluson de ls [[Pessona Xorda|xordos]] ne l porcesso [[eiducaçon|eiducatibo]], cumprendiu-se qu'eilhes, an sue maiorie, nun tenien la possibelidade de zambolber la [[anteligéncia]] an birtude de ls poucos stímulos que recebien i qu'esto era debido a la deficuldade de quemunicaçon antre xordos i [[oubinte]]s. Mas, l zambolbimiento de las dibersas [[lenguaige de senhales|lénguas de senhales]] i l trabalho d'ansino de las [[lénguas]] ourales permitiran als xordos ls meios de zambolbimiento de sue anteligéncia. Atualmente, l'eiducaçon anclusiba ye ua rialidade an muitos países. Fato ressaltado na [[Declaraçon de Salamanca]] que culminou cun ua nuoba tendéncia eiducacional i social. == Perda Auditiba i Heipoacusia == Ls cunceitos gerales subre xordeira, classeficaçones, técnicas i métodos d'abaluaçon de la perda auditiba, caratelísticas de ls dibersos tipos de xordeira, etc., son fundamentales para cumprender las amplicaçones de la deficiéncia auditiba. L deficiente auditibo ye classeficado cumo ''xordo'', quando sue oudiçon nun ye funcional na bida quemun i ''heipoacústico'' aquel cuja oudiçon, inda que deficiente, ye funcional cun ó sin [[prótese auditiba]]. La deficiéncia auditiba puode ser d'ourige cungénita, causada por biroses materna malinas tóxicas zambolbidas durante la [[grabideç]] ó adquirida, causada por angeston de remédios que lesan l nerbo auditibo, sposiçon a sonidos ampatantes, [[Birus|biroses]], predisposiçon [[genética]], [[meningite]], etc. Las heipoacústicas classefican-se an funçon de l grau de la perda auditiba, sue orde i localizaçon. Quando la [[leson]] se localiza ne l'oubido sterno ó ne l médio ye chamada cumo deficiéncia de trasmisson ó deficiéncia mista dependendo de l'antensidade de la leson. Quando se ourigina ne l'oubido i ne l nerbo auditibo ye dita deficiéncia anterna ó sensorioneural (stágio mais agudo de la deficiéncia). Mas l cunceito de perda auditiba nin siempre ye suficientemente claro pa la pessona que se depara pula purmeira beç cul porblema de la xordeira.L grau de perda auditiba ye calculado an funçon de l'antensidade neçaira para amplificar un sonido de modo la que seia percebido pula pessona xorda. Esta amplificaçon mede-se habitualmente an decibéis, cumo yá çcrito antes. Pa l causo de l [[oubido]] houmano, l'antensidade padron ó de refréncia corresponden a la mínima poténcia de sonido que puode ser çtinguida de l [[siléncio]], sendo essa antensidade tomada cumo 0 dB. Ua pessona cun oudiçon normal puode catar cumo limiar anferior, zde -10 dB até + 10 dB. Berifica-se essa progresson se dá de forma sponencial ó seia multiplicando-a por dieç. Lougo, pressuponen-se que 10 dB tenga ua antensidade dieç bezes superior a 0 dB i 30 dB son dua antensidade cien bezes superior a 10 dB. Dessa forma antende-se melhor la grande defrença antre ua pessona cun ua perda de 60 dB, que cunsidramos ''heipoacústico'', i outro cun 100 dB de perda. Tenendo an bista que 60 dB ye mais ó menos l'antensidade dun grito a 1,5 m de çtáncia. Antoce, cumprendemos que la defrença antre ua perda de 60 dB i 100 dB.Á radadeira sendo cunsidrada bien mais defícel, pa l prognóstico de reabelitaçon. Assi i to la medida de la perda auditiba nun ye suficiente para medir l rial porblema d'oudiçon qu'ua pessona apersenta. Faç-se necessairo mensurar tamien qual l spetro de frequéncia que stá afetado pula xordeira. Cunsidra-se que las perdas auditibas nas frequéncias baixas son mais prejudiciales de l que las perdas nas frequéncias altas. "Para cumprendermos la causa çto teremos d'analisar la relaçon antre la frequéncia dun sonido i l ton cun qu'este sonido se percebe". (CRYSTAL, 1983). La frequéncia dun sonido ye medida an ciclos por segundo ó [[Heirtç]] (Hç). L'oubido houmano percebe sonidos nas frequéncias antre 20&nbsp;Hç i 20.000&nbsp;Hç. Antretanto la repuosta percetiba al stímulo sonoro ye chamada ton. Mas nun hai ua relaçon antre la scala de tones i la scala de frequéncias. Mas, podemos tomar cumo parámetros la scala de tones. Adonde se cumpa l ton dua nota musical a eisemplo la nota "alhá" que poderá apersentar un grau d'entonaçon anferior ó superior drento de la mesma nota "alhá". Essa bariaçon chama-se ua oitaba. "Oura bien, percebe-se cumo ua oitaba superior a un ton dado, l sonido, an tenermos físicos, dobra la frequéncia de l purmeiro. Desta forma, ambora antre 2000 Hç i 4000 Hç haba ua çtáncia física de frequéncia menos de l qu'antre 100Hç i 2000Hç, mas a la çtáncia percetiba de tones ye mui maior". (FRY eit. al., 1982). Cumparando esses balores percebemos qu'antre 2000&nbsp;Hç i 100&nbsp;Hç hai mais de quatro oitabas, porque de 2000&nbsp;Hç para 1000&nbsp;Hç hai ua oitaba, ó seia, la metade de la sue frequéncia. Por tanto de 2000&nbsp;Hç para 1000&nbsp;Hç hai ua oitaba, de 1000&nbsp;Hç para 500&nbsp;Hç tamien hai ua oitaba, de 500&nbsp;Hç a 250&nbsp;Hç hai outra i de 250&nbsp;Hç a 125&nbsp;Hç hai outra. Antendemos agora por que las perdas auditibas nas frequéncias baixas son de mui pior prognóstico de l que las perdas nas altas frequéncias. Para un diagnóstico correto dua xordeira ye perciso fazer ua sploraçon audiométrica de l grau de perda por relaçon cun un spetro de frequéncia que baia pul menos de 125&nbsp;Hç a 4000&nbsp;Hç, yá que son estas las frequéncias mais outelizadas na fala houmana.(CASANOBA, 1988). Outro porblema que debe ser liebado an cunsidraçon i la relaçon antre l limiar auditibo i l limiar doloroso, de forma, a saber, qual l tipo de resíduo auditibo que poderá ser aprobeitado pa la reabelitaçon andibíduo xordo. L limiar auditibo corresponde al nible d'antensidade necessairo para que la pessona xorda perceba l sonido i este limiar puode ser defrente an cada frequéncia. L limiar doloroso ye l punto an que l'antensidade sonora porduç delor a la pessona. La çtáncia que bai de l limiar auditibo al limiar de delor ye l que se chama de resíduo auditibo outelizable. L porsor puode suspeitar de causos de deficiéncia auditiba antre sous alunos quando ouserbar ls seguintes sintomas: Scessiba çtraçon; frequentes delores d'oubido ó oubido purgante; deficuldade de cumprenson; antensidade de la boç, inadequada pa la situaçon, mui alta ó baixa ó quando la pronúncia de ls sonidos ye ancorreta. === Patologies de l'oubido === La deficiéncia auditiba puode ser classeficada cumo: deficiéncia de trasmisson – quando l porblema se localiza ne l'oubido sterno ó ne l'oubido médio; deficiéncia mista – quando l porblema se localiza ne l'oubido médio. I deficiéncia anterna ó sensorioneural – quando se ourigina ne l'oubido anterno i ne l nerbo auditibo. Las percipales [[patologie]]s de l'oubido houmano son: las ligadas a la nembrana timpánica, la deficiéncia de trasmisson sonora ne l sistema tímpano-ossicular, la rigideç ne ls ligamientos de suporte ossicular, a timpanoesclerose, la fixaçon de l martielho, l'auséncia ne l reflexo stapediano, la paralesia de l nerbo de l músclo stribo, la cumplacéncia de la nembrana timpánica ó la sue rigideç, la leson retrocloclear i la xordeira psicogénica que ye un de ls çtúrbios psicogénicos. L'ampedáncia acústica de l'oubido médio ye un tipo quemun de patologie. Puode ser defenida cumo la resisténcia que la mesma ouferece a l'einergie sonora que penetra ne l cunduto auditibo sterno. I hai inda las patologies ligadas la [[Trompa de Eustáquio]] apersentando-se ó mui abierta ó oustruída i causando sintomas cumo outofonia i la percepçon sonora de la [[respiraçon]] pul andibíduo. == Classeficaçones == ===Classeficaçon por ourige de la xordeira=== *Ls portadores de xordeira patológica, normalmente adquirida an eidade adulta; *I aqueilhes cuja xordeira ye un traço fesiológico çtintibo, nun amplicando, necessariamente, an deficiéncia neurológica ó mental; este ye l causo de la maiorie de ls xordos cungénitos. ===Classeficaçon por forma de quemunicaçon=== * [[Xordos ouralizados]]: aqueilhes que se quemunican outelizando la léngua oural i/ó scrita. * [[Léngua de senhales|Xordos sinalizados]]: aqueilhes que se quemunican outelizando algua forma de lenguaige gestual. * [[Bilinguismo (xordos)|Xordos bilíngues]]: aqueilhes qu'outelizan ambas las formas de quemunicaçon. == Etiologie de la xordeira == Las causas de la xordeira puoden ser debedies an: pré-natales, peri-natales i pós natales. Las causas pré-natales son: * Heireditárias (La deficiéncia auditiba puode ser trasmitida geneticamente de geraçon an geraçon, particularmente quando eisisten causos de xordeira na família); ** Malinas adquiridas pula mai durante la [[grabideç]], tales cumo: *** [[Rubéola]]; *** [[Sífelis]]; *** [[Toxoplasmose]]; *** [[Citomegalobirus]]; *** [[Heirpes]]; *** Antoxicaçones antra-uterinas; *** Agentes Físicos (cumo, por eisemplo, ls [[centeilha-X]]); *** Altaraçones Andócrinas ([[Diabetes]] ó [[Tiróide]]); *** Caréncias Alimentares. Las causas peri-natales puoden ser: * Traumatismos Oustétricos; * [[Anóxia]]. Las causas pós-natales puoden ser: * Malinas anfeciosas; * Baterianas (s.: [[meningite]]s, [[otite]]s, anflamaçones agudas ó crónicas de las fossas nasales i de a naso-faringe); * Birales; * Antoxicaçones; * Trauma Acústico. == Fuontes i Bibliografie == * [http://www.crfaster .com.br/auditib.htn Deficiéncia auditiba]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.eb1-abrabeses.rts .pt/def_la.htn Xordeira]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.fraterbrasil.org.br/xordeira.htn etiologie de la xordeira]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.geocities .com/rusinfopales/causasdasurdeç.htn causas de xordeira] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160214173215/http://www.geocities/ |date=2016-02-14 }} * [http://sentidos5espsmn.blogspot .com/2008/02/patologies-de l-oubido-sterno.html Patologies de l'oubido]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.deficienteonline .com.br Deficiente Online site specializado an deficientes]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.perdadeaudicao .com.br Todo subre perda d'oudiçon i zumbido]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{commonscat|Sign language|Léngua de senhales}} {{Xordos}} {{Malinas de l'oubido i de l'apófise mastóide}} [[Catadorie:Deficiéncias físicas|Xordeira]] [[Catadorie:Deficiéncias sensoriales]] [[Catadorie:Xordeira| ]] itdombyv3396lt9y76pd27fxalh8xrt 107589 107588 2026-08-04T16:00:24Z ~2026-30875-10 15270 /* Perda Auditiba i Heipoacusia */ 107589 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Patologie | Nome = {{PAGENAME}} | Eimaige = Anternational_Symbol_fur_Deafness.jpg | | Legenda = Simblo Anternacional de la Xordeira | ÇeasesDB = 19942 | CID10 = {{CID10|H|90||h|90}}-{{CID10|H|91||h|90}} | CID9 = {{CID9|389}} | CIDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D034381 }} '''Deficiéncia ouditiba''' (tamien coincida cumo '''heipoacusia''' ó '''[[xordeira]]''') ye la perda parcial ó total de [[oudiçon]]. Puode ser de nacença ó causada mais tarde por [[malina]]s. Ne l passado, questumaba-se achar que la xordeira era acumpanhada por algun tipo de déficit d'anteligéncia. Antretanto, cula ancluson de ls [[Pessona Xorda|xordos]] ne l porcesso [[eiducaçon|eiducatibo]], cumprendiu-se qu'eilhes, an sue maiorie, nun tenien la possibelidade de zambolber la [[anteligéncia]] an birtude de ls poucos stímulos que recebien i qu'esto era debido a la deficuldade de quemunicaçon antre xordos i [[oubinte]]s. Mas, l zambolbimiento de las dibersas [[lenguaige de senhales|lénguas de senhales]] i l trabalho d'ansino de las [[lénguas]] ourales permitiran als xordos ls meios de zambolbimiento de sue anteligéncia. Atualmente, l'eiducaçon anclusiba ye ua rialidade an muitos países. Fato ressaltado na [[Declaraçon de Salamanca]] que culminou cun ua nuoba tendéncia eiducacional i social. == Perda Ouditiba i Heipoacusia == Ls cunceitos gerales subre xordeira, classeficaçones, técnicas i métodos d'abaluaçon de la perda ouditiba, caratelísticas de ls dibersos tipos de xordeira, etc., son fundamentales para cumprender las amplicaçones de la deficiéncia ouditiba. L deficiente ouditibo ye classeficado cumo ''xordo'', quando sue oudiçon nun ye funcional na bida quemun i ''heipoacústico'' aquel cuja oudiçon, inda que deficiente, ye funcional cun ó sin [[prótese ouditiba]]. La deficiéncia ouditiba puode ser d'ourige cungénita, cosada por biroses materna malinas tóxicas zambolbidas durante la [[grabideç]] ó adquirida, causada por angeston de remédios que lesan l nerbo ouditibo, sposiçon a sonidos ampatantes, [[Birus|biroses]], predisposiçon [[genética]], [[meningite]], etc. Las heipoacústicas classefican-se an funçon de l grau de la perda ouditiba, sue orde i localizaçon. Quando la [[leson]] se localiza ne l'oubido sterno ó ne l médio ye chamada cumo deficiéncia de trasmisson ó deficiéncia mista dependendo de l'antensidade de la leson. Quando se ourigina ne l'oubido i ne l nerbo ouditibo ye dita deficiéncia anterna ó sensorioneural (stágio mais agudo de la deficiéncia). Mas l cunceito de perda ouditiba nin siempre ye suficientemente claro pa la pessona que se depara pula purmeira beç cul porblema de la xordeira.L grau de perda ouditiba ye calculado an funçon de l'antensidade neçaira para amplificar un sonido de modo la que seia percebido pula pessona xorda. Esta amplificaçon mede-se habitualmente an decibéis, cumo yá çcrito antes. Pa l causo de l [[oubido]] houmano, l'antensidade padron ó de refréncia corresponden a la mínima poténcia de sonido que puode ser çtinguida de l [[siléncio]], sendo essa antensidade tomada cumo 0 dB. Ua pessona cun oudiçon normal puode catar cumo limiar anferior, zde -10 dB até + 10 dB. Berifica-se essa progresson se dá de forma sponencial ó seia multiplicando-a por dieç. Lougo, pressuponen-se que 10 dB tenga ua antensidade dieç bezes superior a 0 dB i 30 dB son dua antensidade cien bezes superior a 10 dB. Dessa forma antende-se melhor la grande defrença antre ua pessona cun ua perda de 60 dB, que cunsidramos ''heipoacústico'', i outro cun 100 dB de perda. Tenendo an bista que 60 dB ye mais ó menos l'antensidade dun grito a 1,5 m de çtáncia. Antoce, cumprendemos que la defrença antre ua perda de 60 dB i 100 dB.Á radadeira sendo cunsidrada bien mais defícel, pa l prognóstico de reabelitaçon. Assi i to la medida de la perda ouditiba nun ye suficiente para medir l rial porblema d'oudiçon qu'ua pessona apersenta. Faç-se necessairo mensurar tamien qual l spetro de frequéncia que stá afetado pula xordeira. Cunsidra-se que las perdas ouditibas nas frequéncias baixas son mais prejudiciales de l que las perdas nas frequéncias altas. "Para cumprendermos la causa çto teremos d'analisar la relaçon antre la frequéncia dun sonido i l ton cun qu'este sonido se percebe". (CRYSTAL, 1983). La frequéncia dun sonido ye medida an ciclos por segundo ó [[Heirtç]] (Hç). L'oubido houmano percebe sonidos nas frequéncias antre 20&nbsp;Hç i 20.000&nbsp;Hç. Antretanto la repuosta percetiba al stímulo sonoro ye chamada ton. Mas nun hai ua relaçon antre la scala de tones i la scala de frequéncias. Mas, podemos tomar cumo parámetros la scala de tones. Adonde se cumpa l ton dua nota musical a eisemplo la nota "alhá" que poderá apersentar un grau d'entonaçon anferior ó superior drento de la mesma nota "alhá". Essa bariaçon chama-se ua oitaba. "Oura bien, percebe-se cumo ua oitaba superior a un ton dado, l sonido, an tenermos físicos, dobra la frequéncia de l purmeiro. Desta forma, ambora antre 2000 Hç i 4000 Hç haba ua çtáncia física de frequéncia menos de l qu'antre 100Hç i 2000Hç, mas a la çtáncia percetiba de tones ye mui maior". (FRY eit. al., 1982). Cumparando esses balores percebemos qu'antre 2000&nbsp;Hç i 100&nbsp;Hç hai mais de quatro oitabas, porque de 2000&nbsp;Hç para 1000&nbsp;Hç hai ua oitaba, ó seia, la metade de la sue frequéncia. Por tanto de 2000&nbsp;Hç para 1000&nbsp;Hç hai ua oitaba, de 1000&nbsp;Hç para 500&nbsp;Hç tamien hai ua oitaba, de 500&nbsp;Hç a 250&nbsp;Hç hai outra i de 250&nbsp;Hç a 125&nbsp;Hç hai outra. Antendemos agora por que las perdas ouditibas nas frequéncias baixas son de mui pior prognóstico de l que las perdas nas altas frequéncias. Para un diagnóstico correto dua xordeira ye perciso fazer ua sploraçon oudiométrica de l grau de perda por relaçon cun un spetro de frequéncia que baia pul menos de 125&nbsp;Hç a 4000&nbsp;Hç, yá que son estas las frequéncias mais outelizadas na fala houmana.(CASANOBA, 1988). Outro porblema que debe ser liebado an cunsidraçon i la relaçon antre l limiar ouditibo i l limiar doloroso, de forma, a saber, qual l tipo de resíduo ouditibo que poderá ser aprobeitado pa la reabelitaçon andibíduo xordo. L limiar outibo corresponde al nible d'antensidade necessairo para que la pessona xorda perceba l sonido i este limiar puode ser defrente an cada frequéncia. L limiar doloroso ye l punto an que l'antensidade sonora porduç delor a la pessona. La çtáncia que bai de l limiar ouditibo al limiar de delor ye l que se chama de resíduo ouditibo outelizable. L porsor puode suspeitar de causos de deficiéncia ouditiba antre sous alunos quando ouserbar ls seguintes sintomas: Scessiba çtraçon; frequentes delores d'oubido ó oubido purgante; deficuldade de cumprenson; antensidade de la boç, inadequada pa la situaçon, mui alta ó baixa ó quando la pronúncia de ls sonidos ye ancorreta. === Patologies de l'oubido === La deficiéncia ouditiba puode ser classeficada cumo: deficiéncia de trasmisson – quando l porblema se localiza ne l'oubido sterno ó ne l'oubido médio; deficiéncia mista – quando l porblema se localiza ne l'oubido médio. I deficiéncia anterna ó sensorioneural – quando se ourigina ne l'oubido anterno i ne l nerbo o ouditibo. Las percipales [[patologie]]s de l'oubido houmano son: las ligadas a la nembrana timpánica, la deficiéncia de trasmisson sonora ne l sistema tímpano-ossicular, la rigideç ne ls ligamientos de suporte ossicular, a timpanoesclerose, la fixaçon de l martielho, l'auséncia ne l reflexo stapediano, la paralesia de l nerbo de l músclo stribo, la cumplacéncia de la nembrana timpánica ó la sue rigideç, la leson retrocloclear i la xordeira psicogénica que ye un de ls çtúrbios psicogénicos. L'ampedáncia acústica de l'oubido médio ye un tipo quemun de patologie. Puode ser defenida cumo la resisténcia que la mesma ouferece a l'einergie sonora que penetra ne l cunduto ouditibo sterno. I hai inda las patologies ligadas la [[Trompa de Eustáquio]] apersentando-se ó mui abierta ó oustruída i causando sintomas cumo outofonia i la percepçon sonora de la [[respiraçon]] pul andibíduo. == Classeficaçones == ===Classeficaçon por ourige de la xordeira=== *Ls portadores de xordeira patológica, normalmente adquirida an eidade adulta; *I aqueilhes cuja xordeira ye un traço fesiológico çtintibo, nun amplicando, necessariamente, an deficiéncia neurológica ó mental; este ye l causo de la maiorie de ls xordos cungénitos. ===Classeficaçon por forma de quemunicaçon=== * [[Xordos ouralizados]]: aqueilhes que se quemunican outelizando la léngua oural i/ó scrita. * [[Léngua de senhales|Xordos sinalizados]]: aqueilhes que se quemunican outelizando algua forma de lenguaige gestual. * [[Bilinguismo (xordos)|Xordos bilíngues]]: aqueilhes qu'outelizan ambas las formas de quemunicaçon. == Etiologie de la xordeira == Las causas de la xordeira puoden ser debedies an: pré-natales, peri-natales i pós natales. Las causas pré-natales son: * Heireditárias (La deficiéncia auditiba puode ser trasmitida geneticamente de geraçon an geraçon, particularmente quando eisisten causos de xordeira na família); ** Malinas adquiridas pula mai durante la [[grabideç]], tales cumo: *** [[Rubéola]]; *** [[Sífelis]]; *** [[Toxoplasmose]]; *** [[Citomegalobirus]]; *** [[Heirpes]]; *** Antoxicaçones antra-uterinas; *** Agentes Físicos (cumo, por eisemplo, ls [[centeilha-X]]); *** Altaraçones Andócrinas ([[Diabetes]] ó [[Tiróide]]); *** Caréncias Alimentares. Las causas peri-natales puoden ser: * Traumatismos Oustétricos; * [[Anóxia]]. Las causas pós-natales puoden ser: * Malinas anfeciosas; * Baterianas (s.: [[meningite]]s, [[otite]]s, anflamaçones agudas ó crónicas de las fossas nasales i de a naso-faringe); * Birales; * Antoxicaçones; * Trauma Acústico. == Fuontes i Bibliografie == * [http://www.crfaster .com.br/auditib.htn Deficiéncia auditiba]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.eb1-abrabeses.rts .pt/def_la.htn Xordeira]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.fraterbrasil.org.br/xordeira.htn etiologie de la xordeira]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.geocities .com/rusinfopales/causasdasurdeç.htn causas de xordeira] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160214173215/http://www.geocities/ |date=2016-02-14 }} * [http://sentidos5espsmn.blogspot .com/2008/02/patologies-de l-oubido-sterno.html Patologies de l'oubido]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.deficienteonline .com.br Deficiente Online site specializado an deficientes]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.perdadeaudicao .com.br Todo subre perda d'oudiçon i zumbido]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{commonscat|Sign language|Léngua de senhales}} {{Xordos}} {{Malinas de l'oubido i de l'apófise mastóide}} [[Catadorie:Deficiéncias físicas|Xordeira]] [[Catadorie:Deficiéncias sensoriales]] [[Catadorie:Xordeira| ]] duvhbc7gdj9tu1omqa3sucmf4zbpnv0 107590 107589 2026-08-04T16:00:58Z ~2026-30875-10 15270 /* Etiologie de la xordeira */ 107590 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Patologie | Nome = {{PAGENAME}} | Eimaige = Anternational_Symbol_fur_Deafness.jpg | | Legenda = Simblo Anternacional de la Xordeira | ÇeasesDB = 19942 | CID10 = {{CID10|H|90||h|90}}-{{CID10|H|91||h|90}} | CID9 = {{CID9|389}} | CIDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D034381 }} '''Deficiéncia ouditiba''' (tamien coincida cumo '''heipoacusia''' ó '''[[xordeira]]''') ye la perda parcial ó total de [[oudiçon]]. Puode ser de nacença ó causada mais tarde por [[malina]]s. Ne l passado, questumaba-se achar que la xordeira era acumpanhada por algun tipo de déficit d'anteligéncia. Antretanto, cula ancluson de ls [[Pessona Xorda|xordos]] ne l porcesso [[eiducaçon|eiducatibo]], cumprendiu-se qu'eilhes, an sue maiorie, nun tenien la possibelidade de zambolber la [[anteligéncia]] an birtude de ls poucos stímulos que recebien i qu'esto era debido a la deficuldade de quemunicaçon antre xordos i [[oubinte]]s. Mas, l zambolbimiento de las dibersas [[lenguaige de senhales|lénguas de senhales]] i l trabalho d'ansino de las [[lénguas]] ourales permitiran als xordos ls meios de zambolbimiento de sue anteligéncia. Atualmente, l'eiducaçon anclusiba ye ua rialidade an muitos países. Fato ressaltado na [[Declaraçon de Salamanca]] que culminou cun ua nuoba tendéncia eiducacional i social. == Perda Ouditiba i Heipoacusia == Ls cunceitos gerales subre xordeira, classeficaçones, técnicas i métodos d'abaluaçon de la perda ouditiba, caratelísticas de ls dibersos tipos de xordeira, etc., son fundamentales para cumprender las amplicaçones de la deficiéncia ouditiba. L deficiente ouditibo ye classeficado cumo ''xordo'', quando sue oudiçon nun ye funcional na bida quemun i ''heipoacústico'' aquel cuja oudiçon, inda que deficiente, ye funcional cun ó sin [[prótese ouditiba]]. La deficiéncia ouditiba puode ser d'ourige cungénita, cosada por biroses materna malinas tóxicas zambolbidas durante la [[grabideç]] ó adquirida, causada por angeston de remédios que lesan l nerbo ouditibo, sposiçon a sonidos ampatantes, [[Birus|biroses]], predisposiçon [[genética]], [[meningite]], etc. Las heipoacústicas classefican-se an funçon de l grau de la perda ouditiba, sue orde i localizaçon. Quando la [[leson]] se localiza ne l'oubido sterno ó ne l médio ye chamada cumo deficiéncia de trasmisson ó deficiéncia mista dependendo de l'antensidade de la leson. Quando se ourigina ne l'oubido i ne l nerbo ouditibo ye dita deficiéncia anterna ó sensorioneural (stágio mais agudo de la deficiéncia). Mas l cunceito de perda ouditiba nin siempre ye suficientemente claro pa la pessona que se depara pula purmeira beç cul porblema de la xordeira.L grau de perda ouditiba ye calculado an funçon de l'antensidade neçaira para amplificar un sonido de modo la que seia percebido pula pessona xorda. Esta amplificaçon mede-se habitualmente an decibéis, cumo yá çcrito antes. Pa l causo de l [[oubido]] houmano, l'antensidade padron ó de refréncia corresponden a la mínima poténcia de sonido que puode ser çtinguida de l [[siléncio]], sendo essa antensidade tomada cumo 0 dB. Ua pessona cun oudiçon normal puode catar cumo limiar anferior, zde -10 dB até + 10 dB. Berifica-se essa progresson se dá de forma sponencial ó seia multiplicando-a por dieç. Lougo, pressuponen-se que 10 dB tenga ua antensidade dieç bezes superior a 0 dB i 30 dB son dua antensidade cien bezes superior a 10 dB. Dessa forma antende-se melhor la grande defrença antre ua pessona cun ua perda de 60 dB, que cunsidramos ''heipoacústico'', i outro cun 100 dB de perda. Tenendo an bista que 60 dB ye mais ó menos l'antensidade dun grito a 1,5 m de çtáncia. Antoce, cumprendemos que la defrença antre ua perda de 60 dB i 100 dB.Á radadeira sendo cunsidrada bien mais defícel, pa l prognóstico de reabelitaçon. Assi i to la medida de la perda ouditiba nun ye suficiente para medir l rial porblema d'oudiçon qu'ua pessona apersenta. Faç-se necessairo mensurar tamien qual l spetro de frequéncia que stá afetado pula xordeira. Cunsidra-se que las perdas ouditibas nas frequéncias baixas son mais prejudiciales de l que las perdas nas frequéncias altas. "Para cumprendermos la causa çto teremos d'analisar la relaçon antre la frequéncia dun sonido i l ton cun qu'este sonido se percebe". (CRYSTAL, 1983). La frequéncia dun sonido ye medida an ciclos por segundo ó [[Heirtç]] (Hç). L'oubido houmano percebe sonidos nas frequéncias antre 20&nbsp;Hç i 20.000&nbsp;Hç. Antretanto la repuosta percetiba al stímulo sonoro ye chamada ton. Mas nun hai ua relaçon antre la scala de tones i la scala de frequéncias. Mas, podemos tomar cumo parámetros la scala de tones. Adonde se cumpa l ton dua nota musical a eisemplo la nota "alhá" que poderá apersentar un grau d'entonaçon anferior ó superior drento de la mesma nota "alhá". Essa bariaçon chama-se ua oitaba. "Oura bien, percebe-se cumo ua oitaba superior a un ton dado, l sonido, an tenermos físicos, dobra la frequéncia de l purmeiro. Desta forma, ambora antre 2000 Hç i 4000 Hç haba ua çtáncia física de frequéncia menos de l qu'antre 100Hç i 2000Hç, mas a la çtáncia percetiba de tones ye mui maior". (FRY eit. al., 1982). Cumparando esses balores percebemos qu'antre 2000&nbsp;Hç i 100&nbsp;Hç hai mais de quatro oitabas, porque de 2000&nbsp;Hç para 1000&nbsp;Hç hai ua oitaba, ó seia, la metade de la sue frequéncia. Por tanto de 2000&nbsp;Hç para 1000&nbsp;Hç hai ua oitaba, de 1000&nbsp;Hç para 500&nbsp;Hç tamien hai ua oitaba, de 500&nbsp;Hç a 250&nbsp;Hç hai outra i de 250&nbsp;Hç a 125&nbsp;Hç hai outra. Antendemos agora por que las perdas ouditibas nas frequéncias baixas son de mui pior prognóstico de l que las perdas nas altas frequéncias. Para un diagnóstico correto dua xordeira ye perciso fazer ua sploraçon oudiométrica de l grau de perda por relaçon cun un spetro de frequéncia que baia pul menos de 125&nbsp;Hç a 4000&nbsp;Hç, yá que son estas las frequéncias mais outelizadas na fala houmana.(CASANOBA, 1988). Outro porblema que debe ser liebado an cunsidraçon i la relaçon antre l limiar ouditibo i l limiar doloroso, de forma, a saber, qual l tipo de resíduo ouditibo que poderá ser aprobeitado pa la reabelitaçon andibíduo xordo. L limiar outibo corresponde al nible d'antensidade necessairo para que la pessona xorda perceba l sonido i este limiar puode ser defrente an cada frequéncia. L limiar doloroso ye l punto an que l'antensidade sonora porduç delor a la pessona. La çtáncia que bai de l limiar ouditibo al limiar de delor ye l que se chama de resíduo ouditibo outelizable. L porsor puode suspeitar de causos de deficiéncia ouditiba antre sous alunos quando ouserbar ls seguintes sintomas: Scessiba çtraçon; frequentes delores d'oubido ó oubido purgante; deficuldade de cumprenson; antensidade de la boç, inadequada pa la situaçon, mui alta ó baixa ó quando la pronúncia de ls sonidos ye ancorreta. === Patologies de l'oubido === La deficiéncia ouditiba puode ser classeficada cumo: deficiéncia de trasmisson – quando l porblema se localiza ne l'oubido sterno ó ne l'oubido médio; deficiéncia mista – quando l porblema se localiza ne l'oubido médio. I deficiéncia anterna ó sensorioneural – quando se ourigina ne l'oubido anterno i ne l nerbo o ouditibo. Las percipales [[patologie]]s de l'oubido houmano son: las ligadas a la nembrana timpánica, la deficiéncia de trasmisson sonora ne l sistema tímpano-ossicular, la rigideç ne ls ligamientos de suporte ossicular, a timpanoesclerose, la fixaçon de l martielho, l'auséncia ne l reflexo stapediano, la paralesia de l nerbo de l músclo stribo, la cumplacéncia de la nembrana timpánica ó la sue rigideç, la leson retrocloclear i la xordeira psicogénica que ye un de ls çtúrbios psicogénicos. L'ampedáncia acústica de l'oubido médio ye un tipo quemun de patologie. Puode ser defenida cumo la resisténcia que la mesma ouferece a l'einergie sonora que penetra ne l cunduto ouditibo sterno. I hai inda las patologies ligadas la [[Trompa de Eustáquio]] apersentando-se ó mui abierta ó oustruída i causando sintomas cumo outofonia i la percepçon sonora de la [[respiraçon]] pul andibíduo. == Classeficaçones == ===Classeficaçon por ourige de la xordeira=== *Ls portadores de xordeira patológica, normalmente adquirida an eidade adulta; *I aqueilhes cuja xordeira ye un traço fesiológico çtintibo, nun amplicando, necessariamente, an deficiéncia neurológica ó mental; este ye l causo de la maiorie de ls xordos cungénitos. ===Classeficaçon por forma de quemunicaçon=== * [[Xordos ouralizados]]: aqueilhes que se quemunican outelizando la léngua oural i/ó scrita. * [[Léngua de senhales|Xordos sinalizados]]: aqueilhes que se quemunican outelizando algua forma de lenguaige gestual. * [[Bilinguismo (xordos)|Xordos bilíngues]]: aqueilhes qu'outelizan ambas las formas de quemunicaçon. == Etiologie de la xordeira == Las causas de la xordeira puoden ser debedies an: pré-natales, peri-natales i pós natales. Las causas pré-natales son: * Heireditárias (La deficiéncia ouditiba puode ser trasmitida geneticamente de geraçon an geraçon, particularmente quando eisisten causos de xordeira na família); ** Malinas adquiridas pula mai durante la [[grabideç]], tales cumo: *** [[Rubéola]]; *** [[Sífelis]]; *** [[Toxoplasmose]]; *** [[Citomegalobirus]]; *** [[Heirpes]]; *** Antoxicaçones antra-uterinas; *** Agentes Físicos (cumo, por eisemplo, ls [[centeilha-X]]); *** Altaraçones Andócrinas ([[Diabetes]] ó [[Tiróide]]); *** Caréncias Alimentares. Las causas peri-natales puoden ser: * Traumatismos Oustétricos; * [[Anóxia]]. Las causas pós-natales puoden ser: * Malinas anfeciosas; * Baterianas (s.: [[meningite]]s, [[otite]]s, anflamaçones agudas ó crónicas de las fossas nasales i de a naso-faringe); * Birales; * Antoxicaçones; * Trauma Acústico. == Fuontes i Bibliografie == * [http://www.crfaster .com.br/auditib.htn Deficiéncia auditiba]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.eb1-abrabeses.rts .pt/def_la.htn Xordeira]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.fraterbrasil.org.br/xordeira.htn etiologie de la xordeira]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.geocities .com/rusinfopales/causasdasurdeç.htn causas de xordeira] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160214173215/http://www.geocities/ |date=2016-02-14 }} * [http://sentidos5espsmn.blogspot .com/2008/02/patologies-de l-oubido-sterno.html Patologies de l'oubido]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.deficienteonline .com.br Deficiente Online site specializado an deficientes]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.perdadeaudicao .com.br Todo subre perda d'oudiçon i zumbido]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{commonscat|Sign language|Léngua de senhales}} {{Xordos}} {{Malinas de l'oubido i de l'apófise mastóide}} [[Catadorie:Deficiéncias físicas|Xordeira]] [[Catadorie:Deficiéncias sensoriales]] [[Catadorie:Xordeira| ]] exj4qiw6rwyycwz2q6p286fbtiv2qek 107591 107590 2026-08-04T16:02:22Z ~2026-30875-10 15270 /* Fuontes i Bibliografie */ 107591 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Patologie | Nome = {{PAGENAME}} | Eimaige = Anternational_Symbol_fur_Deafness.jpg | | Legenda = Simblo Anternacional de la Xordeira | ÇeasesDB = 19942 | CID10 = {{CID10|H|90||h|90}}-{{CID10|H|91||h|90}} | CID9 = {{CID9|389}} | CIDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D034381 }} '''Deficiéncia ouditiba''' (tamien coincida cumo '''heipoacusia''' ó '''[[xordeira]]''') ye la perda parcial ó total de [[oudiçon]]. Puode ser de nacença ó causada mais tarde por [[malina]]s. Ne l passado, questumaba-se achar que la xordeira era acumpanhada por algun tipo de déficit d'anteligéncia. Antretanto, cula ancluson de ls [[Pessona Xorda|xordos]] ne l porcesso [[eiducaçon|eiducatibo]], cumprendiu-se qu'eilhes, an sue maiorie, nun tenien la possibelidade de zambolber la [[anteligéncia]] an birtude de ls poucos stímulos que recebien i qu'esto era debido a la deficuldade de quemunicaçon antre xordos i [[oubinte]]s. Mas, l zambolbimiento de las dibersas [[lenguaige de senhales|lénguas de senhales]] i l trabalho d'ansino de las [[lénguas]] ourales permitiran als xordos ls meios de zambolbimiento de sue anteligéncia. Atualmente, l'eiducaçon anclusiba ye ua rialidade an muitos países. Fato ressaltado na [[Declaraçon de Salamanca]] que culminou cun ua nuoba tendéncia eiducacional i social. == Perda Ouditiba i Heipoacusia == Ls cunceitos gerales subre xordeira, classeficaçones, técnicas i métodos d'abaluaçon de la perda ouditiba, caratelísticas de ls dibersos tipos de xordeira, etc., son fundamentales para cumprender las amplicaçones de la deficiéncia ouditiba. L deficiente ouditibo ye classeficado cumo ''xordo'', quando sue oudiçon nun ye funcional na bida quemun i ''heipoacústico'' aquel cuja oudiçon, inda que deficiente, ye funcional cun ó sin [[prótese ouditiba]]. La deficiéncia ouditiba puode ser d'ourige cungénita, cosada por biroses materna malinas tóxicas zambolbidas durante la [[grabideç]] ó adquirida, causada por angeston de remédios que lesan l nerbo ouditibo, sposiçon a sonidos ampatantes, [[Birus|biroses]], predisposiçon [[genética]], [[meningite]], etc. Las heipoacústicas classefican-se an funçon de l grau de la perda ouditiba, sue orde i localizaçon. Quando la [[leson]] se localiza ne l'oubido sterno ó ne l médio ye chamada cumo deficiéncia de trasmisson ó deficiéncia mista dependendo de l'antensidade de la leson. Quando se ourigina ne l'oubido i ne l nerbo ouditibo ye dita deficiéncia anterna ó sensorioneural (stágio mais agudo de la deficiéncia). Mas l cunceito de perda ouditiba nin siempre ye suficientemente claro pa la pessona que se depara pula purmeira beç cul porblema de la xordeira.L grau de perda ouditiba ye calculado an funçon de l'antensidade neçaira para amplificar un sonido de modo la que seia percebido pula pessona xorda. Esta amplificaçon mede-se habitualmente an decibéis, cumo yá çcrito antes. Pa l causo de l [[oubido]] houmano, l'antensidade padron ó de refréncia corresponden a la mínima poténcia de sonido que puode ser çtinguida de l [[siléncio]], sendo essa antensidade tomada cumo 0 dB. Ua pessona cun oudiçon normal puode catar cumo limiar anferior, zde -10 dB até + 10 dB. Berifica-se essa progresson se dá de forma sponencial ó seia multiplicando-a por dieç. Lougo, pressuponen-se que 10 dB tenga ua antensidade dieç bezes superior a 0 dB i 30 dB son dua antensidade cien bezes superior a 10 dB. Dessa forma antende-se melhor la grande defrença antre ua pessona cun ua perda de 60 dB, que cunsidramos ''heipoacústico'', i outro cun 100 dB de perda. Tenendo an bista que 60 dB ye mais ó menos l'antensidade dun grito a 1,5 m de çtáncia. Antoce, cumprendemos que la defrença antre ua perda de 60 dB i 100 dB.Á radadeira sendo cunsidrada bien mais defícel, pa l prognóstico de reabelitaçon. Assi i to la medida de la perda ouditiba nun ye suficiente para medir l rial porblema d'oudiçon qu'ua pessona apersenta. Faç-se necessairo mensurar tamien qual l spetro de frequéncia que stá afetado pula xordeira. Cunsidra-se que las perdas ouditibas nas frequéncias baixas son mais prejudiciales de l que las perdas nas frequéncias altas. "Para cumprendermos la causa çto teremos d'analisar la relaçon antre la frequéncia dun sonido i l ton cun qu'este sonido se percebe". (CRYSTAL, 1983). La frequéncia dun sonido ye medida an ciclos por segundo ó [[Heirtç]] (Hç). L'oubido houmano percebe sonidos nas frequéncias antre 20&nbsp;Hç i 20.000&nbsp;Hç. Antretanto la repuosta percetiba al stímulo sonoro ye chamada ton. Mas nun hai ua relaçon antre la scala de tones i la scala de frequéncias. Mas, podemos tomar cumo parámetros la scala de tones. Adonde se cumpa l ton dua nota musical a eisemplo la nota "alhá" que poderá apersentar un grau d'entonaçon anferior ó superior drento de la mesma nota "alhá". Essa bariaçon chama-se ua oitaba. "Oura bien, percebe-se cumo ua oitaba superior a un ton dado, l sonido, an tenermos físicos, dobra la frequéncia de l purmeiro. Desta forma, ambora antre 2000 Hç i 4000 Hç haba ua çtáncia física de frequéncia menos de l qu'antre 100Hç i 2000Hç, mas a la çtáncia percetiba de tones ye mui maior". (FRY eit. al., 1982). Cumparando esses balores percebemos qu'antre 2000&nbsp;Hç i 100&nbsp;Hç hai mais de quatro oitabas, porque de 2000&nbsp;Hç para 1000&nbsp;Hç hai ua oitaba, ó seia, la metade de la sue frequéncia. Por tanto de 2000&nbsp;Hç para 1000&nbsp;Hç hai ua oitaba, de 1000&nbsp;Hç para 500&nbsp;Hç tamien hai ua oitaba, de 500&nbsp;Hç a 250&nbsp;Hç hai outra i de 250&nbsp;Hç a 125&nbsp;Hç hai outra. Antendemos agora por que las perdas ouditibas nas frequéncias baixas son de mui pior prognóstico de l que las perdas nas altas frequéncias. Para un diagnóstico correto dua xordeira ye perciso fazer ua sploraçon oudiométrica de l grau de perda por relaçon cun un spetro de frequéncia que baia pul menos de 125&nbsp;Hç a 4000&nbsp;Hç, yá que son estas las frequéncias mais outelizadas na fala houmana.(CASANOBA, 1988). Outro porblema que debe ser liebado an cunsidraçon i la relaçon antre l limiar ouditibo i l limiar doloroso, de forma, a saber, qual l tipo de resíduo ouditibo que poderá ser aprobeitado pa la reabelitaçon andibíduo xordo. L limiar outibo corresponde al nible d'antensidade necessairo para que la pessona xorda perceba l sonido i este limiar puode ser defrente an cada frequéncia. L limiar doloroso ye l punto an que l'antensidade sonora porduç delor a la pessona. La çtáncia que bai de l limiar ouditibo al limiar de delor ye l que se chama de resíduo ouditibo outelizable. L porsor puode suspeitar de causos de deficiéncia ouditiba antre sous alunos quando ouserbar ls seguintes sintomas: Scessiba çtraçon; frequentes delores d'oubido ó oubido purgante; deficuldade de cumprenson; antensidade de la boç, inadequada pa la situaçon, mui alta ó baixa ó quando la pronúncia de ls sonidos ye ancorreta. === Patologies de l'oubido === La deficiéncia ouditiba puode ser classeficada cumo: deficiéncia de trasmisson – quando l porblema se localiza ne l'oubido sterno ó ne l'oubido médio; deficiéncia mista – quando l porblema se localiza ne l'oubido médio. I deficiéncia anterna ó sensorioneural – quando se ourigina ne l'oubido anterno i ne l nerbo o ouditibo. Las percipales [[patologie]]s de l'oubido houmano son: las ligadas a la nembrana timpánica, la deficiéncia de trasmisson sonora ne l sistema tímpano-ossicular, la rigideç ne ls ligamientos de suporte ossicular, a timpanoesclerose, la fixaçon de l martielho, l'auséncia ne l reflexo stapediano, la paralesia de l nerbo de l músclo stribo, la cumplacéncia de la nembrana timpánica ó la sue rigideç, la leson retrocloclear i la xordeira psicogénica que ye un de ls çtúrbios psicogénicos. L'ampedáncia acústica de l'oubido médio ye un tipo quemun de patologie. Puode ser defenida cumo la resisténcia que la mesma ouferece a l'einergie sonora que penetra ne l cunduto ouditibo sterno. I hai inda las patologies ligadas la [[Trompa de Eustáquio]] apersentando-se ó mui abierta ó oustruída i causando sintomas cumo outofonia i la percepçon sonora de la [[respiraçon]] pul andibíduo. == Classeficaçones == ===Classeficaçon por ourige de la xordeira=== *Ls portadores de xordeira patológica, normalmente adquirida an eidade adulta; *I aqueilhes cuja xordeira ye un traço fesiológico çtintibo, nun amplicando, necessariamente, an deficiéncia neurológica ó mental; este ye l causo de la maiorie de ls xordos cungénitos. ===Classeficaçon por forma de quemunicaçon=== * [[Xordos ouralizados]]: aqueilhes que se quemunican outelizando la léngua oural i/ó scrita. * [[Léngua de senhales|Xordos sinalizados]]: aqueilhes que se quemunican outelizando algua forma de lenguaige gestual. * [[Bilinguismo (xordos)|Xordos bilíngues]]: aqueilhes qu'outelizan ambas las formas de quemunicaçon. == Etiologie de la xordeira == Las causas de la xordeira puoden ser debedies an: pré-natales, peri-natales i pós natales. Las causas pré-natales son: * Heireditárias (La deficiéncia ouditiba puode ser trasmitida geneticamente de geraçon an geraçon, particularmente quando eisisten causos de xordeira na família); ** Malinas adquiridas pula mai durante la [[grabideç]], tales cumo: *** [[Rubéola]]; *** [[Sífelis]]; *** [[Toxoplasmose]]; *** [[Citomegalobirus]]; *** [[Heirpes]]; *** Antoxicaçones antra-uterinas; *** Agentes Físicos (cumo, por eisemplo, ls [[centeilha-X]]); *** Altaraçones Andócrinas ([[Diabetes]] ó [[Tiróide]]); *** Caréncias Alimentares. Las causas peri-natales puoden ser: * Traumatismos Oustétricos; * [[Anóxia]]. Las causas pós-natales puoden ser: * Malinas anfeciosas; * Baterianas (s.: [[meningite]]s, [[otite]]s, anflamaçones agudas ó crónicas de las fossas nasales i de a naso-faringe); * Birales; * Antoxicaçones; * Trauma Acústico. == Fuontes i Bibliografie == * [http://www.crfaster .com.br/ouditib.htn Deficiéncia ouditiba]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.eb1-abrabeses.rts .pt/def_la.htn Xordeira]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.fraterbrasil.org.br/xordeira.htn etiologie de la xordeira]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.geocities .com/rusinfopales/causasdasurdeç.htn causas de xordeira] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160214173215/http://www.geocities/ |date=2016-02-14 }} * [http://sentidos5espsmn.blogspot .com/2008/02/patologies-de l-oubido-sterno.html Patologies de l'oubido]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.deficienteonline .com.br Deficiente Online site specializado an deficientes]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.perdadeaudicao .com.br Todo subre perda d'oudiçon i zumbido]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{commonscat|Sign language|Lhéngua de senhales}} {{Xordos}} {{Malinas de l'oubido i de l'apófise mastóide}} [[Catadorie:Deficiéncias físicas|Xordeira]] [[Catadorie:Deficiéncias sensoriales]] [[Catadorie:Xordeira| ]] hh3og55c61y1hzx4epk4awtegh0ol7j Taipé 0 12317 107596 104234 2026-08-04T21:35:00Z ~2026-30875-10 15270 107596 wikitext text/x-wiki Taipé (/ˌtaɪˈpeʊ// ⓘ; chinês:台北, Táiběi), oufecialmente la Cidade de [[Taiwan]] i l nome oficial ye Ciudad-Estado d'Taipé , é a capital e um município especial da [[China|República Popular China]]. [[Fexeiro:1_taipei_sunrise_panorama_dxr_edit_pangen_141215_1.jpg|miniaturadaimagem|alt=La Cidade de Taipé|La Cidade de Taipé]] ql4n2yz8a7uu2tb0axb0a5q6f45y409 Taiwan 0 12491 107595 107439 2026-08-04T21:33:11Z ~2026-30875-10 15270 107595 wikitext text/x-wiki Taiwan ([[Lhéngua chinesa|mandarin]]:臺灣) oficialmente República de la China, ye un Stado Insolar localizado an la Ásia Oriental, que eiboluiu de un regime ounipartidário con reiconhecimento mundial i justidiçon plena sobre la [[China]] para ua [[república]] con [[reiconhecimento]] anternacional limitado i cun competéncia sobre a [[Ilha Formosa]] i outras ilhas menores, apesar de oufruir de relaçones [[de fato]] gobierno chinés reiconhecido anternacionalmente i, como tal, fui un de ls miembros fondadores de las [[Ourganizaçon de las Naciones Ounidas|Naciones Ounidas]] permanentes de l [[ConselhodeSegurança|Conselho de Segurança]] de la organizaçon, a ser subistituído por la [[República Popular de la China|República Popular de la China]] an 1971.<ref>Humilhar o vazio da Biquipédia</ref> [[Fexeiro:Flag_of_the_Republic_of_China_(3-5).svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]] Fatos Rápidos República de la China 中華民國 Zhōnghuá Mínguó Capital:[[Taipé]] Cidade Maior:[[Nuoba Taipé]] Lhénguas oficiales:[[Lhéngua chinesa|Mandarin]] Gentílico:Taiwanés Formosano Formosino Ária:35 980 km Populaçon:23 577 271 d9z56yq25mabdjv7fgl9c7v8kjig92z Xerxes 0 12533 107580 2026-08-04T12:10:58Z ~2026-42309-25 15429 Criou la páigina cun "Xerxes (HWB 40) ye ua ópera an trés atos de l cumpositor alman naturalizado británico Georg Friedrich Händel (1685-1759) apersentada pula purmeira beç an Londres ne l'anho de 1738.[1] Sou libreto fui adatado, por outor çconhecido, de l qu'habie sido feito por Silbio Stampiglia (1664-1725) para ua ópera homónima (na berdade, Xerse), la purmeira ópera de Giobanni Bononceni (1670-1747) apersentada an Roma ne l'anho de 1694. L testo de Stampiglia, por sue beç,..." 107580 wikitext text/x-wiki Xerxes (HWB 40) ye ua ópera an trés atos de l cumpositor alman naturalizado británico Georg Friedrich Händel (1685-1759) apersentada pula purmeira beç an Londres ne l'anho de 1738.[1] Sou libreto fui adatado, por outor çconhecido, de l qu'habie sido feito por Silbio Stampiglia (1664-1725) para ua ópera homónima (na berdade, Xerse), la purmeira ópera de Giobanni Bononceni (1670-1747) apersentada an Roma ne l'anho de 1694. L testo de Stampiglia, por sue beç, ye ua adataçon de l libreto de Nicolò Minato (1627?-1698), outelizado por Francesco Cabalhli (1602-1676), çcípulo de Monteberdi (1567-1643), an sue berson de Xerse de 1654. qhkywf6g922y71se0h1bdtjsg4xbb9g 107581 107580 2026-08-04T12:16:57Z ~2026-30875-10 15270 107581 wikitext text/x-wiki Xerxes (HWB 40) ye ua ópera an trés atos de l cumpositor alman naturalizado británico Georg Friedrich Händel (1685-1759) apersentada pula purmeira beç an Londres ne l'anho de 1738.[1] Sou libreto fui adatado, por outor çconhecido, de l qu'habie sido feito por Silbio Stampiglia (1664-1725) para ua ópera homónima (na berdade, Xerse), la purmeira ópera de Giobanni Bononceni (1670-1747) apersentada an Roma ne l'anho de 1694. L testo de Stampiglia, por sue beç, ye ua adataçon de l libreto de Nicolò Minato (1627?-1698), outelizado por Francesco Cabalhli (1602-1676), çcípulo de Monteberdi (1567-1643), an sue berson de Xerse de 1654. [[Fexeiro:Xerxes_I_tomb_Ionian_with_petasos_or_kausia.jpg|miniaturadaimagem|alt=Obra de Xerxes|Obra de Xerxes]] gtyfu3fpj5b3s5tth3d8a9jrczxa2kp 107582 107581 2026-08-04T12:21:45Z ~2026-30875-10 15270 107582 wikitext text/x-wiki Xerxes (HWB 40) ye ua ópera an trés atos de l cumpositor alman naturalizado británico Georg Friedrich Händel (1685-1759) apersentada pula purmeira beç an Londres ne l'anho de 1738.[1] Sou libreto fui adatado, por outor çconhecido, de l qu'habie sido feito por Silbio Stampiglia (1664-1725) para ua ópera homónima (na berdade, Xerse), la purmeira ópera de Giobanni Bononceni (1670-1747) apersentada an Roma ne l'anho de 1694. L testo de Stampiglia, por sue beç, ye ua adataçon de l libreto de Nicolò Minato (1627?-1698), outelizado por Francesco Cabalhli (1602-1676), çcípulo de Monteberdi (1567-1643), an sue berson de Xerse de 1654. [[Fexeiro:Xerxes_I_tomb_Arab_soldier_circa_470_BCE_cleaned_up.jpg|miniaturadaimagem|alt=Obra de Xerxes feita de pedra|Obra de Xerxes feita de pedra]] g2oqwc07f85p7l1pfm0cenp9aaittcf 107583 107582 2026-08-04T12:24:41Z ~2026-30875-10 15270 107583 wikitext text/x-wiki Xerxes (HWB 40) ye ua ópera an trés atos de l cumpositor alman naturalizado británico Georg Friedrich Händel (1685-1759) apersentada pula purmeira beç an Londres ne l'anho de 1738.[1] Sou libreto fui adatado, por outor çconhecido, de l qu'habie sido feito por Silbio Stampiglia (1664-1725) para ua ópera homónima (na berdade, Xerse), la purmeira ópera de Giobanni Bononceni (1670-1747) apersentada an Roma ne l'anho de 1694. L testo de Stampiglia, por sue beç, ye ua adataçon de l libreto de Nicolò Minato (1627?-1698), outelizado por Francesco Cabalhli (1602-1676), çcípulo de Monteberdi (1567-1643), an sue berson de Xerse de 1654. [[Fexeiro:Xerxes_I_tomb_Arab_soldier_circa_470_BCE_cleaned_up.jpg|miniaturadaimagem|alt=Obra de Xerxes feita de piedra lisa|Obra de Xerxes feita de pedra]] [[Fexeiro:Xerxes_of_Armenia.jpg|miniaturadaimagem|alt=Sue antiga Obra an miniatura|Sue antiga Obra]] oj7dfvmbn24nheclfzor872r6ha52h0 107584 107583 2026-08-04T12:25:18Z ~2026-42309-25 15429 /* */ 107584 wikitext text/x-wiki Xerxes (HWB 40) ye ua ópera an trés atos de l cumpositor alman naturalizado británico Georg Friedrich Händel (1685-1759) apersentada pula purmeira beç an Londres ne l'anho de 1738.[1] Sou libreto fui adatado, por outor çconhecido, de l qu'habie sido feito por Silbio Stampiglia (1664-1725) para ua ópera homónima (na berdade, Xerse), la purmeira ópera de Giobanni Bononceni (1670-1747) apersentada an Roma ne l'anho de 1694. L testo de Stampiglia, por sue beç, ye ua adataçon de l libreto de Nicolò Minato (1627?-1698), outelizado por Francesco Cabalhli (1602-1676), çcípulo de Monteberdi (1567-1643), an sue berson de Xerse de 1654. [[Fexeiro:Xerxes_I_tomb_Arab_soldier_circa_470_BCE_cleaned_up.jpg|miniaturadaimagem|alt=Obra de Xerxes feita de piedra lisa|Obra de Xerxes feita de piedra lisa]] [[Fexeiro:Xerxes_of_Armenia.jpg|miniaturadaimagem|alt=Sue antiga Obra an miniatura|Sue antiga Obra]] dfggrdi1nsz2ojv1bhmzjz2vfsp1lch 107585 107584 2026-08-04T12:28:51Z ~2026-42309-25 15429 /* */ 107585 wikitext text/x-wiki Xerxes (HWB 40) ye ua [[ópera]] an trés atos de l [[cumpositor]] alman naturalizado británico [[Georg Friedrich Händel]] (1685-1759) apersentada pula purmeira beç an Londres ne l'anho de 1738.[1] Sou [[libreto]] fui adatado, por outor çconhecido, de l qu'habie sido feito por Silbio Stampiglia (1664-1725) para ua ópera homónima (na berdade, Xerse), la purmeira ópera de [[Giovanni Bononceni]] (1670-1747) apersentada an [[Roma]] ne l'anho de 1694. L testo de Stampiglia, por sue beç, ye ua adataçon de l libreto de Nicolò Minato (1627?-1698), outelizado por [[Francesco Cavalili]] (1602-1676), çcípulo de [[Monteberdi]] (1567-1643), an sue berson de Xerse de 1654. [[Fexeiro:Xerxes_I_tomb_Arab_soldier_circa_470_BCE_cleaned_up.jpg|miniaturadaimagem|alt=Obra de Xerxes feita de piedra lisa|Obra de Xerxes feita de piedra lisa]] [[Fexeiro:Xerxes_of_Armenia.jpg|miniaturadaimagem|alt=Sue antiga Obra an miniatura|Sue antiga Obra]] 2aoiid3lvo0asqi2squ7kd6pakmn0p0