Biquipédia mwlwiki https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Multimédia Special Cumbersa Outelizador(a) Cumbersa outelizador(a) Biquipédia Cumbersa Biquipédia Fexeiro Cumbersa fexeiro Biqui Cumbersa Biqui Modelo Cumbersa modelo Ajuda Cumbersa ajuda Catadorie Cumbersa catadorie Portal Cumbersa portal TimedText TimedText talk Módulo Cumbersa módulo Evento Evento Discussão Luna 0 591 108150 107952 2026-08-26T09:22:08Z ~2026-46122-75 15490 /* Geologie lhunar */ 108150 wikitext text/x-wiki La '''Lhuna''' (simblo astrónomico: [[file:Moon decrescent symbol (fixed width).svg|16px|☾]]) ó, na bariadade Central de l Mirandés, '''Lhuna''' (de l [[Lhéngua lhatina|lhatin]] ''Luna'') ye l solo [[satélite natural]] de la [[Tierra]], situando-se a ua çtáncia de cerca de 384.405 km de l nuosso [[planeta]]. Segundo la redadeira cuntaige, más de 150 lhunas poboan l sistema solar: Netuno ye cercada por 13 deilhas; Saturno ten 48; Júpitener ten 62. La Lhuna terráquea nun ye a maior de to l [[Sistema Solar]] - [[Titana]], ua de las lhunas de Saturno, ten l dobro de sou tamanho - mas ye a maior an relaçon al sou [[planeta]]. Cun 1/4 de l tamanho de la Tierra i 1/6 de sue grabidade, ye l solo [[cuorpo celhestre]] bejitado por seres houmanos i adonde la [[NASA]] (sigla an [[anglés]] de ''National Aeronautics and Space Administration'') pertende amplantar bases premanentes. Bisto de la [[Tierra]], l [[satélite]] apersenta fases i eisibe siempre la mesma face (situaçon chamada cumo ''[[acoplamiento de maré]]''), fato que gerou einúmeras speculaçones a respeito de l teórico [[lado scuro de la Lhuna]], que na berdade queda eiluminado quando stamos ne l período chamado de Lhuna nuoba. Sou período de [[rotaçon]] ye eigual al período de traslaçon. La Lhuna nun ten atmosfera i apersenta, ambora mui scassa, auga ne l stado sólido (an forma de cristales de [[carambelo]]). Nun tenendo atmosfera, nun hai eroson i la superfice de la Lhuna mantén-se antata durante milhones de anhos. Ye solo afetada pulas colisones cun [[meteorito]]s. Ye la percipal respunsable puls eifeitos de [[maré]] que acuntécen na Tierra, an seguida ben l [[Sol]], cun ua participaçon menor. Puode-se dezir de l eifeito de maré eiqui na Tierra cumo sendo la tendéncia de ls ouceanos acumpanháren l mobimiento orbital de la Lhuna, sendo que esse eifeito causa un atrito cul fondo de l ouceanos, atrasando l mobimiento de [[rotaçon de la Tierra]] cerca de 0,002 s por seclo, i, cumo cunsequéncia, la Lhuna se afasta de nuosso planeta an média 3&nbsp;cm por anho. La Lhuna ye, porporcionalmente, l maior satélite natural de l nuosso [[Sistema Solar]]. Sue massa ye tan seneficatiba an relaçon a la massa de la Tierra que l eixe de rotaçon de l sistema Tierra-Lhuna ancontra-se mui loinge de l eixe central de rotaçon de la Tierra. Alguns [[Astronomie|astrónomos]] úsan este argumiento para afirmar que bibimos nun de ls cumponentes dun [[planeta]] duplo, mas la maiorie çcorda, ua beç que para que un sistema planetário seia duplo ye neçairo que sou eixe de rotaçon steia fura de ls dous cuorpos. == Formaçon de la Lhuna == {{Artigo percipal|[[Vig splash]]}} La ourige de la Lhuna ye ancierta, mas las parecenças ne l teor de ls eilemientos ancuntrados tanto na Lhuna quanto na Tierra andícan que dambos ls cuorpos puoden tener tenido ua ourige quemun. Nesse aspeto, alguns [[astrónomo]]s i [[geólogo]]s alegan que la Lhuna tenerie se çprendido dua massa ancandecente de peinha liquefeita primordial, recén-formada, atrabeç de la [[fuorça centrífuga]]. Outra heipótese, atualmente la más aceita, ye la de que un [[planeta]] zaparecido i chamado [[Theia]], aprossimadamente de l tamanho de [[Marte]], inda ne l percípio de la formaçon de la Tierra, tenerie se chocado cun nuosso planeta. Tamanha colison tenerie zeintegrado totalmente l planeta Theia i fuorçado la spulson de pedaços de peinha líquida. Esses pequeinhos cuorpos fúrun cundensados nun mesmo cuorpo, l qual tenerie sido aprisionado pul campo grabitacional de la Tierra. Esta teorie recebiu l nome de [[Big Splash]]. Hai inda un grupo de teóricos que acraditan que, seia qual fur la forma cumo surgiran, haberie dous satélites naturales orbitando la Tierra: l maior serie la Lhuna, i l menor tenerie boltado la se chocar cula Tierra, formando las massas cuntinentales. == Geologie lhunar == {{Artigo percipal|[[Geologie de la lhuna]]}} L coincimiento subre la [[geologie]] de la lhuna oumentou seneficantemente a partir de la [[década de 1960]] cun las missones tripuladas i outomatizadas. Anque todos ls dados recolhidos al longo de todos esses anhos, inda hai preguntas sin repuostas que unicamente seran cuntestadas cula anstalaçon de feturas bases permanentes i un amplo studo subre la superfice de la lhuna. Grácias la sue çtáncia de la [[Planeta Tierra|Tierra]], la Lhuna ye l solo cuorpo, junto cula Tierra, que se conhecen detalhadamente sue geologie. Las missones tripuladas [[Porjeto Apollo|Apollo]] cuntribuíran cula recuolha de 382 kg de [[peinha lhunar|peinhas]] i mostras de l tierra, de ls quales síguen sendo l oubjeto de studo pa la cumprenson subre la formaçon de [[cuorpo celhestre|cuorpos celhestres]]. === Tierra === [[Fexeiro:Moon Schematic Cross Section.svg|thumb|right|Eilustraçon squemática de la strutura anterna de la Lhuna.]] Las sploraçones i ls studos de l [[tierra]] de la Lhuna lebórun ls cientistas a cuncluir que la chimpa de [[meteoro]]s an sue [[superfice]] çprotegida de atmosfera ye la percipal causa de sou tierra ser sburacado <ref>''[http://super.abril .com.br/superarquibo/1996/cunteudo_115355.shtml Chimpa de meteoros criou tierra sburacado de la Lhuna]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''</ref> yá que [[atmosfera]] puode arrefecir ó deminuir la belocidade desses oubjetos, al batéren, rezon pula qual ábren más [[cratera]]s contra la superfice lhunar de l que na tierra. === Faces === Las partes más próssimas dun oubjeto an [[órbita]] an buolta dun planeta súfren ua [[Grabidade|atraçon grabitacional]] maior deste (porque stan a ua menor çtáncia de l) de l que las más çtantes, ó seia, hai un gradiente de grabidade. Esso faç cun que se gere un binário que leba l oubjeto a acabar por quedar ourientado ne l spácio de modo la que seia la sue parte cun ua maior [[massa]] a quedar boltada pa l [[planeta]]. Ye esse eifeito que splica porque ye que la Lhuna assume ua taxa de [[rotaçon]] stable que mantén siempre la mesma [[face]] boltada pa la Tierra. L sou [[centro de massa]] stá çtanciado de l sou [[centro geométrico]] de cerca de 2 km na direçon de la [[Tierra]]. Curiosamente, nun se sabe porquei, de l lado boltado pa la Tierra la sue crostra ye más fina quanto a la amplitude de relebo i ye adonde stan cuncentrados ls [[mar]]es - las zonas más planas. Las zeignaçones "cuntinentes" i "mares" nun dében ser antendidas cul mesmo seneficado que ténen na Tierra. Ls cuntinentes son scarpados i custituídos por peinhas más claras (anortositos), eissencialmente formados por feldspatos, que refleten 18% de la luç ancidente probeniente de l Sol. Apersentan, an giral, un maior númaro de crateras de ampato i acupan a maior stenson de la superfice lhunar. Ls mares lhunares nun ténen auga, apersentan la sue superfice más plana de l que la de l cuntinentes, fazendo lembrar la superfice libre dun lhíquido. Son scuros, custituídos por basaltos, refletindo solo cerca de 6% a 7% de la luç ancidente. La formaçon de l mares, que son más abundantes na face besible de l que na face nun besible (lado scuro), relaciona-se cun ls ampatos meteoríticos. {| class="tocolours" align="center" | [[Fexeiro:Phase-180.jpg|frameless]] |&nbsp; | [[Fexeiro:Far-Side-Phase-180.jpg|frameless]] |- | style="text-align:center;"|Lado besible de la Lhuna |&nbsp; | style="text-align:center;"|[[Lado scuro de la Lhuna]] |} == Marés == {{Artigo percipal|[[Maré]]}} [[Fexeiro:Maré.jpg|left|thumb|Squema mostrando la anfluéncia de la Lhuna nas [[maré]]s terrestres.]] Las [[maré]]s altas nun acuntécen eisatamente ne l alinhamiento antre ls centros de la [[Tierra]] i de la Lhuna. Ls altos correspondentes a las marés altas son lebados un pouco más pa la frente pula rotaçon de la Tierra. Cumo resultado desso, la fuorça de atraçon antre Tierra i Lhuna nun ye eisercida eisatamente na direçon de la linha antre ls sous centros i esso gera un [[binário]] subre la Tierra que cuntrarie la sue rotaçon (i atrasa la rotaçon de la Tierra por cerca de 0,002 [[segundo]]s por [[seclo]]) i ua fuorça de atraçon subre la Lhuna, puxando-la pa la frente na sue [[órbita]] i eilebando-la para ua órbita (afastando-se de la Tierra cerca de 3,8 cn por anho). Ó seia, hai ua trasferéncia líquida de [[einergie]] de la Tierra pa la Lhuna. Eibentualmente este eifeito fazerá cun que l alto de la maré acabe por quedar eisatamente alinhado cula linha Tierra-Lhuna i a partir dende l eifeito de trabaige causado pul binário acabará. Mas nessa [[altura]] la Tierra fazerá ua rotaçon satamente ne l mesmo tiempo an que la Lhuna faç ua rotaçon an buolta de la Tierra: la Tierra amostrará siempre la mesma face a la Lhuna. Cumo las marés oureginadas pula Tierra na Lhuna son mui más fuortes, la rotaçon de la Lhuna yá fui trabada de modo a eilha mos amostrar siempre la mesma face, zaparecendo un binário que yá terá eisistido. La mesma cousa acunteciu yá a la maiorie de l [[satélite]]s de l [[Sistema Solar|sistema solar]]. == Sploraçon lhunar == [[Fexeiro:Buzz salutes the U.S. Flag.jpg|thumb|right|[[Astronauta]] [[Buzz Aldrin]] retratado por [[Neil Armstrong]] durante a misson [[Apollo 11]], an [[20 de Júlio]] de [[1969]].]] {{Artigo percipal|[[La cunquista de la Lhuna]]}} Ne l ampeço de la [[década de 1960]] l persidente [[John F. Kennedy]] colocou cumo meta pa ls [[Stados Ounidos de la América]] l ambio dun Home a la Lhuna antes de l fin de la década. Este zafio fui cuncretizado ne l [[porjeto Apollo]]. An [[20 de Júlio]] de [[1969]] [[Neil Armstrong]] tornou-se l purmeiro Home a caminar na Lhuna. Eisisten grupos que dubídan deste eibento, alegando ser la aterraige na Lhuna trasmetida pula [[telbison]] nun cenário muntado, i to l eibento tenerie sido ousado cumo porpaganda de l regime [[amaricano]] durante la [[Guerra Frie]]. == Trajetória lhunar == [[Fexeiro:Moon trajectory.png|left|thumb|La trajetória rial de la Lhuna.]] Ye tentador aceitar que la trajetória de la Lhuna ruoda an buolta de la [[Tierra]] de tal modo que por bezes anda para trás. Mesmo quando bemos ua repersentaçon de la sue trajetória cumo la que se mostra na animaçon seguinte, la nuossa perceçon cria-me ls ua eiluson: La Lhuna parece andar para trás. I, na berdade, (mesmo nesta animaçon, an que la sue trajetória ye repersentada cumo ua [[rebuolta sinusoidal]]) eilha abança siempre. [[Fexeiro:Lhunar libration with phase Oct 2007.gif|thumb|[[Fases de la Lhuna]].]] La percipal rezon para essa eideia errada ye l fato de nas repersentaçones de l [[Sistema Solar|sistema solar]], an que las trajetórias de l [[planeta]]s son zenhadas de l punto de bista de l ouserbador posicionado ne l [[Sol]] al passo que tamien ye quemun repersentar la trajetória de la Lhuna de l punto de bista dun ouserbador na Tierra, l que ye l ouserbado, mas acuntece que esse mobimiento diário ye aparente debido a la [[rotaçon]] de la Tierra an torno de l sou eixe i nun de la Lhuna propiamente dezido l que cuntribuirie cun outro cunceito errado que ye la suposta eisisténcia dun lado scuro de la Lhuna, quando na rialidade ye la face oculta. De fato, cumo la fuorça grabitacional de l Sol subre la Lhuna ye 2,2 bezes más fuorte de l que la eisercida pula Tierra, la Lhuna çcribe ua [[eilipse]] de afastamiento custante de la Tierra al mesmo tiempo que, debido la fuorça grabitacional, dambos percórren ua trajetória de traslaçon deformada an [[spiral]] la buolta de l Sol. I la sue trajetória ye siempre cumbexa: rebuolta-se siempre na direçon de l Sol. Nun ye esse l causo de la maiorie de l satélites arteficiales, que fázen ua rotaçon an buolta de la Tierra an menos de 2 horas. Mas la rotaçon de la Lhuna an buolta de la Tierra ye uas 4 cientos de bezes más lenta. [[Fexeiro:Sun earth moon.svg|left|thumb|Eilustraçon de l [[Sol]], de la Lhuna i de la [[Tierra]].]] La figura ambaixo çcribe melhor l que rialmente acuntece. Ye más sclarecedor bisualizar l mobimiento de la Lhuna cumo se eilha fusse ua mota que acumpanha un altemoble (la [[Tierra]]), ambos an mobimiento nua mesma strada. La mota, ua beç por més acelera i ultrapassa l [[altemoble]] pula dreita i depuis deixa-se quedar para trás pula squierda. De fato, la Lhuna, quando queda para trás (quarto crecente) ye acelerada pula atraçon grabítica de la Tierra i quando se adianta (quarto minguante) ye trabada pula fuorça de grabidade de la Tierra<ref>http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/teaching/cumbex.html</ref>. Tanto la Tierra cumo la Lhuna stan an chimpa-libre an bolta de l centro de [[massa]] de l sistema Tierra-Lhuna (drento de la Tierra) que, por sue beç, stá an chimpa-libre al redror de l centro de massa de l sistema Sol-Tierra-Lhuna (drento de l [[Sol]]). Por esso, podie ser más sclarecedor i menos geocéntrico dezir que la Tierra i la Lhuna ruodan ligeiramente an torno de l sou [[centro de massa]] quemun, a la medida que seguen a ua [[órbita]] quemun an torno de l Sol. Alguns astrónomos defénden aliás que l sistema Tierra-Lhuna ye un planeta duplo, yá que la anfluéncia grabitacional de l Sol ye cumparable cun sue anteraçon mútua. [[Fexeiro:Speed of light from Earth to Moon.gif|thumb|upright=3|centener|La animaçon arriba mostra l tamanho relatibo de la separaçon de l sistema [[Tierra]]-Lhuna. L feixe de [[luç]], repersentado pula linha amarielha, amostra l período que la luç lieba para seguir de la [[Tierra]] pa la Lhuna: 1.255 [[segundo]]s.]] == La Lhuna i la trajetória de la Tierra == Quando la Lhuna stá an [[Fases de la lhuna|quarto minguante]], la Lhuna stá delantre de la Tierra. Cumo la çtáncia de la Tierra a la Lhuna ye de cerca de 384404 [[km]] i la belocidade orbital de la Tierra ye de cerca de 107 mil [[km/h]], la Lhuna ancontra-se nun punto adonde la Tierra bai star dende a cerca de 3 horas i meia. De l mesmo modo, quando bemos la Lhuna an quarto crecente, eilha ancontra-se aprossimadamente ne l punto de l spácio «adonde nós stábamos» 3 [[hora]]s i meia antes! == L brilho lhunar == [[Fexeiro:Lhunar Corona.jpg|thumb|right|Lhuna durante la [[nuite]] terrestre.]] L brilho de la Lhuna, tamien coincido cumo '''''luar''''', nun deminui para metade quando eilha stá an quarto. L sou brilho ye solo 1/10 de l que eilha ten quando stá chena. Esso debe-se al [[relebo]] de la Lhuna: quando eilha stá an quarto las partes más eilebadas porjétan [[selombra]]s nas partes menos eilebadas i redúzen la cantidade de luç solar refletida na direçon de la Tierra. == Eiclipses == {{Artigo percipal|[[Eiclipse lhunar]]}} == Refréncias == <references/> [[Catadorie:Luna]] [[Catadorie:Sistema solar]] 2f3m68p353ru7cp92k4wh4ietfuczu9 Messias (Judaísmo) 0 636 108148 96461 2026-08-26T09:03:33Z ~2026-46122-75 15490 108148 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Torah (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate X).jpg|thumb|La [[Torá]]]] Un cunceito de l [[Judaísmo]], l '''Messias''' (heibreu משיח ''Māšîªħ'', ''Mashíach'', ''Mashíyach'' ó ''hammasiah'', "L cunsagrado"; la forma Asquenazi ye ''Moshiach''; la forma aramaica ye ''mesiha'') refree-se, percipalmente, a la [[profecie]] de la benida dun houmano çcendente de l [[Rei Dabid]], que eirá reconstruir la nacion de [[Israel]] i restaurar l reino de Dabid, trazendo desta forma la paç al mundo. Ls crestianos, cun alguas sceçones, cunsidírun que [[Jasus Cristo]] ye l Messias, bien cumo l Filho de Dius i ua de las trés Pessonas de la [[Santíssima Trindade|Trindade]], doutrina que fui cunfirmada terminologicamente, la títalo dogmático, ne l [[Cuncílio de Niceia]] de [[325]] d.C.. La palabra "Cristo" (an griego Χριστός, ''Christós'', "L Ungido" ó "L Cunsagrado") ye ua traduçon para l griego de l termo heibraico ''mashiach''. Ne l [[Antigo Testamiento|Bielho Testamiento]], la palabra specífica Messias aparece solo dues bezes: an Daniel 9:25 i 26, quando un anjo anuncia al profeta Daniel que l Messias surgirieb i serie muorto 62 sumanas proféticas passado la redificaçon de [[Jerusalén]], antes de la cidade i de l templo séren outra beç çtruídos. Ne l [[Nuobo Testamiento]], la palabra griega Μεσσίας (Messias) stá registrada tamien solo dues bezes: an João 1:41, quando l [[Santo André|André]] cuntou la sou armano [[San Pedro|Pedro]] que recén habien ancontrado l Messias (que traduzido ye l Cristo), i an João 4:25, adonde ua mulhier samaritana comenta cun Jasus que sabie que l Messias (que se chamaba Cristo) staba benido, i que quando benisse, ne ls anunciarie todo, al que Jasus prontamente le respundiu: "You l sou, you que falo cuntigo". == Significado bíblico de la palabra == Ne l [[Antigo Testamiento]] la palabra "Ungido" (cunsagrado, lhibertador) aplicaba-se la bárias pessonas: ls reis de Israel, ls juízes, bien cumo l Sumo Sacerdote, algo próssimo al termo Messias - alguien de quien l Sprito de Dius se apoderaba, fazendo cun que l eileito rializasse marabilhas, i demostrasse al pobo que sue outoridade subre l pobo de Israel procedie de Dius. Ls própios [[patriarca]]s éran cunsiderados "Ungidos", ne l sentido mais amplo de la palabra. Mas até l [[seclo I a.C.]], la palabra Messias era aplicada solo a las profecies que se referian a la benida de l lhibertador de Israel. == Outros judius que se proclamórun ó fúrun tenidos cumo Messias == === L relato de Flábio Josefo acerca de Messias ne l purmeiro seclo === Pensaba-se que [[Flábio Josefo]] tubisse declarado que l [[Jasus]] de l Crestianos era de fato l berdadeiro Messias. Nun eisisten bersones ouriginales de l scritos de Josephus. Inda assi, las cumparaçones de bárias traduçones lhebórun analistas de l testos a cuncluir que esta declaraçon, bien cumo outras, fúrun na berdade alteraçones anseridas al testo seclos depuis de l fatos, nun tenendo sido scritas por Josefo. Inda assi, tamien de l testos de Josefo, hai l relato de que, ne l purmeiro seclo antes de la çtruiçon de l Templo, alguns messias surgiran, prometendo l alíbio de la oupresson romana, tenendo ancontrado seguidores. Josefo relata: "Outro cuorpo de homes malbados tamien se lhebantou, mais lhimpos nas sues manos, mas mais malbados nas sues antençones, que çtruíran la paç de la cidade, nun menos de l que l fazirun estes assassinos ls [[Sicarii]]. Porque eilhes éran ampostores i anganhadores de l pobo, i, sob la pretensa eiluminaçon debina, éran pula inobaçon i por mudanças, i cunseguiran cumbencer la multidon a agir cumo lhoucos, i caminórun an frente deilhes pul çcampado, afirmando que Dius les eirie eilhi amostrar senhales de lhiberdade" <ref>Josephus, "V. J." ii. 13, §; 4; eiden, "Ant." xx. 8, §; 6</ref>. Mateus, ne l abiso contra "falsos Cristos i falsos profetas", testemunha l mesmo <ref>Matt. xxib. 24</ref>. * Por buolta de [[44]] d.C., apareciu un home chamado Theudas (ó Teudas), que clamaba ser un profeta. Ancorajaba las pessonas la segui-lo, trazendo ls sous haberes até al Jordan, que debedirieb para ls seguidores. De acordo cun Atos 5 b. 36 (que parece referir-se a ua data defrente), cunseguiu cumbencer 400 pessonas. [[Cuspius Fadus]] ambiou homes a cabalho an perseguiçon del i de l sou bando. Muitos deilhes fúrun muortos i outros fúrun tomados cumo catibos, juntamente cul sou lhíder, que fui decapitado ("Ant." xx. 5, § 1). Outro citado pul çtacado judiu [[Gamaliel]] ye chamado de Judas, l Galileu <ref>Atos 5 b. 37</ref>. * Un messias eigípcio terá supostamente cunseguido agregar 30 000 apoiantes, prometendo que sob l sou comando las muralhas de Jerusalén eirien ser çmoronadas. {{Artigo percipal|[[Messias Eigípcio]]}} * Outro messias, segundo l relato de Josefo, prometiu al pobo "la lhibertaçon de las sues misérias" se eilhes l seguissen até al çcampado. L lhíder i sous seguidores fúrun muortos pulas tropas de Festus, l percurador romano. * Mesmo quando Jerusalén yá staba sendo çtruída puls Romanos, un profeta, de acordo cun Josefo, subornado puls defensores por forma a eibitar las pessonas de desertáren, anunciou que Dius ls comandaba para beniren al Templo, adonde recebirien senhales milagrosos de la sue lhibertaçon. Fúrun al ancontro de la muorte nas chamas. === Menahen ben Judah === Al cuntrário daqueles Messias, que sperában cunseguir la lhibertaçon de l sou pobo atrabeç de anterbençon debina, [[Menahen ben Judah]], l filho de Judas de la Galileia, i nieto de Heizequiel, l lhíder de l [[Zelotes]], que tenien eirritado l Rei [[Heirodes]], era un guerreiro. Quando ampeçou la guerra, el atacou [[Masada]] cul sou grupo, armou ls sous seguidores cun las armas eilhi armazenadas, i partiu para Jerusalén, adonde caturou la fortaleza Antónia, derrotando las tropas de [[Agripa II]]. Ancorajado por este sucesso, el cumportou-se cumo Rei i clamou la lhiderança de todas las tropas. Spoletou por esso la ouposiçon de [[Eileazar]], outro lhíder Zelota que alguns storiadores acraditan ser armano de Menahen, tenendo sido assassinado cumo resultado dua cunspiraçon. El será probablemiente la mesma pessona mencionada cumo Menahen ben Heizekiah ne l [[Talmud]]<ref>Talmud (tratado Sanhedrin 98b)</ref> i eilhi chamado de "probisor de cunfuorto que deberá alibiar". * L Porsor [[Israel Knohl]] afirma que ls [[Pergaminhos de l Mar Muorto]] mostran que yá tenie eisistido un Messias antes de [[Jasus Cristo]], chamado [[Menahen, l essénio]], que morriu an circunstáncias semelhantes a las de Jasus, l qual tubo coincimiento desta stória. === Bar Kochba === Cula çtruiçon de l [[Segundo Templo]] de [[Jerusalén]] an [[70]] d.C., la apariçon de Messias parou por algun tiempo. Sessenta anhos mais tarde, un mobimiento político-messiánico de grandes proporçones tubo lhugar, cun Shimeon [[Bar Kochba]] (tamien: Bar Kosiba) cumo lhíder. Este lhíder de la rebolta contra Roma fui saudado cumo l Rei-Messias pul Rabi Aquiba, que se referiu a el,<ref>Númaros xxib. 17</ref> cumo: "Ua quarta streilha de Jacob benerá i l cetro eirá arguer-se fura de Israel, i eirá golpear puls cantos de l Reino de Moab,", i Hag. ii. 21, 22; "You eirei sacudir ls cielos i a tierra i çtronar reinados . . . ." <ref>Talmud tracate Sanhedrin 97b</ref>. Anque alguns tenéren dubidado que fusse l Messias, el parece tener cunseguido l apoio generalizado na nacion. Passado causar ua guerra que fizo frente ([[133]]-[[135]]) al poder de Roma, fui muorto acerca de las muralhas de Bethar. L sou mobimiento messiánico acabou an derrota i na miséria de l subrebibentes. An [[135]], la rebolta fui smagada pul amperador romano [[Adriano]]. Cientos de miles de judius fúrun massacrados, ls subrebibentes çpersórun-se pula [[diáspora]] ó fúrun feitos scrabos. Adriano decretou la spulson de todos ls judius de Jerusalén, outorizando l sou retorno solo por un die al anho, an Tisha Be'ab, para demunstrar lhuto pula çtruiçon de l Templo. Passado esta tremenda derrota de l judius, la cidade de Jerusalén serie reconstruída puls Romanos, tenendo l amperador Adriano ourdenado la mudança de l nome de Jerusalén para ''Aelia Capitolina'', i l nome de la Judéia para Síria Palestina, para eibitar qualquier associaçon judaica i cula tierra de Israel. (Ber tamien: [[Reboltas de l Judius contra la acupaçon pul Ampério Romano]]) L ocorrido marcou tamien ua nuoba etapa de l [[cristandade]]. Até anton, ls crestianos éran subretodo judius. A partir de eiqui fúrun oubrigados la çpersar-se para outras zonas. Se até anton la psicologie de l lhíderes crestianos tenie ua perspetiba judaica, depuis de l anho 135 la maiorie de l crestianos serien gentios (nun judius), i adquiririan ua perspetiba defrente, de pessonas que biben na Grécia, ó son romanos i que mais facilmente adotarian posiçones antijudaicas (Ber tamien: [[Purmeiro Cuncílio de Niceia]]). === Moisés de Creta === La derrota de la guerra de Bar Kochba fui un zastre que afetou negatibamente l aparecimiento de Messias ne ls seclos seguintes. Inda assi, la sperança pemaneciu. De acordo cun un cálclo baseado ne l Talmude, l Messias serie sperado an [[440]] <ref>(Sanh. 97b) ó 471 ('Ab. Zarah 9b)</ref>. Esta spetatiba, an lhigaçon cun ls çtúrbios ne l Ampério Romano an face de las ambasones, puoden tener lhebado a ancentibar l Messias que apareciu nesta época an [[Creta]] i que angariou l apoio de la populaçon judaica para l sou mobimiento. El denominou-se Moisés i prometiu lhiderar l sou pobo, cumo l antigo Moisés, lhebando l sou pobo de buolta a la [[Palestina]], atrabessando l mar. Ls sous seguidores, cumbencidos por el, deixórun las sues possessones i asperórun pul die prometido, quando sob l sou comando, muitos se lhançórun para l mar, alguns morrírun, outros fúrun salbos. L pseudo-messias zapareciu sin rastro <ref>(Socrates, "Storia Eclesiastica," bii. 38; Grätç, "Gesch." 3d ed., ib. 354-355)</ref>. === Na Pérsia de l seclo VII === Ls pseudo-Messias que se seguiran surgiran todos ne l Ouriente i éran por bezes reformadores relegiosos cujo trabalho anfluenciarie l [[Caraismo]]. Ne l final de l [[seclo VII]], surgiu na [[Pérsia]] Isḥlaḳ ben Ya'ḳub Oubadiah Abu 'Isa al-Isfahani de Ispahan <ref>Para outras formas de l sou nome ber i para la sue seita ber "J. Q. R." xbi. 768, 770, 771; Grätç, l.c. b., notas 15 i 17</ref>. El bibeu ne l reino de l Califa Omíada "Abd al-Malik ibn Marwan" ([[684]]-[[705]]). El afirmou ser l redadeiro de l cinco precursores de l Messias i tener sido nomeado por Dius para lhibertar Israel. De acordo cun alguns, el era l própio Messias. Tenendo reunido un grande númaro de seguidores, el reboltou-se contra l califa, mas fui derrotado i assassinado an Rai. Ls sous seguidores dezírun que el fura anspirado por Dius i amostrórun cumo proba l fato de tener scrito lhibros anque ser analfabeto. El fondou la purmeira seita a tener surgido de l Judaísmo passado la çtruiçon de l Templo. L sou çcípulo Yudghan, chamado "Al-Ra'i" (= "l pastor de l ganado de l sou pobo"), que bibeu na purmeira metade de l seclo VIII, declarou ser un profeta i fui bisto puls sous çcípulos cumo un Messias. El era de [[Hamadana]] i ansinaba doutrinas que afirmaba tener recebido atrabeç de la profecie. De acordo cun Shahristani, el oupós-se a la fé de l antropomorfismo, ansinou la doutrina de la buntade lhibre, i sustentou que la [[Torah]] tenie un sentido alegórico an adiçon al sentido lhiteral. El preconizaba que ls sous seguidores lhebassen ua bida ascética, se abstibessen de chicha i de bino, i que rezassen i jejuassen frequentemente, seguindo nesto l sou mestre Abu 'Isa. El afirmaba que la ouserbáncia de l Shabat i de festibidades era meramente ua queston de memorial. Passado la sue muorte, ls sous seguidores formórun ua seita, ls Iudghanitas, que acraditában que l sou Messias nun tenie morrido, mas si que eirie regressar. === Serene === Antre [[720]] i [[723]], un Sírio, Serene (l sou nome aparece an bárias fuontes cumo Sherini, Sherie, Serenus, Zonoria, Saura) apareciu cumo l Messias. La ocasion eimediata para la sue apariçon puode tener sido la restriçon de las lhiberdades de l [[Judius]] pul Califa [[Omar II]] ([[717]]-[[720]]) i sous sfuorços de proselitismo. Dua perspetiba política, este Messias prometie la spulson de l Muçulmanos i la restauraçon de l Judius na [[Tierra Santa]]. Cumo Abu 'Isa and Yudghan, Serene fui tamien un reformador relegioso. El era hostil al Judaísmo Rabínico. Ls sous seguidores nun ouserbabarn las lheis de la alimentaçon, las preces anstituidas por rabinos i la proibiçon contra l "bino de lhibaçon". Eilhes trabalhában ne l segundo die de las festibidades, nun screbian decumientos para registrar casamientos i dibórcios tal cumo las prescriçones de l Talmud, i nun aceitórun las proibiçones de l Talmud quanto al casamiento cun parientes próssimos <ref>Grätç, l.c. nota 14</ref>. Serene fui preso. Trouxírun nel delantre l Califa Yazid, la quien declarou tener agido solo por piada, pul que fui antregue als Judius para castigo. Ls sous seguidores fúrun recebidos de buolta al grupo relegioso ouriginal passado tenéren renunciado a la heiresie. === Messias durante las Cruzadas === Sob la anfluéncia de las [[Cruzadas]], l númaro de Messias oumentou, sendo que l [[seclo XII]] conheciu bários. Un apareciu an Fráncia (c. [[1087]]) i fui assassinado puls franceses. Outro apareciu na Porbíncia de Córdoba (c. [[1117]]), i outro inda an [[Fizo]] (c. [[1127]]). Destes trés nada se conhece que nun la mençon de [[Maimonides]] "Eiggeret Teman" (carta als judius Iemenitas). === Dabid Alroy === L próssimo mobimiento Messiánico amportante apareciu outra beç na Pérsia. Dabid Alroy ó Alrui, nacido ne l [[Curdiston]], declarou-se por buolta de [[1160]] cumo un Messias. Tirando partido de la sue popularidade pessonal, de las fraquezas de l Califado i de l çcontentamiento de l Judius, la quien fúrun ampostas pesadas taxas, el montou un squema político, afirmando tener sido ambiado por Dius para lhibertar ls Judius de la oupresson puls Muçulmanos i lhiderá-los de buolta la Jerusalén. Cun este oubjetibo, el antimou ls guerreiros judius de l çtrito bezino de l Adherbaijan i sous correligionários an Mosul i Vagdad para beniren apoiar la catura de Amadie. A partir dende, la sue carreira stá rodeada de lhendas. L sou mobimiento falhou, i diç-se que tenerie sido assassinado, anquanto drumia, pul sou própio sogro. Ua taxa pesada fui amposta als Judius passado esta rebolta. Passado la sue muorte, Alroy tubo muitos seguidores an Khof, Salmas, Tauris, i Maragha, i estes formórun ua seita chamada de l Menahemistas, cun ourige ne l nome Messiánico "Menahen," assumido pul sou fundador. === Ne l Iémen === Pouco tiempo depuis de Alroy, un alegado anunciador de l Messias apareciu ne l [[Iémen]] (an [[1172]]) nua altura an que ls [[Muçulmanos]] stában tentando cumberter ls [[Judius]] que eilhi bibian. El declarou que las çgraças deste tiempo éran un prognóstico de la benida de l reino Messiánico, i ourdenaba als Judius que debedissen la sue propiadade cun ls pobres. Este pseudo-messias fui tematizado pul "Eiggeret Teman" de Maimónides. El cuntinou la sue atibidade por un anho, tenendo depuis sido preso pulas outoridades muçulmanas i decapitado passado la sue própia sugeston, diç-se, de forma a poder probar la berdade de la sue misson al retornar a la bida. === Abraon Abulafie === Cun '''Abraon ben Samuel Abulafie''' ([[Léngua heibraica|Heibreu]]: '''אברהם בן שמואל אבולעפיה''') ([[Saragoça]], [[Spanha]], [[1240]]; morriu depuis de [[1291]] an [[Comino]], [[Malta]]), l cabalista, ampeça la tradiçon de pseudo-Messias cujas atibidades son perfundamente anfluenciadas pulas sues speculaçones cabalísticas. Cumo resultado de l sous studos místicos, Abulafie ampeçou a acraditar que era un profeta, i nun lhibro profético publicado an [[Urbino]] ([[1279]]) el declarou que Dius le tenie falado. An [[Messina]], na ilha de la [[Sicília]], adonde fui bien recebido i ganhou çcípulos, declarou ser l Messias i anunciou [[1290]] cumo l anho de l ampeço de la era messiánica. Tierramon ben Adret, la quien apelórun para julgar quanto a las afirmaçones de Abulafie, cundenou-lo, i alguas cungregaçones declarórun-se contra el. Perseguido na Sicília, fui para la ilha de Comino, próssimo de [[Malta]] (c. [[1288]]), inda afirmando nas sues scritas la sue misson messiánica. dous de l sous çcípulos, José Gikatilla i Samuel, ambos de Medinaceli, declarórun mais tarde séren profetas i milagreiros. L redadeiro profetizou an lhenguaige mística an Ayllon an [[Segóbia]] l adbento de l '''Messias''' . === Nissin ben Abrahan === Un outro pretenso profeta fui Nissin ben Abrahan, atibo an [[Ábila (munecípio)|Ábila]]. Ls sous seguidores dezien que anque analfabeto, tenie sido faborecido subitamente por un anjo, cul poder de screbir un lhibro místico "La marabilha de la Sabedorie". De nuobo, apelórun la Tierramon ben Adret, que dubidou de la pretenson profética de Nissin i acunselhou ambestigaçon cuidadosa. L profeta cuntinou la sue atibidade, inda assi, i fixou até l redadeiro die de l quarto més, Tammuç, [[1295]], cumo la data de la benida de l Messias. Ls crentes preparórun-se para l eibento jejuando i dando para la caridade, i reuniran-se ne l die zeignado. Mas an beç de ancontráren l Messias, alguns biran pequeinhas cruzes presas als sous bestimientos, talbeç colocadas por çcrentes para ridicularizar l mobimiento. Na sue decepçon, alguns de l seguidores de Nissin tener-se-iban cumbertido al [[Cristandade]]. Nun se sabe l que acuntiu al profeta. === Moisés Botarel de Cisneros === Un seclo depuis, outro falso Messias surgiu. Este pretendente la Messias serie Moses Votarel of Cisneros <ref>Grätç (l.c. biii. 404)</ref>. Un de l sous aderentes terá sido Hasdai Crecas. La sue relaçon ye referida por [[Jerónimo de la Santa Fé]] ne l sou çcurso na [[çputaçon de Tortosa]] an [[1413]]. === Asher Lhemmlein === An [[1502]], Asher Lhemmlein (Lämmlein), un alman proclamando ser un anunciador de l Messias, apareciu an [[Ístria]], acerca de Beneza, i anunciou que se ls Judius fússen penitentes i praticassen la caridade, drento de seis meses benerie l Messias, i un pedamiego de nubes i de fumo eirie preceder ls Judius ne l sou regresso la [[Jerusalén]]. El tubo seguidores an [[Eitália]] i na [[Almanha[[, mesmo antre Crestianos. An oubediéncia a las sues preces, las pessonas jejuórun, rezórun i dórun smolas para preparar la benida de l Messias, i l anho quedou coincido cumo l "anho de la peniténcia". Mas l "Messias" terá morrido ó zaparecido (ber [[Lemmlein Asher]]). === Reubeni i Salomon Molko === Antre ls pseudo-messias hai que ancluir [[Dabid Reubeni]] i [[Salomon Molko]]. L purmeiro afirmou ser l ambaixador i armano de l Rei de Khaibar, ua cidade i antigo çtrito de la Arábia, adonde ls çcendentes de las "tribos perdidas" de Ruben i Gad supostamente bibian. Pediu al Papa i la poténcias ouropeias que les fornecessen canhones i armas de fuogo para la guerra cun ls [[Muçulmanos]] que, dixe, ampedian la ounion de l [[Judius]] que bibian ne ls dous lhados de l [[Mar Burmeilho]]. Negou spressamente ser un Messias ó un profeta <ref>Fuenn, "Keneset Yisrael," p. 256</ref>), dezindo que era solo un guerreiro. La buona-buntade cun que fui acolhido pul Papa an [[1524]], la audiéncia que le fui cuncedida nas cortes pertuesas an [[1525]] (la cumbite de l Rei [[João III de Pertual|D. João III]]), adonde recebiu pula purmeira beç la promessa de ajuda i la pausa temporária na perseguiçon als [[Marranos]], fizo crer a estes judius pertueses i spanholes que Reubeni era un precursor de l Messias. [[Selaya]], anquiridor de [[Badajoç]], queixou-se al Rei de Pertual que un Judiu benido de l Ouriente (referindo-se la Reubeni) tenie suscitado als Marranos spanholes la sperança de que l Messias chegarie i eirie lhiderar Israel de todas las sues tierras de buolta a la Palestina, i que tenie mesmo ancorajado a atos públicos<ref>Grätç, l.c. ix. 532</ref>. Un sprito de spetatiba creciu durante la stadie de Reubeni an Pertual. Ua mulhier marrana de la region de Heirara, an [[Puebla de Alcocer]] declarou ser ua profeta, tubo bisones, i prometiu lhiderar ls sous correligionários para la Tierra Santa. Fui queimada biba, juntamente cun quien acraditaba neilha. === Isaac Lhuria === [[Isaac Lhuria]] (Isaac ben Tierramon Ashkenazi Lhuria) fui un seguidor judiu de la [[Cabala]] (misticismo sotérico) i reibindicou ser l Messias. Mais tarde, l sou çcípulo i seguidor '''Hayyin Bital Calabrese''' fui tenido cumo l Messias por alguns judius de la Palestina. Ambos afirmórun séren Messias Efraíticos, anunciadores de l Messias Dabídico. Isaac Lhuria (n. [[1534]] an Jerusalén; f. [[1572]] an [[Safed]], Israel) ansinaba ne l sou sistema místico la transmigraçon i superfetaçon de las almas, i acraditaba el própio tenr la alma de l Messias de la casa de José, i tener cumo misson apressar la benida de l Messias de la lhinha de Dabid atrabeç de l melhoramiento místico de las almas. Tenendo zambolbido l sou sistema Caalístico ne l [[Eigito]] sin inda assi cunseguir eilhi muitos seguidores, el fui para [[Safed]], Israel, por buolta de [[1569]]. Fui eilhi que conheciu Hayyin Bital Calabrese, la quien rebelou ls sous segredos i atrabeç de quien assegurou muitos seguidores. A estes, ansinou secretamente l sou messianismo. El acraditaba que la era messiánica eirie tener ínicio ne l percípio de la segunda metade de l segundo die (de l anho [[1000]]) passado la çtruiçon de l templo de Jerusalén, ó seia, an 1568. Cula muorte de Lhuria, Hayyin Bital Calabrese (n. [[1543]]; f. [[1620]] an [[Damasco]]) reibindicou ser l Messias Efraíta i pregou l brebe adbento de la era Messiánica. An [[1574]], Abraon Shalon, un pretendente la Messias Dabidico, quemunicou la Bital, dezindo que el (Shalon) era l Messias Dabidico, anquanto que Bital era l Messias de la casa de José. El pediu la Bital que fusse la Jerusalén i que eilhi quedasse pul menos dous anhos, cul que l sprito debino eirie chegar-le. Shalon dixe la Bital, para para alhá desso, que nun receasse la muorte, l çtino de l Messias Efraíta, yá que el eirie tentar salbá-lo dessa perdiçon. === Sabbatai Zebi === L mobimiento messiánico mais amportante de todos, i un cuja anfluéncia atingiu to l mundo judaico, tenendo durado an bários sítios mais dun seclo, fui l mobimiento de [[Sabbatai Zebi]] ([[1626]]- [[1676]]). Sabbatai sofria de crises de tristeza, seguidas de período de grande alegrie i atibidade; ten sido sugerido que el serie un doente bipolar (maníaco-depressibo). Un die Sabbatai fui al ancontro de [[Nathan de Gaza]] ([[1644]]-[[1680]]), ua spece de adebino i curandeiro, na esperança de ancontrar la seluçon para ls sous males. Nathan reconhece-lo cumo Messias i ancute-le essa eideia; Sabbatai debe la Nathan la eilaboraçon de la teologie deste mobimiento messiánico, ua beç que Sabbatai nada screbiu i nun apersentou nanhue mensaige ouriginal. An Setembre de [[1665]], na cidade de Smirna, delantre dua multidon an delírio, Sabbatai declara-se Messias de Israel. Seis meses depuis, Sabbatai dirige-se para [[Custantinopla]], probablemiente cul oubjetibo de cumberter ls muçulmanos. An Febreiro de [[1666]] ye preso por orde de Mustafá Paxá que le apersentou dues alternatibas: la cumberson al [[Eislan]] ó la muorte. Para scapar a la muorte, Sabbatai renuncia al Judaísmo i cumberte-se a la religion muçulmana. Nathan de Gaza i ls outros seguidores anterpretórun la sue apostasia cumo la proba de que el era rialmente l Messias: ls atos de redençon son aqueilhes que causan mais scándalo. Ver l artigo [[Sabbatai Zebi]] para mais detalhes. === Pseudomessias sabbatainianos === Passado la muorte de Sabbatai seguiu-se ua lhinha de messias putatibos. [[Jacob Querido]], filho de Joseph Filosof, i armano de la quarta mulhier de Sabbatai, tornou-se lhíder de l Shabbethanos an Salónica, sendo bisto cumo la ancarnaçon de Shabbethai. El afirmaba-se filho de Sabbatai i adotou l nome Jacob Tzbi. Cun 400 seguidores, el cumbertiu-se al Eislan por buolta de [[1687]], formando ua seita chamada [[Dönmeh]]. El própio chegou mesmo a peregrinar la [[Meca]] (c. [[1690]]). Passado la sue muorte, l sou filho Berechiah ó Berokia sucediu-lo (c. [[1695]]-[[1740]]). Bários seguidores de Sabbatei declarórun-se eilhes própios Messias. [[Miguel Abrahan Cardoso]] ([[1630]] - [[1706]]), nacido de pais [[marranos]], puode tener sido ampeçado ne l mobimiento Shabbethaniano por [[Moisés Pinheiro]] an [[Liborno]]. El tornou-se un profeta de l Messias, i quando l redadeiro se cumbertiu al Eislan, el chamou-lo de traidor, dezindo que ye neçairo que l Messias se cunte antre ls pecadores por forma a spiar la idolatria de Israel. El aplicou la passaige de Isaías LIII la Sabbatai, i ambiou eipístolas que probarian que el era l berdadeiro Messias, chegando mesmo a sofrer la perseguiçon por defender la sue causa. Mais tarde, cunsiderou-se un Messias Efraíta, argumentando cun alegadas marcas ne l sou cuorpo que l probarian. Pregou i screbiu subre benida an brebe de l Messias, marcando datas defrentes, até que acabou por morrer. === Mordecai Mokia === Outro seguidor de Shabbethai que le permaneciu fiel, Mordecai Mokia, ó Mordekay Mokiah ("l admoestador") de [[Eisenstadt]], tamien pretendiu ser un Messias. L sou período de atibidade fui de [[1678]] la [[1682]] ó [[1683]]. Defendiu ampeçalmente que Shabbethai era l berdadeiro Messias i que la sue cumberson tenie sido neçaira por motibos místicos. Pregaba que este nun morrera mas que se eirie rebelar drento de trés anhos passado la sue suposta muorte, i apuntou para las perseguiçones de Judius an Ouran (Spanha), na [[Áustria]], i an [[Fráncia]], i la pestiléncia na [[Almanha]] cumo presságios de la sue benida. Ancontrou seguidores antre judius de la [[Hungria]], [[Morábia]] i de la [[Boémia]]. Dando un passo mais, el declarou ser l Messias Dabídico. Shabbethai, de acordo cul, passou solo a ser l Messias Efraíta. Cumo tenie sido rico, significaba que nun poderie eisecutar la redençon de Israel. El, Mordecai, sendo pobre, era l Messias berdadeiro i al mesmo tiempo la ancarnaçon de la alma de l Messias efraíta. Judius eitalianos, oubindo falar del, cumbidórun nel a ir até Eitália. Biajou para la Eitália por buolta de [[1680]], tenendo sido bien recebido an [[Reggio]] i [[Modena]]. Falou de las perparaçones messiánicas que tenerie que fazer an Roma, i dou a antender que talbeç adotasse l Cristandade steriormente. Denunciado a la [[Anquisiçon]] ó acunselhado a deixar la Eitália, el regressou a la Boémia, adonde se diç que se tornou demente. A partir deste tiempo, ua seita ampeçou a tomar forma eilhi, i persistiu até a la era Mendelssoniana. Outro pretendente la Messias Shabbethaniano fui Löbele Prossnitç. El ansinou que Dius tenie dado l domínio de l mundo al "pio", esto ye, aquel que entrara nas perfundezas de la Cabala. Tal repersentaçon de Dius tenie sido Shabbethai, cuja alma tenie passado para outros homes "pios", [[Jonathan Eybeschutç]] i el própio. Outro, [[Isaías Hasid]] (un cunhado de l Shabbethaniano Judah Hasid), que bibia an [[Mannhein]], afirmou secretamente ser l Messias ressucitado anque tener publicamente abjurado de qualesquier fés Shabbethanianas. === Jacob Frank === Jacob Frank (n. 1726 an [[Podolia]]; f. 1791), fundador de l franquistas, tamien afirmou ser l Messias. Na sue mocidade tenie tenido cuntato cul Dönmeh. El ansinaba que era ua rencarnaçon de l Rei Dabid. Tenendo assegurado alguns seguidores antre ls Judius de la [[Turquie]] i de [[Baláquia]] (na atual [[Roménia]]), el bino an [[1755]] até a la Podolia, adonde ls Shabbethanianos necessitában dun lhíder, i rebelou-se cumo la rencarnaçon de la alma de Berechiah. Anfatizou la eideia de l "rei sagrado" que serie al mesmo tiempo Messias, tenendo-se chamado apropiadamente de "santo senhor". Ls sous seguidores afirman que rializou milagres, tenendo chegado mesmo a rezar-le. L sou oubjetibo (i l de la sue seita) era l de arrincar pula raiç l Judaísmo rabínico. Fui fuorçado a deixar Podolia; i sous seguidores fúrun perseguidos. Regressando an [[1759]], acunselhou ls sous seguidores la cumbertíren- se al cristandade. Cerca de 1000 deilhes cumbertírun-se, tornando-se polacos gentios cun ouriges judaicas. El própio cumbertiu-se an [[Barsóbia]] an Nobembre de 1759]. Mais tarde, la sue ansinceridade fui sposta, i fui amprisionado por heiresie, permanecendo inda assi, mesmo ancarcerado, l lhíder de sue seita. === Menachen Mendel Schnerson === Antre la lhinha [[Chabad Lhubabitch]] de l [[Judaísmo chassídico]] houbiste un crecente ferbor messiánico ne ls finales de la década de [[1980]] i percípios de la década de [[1990]], debido a la fé que l sou lhíder, [[Menachen Mendel Schnerson]] starie pristes a rebelar-se cumo l Messias. La muorte de Schnerson an [[1994]] abatiu un pouco este sentimiento, anque muitos seguidores de Schnerson inda acraditáren que el ye l Messias i que eirá regressar an debido tiempo. [[Catadorie:Tenermos judaicos]] [[Catadorie:Títalos de Jasus]] ba4ort2wll9b400ft9mj3qh5ut24fdd A Beautiful Mind (filme) 0 641 108137 107968 2026-08-25T13:46:17Z ~2026-46122-75 15490 /* Stória */ 108137 wikitext text/x-wiki {{Cinema/Filme| | títalo=A Beautiful Mind | títalo-mwl=Ua Miente Brilhante | eimaige=Abeautifulmindposter2.jpg | nome-eimaige=Cartaç de l Filme | anho=[[2001]] | duraçon=135 | lhéngua=[[Léngua Anglesa|Anglés]] | género= [[drama]] [[Biografie|biográfico]] / [[suspanse]] | direçon=[[Ron Howard]] | guion=Akiva Goldsman | eilenco=[[Russel Crowe]]<br />[[Ed Harris]]<br />[[Jennifer Connelly]]<br />[[Christopher Plummer]]<br />[[Paul Bettany]] | código-IMDB=0268978 | tipo=LF | paíç={{USA}} | quelor-pb=quelor }} {{portala-filmes}} '''A Beautiful Mind''' ('''Ua Miente Brilhante'''), ye un [[filme]] de l género [[drama]] [[biografie|biográfico]] lhançado an [[2001]], cul realizador [[Ron Howard]], baseado na bida de l [[matemático]] [[Stados Ounidos de la América|amaricano]] [[John Forbes Nash]]. L filme fui porduzido por Ron Howard i [[Brian Grazer]] pa la [[Universal Studios]] i [[DreamWorks]]. == Stória == [[John Nash]] ye un [[Matemática|matemático]] de pensamiento pouco cumbencional, que cunsigue eisito an bárias árias de la [[matemática]] i ua carreira acadámica respeitáble. Apuis de resolber na [[década de 1950]] un porblema relacionado a la teorie de ls jogos, que le dou, an [[1994]], l [[Prémio Nobel]] de la [[Eiconomie]], Nash casa-se cun Alicia. Apuis de ser chamado a fazer un trabalho an [[criptografie]] pa l [[Gobierno]] de ls [[Stados Ounidos de la América]], Nash passa a ser atormentado por [[boubada]]s i [[alucinaçon]]es. Diagnosticado cumo [[Squizofrenie|squizofrénico]], i apuis de bárias anternaçones, el percisará de outelizar toda la sue racionalidade para çtinguir l rial de l eimaginário i retornar a tener ua bida normal. == Eilenco == * [[Russell Crowe]] .... [[John Forbes Nash Jr.]] * [[Jennifer Connelly]] .... Alicia Nash * [[Ed Harris]] .... William Parcher * [[Paul Bettany]] .... Charles * Adam Goldberg .... Sol * Vivien Cardone .... Marcee * [[Judd Hirsch]] .... Helinger * [[Josh Lucas]] .... Hansen * Anthony Rapp .... Bender * [[Christopher Plummer]] .... Dr. Rosen * David B. Allen .... John Nash Jr. cun treze anhos == Percipales prémios == '''[[Óscar]]''' 2002 (EUA) * [[Lista de filmes premiados cul Oscar de melhor filme|Melhor filme]] * [[Lista de filmes premiados cul Oscar de melhor guion adatado|Melhor guion adatado]] * [[Lista de filmes premiados cul Oscar de melhor cineasta|Melhor diretor]] (Ron Howard) * [[Lista de filmes premiados cul Oscar de melhor atriç secundária|Melhor atriç secundária]] (Jennifer Connelly) Para alhá desso fui tamien nomeado noutras quatro catadories: * [[Lista de filmes premiados cul Oscar de melhor ator|Melhor ator]] (Russell Crowe) * [[Lista de filmes premiados cul Oscar de melhor banda sonora oureginal|Melhor banda sonora oureginal]] (James Horner) * [[Lista de filmes premiados cul Oscar de melhor eidiçon|Melhor eidiçon]] (Mike Hill i Daniel P. Hanley) * [[Lista de filmes premiados cul Oscar de melhor maquilhaige|Melhor maquilhaige]] (Greg Cannom i Colleen Callaghan) '''[[BAFTA]]''' 2002 (Reino Ounido) * Ganhou nas catadories de melhor ator pa l papel percipal (Russell Crowe) i melhor atriç secundária(Jennifer Connelly). * Nomeada nas catadories de melhor filme i melhor guion adatado. * Ron Howard foi nomeado al prémio David Lean de melhor direçon. '''[[Golden Globe Awards|Globo de Ouro]]''' 2002 (Stados Ounidos) * Ganhou nas catadories de melhor filme - drama, melhor atuaçon dun ator an cinema - drama (Russell Crowe), melhor atuaçon dua atriç ne l papel secundário ne l cinema (Jennifer Connelly) i melhor guion- cinema. * Nomeado nas catadories de melhor diretor - cinema i melhor banda sonora - cinema. '''[[MTV Movie Awards]]''' 2002 (Stados Ounidos) * Nomeado na catadorie de melhor atuaçon masculina (Russell Crowe). == Curjidades == * L filme fui baseado ne l lhibro cul mesmo nome de [[Sylvia Nasar]], que ten ua [[biografie]] muito percisa i abrangente de Nash, mas l guion adatado por Akiva Goldsman alterou bários fatos de la bida i de la malina de Nash, por rezones comerciales ou pa maior eifeito dramático i, por essa rezon, l filme recebiu bárias críticas. == {{Lhigaçones Sternas}} == * {{imdb títalo|id=0268978}} * {{lhigaçon|en|http://nobelprize.org/economics/laureates/1994/nash-autobio.html|Outobiografie de John Nash ne l sítio de l Prémio Nobel}} {{FilmesOscar}} [[Catadorie:Filmes]] [[Catadorie:Filmes de ls Stados Ounidos|Beautiful Mind, A]] [[Catadorie:Filmes de 2001|Beautiful Mind, A]] [[Catadorie:Filmes premiados cul Oscar|Beautiful Mind, A]] [[Catadorie:Filmes premiados cul BAFTA|Beautiful Mind, A]] [[Catadorie:Filmes premiados cul Globo de Ouro|Beautiful Mind, A]] nsr6s7sslnu0aba8u4481ul53orpcsx Palabra 0 697 108138 108132 2026-08-26T07:45:30Z ~2026-46122-75 15490 /* Formaçon de Palabras i Métodos de Delimitaçon */ 108138 wikitext text/x-wiki Ua '''palabra''' ó '''bocábulo''' ye ua ounidade de la [[lenguaige]] falada ó scrita. Las palabras puoden ser cumbinadas para criar [[frase]]s. L termo ''palabra'' deriba ouriginalmente de l [[Lhéngua griega|griego]] ''parabolé'', tomada amprestada pul [[lhéngua lhatina|lhatin]], que gerou ''parabola''. La parábola ténen demunstrado grande antresse cumo strumiento ne l porcesso de quemunicaçon. Un bun eisemplo son las parábolas outilizadas pula splicar fenómenos de la ciéncia de la Admenistraçon == L Cunceito de Palabra == Dies(2008), cunceitua que palabra son un cunjunto de morfemas. Inda assi, nun ye fácele definir l [[cunceito]] de palabra. Na [[lhéngua]] [[scrita]] ye fácele demunstrar l que ye ua palabra. An muitos sistemas de scrita, ua palabra nun testo ye delimitada por spácios an ambos ls lhados. Alguns idiomas, cumo l [[lhéngua amárica|amárico]] usan dibisores de palabras, al passo que outras, cumo l [[sánscrito]], nun separa las palabras na scrita. An antigos manuscritos an [[lhéngua lhatina|lhatin]] i an [[Lhéngua japonesa|japonés]], l uso de delimitadores de palabra ye outatibo. == Formaçon de Palabras i Métodos de Delimitaçon == Nas [[léngua fusional|lénguas fusionales]], ua sola palabra (por eisemplo, ''lhobe'' "amar") puode assumir defrentes formas (''lhobes'' "el/eilha ama", ''lhobing'' "amando" i ''lhobed'' "amado/la"). Inda assi, essas formas nun son cunsideradas palabras defrentes, i si, defrentes formas dua mesma palabra. Nessa catadorie de idiomas, cunsidra-se las palabras cumo formadas por ua ounion de bários [[morfema]]s (''lhobe''+''s''). Palabras an [[léngua aglutinante|lénguas aglutinantes]] puoden tener un grande númaro de morfemas, al punto de palabras eiquibalíren a frases cumplexas an outros idiomas. Por eisemplo, na lhéngua [[yupik]], ''angyaghllangyugtuq'' quier dezir "el quier cumprar un barco grande". Essas palabras einormes cuntinan a ser palabras solas, pus eilhas cuntén solo un [[leisema]], "morfema lhexical", ó "antrada de dicionário": ls demales morfemas son partículas gramaticales que nada significan por si solo. Essa queston mostra-se ser más fácele nas [[léngua analítica|lénguas analíticas]], adonde ua palabra quaije siempre cunsiste dun solo morfema. Antretanto, alguns cunceitos son spressos pula cumbinaçon de sílabas ó grafemas nua sola cumposiçon. Na [[lenguaige oural]], çtinguir palabras andibiduales ye inda más cumplexo. Palabras cúrties son pronunciadas dua solo beç, anquanto que palabras más lhongas requíren bários ciclos de respiraçon. L [[léngua francesa|francés]] falado ten alguas de las caratelísticas dua lhéngua aglutinante: ''je ne le sales pas'' "Nun sei çto" se torna /{{IPA|ʒənələsepa}}/. Cumo grande parte de l idiomas falados nun possuen scrita, determinar cientificamente ls lhemites de cada palabra torna-se crucial. Hai cinco formas de determinar adonde, na lhenguaige oural, las palabras ampeçan i terminan: * '''Pausa potencial''' :Un falante ye lhebado a repetir pausadamente ua determinada setença. La tendéncia ye que el benga a anserir pausas adonde las palabras son delimitadas. Inda assi, tal método nun ye de to siguro: l falante poderie facilmente quebrar palabras polissilábicas. * '''Andibisibilidade''' :Un falante ye lhebado a dezir ua frase i, an seguida, la repeti-la cun alguns acréscimos. Assi, ''Morei nesta aldé por dieç anhos'' tornar-se-iba ''Mie família i you moramos nesta pequeinha aldé por cerca de dieç anhos ó más''. Haberá ua tendéncia para que essas ''palabras la más'' séian anseridas antre las palabras que yá se ancontrában na frase. Antretanto, alguns idiomas aceitan [[anfixo]]s nas ''palabras'' cumo portadores de anformaçon adicional. * '''"Mínimas formas lhibres"''' :Esse cunceito fui porposto por [[Leonard Blomfield]]. Palabras son tenidas cumo a menor ounidade significatiba de la fala que puoden significar algo por si mesmas. Esso agrupa fonemas (ounidades sonoras) an lheisemas (ounidades de significado). Assi i to, alguas formas scritas nun son mínimas formas lhibres cumo se, isoladamente, eilhas fazissen sentido, cumo l artigo ''la'' i la preposiçon ''de''. * '''Delimitadores fonéticos''' :Alguns idiomas possuen regras specíficas de [[pronúncia]] que tornan fácele detetar adonde ampeçan i terminan las palabras. Por eisemplo, nua lhéngua que acentua regulamente la redadeira sílaba dua palabra, cumo l [[Lhéngua heibraica|heibraico]], ye más probable ancontrar un delimitador de palabra após tales sílabas. Un outro eisemplo ye ancontrado an idiomas que possuen regras de [[harmonia bocálica]], cumo l [[Lhéngua turca|turco]]: las bogales nua determinada palabra cumpartilhan de la mesma "qualidade"; assi, un delimitador de palabra ocorre más facilmente próssimo de l lhocal adonde ua bogal de outra "qualidade" ye ancontrada. Todabie, nin todos ls idiomas possuen tales regras fonéticas, sendo sceçon las que çponen de tales regras. * '''Ounidades semánticas''' :Assi cumo las "minimas formas lhibres", este método quebra ua frase an sues menores ounidades significatibas. Antretanto, idiomas cuntén palabras que possuen pouco balor semántico (i inda possuen uso gramatical), ó ounidades semánticas que son palabras cumpuostas. Na prática, ls [[Lhenguística|lhenguistas]] aplican ua cumbinaçon de todos ls métodos lhistados arriba la fin de delimitar las palabras nua determinada frase. I mesmo cula cuidadosa aplicaçon disses referidos métodos, inda nun fui possible definir cabalmente l que ye ua palabra. Las cumbinaçones cumo pn, tz, mn i quo son berdadeiras cumbinaçones que son muito raras ne l mirandés. "Pneumoultramicroscopicossilicobulcanoconiótico" ye la palabra mais cumprida de l mirandés tendo 23 sílabas i 46 lhetras. Las palabras homófonas son palabras que le-se na mesma pernúncia mas cun grafies i significados defrentes cumo; cunceilho/cunseilho censo/senso coser/cozer cinto/sinto cerbo/serbo registo/rejisto <big>Cumparando cumbinaçones de lhetras an mirandés</big> Az: azar azarado azul azuleijo azedar azebinho azedo azeite azeituna azenha Ip: ipé ipé-Amarielho ipé-Roixo ipiranga Ox: óxido oxalá oxaguian oxalufan oxi oxi-reduçon oxicoco oxfordiano [[Catadorie:Lhexicologie]] 8292uu97z81eazrbdzmuhvnmb6qnekp 108140 108138 2026-08-26T08:24:37Z ~2026-46122-75 15490 /* L Cunceito de Palabra */ 108140 wikitext text/x-wiki Ua '''palabra''' ó '''bocábulo''' ye ua ounidade de la [[lenguaige]] falada ó scrita. Las palabras puoden ser cumbinadas para criar [[frase]]s. L termo ''palabra'' deriba ouriginalmente de l [[Lhéngua griega|griego]] ''parabolé'', tomada amprestada pul [[lhéngua lhatina|lhatin]], que gerou ''parabola''. La parábola ténen demunstrado grande antresse cumo strumiento ne l porcesso de quemunicaçon. Un bun eisemplo son las parábolas outilizadas pula splicar fenómenos de la ciéncia de la Admenistraçon == L Cunceito de Palabra == Dies(2008), cunceitua que palabra son un cunjunto de morfemas. Inda assi, nun ye fácele definir l [[cunceito]] de palabra. Na [[lhéngua]] [[scrita]] ye fácele demunstrar l que ye ua palabra. An muitos sistemas de scrita, ua palabra nun testo ye delimitada por spácios an ambos ls lhados. Alguas lhénguas, cumo l [[lhéngua amárica|amárico]] usan dibisores de palabras, al passo que outras, cumo l [[sánscrito]], nun separa las palabras na scrita. An antigos manuscritos an [[lhéngua lhatina|lhatin]] i an [[Lhéngua japonesa|japonés]], l uso de delimitadores de palabra ye outatibo. == Formaçon de Palabras i Métodos de Delimitaçon == Nas [[léngua fusional|lénguas fusionales]], ua sola palabra (por eisemplo, ''lhobe'' "amar") puode assumir defrentes formas (''lhobes'' "el/eilha ama", ''lhobing'' "amando" i ''lhobed'' "amado/la"). Inda assi, essas formas nun son cunsideradas palabras defrentes, i si, defrentes formas dua mesma palabra. Nessa catadorie de idiomas, cunsidra-se las palabras cumo formadas por ua ounion de bários [[morfema]]s (''lhobe''+''s''). Palabras an [[léngua aglutinante|lénguas aglutinantes]] puoden tener un grande númaro de morfemas, al punto de palabras eiquibalíren a frases cumplexas an outros idiomas. Por eisemplo, na lhéngua [[yupik]], ''angyaghllangyugtuq'' quier dezir "el quier cumprar un barco grande". Essas palabras einormes cuntinan a ser palabras solas, pus eilhas cuntén solo un [[leisema]], "morfema lhexical", ó "antrada de dicionário": ls demales morfemas son partículas gramaticales que nada significan por si solo. Essa queston mostra-se ser más fácele nas [[léngua analítica|lénguas analíticas]], adonde ua palabra quaije siempre cunsiste dun solo morfema. Antretanto, alguns cunceitos son spressos pula cumbinaçon de sílabas ó grafemas nua sola cumposiçon. Na [[lenguaige oural]], çtinguir palabras andibiduales ye inda más cumplexo. Palabras cúrties son pronunciadas dua solo beç, anquanto que palabras más lhongas requíren bários ciclos de respiraçon. L [[léngua francesa|francés]] falado ten alguas de las caratelísticas dua lhéngua aglutinante: ''je ne le sales pas'' "Nun sei çto" se torna /{{IPA|ʒənələsepa}}/. Cumo grande parte de l idiomas falados nun possuen scrita, determinar cientificamente ls lhemites de cada palabra torna-se crucial. Hai cinco formas de determinar adonde, na lhenguaige oural, las palabras ampeçan i terminan: * '''Pausa potencial''' :Un falante ye lhebado a repetir pausadamente ua determinada setença. La tendéncia ye que el benga a anserir pausas adonde las palabras son delimitadas. Inda assi, tal método nun ye de to siguro: l falante poderie facilmente quebrar palabras polissilábicas. * '''Andibisibilidade''' :Un falante ye lhebado a dezir ua frase i, an seguida, la repeti-la cun alguns acréscimos. Assi, ''Morei nesta aldé por dieç anhos'' tornar-se-iba ''Mie família i you moramos nesta pequeinha aldé por cerca de dieç anhos ó más''. Haberá ua tendéncia para que essas ''palabras la más'' séian anseridas antre las palabras que yá se ancontrában na frase. Antretanto, alguns idiomas aceitan [[anfixo]]s nas ''palabras'' cumo portadores de anformaçon adicional. * '''"Mínimas formas lhibres"''' :Esse cunceito fui porposto por [[Leonard Blomfield]]. Palabras son tenidas cumo a menor ounidade significatiba de la fala que puoden significar algo por si mesmas. Esso agrupa fonemas (ounidades sonoras) an lheisemas (ounidades de significado). Assi i to, alguas formas scritas nun son mínimas formas lhibres cumo se, isoladamente, eilhas fazissen sentido, cumo l artigo ''la'' i la preposiçon ''de''. * '''Delimitadores fonéticos''' :Alguns idiomas possuen regras specíficas de [[pronúncia]] que tornan fácele detetar adonde ampeçan i terminan las palabras. Por eisemplo, nua lhéngua que acentua regulamente la redadeira sílaba dua palabra, cumo l [[Lhéngua heibraica|heibraico]], ye más probable ancontrar un delimitador de palabra após tales sílabas. Un outro eisemplo ye ancontrado an idiomas que possuen regras de [[harmonia bocálica]], cumo l [[Lhéngua turca|turco]]: las bogales nua determinada palabra cumpartilhan de la mesma "qualidade"; assi, un delimitador de palabra ocorre más facilmente próssimo de l lhocal adonde ua bogal de outra "qualidade" ye ancontrada. Todabie, nin todos ls idiomas possuen tales regras fonéticas, sendo sceçon las que çponen de tales regras. * '''Ounidades semánticas''' :Assi cumo las "minimas formas lhibres", este método quebra ua frase an sues menores ounidades significatibas. Antretanto, idiomas cuntén palabras que possuen pouco balor semántico (i inda possuen uso gramatical), ó ounidades semánticas que son palabras cumpuostas. Na prática, ls [[Lhenguística|lhenguistas]] aplican ua cumbinaçon de todos ls métodos lhistados arriba la fin de delimitar las palabras nua determinada frase. I mesmo cula cuidadosa aplicaçon disses referidos métodos, inda nun fui possible definir cabalmente l que ye ua palabra. Las cumbinaçones cumo pn, tz, mn i quo son berdadeiras cumbinaçones que son muito raras ne l mirandés. "Pneumoultramicroscopicossilicobulcanoconiótico" ye la palabra mais cumprida de l mirandés tendo 23 sílabas i 46 lhetras. Las palabras homófonas son palabras que le-se na mesma pernúncia mas cun grafies i significados defrentes cumo; cunceilho/cunseilho censo/senso coser/cozer cinto/sinto cerbo/serbo registo/rejisto <big>Cumparando cumbinaçones de lhetras an mirandés</big> Az: azar azarado azul azuleijo azedar azebinho azedo azeite azeituna azenha Ip: ipé ipé-Amarielho ipé-Roixo ipiranga Ox: óxido oxalá oxaguian oxalufan oxi oxi-reduçon oxicoco oxfordiano [[Catadorie:Lhexicologie]] 2rtml6j2m3ga4k3sowg6jfphm5nannc 108141 108140 2026-08-26T08:37:54Z ~2026-46122-75 15490 108141 wikitext text/x-wiki Ua '''palabra''' ó '''bocábulo''' ye ua ounidade de la [[lenguaige]] falada ó scrita. Las palabras puoden ser cumbinadas para criar [[frase]]s. L termo ''palabra'' deriba ouriginalmente de l [[Lhéngua griega|griego]] ''parabolé'', tomada amprestada pul [[lhéngua lhatina|lhatin]], que gerou ''parabola''. La parábola ténen demunstrado grande antresse cumo strumiento ne l porcesso de quemunicaçon. Un bun eisemplo son las parábolas outelizadas pula splicar fenómenos de la ciéncia de la Admenistraçon == L Cunceito de Palabra == Dies(2008), cunceitua que palabra son un cunjunto de morfemas. Inda assi, nun ye fácele definir l [[cunceito]] de palabra. Na [[lhéngua]] [[scrita]] ye fácele demunstrar l que ye ua palabra. An muitos sistemas de scrita, ua palabra nun testo ye delimitada por spácios an ambos ls lhados. Alguas lhénguas, cumo l [[lhéngua amárica|amárico]] usan dibisores de palabras, al passo que outras, cumo l [[sánscrito]], nun separa las palabras na scrita. An antigos manuscritos an [[lhéngua lhatina|lhatin]] i an [[Lhéngua japonesa|japonés]], l uso de delimitadores de palabra ye outatibo. == Formaçon de Palabras i Métodos de Delimitaçon == Nas [[léngua fusional|lénguas fusionales]], ua sola palabra (por eisemplo, ''lhobe'' "amar") puode assumir defrentes formas (''lhobes'' "el/eilha ama", ''lhobing'' "amando" i ''lhobed'' "amado/la"). Inda assi, essas formas nun son cunsideradas palabras defrentes, i si, defrentes formas dua mesma palabra. Nessa catadorie de idiomas, cunsidra-se las palabras cumo formadas por ua ounion de bários [[morfema]]s (''lhobe''+''s''). Palabras an [[léngua aglutinante|lénguas aglutinantes]] puoden tener un grande númaro de morfemas, al punto de palabras eiquibalíren a frases cumplexas an outros idiomas. Por eisemplo, na lhéngua [[yupik]], ''angyaghllangyugtuq'' quier dezir "el quier cumprar un barco grande". Essas palabras einormes cuntinan a ser palabras solas, pus eilhas cuntén solo un [[leisema]], "morfema lhexical", ó "antrada de dicionário": ls demales morfemas son partículas gramaticales que nada significan por si solo. Essa queston mostra-se ser más fácele nas [[léngua analítica|lénguas analíticas]], adonde ua palabra quaije siempre cunsiste dun solo morfema. Antretanto, alguns cunceitos son spressos pula cumbinaçon de sílabas ó grafemas nua sola cumposiçon. Na [[lenguaige oural]], çtinguir palabras andibiduales ye inda más cumplexo. Palabras cúrties son pronunciadas dua solo beç, anquanto que palabras más lhongas requíren bários ciclos de respiraçon. L [[léngua francesa|francés]] falado ten alguas de las caratelísticas dua lhéngua aglutinante: ''je ne le sales pas'' "Nun sei çto" se torna /{{IPA|ʒənələsepa}}/. Cumo grande parte de l idiomas falados nun possuen scrita, determinar cientificamente ls lhemites de cada palabra torna-se crucial. Hai cinco formas de determinar adonde, na lhenguaige oural, las palabras ampeçan i terminan: * '''Pausa potencial''' :Un falante ye lhebado a repetir pausadamente ua determinada setença. La tendéncia ye que el benga a anserir pausas adonde las palabras son delimitadas. Inda assi, tal método nun ye de to siguro: l falante poderie facilmente quebrar palabras polissilábicas. * '''Andibisibilidade''' :Un falante ye lhebado a dezir ua frase i, an seguida, la repeti-la cun alguns acréscimos. Assi, ''Morei nesta aldé por dieç anhos'' tornar-se-iba ''Mie família i you moramos nesta pequeinha aldé por cerca de dieç anhos ó más''. Haberá ua tendéncia para que essas ''palabras la más'' séian anseridas antre las palabras que yá se ancontrában na frase. Antretanto, alguns idiomas aceitan [[anfixo]]s nas ''palabras'' cumo portadores de anformaçon adicional. * '''"Mínimas formas lhibres"''' :Esse cunceito fui porposto por [[Leonard Blomfield]]. Palabras son tenidas cumo a menor ounidade significatiba de la fala que puoden significar algo por si mesmas. Esso agrupa fonemas (ounidades sonoras) an lheisemas (ounidades de significado). Assi i to, alguas formas scritas nun son mínimas formas lhibres cumo se, isoladamente, eilhas fazissen sentido, cumo l artigo ''la'' i la preposiçon ''de''. * '''Delimitadores fonéticos''' :Alguns idiomas possuen regras specíficas de [[pronúncia]] que tornan fácele detetar adonde ampeçan i terminan las palabras. Por eisemplo, nua lhéngua que acentua regulamente la redadeira sílaba dua palabra, cumo l [[Lhéngua heibraica|heibraico]], ye más probable ancontrar un delimitador de palabra após tales sílabas. Un outro eisemplo ye ancontrado an idiomas que possuen regras de [[harmonia bocálica]], cumo l [[Lhéngua turca|turco]]: las bogales nua determinada palabra cumpartilhan de la mesma "qualidade"; assi, un delimitador de palabra ocorre más facilmente próssimo de l lhocal adonde ua bogal de outra "qualidade" ye ancontrada. Todabie, nin todos ls idiomas possuen tales regras fonéticas, sendo sceçon las que çponen de tales regras. * '''Ounidades semánticas''' :Assi cumo las "minimas formas lhibres", este método quebra ua frase an sues menores ounidades significatibas. Antretanto, idiomas cuntén palabras que possuen pouco balor semántico (i inda possuen uso gramatical), ó ounidades semánticas que son palabras cumpuostas. Na prática, ls [[Lhenguística|lhenguistas]] aplican ua cumbinaçon de todos ls métodos lhistados arriba la fin de delimitar las palabras nua determinada frase. I mesmo cula cuidadosa aplicaçon disses referidos métodos, inda nun fui possible definir cabalmente l que ye ua palabra. Las cumbinaçones cumo pn, tz, mn i quo son berdadeiras cumbinaçones que son muito raras ne l mirandés. "Pneumoultramicroscopicossilicobulcanoconiótico" ye la palabra mais cumprida de l mirandés tendo 23 sílabas i 46 lhetras. Las palabras homófonas son palabras que le-se na mesma pernúncia mas cun grafies i significados defrentes cumo; cunceilho/cunseilho censo/senso coser/cozer cinto/sinto cerbo/serbo registo/rejisto <big>Cumparando cumbinaçones de lhetras an mirandés</big> Az: azar azarado azul azuleijo azedar azebinho azedo azeite azeituna azenha Ip: ipé ipé-Amarielho ipé-Roixo ipiranga Ox: óxido oxalá oxaguian oxalufan oxi oxi-reduçon oxicoco oxfordiano [[Catadorie:Lhexicologie]] jsps0jjcl0wdvaqn1zo97djkg1wt6ry Felcidade 0 3545 108136 108042 2026-08-25T13:16:44Z ~2026-46122-75 15490 108136 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Classic smiley.svg|thumb|100px|Sorriso ye l simblo mais coincido que repersenta la felicidade houmana.]] La '''felicidade''' ó felicidade ye ua gama de [[eimoçon]]es ó [[sentimiento]]s que bai zde l cuntentamiento ó sastifaçon até a l'alegrie antensa ó júbilo. La felicidade ten inda l seneficado de bien-star ó paç anterna. L'ouposto de la felicidade ye la [[tristeza]]. An lhenguaige quemun, quando se diç "stou feliç", stá-se a outelizar l purmeiro seneficado — l d'eimoçon. Anquanto que se se diç "sou feliç", se stá a outelizar l seneficado de bien-star. Ls pessonas bures no senten prazer an dezir lhugares, ls bureses non contan an anhos, temperatura. ls dezen que tá caliente, friu. fui muito tiempo ( 3, 6 anhos amás). ls dizen, ston a calhe, al riu. l riu ye guapo, ten auga fria, turba. etc. Eisisten defrentes al studo de la felicidade i de las sues motibaçones, que ténen sido ousadas pula filosofie, i la psicologie. L Home siempre hai buscado la felicidade i ls filósofos siempre se han dedicado a ancuntrar las sues causas i an defenir que tipo de cumportamiento ó stilo de bida oumenta l nuosso felicidade. Estes pensadores beien la felicidade cumo aqueilho que modernamente chamamos prazeres an comer, an cantar, an bailar. an leer un cómico. son forças que ben de nostros antepassaos, ls bureses son feliçes por que ben como prazer i dels antepassaos. Neste sentido la felcidade ye que ls romanos chamában de [[Batícia]], un termo inda ousado an [[Filosofie]]. Pul cuntrairo pa l'eimoçones associadas a la felcidade ls filósofos prefíren outelizar la palabra [[prazer]]. Ye defícele defenir rigorosamente la felcidade, i inda mais defícele defenir medidas desta. Ambestigadores an [[Psicologie]] zambolbírun defrentes métodos, por eisemplo l Ambentário de la Felicidade de Oxford, para medir l nible de felcidade dun andebíduo. Nestes ten-se an cunta fatores fesiológicos i psicológicos. An ambestigaçon la felcidade ye assi relacionada cun fatores cumo: bontade an fazer cousas, non ter locuras. locos son que senten prazer an ecelso, que quedán muito tiempo dechao. lébantate, i baia comer strazello! La [[eiquenomie de l bien-star]] defende que l nible de felcidade antre 3.000 pessona debe ser ousado cumo suplemiento pares familha. felcidade se traduç an aceitaçon, ó seia, bocé strazello. saya iesse quarto, ninguno te miras. Refréncias {l'href=www.filosofiaetecnologia.com.br/blog www.Filosofiaetecnologia.com.br} {{Wikiquote|Felcidade}} {{eimoçones}} [[Catadorie:Eimoçones]] [[Catadorie:Sentimientos]] gtr6ptl68094pxldvfvilm3b2vc4ips Pussy Riot 0 5276 108149 81007 2026-08-26T09:19:32Z GeertivpBot 12655 #pwb Copy label image 108149 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Pussy Riot by Igor Mukhin.jpg|miniaturadaimagem|Pussy Riot]] '''Pussy Riot''' ye un grupo de punk rock femenista [[Rússia|russo]], qu'ancena, la [[Moscobo]], [[performance]]s stemporáneas de probocaçon políticas subre temas cumo l statuto de las mulhieres na Rússia i, mais recentemente, contra la campanha de l purmeiro-menistro [[Vladimir Putin]] pa la persidéncia de la Rússia. [[Catadorie:Música]] k3sub9epzwmid5gqsogb73mbrurrfcw Álvaro Siza Vieira 0 7634 108144 103825 2026-08-26T08:46:06Z ~2026-46122-75 15490 108144 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Arquiteto |nome =Álbaro Siza Bieira |nomecumpleto =Álbaro Joaquin de Melo Siza Bieira |eimaige =Siza Bieira na Sponor.JPG |tamanho =200px |legenda =Siza Bieira na [[Sponor]] an 2012 |nacionalidade ={{PRTb}} [[Pertual|Pertuesa]] |data_nacimiento ={{dni|25|06|1933}} |local_nacimiento =[[Matosinhos]] |alma_matter =[[Scuola Superior de Guapas Artes de l Porto]] |nome_quemun = |porjetos_seneficantes=[[Centro Galego de Arte Cuntemporánea]]<br />Faculdade de Ciéncias de la Anformaçon<br/>an [[Santiago de Cumpostela]],<br />Prédio de la [[Reitor]]iba de la [[Ounibersidade de Alicante]]<br />Reconstruçon de l [[Chiado]] |zeign_seneficante = |prémios ={{nowrap|[[Prémio Pritzker]] <small>(1992)</small>}}</br>{{nowrap|[[Prémio Wolf de Artes|Prémio Wolf de Artes]] <small>2001</small>}}</br>{{nowrap|[[Medalha de Ouro de l RIBA]] <small>(2009)</small>}}</br>{{nowrap|[[Prémio de Arquitetura Cuntemporánea Mies ban dar Rohe|Prémio Mies ban dar Rohe]] <small>(1988)</small>}} </br>{{nowrap|Golden Lion - [[Bienal de Arquitetura de Beneza]] <small>2012</small>}}| |atebidade = |mobimiento = }} '''Álbaro Joaquin de Melo Siza Bieira''' <small>[[Orde de Sant'Iago de la Spada|GO SE]] • [[Orde de l Anfante D. Anrique| GC IH]]</small>, anternacionalmente coincido por '''Siza Bieira''' ([[Matosinhos]], {{dtlink|lang=br|25|6|1933}}),<ref name=GPort>{{citar web |url=http://www.rtp .pt/gdesport/?article=391&bisual=3&topic=20 |títalo=Álbaro Siza Bieira 1933 |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.rtp .pt |léngua=pertués }}</ref> ye l mais premiado [[arquiteto]] [[cuntemporáneo]] [[Pertual|pertués]]. ==Biografie== Nacido an [[Matosinhos]], ua localidade costeira ne l [[Norte de Pertual]], junto a la cidade de l [[Porto]], Álbaro Siza Viera ye filho de Júlio Siza Viera i Cacilda Ermelinda Camacho Carneiro. De l sou casamiento, el tubo dous filhos, de ls quales un tamien ye arquiteto: [[Álbaro Leite Siza Viera]]. Siza Viera studou, antre 1949 i 1955, na [[Scuola Superior de Guapas-Artes de l Porto]], adonde lecionou, de 1966 a 1969, buoltando an 1976 (siempre cumo porsor assistente). Fuortemente marcado pulas obras de ls arquitetos [[Adolf Los]], [[Frank Lloyd Wright]] i [[Albar Aalto]], cedo el cunseguiu zambolber la sue própia lenguaige, ambebida nun solo nas refréncias [[modernista]]s anternacionales cumo tamien na fuorte tradiçon custrutiba pertuesa, de ls quales resultórun obras de grande requinte i detalhe ne l [[modernismo pertués]], de ls quales se çtaca la [[Casa de Xá de la Buona Nuoba]], an [[Leça de la Palmeira]]. A esto, nun ye alheno, l relacionamiento mui próssimo cul arquiteto [[Fernando Tábora]], sou porsor, i ua de las percipales refréncias de la [[Scuola de l Porto]], cun quien colaborou de 1955 a 1958, zambolbendo mais tarde fuorte [[amisade]] i cumplicidade criatiba. [[Fexeiro:Berlin schlesische-str-7 bonjour-tristisse 20050224 p1010029.jpg|thumb|left|220px|Prédio ''Bonjour Tristisse'', an [[Berlin]].]] Siza Viera criou berdadeiros marcos na stória de l'arquitetura pertuesa i anternacional, anfluenciando bárias geraçones d'arquitetos.{{carece de fuontes}} Beijan-se las [[Piscinas de Marés de Leça de la Palmeira|Piscinas de Marés]]<ref>{{citar web |url=http://www.guiadacidade .pt/t/poi-piscinas-de las-mares-leca-de la-palmeira-20985 |títalo=Piscinas de las Marés ( Leça de la Palmeira ) |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.guiadacidade .pt |léngua=pertués }}</ref>, l [[Museu de Arte Cuntemporánea (Fundaçon de Serralbes)|Museu de Serralbes]], l'eigreija de [[Marco de Canabeses]], ó mais recentemente, l museu pa la [[Fundaçon Iberé Camargo]]<ref>[http://paginas.fe.up .pt/~cdo/andex.php?/porjets/02/ CdO - Cadernos d'Obra Nº 02, Márcio 2010]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Porto, Gequaltec, ISBN 9789899669604</ref>, an [[Porto Alegre]], ne l [[Brasil]], adonde Álbaro Siza retorna a uas de las sues mais fuortes anfluéncias de lenguaige arquitetónica, [[Le Corbusier]]. I este será, l percipal [[talento]] de Siza, cunseguir reinterpretar ó mesmo se redesenhar, percurando ua lenguaige que, até anton, tenie benido a amostrar an alguns apuntamientos d'obras recentes cumplexidade formal aliada a ua aparente [[simplicidade]] de l zeinho.{{carece de fuontes}} Las sues obras ancontran-se por to l mundo, de la [[América]] a la [[Ásia]], passando por países cumo Pertual, [[Spanha]], [[Países Baixos]], [[Bélgica]], Brasil, [[Coreia de l Sul]], [[Stados Ounidos]], antre outros. Ne ls Países Baixos, Siza Viera dirigiu, de 1985 a 1989, l Praino de Recuperaçon de la Zona 5 de [[Schilderswijk]], an [[Haia]]; an 1995, cuncluiu l porjeto pa ls blocos 6-7-8 de ''Ceramique Terrein'', an [[Maastricht]]. Ye outor de l praino de reconstruçon de la zona de l [[Chiado]], an Lisboua, çtruído por un ancéndio an 1988. Eilaborou, an Spanha, l porjeto pa l Centro Meteorológico de la ''Billa Oulimpica'' an [[Barcelona]]; l de l [[Centro Galego de Arte Cuntemporánea]], l de la Faculdade de Ciéncias de la Anformaçon, an [[Santiago de Cumpostela]], i tamien na [[Galiza]] l dun pabilhon polidesportibo na [[Ilha de Arousa]] i l de l Café Moderno an [[Pontebedra]]; la [[reitor]]iba de la [[Ounibersidade de Alicante]]; l Eidifício Zaida, an [[Granada (Spanha)|Granada]]; i l Cumplexo Çportibo Ribero Serralo, an [[Cornellá de Llobregat]]. [[Fexeiro:Eigreija marco canabeses.JPG|thumb|right|220px|Eigreija de Marco de Canabeses, de Álbaro Siza Viera.]] Siza fui inda porsor bejitante na [[Scuola Politécnica Federal de Lausana]], na [[Ounibersidade de Pensilbánia]], na [[Ounibersidade de Los Andes]] an [[Bogotá]] i na [[Ounibersidade de Harbard]]. Fui agraciado pula [[Ounibersidade Técnica de Lisboua]] cul grau de ''Honoris Causa'' an 2010.<ref name="UPHonoris">{{citar web| titulo=Siza Viera recibe hoije Honoris Causa pula U. Técnica de Lisboua|publicado=Canhal UP|data=10 de Nobembre de 2010| | url=http://www.canalup .ptb/?menu=noticia&id_noticia=7081| acessodata=10 de Nobembre de 2010}}</ref><ref name="UTLHonoris">{{citar web|titulo=Cerimónia de Atribuiçon de l Grau de Doutor Honoris Causa al Arquiteto Siza Viera|publicado=UTL .pt|data=10 de Nobembre de 2010|url=http://www.utl .pt/pagina.php?area=769&eibento=868|acessodata=10 de Nobembre de 2010}}</ref> ==Obras== {{Artigo percipal|Aneixo:Lista de trabalhos de Álbaro Siza Viera}} ==Prémios== * 1981 - Prémio de la Associaçon Anternacional de ls Críticos de Arte/Secretarie de Stado de la Cultura [[AICA]]/SEC - Arquitetura; * 1988 - Medalha de Ouro de l [[Coleijo de Arquitetos de Madrid]]; * 1988 - [[Prémio de Arquitetura Cuntemporánea Mies ban dar Rohe]];<ref>{{citar web |url=http://www.miesarch .com/andex.php?oution=cun_cuntent&biew=article&id=23&Itemid=36&lang=en |títalo=1988-2011 Eiditiones / Ouropean Union Prize fur Cuntemporary Architeture - Mies ban dar Rohe Award |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.miesarch .com |léngua=ca |léngua2=s |léngua3=en }}</ref> * 1992 - [[Prémio Pritzker]], de la [[Fundaçon Hyatt]], pul porjeto de renobaçon na zona de l [[Chiado]], an Lisboua; * 1993 - [[Prémio Nacional de Arquitetura]]; * 1996 - [[Prémio Secil]]<ref>{{citar web |url=http://www.secil .pt/default.asp?pag=premios_nac |títalo=Prémios Secil - Nacional |acessodata=26 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.secil .pt |léngua=pertués }}</ref>; * 1998 - [[Medalha Albar Aalto]]; * 1998 - Prémio Príncepe de Gales de la [[Ounibersidade Harbard]]; * 2000 - Prémio Secil; * 2001 - [[Prémio Wolf de Artes|Prémio Wolf de Artes (2001)]]<ref name=GPort />; * 2002 - ''Golden Lion fur the Best Porjet'' [[Bienal de Arquitetura de Beneza]]; * 2005 - ''Ourbanisn Special Grand Prize of France''; * 2006 - Prémio Secil; * 2008 - ''Royal Gold Medal fur Architeture'', de l [[Anstituto Rial de Arquitetos Británicos]]; * 2009 - ''Royal Gold Medal 2009'', de l Anstituto Rial de Arquitetos Británicos; * 2010 - [[Prémio Luso-Spanhol de Arte i Cultura]] * 2012 - ''Golden Lion fur lifetime achiebement'', [[Bienal de Arquitetura de Beneza]]; {{Refréncias}} ==Ber tamien== *[[Aneixo:Lista d'arquitetos de Pertual|Arquitetos de Pertual]] ==Ligaçones sternas== {{Correlatos |commonscat=Álbaro Siza |wikiquote =Álbaro Siza Viera }} *[http://www.sizabieira .pt/ Site oufecial]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.galhinsky .com/buildings/boanoba/andex.htn Casa de Xá]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.galhinsky .com/buildings/leca/andex.htn Piscina de las Marés]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.guiadacidade .pt/t/poi-piscinas-de las-mares-leca-de la-palmeira-20985 Piscina de las Marés - Fotos]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://palabras-arquitetura .com/2007/07/20/pabilhao-multiusos-albaro-siza-bieira/ Pabilhon Multiusos de Gondomar]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://palabras-arquitetura .com/2007/01/23/abenida-de ls-aliados/ Abenida de ls Aliados ne l Porto]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://sigarra.up .pt/up/web_base.gera_pagina?P_pagina=1000735 Álbaro Siza Viera, Antigo Studante de la Scuola de Guapas Artes de l Porto]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.pritzkerprize .com/siza.htn Pritzker Prémio]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.arcspace .com/studio/siza/scultures/andex.htn Álbaro Siza arcspace]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.danda.be/gallery/architet/albaro-siza/ Photo Galleries: Álbaro Siza Porjetos]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.biagemsemprograma .com "Albaro Siza. Biaige sin Porgrama" Collateral Eibents of 13th Biennale di Architettura di Benezia]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ampeça caixa}} {{Caixa de sucesson |títalo=[[Prémio Pritzker]] |anhos=1992 |antes={{nowrap|[[Robert Binturi]]}} |depuis={{nowrap|[[Fumihiko Maki]]}} }} {{Tremina caixa}} {{Prémio Pritzker}} {{Prémio Secil}} {{Prémio Wolf de Artes}} {{DEFAULTSORT:Albaro Siza Viera}} [[Catadorie:Prémio Pritzker]] [[Catadorie:Medalha de Ouro de l RIBA]] [[Catadorie:Prémio Wolf de Artes]] [[Catadorie:Prémio Secil]] [[Catadorie:Porsores de la Ounibersidade de l Porto]] [[Catadorie:Álbaro Siza Viera| ]] [[Catadorie:Alumni de la Ounibersidade de l Porto]] [[Catadorie:Quemunistas de Pertual]] [[Catadorie:Naturales de Matosinhos]] [[Catadorie:Doutores Honoris Causa pula Ounibersidade Lusíada de l Porto]] bg6632xti85pufzcp0obg1yyb2jxn62 108145 108144 2026-08-26T08:46:47Z ~2026-46122-75 15490 /* Biografie */ 108145 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Arquiteto |nome =Álbaro Siza Bieira |nomecumpleto =Álbaro Joaquin de Melo Siza Bieira |eimaige =Siza Bieira na Sponor.JPG |tamanho =200px |legenda =Siza Bieira na [[Sponor]] an 2012 |nacionalidade ={{PRTb}} [[Pertual|Pertuesa]] |data_nacimiento ={{dni|25|06|1933}} |local_nacimiento =[[Matosinhos]] |alma_matter =[[Scuola Superior de Guapas Artes de l Porto]] |nome_quemun = |porjetos_seneficantes=[[Centro Galego de Arte Cuntemporánea]]<br />Faculdade de Ciéncias de la Anformaçon<br/>an [[Santiago de Cumpostela]],<br />Prédio de la [[Reitor]]iba de la [[Ounibersidade de Alicante]]<br />Reconstruçon de l [[Chiado]] |zeign_seneficante = |prémios ={{nowrap|[[Prémio Pritzker]] <small>(1992)</small>}}</br>{{nowrap|[[Prémio Wolf de Artes|Prémio Wolf de Artes]] <small>2001</small>}}</br>{{nowrap|[[Medalha de Ouro de l RIBA]] <small>(2009)</small>}}</br>{{nowrap|[[Prémio de Arquitetura Cuntemporánea Mies ban dar Rohe|Prémio Mies ban dar Rohe]] <small>(1988)</small>}} </br>{{nowrap|Golden Lion - [[Bienal de Arquitetura de Beneza]] <small>2012</small>}}| |atebidade = |mobimiento = }} '''Álbaro Joaquin de Melo Siza Bieira''' <small>[[Orde de Sant'Iago de la Spada|GO SE]] • [[Orde de l Anfante D. Anrique| GC IH]]</small>, anternacionalmente coincido por '''Siza Bieira''' ([[Matosinhos]], {{dtlink|lang=br|25|6|1933}}),<ref name=GPort>{{citar web |url=http://www.rtp .pt/gdesport/?article=391&bisual=3&topic=20 |títalo=Álbaro Siza Bieira 1933 |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.rtp .pt |léngua=pertués }}</ref> ye l mais premiado [[arquiteto]] [[cuntemporáneo]] [[Pertual|pertués]]. ==Biografie== Nacido an [[Matosinhos]], ua localidade costeira ne l [[Norte de Pertual]], junto a la cidade de l [[Porto]], Álbaro Siza Viera ye filho de Júlio Siza Viera i Cacilda Ermelinda Camacho Carneiro. De l sou casamiento, el tubo dous filhos, de ls quales un tamien ye arquiteto: [[Álbaro Leite Siza Viera]]. Siza Viera studou, antre 1949 i 1955, na [[Scuola Superior de Guapas-Artes de l Porto]], adonde lecionou, de 1966 a 1969, buoltando an 1976 (siempre cumo porsor assistente). Fuortemente marcado pulas obras de ls arquitetos [[Adolf Los]], [[Frank Lloyd Wright]] i [[Albar Aalto]], cedo el cunseguiu zambolber la sue própia lenguaige, ambebida nun solo nas refréncias [[modernista]]s anternacionales cumo tamien na fuorte tradiçon custrutiba pertuesa, de ls quales resultórun obras de grande requinte i detalhe ne l [[modernismo pertués]], de ls quales se çtaca la [[Casa de Xá de la Buona Nuoba]], an [[Leça de la Palmeira]]. A esto, nun ye alheno, l relacionamiento mui próssimo cul arquiteto [[Fernando Tábora]], sou porsor, i ua de las percipales refréncias de la [[Scuola de l Porto]], cun quien colaborou de 1955 a 1958, zambolbendo mais tarde fuorte [[amisade]] i cumplicidade criatiba. [[Fexeiro:Berlin schlesische-str-7 bonjour-tristisse 20050224 p1010029.jpg|thumb|left|220px|Prédio ''Bonjour Tristisse'', an [[Berlin]].]] Siza Viera criou berdadeiros marcos na stória de l'arquitetura pertuesa i anternacional, anfluenciando bárias geraçones d'arquitetos.{{carece de fuontes}} Beijan-se las [[Piscinas de Marés de Leça de la Palmeira|Piscinas de Marés]]<ref>{{citar web |url=http://www.guiadacidade .pt/t/poi-piscinas-de las-mares-leca-de la-palmeira-20985 |títalo=Piscinas de las Marés ( Leça de la Palmeira ) |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.guiadacidade .pt |léngua=pertués }}</ref>, l [[Museu de Arte Cuntemporánea (Fundaçon de Serralbes)|Museu de Serralbes]], l'eigreija de [[Marco de Canabeses]], ó mais recentemente, l museu pa la [[Fundaçon Iberé Camargo]]<ref>[http://paginas.fe.up .pt/~cdo/andex.php?/porjets/02/ CdO - Cadernos d'Obra Nº 02, Márcio 2010]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Porto, Gequaltec, ISBN 9789899669604</ref>, an [[Porto Alegre]], ne l [[Brasil]], adonde Álbaro Siza retorna a uas de las sues mais fuortes anfluéncias de lenguaige arquitetónica, [[Le Corbusier]]. I este será, l percipal [[talento]] de Siza, cunseguir reinterpretar ó mesmo se redesenhar, percurando ua lenguaige que, até anton, tenie benido a amostrar an alguns apuntamientos d'obras recentes cumplexidade formal aliada a ua aparente [[simplicidade]] de l zeinho.{{carece de fuontes}} Las sues obras ancontran-se por to l mundo, de la [[América]] a la [[Ásia]], passando por paízes cumo Pertual, [[Spanha]], [[Paízes Baixos]], [[Bélgica]], Brasil, [[Coreia de l Sul]], [[Stados Ounidos]], antre outros. Ne ls Paízes Baixos, Siza Viera dirigiu, de 1985 a 1989, l Praino de Recuperaçon de la Zona 5 de [[Schilderswijk]], an [[Haia]]; an 1995, cuncluiu l porjeto pa ls blocos 6-7-8 de ''Ceramique Terrein'', an [[Maastricht]]. Ye outor de l praino de reconstruçon de la zona de l [[Chiado]], an Lisboua, çtruído por un ancéndio an 1988. Eilaborou, an Spanha, l porjeto pa l Centro Meteorológico de la ''Billa Oulimpica'' an [[Barcelona]]; l de l [[Centro Galego de Arte Cuntemporánea]], l de la Faculdade de Ciéncias de la Anformaçon, an [[Santiago de Cumpostela]], i tamien na [[Galiza]] l dun pabilhon polidesportibo na [[Ilha de Arousa]] i l de l Café Moderno an [[Pontebedra]]; la [[reitor]]iba de la [[Ounibersidade de Alicante]]; l Eidifício Zaida, an [[Granada (Spanha)|Granada]]; i l Cumplexo Çportibo Ribero Serralo, an [[Cornellá de Llobregat]]. [[Fexeiro:Eigreija marco canabeses.JPG|thumb|right|220px|Eigreija de Marco de Canabeses, de Álbaro Siza Viera.]] Siza fui inda porsor bejitante na [[Scuola Politécnica Federal de Lausana]], na [[Ounibersidade de Pensilbánia]], na [[Ounibersidade de Los Andes]] an [[Bogotá]] i na [[Ounibersidade de Harbard]]. Fui agraciado pula [[Ounibersidade Técnica de Lisboua]] cul grau de ''Honoris Causa'' an 2010.<ref name="UPHonoris">{{citar web| titulo=Siza Viera recibe hoije Honoris Causa pula U. Técnica de Lisboua|publicado=Canhal UP|data=10 de Nobembre de 2010| | url=http://www.canalup .ptb/?menu=noticia&id_noticia=7081| acessodata=10 de Nobembre de 2010}}</ref><ref name="UTLHonoris">{{citar web|titulo=Cerimónia de Atribuiçon de l Grau de Doutor Honoris Causa al Arquiteto Siza Viera|publicado=UTL .pt|data=10 de Nobembre de 2010|url=http://www.utl .pt/pagina.php?area=769&eibento=868|acessodata=10 de Nobembre de 2010}}</ref> ==Obras== {{Artigo percipal|Aneixo:Lista de trabalhos de Álbaro Siza Viera}} ==Prémios== * 1981 - Prémio de la Associaçon Anternacional de ls Críticos de Arte/Secretarie de Stado de la Cultura [[AICA]]/SEC - Arquitetura; * 1988 - Medalha de Ouro de l [[Coleijo de Arquitetos de Madrid]]; * 1988 - [[Prémio de Arquitetura Cuntemporánea Mies ban dar Rohe]];<ref>{{citar web |url=http://www.miesarch .com/andex.php?oution=cun_cuntent&biew=article&id=23&Itemid=36&lang=en |títalo=1988-2011 Eiditiones / Ouropean Union Prize fur Cuntemporary Architeture - Mies ban dar Rohe Award |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.miesarch .com |léngua=ca |léngua2=s |léngua3=en }}</ref> * 1992 - [[Prémio Pritzker]], de la [[Fundaçon Hyatt]], pul porjeto de renobaçon na zona de l [[Chiado]], an Lisboua; * 1993 - [[Prémio Nacional de Arquitetura]]; * 1996 - [[Prémio Secil]]<ref>{{citar web |url=http://www.secil .pt/default.asp?pag=premios_nac |títalo=Prémios Secil - Nacional |acessodata=26 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.secil .pt |léngua=pertués }}</ref>; * 1998 - [[Medalha Albar Aalto]]; * 1998 - Prémio Príncepe de Gales de la [[Ounibersidade Harbard]]; * 2000 - Prémio Secil; * 2001 - [[Prémio Wolf de Artes|Prémio Wolf de Artes (2001)]]<ref name=GPort />; * 2002 - ''Golden Lion fur the Best Porjet'' [[Bienal de Arquitetura de Beneza]]; * 2005 - ''Ourbanisn Special Grand Prize of France''; * 2006 - Prémio Secil; * 2008 - ''Royal Gold Medal fur Architeture'', de l [[Anstituto Rial de Arquitetos Británicos]]; * 2009 - ''Royal Gold Medal 2009'', de l Anstituto Rial de Arquitetos Británicos; * 2010 - [[Prémio Luso-Spanhol de Arte i Cultura]] * 2012 - ''Golden Lion fur lifetime achiebement'', [[Bienal de Arquitetura de Beneza]]; {{Refréncias}} ==Ber tamien== *[[Aneixo:Lista d'arquitetos de Pertual|Arquitetos de Pertual]] ==Ligaçones sternas== {{Correlatos |commonscat=Álbaro Siza |wikiquote =Álbaro Siza Viera }} *[http://www.sizabieira .pt/ Site oufecial]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.galhinsky .com/buildings/boanoba/andex.htn Casa de Xá]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.galhinsky .com/buildings/leca/andex.htn Piscina de las Marés]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.guiadacidade .pt/t/poi-piscinas-de las-mares-leca-de la-palmeira-20985 Piscina de las Marés - Fotos]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://palabras-arquitetura .com/2007/07/20/pabilhao-multiusos-albaro-siza-bieira/ Pabilhon Multiusos de Gondomar]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://palabras-arquitetura .com/2007/01/23/abenida-de ls-aliados/ Abenida de ls Aliados ne l Porto]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://sigarra.up .pt/up/web_base.gera_pagina?P_pagina=1000735 Álbaro Siza Viera, Antigo Studante de la Scuola de Guapas Artes de l Porto]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.pritzkerprize .com/siza.htn Pritzker Prémio]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.arcspace .com/studio/siza/scultures/andex.htn Álbaro Siza arcspace]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.danda.be/gallery/architet/albaro-siza/ Photo Galleries: Álbaro Siza Porjetos]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.biagemsemprograma .com "Albaro Siza. Biaige sin Porgrama" Collateral Eibents of 13th Biennale di Architettura di Benezia]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ampeça caixa}} {{Caixa de sucesson |títalo=[[Prémio Pritzker]] |anhos=1992 |antes={{nowrap|[[Robert Binturi]]}} |depuis={{nowrap|[[Fumihiko Maki]]}} }} {{Tremina caixa}} {{Prémio Pritzker}} {{Prémio Secil}} {{Prémio Wolf de Artes}} {{DEFAULTSORT:Albaro Siza Viera}} [[Catadorie:Prémio Pritzker]] [[Catadorie:Medalha de Ouro de l RIBA]] [[Catadorie:Prémio Wolf de Artes]] [[Catadorie:Prémio Secil]] [[Catadorie:Porsores de la Ounibersidade de l Porto]] [[Catadorie:Álbaro Siza Viera| ]] [[Catadorie:Alumni de la Ounibersidade de l Porto]] [[Catadorie:Quemunistas de Pertual]] [[Catadorie:Naturales de Matosinhos]] [[Catadorie:Doutores Honoris Causa pula Ounibersidade Lusíada de l Porto]] o35b44lsrbt89qsakewfpqu87z5pgfh 108146 108145 2026-08-26T08:51:06Z ~2026-46122-75 15490 108146 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Arquiteto |nome =Álbaro Siza Bieira |nomecumpleto =Álbaro Joaquin de Melo Siza Bieira |eimaige =Siza Bieira na Sponor.JPG |tamanho =200px |legenda =Siza Bieira na [[Sponor]] an 2012 |nacionalidade ={{PRTb}} [[Pertual|Pertuesa]] |data_nacimiento ={{dni|25|06|1933}} |local_nacimiento =[[Matosinhos]] |alma_matter =[[Scuola Superior de Guapas Artes de l Porto]] |nome_quemun = |porjetos_seneficantes=[[Centro Galego de Arte Cuntemporánea]]<br />Faculdade de Ciéncias de la Anformaçon<br/>an [[Santiago de Cumpostela]],<br />Prédio de la [[Reitor]]iba de la [[Ounibersidade de Alicante]]<br />Reconstruçon de l [[Chiado]] |zeign_seneficante = |prémios ={{nowrap|[[Prémio Pritzker]] <small>(1992)</small>}}</br>{{nowrap|[[Prémio Wolf de Artes|Prémio Wolf de Artes]] <small>2001</small>}}</br>{{nowrap|[[Medalha de Ouro de l RIBA]] <small>(2009)</small>}}</br>{{nowrap|[[Prémio de Arquitetura Cuntemporánea Mies ban dar Rohe|Prémio Mies ban dar Rohe]] <small>(1988)</small>}} </br>{{nowrap|Golden Lion - [[Bienal de Arquitetura de Beneza]] <small>2012</small>}}| |atebidade = |mobimiento = }} '''Álbaro Joaquin de Melo Siza Bieira''' <small>[[Orde de Sant'Iago de la Spada|GO SE]] • [[Orde de l Anfante D. Anrique| GC IH]]</small>, anternacionalmente coincido por '''Siza Bieira''' ([[Matosinhos]], {{dtlink|lang=br|25|6|1933}}),<ref name=GPort>{{citar web |url=http://www.rtp .pt/gdesport/?article=391&bisual=3&topic=20 |títalo=Álbaro Siza Bieira 1933 |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.rtp .pt |léngua=pertués }}</ref> ye l mais premiado [[arquiteto]] [[cuntemporáneo]] [[Pertual|pertués]]. ==Biografie== Nacido an [[Matosinhos]], ua localidade costeira ne l [[Norte de Pertual]], junto a la cidade de l [[Porto]], Álbaro Siza Bieira ye filho de Júlio Siza Bieira i Cacilda Ermelinda Camacho Carneiro. De l sou casamiento, el tubo dous filhos, de ls quales un tamien ye arquiteto: [[Álbaro Leite Siza Bieira]]. Siza Bieira studou, antre 1949 i 1955, na [[Scuola Superior de Guapas-Artes de l Porto]], adonde lecionou, de 1966 a 1969, buoltando an 1976 (siempre cumo porsor assistente). Fuortemente marcado pulas obras de ls arquitetos [[Adolf Los]], [[Frank Lloyd Wright]] i [[Albar Aalto]], cedo el cunseguiu zambolber la sue própia lenguaige, ambebida nun solo nas refréncias [[modernista]]s anternacionales cumo tamien na fuorte tradiçon custrutiba pertuesa, de ls quales resultórun obras de grande requinte i detalhe ne l [[modernismo pertués]], de ls quales se çtaca la [[Casa de Xá de la Buona Nuoba]], an [[Leça de la Palmeira]]. A esto, nun ye alheno, l relacionamiento mui próssimo cul arquiteto [[Fernando Tábora]], sou porsor, i ua de las percipales refréncias de la [[Scuola de l Porto]], cun quien colaborou de 1955 a 1958, zambolbendo mais tarde fuorte [[amisade]] i cumplicidade criatiba. [[Fexeiro:Berlin schlesische-str-7 bonjour-tristisse 20050224 p1010029.jpg|thumb|left|220px|Prédio ''Bonjour Tristisse'', an [[Berlin]].]] Siza Bieira criou berdadeiros marcos na stória de l'arquitetura pertuesa i anternacional, anfluenciando bárias geraçones d'arquitetos.{{carece de fuontes}} Beijan-se las [[Piscinas de Marés de Leça de la Palmeira|Piscinas de Marés]]<ref>{{citar web |url=http://www.guiadacidade .pt/t/poi-piscinas-de las-mares-leca-de la-palmeira-20985 |títalo=Piscinas de las Marés ( Leça de la Palmeira ) |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.guiadacidade .pt |léngua=pertués }}</ref>, l [[Museu de Arte Cuntemporánea (Fundaçon de Serralbes)|Museu de Serralbes]], l'eigreija de [[Marco de Canabeses]], ó mais recentemente, l museu pa la [[Fundaçon Iberé Camargo]]<ref>[http://paginas.fe.up .pt/~cdo/andex.php?/porjets/02/ CdO - Cadernos d'Obra Nº 02, Márcio 2010]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Porto, Gequaltec, ISBN 9789899669604</ref>, an [[Porto Alegre]], ne l [[Brasil]], adonde Álbaro Siza retorna a uas de las sues mais fuortes anfluéncias de lenguaige arquitetónica, [[Le Corbusier]]. I este será, l percipal [[talento]] de Siza, cunseguir reinterpretar ó mesmo se redesenhar, percurando ua lenguaige que, até anton, tenie benido a amostrar an alguns apuntamientos d'obras recentes cumplexidade formal aliada a ua aparente [[simplicidade]] de l zeinho.{{carece de fuontes}} Las sues obras ancontran-se por to l mundo, de la [[América]] a la [[Ásia]], passando por paízes cumo Pertual, [[Spanha]], [[Paízes Baixos]], [[Bélgica]], Brasil, [[Coreia de l Sul]], [[Stados Ounidos]], antre outros. Ne ls Paízes Baixos, Siza Bieira dirigiu, de 1985 a 1989, l Praino de Recuperaçon de la Zona 5 de [[Schilderswijk]], an [[Haia]]; an 1995, cuncluiu l porjeto pa ls blocos 6-7-8 de ''Ceramique Terrein'', an [[Maastricht]]. Ye outor de l praino de reconstruçon de la zona de l [[Chiado]], an Lisboua, çtruído por un ancéndio an 1988. Eilaborou, an Spanha, l porjeto pa l Centro Meteorológico de la ''Billa Oulimpica'' an [[Barcelona]]; l de l [[Centro Galego de Arte Cuntemporánea]], l de la Faculdade de Ciéncias de la Anformaçon, an [[Santiago de Cumpostela]], i tamien na [[Galiza]] l dun pabilhon polidesportibo na [[Ilha de Arousa]] i l de l Café Moderno an [[Pontebedra]]; la [[reitor]]iba de la [[Ounibersidade de Alicante]]; l Eidifício Zaida, an [[Granada (Spanha)|Granada]]; i l Cumplexo Çportibo Ribero Serralo, an [[Cornellá de Llobregat]]. [[Fexeiro:Eigreija marco canabeses.JPG|thumb|right|220px|Eigreija de Marco de Canabeses, de Álbaro Siza Bieira.]] Siza fui inda porsor bejitante na [[Scuola Politécnica Federal de Lausana]], na [[Ounibersidade de Pensilbánia]], na [[Ounibersidade de Los Andes]] an [[Bogotá]] i na [[Ounibersidade de Harbard]]. Fui agraciado pula [[Ounibersidade Técnica de Lisboua]] cul grau de ''Honoris Causa'' an 2010.<ref name="UPHonoris">{{citar web| titulo=Siza Bieira recibe hoije Honoris Causa pula U. Técnica de Lisboua|publicado=Canhal UP|data=10 de Nobembre de 2010| | url=http://www.canalup .ptb/?menu=noticia&id_noticia=7081| acessodata=10 de Nobembre de 2010}}</ref><ref name="UTLHonoris">{{citar web|titulo=Cerimónia de Atribuiçon de l Grau de Doutor Honoris Causa al Arquiteto Siza Bieira|publicado=UTL .pt|data=10 de Nobembre de 2010|url=http://www.utl .pt/pagina.php?area=769&eibento=868|acessodata=10 de Nobembre de 2010}}</ref> ==Obras== {{Artigo percipal|Aneixo:Lista de trabalhos de Álbaro Siza Bieira}} ==Prémios== * 1981 - Prémio de la Associaçon Anternacional de ls Críticos de Arte/Secretarie de Stado de la Cultura [[AICA]]/SEC - Arquitetura; * 1988 - Medalha de Ouro de l [[Coleijo de Arquitetos de Madrid]]; * 1988 - [[Prémio de Arquitetura Cuntemporánea Mies ban dar Rohe]];<ref>{{citar web |url=http://www.miesarch .com/andex.php?oution=cun_cuntent&biew=article&id=23&Itemid=36&lang=en |títalo=1988-2011 Eiditiones / Ouropean Union Prize fur Cuntemporary Architeture - Mies ban dar Rohe Award |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.miesarch .com |léngua=ca |léngua2=s |léngua3=en }}</ref> * 1992 - [[Prémio Pritzker]], de la [[Fundaçon Hyatt]], pul porjeto de renobaçon na zona de l [[Chiado]], an Lisboua; * 1993 - [[Prémio Nacional de Arquitetura]]; * 1996 - [[Prémio Secil]]<ref>{{citar web |url=http://www.secil .pt/default.asp?pag=premios_nac |títalo=Prémios Secil - Nacional |acessodata=26 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.secil .pt |léngua=pertués }}</ref>; * 1998 - [[Medalha Albar Aalto]]; * 1998 - Prémio Príncepe de Gales de la [[Ounibersidade Harbard]]; * 2000 - Prémio Secil; * 2001 - [[Prémio Wolf de Artes|Prémio Wolf de Artes (2001)]]<ref name=GPort />; * 2002 - ''Golden Lion fur the Best Porjet'' [[Bienal de Arquitetura de Beneza]]; * 2005 - ''Ourbanisn Special Grand Prize of France''; * 2006 - Prémio Secil; * 2008 - ''Royal Gold Medal fur Architeture'', de l [[Anstituto Rial de Arquitetos Británicos]]; * 2009 - ''Royal Gold Medal 2009'', de l Anstituto Rial de Arquitetos Británicos; * 2010 - [[Prémio Luso-Spanhol de Arte i Cultura]] * 2012 - ''Golden Lion fur lifetime achiebement'', [[Bienal de Arquitetura de Beneza]]; {{Refréncias}} ==Ber tamien== *[[Aneixo:Lista d'arquitetos de Pertual|Arquitetos de Pertual]] ==Ligaçones sternas== {{Correlatos |commonscat=Álbaro Siza |wikiquote =Álbaro Siza Bieira }} *[http://www.sizabieira .pt/ Site oufecial]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.galhinsky .com/buildings/boanoba/andex.htn Casa de Xá]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.galhinsky .com/buildings/leca/andex.htn Piscina de las Marés]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.guiadacidade .pt/t/poi-piscinas-de las-mares-leca-de la-palmeira-20985 Piscina de las Marés - Fotos]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://palabras-arquitetura .com/2007/07/20/pabilhao-multiusos-albaro-siza-bieira/ Pabilhon Multiusos de Gondomar]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://palabras-arquitetura .com/2007/01/23/abenida-de ls-aliados/ Abenida de ls Aliados ne l Porto]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://sigarra.up .pt/up/web_base.gera_pagina?P_pagina=1000735 Álbaro Siza Bieira, Antigo Studante de la Scuola de Guapas Artes de l Porto]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.pritzkerprize .com/siza.htn Pritzker Prémio]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.arcspace .com/studio/siza/scultures/andex.htn Álbaro Siza arcspace]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.danda.be/gallery/architet/albaro-siza/ Photo Galleries: Álbaro Siza Porjetos]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.biagemsemprograma .com "Albaro Siza. Biaige sin Porgrama" Collateral Eibents of 13th Biennale di Architettura di Benezia]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ampeça caixa}} {{Caixa de sucesson |títalo=[[Prémio Pritzker]] |anhos=1992 |antes={{nowrap|[[Robert Binturi]]}} |depuis={{nowrap|[[Fumihiko Maki]]}} }} {{Tremina caixa}} {{Prémio Pritzker}} {{Prémio Secil}} {{Prémio Wolf de Artes}} {{DEFAULTSORT:Albaro Siza Bieira}} [[Catadorie:Prémio Pritzker]] [[Catadorie:Medalha de Ouro de l RIBA]] [[Catadorie:Prémio Wolf de Artes]] [[Catadorie:Prémio Secil]] [[Catadorie:Porsores de la Ounibersidade de l Porto]] [[Catadorie:Álbaro Siza Bieira| ]] [[Catadorie:Alumni de la Ounibersidade de l Porto]] [[Catadorie:Quemunistas de Pertual]] [[Catadorie:Naturales de Matosinhos]] [[Catadorie:Doutores Honoris Causa pula Ounibersidade Lusíada de l Porto]] qdpavktpe71jxb14ie9w6pcd6ws6hwd 108147 108146 2026-08-26T08:54:10Z ~2026-46122-75 15490 /* Biografie */ 108147 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Arquiteto |nome =Álbaro Siza Bieira |nomecumpleto =Álbaro Joaquin de Melo Siza Bieira |eimaige =Siza Bieira na Sponor.JPG |tamanho =200px |legenda =Siza Bieira na [[Sponor]] an 2012 |nacionalidade ={{PRTb}} [[Pertual|Pertuesa]] |data_nacimiento ={{dni|25|06|1933}} |local_nacimiento =[[Matosinhos]] |alma_matter =[[Scuola Superior de Guapas Artes de l Porto]] |nome_quemun = |porjetos_seneficantes=[[Centro Galego de Arte Cuntemporánea]]<br />Faculdade de Ciéncias de la Anformaçon<br/>an [[Santiago de Cumpostela]],<br />Prédio de la [[Reitor]]iba de la [[Ounibersidade de Alicante]]<br />Reconstruçon de l [[Chiado]] |zeign_seneficante = |prémios ={{nowrap|[[Prémio Pritzker]] <small>(1992)</small>}}</br>{{nowrap|[[Prémio Wolf de Artes|Prémio Wolf de Artes]] <small>2001</small>}}</br>{{nowrap|[[Medalha de Ouro de l RIBA]] <small>(2009)</small>}}</br>{{nowrap|[[Prémio de Arquitetura Cuntemporánea Mies ban dar Rohe|Prémio Mies ban dar Rohe]] <small>(1988)</small>}} </br>{{nowrap|Golden Lion - [[Bienal de Arquitetura de Beneza]] <small>2012</small>}}| |atebidade = |mobimiento = }} '''Álbaro Joaquin de Melo Siza Bieira''' <small>[[Orde de Sant'Iago de la Spada|GO SE]] • [[Orde de l Anfante D. Anrique| GC IH]]</small>, anternacionalmente coincido por '''Siza Bieira''' ([[Matosinhos]], {{dtlink|lang=br|25|6|1933}}),<ref name=GPort>{{citar web |url=http://www.rtp .pt/gdesport/?article=391&bisual=3&topic=20 |títalo=Álbaro Siza Bieira 1933 |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.rtp .pt |léngua=pertués }}</ref> ye l mais premiado [[arquiteto]] [[cuntemporáneo]] [[Pertual|pertués]]. ==Biografie== Nacido an [[Matosinhos]], ua localidade costeira ne l [[Norte de Pertual]], junto a la cidade de l [[Porto]], Álbaro Siza Bieira ye filho de Júlio Siza Bieira i Cacilda Ermelinda Camacho Carneiro. De l sou casamiento, el tubo dous filhos, de ls quales un tamien ye arquiteto: [[Álbaro Leite Siza Bieira]]. Siza Bieira studou, antre 1949 i 1955, na [[Scuola Superior de Guapas-Artes de l Porto]], adonde lecionou, de 1966 a 1969, buoltando an 1976 (siempre cumo porsor assistente). Fuortemente marcado pulas obras de ls arquitetos [[Adolf Los]], [[Frank Lloyd Wright]] i [[Albar Aalto]], cedo el cunseguiu zambolber la sue própia lenguaige, ambebida nun solo nas refréncias [[modernista]]s anternacionales cumo tamien na fuorte tradiçon custrutiba pertuesa, de ls quales resultórun obras de grande requinte i detalhe ne l [[modernismo pertués]], de ls quales se çtaca la [[Casa de Xá de la Buona Nuoba]], an [[Leça de la Palmeira]]. A esto, nun ye alheno, l relacionamiento mui próssimo cul arquiteto [[Fernando Tábora]], sou porsor, i ua de las percipales refréncias de la [[Scuola de l Porto]], cun quien colaborou de 1955 a 1958, zambolbendo mais tarde fuorte [[amisade]] i cumplicidade criatiba. [[Fexeiro:Berlin schlesische-str-7 bonjour-tristisse 20050224 p1010029.jpg|thumb|left|220px|Prédio ''Bonjour Tristisse'', an [[Berlin]].]] Siza Bieira criou berdadeiros marcos na stória de l'arquitetura pertuesa i anternacional, anfluenciando bárias geraçones d'arquitetos.{{carece de fuontes}} Beijan-se las [[Piscinas de Marés de Leça de la Palmeira|Piscinas de Marés]]<ref>{{citar web |url=http://www.guiadacidade .pt/t/poi-piscinas-de las-mares-leca-de la-palmeira-20985 |títalo=Piscinas de las Marés ( Leça de la Palmeira ) |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.guiadacidade .pt |léngua=pertués }}</ref>, l [[Museu de Arte Cuntemporánea (Fundaçon de Serralbes)|Museu de Serralbes]], l'eigreija de [[Marco de Canabeses]], ó mais recentemente, l museu pa la [[Fundaçon Iberé Camargo]]<ref>[http://paginas.fe.up .pt/~cdo/andex.php?/porjets/02/ CdO - Cadernos d'Obra Nº 02, Márcio 2010]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Porto, Gequaltec, ISBN 9789899669604</ref>, an [[Porto Alegre]], ne l [[Brasil]], adonde Álbaro Siza retorna a uas de las sues mais fuortes anfluéncias de lenguaige arquitetónica, [[Le Corbusier]]. I este será, l percipal [[talento]] de Siza, cunseguir reinterpretar ó mesmo se redesenhar, percurando ua lenguaige que, até anton, tenie benido a amostrar an alguns apuntamientos d'obras recentes cumplexidade formal aliada a ua aparente [[simplicidade]] de l zeinho.{{carece de fuontes}} Las sues obras ancontran-se por to l mundo, de la [[América]] a la [[Ásia]], passando por paízes cumo [[Pertual]], [[Spanha]], [[Paízes Baixos]], [[Bélgica]], [[Brasil]], [[Coreia de l Sul]], [[Stados Ounidos]], antre outros. Ne ls Paízes Baixos, Siza Bieira dirigiu, de 1985 a 1989, l Praino de Recuperaçon de la Zona 5 de [[Schilderswijk]], an [[Haia]]; an 1995, cuncluiu l porjeto pa ls blocos 6-7-8 de ''Ceramique Terrein'', an [[Maastricht]]. Ye outor de l praino de reconstruçon de la zona de l [[Chiado]], an Lisboua, çtruído por un ancéndio an 1988. Eilaborou, an Spanha, l porjeto pa l Centro Meteorológico de la ''Billa Oulimpica'' an [[Barcelona]]; l de l [[Centro Galego de Arte Cuntemporánea]], l de la Faculdade de Ciéncias de la Anformaçon, an [[Santiago de Cumpostela]], i tamien na [[Galiza]] l dun pabilhon polidesportibo na [[Ilha de Arousa]] i l de l Café Moderno an [[Pontebedra]]; la [[reitor]]iba de la [[Ounibersidade de Alicante]]; l Eidifício Zaida, an [[Granada (Spanha)|Granada]]; i l Cumplexo Çportibo Ribero Serralo, an [[Cornellá de Llobregat]]. [[Fexeiro:Eigreija marco canabeses.JPG|thumb|right|220px|Eigreija de Marco de Canabeses, de Álbaro Siza Bieira.]] Siza fui inda porsor bejitante na [[Scuola Politécnica Federal de Lausana]], na [[Ounibersidade de Pensilbánia]], na [[Ounibersidade de Los Andes]] an [[Bogotá]] i na [[Ounibersidade de Harbard]]. Fui agraciado pula [[Ounibersidade Técnica de Lisboua]] cul grau de ''Honoris Causa'' an 2010.<ref name="UPHonoris">{{citar web| titulo=Siza Bieira recibe hoije Honoris Causa pula U. Técnica de Lisboua|publicado=Canhal UP|data=10 de Nobembre de 2010| | url=http://www.canalup .ptb/?menu=noticia&id_noticia=7081| acessodata=10 de Nobembre de 2010}}</ref><ref name="UTLHonoris">{{citar web|titulo=Cerimónia de Atribuiçon de l Grau de Doutor Honoris Causa al Arquiteto Siza Bieira|publicado=UTL .pt|data=10 de Nobembre de 2010|url=http://www.utl .pt/pagina.php?area=769&eibento=868|acessodata=10 de Nobembre de 2010}}</ref> ==Obras== {{Artigo percipal|Aneixo:Lista de trabalhos de Álbaro Siza Bieira}} ==Prémios== * 1981 - Prémio de la Associaçon Anternacional de ls Críticos de Arte/Secretarie de Stado de la Cultura [[AICA]]/SEC - Arquitetura; * 1988 - Medalha de Ouro de l [[Coleijo de Arquitetos de Madrid]]; * 1988 - [[Prémio de Arquitetura Cuntemporánea Mies ban dar Rohe]];<ref>{{citar web |url=http://www.miesarch .com/andex.php?oution=cun_cuntent&biew=article&id=23&Itemid=36&lang=en |títalo=1988-2011 Eiditiones / Ouropean Union Prize fur Cuntemporary Architeture - Mies ban dar Rohe Award |acessodata=20 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.miesarch .com |léngua=ca |léngua2=s |léngua3=en }}</ref> * 1992 - [[Prémio Pritzker]], de la [[Fundaçon Hyatt]], pul porjeto de renobaçon na zona de l [[Chiado]], an Lisboua; * 1993 - [[Prémio Nacional de Arquitetura]]; * 1996 - [[Prémio Secil]]<ref>{{citar web |url=http://www.secil .pt/default.asp?pag=premios_nac |títalo=Prémios Secil - Nacional |acessodata=26 de Nobembre de 2011 |outorlink=http://www.secil .pt |léngua=pertués }}</ref>; * 1998 - [[Medalha Albar Aalto]]; * 1998 - Prémio Príncepe de Gales de la [[Ounibersidade Harbard]]; * 2000 - Prémio Secil; * 2001 - [[Prémio Wolf de Artes|Prémio Wolf de Artes (2001)]]<ref name=GPort />; * 2002 - ''Golden Lion fur the Best Porjet'' [[Bienal de Arquitetura de Beneza]]; * 2005 - ''Ourbanisn Special Grand Prize of France''; * 2006 - Prémio Secil; * 2008 - ''Royal Gold Medal fur Architeture'', de l [[Anstituto Rial de Arquitetos Británicos]]; * 2009 - ''Royal Gold Medal 2009'', de l Anstituto Rial de Arquitetos Británicos; * 2010 - [[Prémio Luso-Spanhol de Arte i Cultura]] * 2012 - ''Golden Lion fur lifetime achiebement'', [[Bienal de Arquitetura de Beneza]]; {{Refréncias}} ==Ber tamien== *[[Aneixo:Lista d'arquitetos de Pertual|Arquitetos de Pertual]] ==Ligaçones sternas== {{Correlatos |commonscat=Álbaro Siza |wikiquote =Álbaro Siza Bieira }} *[http://www.sizabieira .pt/ Site oufecial]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.galhinsky .com/buildings/boanoba/andex.htn Casa de Xá]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.galhinsky .com/buildings/leca/andex.htn Piscina de las Marés]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.guiadacidade .pt/t/poi-piscinas-de las-mares-leca-de la-palmeira-20985 Piscina de las Marés - Fotos]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://palabras-arquitetura .com/2007/07/20/pabilhao-multiusos-albaro-siza-bieira/ Pabilhon Multiusos de Gondomar]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://palabras-arquitetura .com/2007/01/23/abenida-de ls-aliados/ Abenida de ls Aliados ne l Porto]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://sigarra.up .pt/up/web_base.gera_pagina?P_pagina=1000735 Álbaro Siza Bieira, Antigo Studante de la Scuola de Guapas Artes de l Porto]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.pritzkerprize .com/siza.htn Pritzker Prémio]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.arcspace .com/studio/siza/scultures/andex.htn Álbaro Siza arcspace]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.danda.be/gallery/architet/albaro-siza/ Photo Galleries: Álbaro Siza Porjetos]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.biagemsemprograma .com "Albaro Siza. Biaige sin Porgrama" Collateral Eibents of 13th Biennale di Architettura di Benezia]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ampeça caixa}} {{Caixa de sucesson |títalo=[[Prémio Pritzker]] |anhos=1992 |antes={{nowrap|[[Robert Binturi]]}} |depuis={{nowrap|[[Fumihiko Maki]]}} }} {{Tremina caixa}} {{Prémio Pritzker}} {{Prémio Secil}} {{Prémio Wolf de Artes}} {{DEFAULTSORT:Albaro Siza Bieira}} [[Catadorie:Prémio Pritzker]] [[Catadorie:Medalha de Ouro de l RIBA]] [[Catadorie:Prémio Wolf de Artes]] [[Catadorie:Prémio Secil]] [[Catadorie:Porsores de la Ounibersidade de l Porto]] [[Catadorie:Álbaro Siza Bieira| ]] [[Catadorie:Alumni de la Ounibersidade de l Porto]] [[Catadorie:Quemunistas de Pertual]] [[Catadorie:Naturales de Matosinhos]] [[Catadorie:Doutores Honoris Causa pula Ounibersidade Lusíada de l Porto]] cfiqtdtjay33crpox2db1f3kq43ys2y Outelizador(a):Athena in Wonderland/Dicionairo/Raiano 2 10208 108151 92670 2026-08-26T09:34:33Z ~2026-46122-75 15490 /* Ousserbaçones */ 108151 wikitext text/x-wiki == Ousserbaçones == * Esta lhista fui criada cun base na de l [[b:pt:Utilizador:He7d3r/Dicionário/pt-BR/gl]], i ten cumo oubjetibo cumberter outras bariadades de la [[lhéngua mirandesa]] pa l raiano. * Ber tamien l ''script'' [[s:pt:oldwikisource:User:He7d3r/Tools/LanguageConverter.js]]. * Pa ourdenar ls itenes cula ourganizaçon de acuordo cul abc, puode-se outelizar l OpenOffice Calc. * Cunsulte tamien l dicionairo i l cumbersor de lhénguas de la [[Biquipédia]] an [[Lhéngua pertuesa|pertués]]: [[:pt:Wikipédia:Dicionário‎]] i [[:pt:Wikipédia:Conversor de idiomas]]. * Se ten coincimiento de la lhéngua mirandesa, por fabor cuntrebua cun este dicionairo. Causo nun tenga coincimiento de l mirandés i querga cuntrebuir neste dicionairo, por fabor cunsulte l ''Dicionairo de Mirandés-Pertués'', de [[Amadeu Ferreira]] i José Pedro Cardona Ferreira, ó qualquiera outra obra de lhéngua mirandesa.<ref>[[Amadeu Ferreira]] i José Pedro Cardona, [http://www.mirandadodouro.com/dicionario/ ''Dicionairo de Mirandés-Pertués'']</ref><ref>[[Amadeu Ferreira]] i José Pedro Cardona, [http://web.archive.org/web/20140929115808/http://terrademiranda.pt/index.php?option=com_content&task=view&id=64&Itemid=78 ''Dicionairo de Mirandés-Pertués'']</ref> {{Índice}} == Cumberson pa la bariadade raiana == <div style="margin-top: 1em; padding: 0.5em;border: 1px dashed gray; -moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; column-count: 3;"> === A === === B === === C === === Ç === === D === === E === === F === *fraguesie: freguesia *freguesie: freguesia === G === === H === === I === === J === === K === === L === *labadura lhabadura *labaige: lhabaige *labanco: lhabanco *labar: lhabar *labareda: lhabareda *laboriar: lhaboriar *laboura: lhaboura *labradeira: lhabradeira *labrador: lhabrador *labrar: lhabrar *labrego: lhabrego *labuta: lhabuta *lacico: lhacico *laço: lhaço *ladeira: lhadeira *ladeirado: lhadeirado *lado: lhado *ladrar: lhadrar *ladron: lhadron *ladronaige: lhadronaige *lafrau: lhafrau *lagar: lhagar *lagareta: lhagareta *lagartico: lhagartico *lagarto: lhagarto *lago: lhago *lagona: lhagona *lagosta: lhagosta *lágrima: lhágrima *lagrimal: lhagrimal *lagrimar: lhagrimar *laja: lhaja *lama: lhama *lamaçal: lhamaçal *lamareda: lhamareda *lambada: lhambada *lambidela: lhambidela *lambido: lhambido *lambisqueirice: lhambisqueirice *lambisqueiro: lhambisqueiro *lambon: lhambon *lambráncia: lhambráncia *lameira: lhameira *lameiro: lhameiro *lamentaçon: lhamentaçon *Lamoso: Lhamoso *lana: lhana *lança: lhança *lançada: lhançada *lançamiento: lhançamiento *lançar: lhançar *lance: lhance *lano: lhano *lanudo: lhanudo *lapada: lhapada *lar: lhar *larega: lharega *larego: lharego *lares: lhares *largamente: lhargamente *largar: lhargar *largo: lhargo *largura: lhargura *lasca: lhasca *lastra: lhastra *lastro: lhastro *lata: lhata *latica: lhatica *latin: lhatin *latino: lhatino *latitude: lhatitude *lato: lhato *latoneiro: lhatoneiro *Laura: Lhaura *Lázaro: Lházaro *lazeira: lhazeira *lebantar: lhebantar *lebante: lhebante *lebar: lhebar *lebe: lhebe *lebedar: lhebedar *lebeza: lhebeza *legalmente: lhegalmente *leinha: lheinha *leira: lheira *leiron: lheiron *leitariega: lheitariega *leite: lheite *leiteira: lheiteira *leito: lheito *leitura: lheitura *lembráncia: lhembráncia *lembrar: lhembrar *lemite: lhemite *lenço: lhenço *lençol: lhençol *lengalenga: lhengalhenga *léngua: lhéngua *lenguista: lhenguista *lenguística: lhenguística *lenguístico: lhenguístico *Leon: Lheon *leonés: lheonés *leuga: lheuga *lial: lhial *lialdade: lhialdade *Lianor: Lhianor *liar: lhiar *libar: lhibar *libaral: lhibaral *libaralidade: lhibaralidade *libardade: lhibardade *libartador: lhibartador *librado: lhibrado *librar: lhibrar *libro: lhibro *libulina: lhibulina *Liça: Lhiça *liçace: lhiçace *Lice: Lhice *licença: lhicença *licéncia: lhicéncia *licion: lhicion *liçon: lhiçon *lida: lhida *Lídia: Lhídia *lieba: lhieba *liebre: lhiebre *lieira: lhieira *lienda: lhienda *liendre: lhiendre *liente: lhiente *ligar: lhigar *limpa: lhimpa *limpar: lhimpar *limpassado: lhimpassado *limpo: lhimpo *lince: lhince *lindaina: lhindaina *linha: lhinha *lino: lhino *lion: lhion *liona: lhiona: *Lionardo: Lhionardo *Lionel: Lhionel *Lionor: Lhionor *lira: lhira *Lisboua: Lhisboua *lisico: lhisico *lista: lhista *listo: lhisto *literairo: lhiterairo *literatura: lhiteratura *Lixandre: Lhixandre *Lizabete: Lhizabete *Lizeu: Lhizeu *lobo: lhobo *local: lhocal *loçon: lhoçon *locuçon: lhocuçon *lodeiro: lhodeiro *lodo: lhodo *loija: lhoija *loinge: lhoinge *lombo: lhombo *lona: lhona *lostra: lhostra *lotarie: lhotarie *loubar: lhoubar *loubor: lhoubor *louceiro: lhouceiro *lougo: lhougo *Lourinda: Lhourinda *luba: lhuba *luç: lhuç *Lucádia: Lhucádia *Lúcia: Lhúcia *Lucinda: Lhucinda *lucitar: lhucitar *lugar: lhugar *lugarico: lhugarico *Luísa: Lhuísa *Luís: Lhuís *luita: lhuita *luitar: lhuitar *luito: lhuito *lumbino: lhumbino *lumbriç: lhumbriç *lume: lhume *luna: lhuna *lungitude: lhungitude *lunjura: lhunjura *Lurdes: Lhurdes *lúria: lhúria *luso: lhuso *lustroso: lhustroso *luxar: lhuxar *luxoso: lhuxoso *luxúria: lhuxúria *luzica: lhuzica *Luzie: Lhuzie *luziente: lhuziente *luzir: lhuzir === M === === N === === O === === P === === Q === *quenhon: toucino === R === === S === === T === *telbison: terbison *telebison: terbison *telibison: terbison === U === === V === === W === === X === === Y === === Z === </div> {{Refréncias}} hj95zeuixwzrp75dgb351n843mqtccw Lhéngua griega 0 12493 108139 106862 2026-08-26T08:01:31Z ~2026-46122-75 15490 108139 wikitext text/x-wiki L Griego(an griego:ελληνικά Elliniká) ó ελληνική γλώσσα, AFI:[eliniˈki ˈɣlosa], lit. "lhéngua helénica")ye ua lhéngua de un ramo andependente de la família lhénguística [[Indo-Europeia|Indo-europeia]]. Ye la lhéngua oufecial de la [[Grécia]] i de l [[Xipre]], i tamien ua de las 24 lhénguas oufeciales dela [[Ounion Ouropeia|Ounion Europeia]]. Natural de l sul de ls Bálcanes, oeste de la Ásia Menor i la region an torno de l mar Egeu, ye lhéngua [[Indo-Europeu|Indo-europeu]] cun la más longa i bien doucumentada stória, abrangendo 34 séculos de registros scritos. Sue sistema de scrita fui l alfabeto griego durante la maior parte de sue história; outros sistemas, como l Linear B i o silabário cipriota tamien fui utilizados. L alfabeto griego surgiu a partir de la scrita fenícia, i acabou dando ourige, por sue beç, aos alfabetos latino, cirílico, copta, i dibersos outros sistemas de scrita.<ref>Elliniká</ref> Griego Eλληνικά Falado(a):[[Grécia]] [[Albánia]] | [[Xipre]] <ref>Biquipédia an Lhéngua Griega</ref> Falantes:13,4 milhones Família:[[Indo-Europeia]] | [[Lénguas helénicas|Helénica]]<ref>Dialeto Dórico</ref> 76a8bs08d34284c9d658w09ifce08da Ruanda 0 12513 108142 106996 2026-08-26T08:39:39Z ~2026-46122-75 15490 108142 wikitext text/x-wiki Ruanda, ouficialmente República de Ruanda (an [[Anglés]] i [[Lhéngua ruandesa|Ruandés]]:Rwanda) ye un paíç sin Cuosta marítima lhocalizado na region de ls [[Grandes Lagos]] de l [[África]] centro-ouriental,fazindo frunteira cun [[Uganda|Ouganda]], [[Burundi]], [[República Democrática de l Congo]] i [[Tanzánia]]. [[Fexeiro:Flag_of_Rwanda.svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]] <ref>Rwanda</ref> erg5azs9vll05ks7mj4m6207ya7ypzz 108143 108142 2026-08-26T08:39:54Z ~2026-46122-75 15490 108143 wikitext text/x-wiki Ruanda, oufecialmente República de Ruanda (an [[Anglés]] i [[Lhéngua ruandesa|Ruandés]]:Rwanda) ye un paíç sin Cuosta marítima lhocalizado na region de ls [[Grandes Lagos]] de l [[África]] centro-ouriental,fazindo frunteira cun [[Uganda|Ouganda]], [[Burundi]], [[República Democrática de l Congo]] i [[Tanzánia]]. [[Fexeiro:Flag_of_Rwanda.svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]] <ref>Rwanda</ref> 4addcuyhph55h7krv1tzd6zbmqsoiz4 Tonga 0 12525 108152 107377 2026-08-26T09:46:48Z ~2026-46122-75 15490 108152 wikitext text/x-wiki Tonga ye un paíç de la [[Ouceanie|Ouceanie,]] antegrante de la [[polinésia]] cormado pula ounion de 177 ilhas de mesmo nome, tamien cunhecidas cumo ilhas Amigables, de las quales 36 ye habitadas. Atrabés de siu território marítimo, faç frunteira al norte cun l território ultramaritimo [[Fráncia|francés]] de [[Wallis i Futuna]] i cun la [[Samoa]]; a nordeste cun la [[Samoa Americana]]; a lheste cun [[Niue]] i de las [[Ilhas Cook]]; pertence a [[Nuoba Zelándia|Nuoba Zelándia;]] i a oeste cun [[Ilhas Fiji|Fiji]] al sul, sue capital ye [[Nuku'alofa]]. [[Fexeiro:Flag_of_Tonga.svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]] <ref>tonga</ref> akz26mj7inr0l07ong5ax1mvkc2sp1o