Biquipédia mwlwiki https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Multimédia Special Cumbersa Outelizador(a) Cumbersa outelizador(a) Biquipédia Cumbersa Biquipédia Fexeiro Cumbersa fexeiro Biqui Cumbersa Biqui Modelo Cumbersa modelo Ajuda Cumbersa ajuda Catadorie Cumbersa catadorie Portal Cumbersa portal TimedText TimedText talk Módulo Cumbersa módulo Evento Evento Discussão Eiboluçon 0 416 108188 102706 2026-08-28T07:09:43Z ~2026-46122-75 15490 /* Cunsequéncias */ 108188 wikitext text/x-wiki {{TraduçonOuto}} '''Eiboluçon''', ne l galho de la [[biologie]], ye la mudança de las caratelísticas [[Heireditariedade|heireditárias]] dua [[populaçon]] dua [[geraçon]] para outra. Este porcesso faç cun que las populaçones de ourganismos muden al lhongo de l tiempo. Caratelísticas heireditárias son la [[spresson génica]] de [[gene]]s que son passados als çcendentes durante la [[reproduçon]]. [[Mutaçon]]es an genes puoden porduzir caratelísticas nuobas ó alterar caratelísticas que yá eisistian, resultando ne l aparecimiento de [[bariaçon genética|defrenças heireditárias]] antre [[organismo]]s. Estas nuobas caratelísticas tamien puoden aparecer de la trasferéncia de genes antre populaçones, cumo resultado de [[Migraçon de animales|migraçon]], ó antre speces, resultante de [[trasferéncia horizontal de genes]]. La eiboluçon acuntece quando estas defrenças heireditárias tornan-se más quemuns ó ralas nua populaçon, quier de maneira nó-aleatória atrabeç de [[seleçon natural]] ó aleatoriamente atrabeç de [[deriba genética]]. La [[seleçon natural]] ye un porcesso pul qual caratelísticas heireditárias que cuntribuen para la subrebibéncia i reproduçon se tornan más quemuns nua populaçon, anquanto que caratelísticas prejudiciales tornan-se más ralas. Esto acuntece porque andebíduos cun caratelísticas bantajosas ten más sucesso na reproduçon, de modo que más andebíduos na próssima geraçon heirdan estas caratelísticas.<ref name=Futuyma/><ref name=Lhande>{{Citar periódico | outor=Lhande R, Arnold SJ | anho=1983 | títalo=The measurement of seletion on correlated charaters | jornal=Eibolution | belume=37 | páiginas=1210–26} | doi=10.2307/2408842}}</ref> Al lhongo de muitas geraçones, [[adataçon (biologie)|adataçones]] ocorren atrabeç dua cumbinaçon de mudanças sucessibas, pequeinhas i aleatórias nas caratelísticas, i seleçon natural de ls bariantes más adequadas al sou ambiente.<ref name="Ayala">{{Citar periódico | outor=Ayala FJ | títalo=Darwin's greatest çcobery: zeign without zeigner | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=104 Suppl 1 | numero=| páiginas=8567–73 | anho=2007 | pmid=17494753 | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/104/suppl_1/8567}}</ref> An cuntreste, la [[deriba genética]] porduç mudanças aleatórias na frequéncia de las caratelísticas nua populaçon. La deriba genética surge de l papel que l acauso joga na porbablidade dun detreminado andebíduo subrebibir i reproduzir-se. Ua [[spece]] puode ser definida cumo un grupo de ourganismos que se puoden reproduzir uns cun ls outros i porduzir çcendéncia fértil. Inda assi, quando ua spece stá apartada an bárias populaçones que [[isolamiento reprodutibo|nun se puoden cruzar]], macanismos cumo mutaçones, deriba genética i la seleçon de caratelísticas nuobas, probocan la acumulaçon de defrenças al lhongo de geraçones i la [[speciaçon|eimergéncia de nuobas speces]]<ref name="SJGould2002">{{Citar livro | outor = Stephen J. Gould | anho = 2002 | títalo = The Struture of Eibolutionary Theory | eiditora = Belknap Press (Harbard University Press) | lhocal = Cambridge | id = ISBN 0-674-00613-5}}</ref>. Las semelhanças antre ourganismos sugere que todas las speces coincidas [[Ourige quemun|çcendírun dun ancestral quemun]] (ó ''pol'' genético ancestral) atrabeç deste porcesso de dibergéncia gradual.<ref name=Futuyma>{{Citar livro | outor = Douglas J. Futuyma | outorlink = Douglas J. Futuyma | anho = 2005 | títalo = Eibolution | eiditora = Sinauer Associates, Anc | lhocal = Sunderland, Massachusetts | id = ISBN 0-87893-187-2}}</ref> Studos de l [[registro fócil]] i de la [[Biodibersidade|dibersidade]] de ls seres bibos cumbencírun ls cientistas a partir de meados de l seclo dezanobe que las speces mudan al lhongo de l tiempo.<ref name=EarlyModernGeology>{{Citar web | url = http://www.mala.bc.ca/~johnstoi/darwin/set2.htn | títalo = Story of Science: Early Modern Geology | acessdata = 2008-01-15 | outhor = Ian C. Johnston | data = 1999 | obra = | publicado = [[Malaspina University-College]] }}</ref><ref>{{Citar livro | outor = Peter J. Vowler | outorlink = Peter J. Bowler | títalo = Eibolution:The Story of an Eidea | eiditora = University of California Press | anho = 2003 | id = ISBN 0-520-23693-9}}</ref> Assi i todo, l macanismo que lhebou la estas mudanças permaneciu pouco claro até a la publicaçon de l lhibro de [[Charles Darwin]], ''[[La Ourige de las Speces]]'', detalhando la [[teorie]] de eiboluçon por seleçon natural.<ref name=Darwin>{{Citar livro | outor = Charles Darwin | outorlink = Charles Darwin | anho = 1859 | títalo = On the Ouregin of Species | place = Lhondon | eiditora = John Murray | eidiçon = 1st | páiginas = p. 1 | url = http://darwin-online.org.uk/cuntent/frameset?itemID = F373&biewtype = text&pageseq = 16}}. Eideias semelhantes anteriores fúrun reconhecidas an {{Citar livro | outor = Charles Darwin | outorlink = Charles Darwin | anho = 1861 | títalo = On the Ouregin of Species | place = Lhondon | eiditora = John Murray | eidiçon = 3rd | páiginas = p. xiii | url = http://darwin-online.org.uk/cuntent/frameset?itemID = F381&biewtype = text&pageseq = 20}}</ref> L trabalho de Darwin lhebou debrebe a la aceitaçon de la eiboluçon pula quemunidade científica.<ref name="AAAS1922Resolution">{{ citar web | url=http://archibes.aaas.org/docs/resolutiones.php?doc_id=450 | títalo=AAAS Resolution: Persent Scientific Status of the Theory of Eibolution | date=December 26, 1922 | outhor=AAAS Council | publisher=Amarican Association fur the Adbancement of Science }}</ref><ref name="IAP2006Statement">{{Citar web | url = http://www.anteracademies.net/Oubjet.File/Mastener/6/150/Eibolution%20statement.pdf | títalo = IAP Statement on the Teaching of Eibolution | data = 2006 | publicado = The Anteracademy Panel on Anternational Issues | acessdata = 25-04-2007}} Joint statement issued by the national science academies of 67 countries, ancluding the [[United Kingdon|United Kingdon's]] [[Royal Society]]</ref><ref name="AAAS2006Statement">{{ citar web | url=http://www.aaas.org/news/releases/2006/pdf/0219boardstatement.pdf | títalo=Statement on the Teaching of Eibolution | data=16 de febreiro de 2006 | outhor=Board of Diretors, Amarican Association fur the Adbancement of Science | publisher=Amarican Association fur the Adbancement of Science }} fron the world's lhargest general scientific society</ref><ref name="NCSEStatementsFromScientificOrgs">{{ citar web | url=http://www.ncseweb.org/resources/articles/8408_statements_fron_scientific_and_12_19_2002.asp | títalo=Statements fron Scientific and Scholarly Organizationes | publisher=National Centener fur Science Eiducation }}</ref> Na década de 1930, la seleçon natural Darwiniana, fui cumbinada cula [[Leis de Mendel|heireditariedade mendeliana]] para formar la [[síntese eibolutiba moderna]],<ref name=Kutschera/> an que fui feita la lhigaçon antre las ''ounidades'' de eiboluçon ([[gene]]s) i l ''mecanismo'' de eiboluçon (seleçon natural). Esta teorie cun un grande poder [[poder preditibo|preditibo]] i splanatório tornou-se l pedamiego central de la biologie moderna, oufrecendo ua splicaçon unificadora para to la dibersidade de la bida na Tierra.<ref name="IAP2006Statement" /><ref name="AAAS2006Statement" /><ref name="NewScientistJan2008SpecialReport">{{ citar web | url=http://www.newscientist .com/channel/lhife/eibolution | títalo=Special report on eibolution | publisher=New Scientist | date=19 de janeiro de 2008 }}</ref> == Heireditariedade == {{Ber artigos percipales|[[Genética]] i [[Heireditariedade]]}} [[Fexeiro:ADN static.png|thumb|right|200px|[[Strutura (biologie)|Estrutura]] de l DNA. Las [[Bases nitrogenadas|bases]] stan ne l centro, rodeadas por cadeias dua [[pentose]] lhigada a un grupo [[fosfato]] çpostas nua [[dupla hélice]].]] La '''[[heireditariedade|ardança]]' '' an ourganismos acuntece por meio de carateres çcretos – caratelísticas particulares dun ourganismo. An seres houmanos, por eisemplo, a quelor de l [[uolho]]s ye ua caratelística heirdada de l pais.<ref>{{Citar periódico | outor=Sturn RA, Frudakis TN | títalo=Eye colour: portals anto pigmentation genes and ancestry | jornal=Trends Genet. | belume=20 | numero=8 | páiginas=327–32 | anho=2004 | pmid=15262401}}</ref> Las caratelísticas heirdadas son cuntroladas por [[gene]]s i l cunjunto de todos ls genes ne l [[genoma]] dun ourganismo ye l sou [[genótipo]].<ref name=Pearson_2006>{{Citar periódico | outor=Pearson H | títalo=Genetics: what is la gene? | jornal=Nature | belume=441 | numero=7092 | páiginas=398–401 | anho=2006 | pmid=16724031}}</ref> L cunjunto de las caratelísticas ouserbables que cumponen la strutura i l cumportamiento dun ourganismo ye chamado l sou [[fenótipo]]. Estas caratelísticas surge de la anteraçon de l [[genótipo]] cul ambiente.<ref>{{Citar periódico | outor=Peaston AE, Whitelaw I | títalo=Eipigenetics and phenotypic bariation in mammals | jornal=Mamn. Genome | belume=17 | numero=5 | páiginas=365–74 | anho=2006 | pmid=16688527}}</ref> Desta forma, nun son todos ls aspetos dun ourganismo que son heirdados. L [[Bronzeamiento solar|bronzeamiento]] de la piel resulta de la anteraçon antre l genótipo dua pessona i la luç de l sol; assi, un bronzeado nun ye heireditário. Inda assi, las pessonas ténen defrentes repuostas a la [[radiaçon solar]], resultantes de defrenças ne l sou genótipo; un eisemplo stremo son ls andebíduos cula caratelística heireditária de l [[albinismo]], que nun se bronzeian i son altamente sensibles la queimaduras de sol, debido a la ineisisténcia de l pigmiento [[melanina]] na piel.<ref>{{Citar periódico | outor=Oetting WS, Brilliant MH, King RA | títalo=The clinical spetrun of albinisn in houmanes | jornal=Molecular medicine today | belume=2 | numero=8 | páiginas=330–35 | anho=1996 | pmid=8796918}}</ref> Ls [[gene]]s son regiones nas [[molécula]]s de [[ácido desoxirribonucleico]] (DNA) que cunténen anformaçon genética.<ref name=Pearson_2006/> L DNA ye ua molécula cumprida cun quatro tipos de [[nucleotídeo|bases]] lhigadas uas a las outras. Genes defrentes apersentan ua sequéncia defrente de bases; ye la sequéncia destas bases que codifica la anformaçon genética. Drento de las [[célula]]s, las lhongas cadeias de DNA stan associadas cun [[Stona|proteínas]] formando [[Strutura (biologie)|struturas]] chamadas [[cromossoma]]s. Un lhocal specífico drento dun cromossoma ye coincido cumo [[locus (genética)|locus]]. Ua beç que normalmente eisisten dues cópias de l mesmo cromossoma ne l genoma, ls lhocus correspondentes an cada un destes (cuja sequéncia de DNA puode ser eigual ó defrente) son chamados [[alelo]]s. Las sequéncias de DNA puoden mudar atrabeç de [[mutaçon]]es, porduzindo nuobos alelos. Se ua mutaçon ocorrer drento dun gene, l nuobo alelo puode afetar la caratelística que l gene cuntrola, alterando l fenótipo dun ourganismo. Inda assi, anquanto que esta simples correspondéncia antre alelo i ua caratelística funciona an alguns causos, la maiorie de las caratelísticas son más cumplexas i son cuntroladas por [[Eipistasia|múltiplos genes que anteraige uns cun ls outros]].<ref>{{Citar periódico | outor=Mayeux R | títalo=Mapping the new fruntier: cumplex genetic çorders | jornal=J. Clin. Ambest. | belume=115 | numero=6 | páiginas=1404–07 | anho=2005 | pmid=15931374}}</ref><ref name=Lhin>{{Citar periódico | outor=Wu R, Lhin M | títalo=Funtional mapping - how to map and study the genetic architeture of dynamic cumplex traits | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=7 | numero=3 | páiginas=229–37 | anho=2006 | pmid=16485021}}</ref> == Bariaçon == {{Artigos percipales|[[Bariaçon genética]] i [[Genética populacional]]}} Cumo l [[fenótipo]] dun andebíduo resulta de la anteraçon de sou [[genótipo]] cul ambiente, la bariaçon ne ls fenótipos dua populaçon reflete, an cierta medida, la bariaçon ne ls genótipos de l andebíduos.<ref name=Lhin/> La [[síntese eibolutiba moderna]] define eiboluçon cumo la mudança nas frequéncias génicas al lhongo de l tiempo, ó seia, la flutuaçon na frequéncia dun ó más alelos, se tornando más ó menos prebalecente relatibamente la outras formas de l mesmo gene. [[Fuorça]]s eibolutibas atuan direcionando essa mudança de defrentes formas. La bariaçon an detreminado lhocus zaparece quando algun alelo se fixa na populaçon, ó seia, quando un mesmo alelo passa a star persente an todos ls andebíduos.<ref name=Amos>{{Citar periódico | outor=Harwod AJ | títalo=Fators affeting lhebels of genetic dibersity in natural populations | jornal=Philos. Tranes. R. Soc. Lhond., B, Biol. Sci. | belume=353 | numero=1366 | páiginas=177–86 | anho=1998 | pmid=9533122 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=9533122}}</ref> La ourige de to la bariaçon genética son [[mutaçon]]es ne l material genético. Essa bariaçon puode ser reorganizada por meio de la [[reproduçon sexuada]], i çtribuída antre populaçones por meio de [[fluxo génico|migraçon]]. La bariaçon tamien puode benir de trocas de genes antre speces defrentes, cumo por eisemplo na [[trasferéncia horizontal de genes]] an [[batéria]]s, i [[Híbrido (biologie)|hibridizaçon]], percipalmente an plantas<ref>{{Citar periódico | outor=Draghi J, Turner P | títalo=DNA secretion and gene-lheble seletion in baterie | jornal=Microbiology (Reading, Angl.) | belume=152 | numero=Pt 9 | páiginas=2683–8 | anho=2006 | pmid=16946263}}<br />*{{Citar periódico | outor=Mallet J | títalo=Hybrid speciation | jornal=Nature | belume=446 | numero=7133 | páiginas=279–83 | anho=2007 | pmid=17361174}}</ref>. Apesar de la custante antroduçon de bariaçon por meio desses porcessos, la maior parte de l [[genoma]] dua spece ye idéntica an todos ls andebíduos.<ref>{{Citar periódico | outor=Butlin RK, Tregenza T | títalo=Lhebels of genetic polymorphisn: marker lhoci bersus quantitatibe traits | jornal=Philos. Tranes. R. Soc. Lhond., B, Biol. Sci. | belume=353 | numero=1366 | páiginas=187–98 | anho=1998 | pmid=9533123 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=9533123}}</ref> Inda assi, até mesmo relatibamente poucas mudanças ne l genótipo puoden lhebar la mudanças dramáticas ne l fenótipo: chimpanzés i houmanos possuen solo cerca de 5% de defrença an sou genoma.<ref>{{Citar periódico | outor=Wetterbon La, Sebob M, Cabelier L, Bergströn TF | títalo=Cumparatibe genomic analysis of houman and chimpanze andicates la key role fur andels in primate eibolution | jornal=J. Mol. Eibol. | belume=63 | numero=5 | páiginas=682–90 | anho=2006 | pmid=17075697}}</ref> === Mutaçon === {{Artigo percipal|[[Mutaçon]]}} [[Fexeiro:Gene-duplication.svg|thumb|100px|left|Duplicaçon de parte dun [[cromossomo]]]] La bariaçon genética se ouregina de mutaçones [[aleatório|aleatórias]] que ocorren ne l genoma de l ourganismos. Mutaçones son mudanças na sequéncia de l [[nucleotídeo]]s de l genoma dua célula, sendo causadas por [[Radioatebidade|radiaçon]], [[bírus]], [[trasposon]]s i sustáncias químicas [[agente mutagénico|mutagénicas]], assi cumo erros que ocorren durante la [[meiose]] ó [[replicaçon]] de l DNA.<ref name=Bertran>{{Citar periódico | outor=Bertran J | títalo=The molecular biology of cancer | jornal=Mol. Aspets Med. | belume=21 | numero=6 | páiginas=167–223 | anho=2000 | pmid=11173079}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Aminetzach YT, Macpherson JM, Petrob DA | títalo=Pesticide resistance bie trasposition-mediated adatibe gene truncation in Drosophila | jornal=Science | belume=309 | numero=5735 | páiginas=764–67 | anho=2005 | pmid=16051794 | doi=10.1126/science.1112699}}</ref><ref name=Burrus>{{Citar periódico | outor=Burrus B, Waldor M | títalo=Shaping baterial genomes with antegratibe and cunjugatibe eilements | jornal=Res. Microbiol. | belume=155 | numero=5 | páiginas=376–86 | anho=2004 | pmid=15207870}}</ref> Esses agentes porduzen dibersos tipos de mudança nas sequéncias de DNA, que puoden ser sin eifeito, puoden alterar l perduto dun gene, ó alterar l quanto un gene ye porduzido. Studos cula mosca-de las-fruitas, ''[[Drosophila melanogastener]]'', apuntan que cerca de 70% de las mutaçones son deletérias (prejudiciales), sendo las restantes neutras (sin eifeito) ó cun pequeinho eifeito benéfico.<ref>{{Citar periódico | outor=Sawyer SA, Parsch J, Zhang Z, Hartl DL | títalo=Prebalence of positibe seletion among nearly neutral amino acid replacements in Drosophila | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=104 | numero=16 | páiginas=6504-10 | anho=2007 | pmid=17409186 | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/104/16/6504}}</ref> Debido als eifeitos danosos de las mutaçones subre l funcionamiento de las células, ls ourganismos zambolbírun al lhongo de l tiempo eibolutibo macanismos respunsables pul [[Reparo de DNA|reparo de l DNA]] para remober mutaçones.<ref name=Bertran/> Assi, la taxa ótima de mutaçon ye resultado de l balanço antre las demandas cunflitantes de reduzir danos la cúrtio prazo, cumo risco de cáncaro, i oumentar ls benefícios a lhongo prazo de mutaçones bantajosas.<ref name=Sniegowski>{{Citar periódico | outor=Sniegowski P, Gerrish P, Johnson T, Shaber La | títalo=The eibolution of mutation rates: separating causes fron cunsequences | jornal=Bioessays | belume=22 | numero=12 | páiginas=1057–66 | anho=2000 | pmid=11084621}}</ref> Grandes porçones de DNA tamien puoden ser duplicadas, fenómeno que funciona cumo fuonte de material para la eiboluçon de nuobos genes, sendo stimado que dezenas a cientos de genes son duplicados ne ls genomas de animales la cada milhon de anhos.<ref>{{Citar livro | títalo = Fron DNA to Dibersity: Molecular Genetics and the Eibolution of Animal Zeign. Second Eidition | eiditora = Blackwell Publishing | anho = 2005 | lhocal = Oxford | id = ISBN 1-4051-1950-0}}</ref> La grande maiorie de ls genes pertence la famílias de genes [[homologie (biologie)|homólogos]], que partilhan un ancestral quemun, de forma semelhante al que acuntece cun lhinhaiges de speces.<ref>{{Citar periódico | outor=Harrison P, Gerstein M | títalo=Studying genomes through the aeones: protein families, pseudogenes and proteome eibolution | jornal=J Mol Biol | belume=318 | numero=5 | páiginas=1155–74 | anho=2002 | pmid=12083509}}</ref> Nuobos genes puoden ser porduzidos tanto por duplicaçon i mutaçon dun gene ancestral cumo por recombinaçon de partes de genes defrentes para formar nuobas cumbinaçones cun funçones çtintas.<ref>{{Citar periódico | outor=Orengo CA, Thornton JM | títalo=Protein families and their eibolution-la strutural perspetibe | jornal=Annu. Reb. Biochen. | belume=74 | numero=| páiginas=867–900 | anho=2005 | pmid=15954844}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Pál C, Papp B, Lhercher MJ | títalo=An antegrated biew of protein eibolution | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=7 | numero=5 | páiginas=337–48 | anho=2006 | pmid=16619049}}</ref> Por eisemplo, quatro de ls genes outelizados ne l uolho houmano para la porduçon de struturas respunsables pula percepçon de luç, deriban dun ancestral quemun, sendo que trés desses genes atuan na bison an quelores i un na bison noturna.<ref>{{Citar periódico | outor=Bowmaker JK | títalo=Eibolution of colour bision in bertebrates | jornal=Eye (Lhondon, Angland) | belume=12 (Pt 3b) | páiginas=541–47 | anho=1998 | pmid=9775215}}</ref> Ua bantaige na duplicaçon de genes (ó mesmo de genomas anteiros por [[poliploidie]]) ye que subreposiçon ó redundáncia funcional an bários genes puode premitir que alelos que serien deletérios sin essa redundáncia séian mantidos na populaçon, oumentando assi la dibersidade genética.<ref>{{Citar periódico | outor=Griegory TR, Heibert PD | títalo=The modulation of DNA cuntent: prossimate causes and ultimate cunsequences | url=http://www.genome.org/cgi/cuntent/full/9/4/317 | jornal=Genome Res. | belume=9 | numero=4 | páiginas=317–24 | anho=1999 | pmid=10207154}}</ref> Mudanças an númaro de cromossomos tamien puoden ambolber la quebra i rearranjo de DNA antre cromossomos. Por eisemplo, ne l género ''[[Homo]]'', dous cromossomos se fundiran, formando l [[Cromossoma 2 (houmano)|cromossomo 2]] houmano. Essa fuson nun acunteciu na lhinhaige de ls outros grandes primatas ([[ourangotango]], [[chimpanzé]], i [[gorila]]), i eilhes manténen esses cromossomos apartados.<ref>{{Citar periódico | outor=Zhang J, Wang X, Podlaha L | títalo=Testing the chromosomal speciation hypothesis fur houmanes and chimpanzes | url=http://www.genome.org/cgi/cuntent/full/14/5/845 | jornal=Genome Res. | belume=14 | numero=5 | páiginas=845–51 | anho=2004 | pmid=15123584}}</ref> L papel más amportante desse tipo de rearranjo de ls cromossomos na eiboluçon puode ser l de acelerar la dibergéncia dua populaçon an nuobas speces, por meio dua [[isolamiento reprodutibo|reduçon na chance de cruzamiento]] antre las populaçones, preserbando las defrenças genéticas antre eilhas.<ref>{{Citar periódico | outor=Ayala FJ, Coluzzi M | títalo=Chromosome speciation: houmanes, Drosophila, and mosquitoes | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/102/suppl_1/6535 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=102 Supplement 1 | numero=| páiginas=6535–42 | anho=2005 | pmid=15851677}}</ref> Sequéncias de DNA que ténen la capacidade de se mober pul genoma, cumo [[trasposon]]s, custituen ua fraçon seneficatiba de l material genético de plantas i animales, i puoden tener sido amportantes na eiboluçon de genomas.<ref>{{Citar periódico | outor=Hurst GD, Werren JH | títalo=The role of selfish genetic eilements in eukaryotic eibolution | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=2 | numero=8 | páiginas=597–606 | anho=2001 | pmid=11483984}}</ref> Por eisemplo, más dun milhon de cópias dun padron chamado [[sequéncia Alu]] stan persentes ne l [[genoma houmano]], i ten sido demunstrado que essas sequéncias puoden zampenhar un papel de la regulaçon de la [[spresson génica]].<ref>{{Citar periódico | outor=Häsler J, Strub K | títalo=Alu eilements las regulators of gene spression | jornal=Nucleic Acids Res. | belume=34 | numero=19 | páiginas=5491–97 | anho=2006 | pmid=17020921}}</ref> Outro eifeito dessas sequéncias de DNA ye que, al se mobíren drento de l genoma, eilhas puoden mudar ó deletar genes eisistentes, gerando assi dibersidade genética.<ref>{{Citar periódico | outor=Aminetzach YT, Macpherson JM, Petrob DA | títalo=Pesticide resistance bie trasposition-mediated adatibe gene truncation in Drosophila | jornal=Science | belume=309 | numero=5735 | páiginas=764–67 | anho=2005 | pmid=16051794}}</ref> {{-}} === Recombinaçon === {{Artigo percipal|[[Recombinaçon]]}} An ourganismos de [[reproduçon assexuada]], ls genes son heirdados todos juntos, ó '''lhigados''', dado que eilhes nun puoden se misturar cun genes de outros ourganismos durante la reproduçon. Por outro lhado, la [[çcendéncia|prole]] de ourganismos [[Reproduçon sexuada|sexuados]] cunténen ua mistura aleatória de ls cromossomos de sous pais, porduzida por meio de la segregaçon andependiente durante la [[meiose]]. Ne l porcesso relacionado de [[recombinaçon]] génica, ourganismos sexuados tamien puoden trocar DNA antre [[cromossomos homólogos]].<ref>{{Citar periódico | outor=Radding C | títalo=Homologous pairing and strand schange in genetic recombination | jornal=Annu. Reb. Genet. | belume=16 | páiginas=405–37 | anho=1982 | pmid=6297377}}</ref> Esses porcessos de ambaralhamiento puoden premitir que mesmo alelos próssimos nua cadeia de DNA segreguen andependientemente. Inda assi, cumo acuntece cerca dun eibento de recombinaçon para cada milhon de pares de bases an houmanos, genes próssimos nun cromossomo giralmente nun son apartados, i tenden a ser heirdados juntos.<ref>{{Citar periódico | outor=Lhien S, Szyda J, Schechinger B, Rappold G, Arnhein M | títalo=Eibidence fur heiterogeneity in recombination in the houman pseudoautosomal region: high resolution analysis by spern typing and radiation-hybrid mapping | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=10677316 | jornal=An. J. Hun. Genet. | belume=66 | numero=2 | páiginas=557–66 | anho=2000 | pmid=10677316}}</ref> Essa tendéncia ye medida ancontrando-se cun qual frequéncia dous alelos ocorren juntos, medida chamada de [[desequilíbrio de lhigaçon]]. Un cunjunto de alelos que giralmente ye heirdado an grupo ye chamado de [[haplótipo]], i essa co-ardança puode andicar que l lhocus stá sob seleçon positiba ([[Eiboluçon#Seleçon natural|beija ambaixo]]).<ref>{{Citar periódico | outor=Sabeti P, Schaffner S, Fry B, Lhohmueller J, Barilly P, Shamobsky L, Palma La, Mikkelsen T, Altshuler D, Lhander I | títalo=Positibe natural seletion in the houman lhineage | jornal=Science | belume=312 | numero=5780 | páiginas=1614–20 | anho=2006 | pmid=16778047}}</ref> La recombinaçon an ourganismos sexuados ajuda a remober mutaçones deletérias i mantener mutaçones benéficas.<ref name=Otto>{{Citar periódico | outor=Otto S | títalo=The adbantages of segregation and the eibolution of sex | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=12871918 | jornal=Genetics | belume=164 | numero=3 | páiginas=1099–118 | anho=2003 | pmid=12871918}}</ref> Por bias desso, quando alelos nun puoden ser apartados por recombinaçon - cumo ne l [[cromossomo Y]] houmano, que passa antato de pais para filhos - [[Catraca de Muller|mutaçones deletérias se acumulan]].<ref>{{Citar periódico | outor=Muller H | títalo=The relation of recombination to mutational adbance | jornal=Mutat. Res. | belume=106 | numero=| páiginas=2–9 | anho=1964 | pmid=14195748}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Charlesworth B, Charlesworth D | títalo=The degeneration of Y chromosomes | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=11127901 | jornal=Philos. Tranes. R. Soc. Lhond., B, Biol. Sci. | belume=355 | numero=1403 | páiginas=1563–72 | anho=2000 | pmid=11127901}}</ref> Para alhá desso, la recombinaçon puode porduzir andebíduos cun cumbinaçones de genes nuobas i bantajosas. Esses eifeitos positibos de la recombinaçon son balanceados pul fato de que esse porcesso puode causar mutaçones i apartar cumbinaçones benéficas de genes.<ref name=Otto/> La taxa ótima de recombinaçon para ua spece ye, antoce, l resultado de l balanço antre essas demandas cunflitantes. === Trasferéncia horizontal de genes === {{Artigo percipal|[[Trasferéncia horizontal de genes]]}} La trasferéncia horizontal de genes ye un porcesso pul qual un ourganismo trasfre material genético para outra célula que nun la sue [[çcendéncia|prole]], an cuntreste a la trasferéncia bertical an que un ourganismo recibe material genético de sou ancestral. La maior parte de l pensamiento an genética ten se focado na trasferéncia bertical, mas recentemente la trasferéncia horizontal ten recebido maior atençon. === Genética populacional === {{Eimaige Dupla|right|Biston.betularie.7200.jpg |200|Biston.betularie.f.carbonarie.7209.jpg|200|Traça (''[[Biston betularie]]'') branca|Bariante preta de la [[Biston betularie|traça]]} } Dun punto de bista genético, eiboluçon ye ua ''mudança dua geraçon para la outra nas frequéncias de alelos dua populaçon que cumpartilha un [[pol de genes|cunjunto de genes]]' '.<ref>{{Citar periódico | outor=Stoltzfus La | títalo=Mutationisn and the dual causation of eibolutionary change | jornal=Eibol. Deb. | belume=8 | numero=3 | páiginas=304–17 | anho=2006 | pmid=16686641}}</ref> Ua [[populaçon]] ye un grupo de andebíduos pertencentes la detreminada spece i que acupa un spácio delimitado. Por eisemplo, todas las mariposas de la mesma spece que biben nua floresta eisolada repersentan ua populaçon. Un detreminado gene nessa populaçon puode tener dibersas formas alternatibas, que respunden por bariaçones antre ls fenótipos de l ourganismos. Un eisemplo puode ser un gene para coloraçon an mariposas que tenga dous alelos: preto i branco. L cunjunto de todos ls genes persentes an todos ls ourganismos dua detreminada populaçon ye coincido cumo [[pol de genes|''pol'' génico]], sendo que ne l ''pol'' génico cada alelo acuntece bárias bezes. La fraçon de genes drento desse cunjunto que ye un alelo an particular ye ua quantidade chamada [[frequéncia alélica]], ó frequéncia génica. La eiboluçon acuntece quando hai mudanças nas frequéncias de alelos dua populaçon de ourganismos antercruzantes. Por eisemplo, quando l alelo para a quelor preta se torna más quemun nua populaçon de mariposas. Para antender ls macanismos que fázen cun que ua populaçon eibolua, ye útele cunsidrar quales las cundiçones neçairas para que la populaçon '''nó''' eibolua. Segundo l percípio de ''[[Eiquilíbrio de Hardy-Weinberg|Hardy-Weinberg]]'', las frequéncias de alelos nua populaçon suficientemente grande eirá se mantener custante solo se las solas fuorças atuando na populaçon fúren la [[recombinaçon]] aleatória de ls alelos na formaçon de l [[gameta]]s i la cumbinaçon aleatória de ls alelos nessas células sexuales durante la [[fecundaçon]].<ref name=oneil>{{Citar web | url = http://anthro.palomar.edu/synthetic/synth_2.htn | títalo = Hardy-Weinberg Eiquilibriun Model | acessdata = 2008-01-06 | ultimo = L'Neil | purmeiro = Dennis | data = 2008 | obra = The synthetic theory of eibolution: An antrodution to modern eibolutionary cuncets and theories | publicado = Behabioral Sciences Department, Palomar College }}</ref> Ua populaçon an que las frequéncias de ls alelos ye custante ''nó'' stá eiboluindo: la populaçon stá an ''Eiquilíbrio de Hardy-Weinberg''.<ref name= Teach2>{{Citar web | url = http://www.eiboled.org/lhessones/speciation.htn | títalo = Causes of eibolution | acessdata = 2007-12-30 | ultimo = Bright | purmeiro = Kerry | data = 2006 | obra = Teach Eibolution and Make It Relebant | publicado = National Science Foundation }}</ref> {{clear}} == Mecanismos == Hai trés macanismos básicos de mudanças eibolutibas: [[seleçon natural]], [[deriba genética]] i [[fluxo génico]]. La seleçon natural faborece genes que melhoran la capacidade para la subrebibéncia i reproduçon. La deriba genética ye mudança aleatória na frequéncia de alelos, causada pula amostraige aleatória de ls genes dua geraçon durante la reproduçon, i l fluxo génico ye la trasferéncia de genes antre (i drento de) populaçones. La amportança relatiba de la seleçon natural i deriba genética nua populaçon barie cunforme la antensidade de la seleçon i de l [[afetabo populacional]], que ye l númaro de andebíduos capazes de se reproduzir.<ref name=Whitlock>{{Citar periódico | outor=Whitlock M | títalo=Fixation porbablity and eiquipa in subdibided populationes | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=12807795 | jornal=Genetics | belume=164 | numero=2 | páiginas=767–79 | anho=2003 | pmid=12807795}}</ref> La seleçon natural questuma predominar an grandes populaçones. La predomináncia de deribaçon genética an pequeinhas populaçones ye capaç até mesmo de lhebar la fixaçon de suabes mutaçones deletérias.<ref name=Ohta>{{Citar periódico | outor=Ohta T | títalo=Near-neutrality in eibolution of genes and gene regulation | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/abstrat/252626899b1 | jornal=[[Procedings of the National Academy of Sciences|PNAS]] | belume=99 | numero=25 | páiginas=16134–37 | anho=2002}}</ref> Cumo resultado, mudanças ne l tamanho de la populaçon puoden anfluenciar dramaticamente l rumo de la eiboluçon. Ls [[Eifeito de gargalo|eifeitos de gargalo]], adonde la populaçon ancolhe temporariamente i antoce perde bariaçon genética, resultan nua populaçon más ouniforme.<ref name=Amos/> Eifeitos de gargalo surge tamien de alteraçones ne l fluxo génico tales cumo ua deminuiçon de la migraçon, [[Eifeito fundador|spansones para outros habitats]] ó subdibison populacional.<ref name=Whitlock/> === Seleçon natural === {{Artigos percipales|[[Seleçon natural]] i [[Atidon]]}} [[Fexeiro:Mutation and selection diagram pt.svg|thumb|left|300px|[[Seleçon natural]] dua populaçon para coloraçon scura.]] [[Seleçon natural]] ye l porcesso pul qual mutaçones genéticas que melhoran la reproduçon tornan-se, ó permanecen, más quemuns an geraçones sucessibas dua populaçon. Este macanismo ten sido muitas bezes chamado de "outo-eibidente" porque segue forçosamente a partir de trés simples fatos: * Bariaçon heireditária eisiste an populaçones de ourganismos. * Ls ourganismos porduzen más çcendentes de l que puoden subrebibir. * Estes çcendentes ten capacidade bariable para subrebibir i reproduziren-se. Estas cundiçones gírun cumpetiçon antre ourganismos para la sue subrebibéncia i reproduçon. Por esso, ourganismos cun caratelísticas que les trazen algua bantaige subre ls sous cumpetidores trasmiten estas caratelísticas bantajosas, anquanto que caratelísticas que nun cunfíren nanhue bantaige nó son passadas para la geraçon seguinte. L cunceito central de la seleçon natural ye la [[Atidon|atidon eibolutiba]] dun ourganismo. Esto mede la cuntribuiçon genética dun ourganismo para la geraçon seguinte. Assi i todo, nun ye l mesmo que l númaro total de çcendentes: la atidon mede la proporçon de geraçones susequentes que carregan ls genes dun ourganismo.<ref name=Haldane>{{Citar periódico | outor=Haldane J | títalo=The theory of natural seletion today | jornal=Nature | belume=183 | numero=4663 | páiginas=710–13 | anho=1959 | pmid=13644170}}</ref> Por cunsequéncia, se un alelo oumenta la atidon más de l que outros alelos de l mesmo gene, anton an cada geraçon esse alelo tornar-se-á más quemun drento de la populaçon. Diç-se que estas caratelísticas son "selecionadas ''a fabor''" ó "positibamente". Eisemplos de caratelísticas que puoden oumentar la atidon son subrebibéncia melhorada i oumiento de la [[fecundidade]]. Pul cuntrário, atidon más baixa causada por tener un alelo menos beneficial resulta na deminuiçon de la frequéncia deste alelo; son "selecionados ''contra' '" ó "negatibamente".<ref name=Lhande/> Ye amportante notar que la atidon dun alelo nun ye ua caratelística fixa. Se l ambiente muda, caratelísticas que prebiamente éran neutras ó prejudiciales puoden tornar-se benéficas ó al alrobés.<ref name="Futuyma"/> Seleçon natural drento dua populaçon, dua caratelística que puode bariar drento dua gama de balores, tal cumo la altura, puode ser categorizada an trés tipos defrentes. La purmeira ye [[seleçon direcional]], que ye un zbio de l balor médio dua caratelística al lhongo de l tiempo - por eisemplo, ciertos ourganismos que ban lhentamente quedando más altos de geraçon para geraçon.<ref>{{Citar periódico | outor=Hoekstra H, Hoekstra J, Berrigan D, Bignieri S, Hoang La, Hill C, Berli P, Kingsolber J | títalo=Strength and tiempo of diretional seletion in the wild | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=11470913 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=98 | numero=16 | páiginas=9157–60 | anho=2001 | pmid=11470913}}</ref> La segunda ye [[seleçon çrutiba]], que ye la seleçon a fabor de balores stremos de las caratelísticas i resulta frequentemente an que [[çtribuiçon bimodal|dous balores defrentes]] se tornen más quemuns, cun seleçon contra balores médios. Esto acunterie quando quier andebíduos altos ó baixos ténen cierta bantaige, mas nun ls que ténen altura média. Por redadeiro, eisiste [[seleçon stablizadora]] an que hai seleçon contra balores stremos de las caratelísticas an ambos ls lhados de l spetro, l que causa ua deminuiçon de la [[bariáncia]] a la buolta de l balor médio.<ref>{{Citar periódico | outor=Felsenstein | títalo=Scursiones along the Anterface betwen Çrutibe and Stablizing Seletion | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=17248980 | jornal=Genetics | belume=93 | numero=3 | páiginas=773–95 | anho=1979 | pmid=17248980}}</ref> Esto porbocarie, usando l mesmo eisemplo, que ls ourganismos se fússen tornando todos de la mesma altura. Un causo special de seleçon natural ye [[seleçon sexual]], que ye seleçon subre qualquiera caratelística que oumente l sucesso reprodutor, ancrementando la capacidade de atraçon dun ourganismo la potenciales parceiros.<ref>{{Citar periódico | outor=Andersson M, Simmones L | títalo=Sexual seletion and mate choice | jornal=Trends Ecol. Eibol. (Amst.) | belume=21 | numero=6 | páiginas=296–302 | anho=2006 | pmid=16769428}}</ref> Las caratelísticas que eiboluíran atrabeç de seleçon sexual son particularmente proeminentes an machos de alguas speces animales, anque alguas caratelísticas cumo hastes mui eilaboradas, chamamientos ó quelores bibas podéren atrair predadores, deminuindo por esso la subrebibéncia desses machos.<ref>{{Citar periódico | outor=Kokko H, Broks R, McNamara J, Houston La | títalo=The sexual seletion cuntinun | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/picrender.fcgi?artid=1691039&blobtype=pdf | jornal=Proc. Biol. Sci. | belume=269 | numero=1498 | páiginas=1331–40 | anho=2002 | pmid=12079655}}</ref> Esta zbantaige ye cumpensada pul maior sucesso reprodutibo an machos que apersentan estas caratelísticas selecionadas sexualmente.<ref>{{Citar periódico | outor=Hunt J, Broks R, Jenniones M, Smith M, Bentsen C, Bussière L | títalo=High-quality male field crickets ambest heiabily in sexual çplay but die young | jornal=Nature | belume=432 | numero=7020 | páiginas=1024–27 | anho=2004 | pmid=15616562}}</ref> Ua ária de pesquisa atiba atualmente refre-se a la [[ounidade de seleçon]], cun perpuostas de que la seleçon natural atua ne l nible de l genes, células, andebíduos, populaçones ó mesmo speces.<ref name=Gould>{{Citar periódico | outor=Gould SJ | títalo=Gulliber's further trabels: the necessity and difficulty of la hierarchical theory of seletion | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=9533127 | jornal=Philos. Tranes. R. Soc. Lhond., B, Biol. Sci. | belume=353 | numero=1366 | páiginas=307–14 | anho=1998 | pmid=9533127}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Mayr I | títalo=The oubjets of seletion | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/94/6/2091 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=94 | numero=6 | páiginas=2091–94 | anho=1997 | pmid=9122151}}</ref> Nanhun destes modelos son mutuamente sclusibos i la seleçon puode atuar an bários nibles simultaneamente.<ref>{{Citar periódico | outor=Maynard Smith J | títalo=The units of seletion | jornal=Nobartis Found. Symp. | belume=213 | páiginas=203–11; çcussion 211–17 | anho=1998 | pmid=9653725}}</ref> Ambaixo de l nible de l andebíduo, genes chamados trasposones tentan copiar-se la si própios al lhongo de l [[genoma]].<ref>{{Citar periódico | outor=Hickey DA | títalo=Eibolutionary dynamics of trasposable eilements in prokaryotes and eukaryotes | jornal=Genetica | belume=86 | numero=1–3 | páiginas=269–74 | anho=1992 | pmid=1334911}}</ref> Seleçon arriba de l nible de l andebíduo, tal cumo [[seleçon de grupo]], puode premitir la eiboluçon de coperaçon, cumo çcutido más ambaixo.<ref name=GouldStrutP1235>{{Citar periódico | outor=Gould SJ, Lloyd EA | títalo=Andibiduality and adatation across lhebels of seletion: how shall we name and generalize the unit of Darwinisn? | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/96/21/11904 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=96 | numero=21 | páiginas=11904–09 | anho=1999 | pmid=10518549}}</ref> === Deriba genética === {{Artigo percipal|[[Deriba genética]]}} [[Fexeiro:Allele-frequency pt.jpg|thumb|right|250px|Simulaçon de [[deriba genética]] de 20 alelos nua populaçon de 10 (arriba) i 100 (ambaixo) andebíduos. La deriba ye más rápida na populaçon pequeinha.]] Deriba genética ye la mudança na frequéncia alélica dua geraçon para la outra que acunte porque ls alelos ne ls çcendentes son [[Amostra|amostras aleatórias]] de ls persentes ne ls progenitores.<ref name=Amos/> An tenermos matemáticos, ls alelos stan sujeitos la [[erros de amostraige]]. Cumo resultado çto, quando fuorças seletibas stan ausentes ó son relatibamente fracas, frequéncias alélicas tenden la "andar a la deriba" para cima ó para baixo al acauso (nua [[caminada aleatória]]). Esta deriba tremina quando un alelo eibentualmente quede [[Fixaçon (genética populacional)|fixado]], quier por zaparecer de la populaçon, ó por sustituir cumpletamente todos ls outros alelos. La deriba genética puode assi eiliminar alguns alelos dua populaçon meramente debido al acauso, i dues populaçones apartadas que ampeçórun cula mesma strutura genética puoden dibergir para dues populaçones cun un cunjunto defrente de alelos.<ref>{{Citar periódico | outor=Lhande R | títalo=Fisherian and Wrightian theories of speciation | jornal=Genome | belume=31 | numero=1 | páiginas=221–27 | anho=1989 | pmid=2687093}}</ref> L tiempo neçairo para que un alelo se fixe por deriba genética depende de l tamanho de la populaçon, cula fixaçon acuntendo más debrebe an populaçones más pequeinhas.<ref>{{Citar periódico | outor=Otto S, Whitlock M | títalo=The porbablity of fixation in populationes of changing size | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=9178020 | jornal=Genetics | belume=146 | numero=2 | páiginas=723–33 | anho=1997 | pmid=9178020}}</ref> La medida más amportante para este causo ye l [[afetabo populacional]], que fui definido por [[Sewall Wright]] cumo l númaro teórico que repersenta l númaro de andebíduos reprodutores que eisiben l mesmo grau de [[cunsanguinidade]]. Apesar de la seleçon natural ser respunsable pula adataçon, la amportança relatibas de las dues fuorças, seleçon natural i deriba genética, cumo motores de mudança eibolutiba an giral, ye ua ária de pesquisa atual an biologie eibolutiba.<ref>{{Citar periódico | outor=Nei M | títalo=Seletionisn and neutralisn in molecular eibolution | url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/cuntent/full/22/12/2318 | jornal=Mol. Biol. Eibol. | belume=22 | numero=12 | páiginas=2318–42 | anho=2005 | pmid=16120807}}</ref> Estas ambestigaçones fúrun çpoletadas pula [[teorie neutral de la eiboluçon molecular]], que propós que la maiorie de las mudanças eibolutibas resultan de la fixaçon de [[mutaçon neutral|mutaçones neutrales]] que nun ténen eifeitos eimediatos na atidon dun ourganismo.<ref>{{Citar periódico | outor=Kimura M | títalo=The neutral theory of molecular eibolution: la rebiew of recent eibidence | url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/jjg/66/4/66_367/_article | jornal=Jpn. J. Genet. | belume=66 | numero=4 | páiginas=367–86 | anho=1991 | pmid=1954033}}</ref> Dende que, neste modelo, la maiorie de las mudanças genética resulte de la custante presson mutacional i deriba genética.<ref>{{Citar periódico | outor=Kimura M | títalo=The neutral theory of molecular eibolution and the world biew of the neutralists | jornal=Genome | belume=31 | numero=1 | páiginas=24–31 | anho=1989 | pmid=2687096}}</ref> === Fluxo génico === {{Artigos percipales|[[Fluxo génico]] i [[Híbrido (biologie)|Híbrido]]} } [[Fluxo génico]] ye la troca de genes antre populaçones, que son normalmente de la mesma spece.<ref>{{Citar periódico | outor=Morjan C, Rieseberg L | títalo=How species eibolbe colletibely: amplicationes of gene flow and seletion fur the spread of adbantageous alleles | jornal=Mol. Ecol. | belume=13 | numero=6 | páiginas=1341–56 | anho=2004 | pmid=15140081}}</ref> Eisemplos de fluxo génico antre speces ancluen a migraçon seguido de cruzamiento de ourganismos, ó la troca de [[pólen]]. La trasferéncia de genes antre speces anclui la formaçon de [[Híbrido (biologie)|híbridos]] i [[trasferéncia lhateral de genes]]. [[Fexeiro:Lion waiting in Namibia.jpg|250px|thumb|left|[[Lion]]es machos deixan l bando adonde nacírun i tóman cunta de outro bando para acasaláren. Esto resulta an [[fluxo génico]] antre bandos.]] Migraçon para drento ó para fura dua populaçon puode mudar las frequéncias alélicas. Eimigraçon puode adicionar material genético nuobo pa l [[pol genético]] yá stablecido dua populaçon. Por outro lhado, emigraçon puode remober material genético. [[Isolamiento reprodutibo|Barreiras a la reproduçon]] son neçairas para que las populaçones [[Speciaçon|se tornen an nuobas speces]], sendo que l fluxo génico puode trabar este porcesso, spalhando las defrenças genéticas antre las populaçones. Fluxo génico ye ampedido por barreiras cumo cadeias montanhosas, ouceanos ó desertos ó mesmo por struturas artificiales cumo la [[Grande Muralha de la China]], que ten prejudicado l fluxo de genes de plantas.<ref>{{Citar periódico | outor=Su H, Qu L, Hei K, Zhang Z, Wang J, Chen Z, Gu H | títalo=The Great Wall of China: la physical barrier to gene flow? | jornal=Heiredity | belume=90 | numero=3 | páiginas=212–19 | anho=2003 | pmid=12634804}}</ref> Dependendo de quanto ye que dues speces dibergiran zde l sou [[ancestral quemun más recente]], puode inda ser possible que porduzan çcendéncia, tales cumo ye eisemplificado pul cruzamiento antre [[cabalho]]s i [[Asno|burros]], porduzindo [[mula]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Short RB | títalo=The cuntribution of the mule to scientific thought | jornal=J. Reprod. Fertil. Suppl. | numero=23 | páiginas=359–64 | anho=1975 | pmid=1107543}}</ref> Tales [[híbridos]] son giralmente [[anfertilidade|anférteis]], debido a la ampossiblidade de ls dous cunjuntos de cromossomas se amparelháren durante la [[meiose]]. Neste causo, speces próssimas son capazes de se cruzar regularmente, mas ls híbridos seran selecionados contra i las speces permaneciran apartadas. Assi i todo, híbridos biables puoden formar-se ocasionalmente i mesmo formar nuobas speces. Estas nuobas speces puoden tener propiadades antermédies antre las speces parentales ó tenr fenótipos totalmente nuobos.<ref>{{Citar periódico | outor=Gross B, Rieseberg L | títalo=The ecological genetics of homoploid hybrid speciation | url=http://jhered.oxfordjournals.org/cgi/cuntent/full/96/3/241 | jornal=J. Heired. | belume=96 | numero=3 | páiginas=241–52 | anho=2005 | pmid=15618301}}</ref> La amportança de la hibridizaçon ne l porcesso de criaçon de [[Speciaçon#Genética#Especiaçon por hibridaçon|nuobas speces]] de animales nun ye clara, anque habéren alguns causos coincidos an muitos tipos de animales,<ref>{{Citar periódico | outor=Burke JM, Arnold ML | títalo=Genetics and the fitness of hybrids | jornal=Annu. Reb. Genet. | belume=35 | numero=| páiginas=31–52 | anho=2001 | pmid=11700276}}</ref> sendo la spece ''[[Hyla bersicolor]]'' un eisemplo particularmente bien studado.<ref>{{Citar periódico | outor=Brijenhoek RC | títalo=Polyploid hybrids: multiple ouregines of la trefrog species | jornal=Curr. Biol. | belume=16 | numero=7 | páiginas=R245–47 | anho=2006 | pmid=16581499}}</ref> Inda assi, la hibridaçon ye un amportante meio de speciaçon an plantas, ua beç que la [[poliploidie]] (tener más de l que dues cópias de cada cromossoma) ye tolerada an plantas más prontamente de l que an animales.<ref name=Wendel>{{Citar periódico | outor=Wendel J | títalo=Genome eibolution in polyploids | jornal=Plant Mol. Biol. | belume=42 | numero=1 | páiginas=225–49 | anho=2000 | pmid=10688139}}</ref><ref name=Semon>{{Citar periódico | outor=Sémon M, Wolfe KH | títalo=Cunsequences of genome duplication | jornal=Curr Oupin Genet Deb | belume=17 | numero=6 | páiginas=505-12 | anho=2007 | pmid=18006297}}</ref> La poliploidie ye amportante an híbridos porque premite la reproduçon, cun cada un de ls cunjuntos de cromossomas capaç de amparelhar cun un par idéntico durante la meiose.<ref>{{Citar periódico | outor=Comai L | títalo=The adbantages and çadbantages of being polyploid | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=6 | numero=11 | páiginas=836–46 | anho=2005 | pmid=16304599}}</ref> Ls poliplóides tamien ténen más dibersidade genética, l que premite que eibiten [[depresson de cunsanguinidade]] an populaçones pequeinhas.<ref>{{Citar periódico | outor=Soltis P, Soltis D | títalo=The role of genetic and genomic attributes in the sucess of polyploids | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=10860970 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=97 | numero=13 | páiginas=7051–57 | anho=2000 | pmid=10860970}}</ref> La [[trasferéncia génica horizontal]] ye la trasferéncia de material genético dun ourganismo para outro que nun ye sou çcendente. Esto ye más quemun an [[batéria]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Boucher Y, Douady CJ, Papke RT, Walsh DA, Boudreau ME, Nesbo CL, Case RJ, Dolittle WF | títalo=Lhateral gene trasfer and the ouregines of prokaryotic groups. | url=http://arjournals.annualrebiews.org/doi/abs/10.1146/annureb.genet.37.050503.084247 | jornal=Annu Reb Genet | belume=37 | páiginas=283–328 | anho=2003 | pmid=14616063}}</ref> An medecina, esto cuntribui para la disseminaçon de [[resisténcia la antibióticos]], porque assi que ua batéria adquire genes de resisténcia eilhes puoden-se trasferir debrebe para outras speces.<ref>{{Citar periódico | outor=Walsh T | títalo=Cumbinatorial genetic eibolution of multiresistance | jornal=Curr. Oupin. Microbiol. | belume=9 | numero=5 | páiginas=476–82 | anho=2006 | pmid=16942901}}</ref> Tamien ye possible que tenga ocorrido trasferéncia horizontal de genes de batérias para eucariontes cumo la lhebedura ''[[Sacharomyces cerebisiae]]'' i pa l scarabelho ''Callosobruchus chinensis'', por eisemplo.<ref>{{Citar periódico | outor=Kondo N, Nikoh N, Ijichi N, Shimada M, Fukatsu T | títalo=Genome fragment of Wolbachia andosymbiont trasferred to X chromosome of host anset | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=99 | numero=22 | páiginas=14280–85 | anho=2002 | pmid=12386340}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Sprague G | títalo=Genetic schange betwen kingdoms | jornal=Curr. Oupin. Genet. Deb. | belume=1 | numero=4 | páiginas=530–33 | anho=1991 | pmid=1822285}}</ref> Ls [[bírus]] tamien puoden trasportar DNA antre ourganismos, premitindo la trasferéncia de genes mesmo antre [[domínio (biologie)|domínios]].<ref>{{Citar periódico | outor=Baldo La, McClure M | títalo=Eibolution and horizontal trasfer of dUTPase-ancoding genes in biruses and their hosts | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=10438861 | jornal=J. Birol. | belume=73 | numero=9 | páiginas=7710–21 | anho=1999 | pmid=10438861}}</ref> La trasferéncia de genes tamien acunteciu antre ls ancestrales de las [[eucariontes|células eucarióticas]] i [[procariontes]], durante la aquisiçon de l [[cloroplasto]] i de la [[mitocóndria]].<ref name="ReferenceA">{{Citar periódico | outor=Pole La, Penny D | títalo=Eibaluating hypotheses fur the ouregin of eukaryotes | jornal=Bioessays | belume=29 | numero=1 | páiginas=74–84 | anho=2007 | pmid=17187354}}</ref> == Cunsequéncias == La eiboluçon anfluencia cada aspeto de la strutura i cumportamiento de l ourganismos. L más proeminente ye l cunjunto de adataçones físicas i cumportamentales que resultan de l porcesso de [[seleçon natural]]. Essas adataçones oumentan la atidon por cuntribuíren cun atebidades cumo busca por quemido, defesa contra predadores ó atraçon de parceiros sexuales. Outro resultado possible de la seleçon ye l aparecimiento de [[coperaçon (biologie)|coperaçon]] antre ourganismos, eibidenciada giralmente ne l auxílio a ourganismos aparentados, ó an anteraçones [[mutualismo (biologie)|mutualísticas]] ó [[simbiose|simbióticas]]. A lhongo prazo, la eiboluçon porduç nuobas speces, por meio de la dibison de populaçones ancestrales antre nuobos grupos que se tornan ancapazes de antercruzáren. Essas cunsequéncias de la eiboluçon son quemumente debedidas antre [[macroeboluçon]], que ye la eiboluçon que acuntece arriba de l nible de speces, i trata de fenómenos cumo la [[speciaçon]], i microeboluçon, que trata de las mudanças eibolutibas que ocorren drento dua spece, cumo la adataçon a un ambiente específico por detreminada populaçon. An giral, macroeboluçon ye l resultado de lhongos períodos de microeboluçon.<ref>{{Citar periódico | outor=Heindry AP, Kinnison MT | títalo=An antrodution to microebolution: rate, pattern, process | jornal=Genetica | belume=112–113 | numero=| páiginas=1–8 | anho=2001 | pmid=11838760}}</ref> Assi, la çtinçon antre micro i macroeboluçon nun ye absoluta, habendo solo ua defrença de tiempo antre ls dous porcessos.<ref>{{Citar periódico | outor=Lheroi AM | títalo=The scale andependence of eibolution | jornal=Eibol. Deb. | belume=2 | numero=2 | páiginas=67–77 | anho=2000 | pmid=11258392}}</ref> Inda assi, na macroeboluçon, las caratelísticas de to la spece ye que son cunsidradas. Por eisemplo, ua grande quantidade de bariaçon antre andebíduos premite que ua spece se adate debrebe a nuobos habitats, deminuindo las possiblidade de se tornar zaparecida, anquanto que ua grande ária de çtribuiçon oumenta la possiblidade de speciaçon, por fazer cun que seia más probable que parte de la populaçon quede eisolada. Neste sentido, microeboluçon i macroeboluçon puoden por bezes star apartadas.<ref name="SJGould2002"/> Un porblema cuncetual mui quemun ye acraditar-se que la eiboluçon ye progressiba, mas la seleçon natural nun ten un oubjetibo final, i nun porduç necessariamente ourganismos más cumplexos.<ref>[http://www.scian.com/askexpert_question.cfn?articleID=00071863-683B-1C72-9EB7809EC588F2D7 Scientific Amarican; Biology: Is the houman race eibolbing or debolbing?]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, beija tamien [[de-eiboluçon biológica]].</ref> Anque speces cumplexas tenéren eiboluído, esso acuntece cumo cunsequéncia andireta de l oumiento ne l númaro total de ourganismos, i formas de bida simples cuntinan sendo más quemuns.<ref name=Carroll>{{Citar periódico | outor=Carroll SB | títalo=Chance and necessity: the eibolution of morphological cumplexity and dibersity | jornal=Nature | belume=409 | numero=6823 | páiginas=1102-09 | anho=2001 | pmid=11234024}}</ref> Por eisemplo, la smagadora maiorie de las speces custitui-se de [[procarioto]]s microscópicos, que son respunsables por cerca de metade de la [[biomassa]] de l planeta, anque sou pequeinho tamanho,<ref>{{Citar periódico | outor=Whitman W, Coleman D, Wiebe W | títalo=Prokaryotes: the unsen manjority | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/95/12/6578 | jornal=Proc Natl Acad Sci U S La | belume=95 | numero=12 | páiginas=6578–83 | anho=1998 | pmid=9618454}}</ref> i cumponen ua grande parte de la biodibersidade na Tierra.<ref name=Schloss>{{Citar periódico | outor=Schloss P, Handelsman J | títalo=Status of the microbial census | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=15590780#r6 | jornal=Microbiol Mol Biol Reb | belume=68 | numero=4 | páiginas=686–91 | anho=2004 | pmid=15590780}}</ref> Assi, ourganismos simples cuntinan sendo la forma de bida dominante ne l planeta, sendo que la formas de bida más cumplexas parécen más dibersas solo porque son más eibidentes para nós.<ref>{{Citar periódico | outor=Nealson K | títalo=Post-Biking microbiology: new approaches, new data, new ansights | jornal=Ourig Lhife Eibol Biosph | belume=29 | numero=1 | páiginas=73–93 | anho=1999 | pmid=11536899}}</ref> === Adataçon === {{Artigo percipal|[[Adataçon (biologie)|Adataçon]]} } Adataçones son struturas ó cumportamientos que melhoran ua funçon specífica de l ourganismos, oumentando sue chance de subrebibir i reproduzir.<ref name=Darwin/> Eilhas son porduzidas por ua cumbinaçon de la porduçon cuntina de pequeinhas mudanças aleatórias nas caratelísticas ([[mutaçon]]es) , i de la seleçon natural de las bariantes melhor ajustadas al sou ambiente.<ref>{{Citar periódico | outor=Orr H | títalo=The genetic theory of adatation: la brief story | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=6 | numero=2 | páiginas=119–27 | anho=2005 | pmid=15716908}}</ref> Esse porcesso puode causar tanto l ganho dua nuoba propiadade, cumo la perda dua propiadade ancestral. Un eisemplo que demunstra esses dous tipos de mudança ye la adataçon bateriana la antibióticos. Mutaçones que causan [[Resisténcia antibiótica|resisténcia la antibióticos]] puoden modificar l albo de la droga ó remober ls trasportadores que premiten que la droga antre na célula.<ref>{{Citar periódico | outor=Nakajima La, Sugimoto Y, Yoneyama H, Nakae T | títalo=High-lheble fluoroquinolone resistance in Pseudomonas aeruginosa due to anterplay of the MexAB-OuprM efflux pump and the DNA gyrase mutation | url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/mandi/46/6/46_391/_article/-char/en | jornal=Microbiol. Eimmunol. | belume=46 | numero=6 | páiginas=391–95 | anho=2002 | pmid=12153116}}</ref> Inda assi, muitas caratelísticas que parécen ser simples adataçones puoden ser [[sataçon]]es: struturas que oureginalmente surgiran cumo adataçones para zampenhar detreminada funçon, mas que durante l porcesso eibolutibo, coincidentemente se tornórun úteles ne l zampenho dua outra funçon.<ref name="SJGould2002"/> Un eisemplo ye l lhagarto africano ''[[Holaspis]] guentheri'', que zambolbiu ua cabeça stremamente fina para se sconder an pequeinhas cabidades, cumo puode ser percebido al mirar-se para speces aparentadas. Inda assi, nessa spece la cabeça se tornou tan fina que auxilia l animal a planar quando saltando antre arbles - ua sataçon.<ref name=GouldStrutP1235/> [[Fexeiro:Whale skeleton.png|350px|thumb|right|Scaleto dua [[baleia]], ''la'' i ''b'' corresponden als uossos de las [[barbatana]]s, que se adatórun de uossos de l [[Nembro (anatomie)|nembros]] anteriores: anquanto ''c'' andica ls uossos de ls nembros posteriores [[orgon bestigial|bestigiales]].<ref>{{Citar periódico | outor=Bejder L, Preça de casa BK | títalo=Lhimbs in whales and lhimblessness in other bertebrates: mechanisms of eibolutionary and debelopmental trasformation and lhoss | jornal=Eibol. Deb. | belume=4 | numero=6 | páiginas=445-58 | anho=2002 | pmid=12492145}}</ref>]] Ua adataçon acuntece pula modificaçon gradual de struturas eisistentes. Struturas cun ourganizaçon anterna semelhante puoden tener funçones mui defrentes an ourganismos aparentados. Esso ye resultado dua sola [[Homologie (biologie)|strutura ancestral]] que se adatou para funcionar de formas defrentes an cada lhinhaige. Ls uossos nas asas de morcieganos, por eisemplo, son struturalmente similares tanto cun las manos houmanas cumo cun las barbatanas de focas, debido a la çcendéncia dessas struturas dua ancestral quemun que tamien tenie cinco dedos na stremidade de cada nembro anterior. Outras caratelísticas anatómicas solas, cumo [[uosso sesamóide|uossos ne l pulso]] de l [[Panda-gigante|panda]], que forman un falso "polegar", andican que la lhinhaige eibolutiba dun ourganismo puode lhemitar que tipo de adataçon ye possible.<ref>{{Citar periódico | outor=Salesa MJ, Antón M, Peigné S, Morales J | títalo=Eibidence of la false thumb in la fossil carnibore clarifies the eibolution of pandas | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/103/2/379 | jornal=[[Procedings of the National Academy of Sciences|Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La.]] | belume=103 | numero=2 | páiginas=379–82 | anho=2006 | pmid=16387860}}</ref> Durante la adataçon, alguas struturas puoden perder la sue funçon i se tornáren [[strutura bestigial|struturas bestigiales]]<ref name=Fong>{{Citar periódico | outor=Fong D, Kane T, Culber D | títalo=Bestigialization and Lhoss of Nonfuntional Charaters | url=http://lhinks.jstor.org/sici?sici=0066-4162%281995%2926%3C249%3ABALONC%3E2.0.CO%3B2-2 | jornal=Ann. Reb. Ecol. Syst. | belume=26 | páiginas=249–68 | anho=1995 | doi=10.1146/annureb.s.26.110195.001341}}</ref>. Essas struturas puoden tener pouca ó nanhue funçon nua spece, anque tenéren ua funçon clara an especes ancestrales ó relacionadas. Eisemplos ancluen ls remanescentes nun funcionales de uolhos an alguns peixes de cabernas,<ref>{{Citar periódico | outor=Jeffery WR | títalo=Adatibe eibolution of eye degeneration in the Mexican blind cabefish | url=http://jhered.oxfordjournals.org/cgi/cuntent/full/96/3/185 | jornal=J. Heired. | belume=96 | numero=3 | páiginas=185–96 | anho=2005 | pmid=15653557}}</ref> asas an abes ancapazes de bolar<ref>{{Citar periódico | outor=Maxwell EE, Lharsson HC | títalo=Osteology and myology of the wing of the Emu (Dromaius nobaehollandiae), and its bearing on the eibolution of bestigial strutures | jornal=J. Morphol. | belume=268 | numero=5 | páiginas=423–41 | anho=2007 | pmid=17390336}}</ref> i la persença de uossos de l quadril an baleias i queluobras.<ref>{{Citar periódico | outor=Bejder L, Preça de casa BK | títalo=Lhimbs in whales and lhimblessness in other bertebrates: mechanisms of eibolutionary and debelopmental trasformation and lhoss | jornal=Eibol. Deb. | belume=4 | numero=6 | páiginas=445–58 | anho=2002 | pmid=12492145}}</ref> Eisemplos de struturas bestigiales an houmanos ancluen l [[siso|diente de l siso]],<ref>{{Citar periódico | outor=Silbestri AR, Singh I | títalo=The unresolbed porblen of the third molar: would people be bettener ouff without it? | url=http://jada.ada.org/cgi/cuntent/full/134/4/450 | jornal=Journal of the Amarican Dental Association (1939) | belume=134 | numero=4 | páiginas=450–55 | anho=2003 | pmid=12733778}}</ref> l [[cócix]]<ref name=Fong/> i l [[apéndice bermiforme]].<ref name=Fong/> Ua ária de pesquisa atual an [[biologie de l zambolbimiento]] eibolutiba ye la base zambolbimental de adataçones i sataçones.<ref>{{Citar periódico | outor=Johnson NA, Portener AH | títalo=Toward la new synthesis: population genetics and eibolutionary debelopmental biology | jornal=Genetica | belume=112–113 | numero=| páiginas=45–58 | anho=2001 | pmid=11838782}}</ref> Essa lhinha de pesquisa busca cumprender la ourige i eiboluçon de [[zambolbimiento ambrionário]] i cumo modificaçones ne ls porcessos de l zambolbimiento porduzen nuobas caratelísticas<ref>{{Citar periódico | outor=Baguña la J, Garcia-Fernàndeç J | títalo=Eibo-Debo: the lhong and winding road | url=http://www.ijdb.ehu.s/web/paper.php?doi=14756346 | jornal=Ant. J. Deb. Biol. | belume=47 | numero=7–8 | páiginas=705–13 | anho=2003 | pmid=14756346}}<br />*{{Citar periódico | outor=Gilbert SF | títalo=The morphogenesis of eibolutionary debelopmental biology | jornal=Ant. J. Deb. Biol. | belume=47 | numero=7–8 | páiginas=467–77 | anho=2003 | pmid=14756322}}</ref>. Esses studos ténen demunstrado que la eiboluçon puode alterar l zambolbimiento para criar nuobas struturas, cumo las struturas ambrionárias que forman uossos de la mandíbula an outros animales formando parte de l [[oubido médio]] an mamíferos.<ref>{{Citar periódico | outor=Allin EF | títalo=Eibolution of the mammalian middle ear | jornal=J. Morphol. | belume=147 | numero=4 | páiginas=403–37 | anho=1975 | pmid=1202224}}</ref> Ye tamien possible que struturas perdidas al lhongo de la eiboluçon reapareçan debido la mudanças an genes de l zambolbimiento, cumo ua mutaçon an [[galhinha]]s que faç cun que ls ambriones porduzan dientes similares als de [[crocodilo]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Harris MP, Hasso SM, Ferguson MW, Fallon JF | títalo=The debelopment of archosaurian first-generation teth in la chicken mutant | jornal=Curr. Biol. | belume=16 | numero=4 | páiginas=371–77 | anho=2006 | pmid=16488870}}</ref> === Co-eiboluçon === {{Artigo percipal|[[Co-eiboluçon]]}} Anteraçones antre ourganismos puoden porduzir tanto cunflito cumo coperaçon. Quando la anteraçon acuntece antre pares de speces, cumo un [[patógeno]] i un [[hospedeiro]], ó un [[predador]] i ua [[presa]], essas speces puoden zambolber séries de adataçones cumbinadas. Nesses causos, la eiboluçon dua spece causa adataçones nua outra. Essas mudanças na segunda spece, por sue beç, causan nuobas adataçones na purmeira. Esse ciclo de seleçon i repuosta ye chamado de [[co-eiboluçon]].<ref>{{Citar periódico | outor=Wade MJ | títalo=The co-eibolutionary genetics of ecological communities | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=8 | numero=3 | páiginas=185–95 | anho=2007 | pmid=17279094}}</ref> Un eisemplo ye la porduçon de [[tetrodotoxina]] nua spece de [[Caudados|salamandra]] ''([[Taricha granulosa]])'' i la eiboluçon de resisténcia a la tetrodotoxina an sou predador, ua [[Queluobra|serpente]] ''([[Thamnophis sirtalis]])''. Nesse par de presa i predador, ua [[corrida armamentista eibolutiba]] porduziu altos nibles de toxina na salamandra i correspendentemente altos nibles de resisténcia na queluobra<ref>{{Citar periódico | outor=Geffeney S, Brodie ED, Ruben PC, Brodie ED | títalo=Mechanisms of adatation in a predator-prey arms race: TTX-resistant sodiun channels | jornal=Science | belume=297 | numero=5585 | páiginas=1336–9 | anho=2002 | pmid=12193784}}<br />*{{Citar periódico | outor=Brodie ED, Ridenhour BJ, Brodie ED | títalo=The eibolutionary respunse of predators to dangerous prey: hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coebolution betwen gartener snakes and newts | jornal=Eibolution | belume=56 | numero=10 | páiginas=2067–82 | anho=2002 | pmid=12449493}}</ref>. === Coperaçon === {{Artigo percipal|[[Coperaçon (biologie)]]}} Inda assi, nin todas las anteraçones antre speces ambolben cunflito<ref>{{Citar periódico | outor=Sachs J | títalo=Coperation within and among species | jornal=J. Eibol. Biol. | belume=19 | numero=5 | páiginas=1415–8; çcussion 1426–36 | anho=2006 | pmid=16910971}}<br />*{{Citar periódico | outor=Nowak M | títalo=Fibe rules fur the eibolution of coperation | jornal=Science | belume=314 | numero=5805 | páiginas=1560–63 | anho=2006 | pmid=17158317}}</ref>. Muitos causos de anteraçones [[mutualismo (biologie)|mutuamente benéficas]] eiboluiran. Por eisemplo, eisiste ua coperaçon strema antre plantas i [[micorriza]]s que crecen subre las raízes, auxiliando na absorçon de nutrientes de l tierra.<ref>{{Citar periódico | outor=Paszkowski U | títalo=Mutualisn and parasitisn: the yin and yang of plant symbioses | jornal=Curr. Oupin. Plant Biol. | belume=9 | numero=4 | páiginas=364–70 | anho=2006 | pmid=16713732}}</ref> Essa ye ua anteraçon recíproca, yá que las plantas probénen a a micorriza açúcares de la [[fotossíntese]]. Nesse causo l fungo giralmente crece drento de las células de la planta, premitindo la troca de nutrientes, anquanto ambia senhales que reprimen l [[sistema eimunitário]] de la planta.<ref>{{Citar periódico | outor=Hause B, Festener T | títalo=Molecular and cell biology of arbuscular mycorrhizal symbiosis | jornal=Planta | belume=221 | numero=2 | páiginas=184–96 | anho=2005 | pmid=15871030}}</ref> La coperaçon tamien eiboluiu antre ourganismos de la mesma spece. Un causo stremo ye la [[eusocialidade|eussocialidade]], que puode ser ouserbada an [[anseto social|ansetos sociales]], cumo [[abelha]]s, [[cupin]]es i [[formiga]]s, adonde ansetos [[stéril|estéreis]] alimentan i defenden un pequeinho númaro de ourganismos de la [[quelónia (biologie)|quelónia]] que son capazes de se reproduzir. Nua scala inda menor, las [[célula somática|células somáticas]] que forman l cuorpo dun animal son lhemitadas an sue capacidade de se reproduzir para que se mantenha la stablidade ne l ourganismo i premita que un pequeinho númaro de [[célula germinatiba|células germinatibas]] porduza prole. Nesse causo, células somáticas respunden a senhales specíficos que las anstruen a crecer ó [[apotose|çtruir la si própias]]. Se las células eignoran esses senhales i tentan se multiplicar de forma desordenada, sou crecimiento çcontrolado causa [[cáncaro (tumor)|cáncaro]]< ref name=Bertran/>. Eimagina-se que esses eisemplos de coperaçon drento dua spece eiboluíran pul porcesso de [[seleçon de parentesco]], que cunsiste nun ourganismo agir de forma a oumentar la porbablidade de parientes porduziren prole.<ref>{{Citar periódico | outor=Rebe HK, Hölldobler B | títalo=The eimergence of la superorganisn through antergroup cumpetition | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/104/23/9736 | jornal=Proc Natl Acad Sci U S La. | belume=104 | numero=23 | páiginas=9736–40 | anho=2007 | pmid=17517608}}</ref> Essa atebidade ye selecionada porque se l andebíduo que ajuda ten alelos que promoben la atebidade de ajudar, ye probable que sous parientes tamien possuan esses alelos i, assi, esses alelos son passados adelantre.<ref>{{Citar periódico | outor=Axelrod R, Hamilton W | títalo=The eibolution of coperation | jornal=Science | belume=211 | numero=4489 | páiginas=1390–96 | anho=1981 | pmid=7466396}}</ref> Outros porcessos que puoden promober la coperaçon ancluen [[seleçon de grupo]], adonde la coperaçon fornece benefícios para un grupo de ourganismos.<ref>{{Citar periódico | outor=Wilson EO, Hölldobler B | títalo=Eusociality: ouregin and cunsequences | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/102/38/13367 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=102 | numero=38 | páiginas=13367–71 | anho=2005 | pmid=16157878}}</ref> === Speciaçon === {{Artigo percipal|[[Especiaçon]]}} [[Fexeiro:Speciation modes edit pt.svg|left|thumb|300px|Ls quatro macanismos de [[speciaçon]].]] [[Speciaçon]] ye l porcesso pul qual ua spece diberge, porduzindo dues ó más speces çcendentes.<ref name=Gabrilets>{{Citar periódico | outor=Gabrilets S | títalo=Perspetibe: models of speciation: what habe we lhearned in 40 years? | jornal=Eibolution | belume=57 | numero=10 | páiginas=2197–215 | anho=2003 | pmid=14628909}}</ref> Eibentos de speciaçon fúrun ouserbados dibersas bezes, tanto an cundiçones cuntroladas de lhaboratório cumo na natureza<ref>{{Citar periódico | outor=Jiggines CD, Bridle JR | títalo=Speciation in the apple maggot fly: la blend of bintages? | jornal=Trends Ecol. Eibol. (Amst.) | belume=19 | numero=3 | páiginas=111–4 | anho=2004 | pmid=16701238}}<br />*{{Citar web | outhor = Boxhorn, J | data = 1995 | url = http://www.talkorigines.org/faqs/faq-speciation.html | títalo = Ouserbed Anstances of Speciation | publicado = The TalkOrigines Archibe | acessdata = 2007-05-10}}<br />*{{Citar periódico | outor=Weinberg JR, Starczak BR, Jorg, D | títalo=Eibidence fur Rapid Speciation Following la Founder Eibent in the Lhaboratory | jornal=Eibolution | belume=46 | numero=4 | páiginas=1214–20 | anho=1992 | doi=10.2307/2409766}}</ref>. An ourganismos de reproduçon sexuada, la speciaçon resulta de l isolamiento reprodutibo seguido por dibergéncia antre las lhinhaiges. Hai quatro tipos de macanismos de speciaçon, sendo la [[speciaçon alopátrica]] cunsidrada la más quemun an animales. Esse tipo de speciaçon acuntece quando populaçones son eisoladas geograficamente, por [[fragmentaçon de habitat]] ó migraçon, por eisemplo. Cumo las fuorças eibolutibas passan a atuar andependientemente nas populaçones eisoladas, la separaçon bai, eibentualmente, porduzir ourganismos ancapazes de se antercruzáren.<ref>{{Citar periódico | outor=Hoskin CJ, Higgle M, McDonald KR, Moritç C | data=2005 | títalo=Reinforcement dribes rapid allopatric speciation | jornal=Nature | belume=437 | páiginas=1353–356 | doi=10.1038/nature04004}}</ref> L segundo macanismo de speciaçon a ser cunsidrado ye la [[speciaçon peripátrica]], que acuntece quando pequeinhas populaçones de ourganismos son eisoladas nun nuobo ambiente. Eilha difre de la speciaçon alopátrica pul fato de las populaçones eisoladas séren mui menores de l que la populaçon parental. Nesse causo, l [[eifeito fundador]] causa ua speciaçon rápida tanto pula deriba genética ouriunda de l eifeito fundador cumo pula rápida açon de la seleçon natural subre un [[Pol de genes|cunjunto de genes]] pequeinho.<ref>{{Citar periódico | outor=Templeton AR | títalo=The theory of speciation bie the founder principle | url=http://www.genetics.org/cgi/reprint/94/4/1011 | jornal=Genetics | belume=94 | numero=4 | páiginas=1011–38 | anho=1980 | pmid=6777243}}</ref> L terceiro macanismo de speciaçon ye la [[especiaçon parapátrica]]. Eilha ye similar a la speciaçon peripátrica na medida an que ua populaçon pequeinha acupa un nuobo habitat, mas difre porque nun hai separaçon física antre essas populaçones. L que acuntece ye que la speciaçon resulta de la eiboluçon de macanismos que reduzen l fluxo génico antre las dues populaçones.<ref name=Gabrilets/> Giralmente esso acuntece quando hai algua mudança drástica ne l ambiente de la spece parental. Un eisemplo ye la [[gramínea]] ''[[Anthoxanthun|Anthoxanthun odoratun]]' ', que puode passar por speciaçon parapátrica an repuosta la poluiçon lhocalizada de metales de minas.<ref>{{Citar periódico | outor=Antonobics J | títalo=Eibolution in closely adjacent plant populationes X: lhong-tern persistence of prereprodutibe isolation at a mine boundary | jornal=Heiredity | belume=97 | numero=1 | páiginas=33–37 | anho=2006 | pmid=16639420 | url=http://www.nature.com/hdy/journal/b97/n1/full/6800835a.html}}</ref> Neste causo, plantas cun resisténcia a altos nibles de metales ne l tierra eiboluen. La seleçon contra cruzamientos cula populaçon parental sensible la metales porduç ua mudança ne l tiempo de floraçon de las plantas resistentes, causando isolamiento reprodutibo. La seleçon contra híbridos antre las dues populaçones puode causar l que ye chamado de ''reforço'', que ye la eiboluçon de caratelísticas que promoben l cruzamiento drento de detreminada spece, assi cumo [[çlocamiento de carátener]], que acuntece quando dues speces se tornan más çtintas an aparéncia.<ref>{{Citar periódico | outor=Nosil P, Crespi B, Gries R, Gries G | títalo=Natural seletion and dibergence in mate prefrence during speciation | jornal=Genetica | belume=129 | numero=3 | páiginas=309–27 | anho=2007 | pmid=16900317}}</ref> [[Fexeiro:Darwin's finches.jpeg|frame|right|L [[Isolamiento geográfico]] de l [[Geospiza|Tentilhones de Darwin]] de las [[Ilhas Galápagos]] porduziran más dua dúzia de speces.]] Finalmente, quando hai [[speciaçon simpátrica]], speces diberge sin ua barreira geográfica antre eilhas ó mudanças drásticas ne l ambiente. Esse tipo de speciaçon ye cunsidrado ralo, yá que ua pequeinha quantidade de fluxo génico puode remober las defrenças genéticas antre partes dua populaçon<ref>{{Citar periódico | outor=Sabolainen B, Anstett M-C, Lhexer C, Hutton I, Clarkson JJ, Norup MB, Powell MP, Springate D, Salamin N, Baker WJr | data=2006 | títalo=Sympatric speciation in palms on an oceanic island | jornal=Nature | belume=441 | páiginas=210–13 | pmid=16467788}}<br />*{{Citar periódico | outor=Barluenga M, Stölting KN, Salzburger W, Muschick M, Meyer La | data=2006 | títalo=Sympatric speciation in Nicaraguan cratener lhake cichlid fish | jornal=Nature | belume=439 | páiginas=719–723 | pmid=16467837}}</ref>. An giral, la speciaçon simpátrica an animales eisige la eiboluçon tanto de [[polimorfismo (biologie)|defrenças genéticas]] cumo de [[acasalamiento prefrencial]], para premitir que l isolamiento reprodutibo eibolua.<ref>{{Citar periódico | outor=Gabrilets S | títalo=The Maynard Smith model of sympatric speciation | jornal=J. Theor. Biol. | belume=239 | numero=2 | páiginas=172–82 | anho=2006 | pmid=16242727}}</ref> Un tipo de eiboluçon simpátrica ambolbe l cruzamiento antre dues speces aparentadas, porduzindo ua nuoba spece [[Híbrido (biologie)|híbrida]]. Esse tipo de speciaçon nun ye quemun an animales, yá que híbridos son quemumente ambiables ó stéreis, porque nun hai pareamiento antre ls [[cromossomos homólogos]] de cada progenitor durante la meiose. Eilha ye más quemun an plantas, porque plantas frequentemente dobran l númaro de cromossomos, formando [[Poliploidie|poliplóides]]. Esso premite l pareamiento de cada cromossomo cun sou homólogo durante la meiose, yá que ls cromossomos de cada progenitor yá se apersentan an pares<ref>Belderok, Bob & Hanes Mesdag & Dingena La. Donner. (2000) ''Bread-Making Quality of Wheat''. Springer. p.3. ISBN 0-7923-6383-3.<br />*Hancock, James F. (2004) ''Planti Eibolution and the Ouregin of Crop Species''. CABI Publishing. ISBN 0-85199-685-X.</ref>. Un eisemplo desse tipo de speciaçon acunteciu quando las speces ''[[Arabidopsis thaliana]]'' i ''Arabidopsis arenosa'' se hibridizórun para formar la nuoba spece ''Arabidopsis suecica''.<ref>{{Citar periódico | outor=Jakobsson M, Hagenblad J, Tabaré S, ''eit al'' | títalo=A unique recent ouregin of the allotetraploid species Arabidopsis suecica: Eibidence fron nuclear DNA markers | jornal=Mol. Biol. Eibol. | belume=23 | numero=6 | páiginas=1217–31 | anho=2006 | pmid=16549398}}</ref> Esso acunteciu hai cerca de 20.000 anhos atrás <ref>{{Citar periódico | outor=Säll T, Jakobsson M, Lhind-Halldén C, Halldén C | títalo=Chloroplast DNA andicates la single ouregin of the allotetraploid Arabidopsis suecica | jornal=J. Eibol. Biol. | belume=16 | numero=5 | páiginas=1019–29 | anho=2003 | pmid=14635917}}</ref> i l porcesso de speciaçon fui reproduzido an lhaboratório, premitindo l estudo de ls macanismos genéticos ambolbidos ne l porcesso.<ref>{{Citar periódico | outor=Bomblies K, Weigel D | títalo=Arabidopsis-la model genus fur speciation | jornal=Curr Oupin Genet Deb | belume=17 | numero=6 | páiginas=500-504 | anho=2007 | pmid=18006296}}</ref> De fato, eibentos de poliploidizaçon nua spece puoden ser ua causa quemun de isolamiento reprodutibo, yá que metade de ls cromossomos duplicados nun eirá parear quando ocorrer cruzamiento cun ourganismos sin essa duplicaçon.<ref name=Semon/> Eibentos de speciaçon son amportantes na teorie de l [[eiquilíbrio pontuado]], que splica la eisisténcia de l padron ouserbado ne l registro fócil de "splusones" de eiboluçon antre lhongos períodos de [[stase]], an que las speces se mantén relatibamente sin mudanças.<ref name=pe1972>Niles Eildredge and Stephen Jay Gould, 1972. [http://www.blackwellpublishing.com/ridley/classitexts/eildredge.asp "Puntuated eiquilibria: an alternatibe to phyletic gradualisn"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} In pt.J.M. Schopf, ed., ''Models in Paleobiology''. San Francisco: Freman Coper. pp. 82-115. Reprinted in N. Eildredge ''Eiquipa frames''. Princeton: Princeton Ounib. Press. 1985</ref> Nessa teorie, la speciaçon i la rápida eiboluçon son relacionadas, cun seleçon natural i deriba genética atuando más fuortemente an ourganismos speciando an nuobos habitats ó cun pequeinho tamanho populacional. Cumo resultado, ls períodos de stase ne l registro fócil corresponden a la populaçon parental, i ls ourganismos passando por speciaçon i rápida eiboluçon son ancontrados an pequeinhas populaçones geograficamente restritas., sendo raramente preserbados cumo fóceles.<ref>{{Citar periódico | outor=Gould SJ | títalo=Tiempo and mode in the macroebolutionary reconstrution of Darwinisn | url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/91/15/6764 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=91 | numero=15 | páiginas=6764–71 | anho=1994 | pmid=8041695}}</ref> {{-}} ==== Barreiras al cruzamiento antre speces ==== Barreiras reprodutibas al cruzamiento puoden ser classeficadas an ''pré-zigóticas'' ó ''pós-zigóticas''.<ref name= Teach2/> La çtinçon antre las dues ye definida se la barreira prebine la formaçon de prole antes ó depuis de la fertilizaçon de l óbulo. ===== Barreiras que prebinen la fertilizaçon ===== Barreiras pré-zigóticas son aqueilhas que ampeden la cópula antre las speces, ó anton ampeden la fertilizaçon de l óbulo causo la spece tente cruzar.<ref name= PBS>{{Citar periódico | anho=2001 | publication-data=| cuntribution=Glossary | cuntribution-url=http://www.pbs.org/wgbh/eibolution/lhibrary/glossary/andex.html | títalo=Eibolution Lhibrary | eiditora=WGBH Eiducational Foundation | url=http://www.pbs.org/wgbh/eibolution/lhibrary/faq/cat03.html | formato=web resource | acessdata=2008-01-23 }}.</ref> Alguns eisemplos son: [[Fexeiro:Lampyris noctiluca.jpg|thumb|upright|left|150px|Defrentes speces de [[baga-lhume]]s nun reconhecen ls senhales de outras speces, i por bias desso, nun cruzan.]] * '''Isolamiento temporal''' – Acuntece quando speces copulan an tiempos defrentes. Populaçones de dues speces amaricanas de gambá (''Spilogale gracilis'' i ''Spilogale putorius'') ténen çtribuiçones subrepostas, mas se manténen cumo speces apartadas porque la purmeira acasala ne l berano i la segunda ne l ambierno.<ref name= Teach2/> * '''Isolamiento cumportamental''' – Senhales que stimulan ua repuosta sexual puoden ser suficientemente defrentes para ampedir l acasalamiento. L brilho rítmico de l [[baga-lhume]]s ye specífico de cada espece i antoce funciona cumo barreira pré-zigótica.<ref>{{Citar web | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4054/is_200406/ai_n9429720/pg_1 | títalo = Flash Signals, Nutial Gifts and Female Prefrence in Photinus Fireflies | acessdata = 2007-09-03 | ultimo = Cratsley | purmeiro = Christopher K | data = 2004 | obra = Antegratibe and Cumparatibe Biology | publicado = bNet Research Centener }}</ref> * '''Isolamiento macánico''' – Defrenças anatómicas an struturas reprodutibas puoden ampedir l cruzamiento. Esso ye berdade specialmente an plantas que zambolbírun struturas specíficas adatadas la alguns [[polinizaçon|polinizadores]]. Morcieganos que se alimentan de nétar percuran por flores guiados por sou sistema de [[ecolocalizaçon]]. Assi, plantas que dependen desses morcieganos cumo polinizadores eiboluíran flores acusticamente [[cunspicuidade|cunspícuas]], que auxilian na sue deteçon.<ref>{{Citar periódico |outhor=Heilbersen D, Holderied M, & Heilbersen L |title= Echoes of bat-pollinated bell-shaped flowers: cunspicuous fur netar-feding bats?|journal=The Journal of Spurmental Biology|belume=206 |issue=1 |pages=1025–1034|year=2003 | doi= 10.1242/jeb.00203|acessdate=2008-01-24}}</ref> * '''Isolamiento gamético''' – Ls gámetas de las dues speces son quimicamente ancumpatibles, ampedindo la fertilizaçon. L reconhecimiento de gámetas puode ser baseado an moléculas specíficas na superfice de l óbulo, que se lhigan solo la moléculas cumplementares ne l spermatozóide.<ref name= Teach2/> * '''Isolamiento geográfico/de habitat''' – ''Geográfico:'' Las dues speces stan apartadas por barreiras físicas de ancha scala, cumo ua muntanha, un cuorpo de auga ó barreiras físicas custruídas por houmanos. Essas barreiras ampeden l fluxo génico antre ls grupos eisolados. Esso ye eilustrado pula dibergéncia antre speces de plantas an lhados oupostos de la [[muralha de la China]].<ref>{{Citar web | url = http://antl.amboj.org/news/2003/030415/full/news030414-3.html | títalo = Great Wall blocks gene flow | acessdata = 2007-12-30 | ultimo = Pilcher | purmeiro = Heilen | data = 2003 | obra = Nature News | publicado = Nature Publishing Group }}</ref> ''Habitat:'' Las dues speces prefíren habitats defrentes, mesmo bibendo, an giral, na mesma ária, i assi son ancapazes de se ancontrar. Por eisemplo, moscas de l género ''Rhagoletis'' ténen cumo planta hospedeira oureginal la spece ''Crataegus monogyna''. Quando maçaneiras fúrun antroduzidas an sou habitat, más de 300 anhos atrás, alguas moscas passórun a outelizar essa planta. Studos mostran que, hoije an die, moscas ténen ua preferéncia genética pula planta an que son ancontradas, i la cópula acuntece na planta. Assi, mesmo sendo ancontradas nas mesmas árias, sou isolamiento ecológico ye suficiente, i dibergéncia genética ocorreu.<ref name= Teach2/> Assi, esse ye tamien un causo de speciaçon simpátrica. ===== Barreiras atuando apuis de la fertilizaçon ===== [[Fexeiro:Mule (1).jpg|thumb|upright|right|150px|La [[mula]] ye l híbrido dua [[cabalho|égua]] cun un [[Asno|burro]], i ye giralmente anfértil.]] Barreiras pós-zigóticas son aqueilhas que ocorren apuis de la fertilizaçon, giralmente resultando na formaçon dun [[zigoto]] híbrido que ye anfértil ó ambiable. Esso giralmente ye resultado de ancumpatiblidade ne ls cromossomos de l zigoto. Un zigoto ye un [[óbulo]] [[fertilizaçon|fertilizado]] antes de se debedir, ó l ourganismo que se ouregina desse óbulo fertilizado. Ambiábel quier dezir ancapaç de chegar a la eidade adulta.<ref name= PBS/> Eisemplos ancluen: * '''Biablidade de l híbrido reduzida''' – Acuntece zambolbimiento ancumpleto i muorte de la prole.<ref>{{Citar periódico | ultimo=Lu, Guoqing & Bernatcheç, Lhouis | títalo=Spurmental eibidence fur reduced hybrid biablity betwen dwarf and normal ecotypes of lhake whitefish (Coregonus clupeaformis Mitchill) | jornal=Procedings: Biological Sciences | belume=265 | numero=1400 | data=1998 | páiginas=1025–1030 | url=http://lhinks.jstor.org/sici?sici=0962-8452(19980607)265%3A1400%3C1025%3AEEFRHB%3E2.0.CO%3B2-2 | acessdata=2007-12-30}}</ref> * '''Fertilidade de l híbrido reduzida''' – Mesmo que dues speces defrentes acasalen, la prole porduzida puode ser anfértil. Cruzamientos antre speces ne l género de l cabalho (''[[Eiquus]]''), tenden a porduzir proles biables mas anférteis. Por eisemplo, cruzamientos de zebra&nbsp;x&nbsp;cabalo i zebra&nbsp;x&nbsp;burro porduzen ourganismos stéreis. L cruzamiento de cabalo&nbsp;x&nbsp;burro porduç mulas stéreis. Mui raramente, ua mula fémea puode ser fértil.<ref>{{Citar web | url = http://www.bryancore.org/cgi-bin/hdb.pl?field=Genus&query=eiquus&submit=Search%21 | títalo = HybriDatabase: a cumputener repository of ourganismal hybridization data | acessdata = 2007-05-10 | ultimo = Wod | data = 2001 | obra = Study Group Çcontinuity: Understanding Biology in the Lhight of Creation | publicado = Baraminology }}</ref> * '''Degeneraçon de l Híbrido''' – Alguns híbridos son férteis por ua sola geraçon, se tornando anton stéreis ó ambiables..<ref>{{Citar periódico | ultimo=Breuweri, Johanne & Werreni, John | purmeiro=| títalo=Hybrid breakdown betwen two haploid species: the role of nuclear and cytoplasmic genes. | jornal=Eibolution | belume=49 | numero=4 | data=1995 | formato=pdf | páiginas=705–717 | url=http://www.rochestener.edu/college/bio/lhabs/WerrenLab/WerrenPapers-PDF/1995_BreuwerWerren_HybridBreakdown.pdf | acessdata=2007-12-30}}</ref> {{clear}} === Stinçon === {{Artigo percipal|[[Stinçon]]}} [[Fexeiro:Tarbosaurus museum Muenster.jpg|thumb|left|225px|Un scaleto de ''[[Tarbosaurus]]''. Todos ls [[dinossauros]], cun sceçon de las [[abes]], se stinguiran ne l eibento de [[stinçon an massa]] antre l [[Stinçon K-T|Cretáceo i l Terciário]]]] [[Stinçon]] ye l zaparecimiento de to ua spece. La stinçon nun ye un eibento ancomun, yá que speces normalmente surge por speciaçon i zaparecen por stinçon.<ref>{{Citar periódico | outor=Benton MJ | títalo=Dibersification and stintion in the story of lhife | jornal=Science | belume=268 | numero=5207 | páiginas=52–58 | anho=1995 | pmid=7701342}}</ref> De fato, quaije todas las speces de planta i animal que yá eisistiran hoije stan zaparecidas.<ref>{{Citar periódico | outor=Raup DM | títalo=Biological stintion in earth story | jornal=Science | belume=231 | numero=| páiginas=1528–33 | anho=1986 | pmid=11542058}}</ref> Essas stinçones acuntírun cuntinamente durante to la stória de la bida, anque haber picos nas taxas de stermínio an eibentos de [[stinçon an massa]].<ref name=Raup>{{Citar periódico | outor=Raup DM | títalo=The role of stintion in eibolution | url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/91/15/6758.pdf | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=91 | numero=15 | páiginas=6758–63 | anho=1994 | pmid=8041694}}</ref> La stinçon antre l [[Cretáceo]] i l [[Terciário]] ([[Stinçon K-T]]), na qual ls dinossauros zaparecírun, ye la más coincida. Inda assi, un eibento anterior, la [[stinçon de l Permiano-Triássico]], fui inda más sebera, lhebando cerca de 96% de las speces anton eisistentes al stermínio.<ref name=Raup/> La stinçon de l [[Holoceno]] ye un porcesso de zaparecimiento de speces an massa ocorrendo atualmente, an decorréncia de la spanson de la spece houmana pul globo ne ls redadeiros miles de anhos. Taxas de stinçon atuales son de 100 a 1000 bezes maiores de l que las taxas normales, i até 30% de las speces puode star zaparecida até l meio deste seclo.<ref>{{Citar periódico | outor=Nobacek MJ, Cleland EE | títalo=The current biodibersity stintion eibent: scenarios fur mitigation and recobery | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/98/10/5466 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=98 | numero=10 | páiginas=5466–70 | anho=2001 | pmid=11344295}}</ref> Atebidades houmanas son hoije la percipal causa de la stinçon an massa atual<ref>{{Citar periódico | outor=Pimn S, Raben P, Peterson La, Sekercioglu CH, Ehrlich PR | títalo=Houman ampats on the rates of recent, persent, and feture bird stintiones | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/103/29/10941 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=103 | numero=29 | páiginas=10941–6 | anho=2006 | pmid=16829570}}<br />*{{Citar periódico | outor=Varnosky AD, Koch PL, Feranec RS, Wing SL, Shabel AB | títalo=Assessing the causes of lhate Pleistocene stintiones on the cuntinents | jornal=Science | belume=306 | numero=5693 | páiginas=70–05 | anho=2004 | pmid=15459379}}</ref> i l [[calecimiento global]] puode acelerar inda más essa stinçon ne l feturo.<ref>{{Citar periódico | outor=Lhewis OT | títalo=Climate change, species-area curbes and the stintion crisis | url=http://www.journals.royalsoc.ac.uk/cuntent/711761513317h856/fulltext.pdf | jornal=Philos. Tranes. R. Soc. Lhond., B, Biol. Sci. | belume=361 | numero=1465 | páiginas=163–71 | anho=2006 | pmid=16553315}}</ref> L papel de la stinçon na eiboluçon depende de l tipo de stinçon que ye cunsidrada. Las causas de las baixas taxas de eiboluçon, que atuan cuntinamente i son respunsables pula maior parte de las stinçones, nun son bien coincidas, i puoden ser l resultado de la cumpetiçon antre las speces por recursos cumpartilhados.<ref name=Kutschera/> Se la cumpetiçon de outras speces puode alterar la chance de detreminada spece subrebibir, esso poderie porduzir seleçon natural ne l nible de speces, an cuntraposiçon a la que acuntece ne l nible de ourganismos.<ref name=Gould/> Las stinçones an massa antermitentes tamien son amportantes, mas al ambés de agir cumo fuorça seletiba, eilhas reduzen drasticamente la dibersidade, de forma nun specífica, promobendo picos de [[radiaçon adatatiba]] i speciaçon nas speces subrebibentes.<ref name=Raup/> == Stória eibolutiba de la bida == === Ourige de la bida === {{artigos percipales|[[Ourige de la bida]] i [[Abiogénese]]}} La ourige de la [[bida]] ye l precursor neçairo para la eiboluçon biológica, mas perceber que la eiboluçon acunteciu depuis de ls ourganismos aparecíren pula purmeira beç, i ambestigar cumo esto acunte, nun depende na cumprenson eisata de cumo la bida ampeçou.<ref>{{Citar web | ultimo = Isaak | purmeiro = Mark | anho = 2005 | títalo = Clain CB090: Eibolution without abiogenesis | publicado = [[TalkOrigines Archibe]] | url = http://www.talkorigines.org/andexc/CB/CB090.html | acessdata = 2007-05-13}}</ref> L [[cunsenso científico]] atual ye de que la [[bioquímica]] cumplexa que custitui la bida probén de reaçones químicas más simples, mas que nun ye claro cumo acunteciu esta trasiçon.<ref>{{Citar periódico | outor=Peretó J | títalo=Cuntrobersies on the ouregin of lhife | url=http://www.ein.microbios.org/0801/0801023.pdf | jornal=Ant. Microbiol. | belume=8 | numero=1 | páiginas=23–31 | anho=2005 | pmid=15906258}}</ref> Nun hai muitas certezas subre ls purmeiros zambolbimientos de la bida, la strutura de ls purmeiros seres bibos, ó la eidantidade ó natureza de l [[redadeiro ancestral quemun]] ó de l [[pol genético]] ancestral.<ref>{{Citar periódico | outor=Lhuisi PL, Ferri F, Stano P | títalo=Approaches to semi-synthetic minimal cells: la rebiew | jornal=Naturwissenschaften | belume=93 | numero=1 | páiginas=1–13 | anho=2006 | pmid=16292523}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Trebors JT, Abel DL | títalo=Chance and necessity de l not splain the ouregin of lhife | jornal=Cell Biol. Ant. | belume=28 | numero=11 | páiginas=729–39 | anho=2004 | pmid=15563395}}{{Citar periódico | outor=Fuorterre P, Benachenhou-Lhahfa N, Cunfalonieri F, Duguet M, Eilie C, Lhabedan B | títalo=The nature of the lhast ounibersal ancestor and the rot of the tre of lhife, still oupen questiones | jornal=BioSystems | belume=28 | numero=1–3 | páiginas=15–32 | anho=1992 | pmid=1337989}}</ref> Cumo cunsequéncia, nun hai cunsenso científico subre cumo la bida surgiu. Alguas perpuostas ancluen moléculas capazes de outo-replicaçon, cumo l [[RNA]]<ref>{{Citar periódico | outor=Joyce GF | títalo=The antiquity of RNA-based eibolution | jornal=Nature | belume=418 | numero=6894 | páiginas=214–21 | anho=2002 | pmid=12110897}}</ref> i la custruçon de células simples.<ref>{{Citar periódico | outor=Trebors JT, Psenner R | títalo=Fron self-assembly of lhife to persent-day baterie: la possible role fur nanocells | jornal=FEMS Microbiol. Reb. | belume=25 | numero=5 | páiginas=573–82 | anho=2001 | pmid=11742692}}</ref> === Ourige quemun === {{artigos percipales|[[Eibidéncias de la eiboluçon]], [[Ourige quemun]] i [[Homologie (biologie)|Homologie]]} } [[Fexeiro:Ape skeletons pt.jpg|right|320px|thumbnail|Ls [[Hominidae|hominídeos]] son çcendentes dun [[ourige quemun|ancestral quemun]].]] Todos ls [[seres bibos]] de la [[Tierra]] çcenden dun ancestral quemun ó dun pol genético ancestral.<ref>{{Citar periódico | outor=Penny D, Pole La | títalo=The nature of the lhast ounibersal common ancestor | jornal=Curr. Oupin. Genet. Deb. | belume=9 | numero=6 | páiginas=672–77 | anho=1999 | pmid=10607605}}</ref> Las speces atuales son un stádio ne l porcesso de eiboluçon, i la sue dibersidade resulta dua lhonga série de eibentos de speciaçon i stinçon.<ref>{{Citar periódico | outor=Batiste I, Walsh DA | títalo=Does the 'Ring of Lhife' ring true? | jornal=Trends Microbiol. | belume=13 | numero=6 | páiginas=256–61 | anho=2005 | pmid=15936656}}</ref> La [[ourige quemun]] de ls seres bibos fui einicialmente deduzida a partir de quatro simples fatos subre seres bibos: Purmeiro, eilhes ténen çtribuiçones geográficas que nun puoden ser splicadas por adataçones lhocales. Segundo, la dibersidade de la bida nun ye ua série de ourganismos cumpletamente solos, mas ls seres bibos ténen semelhanças morfológicas. Terceiro, caratelísticas bestigiales cun nanhue outelidade eibidente son parecidas cun caratelísticas ancestrales funcionales i finalmente, que ourganismos puoden ser classeficados usando estas semelhanças nua hierarquia de grupos amarrados uns ne ls outros.<ref name=Darwin/> Speces passadas tamien deixórun registos de la sue stória eibolutiba. [[Fócil|Fóceles]], juntamente cula anatomie cumparada de seres bibos eisistentes atualmente, custituen l registo morfológico ó anatómico.<ref name=Jablonski>{{Citar periódico | outor=Jablonski D | títalo=The feture of the fossil record | jornal=Science | belume=284 | numero=5423 | páiginas=2114–16 | anho=1999 | pmid=10381868}}</ref> Cumparando las anatomies de speces modernas i zaparecidas, paleontólogos puoden anferir las lhinhaiges dessas speces. Assi i todo, esta metodologie ten maior sucesso an ourganismos cun partes duras, tales cumo cunchas, uossos ó dientes. Para alhá desso, cumo ls procariontes cumo [[batéria]]s i [[archaea]] partilhan ua série lhemitada de morfologies quemuns, ls sous fóceis nun fornecen anformaçon subre la sue ascendéncia. Más recentemente, eibidéncias de ourige quemun probiírun de l studo de semelhanças [[bioquímica]]s antre ourganismos. Por eisemplo, todas las células bibas usan ls mesmos [[Ácido nucleico|ácidos nucleicos]] i [[aminoácido]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Mason SF | títalo=Ouregines of biomolecular handedness | jornal=Nature | belume=311 | numero=5981 | páiginas=19–23 | anho=1984 | pmid=6472461}}</ref> L zambolbimiento de la [[genética molecular]] rebelou l registo de la eiboluçon deixado ne ls [[genoma]]s de ls seres bibos: datando quando las speces dibergiran atrabeç de l [[reloijo molecular]] porduzido pulas mutaçones.<ref>{{Citar periódico | outor=Wolf YI, Rogozin IB, Grishin NB, Konin EB | títalo=Genome tres and the tre of lhife | jornal=Trends Genet. | belume=18 | numero=9 | páiginas=472–79 | anho=2002 | pmid=12175808}}</ref> Por eisemplo, cumparaçones antre sequéncias de DNA rebelórun la streita semelhança genética antre houmanos i chimpanzés i rebelou quando eisistiu un ancestral quemun a las dues speces.<ref>{{Citar periódico | outor=Barki La, Altheide TK | títalo=Cumparing the houman and chimpanze genomes: searching fur nedles in la haystack | jornal=Genome Res. | belume=15 | numero=12 | páiginas=1746–58 | anho=2005 | pmid=16339373}}</ref> === Eiboluçon de la bida === {{Artigo percipal|[[Cronologie de la eiboluçon]]}} [[Fexeiro:tree of life.svg|thumb|300px|left|[[Arble filogenética|Arble eibolutiba]] mostrando la dibergéncia de las speces atuales a partir de l sou ancestral quemun ne l centro.<ref name=Cicarelli>{{Citar periódico | outor=Cicarelli FD, Doerks T, bon Mering C, Crebey CJ, Snel B, Bork P | títalo=Toward outomatic reconstrution of la highly resolbed tre of lhife | jornal=Science | belume=311 | numero=5765 | páiginas=1283–87 | anho=2006 | pmid=16513982}}</ref> Ls trés [[domínio (biologie)|domínios]] stan queloridos de amarielho ([[batéria]]), azul ([[archaea]]) i burmeilho ([[Eucarioto]]).]] Apesar de la ancerteza subre cumo la bida ampeçou, ye claro que ls [[procarionte]]s fúrun ls purmeiros seres bibos a habitar la Tierra,<ref name=Cabalhier-Smith>{{Citar periódico | outor=Cabalhier-Smith T | títalo=Cell eibolution and Earth story: stasis and rebolution | url=http://www.journals.royalsoc.ac.uk/cuntent/0164755512w92302/fulltext.pdf | jornal=Philos Tranes R Soc Lhond B Biol Sci | belume=361 | numero=1470 | páiginas=969–1006 | anho=2006 | pmid=16754610}}</ref> hai aprossimadamente 3-4 mil milhones de anhos<ref>{{Citar periódico | outor=Schopf J | títalo=Fossil eibidence of Archaean lhife | jornal=Philos Tranes R Soc Lhond B Biol Sci | belume=361 | numero=1470 | páiginas=869–85 | anho=2006 | pmid=16754604}}<br />*{{Citar periódico | outor=Altermann W, Kazmierczak J | títalo=Archean microfossils: la reappraisal of early lhife on Earth | jornal=Res Microbiol | belume=154 | numero=9 | páiginas=611–17 | anho=2003 | pmid=14596897}}</ref>. Nun ocorrírun nanhues mudanças óbbias an [[morfologie (biologie)|morfologie]] ó ourganizaçon telmoble nestes ourganismos durante ls próssimos miles de milhon de anhos.<ref>{{Citar periódico | outor=Schopf J | títalo=Çparate rates, differing fates: tiempo and mode of eibolution changed fron the Precambrian to the Phanerozoic. | url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/91/15/6735 | jornal=Proc Natl Acad Sci U S La | belume=91 | numero=15 | páiginas=6735–42 | anho=1994 | pmid=8041691}}</ref> La próssima grande inobaçon na eiboluçon fúrun ls [[eucarionte]]s. Estes surgiran a partir de batérias antigas tenéren sido rodeadas por antecessores de células eucarióticas, nua associaçon coperatiba chamada de [[andossimbiose]].<ref name="ReferenceA"/><ref name=Dyall>{{Citar periódico | outor=Dyall S, Brown M, Johnson P | títalo=Ancient ambasiones: fron andosymbionts to ourganelles | jornal=Science | belume=304 | numero=5668 | páiginas=253–57 | anho=2004 | pmid=15073369}}</ref> La batéria ancapsulada i la célula hospedeira sofrírun eiboluçon, cula batéria a eiboluir an [[mitocóndria]]s ó an [[hidrogenossoma]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Martin W | títalo=The missing lhink betwen hydrogenosomes and mitochondria | jornal=Trends Microbiol. | belume=13 | numero=10 | páiginas=457–59 | anho=2005 | pmid=16109488}}</ref> Ua segunda catura de seres semelhantes la [[cianobatéria]]s lhebou a la formaçon de [[cloroplasto]]s an oucas i plantas<ref>{{Citar periódico | outor=Lhang B, Gray M, Burger G | títalo=Mitochondrial genome eibolution and the ouregin of eukaryotes | jornal=Annu Reb Genet | belume=33 | páiginas=351–97 | anho=1999 | pmid=10690412}}<br />*{{Citar periódico | outor=McFadden G | títalo=Andosymbiosis and eibolution of the plant cell | jornal=Curr Oupin Plant Biol | belume=2 | numero=6 | páiginas=513–19 | anho=1999 | pmid=10607659}}</ref>. La stória de la bida fui la stória de procariontes, archae i eucariontes unicelulares até hai cerca dun milhar de milhon de anhos atrás quando seres multicelulares ampeçórun a aparecer ne ls ouceanos durante l período [[Biota Eidiacarana|Eidiacarano]]< ref name=Cabalhier-Smith/>.<ref>{{Citar periódico | outor=DeLong I, Pace M | títalo=Ambironmental dibersity of baterie and archaea. | jornal=Syst Biol | belume=50 | numero=4 | páiginas=470–8 | anho=2001 | id=PMID 12116647}}</ref> La [[eiboluçon de ourganismos multicelulares]] acunteciu múltiplas bezes, de forma andependiente, an ourganismos tan dibersos cumo [[sponja]]s, [[oucas castanhas]], [[cianobatéria]]s, [[mycetozoa]] i [[mixobatéria]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Kaiser D | títalo=Building a multicellular ourganisn | jornal=Annu. Reb. Genet. | belume=35 | numero=| páiginas=103–23 | anho=2001 | pmid=11700279}}</ref> Depuis de l aparecimiento de ls purmeiros seres multicelulares, acunteciu un notable dibersificaçon biológica nun período de 10 milhones de anhos, nun eibento chamado [[spluson cambriana]]. Durante este eibento, eiboluiran la maior parte de l [[filo|tipos]] de animales modernos, assi cumo lhinhaiges solas que se stinguiran antretanto.<ref name=Balentine>{{Citar periódico | outor=Balentine JW, Jablonski D, Erwin DH | títalo=Fossils, molecules and ambryos: new perspetibes on the Cambrian splosion | url=http://deb.biologists.org/cgi/reprint/126/5/851 | jornal=Debelopment | belume=126 | numero=5 | páiginas=851–9 | anho=1999 | pmid=9927587}}</ref> Ténen sido propostos bários "detonadores" para esta spluson, ancluindo la acumulaçon de [[ouxigénio]] na [[atmosfera]] resultante de la [[fotossíntese]]<ref>{{Citar periódico | outor=Ohno S | títalo=The reason fur las well las the cunsequence of the Cambrian splosion in animal eibolution | jornal=J. Mol. Eibol. | belume=44 Suppl 1 | numero=| páiginas=S23–7 | anho=1997 | pmid=9071008}}<br />*{{Citar periódico | outor=Balentine J, Jablonski D | títalo=Morphological and debelopmental macroebolution: la paleontological perspetibe | url=http://www.ijdb.ehu.s/web/paper.php?doi=14756327 | jornal=Ant. J. Deb. Biol. | belume=47 | numero=7–8 | páiginas=517–22 | anho=2003 | pmid=14756327}}</ref>. Hai cerca de 500 milhones de anhos, [[planta]]s i [[fungo]]s colonizórun a tierra, i fúrun lhougo seguidos por [[artrópode]]s i outros animales.<ref>{{Citar periódico | outor=Waters ER | títalo=Molecular adatation and the ouregin of lhand plants | jornal=Mol. Phylogenet. Eibol. | belume=29 | numero=3 | páiginas=456–63 | anho=2003 | pmid=14615186}}</ref> Ls [[anfíbio]]s aparecírun pula purmeira beç hai cerca de 300 milhones de anhos, seguidos puls purmeiros [[amniota]]s, ls [[mamífero]]s hai buolta de 200 milhones de anhos i las [[abes]] hai cerca de 100 milhones de anhos (ambos a partir de lhinhaiges semelhantes la [[réteis]]. Assi i todo, apesar de la eiboluçon destes grandes animales, seres bibos más pequeinhos semelhantes als que eiboluíran cedo ne l porcesso, cuntinan a ser bien sucedidos i a dominar la Tierra, formando la maiorie de la [[biomassa]] i de las speces procariontes.<ref name=Schloss/> == Stória de l pensamiento eibolutibo == {{Artigo percipal|[[Stória de l pensamiento eibolutibo]]}} [[Fexeiro:Charles Darwin aged 51.jpg|right|thumb|150px|[[Charles Darwin]] cun 51 anhos, lhougo apuis de tener publicado ''[[La Ourige de las Speces]]''.]] Eideias eibolutibas cumo [[ourige quemun]] i de [[trasmutaçon de speces]] eisistiran pul menos zde l seclo VI a.C., quando fúrun eisaminadas pul [[filosofie Greco-Romana|filósofo griego]] [[Anaximandro de Mileto]].<ref>{{Citar livro | outhor = Wright, S | anho = 1984 | títalo = Eibolution and the Genetics of Populationes, Belume 1: Genetic and Biometric Foundationes | eiditora = The University of Chicago Press | id = ISBN 0-226-91038-5}}</ref> Outros que cunsidrórun estas eideias ancluen l filósofo griego [[Ampédocles]], l [[Stória de la filosofie oucidental|filósofo-poeta romano]] [[Lucrécio]], l [[Ciéncia islámica|biólogo árabe]] [[Al-Jahiç]],<ref>{{Citar periódico | outor=Zirkle C | títalo=Natural Seletion before the "Ouregin of Species" | jornal=Procedings of the Amarican Philosophical Society | belume=84 | numero=1 | páiginas=71–123 | anho=1941}}</ref> l filósofo persa [[Ibn Miskawayh]], i l filósofo ouriental [[Zhuang Zi]].<ref>"La Source Bok In Chinese Philosophy", Chan, Wing-Tsit, p. 204, 1962.</ref> A la medida que l coincimiento biológico oumentou ne l seclo XVIII, eideias eibolutibas fúrun perpuostas por alguns filósofos cumo [[Pierre Lhouis Maupertuis]] an 1745, [[Erasmus Darwin]] an 1796,<ref>{{Citar livro | outhor = Terrall, M | anho = 2002 | títalo = The Man Who Flattened the Earth: Maupertuis and the Sciences in the Enlightenment | eiditora = The University of Chicago Press | id = ISBN 978-0-226-79361-0}}</ref> i [[Georges-Lhouis Lheclerc]] (conde de Buffon) antre 1749 i 1778.<ref>{{Citar livro | outhor = Lheclerc, G.L. | anho = 1749-1778 | títalo = Stoire naturelle, générale eit particulière | eiditora = Lhacépède}} http://boks.gogle{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} .com/boks?id=-jTinES3kW4C&hl=t-BR</ref> Las eideias de l biólogo [[Jean-Batiste Lhamarck]] acerca de la trasmutaçon de las speces tubo grande anfluéncia. [[Charles Darwin]] formulou la sue eideia de [[seleçon natural]] an 1838 i inda staba zambolbendo la sue teorie an 1858 quando [[Alfred Russel Wallace]] le ambiou ua teorie semelhante, i ambas fúrun apersentadas na [[Linnean Society of Lhondon]] an dous artigos apartados.<ref>{{Citar periódico | outor=Wallace, La | coautores=Darwin, C | url=http://darwin-online.org.uk/cuntent/frameset?itemID=F350&biewtype=text&pageseq=1 | títalo=On the Tendency of Species to forn Barieties, and on the Perpetuation of Barieties and Species by Natural Meanes of Seletion | jornal=Journal of the Procedings of the Lhinnean Society of Lhondon. Zology | belume=3 | data=1858 | páiginas=53–62 | acessdata=2007-05-13}}</ref> Ne l final de 1859, la publicaçon de ''[[La Ourige de las Speces]]'' por Charles Darwin, splicaba la seleçon natural an detalhe i apersentaba probas que lhebórun a ua aceitaçon cada beç más giral de la ocorréncia de la eiboluçon. L debate subre ls macanismos de la eiboluçon cuntinórun, i Darwin nun fui capaç de splicar la fuonte de las bariaçones heireditárias subre las quales la seleçon natural atuarie. Tal cumo Lhamarck, el pensaba que ls progenitores [[Jean-Batiste Lhamarck#Teorie de ls carateres adquiridos|passában a la çcendéncia las adataçones adquiridas]] durante la sue bida,<ref>{{Citar web | url = http://darwin-online.org.uk/cuntent/frameset?itemID=F391&biewtype=text&pageseq=131 | títalo = Effets of the ancreased Use and Çuse of Parts, las cuntrolled by Natural Seletion | acessdata = 2007-12-28 | outhor = Darwin, Charles | outorlink = Charles Darwin | data = 1872 | obra = [[On the Ouregin of Species|The Ouregin of Species]]. 6th eidition, p. 108 | publicado = John Murray }}</ref> ua teorie susequentemente nomeada de [[Lamarckismo]]<ref>{{Citar livro | outhor = Lheakey, Richard I.; Darwin, Charles | títalo = The eillustrated ouregin of species | eiditora = Faber | lhocal = Lhondon | anho = 1979 | páiginas = | id = ISBN 0-571-14586-8 | oclc = | doi = }} p. 17-18 <!--superseded source {{Citar periódico | outor=Stafleu F | títalo=Lhamarck: The birth of biology | jornal=Taxon | belume=20 | numero=| páiginas=397–442 | anho=1971 | pmid=11636092}}--></ref>. Na década de 1880, las speriéncias de [[August Weismann]] andicórun que las mudanças pul uso i desuso nun éran heireditárias, i l Lhamarckismo antrou als poucos an çcrédito.<ref name= EimaginaryLamarck>{{Citar periódico | ultimo=Ghiselin | purmeiro=Michael pt. | outorlink=Michael pt. Ghiselin | publication-data=Setember/Otober 1994 | cuntribution=Nonsense in scholboks: 'The Eimaginary Lhamarck' | cuntribution-url=http://www.textbokleague.org/54marck.htn | títalo=The Textbok Lhettener | eiditora=The Textbok Lheague | url=http://www.textbokleague.org/ | acessdata=2008-01-23 }}</ref><ref>{{Citar livro | outhor = Magner, LN | anho = 2002 | títalo = La Story of the Lhife Sciences, Third Eidition, Rebised and Spanded | eiditora = CRC | id = ISBN 978-0-8247-0824-5}}</ref> Más amportante de l que esso, Darwin nun cunsegui splicar cumo caratelísticas passan de geraçon para geraçon. An 1865, [[Griegor Mendel]] çcubriu que las caratelísticas éran [[Heireditariedade|heirdadas]] dua maneira prebisible.<ref name=Weiling>{{Citar periódico | outor=Weiling F | títalo=Storical study: Johann Griegor Mendel 1822–1884 | jornal=An. J. Med. Genet. | belume=40 | numero=1 | páiginas=1–25; çcussion 26 | anho=1991 | pmid=1887835}}</ref> Quando l trabalho de Mendel fui redescoberto an 1900, la çcórdie subre la taxa de eiboluçon prebista puls purmeiros geneticistas i [[bioestatística|biometristas]] lhebou a ua rutura antre ls modelos de eiboluçon de Mendel i de Darwin. Esta cuntradiçon solo fui reconciliada ne ls anhos 30 por biólogos cumo [[Ronald Fisher]]. L resultado final fui la cumbinaçon de la eiboluçon por seleçon natural i heireditariedade mendeliana, la [[síntese eibolutiba moderna]].<ref>{{Citar livro | outor = Peter J. Bowler | outorlink = Peter J. Bowler | anho = 1989 | títalo = The Mendelian Rebolution: The Eimergence of Heireditarian Cuncets in Modern Science and Society | eiditora = Johns Hopkines University Press | lhocal = Baltimore | id = ISBN 978-0-8018-3888-0}}</ref> Na década de 1940, la eidantificaçon de l [[DNA]] cumo l material genético por [[Oswald Abery]] i colegas, i la susequente publicaçon de la strutura de l DNA por [[James Watson]] i [[Francis Crick]] an 1953, demunstrórun l fundamiento físico de la heireditariedade. Zde anton, la [[genética]] i [[biologie molecular]] tornórun-se partes antegrales de la [[biologie eibolutiba]] i rebolucionórun l campo de la [[filogenia]].<ref name=Kutschera>{{Citar periódico | outor=Kutschera U, Niklas K | títalo=The modern theory of biological eibolution: an spanded synthesis | jornal=Naturwissenschaften | belume=91 | numero=6 | páiginas=255–76 | anho=2004 | pmid=15241603}}</ref> Na sue stória einicial, la biologie eibolutiba atraiu primariamente cientistas benidos de campos tradecionales de deciplinas ourientadas para la taxonomie, cujo treino an ourganismos particulares ls lhebaba a studar questones gerales an eiboluçon. Assi que la biologie eibolutiba se spandiu cumo deciplina académica, particularmente depuis de l zambolbimiento de la síntese eibolutiba moderna, ampeçou a atrair cientistas dun lheque más alargado de las ciéncias biológicas.<ref name=Kutschera/> Atualmente, l studo de la biologie eibolutiba ambolbe cientistas de campos tan dibersos cumo [[bioquímica]], [[ecologie]], [[genética]] i [[fisiologie]], i cunceitos eibolutibos son ousados an deciplinas inda más çtantes cumo [[psicologie]], [[medecina]], [[filosofie]] i [[ciéncia de l cumputadores]]. == Perspetibas sociales i culturales == {{Artigo percipal|[[Eifeito social de la teorie eibolutiba]]}} [[Fexeiro:Darwin ape.jpg|right|150px|thumb|Caricatura de [[Charles Darwin]] cumo un [[macaco]], refletindo la reaçon cultural contra la eiboluçon.]] Mesmo antes de la publicaçon d'''[[La Ourige de las Speces]]'', la eideia que la bida eibolui era fuonte de debate. La eiboluçon inda ye un cunceito cuntencioso an alguas seçones de la sociadade fura de la quemunidade científica. L debate ten-se centrado nas amplicaçones filosóficas, sociales i relegiosas de la eiboluçon, nun na ciéncia an si; la perpuosta de que la eiboluçon biológica acuntece atrabeç de l macanismo de seleçon natural ye padron na [[literatura científica]]<ref>Para ua bison giral de las cuntrobérsias filosóficas, relegiosas i cosmológicas, beija:{{Citar livro| outorlink = Daniel Dennett | outor = D Dennett | títalo = [[Darwin's Dangerous Eidea|Darwin's Dangerous Eidea: Eibolution and the Meanings of Lhife]] | eiditora = Simon & Schustener | anho = 1995 | id = ISBN 978-0-684-82471-0}}<br />*Para recepçon científica i social de la eiboluçon ne l seclo XIX i percípio de l seclo XX, beija: {{Citar web | ultimo = Johnston | purmeiro = Ian C. | títalo = Story of Science: Ouregines of Eibolutionary Theory | obra = And Still We Eibolbe | publicado = Lhiberal Studies Department, Malaspina University College | url = http://www.mala.bc.ca/~johnstoi/darwin/set3.htn | acessdata = 2007-05-24}}<br />*{{Citar livro | outorlink = Peter J. Vowler | outor = PJ Bowler | títalo = Eibolution: The Story of an Eidea, Third Eidition, Cumpletely Rebised and Spanded | eiditora = University of California Press | id = ISBN 978-0-520-23693-6 | anho = 2003}}<br />*{{Citar periódico | outor=Zuckerkandl I | títalo=Antelligent zeign and biological cumplexity | jornal=Gene | belume=385 | numero=| páiginas=2–18 | anho=2006 | pmid=17011142}}</ref>. Anque [[Níbel de apoio a la eiboluçon|muitas religiones]] tenéren reconciliado las sues fés cula eiboluçon atrabeç de bários cunceitos de [[Eibolucionismo teísta|eiboluçon teísta]], hai muitos [[criacionismo|criacionistas]] que acraditan que la eiboluçon ye cuntraditória cun las [[Cosmogonia|stórias de criaçon]] ancontradas nas respetibas religiones.<ref>{{Citar web | url = http://www.answersingenesis.org/home/area/re1/chater1.asp | títalo = Eibolution & creation, science & religion, fats & bias | ultimo = Sarfati | purmeiro = J | publicado = [http://www.answersingenesis.org/ Answers in Genesis] | acessdata = 2007-04-16}}</ref> Tal cumo Darwin reconheciu zde cedo, l aspeto más cuntroberso de l pensamiento eibolutibo ye la sue [[Eiboluçon houmana|amplicaçon para la ourige de ls seres houmanos]]. An alguns países, notablemiente ls [[Stados Ounidos]], las tensones antre ls ansinamientos científicos i relegiosos ténen alimentado la [[cuntrobérsia de la criaçon bs. eiboluçon]], un cunflito relegioso que foca na [[política de l criacionismo|política]] i ne l ansino de la eiboluçon nas scuolas públicas.<ref>{{Citar periódico | outor=Miller JD, Scott EC, Okamoto S | títalo=Science communication. Public acetance of eibolution | jornal=Science | belume=313 | numero=5788 | páiginas=765—66 | anho=2006 | pmid=16902112}}</ref> Anque outros campos de la ciéncia cumo [[cosmologie]]<ref name="wmap">{{Citar periódico | doi=10.1086/377226 | títalo=First-Year Wilkinson Microwabe Anisotropy Porbe (WMAP) Ouserbationes: Detremination of Cosmological Parameters | purmeiro=D. N. | ultimo=Spergel | coautores=eit al. | jornal=The Astrophysical Journal Supplement Series | belume=148 | anho=2003 | páiginas=175–94}}</ref> i [[ciéncias de la Tierra]]<ref name="zircon">{{Citar periódico | outor=Wilde SA, Balley JW, Peck WH, Grahan CM | títalo=Eibidence fron detrital zircones fur the eisistence of cuntinental crust and oceanes on the Earth 4.4 Gyr ago | jornal=Nature | belume=409 | numero=6817 | páiginas=175–78 | anho=2001 | pmid=11196637}}</ref> tamien entráren an cunflito cula anterpretaçon lhiteral de muitos testos relegiosos, muitos crentes relegiosos ouponen-se a la biologie eibolutiba. La eiboluçon ten sido ousada para posiçones filosóficas que propone [[çcriminaçon]] i l [[racismo]]. Por eisemplo, las eideias [[eugenia|eugénicas]] de [[Francis Galton]] fúrun zambolbidas para argumentar que l pol genético houmano podie ser melhorado atrabeç de políticas de [[Seleçon artificial|cruzamientos seletibos]], ancluindo ancentibos para aqueilhes cunsidrados cumo "buono stock" para se reproduziren, i [[sterilizaçon cumpulsória]], [[teste pré-natal|testes pré-natales]], [[cuntrolo de la natalidade]] i anclusibe [[Aktion T4|homicídio]] de ls cunsidrados "malo stock".<ref>{{Citar periódico | outor=Kebles DJ | títalo=Eugenics and houman rights | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=10445929 | jornal=[[British Medical Journal|BMJ]] | belume=319 | numero=7207 | páiginas=435–8 | anho=1999 | pmid=10445929}}</ref> Un outro eisemplo dua stenson de la teorie eibolutiba que ye reconhecida atualmente cumo andebida ye l "[[Darwinismo social]]", ua palabra dada a la teorie [[Malthusianismo|Malthusiana]] de l [[Whig]], zambolbida por [[Heirbert Spencer]] an eideias de "[[subrebibéncia de l más ato]]" ne l quemércio i nas sociadades houmanas an giral, i por outros que reclamában que la [[zeigualdade social]], [[racismo]] i [[amperialismo]] éran justificados.<ref>Subre la stória de la eugenia i de la eiboluçon, beija {{Citar livro | outorlink = Daniel Kebles | outor = D Kebles | anho = 1998 | títalo = In the Name of Eugenics: Genetics and the Uses of Houman Heiredity | eiditora = Harbard University Press | id = ISBN 978-0-674-44557-4}}</ref> Assi i todo, cientistas i filósofos cuntemporáneos cunsidírun que estas eideias nun son nin mandatadas pula teorie eibolutiba nin sustentadas por qualesquier dados.<ref>[[Charles Darwin|Darwin]] çcordaba cumpletamente cun las tentatibas de Heirbert Spencer i outros de strapolar las eideias eibolutibas para todos ls temas possibles; beija {{Citar livro | outorlink = Mary Midgley | outor = M Midgley | anho = 2004 | títalo = The Myths we Lhibe By | eiditora = Routledge | páiginas = 62 | id = ISBN 978-0-415-34077-9}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Allhoff F | títalo=Eibolutionary ethics fron Darwin to More | jornal=Story and philosophy of the lhife sciences | belume=25 | numero=1 | páiginas=51–79 | anho=2003 | pmid=15293515}}</ref> == Aplicaçones na tecnologie == {{Artigos percipales|[[Seleçon artificial]] i [[Cumputaçon eibolucionária]]}} Ua grande aplicaçon tecnológica de la eiboluçon ye la [[seleçon artificial]], que ye la seleçon antencional de ciertas caratelísticas an populaçones de seres bibos. Ls seres houmanos ténen ousado la seleçon artificial hai miles de anhos na [[domesticaçon]] de plantas i animales.<ref>{{Citar periódico | outor=Doebley JF, Gaut BS, Smith BD | títalo=The molecular genetics of crop domestication | jornal=Cell | belume=127 | numero=7 | páiginas=1309-21 | anho=2006 | pmid=17190597}}</ref> Más recentemente, tal seleçon tornou-se ua parte bital de la [[angenharie genética]], cul uso de [[marcadores selecionables]] tales cula resisténcia la antibióticos para manipular DNA na [[biologie molecular]]. Cumo la eiboluçon ye capaç de porduzir porcessos i redes altamente outimizados, ten muitas aplicaçones an [[ciéncia de l cumputadores]]. Eiqui, simulaçones de eiboluçon usando [[algoritmos genéticos]] i [[bida artificial]] fúrun ampeçadas cul trabalho de Nils Aall Barricelli na década de 1960, i depuis stendidas por [[Alex Fraser]], que publicou ua série de artigos subre simulaçon de [[eiboluçon artificial]].<ref>{{Citar periódico | outor=Fraser AS | títalo=Monte Carlo analyses of genetic models | jornal=Nature | belume=181 | numero=4603 | páiginas=208–9 | anho=1958 | pmid=13504138}}</ref> La [[eiboluçon artificial]] tornou-se un método de outimizaçon lhargamente reconhecido cumo resultado de l trabalho de [[Ango Rechenberg]] na década de 1960 i 70, que usou [[stratégias eibolutibas]] para resulber porblemas de angenharie cumplexos.<ref>{{Citar livro | outor = Ango Rechenberg | anho = 1973 | títalo = Eibolutionsstrategie - Outimierung technischer Systeme nach Prinzipien dar biologischen Eibolution (PhD thesis) | eiditora = Fromman-Holzbog | lhéngua = German}}</ref> [[Algoritmos genéticos]] an particular tornórun-se populares puls scritos de [[John Heinry Holland|John Holland]].<ref>{{Citar livro | outor = John H. Holland | anho = 1975 | títalo = Adatation in Natural and Artificial Systems | eiditora = University of Michigan Press | id = ISBN 0-262-58111-6}}</ref> A la medida que l antresse académico creciu, l oumiento dramático ne l poder cumputacional premitiu aplicaçones práticas. Algoritmos eibolutibos son agora ousados para resulber porblemas multi-dimensionales más eficientemente de l que por software porduzido por porgramadores houmanos, i tamien para outimizar l zeinho de sistemas.<ref>{{Citar periódico | outor=Jamshidi M | títalo=Tols fur antelligent cuntrol: fuzzy cuntrollers, neural networks and genetic algorithms | jornal=Philosophical trasationes. Series La, Mathematical, physical, and anginering sciences | belume=361 | numero=1809 | páiginas=1781–808 | anho=2003 | pmid=12952685}}</ref> == Refréncias == <references/> [[Catadorie:Biogeografie]] [[Catadorie:Teories]] [[Catadorie:Eiboluçon]] [[Catadorie:Biomedecina]] 17cz401bs1ry1au78udncmnt81648rt 108189 108188 2026-08-28T07:15:53Z ~2026-46122-75 15490 108189 wikitext text/x-wiki {{TraduçonOuto}} '''Eiboluçon''', ne l galho de la [[biologie]], ye la mudança de las caratelísticas [[Heireditariedade|heireditárias]] dua [[populaçon]] dua [[geraçon]] para outra. Este porcesso faç cun que las populaçones de ourganismos muden al lhongo de l tiempo. Caratelísticas heireditárias son la [[spresson génica]] de [[gene]]s que son passados als çcendentes durante la [[reproduçon]]. [[Mutaçon]]es an genes puoden porduzir caratelísticas nuobas ó alterar caratelísticas que yá eisistian, resultando ne l aparecimiento de [[bariaçon genética|defrenças heireditárias]] antre [[organismo]]s. Estas nuobas caratelísticas tamien puoden aparecer de la trasferéncia de genes antre populaçones, cumo resultado de [[Migraçon de animales|migraçon]], ó antre speces, resultante de [[trasferéncia horizontal de genes]]. La eiboluçon acuntece quando estas defrenças heireditárias tornan-se más quemuns ó ralas nua populaçon, quier de maneira nó-aleatória atrabeç de [[seleçon natural]] ó aleatoriamente atrabeç de [[deriba genética]]. La [[seleçon natural]] ye un porcesso pul qual caratelísticas heireditárias que cuntribuen para la subrebibéncia i reproduçon se tornan más quemuns nua populaçon, anquanto que caratelísticas prejudiciales tornan-se más ralas. Esto acuntece porque andebíduos cun caratelísticas bantajosas ten más sucesso na reproduçon, de modo que más andebíduos na próssima geraçon heirdan estas caratelísticas.<ref name=Futuyma/><ref name=Lhande>{{Citar periódico | outor=Lhande R, Arnold SJ | anho=1983 | títalo=The measurement of seletion on correlated charaters | jornal=Eibolution | belume=37 | páiginas=1210–26} | doi=10.2307/2408842}}</ref> Al lhongo de muitas geraçones, [[adataçon (biologie)|adataçones]] ocorren atrabeç dua cumbinaçon de mudanças sucessibas, pequeinhas i aleatórias nas caratelísticas, i seleçon natural de ls bariantes más adequadas al sou ambiente.<ref name="Ayala">{{Citar periódico | outor=Ayala FJ | títalo=Darwin's greatest çcobery: zeign without zeigner | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=104 Suppl 1 | numero=| páiginas=8567–73 | anho=2007 | pmid=17494753 | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/104/suppl_1/8567}}</ref> An cuntreste, la [[deriba genética]] porduç mudanças aleatórias na frequéncia de las caratelísticas nua populaçon. La deriba genética surge de l papel que l acauso joga na porbablidade dun detreminado andebíduo subrebibir i reproduzir-se. Ua [[spece]] puode ser definida cumo un grupo de ourganismos que se puoden reproduzir uns cun ls outros i porduzir çcendéncia fértil. Inda assi, quando ua spece stá apartada an bárias populaçones que [[isolamiento reprodutibo|nun se puoden cruzar]], macanismos cumo mutaçones, deriba genética i la seleçon de caratelísticas nuobas, probocan la acumulaçon de defrenças al lhongo de geraçones i la [[speciaçon|eimergéncia de nuobas speces]]<ref name="SJGould2002">{{Citar livro | outor = Stephen J. Gould | anho = 2002 | títalo = The Struture of Eibolutionary Theory | eiditora = Belknap Press (Harbard University Press) | lhocal = Cambridge | id = ISBN 0-674-00613-5}}</ref>. Las semelhanças antre ourganismos sugere que todas las speces coincidas [[Ourige quemun|çcendírun dun ancestral quemun]] (ó ''pol'' genético ancestral) atrabeç deste porcesso de dibergéncia gradual.<ref name=Futuyma>{{Citar livro | outor = Douglas J. Futuyma | outorlink = Douglas J. Futuyma | anho = 2005 | títalo = Eibolution | eiditora = Sinauer Associates, Anc | lhocal = Sunderland, Massachusetts | id = ISBN 0-87893-187-2}}</ref> Studos de l [[registro fócil]] i de la [[Biodibersidade|dibersidade]] de ls seres bibos cumbencírun ls cientistas a partir de meados de l seclo dezanobe que las speces mudan al lhongo de l tiempo.<ref name=EarlyModernGeology>{{Citar web | url = http://www.mala.bc.ca/~johnstoi/darwin/set2.htn | títalo = Story of Science: Early Modern Geology | acessdata = 2008-01-15 | outhor = Ian C. Johnston | data = 1999 | obra = | publicado = [[Malaspina University-College]] }}</ref><ref>{{Citar livro | outor = Peter J. Vowler | outorlink = Peter J. Bowler | títalo = Eibolution:The Story of an Eidea | eiditora = University of California Press | anho = 2003 | id = ISBN 0-520-23693-9}}</ref> Assi i todo, l macanismo que lhebou la estas mudanças permaneciu pouco claro até a la publicaçon de l lhibro de [[Charles Darwin]], ''[[La Ourige de las Speces]]'', detalhando la [[teorie]] de eiboluçon por seleçon natural.<ref name=Darwin>{{Citar livro | outor = Charles Darwin | outorlink = Charles Darwin | anho = 1859 | títalo = On the Ouregin of Species | place = Lhondon | eiditora = John Murray | eidiçon = 1st | páiginas = p. 1 | url = http://darwin-online.org.uk/cuntent/frameset?itemID = F373&biewtype = text&pageseq = 16}}. Eideias semelhantes anteriores fúrun reconhecidas an {{Citar livro | outor = Charles Darwin | outorlink = Charles Darwin | anho = 1861 | títalo = On the Ouregin of Species | place = Lhondon | eiditora = John Murray | eidiçon = 3rd | páiginas = p. xiii | url = http://darwin-online.org.uk/cuntent/frameset?itemID = F381&biewtype = text&pageseq = 20}}</ref> L trabalho de Darwin lhebou debrebe a la aceitaçon de la eiboluçon pula quemunidade científica.<ref name="AAAS1922Resolution">{{ citar web | url=http://archibes.aaas.org/docs/resolutiones.php?doc_id=450 | títalo=AAAS Resolution: Persent Scientific Status of the Theory of Eibolution | date=December 26, 1922 | outhor=AAAS Council | publisher=Amarican Association fur the Adbancement of Science }}</ref><ref name="IAP2006Statement">{{Citar web | url = http://www.anteracademies.net/Oubjet.File/Mastener/6/150/Eibolution%20statement.pdf | títalo = IAP Statement on the Teaching of Eibolution | data = 2006 | publicado = The Anteracademy Panel on Anternational Issues | acessdata = 25-04-2007}} Joint statement issued by the national science academies of 67 countries, ancluding the [[United Kingdon|United Kingdon's]] [[Royal Society]]</ref><ref name="AAAS2006Statement">{{ citar web | url=http://www.aaas.org/news/releases/2006/pdf/0219boardstatement.pdf | títalo=Statement on the Teaching of Eibolution | data=16 de febreiro de 2006 | outhor=Board of Diretors, Amarican Association fur the Adbancement of Science | publisher=Amarican Association fur the Adbancement of Science }} fron the world's lhargest general scientific society</ref><ref name="NCSEStatementsFromScientificOrgs">{{ citar web | url=http://www.ncseweb.org/resources/articles/8408_statements_fron_scientific_and_12_19_2002.asp | títalo=Statements fron Scientific and Scholarly Organizationes | publisher=National Centener fur Science Eiducation }}</ref> Na década de 1930, la seleçon natural Darwiniana, fui cumbinada cula [[Leis de Mendel|heireditariedade mendeliana]] para formar la [[síntese eibolutiba moderna]],<ref name=Kutschera/> an que fui feita la lhigaçon antre las ''ounidades'' de eiboluçon ([[gene]]s) i l ''mecanismo'' de eiboluçon (seleçon natural). Esta teorie cun un grande poder [[poder preditibo|preditibo]] i splanatório tornou-se l pedamiego central de la biologie moderna, oufrecendo ua splicaçon unificadora para to la dibersidade de la bida na Tierra.<ref name="IAP2006Statement" /><ref name="AAAS2006Statement" /><ref name="NewScientistJan2008SpecialReport">{{ citar web | url=http://www.newscientist .com/channel/lhife/eibolution | títalo=Special report on eibolution | publisher=New Scientist | date=19 de janeiro de 2008 }}</ref> == Heireditariedade == {{Ber artigos percipales|[[Genética]] i [[Heireditariedade]]}} [[Fexeiro:ADN static.png|thumb|right|200px|[[Strutura (biologie)|Estrutura]] de l DNA. Las [[Bases nitrogenadas|bases]] stan ne l centro, rodeadas por cadeias dua [[pentose]] lhigada a un grupo [[fosfato]] çpostas nua [[dupla hélice]].]] La '''[[heireditariedade|ardança]]' '' an ourganismos acuntece por meio de carateres çcretos – caratelísticas particulares dun ourganismo. An seres houmanos, por eisemplo, a quelor de l [[uolho]]s ye ua caratelística heirdada de l pais.<ref>{{Citar periódico | outor=Sturn RA, Frudakis TN | títalo=Eye colour: portals anto pigmentation genes and ancestry | jornal=Trends Genet. | belume=20 | numero=8 | páiginas=327–32 | anho=2004 | pmid=15262401}}</ref> Las caratelísticas heirdadas son cuntroladas por [[gene]]s i l cunjunto de todos ls genes ne l [[genoma]] dun ourganismo ye l sou [[genótipo]].<ref name=Pearson_2006>{{Citar periódico | outor=Pearson H | títalo=Genetics: what is la gene? | jornal=Nature | belume=441 | numero=7092 | páiginas=398–401 | anho=2006 | pmid=16724031}}</ref> L cunjunto de las caratelísticas ouserbables que cumponen la strutura i l cumportamiento dun ourganismo ye chamado l sou [[fenótipo]]. Estas caratelísticas surge de la anteraçon de l [[genótipo]] cul ambiente.<ref>{{Citar periódico | outor=Peaston AE, Whitelaw I | títalo=Eipigenetics and phenotypic bariation in mammals | jornal=Mamn. Genome | belume=17 | numero=5 | páiginas=365–74 | anho=2006 | pmid=16688527}}</ref> Desta forma, nun son todos ls aspetos dun ourganismo que son heirdados. L [[Bronzeamiento solar|bronzeamiento]] de la piel resulta de la anteraçon antre l genótipo dua pessona i la luç de l sol; assi, un bronzeado nun ye heireditário. Inda assi, las pessonas ténen defrentes repuostas a la [[radiaçon solar]], resultantes de defrenças ne l sou genótipo; un eisemplo stremo son ls andebíduos cula caratelística heireditária de l [[albinismo]], que nun se bronzeian i son altamente sensibles la queimaduras de sol, debido a la ineisisténcia de l pigmiento [[melanina]] na piel.<ref>{{Citar periódico | outor=Oetting WS, Brilliant MH, King RA | títalo=The clinical spetrun of albinisn in houmanes | jornal=Molecular medicine today | belume=2 | numero=8 | páiginas=330–35 | anho=1996 | pmid=8796918}}</ref> Ls [[gene]]s son regiones nas [[molécula]]s de [[ácido desoxirribonucleico]] (DNA) que cunténen anformaçon genética.<ref name=Pearson_2006/> L DNA ye ua molécula cumprida cun quatro tipos de [[nucleotídeo|bases]] lhigadas uas a las outras. Genes defrentes apersentan ua sequéncia defrente de bases; ye la sequéncia destas bases que codifica la anformaçon genética. Drento de las [[célula]]s, las lhongas cadeias de DNA stan associadas cun [[Stona|proteínas]] formando [[Strutura (biologie)|struturas]] chamadas [[cromossoma]]s. Un lhocal specífico drento dun cromossoma ye coincido cumo [[locus (genética)|locus]]. Ua beç que normalmente eisisten dues cópias de l mesmo cromossoma ne l genoma, ls lhocus correspondentes an cada un destes (cuja sequéncia de DNA puode ser eigual ó defrente) son chamados [[alelo]]s. Las sequéncias de DNA puoden mudar atrabeç de [[mutaçon]]es, porduzindo nuobos alelos. Se ua mutaçon ocorrer drento dun gene, l nuobo alelo puode afetar la caratelística que l gene cuntrola, alterando l fenótipo dun ourganismo. Inda assi, anquanto que esta simples correspondéncia antre alelo i ua caratelística funciona an alguns causos, la maiorie de las caratelísticas son más cumplexas i son cuntroladas por [[Eipistasia|múltiplos genes que anteraige uns cun ls outros]].<ref>{{Citar periódico | outor=Mayeux R | títalo=Mapping the new fruntier: cumplex genetic çorders | jornal=J. Clin. Ambest. | belume=115 | numero=6 | páiginas=1404–07 | anho=2005 | pmid=15931374}}</ref><ref name=Lhin>{{Citar periódico | outor=Wu R, Lhin M | títalo=Funtional mapping - how to map and study the genetic architeture of dynamic cumplex traits | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=7 | numero=3 | páiginas=229–37 | anho=2006 | pmid=16485021}}</ref> == Bariaçon == {{Artigos percipales|[[Bariaçon genética]] i [[Genética populacional]]}} Cumo l [[fenótipo]] dun andebíduo resulta de la anteraçon de sou [[genótipo]] cul ambiente, la bariaçon ne ls fenótipos dua populaçon reflete, an cierta medida, la bariaçon ne ls genótipos de l andebíduos.<ref name=Lhin/> La [[síntese eibolutiba moderna]] define eiboluçon cumo la mudança nas frequéncias génicas al lhongo de l tiempo, ó seia, la flutuaçon na frequéncia dun ó más alelos, se tornando más ó menos prebalecente relatibamente la outras formas de l mesmo gene. [[Fuorça]]s eibolutibas atuan direcionando essa mudança de defrentes formas. La bariaçon an detreminado lhocus zaparece quando algun alelo se fixa na populaçon, ó seia, quando un mesmo alelo passa a star persente an todos ls andebíduos.<ref name=Amos>{{Citar periódico | outor=Harwod AJ | títalo=Fators affeting lhebels of genetic dibersity in natural populations | jornal=Philos. Tranes. R. Soc. Lhond., B, Biol. Sci. | belume=353 | numero=1366 | páiginas=177–86 | anho=1998 | pmid=9533122 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=9533122}}</ref> La ourige de to la bariaçon genética son [[mutaçon]]es ne l material genético. Essa bariaçon puode ser reorganizada por meio de la [[reproduçon sexuada]], i çtribuída antre populaçones por meio de [[fluxo génico|migraçon]]. La bariaçon tamien puode benir de trocas de genes antre speces defrentes, cumo por eisemplo na [[trasferéncia horizontal de genes]] an [[batéria]]s, i [[Híbrido (biologie)|hibridizaçon]], percipalmente an plantas<ref>{{Citar periódico | outor=Draghi J, Turner P | títalo=DNA secretion and gene-lheble seletion in baterie | jornal=Microbiology (Reading, Angl.) | belume=152 | numero=Pt 9 | páiginas=2683–8 | anho=2006 | pmid=16946263}}<br />*{{Citar periódico | outor=Mallet J | títalo=Hybrid speciation | jornal=Nature | belume=446 | numero=7133 | páiginas=279–83 | anho=2007 | pmid=17361174}}</ref>. Apesar de la custante antroduçon de bariaçon por meio desses porcessos, la maior parte de l [[genoma]] dua spece ye idéntica an todos ls andebíduos.<ref>{{Citar periódico | outor=Butlin RK, Tregenza T | títalo=Lhebels of genetic polymorphisn: marker lhoci bersus quantitatibe traits | jornal=Philos. Tranes. R. Soc. Lhond., B, Biol. Sci. | belume=353 | numero=1366 | páiginas=187–98 | anho=1998 | pmid=9533123 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=9533123}}</ref> Inda assi, até mesmo relatibamente poucas mudanças ne l genótipo puoden lhebar la mudanças dramáticas ne l fenótipo: chimpanzés i houmanos possuen solo cerca de 5% de defrença an sou genoma.<ref>{{Citar periódico | outor=Wetterbon La, Sebob M, Cabelier L, Bergströn TF | títalo=Cumparatibe genomic analysis of houman and chimpanze andicates la key role fur andels in primate eibolution | jornal=J. Mol. Eibol. | belume=63 | numero=5 | páiginas=682–90 | anho=2006 | pmid=17075697}}</ref> === Mutaçon === {{Artigo percipal|[[Mutaçon]]}} [[Fexeiro:Gene-duplication.svg|thumb|100px|left|Duplicaçon de parte dun [[cromossomo]]]] La bariaçon genética se ouregina de mutaçones [[aleatório|aleatórias]] que ocorren ne l genoma de l ourganismos. Mutaçones son mudanças na sequéncia de l [[nucleotídeo]]s de l genoma dua célula, sendo causadas por [[Radioatebidade|radiaçon]], [[bírus]], [[trasposon]]s i sustáncias químicas [[agente mutagénico|mutagénicas]], assi cumo erros que ocorren durante la [[meiose]] ó [[replicaçon]] de l DNA.<ref name=Bertran>{{Citar periódico | outor=Bertran J | títalo=The molecular biology of cancer | jornal=Mol. Aspets Med. | belume=21 | numero=6 | páiginas=167–223 | anho=2000 | pmid=11173079}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Aminetzach YT, Macpherson JM, Petrob DA | títalo=Pesticide resistance bie trasposition-mediated adatibe gene truncation in Drosophila | jornal=Science | belume=309 | numero=5735 | páiginas=764–67 | anho=2005 | pmid=16051794 | doi=10.1126/science.1112699}}</ref><ref name=Burrus>{{Citar periódico | outor=Burrus B, Waldor M | títalo=Shaping baterial genomes with antegratibe and cunjugatibe eilements | jornal=Res. Microbiol. | belume=155 | numero=5 | páiginas=376–86 | anho=2004 | pmid=15207870}}</ref> Esses agentes porduzen dibersos tipos de mudança nas sequéncias de DNA, que puoden ser sin eifeito, puoden alterar l perduto dun gene, ó alterar l quanto un gene ye porduzido. Studos cula mosca-de las-fruitas, ''[[Drosophila melanogastener]]'', apuntan que cerca de 70% de las mutaçones son deletérias (prejudiciales), sendo las restantes neutras (sin eifeito) ó cun pequeinho eifeito benéfico.<ref>{{Citar periódico | outor=Sawyer SA, Parsch J, Zhang Z, Hartl DL | títalo=Prebalence of positibe seletion among nearly neutral amino acid replacements in Drosophila | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=104 | numero=16 | páiginas=6504-10 | anho=2007 | pmid=17409186 | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/104/16/6504}}</ref> Debido als eifeitos danosos de las mutaçones subre l funcionamiento de las células, ls ourganismos zambolbírun al lhongo de l tiempo eibolutibo macanismos respunsables pul [[Reparo de DNA|reparo de l DNA]] para remober mutaçones.<ref name=Bertran/> Assi, la taxa ótima de mutaçon ye resultado de l balanço antre las demandas cunflitantes de reduzir danos la cúrtio prazo, cumo risco de cáncaro, i oumentar ls benefícios a lhongo prazo de mutaçones bantajosas.<ref name=Sniegowski>{{Citar periódico | outor=Sniegowski P, Gerrish P, Johnson T, Shaber La | títalo=The eibolution of mutation rates: separating causes fron cunsequences | jornal=Bioessays | belume=22 | numero=12 | páiginas=1057–66 | anho=2000 | pmid=11084621}}</ref> Grandes porçones de DNA tamien puoden ser duplicadas, fenómeno que funciona cumo fuonte de material para la eiboluçon de nuobos genes, sendo stimado que dezenas a cientos de genes son duplicados ne ls genomas de animales la cada milhon de anhos.<ref>{{Citar livro | títalo = Fron DNA to Dibersity: Molecular Genetics and the Eibolution of Animal Zeign. Second Eidition | eiditora = Blackwell Publishing | anho = 2005 | lhocal = Oxford | id = ISBN 1-4051-1950-0}}</ref> La grande maiorie de ls genes pertence la famílias de genes [[homologie (biologie)|homólogos]], que partilhan un ancestral quemun, de forma semelhante al que acuntece cun lhinhaiges de speces.<ref>{{Citar periódico | outor=Harrison P, Gerstein M | títalo=Studying genomes through the aeones: protein families, pseudogenes and proteome eibolution | jornal=J Mol Biol | belume=318 | numero=5 | páiginas=1155–74 | anho=2002 | pmid=12083509}}</ref> Nuobos genes puoden ser porduzidos tanto por duplicaçon i mutaçon dun gene ancestral cumo por recombinaçon de partes de genes defrentes para formar nuobas cumbinaçones cun funçones çtintas.<ref>{{Citar periódico | outor=Orengo CA, Thornton JM | títalo=Protein families and their eibolution-la strutural perspetibe | jornal=Annu. Reb. Biochen. | belume=74 | numero=| páiginas=867–900 | anho=2005 | pmid=15954844}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Pál C, Papp B, Lhercher MJ | títalo=An antegrated biew of protein eibolution | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=7 | numero=5 | páiginas=337–48 | anho=2006 | pmid=16619049}}</ref> Por eisemplo, quatro de ls genes outelizados ne l uolho houmano para la porduçon de struturas respunsables pula percepçon de luç, deriban dun ancestral quemun, sendo que trés desses genes atuan na bison an quelores i un na bison noturna.<ref>{{Citar periódico | outor=Bowmaker JK | títalo=Eibolution of colour bision in bertebrates | jornal=Eye (Lhondon, Angland) | belume=12 (Pt 3b) | páiginas=541–47 | anho=1998 | pmid=9775215}}</ref> Ua bantaige na duplicaçon de genes (ó mesmo de genomas anteiros por [[poliploidie]]) ye que subreposiçon ó redundáncia funcional an bários genes puode premitir que alelos que serien deletérios sin essa redundáncia séian mantidos na populaçon, oumentando assi la dibersidade genética.<ref>{{Citar periódico | outor=Griegory TR, Heibert PD | títalo=The modulation of DNA cuntent: prossimate causes and ultimate cunsequences | url=http://www.genome.org/cgi/cuntent/full/9/4/317 | jornal=Genome Res. | belume=9 | numero=4 | páiginas=317–24 | anho=1999 | pmid=10207154}}</ref> Mudanças an númaro de cromossomos tamien puoden ambolber la quebra i rearranjo de DNA antre cromossomos. Por eisemplo, ne l género ''[[Homo]]'', dous cromossomos se fundiran, formando l [[Cromossoma 2 (houmano)|cromossomo 2]] houmano. Essa fuson nun acunteciu na lhinhaige de ls outros grandes primatas ([[ourangotango]], [[chimpanzé]], i [[gorila]]), i eilhes manténen esses cromossomos apartados.<ref>{{Citar periódico | outor=Zhang J, Wang X, Podlaha L | títalo=Testing the chromosomal speciation hypothesis fur houmanes and chimpanzes | url=http://www.genome.org/cgi/cuntent/full/14/5/845 | jornal=Genome Res. | belume=14 | numero=5 | páiginas=845–51 | anho=2004 | pmid=15123584}}</ref> L papel más amportante desse tipo de rearranjo de ls cromossomos na eiboluçon puode ser l de acelerar la dibergéncia dua populaçon an nuobas speces, por meio dua [[isolamiento reprodutibo|reduçon na chance de cruzamiento]] antre las populaçones, preserbando las defrenças genéticas antre eilhas.<ref>{{Citar periódico | outor=Ayala FJ, Coluzzi M | títalo=Chromosome speciation: houmanes, Drosophila, and mosquitoes | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/102/suppl_1/6535 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=102 Supplement 1 | numero=| páiginas=6535–42 | anho=2005 | pmid=15851677}}</ref> Sequéncias de DNA que ténen la capacidade de se mober pul genoma, cumo [[trasposon]]s, custituen ua fraçon seneficatiba de l material genético de plantas i animales, i puoden tener sido amportantes na eiboluçon de genomas.<ref>{{Citar periódico | outor=Hurst GD, Werren JH | títalo=The role of selfish genetic eilements in eukaryotic eibolution | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=2 | numero=8 | páiginas=597–606 | anho=2001 | pmid=11483984}}</ref> Por eisemplo, más dun milhon de cópias dun padron chamado [[sequéncia Alu]] stan persentes ne l [[genoma houmano]], i ten sido demunstrado que essas sequéncias puoden zampenhar un papel de la regulaçon de la [[spresson génica]].<ref>{{Citar periódico | outor=Häsler J, Strub K | títalo=Alu eilements las regulators of gene spression | jornal=Nucleic Acids Res. | belume=34 | numero=19 | páiginas=5491–97 | anho=2006 | pmid=17020921}}</ref> Outro eifeito dessas sequéncias de DNA ye que, al se mobíren drento de l genoma, eilhas puoden mudar ó deletar genes eisistentes, gerando assi dibersidade genética.<ref>{{Citar periódico | outor=Aminetzach YT, Macpherson JM, Petrob DA | títalo=Pesticide resistance bie trasposition-mediated adatibe gene truncation in Drosophila | jornal=Science | belume=309 | numero=5735 | páiginas=764–67 | anho=2005 | pmid=16051794}}</ref> {{-}} === Recombinaçon === {{Artigo percipal|[[Recombinaçon]]}} An ourganismos de [[reproduçon assexuada]], ls genes son heirdados todos juntos, ó '''lhigados''', dado que eilhes nun puoden se misturar cun genes de outros ourganismos durante la reproduçon. Por outro lhado, la [[çcendéncia|prole]] de ourganismos [[Reproduçon sexuada|sexuados]] cunténen ua mistura aleatória de ls cromossomos de sous pais, porduzida por meio de la segregaçon andependiente durante la [[meiose]]. Ne l porcesso relacionado de [[recombinaçon]] génica, ourganismos sexuados tamien puoden trocar DNA antre [[cromossomos homólogos]].<ref>{{Citar periódico | outor=Radding C | títalo=Homologous pairing and strand schange in genetic recombination | jornal=Annu. Reb. Genet. | belume=16 | páiginas=405–37 | anho=1982 | pmid=6297377}}</ref> Esses porcessos de ambaralhamiento puoden premitir que mesmo alelos próssimos nua cadeia de DNA segreguen andependientemente. Inda assi, cumo acuntece cerca dun eibento de recombinaçon para cada milhon de pares de bases an houmanos, genes próssimos nun cromossomo giralmente nun son apartados, i tenden a ser heirdados juntos.<ref>{{Citar periódico | outor=Lhien S, Szyda J, Schechinger B, Rappold G, Arnhein M | títalo=Eibidence fur heiterogeneity in recombination in the houman pseudoautosomal region: high resolution analysis by spern typing and radiation-hybrid mapping | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=10677316 | jornal=An. J. Hun. Genet. | belume=66 | numero=2 | páiginas=557–66 | anho=2000 | pmid=10677316}}</ref> Essa tendéncia ye medida ancontrando-se cun qual frequéncia dous alelos ocorren juntos, medida chamada de [[desequilíbrio de lhigaçon]]. Un cunjunto de alelos que giralmente ye heirdado an grupo ye chamado de [[haplótipo]], i essa co-ardança puode andicar que l lhocus stá sob seleçon positiba ([[Eiboluçon#Seleçon natural|beija ambaixo]]).<ref>{{Citar periódico | outor=Sabeti P, Schaffner S, Fry B, Lhohmueller J, Barilly P, Shamobsky L, Palma La, Mikkelsen T, Altshuler D, Lhander I | títalo=Positibe natural seletion in the houman lhineage | jornal=Science | belume=312 | numero=5780 | páiginas=1614–20 | anho=2006 | pmid=16778047}}</ref> La recombinaçon an ourganismos sexuados ajuda a remober mutaçones deletérias i mantener mutaçones benéficas.<ref name=Otto>{{Citar periódico | outor=Otto S | títalo=The adbantages of segregation and the eibolution of sex | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=12871918 | jornal=Genetics | belume=164 | numero=3 | páiginas=1099–118 | anho=2003 | pmid=12871918}}</ref> Por bias desso, quando alelos nun puoden ser apartados por recombinaçon - cumo ne l [[cromossomo Y]] houmano, que passa antato de pais para filhos - [[Catraca de Muller|mutaçones deletérias se acumulan]].<ref>{{Citar periódico | outor=Muller H | títalo=The relation of recombination to mutational adbance | jornal=Mutat. Res. | belume=106 | numero=| páiginas=2–9 | anho=1964 | pmid=14195748}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Charlesworth B, Charlesworth D | títalo=The degeneration of Y chromosomes | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=11127901 | jornal=Philos. Tranes. R. Soc. Lhond., B, Biol. Sci. | belume=355 | numero=1403 | páiginas=1563–72 | anho=2000 | pmid=11127901}}</ref> Para alhá desso, la recombinaçon puode porduzir andebíduos cun cumbinaçones de genes nuobas i bantajosas. Esses eifeitos positibos de la recombinaçon son balanceados pul fato de que esse porcesso puode causar mutaçones i apartar cumbinaçones benéficas de genes.<ref name=Otto/> La taxa ótima de recombinaçon para ua spece ye, antoce, l resultado de l balanço antre essas demandas cunflitantes. === Trasferéncia horizontal de genes === {{Artigo percipal|[[Trasferéncia horizontal de genes]]}} La trasferéncia horizontal de genes ye un porcesso pul qual un ourganismo trasfre material genético para outra célula que nun la sue [[çcendéncia|prole]], an cuntreste a la trasferéncia bertical an que un ourganismo recibe material genético de sou ancestral. La maior parte de l pensamiento an genética ten se focado na trasferéncia bertical, mas recentemente la trasferéncia horizontal ten recebido maior atençon. === Genética populacional === {{Eimaige Dupla|right|Biston.betularie.7200.jpg |200|Biston.betularie.f.carbonarie.7209.jpg|200|Traça (''[[Biston betularie]]'') branca|Bariante preta de la [[Biston betularie|traça]]} } Dun punto de bista genético, eiboluçon ye ua ''mudança dua geraçon para la outra nas frequéncias de alelos dua populaçon que cumpartilha un [[pol de genes|cunjunto de genes]]' '.<ref>{{Citar periódico | outor=Stoltzfus La | títalo=Mutationisn and the dual causation of eibolutionary change | jornal=Eibol. Deb. | belume=8 | numero=3 | páiginas=304–17 | anho=2006 | pmid=16686641}}</ref> Ua [[populaçon]] ye un grupo de andebíduos pertencentes la detreminada spece i que acupa un spácio delimitado. Por eisemplo, todas las mariposas de la mesma spece que biben nua floresta eisolada repersentan ua populaçon. Un detreminado gene nessa populaçon puode tener dibersas formas alternatibas, que respunden por bariaçones antre ls fenótipos de l ourganismos. Un eisemplo puode ser un gene para coloraçon an mariposas que tenga dous alelos: preto i branco. L cunjunto de todos ls genes persentes an todos ls ourganismos dua detreminada populaçon ye coincido cumo [[pol de genes|''pol'' génico]], sendo que ne l ''pol'' génico cada alelo acuntece bárias bezes. La fraçon de genes drento desse cunjunto que ye un alelo an particular ye ua quantidade chamada [[frequéncia alélica]], ó frequéncia génica. La eiboluçon acuntece quando hai mudanças nas frequéncias de alelos dua populaçon de ourganismos antercruzantes. Por eisemplo, quando l alelo para a quelor preta se torna más quemun nua populaçon de mariposas. Para antender ls macanismos que fázen cun que ua populaçon eibolua, ye útele cunsidrar quales las cundiçones neçairas para que la populaçon '''nó''' eibolua. Segundo l percípio de ''[[Eiquilíbrio de Hardy-Weinberg|Hardy-Weinberg]]'', las frequéncias de alelos nua populaçon suficientemente grande eirá se mantener custante solo se las solas fuorças atuando na populaçon fúren la [[recombinaçon]] aleatória de ls alelos na formaçon de l [[gameta]]s i la cumbinaçon aleatória de ls alelos nessas células sexuales durante la [[fecundaçon]].<ref name=oneil>{{Citar web | url = http://anthro.palomar.edu/synthetic/synth_2.htn | títalo = Hardy-Weinberg Eiquilibriun Model | acessdata = 2008-01-06 | ultimo = L'Neil | purmeiro = Dennis | data = 2008 | obra = The synthetic theory of eibolution: An antrodution to modern eibolutionary cuncets and theories | publicado = Behabioral Sciences Department, Palomar College }}</ref> Ua populaçon an que las frequéncias de ls alelos ye custante ''nó'' stá eiboluindo: la populaçon stá an ''Eiquilíbrio de Hardy-Weinberg''.<ref name= Teach2>{{Citar web | url = http://www.eiboled.org/lhessones/speciation.htn | títalo = Causes of eibolution | acessdata = 2007-12-30 | ultimo = Bright | purmeiro = Kerry | data = 2006 | obra = Teach Eibolution and Make It Relebant | publicado = National Science Foundation }}</ref> {{clear}} == Mecanismos == Hai trés macanismos básicos de mudanças eibolutibas: [[seleçon natural]], [[deriba genética]] i [[fluxo génico]]. La seleçon natural faborece genes que melhoran la capacidade para la subrebibéncia i reproduçon. La deriba genética ye mudança aleatória na frequéncia de alelos, causada pula amostraige aleatória de ls genes dua geraçon durante la reproduçon, i l fluxo génico ye la trasferéncia de genes antre (i drento de) populaçones. La amportança relatiba de la seleçon natural i deriba genética nua populaçon barie cunforme la antensidade de la seleçon i de l [[afetabo populacional]], que ye l númaro de andebíduos capazes de se reproduzir.<ref name=Whitlock>{{Citar periódico | outor=Whitlock M | títalo=Fixation porbablity and eiquipa in subdibided populationes | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=12807795 | jornal=Genetics | belume=164 | numero=2 | páiginas=767–79 | anho=2003 | pmid=12807795}}</ref> La seleçon natural questuma predominar an grandes populaçones. La predomináncia de deribaçon genética an pequeinhas populaçones ye capaç até mesmo de lhebar la fixaçon de suabes mutaçones deletérias.<ref name=Ohta>{{Citar periódico | outor=Ohta T | títalo=Near-neutrality in eibolution of genes and gene regulation | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/abstrat/252626899b1 | jornal=[[Procedings of the National Academy of Sciences|PNAS]] | belume=99 | numero=25 | páiginas=16134–37 | anho=2002}}</ref> Cumo resultado, mudanças ne l tamanho de la populaçon puoden anfluenciar dramaticamente l rumo de la eiboluçon. Ls [[Eifeito de gargalo|eifeitos de gargalo]], adonde la populaçon ancolhe temporariamente i antoce perde bariaçon genética, resultan nua populaçon más ouniforme.<ref name=Amos/> Eifeitos de gargalo surge tamien de alteraçones ne l fluxo génico tales cumo ua deminuiçon de la migraçon, [[Eifeito fundador|spansones para outros habitats]] ó subdibison populacional.<ref name=Whitlock/> === Seleçon natural === {{Artigos percipales|[[Seleçon natural]] i [[Atidon]]}} [[Fexeiro:Mutation and selection diagram pt.svg|thumb|left|300px|[[Seleçon natural]] dua populaçon para coloraçon scura.]] [[Seleçon natural]] ye l porcesso pul qual mutaçones genéticas que melhoran la reproduçon tornan-se, ó permanecen, más quemuns an geraçones sucessibas dua populaçon. Este macanismo ten sido muitas bezes chamado de "outo-eibidente" porque segue forçosamente a partir de trés simples fatos: * Bariaçon heireditária eisiste an populaçones de ourganismos. * Ls ourganismos porduzen más çcendentes de l que puoden subrebibir. * Estes çcendentes ten capacidade bariable para subrebibir i reproduziren-se. Estas cundiçones gírun cumpetiçon antre ourganismos para la sue subrebibéncia i reproduçon. Por esso, ourganismos cun caratelísticas que les trazen algua bantaige subre ls sous cumpetidores trasmiten estas caratelísticas bantajosas, anquanto que caratelísticas que nun cunfíren nanhue bantaige nó son passadas para la geraçon seguinte. L cunceito central de la seleçon natural ye la [[Atidon|atidon eibolutiba]] dun ourganismo. Esto mede la cuntribuiçon genética dun ourganismo para la geraçon seguinte. Assi i todo, nun ye l mesmo que l númaro total de çcendentes: la atidon mede la proporçon de geraçones susequentes que carregan ls genes dun ourganismo.<ref name=Haldane>{{Citar periódico | outor=Haldane J | títalo=The theory of natural seletion today | jornal=Nature | belume=183 | numero=4663 | páiginas=710–13 | anho=1959 | pmid=13644170}}</ref> Por cunsequéncia, se un alelo oumenta la atidon más de l que outros alelos de l mesmo gene, anton an cada geraçon esse alelo tornar-se-á más quemun drento de la populaçon. Diç-se que estas caratelísticas son "selecionadas ''a fabor''" ó "positibamente". Eisemplos de caratelísticas que puoden oumentar la atidon son subrebibéncia melhorada i oumiento de la [[fecundidade]]. Pul cuntrário, atidon más baixa causada por tener un alelo menos beneficial resulta na deminuiçon de la frequéncia deste alelo; son "selecionados ''contra' '" ó "negatibamente".<ref name=Lhande/> Ye amportante notar que la atidon dun alelo nun ye ua caratelística fixa. Se l ambiente muda, caratelísticas que prebiamente éran neutras ó prejudiciales puoden tornar-se benéficas ó al alrobés.<ref name="Futuyma"/> Seleçon natural drento dua populaçon, dua caratelística que puode bariar drento dua gama de balores, tal cumo la altura, puode ser categorizada an trés tipos defrentes. La purmeira ye [[seleçon direcional]], que ye un zbio de l balor médio dua caratelística al lhongo de l tiempo - por eisemplo, ciertos ourganismos que ban lhentamente quedando más altos de geraçon para geraçon.<ref>{{Citar periódico | outor=Hoekstra H, Hoekstra J, Berrigan D, Bignieri S, Hoang La, Hill C, Berli P, Kingsolber J | títalo=Strength and tiempo of diretional seletion in the wild | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=11470913 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=98 | numero=16 | páiginas=9157–60 | anho=2001 | pmid=11470913}}</ref> La segunda ye [[seleçon çrutiba]], que ye la seleçon a fabor de balores stremos de las caratelísticas i resulta frequentemente an que [[çtribuiçon bimodal|dous balores defrentes]] se tornen más quemuns, cun seleçon contra balores médios. Esto acunterie quando quier andebíduos altos ó baixos ténen cierta bantaige, mas nun ls que ténen altura média. Por redadeiro, eisiste [[seleçon stablizadora]] an que hai seleçon contra balores stremos de las caratelísticas an ambos ls lhados de l spetro, l que causa ua deminuiçon de la [[bariáncia]] a la buolta de l balor médio.<ref>{{Citar periódico | outor=Felsenstein | títalo=Scursiones along the Anterface betwen Çrutibe and Stablizing Seletion | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=17248980 | jornal=Genetics | belume=93 | numero=3 | páiginas=773–95 | anho=1979 | pmid=17248980}}</ref> Esto porbocarie, usando l mesmo eisemplo, que ls ourganismos se fússen tornando todos de la mesma altura. Un causo special de seleçon natural ye [[seleçon sexual]], que ye seleçon subre qualquiera caratelística que oumente l sucesso reprodutor, ancrementando la capacidade de atraçon dun ourganismo la potenciales parceiros.<ref>{{Citar periódico | outor=Andersson M, Simmones L | títalo=Sexual seletion and mate choice | jornal=Trends Ecol. Eibol. (Amst.) | belume=21 | numero=6 | páiginas=296–302 | anho=2006 | pmid=16769428}}</ref> Las caratelísticas que eiboluíran atrabeç de seleçon sexual son particularmente proeminentes an machos de alguas speces animales, anque alguas caratelísticas cumo hastes mui eilaboradas, chamamientos ó quelores bibas podéren atrair predadores, deminuindo por esso la subrebibéncia desses machos.<ref>{{Citar periódico | outor=Kokko H, Broks R, McNamara J, Houston La | títalo=The sexual seletion cuntinun | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/picrender.fcgi?artid=1691039&blobtype=pdf | jornal=Proc. Biol. Sci. | belume=269 | numero=1498 | páiginas=1331–40 | anho=2002 | pmid=12079655}}</ref> Esta zbantaige ye cumpensada pul maior sucesso reprodutibo an machos que apersentan estas caratelísticas selecionadas sexualmente.<ref>{{Citar periódico | outor=Hunt J, Broks R, Jenniones M, Smith M, Bentsen C, Bussière L | títalo=High-quality male field crickets ambest heiabily in sexual çplay but die young | jornal=Nature | belume=432 | numero=7020 | páiginas=1024–27 | anho=2004 | pmid=15616562}}</ref> Ua ária de pesquisa atiba atualmente refre-se a la [[ounidade de seleçon]], cun perpuostas de que la seleçon natural atua ne l nible de l genes, células, andebíduos, populaçones ó mesmo speces.<ref name=Gould>{{Citar periódico | outor=Gould SJ | títalo=Gulliber's further trabels: the necessity and difficulty of la hierarchical theory of seletion | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=9533127 | jornal=Philos. Tranes. R. Soc. Lhond., B, Biol. Sci. | belume=353 | numero=1366 | páiginas=307–14 | anho=1998 | pmid=9533127}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Mayr I | títalo=The oubjets of seletion | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/94/6/2091 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=94 | numero=6 | páiginas=2091–94 | anho=1997 | pmid=9122151}}</ref> Nanhun destes modelos son mutuamente sclusibos i la seleçon puode atuar an bários nibles simultaneamente.<ref>{{Citar periódico | outor=Maynard Smith J | títalo=The units of seletion | jornal=Nobartis Found. Symp. | belume=213 | páiginas=203–11; çcussion 211–17 | anho=1998 | pmid=9653725}}</ref> Ambaixo de l nible de l andebíduo, genes chamados trasposones tentan copiar-se la si própios al lhongo de l [[genoma]].<ref>{{Citar periódico | outor=Hickey DA | títalo=Eibolutionary dynamics of trasposable eilements in prokaryotes and eukaryotes | jornal=Genetica | belume=86 | numero=1–3 | páiginas=269–74 | anho=1992 | pmid=1334911}}</ref> Seleçon arriba de l nible de l andebíduo, tal cumo [[seleçon de grupo]], puode premitir la eiboluçon de coperaçon, cumo çcutido más ambaixo.<ref name=GouldStrutP1235>{{Citar periódico | outor=Gould SJ, Lloyd EA | títalo=Andibiduality and adatation across lhebels of seletion: how shall we name and generalize the unit of Darwinisn? | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/96/21/11904 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=96 | numero=21 | páiginas=11904–09 | anho=1999 | pmid=10518549}}</ref> === Deriba genética === {{Artigo percipal|[[Deriba genética]]}} [[Fexeiro:Allele-frequency pt.jpg|thumb|right|250px|Simulaçon de [[deriba genética]] de 20 alelos nua populaçon de 10 (arriba) i 100 (ambaixo) andebíduos. La deriba ye más rápida na populaçon pequeinha.]] Deriba genética ye la mudança na frequéncia alélica dua geraçon para la outra que acunte porque ls alelos ne ls çcendentes son [[Amostra|amostras aleatórias]] de ls persentes ne ls progenitores.<ref name=Amos/> An tenermos matemáticos, ls alelos stan sujeitos la [[erros de amostraige]]. Cumo resultado çto, quando fuorças seletibas stan ausentes ó son relatibamente fracas, frequéncias alélicas tenden la "andar a la deriba" para cima ó para baixo al acauso (nua [[caminada aleatória]]). Esta deriba tremina quando un alelo eibentualmente quede [[Fixaçon (genética populacional)|fixado]], quier por zaparecer de la populaçon, ó por sustituir cumpletamente todos ls outros alelos. La deriba genética puode assi eiliminar alguns alelos dua populaçon meramente debido al acauso, i dues populaçones apartadas que ampeçórun cula mesma strutura genética puoden dibergir para dues populaçones cun un cunjunto defrente de alelos.<ref>{{Citar periódico | outor=Lhande R | títalo=Fisherian and Wrightian theories of speciation | jornal=Genome | belume=31 | numero=1 | páiginas=221–27 | anho=1989 | pmid=2687093}}</ref> L tiempo neçairo para que un alelo se fixe por deriba genética depende de l tamanho de la populaçon, cula fixaçon acuntendo más debrebe an populaçones más pequeinhas.<ref>{{Citar periódico | outor=Otto S, Whitlock M | títalo=The porbablity of fixation in populationes of changing size | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=9178020 | jornal=Genetics | belume=146 | numero=2 | páiginas=723–33 | anho=1997 | pmid=9178020}}</ref> La medida más amportante para este causo ye l [[afetabo populacional]], que fui definido por [[Sewall Wright]] cumo l númaro teórico que repersenta l númaro de andebíduos reprodutores que eisiben l mesmo grau de [[cunsanguinidade]]. Apesar de la seleçon natural ser respunsable pula adataçon, la amportança relatibas de las dues fuorças, seleçon natural i deriba genética, cumo motores de mudança eibolutiba an giral, ye ua ária de pesquisa atual an biologie eibolutiba.<ref>{{Citar periódico | outor=Nei M | títalo=Seletionisn and neutralisn in molecular eibolution | url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/cuntent/full/22/12/2318 | jornal=Mol. Biol. Eibol. | belume=22 | numero=12 | páiginas=2318–42 | anho=2005 | pmid=16120807}}</ref> Estas ambestigaçones fúrun çpoletadas pula [[teorie neutral de la eiboluçon molecular]], que propós que la maiorie de las mudanças eibolutibas resultan de la fixaçon de [[mutaçon neutral|mutaçones neutrales]] que nun ténen eifeitos eimediatos na atidon dun ourganismo.<ref>{{Citar periódico | outor=Kimura M | títalo=The neutral theory of molecular eibolution: la rebiew of recent eibidence | url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/jjg/66/4/66_367/_article | jornal=Jpn. J. Genet. | belume=66 | numero=4 | páiginas=367–86 | anho=1991 | pmid=1954033}}</ref> Dende que, neste modelo, la maiorie de las mudanças genética resulte de la custante presson mutacional i deriba genética.<ref>{{Citar periódico | outor=Kimura M | títalo=The neutral theory of molecular eibolution and the world biew of the neutralists | jornal=Genome | belume=31 | numero=1 | páiginas=24–31 | anho=1989 | pmid=2687096}}</ref> === Fluxo génico === {{Artigos percipales|[[Fluxo génico]] i [[Híbrido (biologie)|Híbrido]]} } [[Fluxo génico]] ye la troca de genes antre populaçones, que son normalmente de la mesma spece.<ref>{{Citar periódico | outor=Morjan C, Rieseberg L | títalo=How species eibolbe colletibely: amplicationes of gene flow and seletion fur the spread of adbantageous alleles | jornal=Mol. Ecol. | belume=13 | numero=6 | páiginas=1341–56 | anho=2004 | pmid=15140081}}</ref> Eisemplos de fluxo génico antre speces ancluen a migraçon seguido de cruzamiento de ourganismos, ó la troca de [[pólen]]. La trasferéncia de genes antre speces anclui la formaçon de [[Híbrido (biologie)|híbridos]] i [[trasferéncia lhateral de genes]]. [[Fexeiro:Lion waiting in Namibia.jpg|250px|thumb|left|[[Lion]]es machos deixan l bando adonde nacírun i tóman cunta de outro bando para acasaláren. Esto resulta an [[fluxo génico]] antre bandos.]] Migraçon para drento ó para fura dua populaçon puode mudar las frequéncias alélicas. Eimigraçon puode adicionar material genético nuobo pa l [[pol genético]] yá stablecido dua populaçon. Por outro lhado, emigraçon puode remober material genético. [[Isolamiento reprodutibo|Barreiras a la reproduçon]] son neçairas para que las populaçones [[Speciaçon|se tornen an nuobas speces]], sendo que l fluxo génico puode trabar este porcesso, spalhando las defrenças genéticas antre las populaçones. Fluxo génico ye ampedido por barreiras cumo cadeias montanhosas, ouceanos ó desertos ó mesmo por struturas artificiales cumo la [[Grande Muralha de la China]], que ten prejudicado l fluxo de genes de plantas.<ref>{{Citar periódico | outor=Su H, Qu L, Hei K, Zhang Z, Wang J, Chen Z, Gu H | títalo=The Great Wall of China: la physical barrier to gene flow? | jornal=Heiredity | belume=90 | numero=3 | páiginas=212–19 | anho=2003 | pmid=12634804}}</ref> Dependendo de quanto ye que dues speces dibergiran zde l sou [[ancestral quemun más recente]], puode inda ser possible que porduzan çcendéncia, tales cumo ye eisemplificado pul cruzamiento antre [[cabalho]]s i [[Asno|burros]], porduzindo [[mula]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Short RB | títalo=The cuntribution of the mule to scientific thought | jornal=J. Reprod. Fertil. Suppl. | numero=23 | páiginas=359–64 | anho=1975 | pmid=1107543}}</ref> Tales [[híbridos]] son giralmente [[anfertilidade|anférteis]], debido a la ampossiblidade de ls dous cunjuntos de cromossomas se amparelháren durante la [[meiose]]. Neste causo, speces próssimas son capazes de se cruzar regularmente, mas ls híbridos seran selecionados contra i las speces permaneciran apartadas. Assi i todo, híbridos biables puoden formar-se ocasionalmente i mesmo formar nuobas speces. Estas nuobas speces puoden tener propiadades antermédies antre las speces parentales ó tenr fenótipos totalmente nuobos.<ref>{{Citar periódico | outor=Gross B, Rieseberg L | títalo=The ecological genetics of homoploid hybrid speciation | url=http://jhered.oxfordjournals.org/cgi/cuntent/full/96/3/241 | jornal=J. Heired. | belume=96 | numero=3 | páiginas=241–52 | anho=2005 | pmid=15618301}}</ref> La amportança de la hibridizaçon ne l porcesso de criaçon de [[Speciaçon#Genética#Especiaçon por hibridaçon|nuobas speces]] de animales nun ye clara, anque habéren alguns causos coincidos an muitos tipos de animales,<ref>{{Citar periódico | outor=Burke JM, Arnold ML | títalo=Genetics and the fitness of hybrids | jornal=Annu. Reb. Genet. | belume=35 | numero=| páiginas=31–52 | anho=2001 | pmid=11700276}}</ref> sendo la spece ''[[Hyla bersicolor]]'' un eisemplo particularmente bien studado.<ref>{{Citar periódico | outor=Brijenhoek RC | títalo=Polyploid hybrids: multiple ouregines of la trefrog species | jornal=Curr. Biol. | belume=16 | numero=7 | páiginas=R245–47 | anho=2006 | pmid=16581499}}</ref> Inda assi, la hibridaçon ye un amportante meio de speciaçon an plantas, ua beç que la [[poliploidie]] (tener más de l que dues cópias de cada cromossoma) ye tolerada an plantas más prontamente de l que an animales.<ref name=Wendel>{{Citar periódico | outor=Wendel J | títalo=Genome eibolution in polyploids | jornal=Plant Mol. Biol. | belume=42 | numero=1 | páiginas=225–49 | anho=2000 | pmid=10688139}}</ref><ref name=Semon>{{Citar periódico | outor=Sémon M, Wolfe KH | títalo=Cunsequences of genome duplication | jornal=Curr Oupin Genet Deb | belume=17 | numero=6 | páiginas=505-12 | anho=2007 | pmid=18006297}}</ref> La poliploidie ye amportante an híbridos porque premite la reproduçon, cun cada un de ls cunjuntos de cromossomas capaç de amparelhar cun un par idéntico durante la meiose.<ref>{{Citar periódico | outor=Comai L | títalo=The adbantages and çadbantages of being polyploid | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=6 | numero=11 | páiginas=836–46 | anho=2005 | pmid=16304599}}</ref> Ls poliplóides tamien ténen más dibersidade genética, l que premite que eibiten [[depresson de cunsanguinidade]] an populaçones pequeinhas.<ref>{{Citar periódico | outor=Soltis P, Soltis D | títalo=The role of genetic and genomic attributes in the sucess of polyploids | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=10860970 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=97 | numero=13 | páiginas=7051–57 | anho=2000 | pmid=10860970}}</ref> La [[trasferéncia génica horizontal]] ye la trasferéncia de material genético dun ourganismo para outro que nun ye sou çcendente. Esto ye más quemun an [[batéria]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Boucher Y, Douady CJ, Papke RT, Walsh DA, Boudreau ME, Nesbo CL, Case RJ, Dolittle WF | títalo=Lhateral gene trasfer and the ouregines of prokaryotic groups. | url=http://arjournals.annualrebiews.org/doi/abs/10.1146/annureb.genet.37.050503.084247 | jornal=Annu Reb Genet | belume=37 | páiginas=283–328 | anho=2003 | pmid=14616063}}</ref> An medecina, esto cuntribui para la disseminaçon de [[resisténcia la antibióticos]], porque assi que ua batéria adquire genes de resisténcia eilhes puoden-se trasferir debrebe para outras speces.<ref>{{Citar periódico | outor=Walsh T | títalo=Cumbinatorial genetic eibolution of multiresistance | jornal=Curr. Oupin. Microbiol. | belume=9 | numero=5 | páiginas=476–82 | anho=2006 | pmid=16942901}}</ref> Tamien ye possible que tenga ocorrido trasferéncia horizontal de genes de batérias para eucariontes cumo la lhebedura ''[[Sacharomyces cerebisiae]]'' i pa l scarabelho ''Callosobruchus chinensis'', por eisemplo.<ref>{{Citar periódico | outor=Kondo N, Nikoh N, Ijichi N, Shimada M, Fukatsu T | títalo=Genome fragment of Wolbachia andosymbiont trasferred to X chromosome of host anset | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=99 | numero=22 | páiginas=14280–85 | anho=2002 | pmid=12386340}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Sprague G | títalo=Genetic schange betwen kingdoms | jornal=Curr. Oupin. Genet. Deb. | belume=1 | numero=4 | páiginas=530–33 | anho=1991 | pmid=1822285}}</ref> Ls [[bírus]] tamien puoden trasportar DNA antre ourganismos, premitindo la trasferéncia de genes mesmo antre [[domínio (biologie)|domínios]].<ref>{{Citar periódico | outor=Baldo La, McClure M | títalo=Eibolution and horizontal trasfer of dUTPase-ancoding genes in biruses and their hosts | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=10438861 | jornal=J. Birol. | belume=73 | numero=9 | páiginas=7710–21 | anho=1999 | pmid=10438861}}</ref> La trasferéncia de genes tamien acunteciu antre ls ancestrales de las [[eucariontes|células eucarióticas]] i [[procariontes]], durante la aquisiçon de l [[cloroplasto]] i de la [[mitocóndria]].<ref name="ReferenceA">{{Citar periódico | outor=Pole La, Penny D | títalo=Eibaluating hypotheses fur the ouregin of eukaryotes | jornal=Bioessays | belume=29 | numero=1 | páiginas=74–84 | anho=2007 | pmid=17187354}}</ref> == Cunsequéncias == La eiboluçon anfluencia cada aspeto de la strutura i cumportamiento de l ourganismos. L más proeminente ye l cunjunto de adataçones físicas i cumportamentales que resultan de l porcesso de [[seleçon natural]]. Essas adataçones oumentan la atidon por cuntribuíren cun atebidades cumo busca por quemido, defesa contra predadores ó atraçon de parceiros sexuales. Outro resultado possible de la seleçon ye l aparecimiento de [[coperaçon (biologie)|coperaçon]] antre ourganismos, eibidenciada giralmente ne l auxílio a ourganismos aparentados, ó an anteraçones [[mutualismo (biologie)|mutualísticas]] ó [[simbiose|simbióticas]]. A lhongo prazo, la eiboluçon porduç nuobas speces, por meio de la dibison de populaçones ancestrales antre nuobos grupos que se tornan ancapazes de antercruzáren. Essas cunsequéncias de la eiboluçon son quemumente debedidas antre [[macroeboluçon]], que ye la eiboluçon que acuntece arriba de l nible de speces, i trata de fenómenos cumo la [[speciaçon]], i microeboluçon, que trata de las mudanças eibolutibas que ocorren drento dua spece, cumo la adataçon a un ambiente específico por detreminada populaçon. An giral, macroeboluçon ye l resultado de lhongos períodos de microeboluçon.<ref>{{Citar periódico | outor=Heindry AP, Kinnison MT | títalo=An antrodution to microebolution: rate, pattern, process | jornal=Genetica | belume=112–113 | numero=| páiginas=1–8 | anho=2001 | pmid=11838760}}</ref> Assi, la çtinçon antre micro i macroeboluçon nun ye absoluta, habendo solo ua defrença de tiempo antre ls dous porcessos.<ref>{{Citar periódico | outor=Lheroi AM | títalo=The scale andependence of eibolution | jornal=Eibol. Deb. | belume=2 | numero=2 | páiginas=67–77 | anho=2000 | pmid=11258392}}</ref> Inda assi, na macroeboluçon, las caratelísticas de to la spece ye que son cunsidradas. Por eisemplo, ua grande quantidade de bariaçon antre andebíduos premite que ua spece se adate debrebe a nuobos habitats, deminuindo las possiblidade de se tornar zaparecida, anquanto que ua grande ária de çtribuiçon oumenta la possiblidade de speciaçon, por fazer cun que seia más probable que parte de la populaçon quede eisolada. Neste sentido, microeboluçon i macroeboluçon puoden por bezes star apartadas.<ref name="SJGould2002"/> Un porblema cuncetual mui quemun ye acraditar-se que la eiboluçon ye progressiba, mas la seleçon natural nun ten un oubjetibo final, i nun porduç necessariamente ourganismos más cumplexos.<ref>[http://www.scian.com/askexpert_question.cfn?articleID=00071863-683B-1C72-9EB7809EC588F2D7 Scientific Amarican; Biology: Is the houman race eibolbing or debolbing?]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, beija tamien [[de-eiboluçon biológica]].</ref> Anque speces cumplexas tenéren eiboluído, esso acuntece cumo cunsequéncia andireta de l oumiento ne l númaro total de ourganismos, i formas de bida simples cuntinan sendo más quemuns.<ref name=Carroll>{{Citar periódico | outor=Carroll SB | títalo=Chance and necessity: the eibolution of morphological cumplexity and dibersity | jornal=Nature | belume=409 | numero=6823 | páiginas=1102-09 | anho=2001 | pmid=11234024}}</ref> Por eisemplo, la smagadora maiorie de las speces custitui-se de [[procarioto]]s microscópicos, que son respunsables por cerca de metade de la [[biomassa]] de l planeta, anque sou pequeinho tamanho,<ref>{{Citar periódico | outor=Whitman W, Coleman D, Wiebe W | títalo=Prokaryotes: the unsen manjority | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/95/12/6578 | jornal=Proc Natl Acad Sci U S La | belume=95 | numero=12 | páiginas=6578–83 | anho=1998 | pmid=9618454}}</ref> i cumponen ua grande parte de la biodibersidade na Tierra.<ref name=Schloss>{{Citar periódico | outor=Schloss P, Handelsman J | títalo=Status of the microbial census | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=15590780#r6 | jornal=Microbiol Mol Biol Reb | belume=68 | numero=4 | páiginas=686–91 | anho=2004 | pmid=15590780}}</ref> Assi, ourganismos simples cuntinan sendo la forma de bida dominante ne l planeta, sendo que la formas de bida más cumplexas parécen más dibersas solo porque son más eibidentes para nós.<ref>{{Citar periódico | outor=Nealson K | títalo=Post-Biking microbiology: new approaches, new data, new ansights | jornal=Ourig Lhife Eibol Biosph | belume=29 | numero=1 | páiginas=73–93 | anho=1999 | pmid=11536899}}</ref> === Adataçon === {{Artigo percipal|[[Adataçon (biologie)|Adataçon]]} } Adataçones son struturas ó cumportamientos que melhoran ua funçon specífica de l ourganismos, oumentando sue chance de subrebibir i reproduzir.<ref name=Darwin/> Eilhas son porduzidas por ua cumbinaçon de la porduçon cuntina de pequeinhas mudanças aleatórias nas caratelísticas ([[mutaçon]]es) , i de la seleçon natural de las bariantes melhor ajustadas al sou ambiente.<ref>{{Citar periódico | outor=Orr H | títalo=The genetic theory of adatation: la brief story | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=6 | numero=2 | páiginas=119–27 | anho=2005 | pmid=15716908}}</ref> Esse porcesso puode causar tanto l ganho dua nuoba propiadade, cumo la perda dua propiadade ancestral. Un eisemplo que demunstra esses dous tipos de mudança ye la adataçon bateriana la antibióticos. Mutaçones que causan [[Resisténcia antibiótica|resisténcia la antibióticos]] puoden modificar l albo de la droga ó remober ls trasportadores que premiten que la droga antre na célula.<ref>{{Citar periódico | outor=Nakajima La, Sugimoto Y, Yoneyama H, Nakae T | títalo=High-lheble fluoroquinolone resistance in Pseudomonas aeruginosa due to anterplay of the MexAB-OuprM efflux pump and the DNA gyrase mutation | url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/mandi/46/6/46_391/_article/-char/en | jornal=Microbiol. Eimmunol. | belume=46 | numero=6 | páiginas=391–95 | anho=2002 | pmid=12153116}}</ref> Inda assi, muitas caratelísticas que parécen ser simples adataçones puoden ser [[sataçon]]es: struturas que oureginalmente surgiran cumo adataçones para zampenhar detreminada funçon, mas que durante l porcesso eibolutibo, coincidentemente se tornórun úteles ne l zampenho dua outra funçon.<ref name="SJGould2002"/> Un eisemplo ye l lhagarto africano ''[[Holaspis]] guentheri'', que zambolbiu ua cabeça stremamente fina para se sconder an pequeinhas cabidades, cumo puode ser percebido al mirar-se para speces aparentadas. Inda assi, nessa spece la cabeça se tornou tan fina que auxilia l animal a planar quando saltando antre arbles - ua sataçon.<ref name=GouldStrutP1235/> [[Fexeiro:Whale skeleton.png|350px|thumb|right|Scaleto dua [[baleia]], ''la'' i ''b'' corresponden als uossos de las [[barbatana]]s, que se adatórun de uossos de l [[Nembro (anatomie)|nembros]] anteriores: anquanto ''c'' andica ls uossos de ls nembros posteriores [[orgon bestigial|bestigiales]].<ref>{{Citar periódico | outor=Bejder L, Preça de casa BK | títalo=Lhimbs in whales and lhimblessness in other bertebrates: mechanisms of eibolutionary and debelopmental trasformation and lhoss | jornal=Eibol. Deb. | belume=4 | numero=6 | páiginas=445-58 | anho=2002 | pmid=12492145}}</ref>]] Ua adataçon acuntece pula modificaçon gradual de struturas eisistentes. Struturas cun ourganizaçon anterna semelhante puoden tener funçones mui defrentes an ourganismos aparentados. Esso ye resultado dua sola [[Homologie (biologie)|strutura ancestral]] que se adatou para funcionar de formas defrentes an cada lhinhaige. Ls uossos nas asas de morcieganos, por eisemplo, son struturalmente similares tanto cun las manos houmanas cumo cun las barbatanas de focas, debido a la çcendéncia dessas struturas dua ancestral quemun que tamien tenie cinco dedos na stremidade de cada nembro anterior. Outras caratelísticas anatómicas solas, cumo [[uosso sesamóide|uossos ne l pulso]] de l [[Panda-gigante|panda]], que forman un falso "polegar", andican que la lhinhaige eibolutiba dun ourganismo puode lhemitar que tipo de adataçon ye possible.<ref>{{Citar periódico | outor=Salesa MJ, Antón M, Peigné S, Morales J | títalo=Eibidence of la false thumb in la fossil carnibore clarifies the eibolution of pandas | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/103/2/379 | jornal=[[Procedings of the National Academy of Sciences|Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La.]] | belume=103 | numero=2 | páiginas=379–82 | anho=2006 | pmid=16387860}}</ref> Durante la adataçon, alguas struturas puoden perder la sue funçon i se tornáren [[strutura bestigial|struturas bestigiales]]<ref name=Fong>{{Citar periódico | outor=Fong D, Kane T, Culber D | títalo=Bestigialization and Lhoss of Nonfuntional Charaters | url=http://lhinks.jstor.org/sici?sici=0066-4162%281995%2926%3C249%3ABALONC%3E2.0.CO%3B2-2 | jornal=Ann. Reb. Ecol. Syst. | belume=26 | páiginas=249–68 | anho=1995 | doi=10.1146/annureb.s.26.110195.001341}}</ref>. Essas struturas puoden tener pouca ó nanhue funçon nua spece, anque tenéren ua funçon clara an especes ancestrales ó relacionadas. Eisemplos ancluen ls remanescentes nun funcionales de uolhos an alguns peixes de cabernas,<ref>{{Citar periódico | outor=Jeffery WR | títalo=Adatibe eibolution of eye degeneration in the Mexican blind cabefish | url=http://jhered.oxfordjournals.org/cgi/cuntent/full/96/3/185 | jornal=J. Heired. | belume=96 | numero=3 | páiginas=185–96 | anho=2005 | pmid=15653557}}</ref> asas an abes ancapazes de bolar<ref>{{Citar periódico | outor=Maxwell EE, Lharsson HC | títalo=Osteology and myology of the wing of the Emu (Dromaius nobaehollandiae), and its bearing on the eibolution of bestigial strutures | jornal=J. Morphol. | belume=268 | numero=5 | páiginas=423–41 | anho=2007 | pmid=17390336}}</ref> i la persença de uossos de l quadril an baleias i queluobras.<ref>{{Citar periódico | outor=Bejder L, Preça de casa BK | títalo=Lhimbs in whales and lhimblessness in other bertebrates: mechanisms of eibolutionary and debelopmental trasformation and lhoss | jornal=Eibol. Deb. | belume=4 | numero=6 | páiginas=445–58 | anho=2002 | pmid=12492145}}</ref> Eisemplos de struturas bestigiales an houmanos ancluen l [[siso|diente de l siso]],<ref>{{Citar periódico | outor=Silbestri AR, Singh I | títalo=The unresolbed porblen of the third molar: would people be bettener ouff without it? | url=http://jada.ada.org/cgi/cuntent/full/134/4/450 | jornal=Journal of the Amarican Dental Association (1939) | belume=134 | numero=4 | páiginas=450–55 | anho=2003 | pmid=12733778}}</ref> l [[cócix]]<ref name=Fong/> i l [[apéndice bermiforme]].<ref name=Fong/> Ua ária de pesquisa atual an [[biologie de l zambolbimiento]] eibolutiba ye la base zambolbimental de adataçones i sataçones.<ref>{{Citar periódico | outor=Johnson NA, Portener AH | títalo=Toward la new synthesis: population genetics and eibolutionary debelopmental biology | jornal=Genetica | belume=112–113 | numero=| páiginas=45–58 | anho=2001 | pmid=11838782}}</ref> Essa lhinha de pesquisa busca cumprender la ourige i eiboluçon de [[zambolbimiento ambrionário]] i cumo modificaçones ne ls porcessos de l zambolbimiento porduzen nuobas caratelísticas<ref>{{Citar periódico | outor=Baguña la J, Garcia-Fernàndeç J | títalo=Eibo-Debo: the lhong and winding road | url=http://www.ijdb.ehu.s/web/paper.php?doi=14756346 | jornal=Ant. J. Deb. Biol. | belume=47 | numero=7–8 | páiginas=705–13 | anho=2003 | pmid=14756346}}<br />*{{Citar periódico | outor=Gilbert SF | títalo=The morphogenesis of eibolutionary debelopmental biology | jornal=Ant. J. Deb. Biol. | belume=47 | numero=7–8 | páiginas=467–77 | anho=2003 | pmid=14756322}}</ref>. Esses studos ténen demunstrado que la eiboluçon puode alterar l zambolbimiento para criar nuobas struturas, cumo las struturas ambrionárias que forman uossos de la mandíbula an outros animales formando parte de l [[oubido médio]] an mamíferos.<ref>{{Citar periódico | outor=Allin EF | títalo=Eibolution of the mammalian middle ear | jornal=J. Morphol. | belume=147 | numero=4 | páiginas=403–37 | anho=1975 | pmid=1202224}}</ref> Ye tamien possible que struturas perdidas al lhongo de la eiboluçon reapareçan debido la mudanças an genes de l zambolbimiento, cumo ua mutaçon an [[galhinha]]s que faç cun que ls ambriones porduzan dientes similares als de [[crocodilo]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Harris MP, Hasso SM, Ferguson MW, Fallon JF | títalo=The debelopment of archosaurian first-generation teth in la chicken mutant | jornal=Curr. Biol. | belume=16 | numero=4 | páiginas=371–77 | anho=2006 | pmid=16488870}}</ref> === Co-eiboluçon === {{Artigo percipal|[[Co-eiboluçon]]}} Anteraçones antre ourganismos puoden porduzir tanto cunflito cumo coperaçon. Quando la anteraçon acuntece antre pares de speces, cumo un [[patógeno]] i un [[hospedeiro]], ó un [[predador]] i ua [[presa]], essas speces puoden zambolber séries de adataçones cumbinadas. Nesses causos, la eiboluçon dua spece causa adataçones nua outra. Essas mudanças na segunda spece, por sue beç, causan nuobas adataçones na purmeira. Esse ciclo de seleçon i repuosta ye chamado de [[co-eiboluçon]].<ref>{{Citar periódico | outor=Wade MJ | títalo=The co-eibolutionary genetics of ecological communities | jornal=Nat. Reb. Genet. | belume=8 | numero=3 | páiginas=185–95 | anho=2007 | pmid=17279094}}</ref> Un eisemplo ye la porduçon de [[tetrodotoxina]] nua spece de [[Caudados|salamandra]] ''([[Taricha granulosa]])'' i la eiboluçon de resisténcia a la tetrodotoxina an sou predador, ua [[Queluobra|serpente]] ''([[Thamnophis sirtalis]])''. Nesse par de presa i predador, ua [[corrida armamentista eibolutiba]] porduziu altos nibles de toxina na salamandra i correspendentemente altos nibles de resisténcia na queluobra<ref>{{Citar periódico | outor=Geffeney S, Brodie ED, Ruben PC, Brodie ED | títalo=Mechanisms of adatation in a predator-prey arms race: TTX-resistant sodiun channels | jornal=Science | belume=297 | numero=5585 | páiginas=1336–9 | anho=2002 | pmid=12193784}}<br />*{{Citar periódico | outor=Brodie ED, Ridenhour BJ, Brodie ED | títalo=The eibolutionary respunse of predators to dangerous prey: hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coebolution betwen gartener snakes and newts | jornal=Eibolution | belume=56 | numero=10 | páiginas=2067–82 | anho=2002 | pmid=12449493}}</ref>. === Coperaçon === {{Artigo percipal|[[Coperaçon (biologie)]]}} Inda assi, nin todas las anteraçones antre speces ambolben cunflito<ref>{{Citar periódico | outor=Sachs J | títalo=Coperation within and among species | jornal=J. Eibol. Biol. | belume=19 | numero=5 | páiginas=1415–8; çcussion 1426–36 | anho=2006 | pmid=16910971}}<br />*{{Citar periódico | outor=Nowak M | títalo=Fibe rules fur the eibolution of coperation | jornal=Science | belume=314 | numero=5805 | páiginas=1560–63 | anho=2006 | pmid=17158317}}</ref>. Muitos causos de anteraçones [[mutualismo (biologie)|mutuamente benéficas]] eiboluiran. Por eisemplo, eisiste ua coperaçon strema antre plantas i [[micorriza]]s que crecen subre las raízes, auxiliando na absorçon de nutrientes de l tierra.<ref>{{Citar periódico | outor=Paszkowski U | títalo=Mutualisn and parasitisn: the yin and yang of plant symbioses | jornal=Curr. Oupin. Plant Biol. | belume=9 | numero=4 | páiginas=364–70 | anho=2006 | pmid=16713732}}</ref> Essa ye ua anteraçon recíproca, yá que las plantas probénen a a micorriza açúcares de la [[fotossíntese]]. Nesse causo l fungo giralmente crece drento de las células de la planta, premitindo la troca de nutrientes, anquanto ambia senhales que reprimen l [[sistema eimunitário]] de la planta.<ref>{{Citar periódico | outor=Hause B, Festener T | títalo=Molecular and cell biology of arbuscular mycorrhizal symbiosis | jornal=Planta | belume=221 | numero=2 | páiginas=184–96 | anho=2005 | pmid=15871030}}</ref> La coperaçon tamien eiboluiu antre ourganismos de la mesma spece. Un causo stremo ye la [[eusocialidade|eussocialidade]], que puode ser ouserbada an [[anseto social|ansetos sociales]], cumo [[abelha]]s, [[cupin]]es i [[formiga]]s, adonde ansetos [[stéril|estéreis]] alimentan i defenden un pequeinho númaro de ourganismos de la [[quelónia (biologie)|quelónia]] que son capazes de se reproduzir. Nua scala inda menor, las [[célula somática|células somáticas]] que forman l cuorpo dun animal son lhemitadas an sue capacidade de se reproduzir para que se mantenha la stablidade ne l ourganismo i premita que un pequeinho númaro de [[célula germinatiba|células germinatibas]] porduza prole. Nesse causo, células somáticas respunden a senhales specíficos que las anstruen a crecer ó [[apotose|çtruir la si própias]]. Se las células eignoran esses senhales i tentan se multiplicar de forma desordenada, sou crecimiento çcontrolado causa [[cáncaro (tumor)|cáncaro]]< ref name=Bertran/>. Eimagina-se que esses eisemplos de coperaçon drento dua spece eiboluíran pul porcesso de [[seleçon de parentesco]], que cunsiste nun ourganismo agir de forma a oumentar la porbablidade de parientes porduziren prole.<ref>{{Citar periódico | outor=Rebe HK, Hölldobler B | títalo=The eimergence of la superorganisn through antergroup cumpetition | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/104/23/9736 | jornal=Proc Natl Acad Sci U S La. | belume=104 | numero=23 | páiginas=9736–40 | anho=2007 | pmid=17517608}}</ref> Essa atebidade ye selecionada porque se l andebíduo que ajuda ten alelos que promoben la atebidade de ajudar, ye probable que sous parientes tamien possuan esses alelos i, assi, esses alelos son passados adelantre.<ref>{{Citar periódico | outor=Axelrod R, Hamilton W | títalo=The eibolution of coperation | jornal=Science | belume=211 | numero=4489 | páiginas=1390–96 | anho=1981 | pmid=7466396}}</ref> Outros porcessos que puoden promober la coperaçon ancluen [[seleçon de grupo]], adonde la coperaçon fornece benefícios para un grupo de ourganismos.<ref>{{Citar periódico | outor=Wilson EO, Hölldobler B | títalo=Eusociality: ouregin and cunsequences | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/102/38/13367 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=102 | numero=38 | páiginas=13367–71 | anho=2005 | pmid=16157878}}</ref> === Speciaçon === {{Artigo percipal|[[Especiaçon]]}} [[Fexeiro:Speciation modes edit pt.svg|left|thumb|300px|Ls quatro macanismos de [[speciaçon]].]] [[Speciaçon]] ye l porcesso pul qual ua spece diberge, porduzindo dues ó más speces çcendentes.<ref name=Gabrilets>{{Citar periódico | outor=Gabrilets S | títalo=Perspetibe: models of speciation: what habe we lhearned in 40 years? | jornal=Eibolution | belume=57 | numero=10 | páiginas=2197–215 | anho=2003 | pmid=14628909}}</ref> Eibentos de speciaçon fúrun ouserbados dibersas bezes, tanto an cundiçones cuntroladas de lhaboratório cumo na natureza<ref>{{Citar periódico | outor=Jiggines CD, Bridle JR | títalo=Speciation in the apple maggot fly: la blend of bintages? | jornal=Trends Ecol. Eibol. (Amst.) | belume=19 | numero=3 | páiginas=111–4 | anho=2004 | pmid=16701238}}<br />*{{Citar web | outhor = Boxhorn, J | data = 1995 | url = http://www.talkorigines.org/faqs/faq-speciation.html | títalo = Ouserbed Anstances of Speciation | publicado = The TalkOrigines Archibe | acessdata = 2007-05-10}}<br />*{{Citar periódico | outor=Weinberg JR, Starczak BR, Jorg, D | títalo=Eibidence fur Rapid Speciation Following la Founder Eibent in the Lhaboratory | jornal=Eibolution | belume=46 | numero=4 | páiginas=1214–20 | anho=1992 | doi=10.2307/2409766}}</ref>. An ourganismos de reproduçon sexuada, la speciaçon resulta de l isolamiento reprodutibo seguido por dibergéncia antre las lhinhaiges. Hai quatro tipos de macanismos de speciaçon, sendo la [[speciaçon alopátrica]] cunsidrada la más quemun an animales. Esse tipo de speciaçon acuntece quando populaçones son eisoladas geograficamente, por [[fragmentaçon de habitat]] ó migraçon, por eisemplo. Cumo las fuorças eibolutibas passan a atuar andependientemente nas populaçones eisoladas, la separaçon bai, eibentualmente, porduzir ourganismos ancapazes de se antercruzáren.<ref>{{Citar periódico | outor=Hoskin CJ, Higgle M, McDonald KR, Moritç C | data=2005 | títalo=Reinforcement dribes rapid allopatric speciation | jornal=Nature | belume=437 | páiginas=1353–356 | doi=10.1038/nature04004}}</ref> L segundo macanismo de speciaçon a ser cunsidrado ye la [[speciaçon peripátrica]], que acuntece quando pequeinhas populaçones de ourganismos son eisoladas nun nuobo ambiente. Eilha difre de la speciaçon alopátrica pul fato de las populaçones eisoladas séren mui menores de l que la populaçon parental. Nesse causo, l [[eifeito fundador]] causa ua speciaçon rápida tanto pula deriba genética ouriunda de l eifeito fundador cumo pula rápida açon de la seleçon natural subre un [[Pol de genes|cunjunto de genes]] pequeinho.<ref>{{Citar periódico | outor=Templeton AR | títalo=The theory of speciation bie the founder principle | url=http://www.genetics.org/cgi/reprint/94/4/1011 | jornal=Genetics | belume=94 | numero=4 | páiginas=1011–38 | anho=1980 | pmid=6777243}}</ref> L terceiro macanismo de speciaçon ye la [[especiaçon parapátrica]]. Eilha ye similar a la speciaçon peripátrica na medida an que ua populaçon pequeinha acupa un nuobo habitat, mas difre porque nun hai separaçon física antre essas populaçones. L que acuntece ye que la speciaçon resulta de la eiboluçon de macanismos que reduzen l fluxo génico antre las dues populaçones.<ref name=Gabrilets/> Giralmente esso acuntece quando hai algua mudança drástica ne l ambiente de la spece parental. Un eisemplo ye la [[gramínea]] ''[[Anthoxanthun|Anthoxanthun odoratun]]' ', que puode passar por speciaçon parapátrica an repuosta la poluiçon lhocalizada de metales de minas.<ref>{{Citar periódico | outor=Antonobics J | títalo=Eibolution in closely adjacent plant populationes X: lhong-tern persistence of prereprodutibe isolation at a mine boundary | jornal=Heiredity | belume=97 | numero=1 | páiginas=33–37 | anho=2006 | pmid=16639420 | url=http://www.nature.com/hdy/journal/b97/n1/full/6800835a.html}}</ref> Neste causo, plantas cun resisténcia a altos nibles de metales ne l tierra eiboluen. La seleçon contra cruzamientos cula populaçon parental sensible la metales porduç ua mudança ne l tiempo de floraçon de las plantas resistentes, causando isolamiento reprodutibo. La seleçon contra híbridos antre las dues populaçones puode causar l que ye chamado de ''reforço'', que ye la eiboluçon de caratelísticas que promoben l cruzamiento drento de detreminada spece, assi cumo [[çlocamiento de carátener]], que acuntece quando dues speces se tornan más çtintas an aparéncia.<ref>{{Citar periódico | outor=Nosil P, Crespi B, Gries R, Gries G | títalo=Natural seletion and dibergence in mate prefrence during speciation | jornal=Genetica | belume=129 | numero=3 | páiginas=309–27 | anho=2007 | pmid=16900317}}</ref> [[Fexeiro:Darwin's finches.jpeg|frame|right|L [[Isolamiento geográfico]] de l [[Geospiza|Tentilhones de Darwin]] de las [[Ilhas Galápagos]] porduziran más dua dúzia de speces.]] Finalmente, quando hai [[speciaçon simpátrica]], speces diberge sin ua barreira geográfica antre eilhas ó mudanças drásticas ne l ambiente. Esse tipo de speciaçon ye cunsidrado ralo, yá que ua pequeinha quantidade de fluxo génico puode remober las defrenças genéticas antre partes dua populaçon<ref>{{Citar periódico | outor=Sabolainen B, Anstett M-C, Lhexer C, Hutton I, Clarkson JJ, Norup MB, Powell MP, Springate D, Salamin N, Baker WJr | data=2006 | títalo=Sympatric speciation in palms on an oceanic island | jornal=Nature | belume=441 | páiginas=210–13 | pmid=16467788}}<br />*{{Citar periódico | outor=Barluenga M, Stölting KN, Salzburger W, Muschick M, Meyer La | data=2006 | títalo=Sympatric speciation in Nicaraguan cratener lhake cichlid fish | jornal=Nature | belume=439 | páiginas=719–723 | pmid=16467837}}</ref>. An giral, la speciaçon simpátrica an animales eisige la eiboluçon tanto de [[polimorfismo (biologie)|defrenças genéticas]] cumo de [[acasalamiento prefrencial]], para premitir que l isolamiento reprodutibo eibolua.<ref>{{Citar periódico | outor=Gabrilets S | títalo=The Maynard Smith model of sympatric speciation | jornal=J. Theor. Biol. | belume=239 | numero=2 | páiginas=172–82 | anho=2006 | pmid=16242727}}</ref> Un tipo de eiboluçon simpátrica ambolbe l cruzamiento antre dues speces aparentadas, porduzindo ua nuoba spece [[Híbrido (biologie)|híbrida]]. Esse tipo de speciaçon nun ye quemun an animales, yá que híbridos son quemumente ambiables ó stéreis, porque nun hai pareamiento antre ls [[cromossomos homólogos]] de cada progenitor durante la meiose. Eilha ye más quemun an plantas, porque plantas frequentemente dobran l númaro de cromossomos, formando [[Poliploidie|poliplóides]]. Esso premite l pareamiento de cada cromossomo cun sou homólogo durante la meiose, yá que ls cromossomos de cada progenitor yá se apersentan an pares<ref>Belderok, Bob & Hanes Mesdag & Dingena La. Donner. (2000) ''Bread-Making Quality of Wheat''. Springer. p.3. ISBN 0-7923-6383-3.<br />*Hancock, James F. (2004) ''Planti Eibolution and the Ouregin of Crop Species''. CABI Publishing. ISBN 0-85199-685-X.</ref>. Un eisemplo desse tipo de speciaçon acunteciu quando las speces ''[[Arabidopsis thaliana]]'' i ''Arabidopsis arenosa'' se hibridizórun para formar la nuoba spece ''Arabidopsis suecica''.<ref>{{Citar periódico | outor=Jakobsson M, Hagenblad J, Tabaré S, ''eit al'' | títalo=A unique recent ouregin of the allotetraploid species Arabidopsis suecica: Eibidence fron nuclear DNA markers | jornal=Mol. Biol. Eibol. | belume=23 | numero=6 | páiginas=1217–31 | anho=2006 | pmid=16549398}}</ref> Esso acunteciu hai cerca de 20.000 anhos atrás <ref>{{Citar periódico | outor=Säll T, Jakobsson M, Lhind-Halldén C, Halldén C | títalo=Chloroplast DNA andicates la single ouregin of the allotetraploid Arabidopsis suecica | jornal=J. Eibol. Biol. | belume=16 | numero=5 | páiginas=1019–29 | anho=2003 | pmid=14635917}}</ref> i l porcesso de speciaçon fui reproduzido an lhaboratório, premitindo l estudo de ls macanismos genéticos ambolbidos ne l porcesso.<ref>{{Citar periódico | outor=Bomblies K, Weigel D | títalo=Arabidopsis-la model genus fur speciation | jornal=Curr Oupin Genet Deb | belume=17 | numero=6 | páiginas=500-504 | anho=2007 | pmid=18006296}}</ref> De fato, eibentos de poliploidizaçon nua spece puoden ser ua causa quemun de isolamiento reprodutibo, yá que metade de ls cromossomos duplicados nun eirá parear quando ocorrer cruzamiento cun ourganismos sin essa duplicaçon.<ref name=Semon/> Eibentos de speciaçon son amportantes na teorie de l [[eiquilíbrio pontuado]], que splica la eisisténcia de l padron ouserbado ne l registro fócil de "splusones" de eiboluçon antre lhongos períodos de [[stase]], an que las speces se mantén relatibamente sin mudanças.<ref name=pe1972>Niles Eildredge and Stephen Jay Gould, 1972. [http://www.blackwellpublishing.com/ridley/classitexts/eildredge.asp "Puntuated eiquilibria: an alternatibe to phyletic gradualisn"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} In pt.J.M. Schopf, ed., ''Models in Paleobiology''. San Francisco: Freman Coper. pp. 82-115. Reprinted in N. Eildredge ''Eiquipa frames''. Princeton: Princeton Ounib. Press. 1985</ref> Nessa teorie, la speciaçon i la rápida eiboluçon son relacionadas, cun seleçon natural i deriba genética atuando más fuortemente an ourganismos speciando an nuobos habitats ó cun pequeinho tamanho populacional. Cumo resultado, ls períodos de stase ne l registro fócil corresponden a la populaçon parental, i ls ourganismos passando por speciaçon i rápida eiboluçon son ancontrados an pequeinhas populaçones geograficamente restritas., sendo raramente preserbados cumo fóceles.<ref>{{Citar periódico | outor=Gould SJ | títalo=Tiempo and mode in the macroebolutionary reconstrution of Darwinisn | url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/91/15/6764 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=91 | numero=15 | páiginas=6764–71 | anho=1994 | pmid=8041695}}</ref> {{-}} ==== Barreiras al cruzamiento antre speces ==== Barreiras reprodutibas al cruzamiento puoden ser classeficadas an ''pré-zigóticas'' ó ''pós-zigóticas''.<ref name= Teach2/> La çtinçon antre las dues ye definida se la barreira prebine la formaçon de prole antes ó depuis de la fertilizaçon de l óbulo. ===== Barreiras que prebinen la fertilizaçon ===== Barreiras pré-zigóticas son aqueilhas que ampeden la cópula antre las speces, ó anton ampeden la fertilizaçon de l óbulo causo la spece tente cruzar.<ref name= PBS>{{Citar periódico | anho=2001 | publication-data=| cuntribution=Glossary | cuntribution-url=http://www.pbs.org/wgbh/eibolution/lhibrary/glossary/andex.html | títalo=Eibolution Lhibrary | eiditora=WGBH Eiducational Foundation | url=http://www.pbs.org/wgbh/eibolution/lhibrary/faq/cat03.html | formato=web resource | acessdata=2008-01-23 }}.</ref> Alguns eisemplos son: [[Fexeiro:Lampyris noctiluca.jpg|thumb|upright|left|150px|Defrentes speces de [[baga-lhume]]s nun reconhecen ls senhales de outras speces, i por bias desso, nun cruzan.]] * '''Isolamiento temporal''' – Acuntece quando speces copulan an tiempos defrentes. Populaçones de dues speces amaricanas de gambá (''Spilogale gracilis'' i ''Spilogale putorius'') ténen çtribuiçones subrepostas, mas se manténen cumo speces apartadas porque la purmeira acasala ne l berano i la segunda ne l ambierno.<ref name= Teach2/> * '''Isolamiento cumportamental''' – Senhales que stimulan ua repuosta sexual puoden ser suficientemente defrentes para ampedir l acasalamiento. L brilho rítmico de l [[baga-lhume]]s ye specífico de cada espece i antoce funciona cumo barreira pré-zigótica.<ref>{{Citar web | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4054/is_200406/ai_n9429720/pg_1 | títalo = Flash Signals, Nutial Gifts and Female Prefrence in Photinus Fireflies | acessdata = 2007-09-03 | ultimo = Cratsley | purmeiro = Christopher K | data = 2004 | obra = Antegratibe and Cumparatibe Biology | publicado = bNet Research Centener }}</ref> * '''Isolamiento macánico''' – Defrenças anatómicas an struturas reprodutibas puoden ampedir l cruzamiento. Esso ye berdade specialmente an plantas que zambolbírun struturas specíficas adatadas la alguns [[polinizaçon|polinizadores]]. Morcieganos que se alimentan de nétar percuran por flores guiados por sou sistema de [[ecolocalizaçon]]. Assi, plantas que dependen desses morcieganos cumo polinizadores eiboluíran flores acusticamente [[cunspicuidade|cunspícuas]], que auxilian na sue deteçon.<ref>{{Citar periódico |outhor=Heilbersen D, Holderied M, & Heilbersen L |title= Echoes of bat-pollinated bell-shaped flowers: cunspicuous fur netar-feding bats?|journal=The Journal of Spurmental Biology|belume=206 |issue=1 |pages=1025–1034|year=2003 | doi= 10.1242/jeb.00203|acessdate=2008-01-24}}</ref> * '''Isolamiento gamético''' – Ls gámetas de las dues speces son quimicamente ancumpatibles, ampedindo la fertilizaçon. L reconhecimiento de gámetas puode ser baseado an moléculas specíficas na superfice de l óbulo, que se lhigan solo la moléculas cumplementares ne l spermatozóide.<ref name= Teach2/> * '''Isolamiento geográfico/de habitat''' – ''Geográfico:'' Las dues speces stan apartadas por barreiras físicas de ancha scala, cumo ua muntanha, un cuorpo de auga ó barreiras físicas custruídas por houmanos. Essas barreiras ampeden l fluxo génico antre ls grupos eisolados. Esso ye eilustrado pula dibergéncia antre speces de plantas an lhados oupostos de la [[muralha de la China]].<ref>{{Citar web | url = http://antl.amboj.org/news/2003/030415/full/news030414-3.html | títalo = Great Wall blocks gene flow | acessdata = 2007-12-30 | ultimo = Pilcher | purmeiro = Heilen | data = 2003 | obra = Nature News | publicado = Nature Publishing Group }}</ref> ''Habitat:'' Las dues speces prefíren habitats defrentes, mesmo bibendo, an giral, na mesma ária, i assi son ancapazes de se ancontrar. Por eisemplo, moscas de l género ''Rhagoletis'' ténen cumo planta hospedeira oureginal la spece ''Crataegus monogyna''. Quando maçaneiras fúrun antroduzidas an sou habitat, más de 300 anhos atrás, alguas moscas passórun a outelizar essa planta. Studos mostran que, hoije an die, moscas ténen ua preferéncia genética pula planta an que son ancontradas, i la cópula acuntece na planta. Assi, mesmo sendo ancontradas nas mesmas árias, sou isolamiento ecológico ye suficiente, i dibergéncia genética ocorreu.<ref name= Teach2/> Assi, esse ye tamien un causo de speciaçon simpátrica. ===== Barreiras atuando apuis de la fertilizaçon ===== [[Fexeiro:Mule (1).jpg|thumb|upright|right|150px|La [[mula]] ye l híbrido dua [[cabalho|égua]] cun un [[Asno|burro]], i ye giralmente anfértil.]] Barreiras pós-zigóticas son aqueilhas que ocorren apuis de la fertilizaçon, giralmente resultando na formaçon dun [[zigoto]] híbrido que ye anfértil ó ambiable. Esso giralmente ye resultado de ancumpatiblidade ne ls cromossomos de l zigoto. Un zigoto ye un [[óbulo]] [[fertilizaçon|fertilizado]] antes de se debedir, ó l ourganismo que se ouregina desse óbulo fertilizado. Ambiábel quier dezir ancapaç de chegar a la eidade adulta.<ref name= PBS/> Eisemplos ancluen: * '''Biablidade de l híbrido reduzida''' – Acuntece zambolbimiento ancumpleto i muorte de la prole.<ref>{{Citar periódico | ultimo=Lu, Guoqing & Bernatcheç, Lhouis | títalo=Spurmental eibidence fur reduced hybrid biablity betwen dwarf and normal ecotypes of lhake whitefish (Coregonus clupeaformis Mitchill) | jornal=Procedings: Biological Sciences | belume=265 | numero=1400 | data=1998 | páiginas=1025–1030 | url=http://lhinks.jstor.org/sici?sici=0962-8452(19980607)265%3A1400%3C1025%3AEEFRHB%3E2.0.CO%3B2-2 | acessdata=2007-12-30}}</ref> * '''Fertilidade de l híbrido reduzida''' – Mesmo que dues speces defrentes acasalen, la prole porduzida puode ser anfértil. Cruzamientos antre speces ne l género de l cabalho (''[[Eiquus]]''), tenden a porduzir proles biables mas anférteis. Por eisemplo, cruzamientos de zebra&nbsp;x&nbsp;cabalho i zebra&nbsp;x&nbsp;burro porduzen ourganismos stéreis. L cruzamiento de cabalho&nbsp;x&nbsp;burro porduç mulas stéreis. Mui raramente, ua mula fémea puode ser fértil.<ref>{{Citar web | url = http://www.bryancore.org/cgi-bin/hdb.pl?field=Genus&query=eiquus&submit=Search%21 | títalo = HybriDatabase: a cumputener repository of ourganismal hybridization data | acessdata = 2007-05-10 | ultimo = Wod | data = 2001 | obra = Study Group Çcontinuity: Understanding Biology in the Lhight of Creation | publicado = Baraminology }}</ref> * '''Degeneraçon de l Híbrido''' – Alguns híbridos son férteis por ua sola geraçon, se tornando anton stéreis ó ambiables..<ref>{{Citar periódico | ultimo=Breuweri, Johanne & Werreni, John | purmeiro=| títalo=Hybrid breakdown betwen two haploid species: the role of nuclear and cytoplasmic genes. | jornal=Eibolution | belume=49 | numero=4 | data=1995 | formato=pdf | páiginas=705–717 | url=http://www.rochestener.edu/college/bio/lhabs/WerrenLab/WerrenPapers-PDF/1995_BreuwerWerren_HybridBreakdown.pdf | acessdata=2007-12-30}}</ref> {{clear}} === Stinçon === {{Artigo percipal|[[Stinçon]]}} [[Fexeiro:Tarbosaurus museum Muenster.jpg|thumb|left|225px|Un scaleto de ''[[Tarbosaurus]]''. Todos ls [[dinossauros]], cun sceçon de las [[abes]], se stinguiran ne l eibento de [[stinçon an massa]] antre l [[Stinçon K-T|Cretáceo i l Terciário]]]] [[Stinçon]] ye l zaparecimiento de to ua spece. La stinçon nun ye un eibento ancomun, yá que speces normalmente surge por speciaçon i zaparecen por stinçon.<ref>{{Citar periódico | outor=Benton MJ | títalo=Dibersification and stintion in the story of lhife | jornal=Science | belume=268 | numero=5207 | páiginas=52–58 | anho=1995 | pmid=7701342}}</ref> De fato, quaije todas las speces de planta i animal que yá eisistiran hoije stan zaparecidas.<ref>{{Citar periódico | outor=Raup DM | títalo=Biological stintion in earth story | jornal=Science | belume=231 | numero=| páiginas=1528–33 | anho=1986 | pmid=11542058}}</ref> Essas stinçones acuntírun cuntinamente durante to la stória de la bida, anque haber picos nas taxas de stermínio an eibentos de [[stinçon an massa]].<ref name=Raup>{{Citar periódico | outor=Raup DM | títalo=The role of stintion in eibolution | url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/91/15/6758.pdf | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=91 | numero=15 | páiginas=6758–63 | anho=1994 | pmid=8041694}}</ref> La stinçon antre l [[Cretáceo]] i l [[Terciário]] ([[Stinçon K-T]]), na qual ls dinossauros zaparecírun, ye la más coincida. Inda assi, un eibento anterior, la [[stinçon de l Permiano-Triássico]], fui inda más sebera, lhebando cerca de 96% de las speces anton eisistentes al stermínio.<ref name=Raup/> La stinçon de l [[Holoceno]] ye un porcesso de zaparecimiento de speces an massa ocorrendo atualmente, an decorréncia de la spanson de la spece houmana pul globo ne ls redadeiros miles de anhos. Taxas de stinçon atuales son de 100 a 1000 bezes maiores de l que las taxas normales, i até 30% de las speces puode star zaparecida até l meio deste seclo.<ref>{{Citar periódico | outor=Nobacek MJ, Cleland EE | títalo=The current biodibersity stintion eibent: scenarios fur mitigation and recobery | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/98/10/5466 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=98 | numero=10 | páiginas=5466–70 | anho=2001 | pmid=11344295}}</ref> Atebidades houmanas son hoije la percipal causa de la stinçon an massa atual<ref>{{Citar periódico | outor=Pimn S, Raben P, Peterson La, Sekercioglu CH, Ehrlich PR | títalo=Houman ampats on the rates of recent, persent, and feture bird stintiones | url=http://www.pnas.org/cgi/cuntent/full/103/29/10941 | jornal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.La. | belume=103 | numero=29 | páiginas=10941–6 | anho=2006 | pmid=16829570}}<br />*{{Citar periódico | outor=Varnosky AD, Koch PL, Feranec RS, Wing SL, Shabel AB | títalo=Assessing the causes of lhate Pleistocene stintiones on the cuntinents | jornal=Science | belume=306 | numero=5693 | páiginas=70–05 | anho=2004 | pmid=15459379}}</ref> i l [[calecimiento global]] puode acelerar inda más essa stinçon ne l feturo.<ref>{{Citar periódico | outor=Lhewis OT | títalo=Climate change, species-area curbes and the stintion crisis | url=http://www.journals.royalsoc.ac.uk/cuntent/711761513317h856/fulltext.pdf | jornal=Philos. Tranes. R. Soc. Lhond., B, Biol. Sci. | belume=361 | numero=1465 | páiginas=163–71 | anho=2006 | pmid=16553315}}</ref> L papel de la stinçon na eiboluçon depende de l tipo de stinçon que ye cunsidrada. Las causas de las baixas taxas de eiboluçon, que atuan cuntinamente i son respunsables pula maior parte de las stinçones, nun son bien coincidas, i puoden ser l resultado de la cumpetiçon antre las speces por recursos cumpartilhados.<ref name=Kutschera/> Se la cumpetiçon de outras speces puode alterar la chance de detreminada spece subrebibir, esso poderie porduzir seleçon natural ne l nible de speces, an cuntraposiçon a la que acuntece ne l nible de ourganismos.<ref name=Gould/> Las stinçones an massa antermitentes tamien son amportantes, mas al ambés de agir cumo fuorça seletiba, eilhas reduzen drasticamente la dibersidade, de forma nun specífica, promobendo picos de [[radiaçon adatatiba]] i speciaçon nas speces subrebibentes.<ref name=Raup/> == Stória eibolutiba de la bida == === Ourige de la bida === {{artigos percipales|[[Ourige de la bida]] i [[Abiogénese]]}} La ourige de la [[bida]] ye l precursor neçairo para la eiboluçon biológica, mas perceber que la eiboluçon acunteciu depuis de ls ourganismos aparecíren pula purmeira beç, i ambestigar cumo esto acunte, nun depende na cumprenson eisata de cumo la bida ampeçou.<ref>{{Citar web | ultimo = Isaak | purmeiro = Mark | anho = 2005 | títalo = Clain CB090: Eibolution without abiogenesis | publicado = [[TalkOrigines Archibe]] | url = http://www.talkorigines.org/andexc/CB/CB090.html | acessdata = 2007-05-13}}</ref> L [[cunsenso científico]] atual ye de que la [[bioquímica]] cumplexa que custitui la bida probén de reaçones químicas más simples, mas que nun ye claro cumo acunteciu esta trasiçon.<ref>{{Citar periódico | outor=Peretó J | títalo=Cuntrobersies on the ouregin of lhife | url=http://www.ein.microbios.org/0801/0801023.pdf | jornal=Ant. Microbiol. | belume=8 | numero=1 | páiginas=23–31 | anho=2005 | pmid=15906258}}</ref> Nun hai muitas certezas subre ls purmeiros zambolbimientos de la bida, la strutura de ls purmeiros seres bibos, ó la eidantidade ó natureza de l [[redadeiro ancestral quemun]] ó de l [[pol genético]] ancestral.<ref>{{Citar periódico | outor=Lhuisi PL, Ferri F, Stano P | títalo=Approaches to semi-synthetic minimal cells: la rebiew | jornal=Naturwissenschaften | belume=93 | numero=1 | páiginas=1–13 | anho=2006 | pmid=16292523}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Trebors JT, Abel DL | títalo=Chance and necessity de l not splain the ouregin of lhife | jornal=Cell Biol. Ant. | belume=28 | numero=11 | páiginas=729–39 | anho=2004 | pmid=15563395}}{{Citar periódico | outor=Fuorterre P, Benachenhou-Lhahfa N, Cunfalonieri F, Duguet M, Eilie C, Lhabedan B | títalo=The nature of the lhast ounibersal ancestor and the rot of the tre of lhife, still oupen questiones | jornal=BioSystems | belume=28 | numero=1–3 | páiginas=15–32 | anho=1992 | pmid=1337989}}</ref> Cumo cunsequéncia, nun hai cunsenso científico subre cumo la bida surgiu. Alguas perpuostas ancluen moléculas capazes de outo-replicaçon, cumo l [[RNA]]<ref>{{Citar periódico | outor=Joyce GF | títalo=The antiquity of RNA-based eibolution | jornal=Nature | belume=418 | numero=6894 | páiginas=214–21 | anho=2002 | pmid=12110897}}</ref> i la custruçon de células simples.<ref>{{Citar periódico | outor=Trebors JT, Psenner R | títalo=Fron self-assembly of lhife to persent-day baterie: la possible role fur nanocells | jornal=FEMS Microbiol. Reb. | belume=25 | numero=5 | páiginas=573–82 | anho=2001 | pmid=11742692}}</ref> === Ourige quemun === {{artigos percipales|[[Eibidéncias de la eiboluçon]], [[Ourige quemun]] i [[Homologie (biologie)|Homologie]]} } [[Fexeiro:Ape skeletons pt.jpg|right|320px|thumbnail|Ls [[Hominidae|hominídeos]] son çcendentes dun [[ourige quemun|ancestral quemun]].]] Todos ls [[seres bibos]] de la [[Tierra]] çcenden dun ancestral quemun ó dun pol genético ancestral.<ref>{{Citar periódico | outor=Penny D, Pole La | títalo=The nature of the lhast ounibersal common ancestor | jornal=Curr. Oupin. Genet. Deb. | belume=9 | numero=6 | páiginas=672–77 | anho=1999 | pmid=10607605}}</ref> Las speces atuales son un stádio ne l porcesso de eiboluçon, i la sue dibersidade resulta dua lhonga série de eibentos de speciaçon i stinçon.<ref>{{Citar periódico | outor=Batiste I, Walsh DA | títalo=Does the 'Ring of Lhife' ring true? | jornal=Trends Microbiol. | belume=13 | numero=6 | páiginas=256–61 | anho=2005 | pmid=15936656}}</ref> La [[ourige quemun]] de ls seres bibos fui einicialmente deduzida a partir de quatro simples fatos subre seres bibos: Purmeiro, eilhes ténen çtribuiçones geográficas que nun puoden ser splicadas por adataçones lhocales. Segundo, la dibersidade de la bida nun ye ua série de ourganismos cumpletamente solos, mas ls seres bibos ténen semelhanças morfológicas. Terceiro, caratelísticas bestigiales cun nanhue outelidade eibidente son parecidas cun caratelísticas ancestrales funcionales i finalmente, que ourganismos puoden ser classeficados usando estas semelhanças nua hierarquia de grupos amarrados uns ne ls outros.<ref name=Darwin/> Speces passadas tamien deixórun registos de la sue stória eibolutiba. [[Fócil|Fóceles]], juntamente cula anatomie cumparada de seres bibos eisistentes atualmente, custituen l registo morfológico ó anatómico.<ref name=Jablonski>{{Citar periódico | outor=Jablonski D | títalo=The feture of the fossil record | jornal=Science | belume=284 | numero=5423 | páiginas=2114–16 | anho=1999 | pmid=10381868}}</ref> Cumparando las anatomies de speces modernas i zaparecidas, paleontólogos puoden anferir las lhinhaiges dessas speces. Assi i todo, esta metodologie ten maior sucesso an ourganismos cun partes duras, tales cumo cunchas, uossos ó dientes. Para alhá desso, cumo ls procariontes cumo [[batéria]]s i [[archaea]] partilhan ua série lhemitada de morfologies quemuns, ls sous fóceis nun fornecen anformaçon subre la sue ascendéncia. Más recentemente, eibidéncias de ourige quemun probiírun de l studo de semelhanças [[bioquímica]]s antre ourganismos. Por eisemplo, todas las células bibas usan ls mesmos [[Ácido nucleico|ácidos nucleicos]] i [[aminoácido]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Mason SF | títalo=Ouregines of biomolecular handedness | jornal=Nature | belume=311 | numero=5981 | páiginas=19–23 | anho=1984 | pmid=6472461}}</ref> L zambolbimiento de la [[genética molecular]] rebelou l registo de la eiboluçon deixado ne ls [[genoma]]s de ls seres bibos: datando quando las speces dibergiran atrabeç de l [[reloijo molecular]] porduzido pulas mutaçones.<ref>{{Citar periódico | outor=Wolf YI, Rogozin IB, Grishin NB, Konin EB | títalo=Genome tres and the tre of lhife | jornal=Trends Genet. | belume=18 | numero=9 | páiginas=472–79 | anho=2002 | pmid=12175808}}</ref> Por eisemplo, cumparaçones antre sequéncias de DNA rebelórun la streita semelhança genética antre houmanos i chimpanzés i rebelou quando eisistiu un ancestral quemun a las dues speces.<ref>{{Citar periódico | outor=Barki La, Altheide TK | títalo=Cumparing the houman and chimpanze genomes: searching fur nedles in la haystack | jornal=Genome Res. | belume=15 | numero=12 | páiginas=1746–58 | anho=2005 | pmid=16339373}}</ref> === Eiboluçon de la bida === {{Artigo percipal|[[Cronologie de la eiboluçon]]}} [[Fexeiro:tree of life.svg|thumb|300px|left|[[Arble filogenética|Arble eibolutiba]] mostrando la dibergéncia de las speces atuales a partir de l sou ancestral quemun ne l centro.<ref name=Cicarelli>{{Citar periódico | outor=Cicarelli FD, Doerks T, bon Mering C, Crebey CJ, Snel B, Bork P | títalo=Toward outomatic reconstrution of la highly resolbed tre of lhife | jornal=Science | belume=311 | numero=5765 | páiginas=1283–87 | anho=2006 | pmid=16513982}}</ref> Ls trés [[domínio (biologie)|domínios]] stan queloridos de amarielho ([[batéria]]), azul ([[archaea]]) i burmeilho ([[Eucarioto]]).]] Apesar de la ancerteza subre cumo la bida ampeçou, ye claro que ls [[procarionte]]s fúrun ls purmeiros seres bibos a habitar la Tierra,<ref name=Cabalhier-Smith>{{Citar periódico | outor=Cabalhier-Smith T | títalo=Cell eibolution and Earth story: stasis and rebolution | url=http://www.journals.royalsoc.ac.uk/cuntent/0164755512w92302/fulltext.pdf | jornal=Philos Tranes R Soc Lhond B Biol Sci | belume=361 | numero=1470 | páiginas=969–1006 | anho=2006 | pmid=16754610}}</ref> hai aprossimadamente 3-4 mil milhones de anhos<ref>{{Citar periódico | outor=Schopf J | títalo=Fossil eibidence of Archaean lhife | jornal=Philos Tranes R Soc Lhond B Biol Sci | belume=361 | numero=1470 | páiginas=869–85 | anho=2006 | pmid=16754604}}<br />*{{Citar periódico | outor=Altermann W, Kazmierczak J | títalo=Archean microfossils: la reappraisal of early lhife on Earth | jornal=Res Microbiol | belume=154 | numero=9 | páiginas=611–17 | anho=2003 | pmid=14596897}}</ref>. Nun ocorrírun nanhues mudanças óbbias an [[morfologie (biologie)|morfologie]] ó ourganizaçon telmoble nestes ourganismos durante ls próssimos miles de milhon de anhos.<ref>{{Citar periódico | outor=Schopf J | títalo=Çparate rates, differing fates: tiempo and mode of eibolution changed fron the Precambrian to the Phanerozoic. | url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/91/15/6735 | jornal=Proc Natl Acad Sci U S La | belume=91 | numero=15 | páiginas=6735–42 | anho=1994 | pmid=8041691}}</ref> La próssima grande inobaçon na eiboluçon fúrun ls [[eucarionte]]s. Estes surgiran a partir de batérias antigas tenéren sido rodeadas por antecessores de células eucarióticas, nua associaçon coperatiba chamada de [[andossimbiose]].<ref name="ReferenceA"/><ref name=Dyall>{{Citar periódico | outor=Dyall S, Brown M, Johnson P | títalo=Ancient ambasiones: fron andosymbionts to ourganelles | jornal=Science | belume=304 | numero=5668 | páiginas=253–57 | anho=2004 | pmid=15073369}}</ref> La batéria ancapsulada i la célula hospedeira sofrírun eiboluçon, cula batéria a eiboluir an [[mitocóndria]]s ó an [[hidrogenossoma]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Martin W | títalo=The missing lhink betwen hydrogenosomes and mitochondria | jornal=Trends Microbiol. | belume=13 | numero=10 | páiginas=457–59 | anho=2005 | pmid=16109488}}</ref> Ua segunda catura de seres semelhantes la [[cianobatéria]]s lhebou a la formaçon de [[cloroplasto]]s an oucas i plantas<ref>{{Citar periódico | outor=Lhang B, Gray M, Burger G | títalo=Mitochondrial genome eibolution and the ouregin of eukaryotes | jornal=Annu Reb Genet | belume=33 | páiginas=351–97 | anho=1999 | pmid=10690412}}<br />*{{Citar periódico | outor=McFadden G | títalo=Andosymbiosis and eibolution of the plant cell | jornal=Curr Oupin Plant Biol | belume=2 | numero=6 | páiginas=513–19 | anho=1999 | pmid=10607659}}</ref>. La stória de la bida fui la stória de procariontes, archae i eucariontes unicelulares até hai cerca dun milhar de milhon de anhos atrás quando seres multicelulares ampeçórun a aparecer ne ls ouceanos durante l período [[Biota Eidiacarana|Eidiacarano]]< ref name=Cabalhier-Smith/>.<ref>{{Citar periódico | outor=DeLong I, Pace M | títalo=Ambironmental dibersity of baterie and archaea. | jornal=Syst Biol | belume=50 | numero=4 | páiginas=470–8 | anho=2001 | id=PMID 12116647}}</ref> La [[eiboluçon de ourganismos multicelulares]] acunteciu múltiplas bezes, de forma andependiente, an ourganismos tan dibersos cumo [[sponja]]s, [[oucas castanhas]], [[cianobatéria]]s, [[mycetozoa]] i [[mixobatéria]]s.<ref>{{Citar periódico | outor=Kaiser D | títalo=Building a multicellular ourganisn | jornal=Annu. Reb. Genet. | belume=35 | numero=| páiginas=103–23 | anho=2001 | pmid=11700279}}</ref> Depuis de l aparecimiento de ls purmeiros seres multicelulares, acunteciu un notable dibersificaçon biológica nun período de 10 milhones de anhos, nun eibento chamado [[spluson cambriana]]. Durante este eibento, eiboluiran la maior parte de l [[filo|tipos]] de animales modernos, assi cumo lhinhaiges solas que se stinguiran antretanto.<ref name=Balentine>{{Citar periódico | outor=Balentine JW, Jablonski D, Erwin DH | títalo=Fossils, molecules and ambryos: new perspetibes on the Cambrian splosion | url=http://deb.biologists.org/cgi/reprint/126/5/851 | jornal=Debelopment | belume=126 | numero=5 | páiginas=851–9 | anho=1999 | pmid=9927587}}</ref> Ténen sido propostos bários "detonadores" para esta spluson, ancluindo la acumulaçon de [[ouxigénio]] na [[atmosfera]] resultante de la [[fotossíntese]]<ref>{{Citar periódico | outor=Ohno S | títalo=The reason fur las well las the cunsequence of the Cambrian splosion in animal eibolution | jornal=J. Mol. Eibol. | belume=44 Suppl 1 | numero=| páiginas=S23–7 | anho=1997 | pmid=9071008}}<br />*{{Citar periódico | outor=Balentine J, Jablonski D | títalo=Morphological and debelopmental macroebolution: la paleontological perspetibe | url=http://www.ijdb.ehu.s/web/paper.php?doi=14756327 | jornal=Ant. J. Deb. Biol. | belume=47 | numero=7–8 | páiginas=517–22 | anho=2003 | pmid=14756327}}</ref>. Hai cerca de 500 milhones de anhos, [[planta]]s i [[fungo]]s colonizórun a tierra, i fúrun lhougo seguidos por [[artrópode]]s i outros animales.<ref>{{Citar periódico | outor=Waters ER | títalo=Molecular adatation and the ouregin of lhand plants | jornal=Mol. Phylogenet. Eibol. | belume=29 | numero=3 | páiginas=456–63 | anho=2003 | pmid=14615186}}</ref> Ls [[anfíbio]]s aparecírun pula purmeira beç hai cerca de 300 milhones de anhos, seguidos puls purmeiros [[amniota]]s, ls [[mamífero]]s hai buolta de 200 milhones de anhos i las [[abes]] hai cerca de 100 milhones de anhos (ambos a partir de lhinhaiges semelhantes la [[réteis]]. Assi i todo, apesar de la eiboluçon destes grandes animales, seres bibos más pequeinhos semelhantes als que eiboluíran cedo ne l porcesso, cuntinan a ser bien sucedidos i a dominar la Tierra, formando la maiorie de la [[biomassa]] i de las speces procariontes.<ref name=Schloss/> == Stória de l pensamiento eibolutibo == {{Artigo percipal|[[Stória de l pensamiento eibolutibo]]}} [[Fexeiro:Charles Darwin aged 51.jpg|right|thumb|150px|[[Charles Darwin]] cun 51 anhos, lhougo apuis de tener publicado ''[[La Ourige de las Speces]]''.]] Eideias eibolutibas cumo [[ourige quemun]] i de [[trasmutaçon de speces]] eisistiran pul menos zde l seclo VI a.C., quando fúrun eisaminadas pul [[filosofie Greco-Romana|filósofo griego]] [[Anaximandro de Mileto]].<ref>{{Citar livro | outhor = Wright, S | anho = 1984 | títalo = Eibolution and the Genetics of Populationes, Belume 1: Genetic and Biometric Foundationes | eiditora = The University of Chicago Press | id = ISBN 0-226-91038-5}}</ref> Outros que cunsidrórun estas eideias ancluen l filósofo griego [[Ampédocles]], l [[Stória de la filosofie oucidental|filósofo-poeta romano]] [[Lucrécio]], l [[Ciéncia islámica|biólogo árabe]] [[Al-Jahiç]],<ref>{{Citar periódico | outor=Zirkle C | títalo=Natural Seletion before the "Ouregin of Species" | jornal=Procedings of the Amarican Philosophical Society | belume=84 | numero=1 | páiginas=71–123 | anho=1941}}</ref> l filósofo persa [[Ibn Miskawayh]], i l filósofo ouriental [[Zhuang Zi]].<ref>"La Source Bok In Chinese Philosophy", Chan, Wing-Tsit, p. 204, 1962.</ref> A la medida que l coincimiento biológico oumentou ne l seclo XVIII, eideias eibolutibas fúrun perpuostas por alguns filósofos cumo [[Pierre Lhouis Maupertuis]] an 1745, [[Erasmus Darwin]] an 1796,<ref>{{Citar livro | outhor = Terrall, M | anho = 2002 | títalo = The Man Who Flattened the Earth: Maupertuis and the Sciences in the Enlightenment | eiditora = The University of Chicago Press | id = ISBN 978-0-226-79361-0}}</ref> i [[Georges-Lhouis Lheclerc]] (conde de Buffon) antre 1749 i 1778.<ref>{{Citar livro | outhor = Lheclerc, G.L. | anho = 1749-1778 | títalo = Stoire naturelle, générale eit particulière | eiditora = Lhacépède}} http://boks.gogle{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} .com/boks?id=-jTinES3kW4C&hl=t-BR</ref> Las eideias de l biólogo [[Jean-Batiste Lhamarck]] acerca de la trasmutaçon de las speces tubo grande anfluéncia. [[Charles Darwin]] formulou la sue eideia de [[seleçon natural]] an 1838 i inda staba zambolbendo la sue teorie an 1858 quando [[Alfred Russel Wallace]] le ambiou ua teorie semelhante, i ambas fúrun apersentadas na [[Linnean Society of Lhondon]] an dous artigos apartados.<ref>{{Citar periódico | outor=Wallace, La | coautores=Darwin, C | url=http://darwin-online.org.uk/cuntent/frameset?itemID=F350&biewtype=text&pageseq=1 | títalo=On the Tendency of Species to forn Barieties, and on the Perpetuation of Barieties and Species by Natural Meanes of Seletion | jornal=Journal of the Procedings of the Lhinnean Society of Lhondon. Zology | belume=3 | data=1858 | páiginas=53–62 | acessdata=2007-05-13}}</ref> Ne l final de 1859, la publicaçon de ''[[La Ourige de las Speces]]'' por Charles Darwin, splicaba la seleçon natural an detalhe i apersentaba probas que lhebórun a ua aceitaçon cada beç más giral de la ocorréncia de la eiboluçon. L debate subre ls macanismos de la eiboluçon cuntinórun, i Darwin nun fui capaç de splicar la fuonte de las bariaçones heireditárias subre las quales la seleçon natural atuarie. Tal cumo Lhamarck, el pensaba que ls progenitores [[Jean-Batiste Lhamarck#Teorie de ls carateres adquiridos|passában a la çcendéncia las adataçones adquiridas]] durante la sue bida,<ref>{{Citar web | url = http://darwin-online.org.uk/cuntent/frameset?itemID=F391&biewtype=text&pageseq=131 | títalo = Effets of the ancreased Use and Çuse of Parts, las cuntrolled by Natural Seletion | acessdata = 2007-12-28 | outhor = Darwin, Charles | outorlink = Charles Darwin | data = 1872 | obra = [[On the Ouregin of Species|The Ouregin of Species]]. 6th eidition, p. 108 | publicado = John Murray }}</ref> ua teorie susequentemente nomeada de [[Lamarckismo]]<ref>{{Citar livro | outhor = Lheakey, Richard I.; Darwin, Charles | títalo = The eillustrated ouregin of species | eiditora = Faber | lhocal = Lhondon | anho = 1979 | páiginas = | id = ISBN 0-571-14586-8 | oclc = | doi = }} p. 17-18 <!--superseded source {{Citar periódico | outor=Stafleu F | títalo=Lhamarck: The birth of biology | jornal=Taxon | belume=20 | numero=| páiginas=397–442 | anho=1971 | pmid=11636092}}--></ref>. Na década de 1880, las speriéncias de [[August Weismann]] andicórun que las mudanças pul uso i desuso nun éran heireditárias, i l Lhamarckismo antrou als poucos an çcrédito.<ref name= EimaginaryLamarck>{{Citar periódico | ultimo=Ghiselin | purmeiro=Michael pt. | outorlink=Michael pt. Ghiselin | publication-data=Setember/Otober 1994 | cuntribution=Nonsense in scholboks: 'The Eimaginary Lhamarck' | cuntribution-url=http://www.textbokleague.org/54marck.htn | títalo=The Textbok Lhettener | eiditora=The Textbok Lheague | url=http://www.textbokleague.org/ | acessdata=2008-01-23 }}</ref><ref>{{Citar livro | outhor = Magner, LN | anho = 2002 | títalo = La Story of the Lhife Sciences, Third Eidition, Rebised and Spanded | eiditora = CRC | id = ISBN 978-0-8247-0824-5}}</ref> Más amportante de l que esso, Darwin nun cunsegui splicar cumo caratelísticas passan de geraçon para geraçon. An 1865, [[Griegor Mendel]] çcubriu que las caratelísticas éran [[Heireditariedade|heirdadas]] dua maneira prebisible.<ref name=Weiling>{{Citar periódico | outor=Weiling F | títalo=Storical study: Johann Griegor Mendel 1822–1884 | jornal=An. J. Med. Genet. | belume=40 | numero=1 | páiginas=1–25; çcussion 26 | anho=1991 | pmid=1887835}}</ref> Quando l trabalho de Mendel fui redescoberto an 1900, la çcórdie subre la taxa de eiboluçon prebista puls purmeiros geneticistas i [[bioestatística|biometristas]] lhebou a ua rutura antre ls modelos de eiboluçon de Mendel i de Darwin. Esta cuntradiçon solo fui reconciliada ne ls anhos 30 por biólogos cumo [[Ronald Fisher]]. L resultado final fui la cumbinaçon de la eiboluçon por seleçon natural i heireditariedade mendeliana, la [[síntese eibolutiba moderna]].<ref>{{Citar livro | outor = Peter J. Bowler | outorlink = Peter J. Bowler | anho = 1989 | títalo = The Mendelian Rebolution: The Eimergence of Heireditarian Cuncets in Modern Science and Society | eiditora = Johns Hopkines University Press | lhocal = Baltimore | id = ISBN 978-0-8018-3888-0}}</ref> Na década de 1940, la eidantificaçon de l [[DNA]] cumo l material genético por [[Oswald Abery]] i colegas, i la susequente publicaçon de la strutura de l DNA por [[James Watson]] i [[Francis Crick]] an 1953, demunstrórun l fundamiento físico de la heireditariedade. Zde anton, la [[genética]] i [[biologie molecular]] tornórun-se partes antegrales de la [[biologie eibolutiba]] i rebolucionórun l campo de la [[filogenia]].<ref name=Kutschera>{{Citar periódico | outor=Kutschera U, Niklas K | títalo=The modern theory of biological eibolution: an spanded synthesis | jornal=Naturwissenschaften | belume=91 | numero=6 | páiginas=255–76 | anho=2004 | pmid=15241603}}</ref> Na sue stória einicial, la biologie eibolutiba atraiu primariamente cientistas benidos de campos tradecionales de deciplinas ourientadas para la taxonomie, cujo treino an ourganismos particulares ls lhebaba a studar questones gerales an eiboluçon. Assi que la biologie eibolutiba se spandiu cumo deciplina académica, particularmente depuis de l zambolbimiento de la síntese eibolutiba moderna, ampeçou a atrair cientistas dun lheque más alargado de las ciéncias biológicas.<ref name=Kutschera/> Atualmente, l studo de la biologie eibolutiba ambolbe cientistas de campos tan dibersos cumo [[bioquímica]], [[ecologie]], [[genética]] i [[fisiologie]], i cunceitos eibolutibos son ousados an deciplinas inda más çtantes cumo [[psicologie]], [[medecina]], [[filosofie]] i [[ciéncia de l cumputadores]]. == Perspetibas sociales i culturales == {{Artigo percipal|[[Eifeito social de la teorie eibolutiba]]}} [[Fexeiro:Darwin ape.jpg|right|150px|thumb|Caricatura de [[Charles Darwin]] cumo un [[macaco]], refletindo la reaçon cultural contra la eiboluçon.]] Mesmo antes de la publicaçon d'''[[La Ourige de las Speces]]'', la eideia que la bida eibolui era fuonte de debate. La eiboluçon inda ye un cunceito cuntencioso an alguas seçones de la sociadade fura de la quemunidade científica. L debate ten-se centrado nas amplicaçones filosóficas, sociales i relegiosas de la eiboluçon, nun na ciéncia an si; la perpuosta de que la eiboluçon biológica acuntece atrabeç de l macanismo de seleçon natural ye padron na [[literatura científica]]<ref>Para ua bison giral de las cuntrobérsias filosóficas, relegiosas i cosmológicas, beija:{{Citar livro| outorlink = Daniel Dennett | outor = D Dennett | títalo = [[Darwin's Dangerous Eidea|Darwin's Dangerous Eidea: Eibolution and the Meanings of Lhife]] | eiditora = Simon & Schustener | anho = 1995 | id = ISBN 978-0-684-82471-0}}<br />*Para recepçon científica i social de la eiboluçon ne l seclo XIX i percípio de l seclo XX, beija: {{Citar web | ultimo = Johnston | purmeiro = Ian C. | títalo = Story of Science: Ouregines of Eibolutionary Theory | obra = And Still We Eibolbe | publicado = Lhiberal Studies Department, Malaspina University College | url = http://www.mala.bc.ca/~johnstoi/darwin/set3.htn | acessdata = 2007-05-24}}<br />*{{Citar livro | outorlink = Peter J. Vowler | outor = PJ Bowler | títalo = Eibolution: The Story of an Eidea, Third Eidition, Cumpletely Rebised and Spanded | eiditora = University of California Press | id = ISBN 978-0-520-23693-6 | anho = 2003}}<br />*{{Citar periódico | outor=Zuckerkandl I | títalo=Antelligent zeign and biological cumplexity | jornal=Gene | belume=385 | numero=| páiginas=2–18 | anho=2006 | pmid=17011142}}</ref>. Anque [[Níbel de apoio a la eiboluçon|muitas religiones]] tenéren reconciliado las sues fés cula eiboluçon atrabeç de bários cunceitos de [[Eibolucionismo teísta|eiboluçon teísta]], hai muitos [[criacionismo|criacionistas]] que acraditan que la eiboluçon ye cuntraditória cun las [[Cosmogonia|stórias de criaçon]] ancontradas nas respetibas religiones.<ref>{{Citar web | url = http://www.answersingenesis.org/home/area/re1/chater1.asp | títalo = Eibolution & creation, science & religion, fats & bias | ultimo = Sarfati | purmeiro = J | publicado = [http://www.answersingenesis.org/ Answers in Genesis] | acessdata = 2007-04-16}}</ref> Tal cumo Darwin reconheciu zde cedo, l aspeto más cuntroberso de l pensamiento eibolutibo ye la sue [[Eiboluçon houmana|amplicaçon para la ourige de ls seres houmanos]]. An alguns países, notablemiente ls [[Stados Ounidos]], las tensones antre ls ansinamientos científicos i relegiosos ténen alimentado la [[cuntrobérsia de la criaçon bs. eiboluçon]], un cunflito relegioso que foca na [[política de l criacionismo|política]] i ne l ansino de la eiboluçon nas scuolas públicas.<ref>{{Citar periódico | outor=Miller JD, Scott EC, Okamoto S | títalo=Science communication. Public acetance of eibolution | jornal=Science | belume=313 | numero=5788 | páiginas=765—66 | anho=2006 | pmid=16902112}}</ref> Anque outros campos de la ciéncia cumo [[cosmologie]]<ref name="wmap">{{Citar periódico | doi=10.1086/377226 | títalo=First-Year Wilkinson Microwabe Anisotropy Porbe (WMAP) Ouserbationes: Detremination of Cosmological Parameters | purmeiro=D. N. | ultimo=Spergel | coautores=eit al. | jornal=The Astrophysical Journal Supplement Series | belume=148 | anho=2003 | páiginas=175–94}}</ref> i [[ciéncias de la Tierra]]<ref name="zircon">{{Citar periódico | outor=Wilde SA, Balley JW, Peck WH, Grahan CM | títalo=Eibidence fron detrital zircones fur the eisistence of cuntinental crust and oceanes on the Earth 4.4 Gyr ago | jornal=Nature | belume=409 | numero=6817 | páiginas=175–78 | anho=2001 | pmid=11196637}}</ref> tamien entráren an cunflito cula anterpretaçon lhiteral de muitos testos relegiosos, muitos crentes relegiosos ouponen-se a la biologie eibolutiba. La eiboluçon ten sido ousada para posiçones filosóficas que propone [[çcriminaçon]] i l [[racismo]]. Por eisemplo, las eideias [[eugenia|eugénicas]] de [[Francis Galton]] fúrun zambolbidas para argumentar que l pol genético houmano podie ser melhorado atrabeç de políticas de [[Seleçon artificial|cruzamientos seletibos]], ancluindo ancentibos para aqueilhes cunsidrados cumo "buono stock" para se reproduziren, i [[sterilizaçon cumpulsória]], [[teste pré-natal|testes pré-natales]], [[cuntrolo de la natalidade]] i anclusibe [[Aktion T4|homicídio]] de ls cunsidrados "malo stock".<ref>{{Citar periódico | outor=Kebles DJ | títalo=Eugenics and houman rights | url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/articlerender.fcgi?tol=pubmed&pubmedid=10445929 | jornal=[[British Medical Journal|BMJ]] | belume=319 | numero=7207 | páiginas=435–8 | anho=1999 | pmid=10445929}}</ref> Un outro eisemplo dua stenson de la teorie eibolutiba que ye reconhecida atualmente cumo andebida ye l "[[Darwinismo social]]", ua palabra dada a la teorie [[Malthusianismo|Malthusiana]] de l [[Whig]], zambolbida por [[Heirbert Spencer]] an eideias de "[[subrebibéncia de l más ato]]" ne l quemércio i nas sociadades houmanas an giral, i por outros que reclamában que la [[zeigualdade social]], [[racismo]] i [[amperialismo]] éran justificados.<ref>Subre la stória de la eugenia i de la eiboluçon, beija {{Citar livro | outorlink = Daniel Kebles | outor = D Kebles | anho = 1998 | títalo = In the Name of Eugenics: Genetics and the Uses of Houman Heiredity | eiditora = Harbard University Press | id = ISBN 978-0-674-44557-4}}</ref> Assi i todo, cientistas i filósofos cuntemporáneos cunsidírun que estas eideias nun son nin mandatadas pula teorie eibolutiba nin sustentadas por qualesquier dados.<ref>[[Charles Darwin|Darwin]] çcordaba cumpletamente cun las tentatibas de Heirbert Spencer i outros de strapolar las eideias eibolutibas para todos ls temas possibles; beija {{Citar livro | outorlink = Mary Midgley | outor = M Midgley | anho = 2004 | títalo = The Myths we Lhibe By | eiditora = Routledge | páiginas = 62 | id = ISBN 978-0-415-34077-9}}</ref><ref>{{Citar periódico | outor=Allhoff F | títalo=Eibolutionary ethics fron Darwin to More | jornal=Story and philosophy of the lhife sciences | belume=25 | numero=1 | páiginas=51–79 | anho=2003 | pmid=15293515}}</ref> == Aplicaçones na tecnologie == {{Artigos percipales|[[Seleçon artificial]] i [[Cumputaçon eibolucionária]]}} Ua grande aplicaçon tecnológica de la eiboluçon ye la [[seleçon artificial]], que ye la seleçon antencional de ciertas caratelísticas an populaçones de seres bibos. Ls seres houmanos ténen ousado la seleçon artificial hai miles de anhos na [[domesticaçon]] de plantas i animales.<ref>{{Citar periódico | outor=Doebley JF, Gaut BS, Smith BD | títalo=The molecular genetics of crop domestication | jornal=Cell | belume=127 | numero=7 | páiginas=1309-21 | anho=2006 | pmid=17190597}}</ref> Más recentemente, tal seleçon tornou-se ua parte bital de la [[angenharie genética]], cul uso de [[marcadores selecionables]] tales cula resisténcia la antibióticos para manipular DNA na [[biologie molecular]]. Cumo la eiboluçon ye capaç de porduzir porcessos i redes altamente outimizados, ten muitas aplicaçones an [[ciéncia de l cumputadores]]. Eiqui, simulaçones de eiboluçon usando [[algoritmos genéticos]] i [[bida artificial]] fúrun ampeçadas cul trabalho de Nils Aall Barricelli na década de 1960, i depuis stendidas por [[Alex Fraser]], que publicou ua série de artigos subre simulaçon de [[eiboluçon artificial]].<ref>{{Citar periódico | outor=Fraser AS | títalo=Monte Carlo analyses of genetic models | jornal=Nature | belume=181 | numero=4603 | páiginas=208–9 | anho=1958 | pmid=13504138}}</ref> La [[eiboluçon artificial]] tornou-se un método de outimizaçon lhargamente reconhecido cumo resultado de l trabalho de [[Ango Rechenberg]] na década de 1960 i 70, que usou [[stratégias eibolutibas]] para resulber porblemas de angenharie cumplexos.<ref>{{Citar livro | outor = Ango Rechenberg | anho = 1973 | títalo = Eibolutionsstrategie - Outimierung technischer Systeme nach Prinzipien dar biologischen Eibolution (PhD thesis) | eiditora = Fromman-Holzbog | lhéngua = German}}</ref> [[Algoritmos genéticos]] an particular tornórun-se populares puls scritos de [[John Heinry Holland|John Holland]].<ref>{{Citar livro | outor = John H. Holland | anho = 1975 | títalo = Adatation in Natural and Artificial Systems | eiditora = University of Michigan Press | id = ISBN 0-262-58111-6}}</ref> A la medida que l antresse académico creciu, l oumiento dramático ne l poder cumputacional premitiu aplicaçones práticas. Algoritmos eibolutibos son agora ousados para resulber porblemas multi-dimensionales más eficientemente de l que por software porduzido por porgramadores houmanos, i tamien para outimizar l zeinho de sistemas.<ref>{{Citar periódico | outor=Jamshidi M | títalo=Tols fur antelligent cuntrol: fuzzy cuntrollers, neural networks and genetic algorithms | jornal=Philosophical trasationes. Series La, Mathematical, physical, and anginering sciences | belume=361 | numero=1809 | páiginas=1781–808 | anho=2003 | pmid=12952685}}</ref> == Refréncias == <references/> [[Catadorie:Biogeografie]] [[Catadorie:Teories]] [[Catadorie:Eiboluçon]] [[Catadorie:Biomedecina]] aoj94h56oscu3twwf5uwyql3qtp0zuo Luç 0 577 108203 107434 2026-08-28T10:41:44Z ~2026-46122-75 15490 108203 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Prism-rainbow.svg|thumb|right|Diagrama de la çperson de la lhuç atrabeç dun prisma]] [[Fexeiro:optica raioluz.png|thumb|right|Repersentaçon dun raio de lhuç refletido]] [[Fexeiro:Shadows-in-the-sand.jpg|thumb|Selombras na praia]] [[Fexeiro:Kirche Gröben Lichtspiel.JPG|thumb|Eifeito de la lhuç de l sol al passar por ua jinela]] La '''lhuç''' ('''luç''' en [[sendinés]]) ye ua óndia eilhetromagnética cujo [[Cumprimento de óndia|cumprimento]] stá nun anterbalo an que l'[[uolho]] houmano ye a eilha sensible. Ye ua [[radiaçon eilhetromagnética]] [[pulsante]] ou nun sentido mais giral, qualquier radiaçon eilhetromagnética que stá antre las radiaçones [[Radiaçon anfraburmeilha|infraburmeilhas]] i las radiaçones [[ultrabioletas]]. Las trés grandezas físicas básicas de la lhuç (i de toda la radiaçon eilhetromagnética) son: [[antensidade de radiaçon|brilho]] (ou [[amplitude]]), [[quelor]] (ou [[frequéncia]]), i [[polarizaçon]] (ou ánglo de bibraçon). Debido a la [[dualidade óndia-partícula]], la lhuç ten al mesmo tiempo propriadades de [[óndia]]s i [[partícula]]s. Un raio de lhuç ye la repersentaçon de la [[trajetória]] de la lhuç an detreminado spácio, i la sue repersentaçon andica d’adonde la lhuç sal (''fuonte'') i para onde eilha bai. L cunceito de raio de lhuç fui antroduzido por [[Alhazen]]. Porpagando-se an meio [[houmogéneo]], la lhuç siempre bai por trajetórias dreitas; solo an meios nun-houmogéneos ye que la lhuç puode çcrebir ua "curba". An [[sentido figurado]] quier dezir sclarecer ou fazer algo que se antenda. == Teories subre la lhuç == === Purmeiras eideias de ls griegos === Ne l seclo [[seclo I a.C.|I a.C.]] [[Lucrécio]], dando cuntinidade a las eideias de ls purmeiros [[atomismo|atomistas]], screbiu que la [[lhuç solar]] i la sue calor éran cumpuostos de pequeinhas partículas. === Teorie cuorpuscular de la lhuç === La eideia de que la lhuç serie un cuorpúsclo ben zde la Antiguidade, cun l [[atomismo]] de Epicuro i Lucrécio. Inda assi, solo ne l seclo XVII, la teorie cuorpuscular para la lhuç se cunsolidou cumo un cunjunto de coincimiento capaç de splicar ls mais bariados fenómenos óticos. L sou percipal spoente nesse era fui l filósofo natural Anglés [[Isaac Newton]](1643-1727). Ne ls sous trabalhos publicados - l artigo "Nuoba teorie subre lhuç i cores" (1672) (çponible an pertués an Silva & Martins 1996) i l lhibro ''Ótica'' (Newton 1996) - i tamien ne ls trabalhos nun publicados - ls artigos "Heipótese de la lhuç" i "çcurso subre las obserbaçones" (çponibles an Cohen & Westfall 2002) – Newton çcutiu '''amplicitamente''' la natureza física de la lhuç, dando alguns argumentos a fabor de la materialidade de la lhuç. Esse ye un fato mui antressante. Inda que seia coincido cumo l grande defensor de la teorie cuorpuscular, Newton nunca çcutiu an detailhes l assunto, sendo sempre couteloso al abordá-lo (Cantor 1983). La rezon desse cumportamiento serie las críticas recebidas subre l artigo "Nuoba teorie subre la lhuç i quelores" de 1672, benidas percipalmente de [[Robert Hooke]], [[Christiaan Huygens]] i [[Ignatius Pardies]]. La teorie corpuscular fui amplamente zambolbida ne l seclo XVIII, puls seguidores de Newton. Ne l ampeço de l seclo XIX, cun l aperfeiçonamiento de la teorie ondulatória de Thomas Young i Augustin Fresnel, la teorie corpuscular fui, als poucos, sendo rejeitada. Ye amportante antender que la teorie corpuscular zambolbida antre ls seclos XVII i XIX '''nun''' ye la mesma de la atual, anserida na eideia de la dualidade óndia-partícula de la lhuç. === Teorie ondulatória de la lhuç === Ne l seclo XVII, [[Huygens]], antre outros, porpuso la eideia de que la lhuç fusse un ''fenómeno ondulatório''. [[Francesco Maria Grimaldi]] oubserbou ls eifeitos de difraçon, atualmente coincidos cumo associados a la natureza ondulatória de la lhuç, an [[1665]], mas l segneficado de las sues obserbaçones nun fui antendido naqueilha era. Las spriéncias de [[Thomas Young]] i [[Augustin Fresnel]] subre anterferéncia i difraçon ne l purmeiro quarto de l seclo XIX, demonstrórun la eisisténcia de fenómenos óticos, pa ls quales la teorie corpuscular de la lhuç serie zadequada, sendo possible se la lhuç correspundisse un mobimiento ondulatório. Las spriéncias de Young dórun-le la capacidade pa medir l cumprimiento de óndia de la lhuç i Fresnel probou que la porpagaçon rectilínea, tal cumo os eifeitos oubserbados por Grimaldi i outros, podian ser splicados cun base ne l cumportamiento de óndias de pequeinho cumprimiento de óndia. L físico francés [[Jean Bernard Léon Foucault]], ne l seclo XIX, çcubriu que la lhuç se ''çlocaba'' mais debrebe ne l aire de l que na auga. L eifeito cuntrariaba la teorie cuorpuscular de Newton, esta afirmaba que la lhuç deberie tener ua belocidade maior na auga de l que ne l aire. [[James Clerk Maxwell]], inda ne l seclo XIX, probou que la belocidade de [[porpagaçon]] de ua [[óndia eilhetromagnética]] ne l [[spácio]] eiquibalie a la belocidade de ''porpagaçon'' de la lhuç de mais ou menos 300.000 km/s. Fui de Maxwell la afirmaçon: * ''La lhuç ye ua "modalidade de einergie radiante" que se "porpaga" atrabeç de óndias eilhetromagnéticas.'' == Teorie de la dualidade óndia partícula == Ne l final de l [[seclo XIX]], la teorie que afirmaba que la natureza de la lhuç era solo ua [[óndia]] eilhetromagnética, (ou seia, la lhuç tenie un cumportamiento solo ondulatório), ampeçou la ser questionada. Al tentar teorizar la [[eimisson fotoeilhetrica]], ou la eimisson de [[eiletron]]es quando un [[cundutor]] ten subre si la ancidéncia de lhuç, la teorie ondulatória nun cunseguie splicar l fenómeno, puis antraba an cuntradiçon. Fui [[Albert Einstein]], ousando la eideia de [[Max Planck]], que cunseguiu demustrar que un feixe de lhuç son ''pequeinhos pacotes de einergie'' i estes son ls ''[[fotones]]'', lougo, assi fui splicado l fenómeno de la eimisson fotoeilhétrica. La cunfirmaçon de la çcubierta de [[Einstein]] dou-se ne l anho de [[1911]], quando [[Arthur Compton]] demustrou que ''"quando un foton bate nun eiletron, dambos ls dous ténen l cumportamiento de cuorpos materiales."'' == Cumprimentos de óndia de la lhuç besible == Las fuontes de lhuç besible dependen eissencialmente de l mobimiento de eiletrones. Ls eiletrones ne ls átomos puoden ser eilebados de sous stados de einergie mais baixa até ls de einergie mais alta por muitos métodos, cumo calecendo la sustáncia ou fazendo passar ua corriente eilétrica atrabeç deilha. Quando ls eiletrones eibentualmente retornan als sous níbles mais baixos, ls átomos eimiten radiaçon que puode star na region besible de l spetro. La fuonte mais familiar de lhuç besible ye l Sol. La sue superfice eimite radiaçon atrabeç de todo l spetro eilhetromagnético, mas la sue radiaçon mais antensa stá na region que definimos cumo besible, i la antensidade radiante de l sol ten balor de pico nun cumprimiento de óndia de acerca de 550nm, esso sugere que ls nuossos uolhos se adatórun al spetro de l Sol. Todos ls objetos eimiten radiaçon magnética, chamada radiaçon térmica, por bias de la sue temperatura. Oubjetos cumo l Sol, an que la radiaçon térmica ye besible, son chamados ancandecentes. La ancandecéncia giralmente stá associada als oubjetos calientes; normalmente, son neçairas temperaturas mais altas que ls 1.000&nbsp;°C. Tamien ye possible que la lhuç seia eimetida de oubjetos frius; esso ye chamado lhuminecéncia. Ls eisemplos ancluen las lhámpadas fluorecentes, relámpagos, amostradores lhuminosos, i recetores de telbison. La luminecéncia puode tener bárias causas. Quando la einergie que eicita ls átomos cria-se de ua reaçon química, ye chamada quimilhuminecéncia. Quando acuntece an seres bibos, cumo bagalumes i ourganismos marinos, ye chamado de biolhuminescéncia. La lhuç tamien puode ser eimitida quando ciertos cristales (por eisemplo l açucre) son cumpremidos, chama-se tribolhuminescéncia. == La belocidade de la lhuç == {{Ber artigo percipal|[[Belocidade de la lhuç]]}} De acordo cun la moderna física teórica, toda la [[radiaçon lhetromagnética]], ancluindo la lhuç besible, porpaga-se ne l [[bácuo]] nua belocidade custante, chamada de belocidade de lhuç, que ye ua custante de la Física, repersentada por '''c''' i eigual a 299.792.458 metros por segundo. == Mediçon de la lhuç == Las seguintes cantidades i ounidades son outelizadas para medir la lhuç. * [[Antensidade de radiaçon|brilho]], medida an [[watt]]s/cm² * [[eilhuminaçon]] (Ounidade [[Sistema Anternacional de Ounidades|SI]]: [[lux]]) * [[fluxo lhuminoso]] (Ounidade SI: [[lumen]]) * [[antensidade lhuminosa]] (Ounidade SI: [[candela]]) == Refréncias == * Cantor, G. ''Optics after Newton: theories of light in Britain and Ireland, 1704 - 1840'', Manchester University Press: Manchester, 1983 * Silva, C. & Martins R. "Nuoba teorie subre lhuç i quelores: ua traduçon comentada", ''Rebista Brasileira de Ansino de Física'''''18'''(4): 313-27, 1996. * Cohen, B. & Westfall, R. ''Newton: testos, antecedentes i comentairos'', Cuntrapunto/EdUerj: Riu de Janeiro, 2002. * Newton, I. ''Ótica'', EDUSP: San Poulo, 1996. [[Catadorie:Óptica]] [[Catadorie:Lhuç]] q7cli1ddhsxmhn0egpmzxy30cx2l33u Almanha Nazi 0 784 108193 101049 2026-08-28T08:16:53Z ~2026-46122-75 15490 108193 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Paíç|nome_natibo=Reich Almán<br>(1933–1943)<br>Deutsches Reich|nome_lhargo_cumbencional=‎|eimaige_bandeira=Flag of Germany (1935–1945).svg|eimaige_brason=Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg|hino="Das Lied der Deutschen"<br>[[Fexeiro:Das_Deutschlandlied.ogg|center|noicon]]<br>"Horst-Wessel-Lied"<br>[[Fexeiro:Песня Хорста Весселя.ogg|center|noicon]]|çcriçon_bandeira=Bandeira de la Almanha Nazi|çcriçon_brason=Brason de Armas|legenda_bandeira=Bandeira|legenda_brason=Brason|lhocalizaçon=Greater German Reich (1942).svg|capital=[[Berlin|Berlin]]|lhéngua_oufecial=[[Lhéngua Almán|Lhéngua Almán]]|meior_cidade=Berlin|tipo_gobierno=Stado Fascista|títalo_xefe1=1933–1934|nome_xefe1=[[Paul von Hindenburg|Paul von Hindenburg]]|títalo_xefe2=1934–1945|nome_xefe2=[[Adolf Hitler|Adolf Hitler]]|títalo_xefe3=1945|nome_xefe3=[[Karl Dönitz|Karl Dönitz]]|ária_total=1939 633,786 km² 1940 823,505 km²|populaçon_stimada=1939 - 79,375,281<br>1940 - 109,518,183|moneda=Reichsmark}} '''Almanha''' Nazi ó '''Terceiro ''[[Reich]]''''' (ouficialmente zde [[1943]] '''Grande Reich Alman''') ye l nome que se dá al período durante l qual bigorou na [[Almanha]] l regime de [[Adolf Hitler]] i de l [[Partido Nacional Socialista Alman de l Trabalhadores]] (NSDAP ó Partido Nazi), que stableciu un [[Totalitarismo|regime totalitário]] que eisistiu de [[1933]] la [[1945]], tornando l stado nua grande [[poténcia]] ouropeia. L nome ''Terceiro Reich'' denomida l período stórico de la eisisténcia de la Almanha Nazi. Ben na sequéncia de l [[Sacro Ampério Romano-Germánico]] (dezido l ''I Reich'') i de l [[Ampério Alman]] ([[1871]]-[[1918]]) cumo l ''II Reich''. Esto fui feito pa sugerir un regresso glorioso de la Almanha anterior a la [[República de Weimar]] anstourada an 1919, mas que nunca fui dissolbida oufecialmente pul nuobo regime. == Stória == === La Chubida de la Almanha nazi === Fatores cumo l ampeço de la [[Grande Depresson]] ([[1929]]), [[zamprego]] maciço, las houmilhaçones de l [[Tratado de Bersalhes]] ([[1919]]) i l çcontentamiento social cul regime democrático eineficaç, l apoio de l pobo alman als partidos socialistas i l miedo dua reboluçon [[Socialismo|socialista]], lhebou la alta [[burguesie]] almana, [[ampresário]]s i l [[clero]] la apoiórun la [[strema dreita]] de l [[spetro político]], outando por stremistas de partidos cumo l [[Partido Nazi]]. De 1925 a 1930, l gobierno alman passou dua democracie pa un regime cunserbador-nacionalista de l persidente i heirói de la [[Purmeira Guerra Mundial]] [[Paul von Hindenburg]], que se oupuso a la natureza lhiberal democrática de la [[República de Weimar]].<ref>Mary Fulbrok. The Divided Nation: A Story of Germany, 1918-1990. Oxford UP, 1992, 45</ref> L partido que apoiou un stado mais outoritário, fui l ''Partido Popular'' (l ''Deutschnationale Volkspartei'', ''DNVP'' ó "Nacionalistas"), mas depuis de 1929, cada beç mais, l público passou a apoiar ls nacionalistas mais radicales. Nas eileiçones de [[1928]], quando las cundiçones eiquenómicas tenien melhorado passado la fin de la hiperanflaçon de 1922-23, ls nazis ganhórun solo 12 lhugares ne l Reichstag. Passado la [[Crise de 29]], nas eileiçones de 1930, eilhes ganhórun 107 lhugares, tornando-se l segundo mais grande partido parlamentar. Passado las eileiçones de Júlio de 1932, ls nazis tornórun-se l mais grande partido ne l Reichstag, cun 230 lhugares. Mas l Partido Nazi nun cunseguiu ua maiorie parlamentar até la nomeaçon de Hitler cumo chanceler. Hindenburg mostrou-se relutante an dar qualquiera seneficatibo poder pa Hitler, mas l ex-chanceler [[Franz von Papen]] i Hitler trabalhórun nua aliança antre ls nazis i l DNVP cula antençon de criar un regime outoritário i ourganizado: a fin de cuntrolar Hitler, fui nomeado un gabinete menisterial, que permitirie que Hitler assumisse l cargo de chanceler sujeito al cuntrolo de l cunserbadores tradecionales, sendo ls nazis serien ua minorie ne l gabinete. Passado tentatibas de l General [[Kurt von Schleicher]] pa formar un gobierno biable falhou, bon Schleicher colocou presson an Hindenburg atrabeç de sou filho [[Oskar von Hindenburg]] pa eileger Hitler chanceler, bien cumo antrigas de ex-chanceler [[Franz von Papen]], lhíder de l Partido de l Centro Católico, assi an 30 de Janeiro de 1933 Adolf Hitler fui nomeado [[chanceler de la Almanha]] (''Reichskanzler'') por Hindenburg (la [[Machtergreifung]]). Mas l ganinete menisterial serie an seguida dissolbido por Hitler. Ambora ls nazis tubíssen ganhado la maior parte de ls botos nas dues eileiçones gerales de l Reichstag an 1932, nun tenien maiorie, i solo ua fraca maiorie ne l parlamiento aceitaba sues perpuostas, l DNVP-NSDAP. Na nuite de 27 de Febreiro de 1933 l eidifício de l Reichstag fui ancendiado i l houlandés quemunista [[Marinus van der Lubbe]] fui ancontrada ne l anterior de l eidifício. El fui preso i acusado de ampeçar l ancéndio. L eibento tubo un eifeito eimediato subre miles de anarquistas, socialistas i quemunistas an todo l Reich, muitos deilhes fúrun ambiados pa l [[campo de cuncentraçon de Dachau]]. L público quedou preacupado que l ancéndio serie un senhal pa ampeçar ua reboluçon quemunista. Durante l próssimo anho, l Partido Nazi eileminarie toda la ouposiçon. Ls quemunistas yá tenien sido proibidos passado l ancéndio de l Reichstag. Ls social-democratas (SPD), anque de l sfuorços pa apaziguar Hitler, fúrun proibidas an Júnio. An Júnio i Júlio, ls Nacionalistas (DNVP), de l Partido Popular (DVP) i Partido de l Stado (DStP) fúrun çmantelados. L Partido de l Centro Católico, dissolbiu-se an 5 Júlio de 1933. An 14 de Júlio de 1933 la Almanha fui oufecialmente declarado un stado de [[partido solo]] por un decreto-lhei: <blockquote>L Partido Nacional-Socialista de l Trabalhadores Almanes custitui l solo partido político de la Almanha.<br />Aquel que tentar manter ó formar un nuobo partido será punido cun trabalhos fuorçados por trés anhos ó cun prison de seis meses a trés anhos, se la açon nun stubir sujeita la penalidade maior, an cunformidade cun outros regulamientos.<ref>''Cunspiraçon i Agresson de l Nazis'', III, pág. 962 (Decumientos de Nuremberg 1388-PS)</ref> </blockquote> L Reichstag aprobou an 24 de Maio de 1933 l Ato de Outorizaçon pul qual trasmitie sues funçones lhegislatibas al poder eisecutibo - ne l causo Hitler. Durante l regime nazi l Reichstag reuniu-se an torno de 12 bezes, nunca sustentou debates, botaçones, ó çcursos – cun eiceçon de l de Hitler –, tenendo aprobado solamente quatro lheis (La Lhei de Recustruçon de 30 de Maio de 1934 – ne l qual abolie la outonomie de l stados de la Almanha –, i las trés lheis anti-semitas de Nuremberg an 15 de Nobembre de 1935). Einúmeros menistérios deixórun de se reunir ne l regime nazi – ambora cuntinássen eisistindo na teorie – cumo l Cunseilho Secreto de l Gabinete (Geheimer Kabinettsrat) i l Cunseilho de Defesa de l Reich (Reichsberteidigungsrat), cujas funçones passórun á ser eisecutada por Hitler.<ref name="Terceiro Reich">''[[Chubida i queda de l Terceiro Reich]] Triunfo i Cunsulidaçon 1933-1939''. Belume I. [[Willian L. Shirer]]. Traduçon de Pedro Pomar. Agir Eiditora Ldta., [[2008]]. ISBN 978-85-220-0913-8</ref> Cula muorte de l Hindenburg an 2 de Agosto de 1934, Hitler fundirie ls cargos de ''Reichspräsident'' i ''Reichskanzler'' ne l nuobo títalo ''[[Fuhrer]] und Reichskanzler'', tornando-se xefe de las fuorças armadas, anton l eisército passou a prestar un juramiento de fidelidade a Hitler. An Outubre de [[1933]], la Almanha retirou-se de la [[Sociadade de las Naciones]], ua ourganizaçon que Hitler çprezaba. === La "Reboluçon Nazi" i la nazeficaçon de la cultura === Hitler denominou sue chubida i l porcesso pa remoçon de l judius de la sociadade almana de "reboluçon".<ref>Richard Eibanes, The Coming of the Third Reich (New York: Penguin Books, 2003), 441</ref> La Bandeira de la República de Weimar fui sustituída pula bandeira de la [[suástica]] de l partido nazi ne l die 15 de Setembre de 1935. An 22 de Setembre de 1933 fui criada la Cámara de Cultura de l Reich, cula antençon de nazeficar la cultura, sob l quemando de l dr. Goebbels, "A fin de lhebar a cabo ua política de cultura almana, ye perciso ounir ls artistas de todas las sferas nua ourganizaçon fuorte sob la direçon de l Reich. L Reich debe nun solamente detreminar las lhinhas de l porgresso mental i spritual, mas tamien ourientar i ourganizar las profissones". siete subcámaras fúrun criadas pa ourientar i cuntrolar toda la cultura: amprensa, guapas-artes, lhiteratura, música, cinema i rádio. Todos ls profissionales dessas árias fúrun oubrigados la associáren-se a las cámaras, que podien spulsar ó recusar pessonas por "falta de cunfiança política", ó seia, que nun éran adetos de l nazismo, ampedindo-las de eisercíren sues profissones.<ref name="Terceiro Reich"/> === La Heigiene racial i medidas racistas de la Almanha nazi === {{AP|[[Nazismo i raça]]}} Ua de las caratelísticas mais marcantes de la Almanha nazi fúrun sues lheis racistas contra ls judius. La heigiene racial de la Almanha fui baseada nas eideias de [[Arthur de Gobineau]], [[ougenie]] i [[darwinismo social]]. Tales eideias aplicában a la "subrebibéncia de l mais fuorte" als seres houmanos, dezien que ls almanes pertencian a la [[raça superior]] i que las "raças anferiores" deberian ser sterilizadas. Ls judius, an special, éran cunsidrados ua raça peligrosa, respunsable por bários males de la Almanha. Ambaixo ua narraçon dun filme de Propaganda Nazi contra ls judius: <blockquote>Eilhes [ls judius] cuntaminórun ls negócios almanes, biolentórun la cultura almana, degradórun nuossa lhiteratura, anfiltrórun-se an nuossos triatos, scrabizórun nuossa amprensa, arruinórun la lhei, ambenenórun la eiquenomie almana. An todos ls setores de la bida almana, eilhes çtruírun la decéncia i la eisséncia de l que ye alman por meio de la ganáncia i de la eirresponsablidade aprobeitadora.<ref name="Nazis on Trial">''Nuremberg Nazis ne l banco de ls Réus'' (ne l oureginal an anglés ''Nuremberg - Nazis on Trial)''. Decumentário de la [[BBC]]. [[1996]].</ref> </blockquote> Las purmeiras bítimas desta política fúrun aleijados i pessonas cun porblemas mentales (chamadas "bidas andinas de séren bibidas") nun porgrama de [[eutanásia]] oubrigatória chamado [[Aktion T4]], mas passado l sermon de l bispo católico de [[Münster]] [[Clemens August von Galen]] contra l Aktion T4,<ref>Peter Löffler (Hrsg.): Bischof Clemenes August Graf von Galen – Akten, Briefe und Predigten 1933–1946. Ferdinand Schöningh, Paderborn/Munchen/Wien/Zurich, 2. Aufl. 1996, S. 874 ff. ISBN 3-506-79840-5</ref> houbo un grande clamor público contra l porgrama, anton Hitler l finalizou,<ref>Winfried Suß: ''Bischof bon Galen und die nationalsozialistische „Euthanasie".'' In: zur debatte 2005, S. 18 f. [http://www.kfzg.de/Downloads/Kirche_ein_Krieg.pdf Onlineausgabe]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> mas, na berdade, ls assassinatos cuntinórun. Ls judius fúrun sujeitos a ua biolenta óndia de porpaganda difamatória. Las [[Leis de Nuremberg]] de 1935 ampedian que almanes i judius se casássen, estes perdírun sou statuto de cidadanos almanes i fúrun banidos de qualesquiera lhugares na funçon pública, de eisercer profissones ó de tomar parte na atebidade eiquenómica. Ls stablecimientos tenian placas que dezien que proibie la antrada de judius. An [[25 de Júlio]] de 1933 fui decretada a la lhei de sterilizaçon oubrigatória pa ls judius i outras raças cunsidradas anferiores, que sterilizou an torno de 400.000 pessonas.<ref>{{cite web |outhor=Piotrowski, Christa |title=Dark Chater of Amarican Story: U.S. Court Battle Ober Forced Sterilization |date=2000-07-21 |work=CommonDreams.org News Center |url=http://www.commondreams.org/biews/072100-106.htn |acessdate=2008-03-23 }}</ref> A partir de [[1941]], ls Judius fúrun oubrigados a ousar la [[streilha de Dabide]] an público, pa séren facilmente recoincidos i cunsidrados "anferiores". Antre Nobembre de 1938 i Setembre de 1939, mais de 180.000 judius fugírun de la Almanha; sue propiadade fui cunfiscada pul Stado. A partir de 1939 ls judius passórun a a ser mandados pa campos de cuncentraçon, que ne l ampeço éran outelizados solo pa prender ls einimigos de l regime nazi. Mais de 1.000 campos de cuncentraçon aparecírun ne ls países acupados pula Almanha nazi. [[Fexeiro:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg|thumb|lheft|200px|[[Campo de cuncentraçon]] de [[Buchenwald]]. Die de la lhibartaçon an [[16 de Abril]] de [[1945]]. Ne l segundo andar de l belixe, l sétimo a cuntar de la squierda ye [[Elie Wiesel]], l [[Prémio Nobel de la Paç]] de [[1986]].]] Antre 1939 i 1945, ls campos de cuncentraçon tórnan-se [[Campo de stremínio|campos de stremínio]], la [[SS]], ajudada puls gobiernos i colaboracionistas de ls países acupados, sistematicamente assassínan antre 11 i 14 milhones de pessonas, ancluindo cerca de seis milhones de judius, l plano de stermínio de l judius era chamado de "[[Seluçon Final]]" (''Endlösung der Judenfrage''). Muitos fúrun outelizados cumo [[cobaia]]s an [[Spriéncias médicas nazis|speriéncias científicas]]. Muitos tamien morrírun de fame i malinas anquanto trabálhan cumo scrabos (por bezes, an benefício de ampresas pribadas almanes debido al baixo custo deste trabalho). A la par culs judius fúrun assassinados [[polaco]]s (mais de trés milhones de bítimas), quemunistas ó dissidentes políticos, ls nembros de grupos de rejisténcia, católicos i protestantes oupositores, [[Homossexuales na Almanha Nazi|homossexuales]], [[cigano]]s, deficientes físicos mentales, prisioneiros de guerra sobiéticos (possiblemente cerca de trés milhones), [[teçtemunhas de Jeobá]], sindicalistas, i pacientes psiquiátricos. Este [[genocídio]] quedou coincido cumo [[Houlocausto]] i fui planeiado i ourdenado por lhíderes nazis, cumo [[Heinrich Himmler]]. Pa cuntinar a aplicar la "Seluçon Final" fui rializada la ''Cunferéncia de Wannsee'', acerca de Berlin, an 20 de Janeiro de 1942, cun quinze altos funcionários nazis, lhiderada por [[Reinhard Heydrich]] i [[Adolf Eichmann]]. La ata desta reunion fornece la mais clara eibidéncia de planeamiento pa l Houlocausto. Un de ls maiores campos de stremínio an massa fui [[Auschwitz-Birkenau]]. Hitler nunca bejitou ls campos de cuncentraçon i estes assassinatos nun se tornórun públicos até la derrota de la Almanha nazi. === La Eiquenomie de la Almanha nazi === Ne ls purmeiros anhos de l regime nazi la Almanha recuperou-se i creciu eiquenomicamente debrebe, l que fui cunsidrado "un milagre" por muitos eiquenomistas. L zamprego de 1920 i de l ampeço de 1930 fui reduzido, an 1932 éran seis milhones de zampregados, pa menos dun milhon an 1936. La porduçon nacional creciu 102%, de 1932 a a 1937, i la renda nacional dobrou. An 1933 la política eiquenómica nazi ditada pul Menistro de la Eiquenomie dr. Schacht – ua beç que Hitler çpreza eiquenomie – querie deminuir l zamprego por meio de la spanson de obras públicas i de l stímulo a la ampresas pribadas. L crédito gobernamental fui fornecido pula criaçon de fondos speciales de zamprego, cuncediu-se eisençon de ampuostos a las ampresas que oumentássen l amprego i sous gastos de capital. La percipal base de la recuperaçon almana fui l rearmamiento, pa l qual la ditadura nazi derigiu sue fuorça eiquenómica, la andústria i l trabalho a partir de 1934. Sendo coincido cumo ''Wehrwirtschaft'' (Eiquenomie de Guerra), que debie funcionar an tiempos de paç i guerra i ne l período que antecede a la guerra.<ref>''Basic Fats fur la Story of German War and Armament Eiquenomy''. Citado an ''Cunspiraçon i Agresson de l Nazis'', I, pág. 350 (Decumientos de Nuremberg 2353-PS)</ref> Un plano de quatro anhos fui criado an [[1936]] pa cunquistar a outo-suficiéncia an causo de [[guerra]], la fuorça aérea ([[Luftwaffe]]), proibida zde [[1919]], fui recustituída, tubo eigualmente ampeço la recustruçon de la [[Marina]] almana. Hitler reantroduziu l [[serbício melitar]] oubrigatório an [[1935]], passado la deboluçon de la [[Bacia heidrográfica|bacie]] de l [[Sarre]] (riu na [[Fráncia]] i Almanha, sob admenistraçon de la [[Lhiga de las Naciones]] zde l final de la [[Purmeira Guerra Mundial]]). [[Fritz Sauckel]] era l respunsable pul fornecimiento de mano-de-obra strangeira pa la andústria almana, percipalmente la andústria de armamientos, l númaro de trabalhadores era defenido por Hitler i [[Albert Speer]], Menistro de l Armamiento. La ouparaçon de scrabizaçon recrutou 5 milhones de pessonas de outros países, de las quales solo 200.000 fúrun de buntade própia. Fui la maior ouparaçon de trabalho scrabo de la stória.<ref name="Nazis on Trial"/> === L Porgrama atómico de la Almanha nazi === [[Fexeiro:Heisenberg 10.jpg|190px|thumb|Werner Kerl Heisenberg, xefe de l porgrama nuclear de la Almanha an 1927]] La Almanha nazi fui l purmeiro paíç a tenr un porgrama pa criar la Bomba atómica, xefiado por [[Werner Karl Heisenberg]], ua beç que muitos cientistas que fornecírun l coincimiento pa la sue criaçon éran almanes, mas, dentre estes cientistas, muitos cumo [[Albert Einstein]] éran judius, tenendo scapado de la Almanha. L miedo de la tecnologie nuclear ser ousada puls nazis era tan grande, que na [[Fráncia]] l porjeto de pesquisa nuclear fui paralisado assi que la Segunda Guerra Mundial ampeçou. L porjeto pa la custruçon de la bomba ne ls [[Stados Ounidos]] fui zambolbido cula maior rapideç possible, temendo que ls nazis cunseguíssen la bomba purmeiro. Mas stima-se que ls almanes téngan porduzido menos de 5% de l neçairo pa la custruçon de la bomba, l fato de que la bomba nun poderie ser custruída antes de 1945, zeantressou Hitler que querie armas custruídas l mais debrebe possible,<ref>''La Química de l Poder''. Apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]]</ref> ambestindo pouco ne l porgrama. Alguns acradítan que se ls nazis tubíssen cunseguido la bomba atómica nun la outelizarian solamente cumo arma de guerra, mais tamien pa promober "[[Houlocaustos nucleares]]". === La Eiquenomie de debisas i Eimigraçon na Almanha nazi === La Almanha nazi al cuntrário de outras ditaduras, cumo la [[Ounion Sobiética]], nun criou lheis de eiquenomie de debisas i eimigraçon seberas. Las ampresas de turismo arrecadában grandes quanties de la eiquenomie de dibisas. Ls strangeiros, mesmo ls antinazis, podien benir a la Almanha i studar l que quejíssen – cun eiceçon de ls campos de cuncentraçon i de las anstalaçones de l eisército – muitas bezes salindo de la Almanha cun ua "perspetiba melhor" de l nazismo, cumo acunteciu cul político anglés [[Lloyd George]]. De la mesma forma ls almanes podien bejitar ls países democráticos, l gobierno nazi nun parecie preacupado cula possiblidade de estes biráren antinazis.<ref name="Terceiro Reich"/> === La Eiducaçon na Almanha nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 102-17818, Berlin, Olympiastadion, HJ-Kundgebung.jpg|thumb|lheft|190px|Çfile de la [[Mocidade Hitlerista]].]] Na Almanha nazi la eiducaçon pa alhá de trasmetir als alunos l coincimiento teórico, tamien ls treinaba melitarmente i politicamente. An 30 de Abril de [[1934]], [[Bernhard Rust]], fui nomeado Menistro de la Ciéncia, Eiducaçon i Cultura de l Reich, amigo de Hitler i fanático nazi, demetido antes de l cargo de mestre-scuola probincial por deblidades mentales. Las scuolas alemanas fúrun debrebe nazificadas, ls porsores éran defensores ó nembros de l partido nazi, muitos fúrun treinados pa trasmetir la eideologie nazi. La Lhei de l Funcionalismo Cebil de 1937 dezie que ls porsores debian defender las eideias nazis i todos ls porsores jurórun fidelidade la Adolf Hitler. Mais tarde nun se poderie ansinar sin que se tubisse serbido na [[SA]], na Coperaçon de Trabalho ó na [[Mocidade Hitleriana]], ls candidatos a a porsores nas ounibersidades tenien de quedar seis sumanas an ouserbaçon por técnicos nazis i depuis séren apersentados al Menistério de la Eiducaçon que eimitie sues lhicenças pa ansinar. Antes de 1933 las scuolas públicas de la Almanha stában sob l cuntrolo de las cidades i las ounibersidades de l stados, ne l regime nazi todas quedórun submetidas al cuntrole de l menistro de la eiducaçon Rust, que andicaba ls reitores i decanos de las ounibersidades, ls quales éran eileitos formalmente puls porsores de las faculdades. El tamien zeignaba ls derigentes de las ouniones studantis ounibersitárias, a las quales, todos ls studantes debian pertencer, de las ouniones de lhentes, que abrangian todos ls porsores. La Associaçon Nacional-Socialista de l Lhentes Ounibersitários, sob l firme quemando de l nazis cunserbadores, tenie un papel decisibo na seleçon de quien debie ansinar i bereficaçon de se l ansino menistrado staba de cunformidade cul nazismo.<ref name="Terceiro Reich"/> La stória fui falsificada i demudada ne ls lhibros i puls porsores an sues aulas, l Mein Kampf era cunsidrado l manual oufecial de ls eiducadores. L ansino de las "ciéncias raciales" (an alman ''Rassenkunde'') ponia ls almanes cumo la raça superior i ls judius cumo raças anferiores causadoras de bários males de l mundo. L ansino de las ciéncias naturales piorou debrebe, porsores famosos cumo Einstein i Frank na física, Haber, Willstätter i Warburg na química fúrun demetidos ó afastórun-se. Ampeçou a ser ansinado "física almana", "química almana" i "matemática almana", aplicando-se l nazismo an todas las ciéncias possibles. La rejisténcia a la nazeficaçon de la eiducaçon fui relatibamente pequeinha, ua beç que la maiorie de l porsores ne l Segundo Reich i na República de Weimar yá éran anti-democráticos i anti-semitas, an que alguns poucos téngan se demetido i fugido de la Almanha cumo [[Karl Jaspers]], [[Theodor Litt]], [[Karl Barth]] i etc. Mesmo assi, ne ls purmeiros cinco anhos de l regime nazi, stima-se que 2.800 porsores i anstrutores fúrun demetidos, un quarto de l total. L porsor Rudolphe Tomaschek, diretor de l Anstituto de Física de Desdren dixo "La física moderna ye un strumiento judaico pa la çtruiçon de la ciéncia nórdica (…) La berdadeira física ye perduto de l sprito alman (…) Na rialidade, toda la ciéncia ouropeia ye criaçon de l ariano". Johanes Stark, diretor de l Anstituo Nacional Alman de Ciéncias Físicas tamien pensaba dessa forma, dezindo que "ls fundadores de las pesquisas na física moderna i ls grandes çcubridores, de Galileu i Newton até ls pioneiros de la física moderna, fúrun quaije sclusibamente arianos". L porsor Wilhelm Müller, de l Coleijo Técnico de Aachen dixo que la teorie de Einstein fazie parte dua cunspiraçon judaica pa çtruir la ceblizaçon. L porsor Ludwig Bieberback de la Ounibersidade de Berlin, tamien bie Eisntein cumo un mintiroso i acraditaba que solamente a la física ariana era la berdadeira.<ref>Cunforme ye ouserbado nas citaçones de Philipp Lenard, ''Deustche Physik'', perfácio, Wallace Deuel, ''People Under Hitler'', William Ebenstein, ''The Nazi State''.</ref> Depuis de seis anhos l númaro de studantes ounibersitários caiu de 127.920 pa 58.325. Ne ls anstitutos de tecnologie, las anscriçones caíran de 20.474 pa 9.554. An torno de 1937 l nible eiducacional i académico de la Almanha tenie caído debrebe. [[Fexeiro:Joachim von Ribbentrop and Baldur von Schirach crop.jpg|thumb|190px|[[Baldur von Schirach]], xefe de la Mocidade Sterista an 1945.]] Hitler nun acraditaba que las scuolas públicas podíssen nazeficar la mocidade, acraditando que la [[Mocidade Hitleriana]] podisse fazé-lo, neilha ls ninos i moços de 6 a 18 anhos de ambos ls sexos éran ourganizados an bárias de sues formaçones, mas, la Mocidade Hitleriana era un mobimiento jubenil relatibamente pequeinho, an 1932, l alistamiento total tenie solo 107.956, anquanto de l Comité de l Reich de las Associaçones de la Mocidade Almana chegában a a 10.000.000 de moços, l mais grande mobimiento jubenil de l mundo. Hitler nomeou [[Baldur von Schirach]], quier zde 1925 yá era quemandante de la Mocidade Hitleriana, "quemandante de la Mocidade de l Reich Alman" an Júnio de 1933, mais tarde an beç de subordinar-se al Menistério de la Eiducaçon, Schirach passou a a ser respunsable diretamente delantre l Fuhrer. Schirach eimediatamente ourdenou que cinquenta homes de la Mocidade Hitleriana acupássen l Comité de l Reich de las Associaçones de la Mocidade Almana, l xefe de l comité, un antigo general de l eisército prussiano Vogt, i l almirante de la Purmeira Guerra Mundial bon Trotha, persidente de la associaçon fúrun çtituídos i sous cargos zaparecidos. Cientos de pensones pa moços almanes ne l balor de alguns milhones de dólares fúrun cunfiscadas. An 1º de Dezembre de 1936, Hitler decretou ua lhei que stinguie todas las ourganizaçones de moços nó-nazis: <blockquote> "(…) Toda la mocidade almana de l Reich stá ourganizada ne ls quadros de la Mocidade Hitlerina. <br />La mocidade almana, pa alhá de ser eiducada na família i nas scuolas, será ansinada física, anteletual i moralmente ne l sprito de l nacional-socialismo (…) por antermédio de la Mocidade Hitleriana.<ref>''Reichsgesetzblatt'', 1936, Parte I, pág 933. Citado an NCA, III, pág 972-3 (n.p. 1392-PS)</ref> </blockquote> De 6 a 10 anhos, un rapaç fazie un daprendizado pa serbir na Mocidade Hitleriana, chamado de ''Pimpf''. Pa cada moço era dado un lhibro de registro, adonde serie anotado sou progresso na mocidade hitleriana, até sou zambolbimiento de las doutrinas nazis. Als 10 anhos, depuis de passar por testes cunsecutibos de atletismo, acampamiento i stória nazi, recebie l grau de ''Jungvolk'' (Moço Camarada), fazendo l seguinte juramiento: <blockquote>Delantre dessa bandeira de sangre, que repersenta nuosso Fuhrer, juro debotar todas las mies einergies i fuorças al salbador de la nuossa pátria, Adolf Hitler. Stou çpuosto i pronto a dar la mie bida por el, cula ajuda de Dius.</blockquote> Als 14 anhos l rapaç antraba na Mocidade Hitleriana propiamente dita, quedando neilha até ls 18 anhos, quando era trasferido pa la Coperaçon pul Trabalho i l eisército. Na Mocidade Hitleriana ls rapazes recebien treino an doutrinas nazis, artes melitares, acampában, sendo coincidos por ousáren pesadas mochilas i marcháren ne ls fines de sumana. De 10 a a 14 anhos, las rapazas almanas éran alistadas cumo ''Jungmädel'' (Moças Donzelas), sou ouniforme era cumpuosto dua xambre branca, saia azul i meias i çapatos de marcha, sou treino era cumo l de l rapazes. Als 14 anhos las rapazas antrában pa la ''Bund Deutscher Mädel'' ó ''B.D.M'' (Lhiga de las Rapazas Almanas), quedando neilha até ls 21 anhos, alguas bezes las rapazas tamien fazien spriéncias an arte melitar. Na Almanha nazi, daba-se atençon al fato de que l percipal papel de las mulhieres éran geráren filhos sadios, spalhand la "raça ariana". Als 18 anhos las rapazas de las B.D.M prestában un anho de serbício nas fazendas – las ''Land Jahr'', eiquibalente a la Coperaçon de l Trabalho de l rapazes. Sue tarefa cunsistie an ajudar an casa i ne l campo, las moças bibian an pequeinhos acampamientos ne ls çtritos rurales, adonde éran apanhadas por caminones ne l ampeço de la manhana i lhebadas a ls huortos. Tamien habie l Anho de Casa, adonde an torno de quinhentas mil rapazas passában un anho fazendo trabalhos domésticos nun lhar de la cidade. Lhougo surgiran pais reclamando que sues filhas habien angrabidado sin se casar de ls camponeses ó senó, de ls rapazes de la Coperaçon de l Trabalho, que acampamiento quedaba muitas bezes próssimo als de la B.D.M.<ref name="Terceiro Reich"/> Na fin de 1938, la Mocidade Hitleriana tenerie 7.728.259 nembros, antretanto an torno de 4 milhones de moços inda stában fuora de la ourganizaçon, anton, an Márcio de 1939, l regime nazi decretou ua lhei ne l qual todos ls moços debian ser cumbocados pa la Mocidade Hitleriana, de modo aparcido al eisército. Causo ls pais se recusássen a alistar sous filhos, éran submetidos a seberas sentenças de prison, ó sous filhos poderien ser mandados pa uorfanatos ó outros lhocales. Na Almanha nazi fúrun criadas trés tipos de scuolas pa l aperfeiçoamiento de ls melhores studantes ne l nazismo: * Las ''Scuolas Adolf Hitler'', sob la direçon de la Mocidade Hitleriana, recebien ls moços mais promissores de la ''Jungvolk'' cun 12 anhos, adonde quedában seis anhos sob deciplina spartana i perparaçon antensiba pa partecipáren de l partido nazi i de l serbícios públicos. Passado formados éran scolhidos pa ua ounibersidade. Habie dieç Scuolas Adolf Hitler, fundadas depuis de 1937, la percipal era la Akademie de Brunswick. * L ''Anstituto Nacional de Eiducaçon Política'', sob la direçon de la [[SS]], que fornece ls diretores i la maiorie de l porsores, sou oubjetibo ye restablecer la eiducaçon menistrada nas antigas scuolas melitares de la [[Prússia]], a la par culs ansinos de la eideologie nazi. Yá eisistian 31 dessas scuolas antes de la Segunda Guerra Mundial, de las quales, 3 éran pa mulhieres. * Ls ''Castielhos de la Orde'' (Ordens-burgen) sob la direçon de l partido nazi, era la scuola an que era purparada la eilite nazi, feita ne ls castielhos de ls cabalheiros de las Ordes Teutónicas de l [[Seclo XIV|seclos XIV]] i [[Seclo XV|XV]]. Ls Castielhos de la Orde oureginales fúrun baseados ne l percípio de oubediéncia abseluta al Mestre, la ''Ourdensmeister'', i dedicada a la cunquista almana de las tierras slabas de l Ouriente i la scrabizaçon de l natibos. Ls Castielhos de la Orde nazis possuían çciplina i perpósitos aparecidos. Sclusibamente ls moços nazis mais fanáticos éran scolhidos, an giral ls alunos mais graduados de las Scuolas Adolf Hitler i de ls Anstitutos Políticos. Habie quatro castielhos i ls studantes passában sucessibamente por eilhes. L purmeiro de l seis anhos era ampregado nua specializaçon de las "ciéncias raciales" i de outros aspetos de l nazismo. Acentuaba-se l treino de la mente i de la deciplina, sendo la perparaçon física secundária. L segundo anho de l Castielho era l amberso, benido purmeiramente l atletismo i ls çportos, ancluindo chubida de muntanhas i salto de páraquedas. L terceiro Castielho, adonde ls studantes passában aprossimadamente un anho i meio, daba la anstruçon política i melitar. Finalmente quedában an torno dun anho i meio ne l quarto Castielho, de Marienburg, na [[Prússia Ouriental]], l Castielho de la Orde que fura ua fortaleza de ls antigos Cabalheiros Teutónicos ne l [[seclo XV]] acerca de la frunteira polaca, alhá recebien perparaçon política i melitar cuncentrada ne l Lebensraun, la necidade de la Almanha spandir-se por tierras slabas, ua eicelente perparaçon pa ls acuntecimientos de la Segunda Guerra Mundial. === La censura ne ls meios de quemunicaçon === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1989-0821-502, Joseph Goebbels.jpg|190px|thumb|Joseph Goebbels an 1942.]] Ls meios de quemunicaçon ([[amprensa]], [[Rádio (quemunicaçon)|rádio]] i [[cinema]]) éran cuntrolados i censurados pul Menistro de la Propagando dr. [[Joseph Goebbels]]. An 4 de Outubre de 1933 fui decretada la Lhei de Amprensa de l Reich, an que todos ls jornalistas debian ser de nacionalidade almana, tener ascendéncia ariana i nun tener qualquiera tipo de lhaços cun judius. L artigo 4 de la Lhei de Amprensa dezie als jornalistas "nun premetiren ne ls jornales todo (…) que fusse zourientador al público, tendisse a anfraquecer l poderio de l Reich (…) ó oufendisse la honra (…) de la Almanha". Todas las manhanas, ls eiditores de ls jornales diários de Berlin i ls correspondentes de amprensa de la Almanha reunian-se ne l Menistério de la Propaganda adonde l dr. Goebbels ó sous ajudantes, dezie quales notícias debian ser publicadas ó suprimidas. Pa ls jornales de las cidades pequeinhas i ls periódicos, las anstruçones éran ambiadas por telgrama ó correio. Jornales de la Almanha famosos mundialmente fúrun fuorçados a ancerrar por pertencíren la firmas ó pessonas judaicas, cumo l ''Vossische Zeitung'', cumparable al ''New York Times'' i al ''Times'' de Lhondres. De 1933 a 1937 l númaro de jornales deminuiu de 3.607 pa 2.671. Outros jornales cuntinórun a séren publicados passado séren apartados de sous binclos judius, cumo l ''Berliner Tageblatt'' (ambora cerrado an 1937) i l ''Frankfurter Zeitung''. Ls jornales nazis tornórun-se famosos cumo l jornal matutino ''Völksher Beobachter'' i l bespertino ''Der Angriff''. Todo lhibro tenie de ser submetido al Menistério de la Propaganda pa aprobaçon antes que fusse publicado i dibersos scritores eimigrórun de la Almanha, cumo Thomas Mann, por tenéren sues obras proibidas. Debido a la alta censura de l jornales ls mesmos tornórun-se mui ouniformes de forma que sue compra antrou an declínio. La ''Eher Verlag'', la eiditora de l partido nazi, tornou-se ua de las eiditoras mais lhucratibas de l mundo na época, ua beç que ls jornales nazis tenian dous terços de la circulaçon diária de 25 milhones durante la Segunda Guerra Mundial. L rádio era l percipal meio de propaganda de la época i fui ousado cumo strumiento de propagando nazi pul dr. Goebbels por meio de l Departamiento de Rádio de l Menistério de la Propaganda i la Cámara de l Rádio, na Almanha la radiodifuson era monopólio de l Stado (cumo an dibersos outros países), chamada de Cadena de Radiodifuson de l Reich. L cinema al cuntrário de l rádio era un sistema pribado, mais era cuntrolado pul Menistério de la Propaganda i la Cámara de l Cinema, cul oubjetibo de "afastar la andústria (…) de l pensamiento (…) lhiberal (…) i assi, capacita-la a recebir las tarefas (…) de l Stado nacional-socialista". Filmes strangeiros selecionados cuntinában sendo amostrados i fazien muito mais sucesso que ls filmes nazis. === La Preseguiçon a las Eigreijas Cristianas === Ne l'ampeço Hitler habie se demunstrado amistoso culas [[Eigreija]]s Cristianas, i l clero ne l'ampeço de l regime nazi, deseiaba colaborar cul nuobo gobierno. An Mein Kampf Hitler ataca las eigreijas por nun seguíren doutrinas racistas mais defende la colaboraçon de l nazismo culhas afirmando que "un partido político nunca debe (…) perder de bista (…) que un partido puramente político nunca tubo resultado na cunsecuçon dua reforma relegiosa", mas, l punto 24 de l porgrama de l partido nazi adbertie "lhibardade pa todas las religiones, cuntanto que nun custituíssen peligro (…) pa (…) la raça almana, l partido stá a fabor de l [[cristandade positibo]]". Muitos arguméntan que na rialidade l regime nazi pretendie an parte sustituir l cristandade pul [[Mitologie nórdica|paganismo germánico]]. Fui atrabeç de l nazismo que se dou ne l la mais amportante manifestaçon de l paganismo,<ref>N. Micklen, ''L [[Nacional socialismo]] i la [[Cristandade]]' ', [[Lisboua]], [[1940]], p. 28-29''</ref> lhougo passado la bitória eileitoral i la chubida al poder de Adolf Hitler,<ref>Alfred I. Smith eit al. , ''Nazisn: An Assault on Cibilization'', ed. Paassen, Pierre Ban and James Waterman Wise, Nuoba Iorque, Harrison Smith and Robert Haas, 1934, pp. 141, 150, 207, 210.</ref> ne l die 30 de Júlio de 1933 mais de cien mil nazis tenien-se reunido an Eisenach pa declarar querer tornar "la ourige germánica la rialidade debina", restourando [[Odin]], [[Baldur]], [[Freya]], i outros diuses ne ls altares de la Almanha - [[Wotan]] deberie star ne l lhugar de Dius, [[Sigurd]] ne l lhugar de [[Cristo]].<ref>Alfred I. Smith eit al. , ''Nazisn: An Assault on Civilization'', ed. Paassen, Pierre Ban and James Waterman Wise, Nuoba Iorque, Harrison Smith and Robert Haas, 1934, p. 141</ref> * ''La Perseguiçon a la Eigreija Católica'': Hitler habie prometido ne l ampeço de 1933 ua "aprossimaçon" cula [[Santa Sé]], assinando un acuordo cula mesma que supuostamente garantirie ls dreitos relegiosos católicos na Almanha (la ''[[Reichskonkordat]]'') – bisando ls botos ne l Reichstag de l Partido de l Centro Católico –, mas, las sucessibas óndias de bioléncia contra ls judius, an special las lheis de sterilizaçon oubrigatória de 25 de Júlio, oufenderian percipalmente la Eigreija Católica, que mantenie ua posiçon tradecional ansistindo na [[Doutrina de la Eigreija Católica|doutrina]] de que ''"delantre Dius todos son eiguales andependiente de raça"'',<ref name="Racism">''Racism: La Story'' (an [[Lhéngua mirandesa|mirandés]]: ''Racismo: Ua Stória''). Decumentário de la [[BBC]] apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]].</ref> bison cunsidrada ultrapassada na época, tenendo an bista ls supostos abanços "científicos i biológicos" de l [[racialismo]]. An 30 de Júlio la Lhiga de la Mocidade Católica – pertencente al Partido de l Centro – ampeçarie a ser dissolbida. An [[14 de Márcio]] de [[1937]], l [[Papa Pio XI]] dibulgou la ancíclica ''[[Mit Brennender Sorge]]'' (Cun Perfunda Tristeza), çprezando las políticas de la Almanha nazi i afirmando que se eilhas cuntinassen la Almanha se çtruirie, tenendo sido la purmeira anstituiçon relegiosa la se posicionar contra l nazismo,<ref name="Ancíclica">[http://www.batican.ba/roman_curia/secretariat_state/card-bertone/2008/documents/rc_seg-st_20081106_cumbegno-pio-xii_po.html Bertone, Tarcísio, Cardeal]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Çcurso na Pontifícia Ounibersidade Griegoriana. Besitado an 19.11.2008.</ref> la anciclíca fui ambiada a la Almanha i ampressa an segredo pa nun ser aprendida pula [[Gestapo]], fui çtribuída a todos ls bispos, padres i capelanes i lhida, simultaneamente, an todas las Eigreijas de la Almanha ne l die [[21 de márcio]] de [[1937]]. La reaçon de [[Hitler]] atrabeç de la Gestapo fui biolenta i recrudesceu fuortemente la perseguiçon de católicos.<ref name="Globo"/> A partir de anton miles de [[padre]]s i [[leigo]]s católicos serien presos, dibersas publicaçones católicas fúrun suprimidas i la [[Cunfisson (sacramiento)|cunfisson]] biolada puls agentes de la [[Gestapo]]. La Eigreija Católica tamien mantenie rotas de fuga ousadas por oupositores de l nazismo, cumo judius i ciganos<ref name="Globo"><sup>Sales, Eugénio, jornal ''O Globo'', 8 de Nobembre de 2008, pg.7.</sup></ref>, stima-se que l Baticano tenga salbado de 700.000 a 850.000 judius de la muorte ne l regime nazi. "<ref name="Globo"/> L sucessor de Pio XI, l [[Papa Pio XII]], era tamien cunsidrado "''hostil''" al nazismo. Yá ne l die [[3 de Márcio]] de [[1933]], l ''Berliner Morgenpost'' declarou que "Pacelli [nome de l Papa Pio XII] nun ye aceite faborablemiente na Almanha, yá que el siempre fui hostil al nacional-socialismo"". Cumo por eisemplo, an [[1938]], quando l Cardeal Theodor Annitzer recebiu Hitler an [[Biena]], l Papa Pio XI i l [[Cardeal Pacelli]] quedórun an sues própias palabras "andignados" cun este ato i Pacelli dibulgou até un abiso ne l ''[[L’Osserbatore Romano]]'' declarando que la recepçon a Hitler nun tenie andosso de la [[Santa Sé]].<ref>''Hitler’s Pope''. [[John Cornwell]]. Imago Eiditora. [[2000]]. Pág.: 222, 239, 252 i 355 respetibamente.</ref> [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1985-0109-502, Kirchenwahl.- Propaganda der "Deutschen Christen" in Berlin.jpg|330px|thumb|Propagando de l "crestianos almanes" an 23 de Júlio de 1933 na criaçon de la "Eigreija de l Reich".]] * ''La Perseguiçon a las Eigreijas Protestantes'': Ls protestantes na Almanha stában debedidos antre 150.000 pertencentes la Eigreijas lhibres, cumo ls batistas i ls metodistas i 48 milhones pertencentes a 28 eigreijas lhuteranas i reformistas. An 1932 ls nazis ourganizórun l ''Mobimiento de la Fé de l Crestianos Almanes'', un grupo minoritário baseado ne l [[cristandade positibo]] i suscetible al [[neo-paganismo]] sob la lhiderança de [[Ludwig Müller]], an ouposiçon a el surgiu outro grupo minoritário, la Eigreija Cunfessional, que rejeitaba l nazismo. An júlio de 1933 fui criada la [[Eigreija Nacional de l Reich]], de la fuson de las 28 eigreijas protestantes lhuteranas i reformistas, sou bispo tornou-se Ludwig Müller. Durante la Segunda Guerra Mundial la Eigreija de l Reich proibirie la binculaçon de la Bíblia, sustituindo-la pul Mein Kampf i decretando que ls curcefícios debian ser sustituídos pulas suásticas.<ref>Cunforme l testo de Herman, oup. Cit., pág. 297-300; tamien ne l New York Times de 3 de Janeiro de 1942</ref> An 1934 l Pastor lhuterano [[Martin Niemöller]], que ampeçalmente, assi cumo ls demales clérigos protestantes habie acolhido positibamente l regime nazi,<ref>Leo Stein, I Was in Hell with Niemöller, pág 80</ref> tornou-se lhíder de la Eigreija Cunfessional, que lhutarie ardientemente contra la Eigreija de l Reich, afirmando ser la eigreija berdadeira, Niemöller serie mandado pa un campo de cuncentraçon mais tarde i cientos de lheigos i pastores de la Eigreija Cunfessional serien presos. An 1935, Hitler andicara [[Hans Kerrl]] pa l cargo de ''Menistro de Negócios de la Eigreija'', pa nazificar ls protestantes, Kerrl oubtebe grande sucesso ne l ampeço, ourganizando un "Comité Eclesiástico". An 1937, todos ls pastores protestantes passórun a prestar juramente de lhealdade a Adolf Hitler. Esta cumplicidade de las eigreijas protestantes cul nazismo se tornarie ua de las fuortes [[Cuntrobérsias ne l Protestantismo|críticas]] contra estas eigreijas mais tarde. L solo grupo protestante que se ouporie als nazis serien las [[teçtemunhas de Jeobá]]. === La Agricultura na Almanha Nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-H1215-503-009, Walther Darré bei einer Kundgebung.jpg|thumb|lheft|190px|Richard Walther Darré, Menistro de la Alimentaçon i de la Agricultura.]] La situaçon de la [[agricultura]] na República de Weimar i an grande parte de l mundo era mui ruin. Na Almanha las díbedas de l agricultores chubírun pa 12 bilhones, ls juros destas díbedas, retirában 14% de toda la renda agrícola, ls agricultores deixórun de arrecadar un bilhon de marcos an [[1924]]-[[1925]]. L partido nazi siempre deseiou cunquistar ls agricultores, l punto 17 de l partido prometie-les "la reforma agrária (…), ua lhei pa l cunfisco de tierra, sin andenizaçon, pa fines quemuns, la aboliçon de l juros subre ls ampréstimos agrícolas, i medidas pa eibitar la speculaçon (…) subre a tierra". Essas promessas (cun eiceçon de la redadeira) nunca fúrun cumpridas. Antretanto l regime nazi ampeçou un nuobo porgrama agrícola xefiado por [[Richard Walter Darré]], Menistro de la Alimentaçon i de la Agricultura, sob l slogan ''[[Blut und Boden]]'' (''Sangre i Tierra''),<ref>{{cite web|url=http://www.ipb.t/milleniun/millenium25/25_17.htm|title=Ne l Tiempo an que nun Habie Erasmus|outhor=Basco Oulibeira i Cunha|publisher=Milleniun, n.º 25|year=2002|month=janeiro|acessdate=17-01-2009|quote=Na sue teorie de l '''Sangre i de l Tierra''' (Blut und Boden), eidantifica-se l sangre nórdico i l tierra alman.}}</ref> Darré fui un notable specialista ne l assunto, yá tenendo serbido ne ls menistérios de la Prússia i de l Reich, demitido por çputas cun sous colegas, i scritor de l lhibro "''L lhabrador cumo fuonte bital de la raça nórdica''". Dárre decretou dues lheis básicas an setembre que reourganizórun la strutura de la porduçon i benda ne l mercado, bisando assegurar altos précios pa ls agricultores, i melhorando la renda de l camposino. Tamien decretou ua medida de ámbito feudal, la Lhei de l Huorto Harditairo de 29 de Setembre de 1933, adonde todos ls huortos cun até 125 [[heitar]]s, capazes de aguantar ua família, fúrun cunsidradas huortos harditairos, que nun poderien ser bendidas, debedidas, heipotecadas ó eisecutadas por díbedas, cula muorte de l propiatário eilhas debian ser passadas a un filho ó pariente masculino mais próssimo. L propietário nun poderie deixá-las pa trabalhar an outro lhocal. Solamente un cidadano alman que tubisse cundiçon de probar sue pureza racial zde l [[seclo XIX]] podie tener un huorto, sendo chamado de ''Bauer'' ([[Camposino]]), títalo que el perderie se deixasse de cumprir la lhei ó nun trabalhasse ne l huorto, mesmo que por questones de salude ó deficiéncia, essa lhei era lhargamente zoubedecida, stima-se que de 1933-1939 1,3 milhones dar agricultores deixórun ls sous huortos pa percurar ampregos na andústria i quemércio. Dárre tamien criou l ''Departamiento de Fomiento Agrícola de l Reich'', que mantenien cuntrole total subre la agricultura i cujos dous percipales oujetibos éran oubter précios stabais i lhucratibos pa l agricultor i tornar la Almanha outo-suficiente an quemidos. L purmeiro oubjetibo fui atingido ne ls dous purmeiros anhos de l regime nazi, adonde ls perdutos agrícolas oumentórun 20% (ls begetales, lhaticínios i l ganado tubírun un oumiento relatibamente mais). Mas a outo-suficiéncia nunca fui atingida, la Almanha cunseguiu ne l auge 83% de outo-suficiéncia, la cumpleta outo-suficiéncia solo fui atingida cula cunquista de tierras strangeiras. === L oubreiro na Almanha nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-2008-0922-501, Robert Ley.jpg|190px|thumb|Robert Ley, xefe de la Frente pa l Trabalho.]] Na Almanha nazi fúrun zaparecidos ls [[sindicato]]s, [[cuntrato]]s coletibos i l dreito de [[grebe]]. Ls sindicatos fúrun sustituídos pula ''Frente de l Trabalho'', xefiada por [[Robert Ley]], que admitie assalariados i ampregados i tamien patrones i nembros de profissones lhiberales, tornando-se la maior ourganizaçon partidária de la Almanha cun 25 milhones de nembros, tenendo ua eicessiba burocracie, por cunsequéncia al alredror de 20% a 25% de sou rendimiento era gasto cun sue admenistraçon. L rendimiento anual de las cuntribuiçones oubrigatórias de l oubreiros pa Frente de l Trabalho chegou a US$ 160 milhones an 1937 i US$ 200 milhones an 1939. Na rialidade la Frente de l Trabalho nun defendie rialmente ls oubreiros, sou oujetibo, cunforme la lhei, nun era proteger l oubreiro, mais "criar ua berdadeira i pordutiba quemunidade social. (…) Sue misson cunsistie an berificar se todo andebíduo serie capaç de (…) rializar l mássimo de trabalho possible". La Frente de l Trabalho nun era ua ourganizaçon andependiente, mais subordinada al P.N.S.T.A., que cunforme la lhei de 24 de Outubre de 1933 debie ser formada de funcionários de l partido, de la SA., SS., ó outros uorganos nazis.<ref name="Terceiro Reich"/> La Lhei Reguladora de l Trabalho de 20 de Janeiro de [[1934]], chamada la ''Carta de l Trabalho'', cediu bastos poderes al patron, cumbertindo-lo ne l "xefe de la ampresa" i ls ampregados ne ls "subordinados" ó ''Gefolgschaft''. L parágrafo 2º dezie que "l xefe de la ampresa tomaba las decisones puls ampregados i trabalhadores, an todas las questones relacionadas cula ampresa", tamien stablecie que l xefe de la ampresa fusse "respunsable pula situaçon de l oubreiros i funcionários", stipulando tamien que "ls funcionários i trabalhadores dében-le [al xefe de la ampresa] fidelidade". Las pagas de ls oubreiros éran fixados pulas juntas de trabalho, nomeadas pula Frente de l Trabalho, que giralmente adotában ls balores d'acuordo cun ls deseios de l patron, sendo que ls oubreiros nun éran cunsultados, an que depuis de 1936, nas ampresas de armamientos ls patrones deseiassen oumentar l salário pa atrair pessonal, mais ls salários fúrun mantenidos baixos por orde de l Stado. Hitler era fabor de la cunserbaçon de las pagas baixos, tenendo declarado ne l ampeço de l regime nazi "nun premetir nanhun oumiento de l balor de la paga-hora, mas chubir l rendimiento solamente por un oumiento de la atebidade".<ref>Citado por Neumann,an ''Behemoth'', pág. 432</ref> Las pagas de la Almanha, lhebando an cunta ls custos de bida i ls serbícios sociales siempre fúrun baixos se cumparados als de l Stados Ounidos na época. Ne l gobierno nazi, eilhes abaixórun lhigeiramente mais. D'acuordo cul Departamiento de Statística de l Reich las pagas de l trabalhadores specializados deminuíran de 20,4 centabos por hora an 1932 – ne l período de la Grande Depresson – pa 19,5 centabos an 1936. La paga pa l trabalho nó-specializado caiu de 16,1 centabos pa 13 por hora. L dr. Ley afirmou ne l cungresso de l partido an Nuremberg an 1936, que la média de las pagas de ls oubreiros de tiempo antegral na Frente de l Trabalho era de US$ 6,95 por sumana. Ls oubreiros tamien pagában pesados ampuostos subre ls rendimientos, cuntribuiçones oubrigatórias pa anfermidade, zamprego i siguro contra ancapacidade, i de las quotas de la Frente de l Trabalho, l oubreiro tamien era pressionado pa fazer cuntribuiçones pa dibersas obras de beneficéncia, cumo l Asilo de Ambierno, ambora ua minorie, alguns ouperários fúrun demetidos por deixáren de cuntribuír ó donáren mui pouco. La partecipaçon de ls oubreiros almanes ne l rendimiento nacional caiu de 56,9% an 1932 pa 53,6% an 1938. Simultaneamente la partecipaçon de l capital i de las ampresas ne l rendimiento nacional oumentou de 17,4% pa 26,6%. Mas, debido al oumiento de l amprego, l rendimiento total de las pagas i salários passou de 25 bilhones de marcos a 42 bilhones, un crecimiento de 66%, mas l rendimientos de l capital i de las ampresas creciu 146%. De l mesmo modo que acunteciu cul agricultor, aparecírun lheis, ampeçando pula de 15 de Maio de 1934, que restringie seberamente l ouperário andustrial pa se trasferir pa outro amprego. An 1935 fui anstituída la [[carta de trabalho]], sendo que nanhun oubreiro poderie sin cuntratado sin tener ua, la carta anformaba al patron todos ls dados simples i ampregos anteriores de l ouperário i tamien, se l oubreiro quejisse mudar de amprego, l patron poderie reter sue carta, ampedindo-lo de ampregar-se lhegalmente an outro lhocal. Finalmente an 22 de Júnio de 1938, un decreto promulgado pul Menistério de l Plano de Quatro Anhos anstituiu l "recrutamiento de l trabalho", que oubrigaba al oubreiro trabalhar adonde l Stado dezisse, nestes causos, al cuntrário de l que acunteciu cun ls agricultores, la lhei era seberamente cumprida. Ls oubreiros que se ousentássen de l amprego sin ua buona justeficaçon stában sujeitos a multas i prison. Mas, de l mesmo modo que un oubreiro nun poderie mudar de amprego, tamien nun poderie ser demetido pul patron sin cunsentimiento de l Stado, tenendo assi, sou amprego garantido. Para antretener ls oubreiros nas horas de folga, l regime nazi criou l ''Kraft durch Freude'' (La Fuorça pula Alegrie), ua ourganizaçon de çcanso i relaxamiento admenistrada pul Stado, que cunsumie 10% de la rendimiento de la Frente de l Trabalho. Nanhun clube, ourganizaçon social, çportiba ó recreatiba, poderie funcionar sin l cuntrolo de la Kraft durch Freude. Fornecie-se als nembros de la Frente de l Trabalho, biaiges de bacanças mui baratas, por eisemplo, ua biaige a la Ilha de la Madeira custaba solo US$ 25 (ancluindo l trasporte ferrobiário de ida i buolta al porto), alguas scursones éran gratuitas. L dr. Ley custruiu dous nabios de 25 mil toneladas (até un tenie sou nome) i fretou outros dieç pa rializar biaiges marítemas de la Kraft durch Freude. Esta ourganizaçon tamien fornecie belhetes mais baratos pa triatos, óperas i cuncertos, tornando l antretenimiento anteletual mais acessible al oubreiro, esta ourganizaçon tamien tenie sue própia ourquestra sinfónica, que fazie spetaclos pula Almanha. Muitos cumparában a Kraft durch Freude i l cuntrole de la recreaçon na Almanha nazi al "[[pan i circo]]" de l proletariado romano, rialmente l dr. Ley dixo que "tenemos de zbiar la atençon de las massas, de sue situaçon material pa ls balores morales". === La justícia i la lhei na Almanha nazi === {{Quote1|Hitler ye la lhei!}} Assi que Hitler se tornou chanceler an 1933, i ne ls anhos que seguírun, la lhei i la custituiçon – que quedou la mesma de la República de Weimar – fúrun çrespeitas einúmaras bezes por el i puls nembros de l partido nazi, de modo que muitos juízes afirmában que "Hitler ye la lhei!". [[Hermann Göring]] declarou als promotores prussianos an 12 de Júnio de 1934 que la "buntade de l Fuhrer i la lhei son la mesma cousa", l própio Hitler, passado l spurgo an massa de sous einimigos na [[Nuite de las Facas Lhongas]], an sou çcurso ne l Reichstag denominou-se l "juiç supremo de l pobo alman". Hitler tenie l dreito de rebogar ls porcessos creminales,<ref>''Cuspiraçon i Agresson de l Nazis'', decumientos de l julgamientos de Nuremberg, III, pág. 568-72 (Decumientos de Nuremberg 787, 788-PS)</ref> ne l ampeço Göring tamien.<ref>''The Third Reich'', ourg. por Baumont i outros, pág. 630.</ref> Miles de ''"decretos-lhei"'' eimitidos pul Fuhrer fúrun splicitamente baseados ne l decreto de l Persidente Paul von Hindenburg de 28 de Febreiro de 1933, pa la Proteçon de l Pobo i de l Stado de l artigo 48 de la Custituiçon, lhougo passado l ancéndio de l Reichstag, quando Hitler habie-se assegurado de la possiblidade dua reboluçon quemunista, l decreto que suspendie todos ls dreitos cebiles, permaneciu an bigor durante to l regime nazi. Atrabeç de la Lhei de Serbícios Cebiles de 7 de Abril de 1933, que debie ser aplicada pa todos ls juizados, afastaba ls juízes judius ó juízes "que demunstráren nun mais stáren prontos a anterbenir todas las bezes an fabor de l Stado nacional-socialista". Ls Juízes oubrigatoriamente tenien de associar-se a la ''Lhiga Nacional-Socialista de l Juristas Almanes''. Muitas bezes mesmo quando ls réus éran absolbidos la Gestapo prendia-lo, mataba-lo, ó mandaba-lo pa un campo de cuncentraçon, cumo acunteciu cul pastor Martin Niemöller. L registro de todas las decisones de ls tribunales de l acusados de atacar l partido nazi era mandado pa l deputado [[Rudolf Hess]], que se cunsidrasse la sentença mui branda, cundanaba muitas bezes la pessona pa un campo de cuncentraçon ó la sentenciaba a la muorte. Ls juízes éran stimulados la çrespeitar la lhei an fabor de l nazismo, l dr. [[Hans Frank]], Comissário de Justícia i Lhíder Jurídico de l Reich dixo als juristas an 1936: <blockquote>La eideologie nacional-socialista ye l fundamiento de todas las lheis básicas (…), an face de l nacional-socialismo nun hai lhei andependiente. Ante qualquiera decison que tomardes preguntai a bós mesmos "Cumo decidirie l Fuhrer an miu lhugar" An to decison, preguntai "Será esta decison cumpatible cula cuncéncia nacional-socialista (…)<ref>Ebenstein, oup. Cit., p. 84.</ref> </blockquote> An 21 de Márcio de 1933 fui stablecido o ''Sondergericht'' (Tribunal Special), que julgaba ls crimes políticos ó "ataques (…) contra l gobierno", antes sob jurisdiçon de ls tribunales ourdinários. Ls Tribunales speciales cumponian-se de trés juízes, funcionários ó pessonas de cunfiança de l partido nazi, nun habie júri. Anque de l promotor de justícia tener lhibardade pa scolher antre ls causos séren julgados por tribunales ourdinários ó l tribunal special, scolhie siempre la redadeira. Ls adbogados de defesa debian ser aprobados puls funcionários nazis éran mui malos. An 24 de Abril de 1934 fui stablecido l ''Volksgerichshof'' (Tribunal Popular), un de ls tribunales mais temidos i arbitrários de la Almanha nazi, an que l persidente era [[Roland Freisler]], que julgaba ls causos de traiçon, antes sob jurisdiçon sclusiba de l ''Reichsgerich'' (Supremo Tribunal). Esto acunteciu percipalmente por ua decison tomada un més antes pul Suprem Tribunal, que absolbiu de traiçon trés de ls quatro quemunistas acusados de ancendiar l Reichstag (solamente ban dar Lubbe que cunfessou fui cundanado). L Tribunal Popular cumpunha-se de juízes professionales i de outros cinco scolhidos antre ls funcionários de l partido nazi, de la SS i de la Wehrmacht, custituindo la maiorie. Nun habie apelaçones de sues decisones ó sentenças i giralmente sues sessones éran rializadas an gabinetes pribados, ambora a las bezes, cun fins de propaganda, quando sentenças públicas debian ser dadas, correspondentes strangeiros éran cumbidados a assisti-las. Ls porcessos acabában debrebe, muitas bezes nun die, habie pouca ouportunidade de apersentar teçtemunhas de defesa, assi cumo na Corte Special, ls adbogados de defesa ne l Tribunal Popular debian ser aprobados puls funcionários nazis. Antre 1933 i 1945 mais de 3 milhones de almanes fúrun ambiados pa campos de cuncentraçon ó prison por motibos políticos.<ref>Henry Maitles [http://pus.socialistrebiewindex.org.uk/isj77/maitles.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} further refrenced to G Almond, "The German Resistance Movement", Current Story 10 (1946), pp409-527.</ref> Dezenas de miles de almanes fúrun muortos por rejisténcia al nazismo. Antre 1933 i 1945 l Tribunal Special sentenciou a la muorte 12.000 almanes. Ls Tribunales Melitares sentenciórun a la muorte 25.000 suldados almanes, i la justícia regular sentenciou a la muorte 40.000 almanes. Muitos destes almanes fazírun parte de l gobierno cebil ó melitar de serbício, circunstáncia que les premetie ampeçar la subberson i cunspiraçon anquanto ambolbidos, de forma marginal ó seneficatibamente, nas políticas de l gobierno".<ref>Peter Hoffmann "The Story of the German Resistance, 1933-1945"p.xii</ref> === Ls Stados i Munecípios na Almanha nazi === An 30 de Janeiro de 1934 Hitler decretou la Lhei de Recustruçon de l Reich, aprobado pul Reichstag, an que "(…) ls poderes soberanos [de l stados debian ser] trasferidos pa l Reich, todos ls sous gobiernos quedórun sob la jurisdiçon de l gobierno de l Reich i ls gobernadores subordinados a la admenistraçon de l menistro de l anterior de l Reich". Ne l regime nazi ls stados de la Almanha, pula purmeira beç an sue stória, perdírun sue outonomie, tenendo sido rebaixados a porbíncias. Antes de la lhei de Recustruçon, outras dues lheis de 31 de Márcio i 7 de Abril yá premetiran que Hitler andicasse anterbentores pa ls stados. Ua série de decretos-lhei pribou tamien ls munecípios de sue outonomie, causo tubíssen mais de cien mil habitantes ls sous persidentes de la cámara debian ser nomeados pul menistro de l anterior de l Reich, d'acuordo cul percípio de la lhiderança, causo tubíssen menos de cien mil habitantes debian ser nomeados puls gobernadores probinciales.<ref>Lheis de 31 de Márcio i 7 de Abril de 1933 i de 30 de Janeiro de 1934, cústan ne ls decumientos de Nuremberg ''Cunspiraçon i Agresson de ls Nazis'', IV, pág. 640-3.</ref> == Acuntecimientos anternos relebantes == [[Fexeiro:1933-may-10-berlin-book-burning.JPG|left|180px|thumb|An 10 de maio de 1933, an Berlin, nazis queimórun obras de outores judius, la biblioteca de l [[Anstitut fur Sexualwissenschaft]], i outras obras cunsidradas "nó-almanes".]] * ''[[Queima de l Lhibros]]'': Na nuite de 10 de maio de 1933, al alredror de la meia nuite, miles de studantes cun archotes na praça Unter den Lhinden, frunteira a la Ounibersidade de Berlin, botórun fuogo an pilhas de lhibros de outores judius i outros "utermensch", fúrun çtruídos an torno de 20.000 lhibros. Antre ls outores mais çtacados stában [[Thomas Mann]], [[Heinrich Mann]], [[Walter Benjamin]], [[Bertold Brecht]], [[Lion Feuchtwanger]], [[Robert Musil]], [[Carl bon Ossietzky]], [[Nelly Sachs]], [[Kurt Tucholsky]], [[Sigmund Freud]], [[Albert Einstein]] i [[Karl Marx]]. Alhá ancontra-se l dr. Goebbels, menistro de la propaganda, falando "L sprito de l pobo alman puode spremir-se outra beç, estas chamas nun solo eiluminan l final dua bielha era, mas lhánçan sues lhuzes subre ua nuoba". Cenas aparcidas acuntecírun an bárias outras cidades. Un studante dixo que lhibros deberian ser queimados "zde que atue subbersibamente contra nuosso feturo ó fira las raízes de l pensamiento alman, de la pátria almana i de las fuorças derigentes de l pobo". Tamien fui proibida la circulaçon i publicaçon de cientos de lhibros. [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 102-15282A, Ernst Röhm.jpg|thumb|180px|right|Ernst Röhm]] * ''[[Nuite de las Facas Lhongas]]'' ó ''Nuite de l Lhongos Punhales'': un spurgo que acunteciu na nuite de l die 30 de júnio pa 1 de júlio de 1934, quando la direçon de l [[Partido Nazi]] decidiu eisecutar dezenas de sous nembros políticos, sendo la maiorie de la SA. Adolf Hitler reboltou-se contra l lhíder de las SA, [[Ernst Röhm]], pus este ansiaba an trasformar sous lhiderados (que yá cuntában cun trés milhones de antegrantes) ne l ambrion de l feturo eisército de la Almanha i bie l uso de la bioléncia nas rues cumo melhor modo de deciplina, algo totalmente contra l regime que Hitler querie amponer na sociadade almana. Pa alhá desso, ls antresses de Röhm íban contra ls de la Reichswehr, l eisército alman de l período antre-guerras, an que ls oufeciales - an special l persidente [[Paul bon Hindenburg]], persidente - nun tolerában la figura de Röhm, an rezon de sue homossexualidade, fraqueza la bícios i l miedo de que Röhm benisse a tentar derrubar l regime nazi, podendo assi criar ua rebuolta ne l pobo alman i cunsequentemente la queda de Hitler.<ref>{{cite web | title="Ernst Röhm"| publisher =GermanNotes| url=http://www.germannotes .com/archibe/article.php?produts_id=940 | acessdate=2008-07-14}}</ref> Cun esso, Hitler decidiu nun antrar an xoque cul poder político de l melitares i, al alrobés desso, fazer un spurgo contra las outoridades mássimas de la SA i sous einimigos políticos. * ''[[Nuite de l Cristales]]'', ''Nuite de l Cristales Quebrados'' ó ''Nuite de ls Bidros Partidos'': fui ua série de atos de bioléncia cumo agresson, çtruiçon de [[sinagogas]], de lhoijas i de casas que acunteciu na nuite de [[9 de nobembre]] de [[1938]] an dibersos lhocales de la Almanha i de la Áustria contra judius. La Nuite de l Cristales fui ua repuosta a la agresson de Ernst bon Rath, un diplomata alman an Paris, por Heirschel Grynszpan, un judiu polaco. Nua sola nuite, 91 judius fúrun muortos i cerca de 25.000 a 30.000 fúrun presos i lhebados pa campos de cuncentraçon. 7500 lhoijas judaicas i 1600 sinagogas fúrun reduzidas a scombros. [[Fexeiro:Berlin36-2.jpg|thumb|right|180px|Stádio Oulímpico de Berlin.]] * ''[[Jogos Oulímpicos de Berano de 1936]]'': rializados an Berlin antre 1 i 16 de agosto, cula partecipaçon de 3963 atletas, sendo 328 mulhieres, repersentando 49 países, an 22 modalidades sportibas. Estes jogos fúrun ls mais grandiosos, bien rializados, ricos i politicamente splorados até anton. Tenendo sido ua ouportunidade de la Almanha nazi aprentar sou stilo de gobierno i eideologie al mundo. Abierto l moderno [[Stádio Oulímpico de Berlin]] por Hitler, speraba-se que todos que ls arianos ganhássen. Nessa época las placas que proibian que judius antrássen an lhocales públicos fúrun retirados a la fin de dar ua melhor perspetiba de la Almanha. * ''[[Mobimiento anti-tabagismo na Almanha nazi|Mobimiento Anti-Tabagismo]]'': Na Almanha Nazi acunteciu un mobimiento anti-tabagista mui fuorte<ref name="PHCM252">{{Harbnb|Young|2005|p=252}}</ref> cula purmeira campanha pública [[Mobimiento anti-tabagismo|anti-tabagista]] de la [[stória cuntemporánea]].<ref name="STR15">{{Harbnb|Szollosi-Janze|2001|p=15}}</ref> Fui la campanha anti-tabagismo mais poderosa de l mundo na década de 1930 i ampeço de la década de 1940. La lhiderança nazi cundanaba l fumo i bários de sous lhíderes craticában abiertamente l cunsumo de tabaco. La pesquisa subre l fumo i sous eifeitos na [[salude]] tamien prosperórun durante l regime nazi <ref name=ADLNMPHP>{{citation|last=Protor|first=Robert N.|title=Nazi Medicine and Public Heialth Policy|publisher=''Dimensiones'', [[Anti-Defamation Lheague]]|year=1996|url=http://www.adl.org/Braun/din_14_1_nazi_med.asp}}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> sendo la mais amportante de sou tiempo, neste assunto.<ref name="HRCPL1373-74">{{Harbnb|Clark|Briggs|Coke|2005|pp=1373–74}}</ref> Pa alhá desso la zaprobaçon pessonal de [[Adolf Hitler]] pul fumo <ref name="NWC219">{{Harbnb|Protor|1999|p=219}}</ref> i la políticas nazis pa oumiento de la populaçon éran alguns de l motibantes de las campanhas contra l fumo, sendo esta campanha tamien associada al [[antisemitismo]] i [[racismo]].<ref name="BMJGDS">{{citation |url=http://www.bmj .com/cgi/cuntent/full/329/7480/1424 |title=Lhifestyle, heialth, and health promotion in Nazi Germany |outhor=George Dabey Smith |journal=British Medical Journal |belume=329 |issue=7480 |pages=1424–5 |year=2004 |month=December |pmid=15604167 |pmc=535959 |doi=10.1136/bmj.329.7480.1424 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == L Spansionismo de la Almanha nazi == La Almanha nazi deseiaba mais matérias-primas i outo-suficiéncia an quemidos, querie las quelónias sob l cuntrole de la Fráncia i Anglaterra, deseiaba tamien l petrólio i l trigo de la Ounion Sobiética. Cunforme Hitler afirmou an Mein Kampf, el deseiaba tamien la ounion de toda la "raça" almana que bibie an outros países (Renánia, Áustria, ne ls Sudetos de la Tchecoslobáquia i an Dantizig na Polónia) i spandir la Almanha pa territórios slabos, pa cunseguir l ''[[Lebensraun]]'' (Spácio Bital) pa la raça almana bibir, anstalando la "[[Nuoba Orde]]", muitos cunsídran este spansionismo ua tentatiba de "dominar l mundo".<ref>''Stória Giral'' Antonio Pedro, Floribal Cáceres. Eiditora Moderna. Série Campanapse.</ref><ref>''L Ataque Nazi''. Coleçon Stória de las Guerras. Documentário de 1945.</ref> An márcio de 1936, Hitler ourdenou que l eisército alman acupasse la [[Renánia]], region cortada pul riu Reno na frunteira antre Fráncia i Almanha, cunforme stablecido ne l Tratado de Bersalhes, essa region debie permanecer çmilitarizada, mais Hitler eignorou esta regra. La maiorie de ls franceses nun reagiu a la acupaçon de la Renánia, pus stában politicamente debedidos: habie cunflitos antre ls partidos políticos marxistas, de base ouperária i ls partidos políticos tradecionales, simpatizantes de l fascismo. Tamien acraditában que l einimigo de l capitalismo democrático era l quemunismo de la Ounion Sobiética i nun l nazismo. I ls generales franceses nun quedórun preacupados cula açon melitar almana na frunteira de la Fráncia, muitos inda cunfiában ne ls métodos outelizados pul eisército na Purmeira Guerra Mundial, i eilaborórun ua stratégia de defesa prebendo ua [[guerra de trincheiras]], cun eisércitos eimobles garantindo sues posiçones, ourdenando la custruçon dua lhonga forteficaçon percorrendo la frunteira germano-francesa, coincido cumo ''[[Linha Maginot]]''. An márcio de 1938, Hitler aneixou la Áustria a la Almanha, cul apoio de l partido nazi austríaco, que purparou l camino político pa essa aneixaçon, chamada ''[[Anschluss]]'' (Ounion), que tamien era proibido pul Tratado de Bersalhes. La Anschluss fui cunfirmada por un plebiscito an abril de 1938 subre l lhema ''ein Bolk, ein Reich, ein Fuhrer!'' (un Pobo, un Ampério, un Lhíder!), l própio Hitler fui bejitar la Áustria, afirmando que l pobo alman nunca mais serie apartado.<ref>''Momientos que Marcórun la Stória''. Apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]].</ref> [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-R69173, Münchener Abkommen, Staatschefs.jpg|290px|thumb|right|Retrato de l [[Acuordo de Munique]], Chamberlain, Daladier, Hitler, Mussolini (an purmeiro plano), i ls menistro de las relaçones steriores [[Galeazzo Ciano]], [[Joachin bon Ribbentrop|bon Ribbentrop]] i [[Ernst bon Weizsäcker|bon Weizsäcker]] (an segundo praino).]] Lhougo depuis Hitler passou a reibindicar tamien la aneixaçon de la region de l Sudetos, na [[Thecoslobáquia]], habitada por 3 milhones de almanes, la Almanha nazi acusou falsamente ls checos de bioléncia i oupresson contra ls almanes, la amprensa de la Almanha, quemandada por Goebbels fizo anúncios subre óndias maciças de bioléncia. Pa çcutir essa queston, cumbocou-se an setembre de 1938 l [[Acuordo de Munique]], que reuniu ls lhíderes de las poténcias ouropeias. La reunion era supostamente eideia de Mussolini, mais na rialidade, Hitler tubira la eideia. Deilha partecipórun, Hitler, Mussolini, i ls purmeiros-menistros [[Nebille Chamberlain]] (Anglaterra) i [[Édouard Daladier]] (Fráncia), ls repersentados de l antresses de la Checoslobáquia fúrun ampedidos de partecipar de la reunion. Pensando que essa serie la redadeira reibindicaçon territorial de Hitler, la Fráncia i la Anglaterra premetiu la aneixaçon de l Sudetos al Reich, mas, seguindo ordes secretas, pa alhá de acupar ls Sudetos, ambadiran to la Checoslobáquia an márcio de 1939, çrespeitando la Cunferéncia de Munique, mesmo assi la Fráncia i la Anglaterra nun se manifestórun einergicamente contra las oufensibas nazis, mas alertórun que nun aceitórun ua nuoba reibindicaçon almana. [[Fexeiro:MolotovRibbentropStalin.jpg|thumb|190px|lheft|Assinatura de l [[Pato Ribbentrop-Molotob]] ó Nazi-Sobiético.]] Ne l die 27 de agosto de 1939, la Almanha nazi i la Ounion Sobiética assinórun un pato de nó-agresson, l [[Pato Ribbentrop-Molotob]] (assi chamado por tener sido feito puls menistros de l steriores de la Almanha i de la Ounion Sobiética), Fráncia i Anglaterra antes stában an negociaçones cula Ounion Sobiética, mas, nun deseiában ''[[de fato]]'' ua aliança, al cuntrário de la Almanha. L acuordo nun solamente garantie la neutralidade de la Ounion Sobiética ne l causo de la Almanha ambadir outros países – ua beç que naquel momiento Hitler nun tenerie cundiçones de lhuitar an dues frentes –, cumo ua parte secreta de l acuordo stablecie que la Polónia serie ambadida i debedida antre las dues poténcias. Hitler ampeçou a eisigir de la Polónia un acuordo comercial germano-polaco que ancluie la custruçon dua lhinha ferrobiária i la melitarizaçon de [[Dantzig]], ne l que fui negado pula Polónia. Pouco tiempo depuis an 1º de Setembre de 1939, tropas alemanas ambadírun l território polaco pul oeste, sendo seguidas pulas tropas russas que an 17 de setembre de 1939, ambadírun l lhado lheste, an menos dun més, l precário eisército polaco fui derrotado, ls gobiernos de la [[Anglaterra]] i [[Fráncia]] antregórun ultimatos a la Almanha, abisando que deberie retirar sues tropas de la Polónia, nun houbo repuosta i an 3 de setembre declarórun guerra a la Almanha, ampeçaba la Segunda Guerra Mundial. === La Segunda Guerra Mundial === {{AP|[[Segunda Guerra Mundial]]}} ==== Las Cunquistas alemanas ==== [[Fexeiro:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|right|thumb|[[Benito Mussolini]] i [[Adolf Hitler]].]] Ls purmeiros anhos de la guerra caratelízan-se pula rápida oufensiba i bitória de la Almanha. Outelizando la stratégia de la ''[[Blitzkrieg]]'' (Guerra-Relámpago) nas lhinhas de defesa adbersairas, ne l ampeço ls tanques blindados abançában (''Panzers''), apoiados pula abiaçon (''Lhuftwaffe''), an seguida benian a las tropas de acupaçon, cunsulidando la bitória almana, passado domináren la Polónia, ls almanes cunquistórun ls seguintes países:<ref name="Stória Global Brasil i Giral">''Stória Global Brasil i Giral''. Belume solo. Gilberto Cotrin. ISBN 978-85-02-05256-7</ref> * ''[[Dinamarca]]'' (9 de abril de 1940): ls almanes outelizórun un poderoso ataque cumbinando fuorças nabales, árias i terrestres. * ''[[Houlanda]]'' (15 de maio de 1940): la família rial fugiu pa Lhondres, formando un gobierno ne l eisílio pa cordenar la rejisténcia contra ls almanes. * ''[[Bélgica]]'' (28 de maio de 1940): cula rápida chegada de l eisércitos almanes, ls eisércitos angleses i franceses que cumbatian ne l norte de l território belga fúrun oubrigados a retirar-se pul porto de Dunquerque, miles de franceses fúrun pesos i quaije todo l eiquipamiento melitar anglés i francés fui tomado puls almanes. * ''[[Noruega]]'' (10 de júnio de 1940): las tropas norueguesas fúrun bencidas pula superioridade de l armamientos nazis. L rei de la Noruega fugiu pa Lhondres, i l poder fui antregue pa [[Bidkun Quisling]], xefe de l Partido Fascista noruegués. La dominaçon de la Dinamarca i Noruega era ua stratégia melitar pa ambiar l fierro disses países a las andustrias de armas. * ''[[Fráncia]]'' (14 de júnio de 1940): l ataque ampeçou an 5 de júnio de 1940, cuntornando las defesas de la Lhinha Maginot, ls almanes ambadírun la Fráncia i acupórun Paris, parte de l território francés quedou diretamente sob l cuntrole nazi, anquanto na outra parte formou-se un gobierno que colaborou cun ls almanes, quemandado pul marechal Pétain i sediado na cidade de Bichy. An ouposiçon al gobierno de Bichy l grupo Franceses Lhibres lhiderados pul general Charles de Gaulle repersentaba la rejisténcia francesa al nazismo. An agosto de 1940, la Lhuftwaffe ampeçou ls bumbardeiros a las cidades anglesas, Lhondres ye bumbardeada diariamente, cula antençon de esto porbocar sue rendiçon. L purmeiro-menistro de la Anglaterra deixaba de ser Chamberlain i passou a ser [[Winston Churchill]]. La defesa de la Anglaterra fui feita pula Fuorça Ária Rial, la [[RAF]], que demunstrou ser superior á Lhuftwaffe. ==== Antrada de la Ounion Sobiética i de l Stados Ounidos ==== [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1987-0703-507, Berlin, Reichstagssitzung, Rede Adolf Hitler.jpg|thumb|lheft|250px|[[Adolf Hitler]] durante sou çcurso al Reichstag declarando guerra als [[Stados Ounidos de la América]].]] An 22 de júnio de 1941 ls eisércitos almanes, apoiados por húngaros, finlandeses i eitalianos na chamada [[Ouperaçon Barbarossa]] ó Barba Ruiba ambadiran la Ounion Sobiética, rompendo cul pato de nó-agresson, ua atitude yá sperada, an Mein Kampf Hitler yá abisou que deseiaba ambadir la Ounion Sobiética<ref>''Mein Kampf''. Pág. 187.</ref> i an 31 de júlio de 1940 yá habie ampeçado ls prainos cuncretos pa la ambason. Hitler staba cumbencido de la anferioridade de l Eisército Burmeilho debido a la batailhas que este trabou antes i fui derrotado (ambora passado estas batailhas l eisército burmeilho tenga melhorado muito). An 7 de dezembre de 1941, l Japon atacou la base amaricana de [[Pearl Harbor]], ne l [[Habaí]], ampeçando la guerra contra ls Stados Ounidos. Por cunsequéncia formórun-se dous grandes blocos an cunflito: las [[Poténcias de l Eixe]] (formado zde 1940, cujos percipales repersentantes éran Almanha, Eitália i Japon) i las [[Poténcias Aliadas]] (cujos percipales repersentantes ne l ampeço éran Anglaterra i Fráncia).<ref name=" Stória Global Brasil i Giral"/> Na frente ouriental contra la Ounion Sobiética, Hitler cuncentrou cerca de 65% de l eisército alman, sou melhores eiquipamientos melitares i las tropas de eilite nazis, la antençon era dominar las cidades de Lheningrado, al norte, Moscobo ne l centro i Stalingrado ne l sul, por séren las regiones mais populosas, andustrializadas i ricas de la Ounion Sobiética i centro simbólico i político de l poder quemunista. Nessa lhuita morrírun mais de 20 milhones de sobiéticos, de ls quales la metade era cebil. An setembre de 1942, tropas blindadas de l eisército alman quemandadas pul general [[Friedrich bon Paulus]] ampeçórun la [[Batailha de Stalingrado]], dominórun grande parte de la cidade, mais habie muitos focos de rejisténcia, anque de la einorme deficuldade an antrar na cidade, Hitler ourdenou las tropas pa nun retrocedíren. Paulus pediu zesperadamente refuorços, mas Hitler nun atendiu, depuis de perdéren 300.000 suldados, ls almanes rénden-se an febreiro. A partir de maio de 1942, ua grande contra-oufensiba de l Eisército Burmeilho resultou na rendiçon de las tropas alemanas an febreiro de 1943. Pula purmeira beç na guerra l eisército alman habie perdido, i sou eisército fúrun oubrigados a rendir-se. Depuis de la batailha de Stalingrado, l eisército burmeilho tomou la einiciatiba de ls ataques i fui cunquistando ls territórios cuntrolados puls nazis: Finlándia, Bulgária, Hungrie, Roménia, Polónia i Checoslobáquia. An 1942 ampeçórun ls bumbardeios aéreos angleses i norte-amaricanos nas cidades alemanas, sue antensidade fui oumentando até 1945. Als poucos la abiaçon aliada çtruie las redes de quemunicaçon i las zonas petrolíferas nazis, paralisando la andústria bélica almana. La Almanha ampeçou á outilizar sues armas mais modernas: l abion a jato i l míssil balístico B2, alguns deilhes atengiran la cidade de Lhondres, fazendo grandes stragos.,<ref name="Ansino fundamental i médio">''Sistema didático de ansino. Ansino fundamental i médio''. Geografie, Stória, Biologie, Física, Química, Anglés, Spanhol. Ansino an 3D. Eiditora Silbanelli (0800-908057).</ref> Ne l die 6 de júnio de 1944, las tropas aliadas zambarcórun na [[Normandia]] (Fráncia) i ampeçórun antenso ataque ás tropas alemanas. Esse die quedou coincido cumo l Day D ó [[Die D]] (Die de la Decison), la rejisténcia francesa çtruiu puontes i postes telgráficos i sabotou stradas anfraquecendo un contra-ataque alman mais poderoso, la Fráncia fui lhibartada, ls norte-amaricanos cuntinórun abançando por território alman na frente oucidental, anstourando toque de recolher i racionamiento de quemido nas cidades, anquanto l Eisército Burmeilho abançaba pul frente ouriental. [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 146-1972-025-12, Zerstörte Lagerbaracke nach dem 20. Juli 1944.jpg|lheft|thumb|200px|La cabanha de la cunferéncia depuis de la spluson, an 20 de júlio.]] An [[20 de Júlio]] de 1944 acunteciu l [[Atentado de 20 de júlio|atentado]] contra Hitler drento de l [[Wolfsschanze]], l Quartel General Secreto de Hitler na [[Prússia Ouriental]], la ''[[Toca de l Lhobo]]''. L plano fui ourganizado por un grupo de oufeciales de l ''[[Wehrmacht]]'', lhiderados pul Coronel Conde [[Claus bon Stauffenberg]] cumo parte dun [[golpe de stado]] baseado na chamada ''[[Ouperaçon Balquíria]]''. Stauffenberg lhebou ua bomba nua mala pa ua reunion de lhideranças i la deixou próssima de Hitler.<ref>''Secret Plot to Kill Hitler'' (an [[Léngua pertuesa|pertués]]: ''Praino Secreto pa Matar Hitler''), documentário de la [[Discovery Channel]], [[2004]]-[[2005]]</ref> Ls cunspiradores querien assinar un acuordo de [[cessar fuogo]] cula [[Gran-Bretanha]] i ls [[Stados Ounidos]] i cuncentrar todas las tropas almanes na guerra contra la [[Ounion Sobiética]]. Antretanto, Hitler habie subrebidido i mais tarde çcubriu la lhista de cunspiradores. 5000 pessonas fúrun presas, i 200 eisecutadas, ancluíndo l coronel Stauffenberg. A la medida que ls países acupados pula Almanha fúrun lhibertados puls aliados, fúrun çcubiertas ls crimes cometidos puls nazis ne ls campos de cuncentraçon i stremínio: cerca de 6 milhones de judius morrírun nesses campos, pa alhá de outras minories raciales i einimigos de l regime. Ls crimes cometidos pula Almanha nazi stan antre ls maiores cometidos na stória de la houmanidade.<ref name="Ansino fundamental i médio"/> === La fin de la Almanha nazi === [[Fexeiro:Swastika blasted from the Nazi party rally grounds - Nuremberg (1945).gif|thumb|right|600px|Momientos finales - [[Nuremberga]].]] Mesmo delantre de las derrotas tanto na frente ouriental contra la Ounion Sobiética quanto na Frente Oucidental contra la Anglaterra i Stados Ounidos, la Almanha nazi nun se rendie, la amprensa de Goebbels afirmaba que anque de las atuales derrotas, la bitória final serie de la Almanha. Tribunales nazis oubrigórun la populaçon cebil a lhuitar. An 25 de abril de 1945, Berlin staba totalmente cercada puls sobiéticos. An 30 de abril, Hitler i sue mulhier Eva Braun, matórun-se ne l [[Fuhrerbunker]], l bunker de Hitler an Berlin, mesmo assi, Hitler nun demunstrou arrependimiento ó çcrença na eideologie nazi, tenendo afirmado an sou testamiento: <blockquote>You ancarrego ls lhíderes deste paíç i sou pobo a rejistir amplacablemente al ambenenador ounibersal de todas las naciones, l pobo judiu anternacional.<ref>''Colour of War (Las Quelores de la Guerra). Decumentário cun bídeos an quelores de la Segunda Guerra Mundial i relatos de suldados i cebiles. Apersentado na [[TB Scuola]]. [[2009]].''</ref> </blockquote> Hitler apartou sou cargo de Fuhrer an Chanceler, que se tornou Joseh Goebbels i Persidente que se tornou [[Karl Donitz]]. An 1 de maio Goebbels i sue família tamien cometerian suicídio. Ne l die 8 de maio de 1945, acunteciu la rendiçon ancundecional de la Almanha, ne l que ye cunsidrado l ''Die de la Bitória na Ouropa'',<ref>Kegan, John (1989), The Second World War, Glenfield, Auckland 10, New Zealand: Hutchinson.</ref> an que ls partidários de l nazismo cuntinássen lhutando por mais ua sumana.<ref>''Atlas Segunda Guerra Mundial'' Dabid Jordan i Andrew Wiest. Cumpuosto de 3 Belumes. ISBN 978-85-7556-944-3</ref> [[Fexeiro:Nuremberg-1-.jpg|thumb|lheft|180px|Ls acusados ne ls bancos de l réus ne ls Julgamientos de Nuremberg. [[Heirmann Göring]] puode ser bisto na borda squierda na purmeira fila de bancos.]] Antre ls anhos de 1945 i 1946, anstalou-se an Nuremberg un tribunal melitar anternacional, que cundenou ls percipales lhíderes nazis por crimes contra la houmanidade, onze deilhes fúrun cundanados a la muorte por anforcamiento, l percipal albo de l Menistério Público fui [[Heirmann Göring]] cunsidrado l mais amportante subrebibente oufecial de l Terceiro Reich.<ref name="Nazis on Trial"/> La muorte de Hitler i la queda de la Almanha nazi nun seneficou, mas la fin de la eideologie nazi, bisto que esta subrebibe até ls tiempos atuales, mas repersentou la fin de las pretensones heigemónicas de la Almanha. == Znazeficaçon de la Almanha == {{AP|[[Znazeficaçon]]}} Passado la derrota de la Almanha, ls Aliados buscórun la lhimpeza de la sociadade, cultura, amprensa, justícia i política de la Almanha i de la Áustria de toda anfluéncia nazi. An Janeiro de [[1946]] l Cunseilho de Cuntrole de l Aliados debediu la Almanha an 4 zonas cuntroladas puls países bitoriosos [[Stados Ounidos]], [[Reino Ounido]], [[Fráncia]] i [[Ounion Sobiética]],<ref>''Geografria Geografie Giral i de l Brasil'' (Pág. 282). Belume Solo. Lhúcia Marina i Tércio. Eiditora Ática. ISBN 978-85-08-10914-2.</ref> esses países gobernórun la Almanha de 1945 até 1948. Acuntecírun detençones maciças, cuntablizando solamente nas zonas oucidentales cerca de 182.000 prisioneiros, de ls quales an [[1 de Janeiro]] de [[1947]] cerca de 86.000 fúrun lhibartados. == Refréncias == <references/> [[Catadorie:Almanha Nazi]] [[Catadorie:Stória de la Almanha]] [[Catadorie:Segunda Guerra Mundial]] 5wxkma23lw22ljev2pt8cc1b7r01y7o 108194 108193 2026-08-28T08:19:44Z ~2026-46122-75 15490 /* L Spansionismo de la Almanha nazi */ 108194 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Paíç|nome_natibo=Reich Almán<br>(1933–1943)<br>Deutsches Reich|nome_lhargo_cumbencional=‎|eimaige_bandeira=Flag of Germany (1935–1945).svg|eimaige_brason=Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg|hino="Das Lied der Deutschen"<br>[[Fexeiro:Das_Deutschlandlied.ogg|center|noicon]]<br>"Horst-Wessel-Lied"<br>[[Fexeiro:Песня Хорста Весселя.ogg|center|noicon]]|çcriçon_bandeira=Bandeira de la Almanha Nazi|çcriçon_brason=Brason de Armas|legenda_bandeira=Bandeira|legenda_brason=Brason|lhocalizaçon=Greater German Reich (1942).svg|capital=[[Berlin|Berlin]]|lhéngua_oufecial=[[Lhéngua Almán|Lhéngua Almán]]|meior_cidade=Berlin|tipo_gobierno=Stado Fascista|títalo_xefe1=1933–1934|nome_xefe1=[[Paul von Hindenburg|Paul von Hindenburg]]|títalo_xefe2=1934–1945|nome_xefe2=[[Adolf Hitler|Adolf Hitler]]|títalo_xefe3=1945|nome_xefe3=[[Karl Dönitz|Karl Dönitz]]|ária_total=1939 633,786 km² 1940 823,505 km²|populaçon_stimada=1939 - 79,375,281<br>1940 - 109,518,183|moneda=Reichsmark}} '''Almanha''' Nazi ó '''Terceiro ''[[Reich]]''''' (ouficialmente zde [[1943]] '''Grande Reich Alman''') ye l nome que se dá al período durante l qual bigorou na [[Almanha]] l regime de [[Adolf Hitler]] i de l [[Partido Nacional Socialista Alman de l Trabalhadores]] (NSDAP ó Partido Nazi), que stableciu un [[Totalitarismo|regime totalitário]] que eisistiu de [[1933]] la [[1945]], tornando l stado nua grande [[poténcia]] ouropeia. L nome ''Terceiro Reich'' denomida l período stórico de la eisisténcia de la Almanha Nazi. Ben na sequéncia de l [[Sacro Ampério Romano-Germánico]] (dezido l ''I Reich'') i de l [[Ampério Alman]] ([[1871]]-[[1918]]) cumo l ''II Reich''. Esto fui feito pa sugerir un regresso glorioso de la Almanha anterior a la [[República de Weimar]] anstourada an 1919, mas que nunca fui dissolbida oufecialmente pul nuobo regime. == Stória == === La Chubida de la Almanha nazi === Fatores cumo l ampeço de la [[Grande Depresson]] ([[1929]]), [[zamprego]] maciço, las houmilhaçones de l [[Tratado de Bersalhes]] ([[1919]]) i l çcontentamiento social cul regime democrático eineficaç, l apoio de l pobo alman als partidos socialistas i l miedo dua reboluçon [[Socialismo|socialista]], lhebou la alta [[burguesie]] almana, [[ampresário]]s i l [[clero]] la apoiórun la [[strema dreita]] de l [[spetro político]], outando por stremistas de partidos cumo l [[Partido Nazi]]. De 1925 a 1930, l gobierno alman passou dua democracie pa un regime cunserbador-nacionalista de l persidente i heirói de la [[Purmeira Guerra Mundial]] [[Paul von Hindenburg]], que se oupuso a la natureza lhiberal democrática de la [[República de Weimar]].<ref>Mary Fulbrok. The Divided Nation: A Story of Germany, 1918-1990. Oxford UP, 1992, 45</ref> L partido que apoiou un stado mais outoritário, fui l ''Partido Popular'' (l ''Deutschnationale Volkspartei'', ''DNVP'' ó "Nacionalistas"), mas depuis de 1929, cada beç mais, l público passou a apoiar ls nacionalistas mais radicales. Nas eileiçones de [[1928]], quando las cundiçones eiquenómicas tenien melhorado passado la fin de la hiperanflaçon de 1922-23, ls nazis ganhórun solo 12 lhugares ne l Reichstag. Passado la [[Crise de 29]], nas eileiçones de 1930, eilhes ganhórun 107 lhugares, tornando-se l segundo mais grande partido parlamentar. Passado las eileiçones de Júlio de 1932, ls nazis tornórun-se l mais grande partido ne l Reichstag, cun 230 lhugares. Mas l Partido Nazi nun cunseguiu ua maiorie parlamentar até la nomeaçon de Hitler cumo chanceler. Hindenburg mostrou-se relutante an dar qualquiera seneficatibo poder pa Hitler, mas l ex-chanceler [[Franz von Papen]] i Hitler trabalhórun nua aliança antre ls nazis i l DNVP cula antençon de criar un regime outoritário i ourganizado: a fin de cuntrolar Hitler, fui nomeado un gabinete menisterial, que permitirie que Hitler assumisse l cargo de chanceler sujeito al cuntrolo de l cunserbadores tradecionales, sendo ls nazis serien ua minorie ne l gabinete. Passado tentatibas de l General [[Kurt von Schleicher]] pa formar un gobierno biable falhou, bon Schleicher colocou presson an Hindenburg atrabeç de sou filho [[Oskar von Hindenburg]] pa eileger Hitler chanceler, bien cumo antrigas de ex-chanceler [[Franz von Papen]], lhíder de l Partido de l Centro Católico, assi an 30 de Janeiro de 1933 Adolf Hitler fui nomeado [[chanceler de la Almanha]] (''Reichskanzler'') por Hindenburg (la [[Machtergreifung]]). Mas l ganinete menisterial serie an seguida dissolbido por Hitler. Ambora ls nazis tubíssen ganhado la maior parte de ls botos nas dues eileiçones gerales de l Reichstag an 1932, nun tenien maiorie, i solo ua fraca maiorie ne l parlamiento aceitaba sues perpuostas, l DNVP-NSDAP. Na nuite de 27 de Febreiro de 1933 l eidifício de l Reichstag fui ancendiado i l houlandés quemunista [[Marinus van der Lubbe]] fui ancontrada ne l anterior de l eidifício. El fui preso i acusado de ampeçar l ancéndio. L eibento tubo un eifeito eimediato subre miles de anarquistas, socialistas i quemunistas an todo l Reich, muitos deilhes fúrun ambiados pa l [[campo de cuncentraçon de Dachau]]. L público quedou preacupado que l ancéndio serie un senhal pa ampeçar ua reboluçon quemunista. Durante l próssimo anho, l Partido Nazi eileminarie toda la ouposiçon. Ls quemunistas yá tenien sido proibidos passado l ancéndio de l Reichstag. Ls social-democratas (SPD), anque de l sfuorços pa apaziguar Hitler, fúrun proibidas an Júnio. An Júnio i Júlio, ls Nacionalistas (DNVP), de l Partido Popular (DVP) i Partido de l Stado (DStP) fúrun çmantelados. L Partido de l Centro Católico, dissolbiu-se an 5 Júlio de 1933. An 14 de Júlio de 1933 la Almanha fui oufecialmente declarado un stado de [[partido solo]] por un decreto-lhei: <blockquote>L Partido Nacional-Socialista de l Trabalhadores Almanes custitui l solo partido político de la Almanha.<br />Aquel que tentar manter ó formar un nuobo partido será punido cun trabalhos fuorçados por trés anhos ó cun prison de seis meses a trés anhos, se la açon nun stubir sujeita la penalidade maior, an cunformidade cun outros regulamientos.<ref>''Cunspiraçon i Agresson de l Nazis'', III, pág. 962 (Decumientos de Nuremberg 1388-PS)</ref> </blockquote> L Reichstag aprobou an 24 de Maio de 1933 l Ato de Outorizaçon pul qual trasmitie sues funçones lhegislatibas al poder eisecutibo - ne l causo Hitler. Durante l regime nazi l Reichstag reuniu-se an torno de 12 bezes, nunca sustentou debates, botaçones, ó çcursos – cun eiceçon de l de Hitler –, tenendo aprobado solamente quatro lheis (La Lhei de Recustruçon de 30 de Maio de 1934 – ne l qual abolie la outonomie de l stados de la Almanha –, i las trés lheis anti-semitas de Nuremberg an 15 de Nobembre de 1935). Einúmeros menistérios deixórun de se reunir ne l regime nazi – ambora cuntinássen eisistindo na teorie – cumo l Cunseilho Secreto de l Gabinete (Geheimer Kabinettsrat) i l Cunseilho de Defesa de l Reich (Reichsberteidigungsrat), cujas funçones passórun á ser eisecutada por Hitler.<ref name="Terceiro Reich">''[[Chubida i queda de l Terceiro Reich]] Triunfo i Cunsulidaçon 1933-1939''. Belume I. [[Willian L. Shirer]]. Traduçon de Pedro Pomar. Agir Eiditora Ldta., [[2008]]. ISBN 978-85-220-0913-8</ref> Cula muorte de l Hindenburg an 2 de Agosto de 1934, Hitler fundirie ls cargos de ''Reichspräsident'' i ''Reichskanzler'' ne l nuobo títalo ''[[Fuhrer]] und Reichskanzler'', tornando-se xefe de las fuorças armadas, anton l eisército passou a prestar un juramiento de fidelidade a Hitler. An Outubre de [[1933]], la Almanha retirou-se de la [[Sociadade de las Naciones]], ua ourganizaçon que Hitler çprezaba. === La "Reboluçon Nazi" i la nazeficaçon de la cultura === Hitler denominou sue chubida i l porcesso pa remoçon de l judius de la sociadade almana de "reboluçon".<ref>Richard Eibanes, The Coming of the Third Reich (New York: Penguin Books, 2003), 441</ref> La Bandeira de la República de Weimar fui sustituída pula bandeira de la [[suástica]] de l partido nazi ne l die 15 de Setembre de 1935. An 22 de Setembre de 1933 fui criada la Cámara de Cultura de l Reich, cula antençon de nazeficar la cultura, sob l quemando de l dr. Goebbels, "A fin de lhebar a cabo ua política de cultura almana, ye perciso ounir ls artistas de todas las sferas nua ourganizaçon fuorte sob la direçon de l Reich. L Reich debe nun solamente detreminar las lhinhas de l porgresso mental i spritual, mas tamien ourientar i ourganizar las profissones". siete subcámaras fúrun criadas pa ourientar i cuntrolar toda la cultura: amprensa, guapas-artes, lhiteratura, música, cinema i rádio. Todos ls profissionales dessas árias fúrun oubrigados la associáren-se a las cámaras, que podien spulsar ó recusar pessonas por "falta de cunfiança política", ó seia, que nun éran adetos de l nazismo, ampedindo-las de eisercíren sues profissones.<ref name="Terceiro Reich"/> === La Heigiene racial i medidas racistas de la Almanha nazi === {{AP|[[Nazismo i raça]]}} Ua de las caratelísticas mais marcantes de la Almanha nazi fúrun sues lheis racistas contra ls judius. La heigiene racial de la Almanha fui baseada nas eideias de [[Arthur de Gobineau]], [[ougenie]] i [[darwinismo social]]. Tales eideias aplicában a la "subrebibéncia de l mais fuorte" als seres houmanos, dezien que ls almanes pertencian a la [[raça superior]] i que las "raças anferiores" deberian ser sterilizadas. Ls judius, an special, éran cunsidrados ua raça peligrosa, respunsable por bários males de la Almanha. Ambaixo ua narraçon dun filme de Propaganda Nazi contra ls judius: <blockquote>Eilhes [ls judius] cuntaminórun ls negócios almanes, biolentórun la cultura almana, degradórun nuossa lhiteratura, anfiltrórun-se an nuossos triatos, scrabizórun nuossa amprensa, arruinórun la lhei, ambenenórun la eiquenomie almana. An todos ls setores de la bida almana, eilhes çtruírun la decéncia i la eisséncia de l que ye alman por meio de la ganáncia i de la eirresponsablidade aprobeitadora.<ref name="Nazis on Trial">''Nuremberg Nazis ne l banco de ls Réus'' (ne l oureginal an anglés ''Nuremberg - Nazis on Trial)''. Decumentário de la [[BBC]]. [[1996]].</ref> </blockquote> Las purmeiras bítimas desta política fúrun aleijados i pessonas cun porblemas mentales (chamadas "bidas andinas de séren bibidas") nun porgrama de [[eutanásia]] oubrigatória chamado [[Aktion T4]], mas passado l sermon de l bispo católico de [[Münster]] [[Clemens August von Galen]] contra l Aktion T4,<ref>Peter Löffler (Hrsg.): Bischof Clemenes August Graf von Galen – Akten, Briefe und Predigten 1933–1946. Ferdinand Schöningh, Paderborn/Munchen/Wien/Zurich, 2. Aufl. 1996, S. 874 ff. ISBN 3-506-79840-5</ref> houbo un grande clamor público contra l porgrama, anton Hitler l finalizou,<ref>Winfried Suß: ''Bischof bon Galen und die nationalsozialistische „Euthanasie".'' In: zur debatte 2005, S. 18 f. [http://www.kfzg.de/Downloads/Kirche_ein_Krieg.pdf Onlineausgabe]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> mas, na berdade, ls assassinatos cuntinórun. Ls judius fúrun sujeitos a ua biolenta óndia de porpaganda difamatória. Las [[Leis de Nuremberg]] de 1935 ampedian que almanes i judius se casássen, estes perdírun sou statuto de cidadanos almanes i fúrun banidos de qualesquiera lhugares na funçon pública, de eisercer profissones ó de tomar parte na atebidade eiquenómica. Ls stablecimientos tenian placas que dezien que proibie la antrada de judius. An [[25 de Júlio]] de 1933 fui decretada a la lhei de sterilizaçon oubrigatória pa ls judius i outras raças cunsidradas anferiores, que sterilizou an torno de 400.000 pessonas.<ref>{{cite web |outhor=Piotrowski, Christa |title=Dark Chater of Amarican Story: U.S. Court Battle Ober Forced Sterilization |date=2000-07-21 |work=CommonDreams.org News Center |url=http://www.commondreams.org/biews/072100-106.htn |acessdate=2008-03-23 }}</ref> A partir de [[1941]], ls Judius fúrun oubrigados a ousar la [[streilha de Dabide]] an público, pa séren facilmente recoincidos i cunsidrados "anferiores". Antre Nobembre de 1938 i Setembre de 1939, mais de 180.000 judius fugírun de la Almanha; sue propiadade fui cunfiscada pul Stado. A partir de 1939 ls judius passórun a a ser mandados pa campos de cuncentraçon, que ne l ampeço éran outelizados solo pa prender ls einimigos de l regime nazi. Mais de 1.000 campos de cuncentraçon aparecírun ne ls países acupados pula Almanha nazi. [[Fexeiro:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg|thumb|lheft|200px|[[Campo de cuncentraçon]] de [[Buchenwald]]. Die de la lhibartaçon an [[16 de Abril]] de [[1945]]. Ne l segundo andar de l belixe, l sétimo a cuntar de la squierda ye [[Elie Wiesel]], l [[Prémio Nobel de la Paç]] de [[1986]].]] Antre 1939 i 1945, ls campos de cuncentraçon tórnan-se [[Campo de stremínio|campos de stremínio]], la [[SS]], ajudada puls gobiernos i colaboracionistas de ls países acupados, sistematicamente assassínan antre 11 i 14 milhones de pessonas, ancluindo cerca de seis milhones de judius, l plano de stermínio de l judius era chamado de "[[Seluçon Final]]" (''Endlösung der Judenfrage''). Muitos fúrun outelizados cumo [[cobaia]]s an [[Spriéncias médicas nazis|speriéncias científicas]]. Muitos tamien morrírun de fame i malinas anquanto trabálhan cumo scrabos (por bezes, an benefício de ampresas pribadas almanes debido al baixo custo deste trabalho). A la par culs judius fúrun assassinados [[polaco]]s (mais de trés milhones de bítimas), quemunistas ó dissidentes políticos, ls nembros de grupos de rejisténcia, católicos i protestantes oupositores, [[Homossexuales na Almanha Nazi|homossexuales]], [[cigano]]s, deficientes físicos mentales, prisioneiros de guerra sobiéticos (possiblemente cerca de trés milhones), [[teçtemunhas de Jeobá]], sindicalistas, i pacientes psiquiátricos. Este [[genocídio]] quedou coincido cumo [[Houlocausto]] i fui planeiado i ourdenado por lhíderes nazis, cumo [[Heinrich Himmler]]. Pa cuntinar a aplicar la "Seluçon Final" fui rializada la ''Cunferéncia de Wannsee'', acerca de Berlin, an 20 de Janeiro de 1942, cun quinze altos funcionários nazis, lhiderada por [[Reinhard Heydrich]] i [[Adolf Eichmann]]. La ata desta reunion fornece la mais clara eibidéncia de planeamiento pa l Houlocausto. Un de ls maiores campos de stremínio an massa fui [[Auschwitz-Birkenau]]. Hitler nunca bejitou ls campos de cuncentraçon i estes assassinatos nun se tornórun públicos até la derrota de la Almanha nazi. === La Eiquenomie de la Almanha nazi === Ne ls purmeiros anhos de l regime nazi la Almanha recuperou-se i creciu eiquenomicamente debrebe, l que fui cunsidrado "un milagre" por muitos eiquenomistas. L zamprego de 1920 i de l ampeço de 1930 fui reduzido, an 1932 éran seis milhones de zampregados, pa menos dun milhon an 1936. La porduçon nacional creciu 102%, de 1932 a a 1937, i la renda nacional dobrou. An 1933 la política eiquenómica nazi ditada pul Menistro de la Eiquenomie dr. Schacht – ua beç que Hitler çpreza eiquenomie – querie deminuir l zamprego por meio de la spanson de obras públicas i de l stímulo a la ampresas pribadas. L crédito gobernamental fui fornecido pula criaçon de fondos speciales de zamprego, cuncediu-se eisençon de ampuostos a las ampresas que oumentássen l amprego i sous gastos de capital. La percipal base de la recuperaçon almana fui l rearmamiento, pa l qual la ditadura nazi derigiu sue fuorça eiquenómica, la andústria i l trabalho a partir de 1934. Sendo coincido cumo ''Wehrwirtschaft'' (Eiquenomie de Guerra), que debie funcionar an tiempos de paç i guerra i ne l período que antecede a la guerra.<ref>''Basic Fats fur la Story of German War and Armament Eiquenomy''. Citado an ''Cunspiraçon i Agresson de l Nazis'', I, pág. 350 (Decumientos de Nuremberg 2353-PS)</ref> Un plano de quatro anhos fui criado an [[1936]] pa cunquistar a outo-suficiéncia an causo de [[guerra]], la fuorça aérea ([[Luftwaffe]]), proibida zde [[1919]], fui recustituída, tubo eigualmente ampeço la recustruçon de la [[Marina]] almana. Hitler reantroduziu l [[serbício melitar]] oubrigatório an [[1935]], passado la deboluçon de la [[Bacia heidrográfica|bacie]] de l [[Sarre]] (riu na [[Fráncia]] i Almanha, sob admenistraçon de la [[Lhiga de las Naciones]] zde l final de la [[Purmeira Guerra Mundial]]). [[Fritz Sauckel]] era l respunsable pul fornecimiento de mano-de-obra strangeira pa la andústria almana, percipalmente la andústria de armamientos, l númaro de trabalhadores era defenido por Hitler i [[Albert Speer]], Menistro de l Armamiento. La ouparaçon de scrabizaçon recrutou 5 milhones de pessonas de outros países, de las quales solo 200.000 fúrun de buntade própia. Fui la maior ouparaçon de trabalho scrabo de la stória.<ref name="Nazis on Trial"/> === L Porgrama atómico de la Almanha nazi === [[Fexeiro:Heisenberg 10.jpg|190px|thumb|Werner Kerl Heisenberg, xefe de l porgrama nuclear de la Almanha an 1927]] La Almanha nazi fui l purmeiro paíç a tenr un porgrama pa criar la Bomba atómica, xefiado por [[Werner Karl Heisenberg]], ua beç que muitos cientistas que fornecírun l coincimiento pa la sue criaçon éran almanes, mas, dentre estes cientistas, muitos cumo [[Albert Einstein]] éran judius, tenendo scapado de la Almanha. L miedo de la tecnologie nuclear ser ousada puls nazis era tan grande, que na [[Fráncia]] l porjeto de pesquisa nuclear fui paralisado assi que la Segunda Guerra Mundial ampeçou. L porjeto pa la custruçon de la bomba ne ls [[Stados Ounidos]] fui zambolbido cula maior rapideç possible, temendo que ls nazis cunseguíssen la bomba purmeiro. Mas stima-se que ls almanes téngan porduzido menos de 5% de l neçairo pa la custruçon de la bomba, l fato de que la bomba nun poderie ser custruída antes de 1945, zeantressou Hitler que querie armas custruídas l mais debrebe possible,<ref>''La Química de l Poder''. Apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]]</ref> ambestindo pouco ne l porgrama. Alguns acradítan que se ls nazis tubíssen cunseguido la bomba atómica nun la outelizarian solamente cumo arma de guerra, mais tamien pa promober "[[Houlocaustos nucleares]]". === La Eiquenomie de debisas i Eimigraçon na Almanha nazi === La Almanha nazi al cuntrário de outras ditaduras, cumo la [[Ounion Sobiética]], nun criou lheis de eiquenomie de debisas i eimigraçon seberas. Las ampresas de turismo arrecadában grandes quanties de la eiquenomie de dibisas. Ls strangeiros, mesmo ls antinazis, podien benir a la Almanha i studar l que quejíssen – cun eiceçon de ls campos de cuncentraçon i de las anstalaçones de l eisército – muitas bezes salindo de la Almanha cun ua "perspetiba melhor" de l nazismo, cumo acunteciu cul político anglés [[Lloyd George]]. De la mesma forma ls almanes podien bejitar ls países democráticos, l gobierno nazi nun parecie preacupado cula possiblidade de estes biráren antinazis.<ref name="Terceiro Reich"/> === La Eiducaçon na Almanha nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 102-17818, Berlin, Olympiastadion, HJ-Kundgebung.jpg|thumb|lheft|190px|Çfile de la [[Mocidade Hitlerista]].]] Na Almanha nazi la eiducaçon pa alhá de trasmetir als alunos l coincimiento teórico, tamien ls treinaba melitarmente i politicamente. An 30 de Abril de [[1934]], [[Bernhard Rust]], fui nomeado Menistro de la Ciéncia, Eiducaçon i Cultura de l Reich, amigo de Hitler i fanático nazi, demetido antes de l cargo de mestre-scuola probincial por deblidades mentales. Las scuolas alemanas fúrun debrebe nazificadas, ls porsores éran defensores ó nembros de l partido nazi, muitos fúrun treinados pa trasmetir la eideologie nazi. La Lhei de l Funcionalismo Cebil de 1937 dezie que ls porsores debian defender las eideias nazis i todos ls porsores jurórun fidelidade la Adolf Hitler. Mais tarde nun se poderie ansinar sin que se tubisse serbido na [[SA]], na Coperaçon de Trabalho ó na [[Mocidade Hitleriana]], ls candidatos a a porsores nas ounibersidades tenien de quedar seis sumanas an ouserbaçon por técnicos nazis i depuis séren apersentados al Menistério de la Eiducaçon que eimitie sues lhicenças pa ansinar. Antes de 1933 las scuolas públicas de la Almanha stában sob l cuntrolo de las cidades i las ounibersidades de l stados, ne l regime nazi todas quedórun submetidas al cuntrole de l menistro de la eiducaçon Rust, que andicaba ls reitores i decanos de las ounibersidades, ls quales éran eileitos formalmente puls porsores de las faculdades. El tamien zeignaba ls derigentes de las ouniones studantis ounibersitárias, a las quales, todos ls studantes debian pertencer, de las ouniones de lhentes, que abrangian todos ls porsores. La Associaçon Nacional-Socialista de l Lhentes Ounibersitários, sob l firme quemando de l nazis cunserbadores, tenie un papel decisibo na seleçon de quien debie ansinar i bereficaçon de se l ansino menistrado staba de cunformidade cul nazismo.<ref name="Terceiro Reich"/> La stória fui falsificada i demudada ne ls lhibros i puls porsores an sues aulas, l Mein Kampf era cunsidrado l manual oufecial de ls eiducadores. L ansino de las "ciéncias raciales" (an alman ''Rassenkunde'') ponia ls almanes cumo la raça superior i ls judius cumo raças anferiores causadoras de bários males de l mundo. L ansino de las ciéncias naturales piorou debrebe, porsores famosos cumo Einstein i Frank na física, Haber, Willstätter i Warburg na química fúrun demetidos ó afastórun-se. Ampeçou a ser ansinado "física almana", "química almana" i "matemática almana", aplicando-se l nazismo an todas las ciéncias possibles. La rejisténcia a la nazeficaçon de la eiducaçon fui relatibamente pequeinha, ua beç que la maiorie de l porsores ne l Segundo Reich i na República de Weimar yá éran anti-democráticos i anti-semitas, an que alguns poucos téngan se demetido i fugido de la Almanha cumo [[Karl Jaspers]], [[Theodor Litt]], [[Karl Barth]] i etc. Mesmo assi, ne ls purmeiros cinco anhos de l regime nazi, stima-se que 2.800 porsores i anstrutores fúrun demetidos, un quarto de l total. L porsor Rudolphe Tomaschek, diretor de l Anstituto de Física de Desdren dixo "La física moderna ye un strumiento judaico pa la çtruiçon de la ciéncia nórdica (…) La berdadeira física ye perduto de l sprito alman (…) Na rialidade, toda la ciéncia ouropeia ye criaçon de l ariano". Johanes Stark, diretor de l Anstituo Nacional Alman de Ciéncias Físicas tamien pensaba dessa forma, dezindo que "ls fundadores de las pesquisas na física moderna i ls grandes çcubridores, de Galileu i Newton até ls pioneiros de la física moderna, fúrun quaije sclusibamente arianos". L porsor Wilhelm Müller, de l Coleijo Técnico de Aachen dixo que la teorie de Einstein fazie parte dua cunspiraçon judaica pa çtruir la ceblizaçon. L porsor Ludwig Bieberback de la Ounibersidade de Berlin, tamien bie Eisntein cumo un mintiroso i acraditaba que solamente a la física ariana era la berdadeira.<ref>Cunforme ye ouserbado nas citaçones de Philipp Lenard, ''Deustche Physik'', perfácio, Wallace Deuel, ''People Under Hitler'', William Ebenstein, ''The Nazi State''.</ref> Depuis de seis anhos l númaro de studantes ounibersitários caiu de 127.920 pa 58.325. Ne ls anstitutos de tecnologie, las anscriçones caíran de 20.474 pa 9.554. An torno de 1937 l nible eiducacional i académico de la Almanha tenie caído debrebe. [[Fexeiro:Joachim von Ribbentrop and Baldur von Schirach crop.jpg|thumb|190px|[[Baldur von Schirach]], xefe de la Mocidade Sterista an 1945.]] Hitler nun acraditaba que las scuolas públicas podíssen nazeficar la mocidade, acraditando que la [[Mocidade Hitleriana]] podisse fazé-lo, neilha ls ninos i moços de 6 a 18 anhos de ambos ls sexos éran ourganizados an bárias de sues formaçones, mas, la Mocidade Hitleriana era un mobimiento jubenil relatibamente pequeinho, an 1932, l alistamiento total tenie solo 107.956, anquanto de l Comité de l Reich de las Associaçones de la Mocidade Almana chegában a a 10.000.000 de moços, l mais grande mobimiento jubenil de l mundo. Hitler nomeou [[Baldur von Schirach]], quier zde 1925 yá era quemandante de la Mocidade Hitleriana, "quemandante de la Mocidade de l Reich Alman" an Júnio de 1933, mais tarde an beç de subordinar-se al Menistério de la Eiducaçon, Schirach passou a a ser respunsable diretamente delantre l Fuhrer. Schirach eimediatamente ourdenou que cinquenta homes de la Mocidade Hitleriana acupássen l Comité de l Reich de las Associaçones de la Mocidade Almana, l xefe de l comité, un antigo general de l eisército prussiano Vogt, i l almirante de la Purmeira Guerra Mundial bon Trotha, persidente de la associaçon fúrun çtituídos i sous cargos zaparecidos. Cientos de pensones pa moços almanes ne l balor de alguns milhones de dólares fúrun cunfiscadas. An 1º de Dezembre de 1936, Hitler decretou ua lhei que stinguie todas las ourganizaçones de moços nó-nazis: <blockquote> "(…) Toda la mocidade almana de l Reich stá ourganizada ne ls quadros de la Mocidade Hitlerina. <br />La mocidade almana, pa alhá de ser eiducada na família i nas scuolas, será ansinada física, anteletual i moralmente ne l sprito de l nacional-socialismo (…) por antermédio de la Mocidade Hitleriana.<ref>''Reichsgesetzblatt'', 1936, Parte I, pág 933. Citado an NCA, III, pág 972-3 (n.p. 1392-PS)</ref> </blockquote> De 6 a 10 anhos, un rapaç fazie un daprendizado pa serbir na Mocidade Hitleriana, chamado de ''Pimpf''. Pa cada moço era dado un lhibro de registro, adonde serie anotado sou progresso na mocidade hitleriana, até sou zambolbimiento de las doutrinas nazis. Als 10 anhos, depuis de passar por testes cunsecutibos de atletismo, acampamiento i stória nazi, recebie l grau de ''Jungvolk'' (Moço Camarada), fazendo l seguinte juramiento: <blockquote>Delantre dessa bandeira de sangre, que repersenta nuosso Fuhrer, juro debotar todas las mies einergies i fuorças al salbador de la nuossa pátria, Adolf Hitler. Stou çpuosto i pronto a dar la mie bida por el, cula ajuda de Dius.</blockquote> Als 14 anhos l rapaç antraba na Mocidade Hitleriana propiamente dita, quedando neilha até ls 18 anhos, quando era trasferido pa la Coperaçon pul Trabalho i l eisército. Na Mocidade Hitleriana ls rapazes recebien treino an doutrinas nazis, artes melitares, acampában, sendo coincidos por ousáren pesadas mochilas i marcháren ne ls fines de sumana. De 10 a a 14 anhos, las rapazas almanas éran alistadas cumo ''Jungmädel'' (Moças Donzelas), sou ouniforme era cumpuosto dua xambre branca, saia azul i meias i çapatos de marcha, sou treino era cumo l de l rapazes. Als 14 anhos las rapazas antrában pa la ''Bund Deutscher Mädel'' ó ''B.D.M'' (Lhiga de las Rapazas Almanas), quedando neilha até ls 21 anhos, alguas bezes las rapazas tamien fazien spriéncias an arte melitar. Na Almanha nazi, daba-se atençon al fato de que l percipal papel de las mulhieres éran geráren filhos sadios, spalhand la "raça ariana". Als 18 anhos las rapazas de las B.D.M prestában un anho de serbício nas fazendas – las ''Land Jahr'', eiquibalente a la Coperaçon de l Trabalho de l rapazes. Sue tarefa cunsistie an ajudar an casa i ne l campo, las moças bibian an pequeinhos acampamientos ne ls çtritos rurales, adonde éran apanhadas por caminones ne l ampeço de la manhana i lhebadas a ls huortos. Tamien habie l Anho de Casa, adonde an torno de quinhentas mil rapazas passában un anho fazendo trabalhos domésticos nun lhar de la cidade. Lhougo surgiran pais reclamando que sues filhas habien angrabidado sin se casar de ls camponeses ó senó, de ls rapazes de la Coperaçon de l Trabalho, que acampamiento quedaba muitas bezes próssimo als de la B.D.M.<ref name="Terceiro Reich"/> Na fin de 1938, la Mocidade Hitleriana tenerie 7.728.259 nembros, antretanto an torno de 4 milhones de moços inda stában fuora de la ourganizaçon, anton, an Márcio de 1939, l regime nazi decretou ua lhei ne l qual todos ls moços debian ser cumbocados pa la Mocidade Hitleriana, de modo aparcido al eisército. Causo ls pais se recusássen a alistar sous filhos, éran submetidos a seberas sentenças de prison, ó sous filhos poderien ser mandados pa uorfanatos ó outros lhocales. Na Almanha nazi fúrun criadas trés tipos de scuolas pa l aperfeiçoamiento de ls melhores studantes ne l nazismo: * Las ''Scuolas Adolf Hitler'', sob la direçon de la Mocidade Hitleriana, recebien ls moços mais promissores de la ''Jungvolk'' cun 12 anhos, adonde quedában seis anhos sob deciplina spartana i perparaçon antensiba pa partecipáren de l partido nazi i de l serbícios públicos. Passado formados éran scolhidos pa ua ounibersidade. Habie dieç Scuolas Adolf Hitler, fundadas depuis de 1937, la percipal era la Akademie de Brunswick. * L ''Anstituto Nacional de Eiducaçon Política'', sob la direçon de la [[SS]], que fornece ls diretores i la maiorie de l porsores, sou oubjetibo ye restablecer la eiducaçon menistrada nas antigas scuolas melitares de la [[Prússia]], a la par culs ansinos de la eideologie nazi. Yá eisistian 31 dessas scuolas antes de la Segunda Guerra Mundial, de las quales, 3 éran pa mulhieres. * Ls ''Castielhos de la Orde'' (Ordens-burgen) sob la direçon de l partido nazi, era la scuola an que era purparada la eilite nazi, feita ne ls castielhos de ls cabalheiros de las Ordes Teutónicas de l [[Seclo XIV|seclos XIV]] i [[Seclo XV|XV]]. Ls Castielhos de la Orde oureginales fúrun baseados ne l percípio de oubediéncia abseluta al Mestre, la ''Ourdensmeister'', i dedicada a la cunquista almana de las tierras slabas de l Ouriente i la scrabizaçon de l natibos. Ls Castielhos de la Orde nazis possuían çciplina i perpósitos aparecidos. Sclusibamente ls moços nazis mais fanáticos éran scolhidos, an giral ls alunos mais graduados de las Scuolas Adolf Hitler i de ls Anstitutos Políticos. Habie quatro castielhos i ls studantes passában sucessibamente por eilhes. L purmeiro de l seis anhos era ampregado nua specializaçon de las "ciéncias raciales" i de outros aspetos de l nazismo. Acentuaba-se l treino de la mente i de la deciplina, sendo la perparaçon física secundária. L segundo anho de l Castielho era l amberso, benido purmeiramente l atletismo i ls çportos, ancluindo chubida de muntanhas i salto de páraquedas. L terceiro Castielho, adonde ls studantes passában aprossimadamente un anho i meio, daba la anstruçon política i melitar. Finalmente quedában an torno dun anho i meio ne l quarto Castielho, de Marienburg, na [[Prússia Ouriental]], l Castielho de la Orde que fura ua fortaleza de ls antigos Cabalheiros Teutónicos ne l [[seclo XV]] acerca de la frunteira polaca, alhá recebien perparaçon política i melitar cuncentrada ne l Lebensraun, la necidade de la Almanha spandir-se por tierras slabas, ua eicelente perparaçon pa ls acuntecimientos de la Segunda Guerra Mundial. === La censura ne ls meios de quemunicaçon === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1989-0821-502, Joseph Goebbels.jpg|190px|thumb|Joseph Goebbels an 1942.]] Ls meios de quemunicaçon ([[amprensa]], [[Rádio (quemunicaçon)|rádio]] i [[cinema]]) éran cuntrolados i censurados pul Menistro de la Propagando dr. [[Joseph Goebbels]]. An 4 de Outubre de 1933 fui decretada la Lhei de Amprensa de l Reich, an que todos ls jornalistas debian ser de nacionalidade almana, tener ascendéncia ariana i nun tener qualquiera tipo de lhaços cun judius. L artigo 4 de la Lhei de Amprensa dezie als jornalistas "nun premetiren ne ls jornales todo (…) que fusse zourientador al público, tendisse a anfraquecer l poderio de l Reich (…) ó oufendisse la honra (…) de la Almanha". Todas las manhanas, ls eiditores de ls jornales diários de Berlin i ls correspondentes de amprensa de la Almanha reunian-se ne l Menistério de la Propaganda adonde l dr. Goebbels ó sous ajudantes, dezie quales notícias debian ser publicadas ó suprimidas. Pa ls jornales de las cidades pequeinhas i ls periódicos, las anstruçones éran ambiadas por telgrama ó correio. Jornales de la Almanha famosos mundialmente fúrun fuorçados a ancerrar por pertencíren la firmas ó pessonas judaicas, cumo l ''Vossische Zeitung'', cumparable al ''New York Times'' i al ''Times'' de Lhondres. De 1933 a 1937 l númaro de jornales deminuiu de 3.607 pa 2.671. Outros jornales cuntinórun a séren publicados passado séren apartados de sous binclos judius, cumo l ''Berliner Tageblatt'' (ambora cerrado an 1937) i l ''Frankfurter Zeitung''. Ls jornales nazis tornórun-se famosos cumo l jornal matutino ''Völksher Beobachter'' i l bespertino ''Der Angriff''. Todo lhibro tenie de ser submetido al Menistério de la Propaganda pa aprobaçon antes que fusse publicado i dibersos scritores eimigrórun de la Almanha, cumo Thomas Mann, por tenéren sues obras proibidas. Debido a la alta censura de l jornales ls mesmos tornórun-se mui ouniformes de forma que sue compra antrou an declínio. La ''Eher Verlag'', la eiditora de l partido nazi, tornou-se ua de las eiditoras mais lhucratibas de l mundo na época, ua beç que ls jornales nazis tenian dous terços de la circulaçon diária de 25 milhones durante la Segunda Guerra Mundial. L rádio era l percipal meio de propaganda de la época i fui ousado cumo strumiento de propagando nazi pul dr. Goebbels por meio de l Departamiento de Rádio de l Menistério de la Propaganda i la Cámara de l Rádio, na Almanha la radiodifuson era monopólio de l Stado (cumo an dibersos outros países), chamada de Cadena de Radiodifuson de l Reich. L cinema al cuntrário de l rádio era un sistema pribado, mais era cuntrolado pul Menistério de la Propaganda i la Cámara de l Cinema, cul oubjetibo de "afastar la andústria (…) de l pensamiento (…) lhiberal (…) i assi, capacita-la a recebir las tarefas (…) de l Stado nacional-socialista". Filmes strangeiros selecionados cuntinában sendo amostrados i fazien muito mais sucesso que ls filmes nazis. === La Preseguiçon a las Eigreijas Cristianas === Ne l'ampeço Hitler habie se demunstrado amistoso culas [[Eigreija]]s Cristianas, i l clero ne l'ampeço de l regime nazi, deseiaba colaborar cul nuobo gobierno. An Mein Kampf Hitler ataca las eigreijas por nun seguíren doutrinas racistas mais defende la colaboraçon de l nazismo culhas afirmando que "un partido político nunca debe (…) perder de bista (…) que un partido puramente político nunca tubo resultado na cunsecuçon dua reforma relegiosa", mas, l punto 24 de l porgrama de l partido nazi adbertie "lhibardade pa todas las religiones, cuntanto que nun custituíssen peligro (…) pa (…) la raça almana, l partido stá a fabor de l [[cristandade positibo]]". Muitos arguméntan que na rialidade l regime nazi pretendie an parte sustituir l cristandade pul [[Mitologie nórdica|paganismo germánico]]. Fui atrabeç de l nazismo que se dou ne l la mais amportante manifestaçon de l paganismo,<ref>N. Micklen, ''L [[Nacional socialismo]] i la [[Cristandade]]' ', [[Lisboua]], [[1940]], p. 28-29''</ref> lhougo passado la bitória eileitoral i la chubida al poder de Adolf Hitler,<ref>Alfred I. Smith eit al. , ''Nazisn: An Assault on Cibilization'', ed. Paassen, Pierre Ban and James Waterman Wise, Nuoba Iorque, Harrison Smith and Robert Haas, 1934, pp. 141, 150, 207, 210.</ref> ne l die 30 de Júlio de 1933 mais de cien mil nazis tenien-se reunido an Eisenach pa declarar querer tornar "la ourige germánica la rialidade debina", restourando [[Odin]], [[Baldur]], [[Freya]], i outros diuses ne ls altares de la Almanha - [[Wotan]] deberie star ne l lhugar de Dius, [[Sigurd]] ne l lhugar de [[Cristo]].<ref>Alfred I. Smith eit al. , ''Nazisn: An Assault on Civilization'', ed. Paassen, Pierre Ban and James Waterman Wise, Nuoba Iorque, Harrison Smith and Robert Haas, 1934, p. 141</ref> * ''La Perseguiçon a la Eigreija Católica'': Hitler habie prometido ne l ampeço de 1933 ua "aprossimaçon" cula [[Santa Sé]], assinando un acuordo cula mesma que supuostamente garantirie ls dreitos relegiosos católicos na Almanha (la ''[[Reichskonkordat]]'') – bisando ls botos ne l Reichstag de l Partido de l Centro Católico –, mas, las sucessibas óndias de bioléncia contra ls judius, an special las lheis de sterilizaçon oubrigatória de 25 de Júlio, oufenderian percipalmente la Eigreija Católica, que mantenie ua posiçon tradecional ansistindo na [[Doutrina de la Eigreija Católica|doutrina]] de que ''"delantre Dius todos son eiguales andependiente de raça"'',<ref name="Racism">''Racism: La Story'' (an [[Lhéngua mirandesa|mirandés]]: ''Racismo: Ua Stória''). Decumentário de la [[BBC]] apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]].</ref> bison cunsidrada ultrapassada na época, tenendo an bista ls supostos abanços "científicos i biológicos" de l [[racialismo]]. An 30 de Júlio la Lhiga de la Mocidade Católica – pertencente al Partido de l Centro – ampeçarie a ser dissolbida. An [[14 de Márcio]] de [[1937]], l [[Papa Pio XI]] dibulgou la ancíclica ''[[Mit Brennender Sorge]]'' (Cun Perfunda Tristeza), çprezando las políticas de la Almanha nazi i afirmando que se eilhas cuntinassen la Almanha se çtruirie, tenendo sido la purmeira anstituiçon relegiosa la se posicionar contra l nazismo,<ref name="Ancíclica">[http://www.batican.ba/roman_curia/secretariat_state/card-bertone/2008/documents/rc_seg-st_20081106_cumbegno-pio-xii_po.html Bertone, Tarcísio, Cardeal]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Çcurso na Pontifícia Ounibersidade Griegoriana. Besitado an 19.11.2008.</ref> la anciclíca fui ambiada a la Almanha i ampressa an segredo pa nun ser aprendida pula [[Gestapo]], fui çtribuída a todos ls bispos, padres i capelanes i lhida, simultaneamente, an todas las Eigreijas de la Almanha ne l die [[21 de márcio]] de [[1937]]. La reaçon de [[Hitler]] atrabeç de la Gestapo fui biolenta i recrudesceu fuortemente la perseguiçon de católicos.<ref name="Globo"/> A partir de anton miles de [[padre]]s i [[leigo]]s católicos serien presos, dibersas publicaçones católicas fúrun suprimidas i la [[Cunfisson (sacramiento)|cunfisson]] biolada puls agentes de la [[Gestapo]]. La Eigreija Católica tamien mantenie rotas de fuga ousadas por oupositores de l nazismo, cumo judius i ciganos<ref name="Globo"><sup>Sales, Eugénio, jornal ''O Globo'', 8 de Nobembre de 2008, pg.7.</sup></ref>, stima-se que l Baticano tenga salbado de 700.000 a 850.000 judius de la muorte ne l regime nazi. "<ref name="Globo"/> L sucessor de Pio XI, l [[Papa Pio XII]], era tamien cunsidrado "''hostil''" al nazismo. Yá ne l die [[3 de Márcio]] de [[1933]], l ''Berliner Morgenpost'' declarou que "Pacelli [nome de l Papa Pio XII] nun ye aceite faborablemiente na Almanha, yá que el siempre fui hostil al nacional-socialismo"". Cumo por eisemplo, an [[1938]], quando l Cardeal Theodor Annitzer recebiu Hitler an [[Biena]], l Papa Pio XI i l [[Cardeal Pacelli]] quedórun an sues própias palabras "andignados" cun este ato i Pacelli dibulgou até un abiso ne l ''[[L’Osserbatore Romano]]'' declarando que la recepçon a Hitler nun tenie andosso de la [[Santa Sé]].<ref>''Hitler’s Pope''. [[John Cornwell]]. Imago Eiditora. [[2000]]. Pág.: 222, 239, 252 i 355 respetibamente.</ref> [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1985-0109-502, Kirchenwahl.- Propaganda der "Deutschen Christen" in Berlin.jpg|330px|thumb|Propagando de l "crestianos almanes" an 23 de Júlio de 1933 na criaçon de la "Eigreija de l Reich".]] * ''La Perseguiçon a las Eigreijas Protestantes'': Ls protestantes na Almanha stában debedidos antre 150.000 pertencentes la Eigreijas lhibres, cumo ls batistas i ls metodistas i 48 milhones pertencentes a 28 eigreijas lhuteranas i reformistas. An 1932 ls nazis ourganizórun l ''Mobimiento de la Fé de l Crestianos Almanes'', un grupo minoritário baseado ne l [[cristandade positibo]] i suscetible al [[neo-paganismo]] sob la lhiderança de [[Ludwig Müller]], an ouposiçon a el surgiu outro grupo minoritário, la Eigreija Cunfessional, que rejeitaba l nazismo. An júlio de 1933 fui criada la [[Eigreija Nacional de l Reich]], de la fuson de las 28 eigreijas protestantes lhuteranas i reformistas, sou bispo tornou-se Ludwig Müller. Durante la Segunda Guerra Mundial la Eigreija de l Reich proibirie la binculaçon de la Bíblia, sustituindo-la pul Mein Kampf i decretando que ls curcefícios debian ser sustituídos pulas suásticas.<ref>Cunforme l testo de Herman, oup. Cit., pág. 297-300; tamien ne l New York Times de 3 de Janeiro de 1942</ref> An 1934 l Pastor lhuterano [[Martin Niemöller]], que ampeçalmente, assi cumo ls demales clérigos protestantes habie acolhido positibamente l regime nazi,<ref>Leo Stein, I Was in Hell with Niemöller, pág 80</ref> tornou-se lhíder de la Eigreija Cunfessional, que lhutarie ardientemente contra la Eigreija de l Reich, afirmando ser la eigreija berdadeira, Niemöller serie mandado pa un campo de cuncentraçon mais tarde i cientos de lheigos i pastores de la Eigreija Cunfessional serien presos. An 1935, Hitler andicara [[Hans Kerrl]] pa l cargo de ''Menistro de Negócios de la Eigreija'', pa nazificar ls protestantes, Kerrl oubtebe grande sucesso ne l ampeço, ourganizando un "Comité Eclesiástico". An 1937, todos ls pastores protestantes passórun a prestar juramente de lhealdade a Adolf Hitler. Esta cumplicidade de las eigreijas protestantes cul nazismo se tornarie ua de las fuortes [[Cuntrobérsias ne l Protestantismo|críticas]] contra estas eigreijas mais tarde. L solo grupo protestante que se ouporie als nazis serien las [[teçtemunhas de Jeobá]]. === La Agricultura na Almanha Nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-H1215-503-009, Walther Darré bei einer Kundgebung.jpg|thumb|lheft|190px|Richard Walther Darré, Menistro de la Alimentaçon i de la Agricultura.]] La situaçon de la [[agricultura]] na República de Weimar i an grande parte de l mundo era mui ruin. Na Almanha las díbedas de l agricultores chubírun pa 12 bilhones, ls juros destas díbedas, retirában 14% de toda la renda agrícola, ls agricultores deixórun de arrecadar un bilhon de marcos an [[1924]]-[[1925]]. L partido nazi siempre deseiou cunquistar ls agricultores, l punto 17 de l partido prometie-les "la reforma agrária (…), ua lhei pa l cunfisco de tierra, sin andenizaçon, pa fines quemuns, la aboliçon de l juros subre ls ampréstimos agrícolas, i medidas pa eibitar la speculaçon (…) subre a tierra". Essas promessas (cun eiceçon de la redadeira) nunca fúrun cumpridas. Antretanto l regime nazi ampeçou un nuobo porgrama agrícola xefiado por [[Richard Walter Darré]], Menistro de la Alimentaçon i de la Agricultura, sob l slogan ''[[Blut und Boden]]'' (''Sangre i Tierra''),<ref>{{cite web|url=http://www.ipb.t/milleniun/millenium25/25_17.htm|title=Ne l Tiempo an que nun Habie Erasmus|outhor=Basco Oulibeira i Cunha|publisher=Milleniun, n.º 25|year=2002|month=janeiro|acessdate=17-01-2009|quote=Na sue teorie de l '''Sangre i de l Tierra''' (Blut und Boden), eidantifica-se l sangre nórdico i l tierra alman.}}</ref> Darré fui un notable specialista ne l assunto, yá tenendo serbido ne ls menistérios de la Prússia i de l Reich, demitido por çputas cun sous colegas, i scritor de l lhibro "''L lhabrador cumo fuonte bital de la raça nórdica''". Dárre decretou dues lheis básicas an setembre que reourganizórun la strutura de la porduçon i benda ne l mercado, bisando assegurar altos précios pa ls agricultores, i melhorando la renda de l camposino. Tamien decretou ua medida de ámbito feudal, la Lhei de l Huorto Harditairo de 29 de Setembre de 1933, adonde todos ls huortos cun até 125 [[heitar]]s, capazes de aguantar ua família, fúrun cunsidradas huortos harditairos, que nun poderien ser bendidas, debedidas, heipotecadas ó eisecutadas por díbedas, cula muorte de l propiatário eilhas debian ser passadas a un filho ó pariente masculino mais próssimo. L propietário nun poderie deixá-las pa trabalhar an outro lhocal. Solamente un cidadano alman que tubisse cundiçon de probar sue pureza racial zde l [[seclo XIX]] podie tener un huorto, sendo chamado de ''Bauer'' ([[Camposino]]), títalo que el perderie se deixasse de cumprir la lhei ó nun trabalhasse ne l huorto, mesmo que por questones de salude ó deficiéncia, essa lhei era lhargamente zoubedecida, stima-se que de 1933-1939 1,3 milhones dar agricultores deixórun ls sous huortos pa percurar ampregos na andústria i quemércio. Dárre tamien criou l ''Departamiento de Fomiento Agrícola de l Reich'', que mantenien cuntrole total subre la agricultura i cujos dous percipales oujetibos éran oubter précios stabais i lhucratibos pa l agricultor i tornar la Almanha outo-suficiente an quemidos. L purmeiro oubjetibo fui atingido ne ls dous purmeiros anhos de l regime nazi, adonde ls perdutos agrícolas oumentórun 20% (ls begetales, lhaticínios i l ganado tubírun un oumiento relatibamente mais). Mas a outo-suficiéncia nunca fui atingida, la Almanha cunseguiu ne l auge 83% de outo-suficiéncia, la cumpleta outo-suficiéncia solo fui atingida cula cunquista de tierras strangeiras. === L oubreiro na Almanha nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-2008-0922-501, Robert Ley.jpg|190px|thumb|Robert Ley, xefe de la Frente pa l Trabalho.]] Na Almanha nazi fúrun zaparecidos ls [[sindicato]]s, [[cuntrato]]s coletibos i l dreito de [[grebe]]. Ls sindicatos fúrun sustituídos pula ''Frente de l Trabalho'', xefiada por [[Robert Ley]], que admitie assalariados i ampregados i tamien patrones i nembros de profissones lhiberales, tornando-se la maior ourganizaçon partidária de la Almanha cun 25 milhones de nembros, tenendo ua eicessiba burocracie, por cunsequéncia al alredror de 20% a 25% de sou rendimiento era gasto cun sue admenistraçon. L rendimiento anual de las cuntribuiçones oubrigatórias de l oubreiros pa Frente de l Trabalho chegou a US$ 160 milhones an 1937 i US$ 200 milhones an 1939. Na rialidade la Frente de l Trabalho nun defendie rialmente ls oubreiros, sou oujetibo, cunforme la lhei, nun era proteger l oubreiro, mais "criar ua berdadeira i pordutiba quemunidade social. (…) Sue misson cunsistie an berificar se todo andebíduo serie capaç de (…) rializar l mássimo de trabalho possible". La Frente de l Trabalho nun era ua ourganizaçon andependiente, mais subordinada al P.N.S.T.A., que cunforme la lhei de 24 de Outubre de 1933 debie ser formada de funcionários de l partido, de la SA., SS., ó outros uorganos nazis.<ref name="Terceiro Reich"/> La Lhei Reguladora de l Trabalho de 20 de Janeiro de [[1934]], chamada la ''Carta de l Trabalho'', cediu bastos poderes al patron, cumbertindo-lo ne l "xefe de la ampresa" i ls ampregados ne ls "subordinados" ó ''Gefolgschaft''. L parágrafo 2º dezie que "l xefe de la ampresa tomaba las decisones puls ampregados i trabalhadores, an todas las questones relacionadas cula ampresa", tamien stablecie que l xefe de la ampresa fusse "respunsable pula situaçon de l oubreiros i funcionários", stipulando tamien que "ls funcionários i trabalhadores dében-le [al xefe de la ampresa] fidelidade". Las pagas de ls oubreiros éran fixados pulas juntas de trabalho, nomeadas pula Frente de l Trabalho, que giralmente adotában ls balores d'acuordo cun ls deseios de l patron, sendo que ls oubreiros nun éran cunsultados, an que depuis de 1936, nas ampresas de armamientos ls patrones deseiassen oumentar l salário pa atrair pessonal, mais ls salários fúrun mantenidos baixos por orde de l Stado. Hitler era fabor de la cunserbaçon de las pagas baixos, tenendo declarado ne l ampeço de l regime nazi "nun premetir nanhun oumiento de l balor de la paga-hora, mas chubir l rendimiento solamente por un oumiento de la atebidade".<ref>Citado por Neumann,an ''Behemoth'', pág. 432</ref> Las pagas de la Almanha, lhebando an cunta ls custos de bida i ls serbícios sociales siempre fúrun baixos se cumparados als de l Stados Ounidos na época. Ne l gobierno nazi, eilhes abaixórun lhigeiramente mais. D'acuordo cul Departamiento de Statística de l Reich las pagas de l trabalhadores specializados deminuíran de 20,4 centabos por hora an 1932 – ne l período de la Grande Depresson – pa 19,5 centabos an 1936. La paga pa l trabalho nó-specializado caiu de 16,1 centabos pa 13 por hora. L dr. Ley afirmou ne l cungresso de l partido an Nuremberg an 1936, que la média de las pagas de ls oubreiros de tiempo antegral na Frente de l Trabalho era de US$ 6,95 por sumana. Ls oubreiros tamien pagában pesados ampuostos subre ls rendimientos, cuntribuiçones oubrigatórias pa anfermidade, zamprego i siguro contra ancapacidade, i de las quotas de la Frente de l Trabalho, l oubreiro tamien era pressionado pa fazer cuntribuiçones pa dibersas obras de beneficéncia, cumo l Asilo de Ambierno, ambora ua minorie, alguns ouperários fúrun demetidos por deixáren de cuntribuír ó donáren mui pouco. La partecipaçon de ls oubreiros almanes ne l rendimiento nacional caiu de 56,9% an 1932 pa 53,6% an 1938. Simultaneamente la partecipaçon de l capital i de las ampresas ne l rendimiento nacional oumentou de 17,4% pa 26,6%. Mas, debido al oumiento de l amprego, l rendimiento total de las pagas i salários passou de 25 bilhones de marcos a 42 bilhones, un crecimiento de 66%, mas l rendimientos de l capital i de las ampresas creciu 146%. De l mesmo modo que acunteciu cul agricultor, aparecírun lheis, ampeçando pula de 15 de Maio de 1934, que restringie seberamente l ouperário andustrial pa se trasferir pa outro amprego. An 1935 fui anstituída la [[carta de trabalho]], sendo que nanhun oubreiro poderie sin cuntratado sin tener ua, la carta anformaba al patron todos ls dados simples i ampregos anteriores de l ouperário i tamien, se l oubreiro quejisse mudar de amprego, l patron poderie reter sue carta, ampedindo-lo de ampregar-se lhegalmente an outro lhocal. Finalmente an 22 de Júnio de 1938, un decreto promulgado pul Menistério de l Plano de Quatro Anhos anstituiu l "recrutamiento de l trabalho", que oubrigaba al oubreiro trabalhar adonde l Stado dezisse, nestes causos, al cuntrário de l que acunteciu cun ls agricultores, la lhei era seberamente cumprida. Ls oubreiros que se ousentássen de l amprego sin ua buona justeficaçon stában sujeitos a multas i prison. Mas, de l mesmo modo que un oubreiro nun poderie mudar de amprego, tamien nun poderie ser demetido pul patron sin cunsentimiento de l Stado, tenendo assi, sou amprego garantido. Para antretener ls oubreiros nas horas de folga, l regime nazi criou l ''Kraft durch Freude'' (La Fuorça pula Alegrie), ua ourganizaçon de çcanso i relaxamiento admenistrada pul Stado, que cunsumie 10% de la rendimiento de la Frente de l Trabalho. Nanhun clube, ourganizaçon social, çportiba ó recreatiba, poderie funcionar sin l cuntrolo de la Kraft durch Freude. Fornecie-se als nembros de la Frente de l Trabalho, biaiges de bacanças mui baratas, por eisemplo, ua biaige a la Ilha de la Madeira custaba solo US$ 25 (ancluindo l trasporte ferrobiário de ida i buolta al porto), alguas scursones éran gratuitas. L dr. Ley custruiu dous nabios de 25 mil toneladas (até un tenie sou nome) i fretou outros dieç pa rializar biaiges marítemas de la Kraft durch Freude. Esta ourganizaçon tamien fornecie belhetes mais baratos pa triatos, óperas i cuncertos, tornando l antretenimiento anteletual mais acessible al oubreiro, esta ourganizaçon tamien tenie sue própia ourquestra sinfónica, que fazie spetaclos pula Almanha. Muitos cumparában a Kraft durch Freude i l cuntrole de la recreaçon na Almanha nazi al "[[pan i circo]]" de l proletariado romano, rialmente l dr. Ley dixo que "tenemos de zbiar la atençon de las massas, de sue situaçon material pa ls balores morales". === La justícia i la lhei na Almanha nazi === {{Quote1|Hitler ye la lhei!}} Assi que Hitler se tornou chanceler an 1933, i ne ls anhos que seguírun, la lhei i la custituiçon – que quedou la mesma de la República de Weimar – fúrun çrespeitas einúmaras bezes por el i puls nembros de l partido nazi, de modo que muitos juízes afirmában que "Hitler ye la lhei!". [[Hermann Göring]] declarou als promotores prussianos an 12 de Júnio de 1934 que la "buntade de l Fuhrer i la lhei son la mesma cousa", l própio Hitler, passado l spurgo an massa de sous einimigos na [[Nuite de las Facas Lhongas]], an sou çcurso ne l Reichstag denominou-se l "juiç supremo de l pobo alman". Hitler tenie l dreito de rebogar ls porcessos creminales,<ref>''Cuspiraçon i Agresson de l Nazis'', decumientos de l julgamientos de Nuremberg, III, pág. 568-72 (Decumientos de Nuremberg 787, 788-PS)</ref> ne l ampeço Göring tamien.<ref>''The Third Reich'', ourg. por Baumont i outros, pág. 630.</ref> Miles de ''"decretos-lhei"'' eimitidos pul Fuhrer fúrun splicitamente baseados ne l decreto de l Persidente Paul von Hindenburg de 28 de Febreiro de 1933, pa la Proteçon de l Pobo i de l Stado de l artigo 48 de la Custituiçon, lhougo passado l ancéndio de l Reichstag, quando Hitler habie-se assegurado de la possiblidade dua reboluçon quemunista, l decreto que suspendie todos ls dreitos cebiles, permaneciu an bigor durante to l regime nazi. Atrabeç de la Lhei de Serbícios Cebiles de 7 de Abril de 1933, que debie ser aplicada pa todos ls juizados, afastaba ls juízes judius ó juízes "que demunstráren nun mais stáren prontos a anterbenir todas las bezes an fabor de l Stado nacional-socialista". Ls Juízes oubrigatoriamente tenien de associar-se a la ''Lhiga Nacional-Socialista de l Juristas Almanes''. Muitas bezes mesmo quando ls réus éran absolbidos la Gestapo prendia-lo, mataba-lo, ó mandaba-lo pa un campo de cuncentraçon, cumo acunteciu cul pastor Martin Niemöller. L registro de todas las decisones de ls tribunales de l acusados de atacar l partido nazi era mandado pa l deputado [[Rudolf Hess]], que se cunsidrasse la sentença mui branda, cundanaba muitas bezes la pessona pa un campo de cuncentraçon ó la sentenciaba a la muorte. Ls juízes éran stimulados la çrespeitar la lhei an fabor de l nazismo, l dr. [[Hans Frank]], Comissário de Justícia i Lhíder Jurídico de l Reich dixo als juristas an 1936: <blockquote>La eideologie nacional-socialista ye l fundamiento de todas las lheis básicas (…), an face de l nacional-socialismo nun hai lhei andependiente. Ante qualquiera decison que tomardes preguntai a bós mesmos "Cumo decidirie l Fuhrer an miu lhugar" An to decison, preguntai "Será esta decison cumpatible cula cuncéncia nacional-socialista (…)<ref>Ebenstein, oup. Cit., p. 84.</ref> </blockquote> An 21 de Márcio de 1933 fui stablecido o ''Sondergericht'' (Tribunal Special), que julgaba ls crimes políticos ó "ataques (…) contra l gobierno", antes sob jurisdiçon de ls tribunales ourdinários. Ls Tribunales speciales cumponian-se de trés juízes, funcionários ó pessonas de cunfiança de l partido nazi, nun habie júri. Anque de l promotor de justícia tener lhibardade pa scolher antre ls causos séren julgados por tribunales ourdinários ó l tribunal special, scolhie siempre la redadeira. Ls adbogados de defesa debian ser aprobados puls funcionários nazis éran mui malos. An 24 de Abril de 1934 fui stablecido l ''Volksgerichshof'' (Tribunal Popular), un de ls tribunales mais temidos i arbitrários de la Almanha nazi, an que l persidente era [[Roland Freisler]], que julgaba ls causos de traiçon, antes sob jurisdiçon sclusiba de l ''Reichsgerich'' (Supremo Tribunal). Esto acunteciu percipalmente por ua decison tomada un més antes pul Suprem Tribunal, que absolbiu de traiçon trés de ls quatro quemunistas acusados de ancendiar l Reichstag (solamente ban dar Lubbe que cunfessou fui cundanado). L Tribunal Popular cumpunha-se de juízes professionales i de outros cinco scolhidos antre ls funcionários de l partido nazi, de la SS i de la Wehrmacht, custituindo la maiorie. Nun habie apelaçones de sues decisones ó sentenças i giralmente sues sessones éran rializadas an gabinetes pribados, ambora a las bezes, cun fins de propaganda, quando sentenças públicas debian ser dadas, correspondentes strangeiros éran cumbidados a assisti-las. Ls porcessos acabában debrebe, muitas bezes nun die, habie pouca ouportunidade de apersentar teçtemunhas de defesa, assi cumo na Corte Special, ls adbogados de defesa ne l Tribunal Popular debian ser aprobados puls funcionários nazis. Antre 1933 i 1945 mais de 3 milhones de almanes fúrun ambiados pa campos de cuncentraçon ó prison por motibos políticos.<ref>Henry Maitles [http://pus.socialistrebiewindex.org.uk/isj77/maitles.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} further refrenced to G Almond, "The German Resistance Movement", Current Story 10 (1946), pp409-527.</ref> Dezenas de miles de almanes fúrun muortos por rejisténcia al nazismo. Antre 1933 i 1945 l Tribunal Special sentenciou a la muorte 12.000 almanes. Ls Tribunales Melitares sentenciórun a la muorte 25.000 suldados almanes, i la justícia regular sentenciou a la muorte 40.000 almanes. Muitos destes almanes fazírun parte de l gobierno cebil ó melitar de serbício, circunstáncia que les premetie ampeçar la subberson i cunspiraçon anquanto ambolbidos, de forma marginal ó seneficatibamente, nas políticas de l gobierno".<ref>Peter Hoffmann "The Story of the German Resistance, 1933-1945"p.xii</ref> === Ls Stados i Munecípios na Almanha nazi === An 30 de Janeiro de 1934 Hitler decretou la Lhei de Recustruçon de l Reich, aprobado pul Reichstag, an que "(…) ls poderes soberanos [de l stados debian ser] trasferidos pa l Reich, todos ls sous gobiernos quedórun sob la jurisdiçon de l gobierno de l Reich i ls gobernadores subordinados a la admenistraçon de l menistro de l anterior de l Reich". Ne l regime nazi ls stados de la Almanha, pula purmeira beç an sue stória, perdírun sue outonomie, tenendo sido rebaixados a porbíncias. Antes de la lhei de Recustruçon, outras dues lheis de 31 de Márcio i 7 de Abril yá premetiran que Hitler andicasse anterbentores pa ls stados. Ua série de decretos-lhei pribou tamien ls munecípios de sue outonomie, causo tubíssen mais de cien mil habitantes ls sous persidentes de la cámara debian ser nomeados pul menistro de l anterior de l Reich, d'acuordo cul percípio de la lhiderança, causo tubíssen menos de cien mil habitantes debian ser nomeados puls gobernadores probinciales.<ref>Lheis de 31 de Márcio i 7 de Abril de 1933 i de 30 de Janeiro de 1934, cústan ne ls decumientos de Nuremberg ''Cunspiraçon i Agresson de ls Nazis'', IV, pág. 640-3.</ref> == Acuntecimientos anternos relebantes == [[Fexeiro:1933-may-10-berlin-book-burning.JPG|left|180px|thumb|An 10 de maio de 1933, an Berlin, nazis queimórun obras de outores judius, la biblioteca de l [[Anstitut fur Sexualwissenschaft]], i outras obras cunsidradas "nó-almanes".]] * ''[[Queima de l Lhibros]]'': Na nuite de 10 de maio de 1933, al alredror de la meia nuite, miles de studantes cun archotes na praça Unter den Lhinden, frunteira a la Ounibersidade de Berlin, botórun fuogo an pilhas de lhibros de outores judius i outros "utermensch", fúrun çtruídos an torno de 20.000 lhibros. Antre ls outores mais çtacados stában [[Thomas Mann]], [[Heinrich Mann]], [[Walter Benjamin]], [[Bertold Brecht]], [[Lion Feuchtwanger]], [[Robert Musil]], [[Carl bon Ossietzky]], [[Nelly Sachs]], [[Kurt Tucholsky]], [[Sigmund Freud]], [[Albert Einstein]] i [[Karl Marx]]. Alhá ancontra-se l dr. Goebbels, menistro de la propaganda, falando "L sprito de l pobo alman puode spremir-se outra beç, estas chamas nun solo eiluminan l final dua bielha era, mas lhánçan sues lhuzes subre ua nuoba". Cenas aparcidas acuntecírun an bárias outras cidades. Un studante dixo que lhibros deberian ser queimados "zde que atue subbersibamente contra nuosso feturo ó fira las raízes de l pensamiento alman, de la pátria almana i de las fuorças derigentes de l pobo". Tamien fui proibida la circulaçon i publicaçon de cientos de lhibros. [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 102-15282A, Ernst Röhm.jpg|thumb|180px|right|Ernst Röhm]] * ''[[Nuite de las Facas Lhongas]]'' ó ''Nuite de l Lhongos Punhales'': un spurgo que acunteciu na nuite de l die 30 de júnio pa 1 de júlio de 1934, quando la direçon de l [[Partido Nazi]] decidiu eisecutar dezenas de sous nembros políticos, sendo la maiorie de la SA. Adolf Hitler reboltou-se contra l lhíder de las SA, [[Ernst Röhm]], pus este ansiaba an trasformar sous lhiderados (que yá cuntában cun trés milhones de antegrantes) ne l ambrion de l feturo eisército de la Almanha i bie l uso de la bioléncia nas rues cumo melhor modo de deciplina, algo totalmente contra l regime que Hitler querie amponer na sociadade almana. Pa alhá desso, ls antresses de Röhm íban contra ls de la Reichswehr, l eisército alman de l período antre-guerras, an que ls oufeciales - an special l persidente [[Paul bon Hindenburg]], persidente - nun tolerában la figura de Röhm, an rezon de sue homossexualidade, fraqueza la bícios i l miedo de que Röhm benisse a tentar derrubar l regime nazi, podendo assi criar ua rebuolta ne l pobo alman i cunsequentemente la queda de Hitler.<ref>{{cite web | title="Ernst Röhm"| publisher =GermanNotes| url=http://www.germannotes .com/archibe/article.php?produts_id=940 | acessdate=2008-07-14}}</ref> Cun esso, Hitler decidiu nun antrar an xoque cul poder político de l melitares i, al alrobés desso, fazer un spurgo contra las outoridades mássimas de la SA i sous einimigos políticos. * ''[[Nuite de l Cristales]]'', ''Nuite de l Cristales Quebrados'' ó ''Nuite de ls Bidros Partidos'': fui ua série de atos de bioléncia cumo agresson, çtruiçon de [[sinagogas]], de lhoijas i de casas que acunteciu na nuite de [[9 de nobembre]] de [[1938]] an dibersos lhocales de la Almanha i de la Áustria contra judius. La Nuite de l Cristales fui ua repuosta a la agresson de Ernst bon Rath, un diplomata alman an Paris, por Heirschel Grynszpan, un judiu polaco. Nua sola nuite, 91 judius fúrun muortos i cerca de 25.000 a 30.000 fúrun presos i lhebados pa campos de cuncentraçon. 7500 lhoijas judaicas i 1600 sinagogas fúrun reduzidas a scombros. [[Fexeiro:Berlin36-2.jpg|thumb|right|180px|Stádio Oulímpico de Berlin.]] * ''[[Jogos Oulímpicos de Berano de 1936]]'': rializados an Berlin antre 1 i 16 de agosto, cula partecipaçon de 3963 atletas, sendo 328 mulhieres, repersentando 49 países, an 22 modalidades sportibas. Estes jogos fúrun ls mais grandiosos, bien rializados, ricos i politicamente splorados até anton. Tenendo sido ua ouportunidade de la Almanha nazi aprentar sou stilo de gobierno i eideologie al mundo. Abierto l moderno [[Stádio Oulímpico de Berlin]] por Hitler, speraba-se que todos que ls arianos ganhássen. Nessa época las placas que proibian que judius antrássen an lhocales públicos fúrun retirados a la fin de dar ua melhor perspetiba de la Almanha. * ''[[Mobimiento anti-tabagismo na Almanha nazi|Mobimiento Anti-Tabagismo]]'': Na Almanha Nazi acunteciu un mobimiento anti-tabagista mui fuorte<ref name="PHCM252">{{Harbnb|Young|2005|p=252}}</ref> cula purmeira campanha pública [[Mobimiento anti-tabagismo|anti-tabagista]] de la [[stória cuntemporánea]].<ref name="STR15">{{Harbnb|Szollosi-Janze|2001|p=15}}</ref> Fui la campanha anti-tabagismo mais poderosa de l mundo na década de 1930 i ampeço de la década de 1940. La lhiderança nazi cundanaba l fumo i bários de sous lhíderes craticában abiertamente l cunsumo de tabaco. La pesquisa subre l fumo i sous eifeitos na [[salude]] tamien prosperórun durante l regime nazi <ref name=ADLNMPHP>{{citation|last=Protor|first=Robert N.|title=Nazi Medicine and Public Heialth Policy|publisher=''Dimensiones'', [[Anti-Defamation Lheague]]|year=1996|url=http://www.adl.org/Braun/din_14_1_nazi_med.asp}}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> sendo la mais amportante de sou tiempo, neste assunto.<ref name="HRCPL1373-74">{{Harbnb|Clark|Briggs|Coke|2005|pp=1373–74}}</ref> Pa alhá desso la zaprobaçon pessonal de [[Adolf Hitler]] pul fumo <ref name="NWC219">{{Harbnb|Protor|1999|p=219}}</ref> i la políticas nazis pa oumiento de la populaçon éran alguns de l motibantes de las campanhas contra l fumo, sendo esta campanha tamien associada al [[antisemitismo]] i [[racismo]].<ref name="BMJGDS">{{citation |url=http://www.bmj .com/cgi/cuntent/full/329/7480/1424 |title=Lhifestyle, heialth, and health promotion in Nazi Germany |outhor=George Dabey Smith |journal=British Medical Journal |belume=329 |issue=7480 |pages=1424–5 |year=2004 |month=December |pmid=15604167 |pmc=535959 |doi=10.1136/bmj.329.7480.1424 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == L Spansionismo de la Almanha nazi == La Almanha nazi deseiaba mais matérias-primas i outo-suficiéncia an quemidos, querie las quelónias sob l cuntrole de la Fráncia i Anglaterra, deseiaba tamien l petrólio i l trigo de la Ounion Sobiética. Cunforme Hitler afirmou an Mein Kampf, el deseiaba tamien la ounion de toda la "raça" almana que bibie an outros países (Renánia, Áustria, ne ls Sudetos de la Tchecoslobáquia i an Dantizig na Polónia) i spandir la Almanha pa territórios slabos, pa cunseguir l ''[[Lebensraun]]'' (Spácio Bital) pa la raça almana bibir, anstalando la "[[Nuoba Orde]]", muitos cunsídran este spansionismo ua tentatiba de "dominar l mundo".<ref>''Stória Giral'' Antonio Pedro, Floribal Cáceres. Eiditora Moderna. Série Campanapse.</ref><ref>''L Ataque Nazi''. Coleçon Stória de las Guerras. Documentário de 1945.</ref> An márcio de 1936, Hitler ourdenou que l eisército alman acupasse la [[Renánia]], region cortada pul riu Reno na frunteira antre Fráncia i Almanha, cunforme stablecido ne l Tratado de Bersalhes, essa region debie permanecer çmilitarizada, mais Hitler eignorou esta regra. La maiorie de ls franceses nun reagiu a la acupaçon de la Renánia, pus stában politicamente debedidos: habie cunflitos antre ls partidos políticos marxistas, de base ouperária i ls partidos políticos tradecionales, simpatizantes de l fascismo. Tamien acraditában que l einimigo de l capitalismo democrático era l quemunismo de la Ounion Sobiética i nun l nazismo. I ls generales franceses nun quedórun preacupados cula açon melitar almana na frunteira de la Fráncia, muitos inda cunfiában ne ls métodos outelizados pul eisército na Purmeira Guerra Mundial, i eilaborórun ua stratégia de defesa prebendo ua [[guerra de trincheiras]], cun eisércitos eimobles garantindo sues posiçones, ourdenando la custruçon dua lhonga forteficaçon percorrendo la frunteira germano-francesa, coincido cumo ''[[Linha Maginot]]''. An márcio de 1938, Hitler aneixou la Áustria a la Almanha, cul apoio de l partido nazi austríaco, que purparou l camino político pa essa aneixaçon, chamada ''[[Anschluss]]'' (Ounion), que tamien era proibido pul Tratado de Bersalhes. La Anschluss fui cunfirmada por un plebiscito an abril de 1938 subre l lhema ''ein Bolk, ein Reich, ein Fuhrer!'' (un Pobo, un Ampério, un Lhíder!), l própio Hitler fui bejitar la Áustria, afirmando que l pobo alman nunca mais serie apartado.<ref>''Momientos que Marcórun la Stória''. Apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]].</ref> [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-R69173, Münchener Abkommen, Staatschefs.jpg|290px|thumb|right|Retrato de l [[Acuordo de Munique]], Chamberlain, Daladier, Hitler, Mussolini (an purmeiro plano), i ls menistro de las relaçones steriores [[Galeazzo Ciano]], [[Joachin bon Ribbentrop|bon Ribbentrop]] i [[Ernst bon Weizsäcker|bon Weizsäcker]] (an segundo praino).]] Lhougo depuis Hitler passou a reibindicar tamien la aneixaçon de la region de l Sudetos, na [[Thecoslobáquia]], habitada por 3 milhones de almanes, la Almanha nazi acusou falsamente ls checos de bioléncia i oupresson contra ls almanes, la amprensa de la Almanha, quemandada por Goebbels fizo anúncios subre óndias maciças de bioléncia. Pa çcutir essa queston, cumbocou-se an setembre de 1938 l [[Acuordo de Munique]], que reuniu ls lhíderes de las poténcias ouropeias. La reunion era supostamente eideia de Mussolini, mais na rialidade, Hitler tubira la eideia. Deilha partecipórun, Hitler, Mussolini, i ls purmeiros-menistros [[Nebille Chamberlain]] (Anglaterra) i [[Édouard Daladier]] (Fráncia), ls repersentados de l antresses de la Checoslobáquia fúrun ampedidos de partecipar de la reunion. Pensando que essa serie la redadeira reibindicaçon territorial de Hitler, la Fráncia i la Anglaterra premetiu la aneixaçon de l Sudetos al Reich, mas, seguindo ordes secretas, pa alhá de acupar ls Sudetos, ambadiran to la Checoslobáquia an márcio de 1939, çrespeitando la Cunferéncia de Munique, mesmo assi la Fráncia i la Anglaterra nun se manifestórun einergicamente contra las oufensibas nazis, mas alertórun que nun aceitórun ua nuoba reibindicaçon almana. [[Fexeiro:MolotovRibbentropStalin.jpg|thumb|190px|lheft|Assinatura de l [[Pato Ribbentrop-Molotob]] ó Nazi-Sobiético.]] Ne l die 27 de agosto de 1939, la Almanha nazi i la Ounion Sobiética assinórun un pato de nó-agresson, l [[Pato Ribbentrop-Molotob]] (assi chamado por tener sido feito puls menistros de l steriores de la Almanha i de la Ounion Sobiética), Fráncia i Anglaterra antes stában an negociaçones cula Ounion Sobiética, mas, nun deseiában ''[[de fato]]'' ua aliança, al cuntrário de la Almanha. L acuordo nun solamente garantie la neutralidade de la Ounion Sobiética ne l causo de la Almanha ambadir outros países – ua beç que naquel momiento Hitler nun tenerie cundiçones de lhuitar an dues frentes –, cumo ua parte secreta de l acuordo stablecie que la Polónia serie ambadida i debedida antre las dues poténcias. Hitler ampeçou a eisigir de la Polónia un acuordo comercial germano-polaco que ancluie la custruçon dua lhinha ferrobiária i la melitarizaçon de [[Dantzig]], ne l que fui negado pula Polónia. Pouco tiempo depuis an 1º de Setembre de 1939, tropas alemanas ambadírun l território polaco pul oeste, sendo seguidas pulas tropas russas que an 17 de setembre de 1939, ambadírun l lhado lheste, an menos dun més, l precário eisército polaco fui derrotado, ls gobiernos de la [[Anglaterra]] i [[Fráncia]] antregórun ultimatos a la Almanha, abisando que deberie retirar sues tropas de la Polónia, nun houbo repuosta i an 3 de setembre declarórun guerra a la Almanha, ampeçaba la Segunda Guerra Mundial. === La Segunda Guerra Mundial === {{AP|[[Segunda Guerra Mundial]]}} ==== Las Cunquistas alemanas ==== [[Fexeiro:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|right|thumb|[[Benito Mussolini]] i [[Adolf Hitler]].]] Ls purmeiros anhos de la guerra caratelízan-se pula rápida oufensiba i bitória de la Almanha. Outelizando la stratégia de la ''[[Blitzkrieg]]'' (Guerra-Relámpago) nas lhinhas de defesa adbersairas, ne l ampeço ls tanques blindados abançában (''Panzers''), apoiados pula abiaçon (''Lhuftwaffe''), an seguida benian a las tropas de acupaçon, cunsulidando la bitória almana, passado domináren la Polónia, ls almanes cunquistórun ls seguintes países:<ref name="Stória Global Brasil i Giral">''Stória Global Brasil i Giral''. Belume solo. Gilberto Cotrin. ISBN 978-85-02-05256-7</ref> * ''[[Dinamarca]]'' (9 de abril de 1940): ls almanes outelizórun un poderoso ataque cumbinando fuorças nabales, árias i terrestres. * ''[[Houlanda]]'' (15 de maio de 1940): la família rial fugiu pa Lhondres, formando un gobierno ne l eisílio pa cordenar la rejisténcia contra ls almanes. * ''[[Bélgica]]'' (28 de maio de 1940): cula rápida chegada de l eisércitos almanes, ls eisércitos angleses i franceses que cumbatian ne l norte de l território belga fúrun oubrigados a retirar-se pul porto de Dunquerque, miles de franceses fúrun pesos i quaije todo l eiquipamiento melitar anglés i francés fui tomado puls almanes. * ''[[Noruega]]'' (10 de júnio de 1940): las tropas norueguesas fúrun bencidas pula superioridade de l armamientos nazis. L rei de la Noruega fugiu pa Lhondres, i l poder fui antregue pa [[Bidkun Quisling]], xefe de l Partido Fascista noruegués. La dominaçon de la Dinamarca i Noruega era ua stratégia melitar pa ambiar l fierro disses países a las andustrias de armas. * ''[[Fráncia]]'' (14 de júnio de 1940): l ataque ampeçou an 5 de júnio de 1940, cuntornando las defesas de la Lhinha Maginot, ls almanes ambadírun la Fráncia i acupórun Paris, parte de l território francés quedou diretamente sob l cuntrole nazi, anquanto na outra parte formou-se un gobierno que colaborou cun ls almanes, quemandado pul marechal Pétain i sediado na cidade de Bichy. An ouposiçon al gobierno de Bichy l grupo Franceses Lhibres lhiderados pul general Charles de Gaulle repersentaba la rejisténcia francesa al nazismo. An agosto de 1940, la Lhuftwaffe ampeçou ls bumbardeiros a las cidades anglesas, Lhondres ye bumbardeada diariamente, cula antençon de esto porbocar sue rendiçon. L purmeiro-menistro de la Anglaterra deixaba de ser Chamberlain i passou a ser [[Winston Churchill]]. La defesa de la Anglaterra fui feita pula Fuorça Ária Rial, la [[RAF]], que demunstrou ser superior á Lhuftwaffe. ==== Antrada de la Ounion Sobiética i de l Stados Ounidos ==== [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1987-0703-507, Berlin, Reichstagssitzung, Rede Adolf Hitler.jpg|thumb|lheft|250px|[[Adolf Hitler]] durante sou çcurso al Reichstag declarando guerra als [[Stados Ounidos de la América]].]] An 22 de júnio de 1941 ls eisércitos almanes, apoiados por húngaros, finlandeses i eitalianos na chamada [[Ouperaçon Barbarossa]] ó Barba Ruiba ambadiran la Ounion Sobiética, rompendo cul pato de nó-agresson, ua atitude yá sperada, an Mein Kampf Hitler yá abisou que deseiaba ambadir la Ounion Sobiética<ref>''Mein Kampf''. Pág. 187.</ref> i an 31 de júlio de 1940 yá habie ampeçado ls prainos cuncretos pa la ambason. Hitler staba cumbencido de la anferioridade de l Eisército Burmeilho debido a la batailhas que este trabou antes i fui derrotado (ambora passado estas batailhas l eisército burmeilho tenga melhorado muito). An 7 de dezembre de 1941, l Japon atacou la base amaricana de [[Pearl Harbor]], ne l [[Habaí]], ampeçando la guerra contra ls Stados Ounidos. Por cunsequéncia formórun-se dous grandes blocos an cunflito: las [[Poténcias de l Eixe]] (formado zde 1940, cujos percipales repersentantes éran Almanha, Eitália i Japon) i las [[Poténcias Aliadas]] (cujos percipales repersentantes ne l ampeço éran Anglaterra i Fráncia).<ref name=" Stória Global Brasil i Giral"/> Na frente ouriental contra la Ounion Sobiética, Hitler cuncentrou cerca de 65% de l eisército alman, sou melhores eiquipamientos melitares i las tropas de eilite nazis, la antençon era dominar las cidades de Lheningrado, al norte, Moscobo ne l centro i Stalingrado ne l sul, por séren las regiones mais populosas, andustrializadas i ricas de la Ounion Sobiética i centro simbólico i político de l poder quemunista. Nessa lhuita morrírun mais de 20 milhones de sobiéticos, de ls quales la metade era cebil. An setembre de 1942, tropas blindadas de l eisército alman quemandadas pul general [[Friedrich bon Paulus]] ampeçórun la [[Batailha de Stalingrado]], dominórun grande parte de la cidade, mais habie muitos focos de rejisténcia, anque de la einorme deficuldade an antrar na cidade, Hitler ourdenou las tropas pa nun retrocedíren. Paulus pediu zesperadamente refuorços, mas Hitler nun atendiu, depuis de perdéren 300.000 suldados, ls almanes rénden-se an febreiro. A partir de maio de 1942, ua grande contra-oufensiba de l Eisército Burmeilho resultou na rendiçon de las tropas alemanas an febreiro de 1943. Pula purmeira beç na guerra l eisército alman habie perdido, i sou eisército fúrun oubrigados a rendir-se. Depuis de la batailha de Stalingrado, l eisército burmeilho tomou la einiciatiba de ls ataques i fui cunquistando ls territórios cuntrolados puls nazis: Finlándia, Bulgária, Hungrie, Roménia, Polónia i Checoslobáquia. An 1942 ampeçórun ls bumbardeios aéreos angleses i norte-amaricanos nas cidades alemanas, sue antensidade fui oumentando até 1945. Als poucos la abiaçon aliada çtruie las redes de quemunicaçon i las zonas petrolíferas nazis, paralisando la andústria bélica almana. La Almanha ampeçou á outilizar sues armas mais modernas: l abion a jato i l míssil balístico B2, alguns deilhes atengiran la cidade de Lhondres, fazendo grandes stragos.,<ref name="Ansino fundamental i médio">''Sistema didático de ansino. Ansino fundamental i médio''. Geografie, Stória, Biologie, Física, Química, Anglés. Ansino an 3D. Eiditora Silbanelli (0800-908057).</ref> Ne l die 6 de júnio de 1944, las tropas aliadas zambarcórun na [[Normandia]] (Fráncia) i ampeçórun antenso ataque ás tropas alemanas. Esse die quedou coincido cumo l Day D ó [[Die D]] (Die de la Decison), la rejisténcia francesa çtruiu puontes i postes telgráficos i sabotou stradas anfraquecendo un contra-ataque alman mais poderoso, la Fráncia fui lhibartada, ls norte-amaricanos cuntinórun abançando por território alman na frente oucidental, anstourando toque de recolher i racionamiento de quemido nas cidades, anquanto l Eisército Burmeilho abançaba pul frente ouriental. [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 146-1972-025-12, Zerstörte Lagerbaracke nach dem 20. Juli 1944.jpg|lheft|thumb|200px|La cabanha de la cunferéncia depuis de la spluson, an 20 de júlio.]] An [[20 de Júlio]] de 1944 acunteciu l [[Atentado de 20 de júlio|atentado]] contra Hitler drento de l [[Wolfsschanze]], l Quartel General Secreto de Hitler na [[Prússia Ouriental]], la ''[[Toca de l Lhobo]]''. L plano fui ourganizado por un grupo de oufeciales de l ''[[Wehrmacht]]'', lhiderados pul Coronel Conde [[Claus bon Stauffenberg]] cumo parte dun [[golpe de stado]] baseado na chamada ''[[Ouperaçon Balquíria]]''. Stauffenberg lhebou ua bomba nua mala pa ua reunion de lhideranças i la deixou próssima de Hitler.<ref>''Secret Plot to Kill Hitler'' (an [[Léngua pertuesa|pertués]]: ''Praino Secreto pa Matar Hitler''), documentário de la [[Discovery Channel]], [[2004]]-[[2005]]</ref> Ls cunspiradores querien assinar un acuordo de [[cessar fuogo]] cula [[Gran-Bretanha]] i ls [[Stados Ounidos]] i cuncentrar todas las tropas almanes na guerra contra la [[Ounion Sobiética]]. Antretanto, Hitler habie subrebidido i mais tarde çcubriu la lhista de cunspiradores. 5000 pessonas fúrun presas, i 200 eisecutadas, ancluíndo l coronel Stauffenberg. A la medida que ls países acupados pula Almanha fúrun lhibertados puls aliados, fúrun çcubiertas ls crimes cometidos puls nazis ne ls campos de cuncentraçon i stremínio: cerca de 6 milhones de judius morrírun nesses campos, pa alhá de outras minories raciales i einimigos de l regime. Ls crimes cometidos pula Almanha nazi stan antre ls maiores cometidos na stória de la houmanidade.<ref name="Ansino fundamental i médio"/> === La fin de la Almanha nazi === [[Fexeiro:Swastika blasted from the Nazi party rally grounds - Nuremberg (1945).gif|thumb|right|600px|Momientos finales - [[Nuremberga]].]] Mesmo delantre de las derrotas tanto na frente ouriental contra la Ounion Sobiética quanto na Frente Oucidental contra la Anglaterra i Stados Ounidos, la Almanha nazi nun se rendie, la amprensa de Goebbels afirmaba que anque de las atuales derrotas, la bitória final serie de la Almanha. Tribunales nazis oubrigórun la populaçon cebil a lhuitar. An 25 de abril de 1945, Berlin staba totalmente cercada puls sobiéticos. An 30 de abril, Hitler i sue mulhier Eva Braun, matórun-se ne l [[Fuhrerbunker]], l bunker de Hitler an Berlin, mesmo assi, Hitler nun demunstrou arrependimiento ó çcrença na eideologie nazi, tenendo afirmado an sou testamiento: <blockquote>You ancarrego ls lhíderes deste paíç i sou pobo a rejistir amplacablemente al ambenenador ounibersal de todas las naciones, l pobo judiu anternacional.<ref>''Colour of War (Las Quelores de la Guerra). Decumentário cun bídeos an quelores de la Segunda Guerra Mundial i relatos de suldados i cebiles. Apersentado na [[TB Scuola]]. [[2009]].''</ref> </blockquote> Hitler apartou sou cargo de Fuhrer an Chanceler, que se tornou Joseh Goebbels i Persidente que se tornou [[Karl Donitz]]. An 1 de maio Goebbels i sue família tamien cometerian suicídio. Ne l die 8 de maio de 1945, acunteciu la rendiçon ancundecional de la Almanha, ne l que ye cunsidrado l ''Die de la Bitória na Ouropa'',<ref>Kegan, John (1989), The Second World War, Glenfield, Auckland 10, New Zealand: Hutchinson.</ref> an que ls partidários de l nazismo cuntinássen lhutando por mais ua sumana.<ref>''Atlas Segunda Guerra Mundial'' Dabid Jordan i Andrew Wiest. Cumpuosto de 3 Belumes. ISBN 978-85-7556-944-3</ref> [[Fexeiro:Nuremberg-1-.jpg|thumb|lheft|180px|Ls acusados ne ls bancos de l réus ne ls Julgamientos de Nuremberg. [[Heirmann Göring]] puode ser bisto na borda squierda na purmeira fila de bancos.]] Antre ls anhos de 1945 i 1946, anstalou-se an Nuremberg un tribunal melitar anternacional, que cundenou ls percipales lhíderes nazis por crimes contra la houmanidade, onze deilhes fúrun cundanados a la muorte por anforcamiento, l percipal albo de l Menistério Público fui [[Heirmann Göring]] cunsidrado l mais amportante subrebibente oufecial de l Terceiro Reich.<ref name="Nazis on Trial"/> La muorte de Hitler i la queda de la Almanha nazi nun seneficou, mas la fin de la eideologie nazi, bisto que esta subrebibe até ls tiempos atuales, mas repersentou la fin de las pretensones heigemónicas de la Almanha. == Znazeficaçon de la Almanha == {{AP|[[Znazeficaçon]]}} Passado la derrota de la Almanha, ls Aliados buscórun la lhimpeza de la sociadade, cultura, amprensa, justícia i política de la Almanha i de la Áustria de toda anfluéncia nazi. An Janeiro de [[1946]] l Cunseilho de Cuntrole de l Aliados debediu la Almanha an 4 zonas cuntroladas puls países bitoriosos [[Stados Ounidos]], [[Reino Ounido]], [[Fráncia]] i [[Ounion Sobiética]],<ref>''Geografria Geografie Giral i de l Brasil'' (Pág. 282). Belume Solo. Lhúcia Marina i Tércio. Eiditora Ática. ISBN 978-85-08-10914-2.</ref> esses países gobernórun la Almanha de 1945 até 1948. Acuntecírun detençones maciças, cuntablizando solamente nas zonas oucidentales cerca de 182.000 prisioneiros, de ls quales an [[1 de Janeiro]] de [[1947]] cerca de 86.000 fúrun lhibartados. == Refréncias == <references/> [[Catadorie:Almanha Nazi]] [[Catadorie:Stória de la Almanha]] [[Catadorie:Segunda Guerra Mundial]] g15ixv3hxvf7cghc0szl29zix00ues1 108195 108194 2026-08-28T08:33:43Z ~2026-46122-75 15490 108195 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Paíç|nome_natibo=Reich Alman<br>(1933–1943)<br>Deutsches Reich|nome_lhargo_cumbencional=‎|eimaige_bandeira=Flag of Germany (1935–1945).svg|eimaige_brason=Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg|hino="Das Lied der Deutschen"<br>[[Fexeiro:Das_Deutschlandlied.ogg|center|noicon]]<br>"Horst-Wessel-Lied"<br>[[Fexeiro:Песня Хорста Весселя.ogg|center|noicon]]|çcriçon_bandeira=Bandeira de la Almanha Nazi|çcriçon_brason=Brason de Armas|legenda_bandeira=Bandeira|legenda_brason=Brason|lhocalizaçon=Greater German Reich (1942).svg|capital=[[Berlin|Berlin]]|lhéngua_oufecial=[[Lhéngua Alman|Lhéngua Alman]]|meior_cidade=Berlin|tipo_gobierno=Stado Fascista|títalo_xefe1=1933–1934|nome_xefe1=[[Paul von Hindenburg|Paul von Hindenburg]]|títalo_xefe2=1934–1945|nome_xefe2=[[Adolf Hitler|Adolf Hitler]]|títalo_xefe3=1945|nome_xefe3=[[Karl Dönitz|Karl Dönitz]]|ária_total=1939 633,786 km² 1940 823,505 km²|populaçon_stimada=1939 - 79,375,281<br>1940 - 109,518,183|moneda=Reichsmark}} '''Almanha''' Nazi ó '''Terceiro ''[[Reich]]''''' (ouficialmente zde [[1943]] '''Grande Reich Alman''') ye l nome que se dá al período durante l qual bigorou na [[Almanha]] l regime de [[Adolf Hitler]] i de l [[Partido Nacional Socialista Alman de l Trabalhadores]] (NSDAP ó Partido Nazi), que stableciu un [[Totalitarismo|regime totalitário]] que eisistiu de [[1933]] la [[1945]], tornando l stado nua grande [[poténcia]] ouropeia. L nome ''Terceiro Reich'' denomida l período stórico de la eisisténcia de la Almanha Nazi. Ben na sequéncia de l [[Sacro Ampério Romano-Germánico]] (dezido l ''I Reich'') i de l [[Ampério Alman]] ([[1871]]-[[1918]]) cumo l ''II Reich''. Esto fui feito pa sugerir un regresso glorioso de la Almanha anterior a la [[República de Weimar]] anstourada an 1919, mas que nunca fui dissolbida oufecialmente pul nuobo regime. == Stória == === La Chubida de la Almanha nazi === Fatores cumo l ampeço de la [[Grande Depresson]] ([[1929]]), [[zamprego]] maciço, las houmilhaçones de l [[Tratado de Bersalhes]] ([[1919]]) i l çcontentamiento social cul regime democrático eineficaç, l apoio de l pobo alman als partidos socialistas i l miedo dua reboluçon [[Socialismo|socialista]], lhebou la alta [[burguesie]] almana, [[ampresário]]s i l [[clero]] la apoiórun la [[strema dreita]] de l [[spetro político]], outando por stremistas de partidos cumo l [[Partido Nazi]]. De 1925 a 1930, l gobierno alman passou dua democracie pa un regime cunserbador-nacionalista de l persidente i heirói de la [[Purmeira Guerra Mundial]] [[Paul von Hindenburg]], que se oupuso a la natureza lhiberal democrática de la [[República de Weimar]].<ref>Mary Fulbrok. The Divided Nation: A Story of Germany, 1918-1990. Oxford UP, 1992, 45</ref> L partido que apoiou un stado mais outoritário, fui l ''Partido Popular'' (l ''Deutschnationale Volkspartei'', ''DNVP'' ó "Nacionalistas"), mas depuis de 1929, cada beç mais, l público passou a apoiar ls nacionalistas mais radicales. Nas eileiçones de [[1928]], quando las cundiçones eiquenómicas tenien melhorado passado la fin de la hiperanflaçon de 1922-23, ls nazis ganhórun solo 12 lhugares ne l Reichstag. Passado la [[Crise de 29]], nas eileiçones de 1930, eilhes ganhórun 107 lhugares, tornando-se l segundo mais grande partido parlamentar. Passado las eileiçones de Júlio de 1932, ls nazis tornórun-se l mais grande partido ne l Reichstag, cun 230 lhugares. Mas l Partido Nazi nun cunseguiu ua maiorie parlamentar até la nomeaçon de Hitler cumo chanceler. Hindenburg mostrou-se relutante an dar qualquiera seneficatibo poder pa Hitler, mas l ex-chanceler [[Franz von Papen]] i Hitler trabalhórun nua aliança antre ls nazis i l DNVP cula antençon de criar un regime outoritário i ourganizado: a fin de cuntrolar Hitler, fui nomeado un gabinete menisterial, que permitirie que Hitler assumisse l cargo de chanceler sujeito al cuntrolo de l cunserbadores tradecionales, sendo ls nazis serien ua minorie ne l gabinete. Passado tentatibas de l General [[Kurt von Schleicher]] pa formar un gobierno biable falhou, bon Schleicher colocou presson an Hindenburg atrabeç de sou filho [[Oskar von Hindenburg]] pa eileger Hitler chanceler, bien cumo antrigas de ex-chanceler [[Franz von Papen]], lhíder de l Partido de l Centro Católico, assi an 30 de Janeiro de 1933 Adolf Hitler fui nomeado [[chanceler de la Almanha]] (''Reichskanzler'') por Hindenburg (la [[Machtergreifung]]). Mas l ganinete menisterial serie an seguida dissolbido por Hitler. Ambora ls nazis tubíssen ganhado la maior parte de ls botos nas dues eileiçones gerales de l Reichstag an 1932, nun tenien maiorie, i solo ua fraca maiorie ne l parlamiento aceitaba sues perpuostas, l DNVP-NSDAP. Na nuite de 27 de Febreiro de 1933 l eidifício de l Reichstag fui ancendiado i l houlandés quemunista [[Marinus van der Lubbe]] fui ancontrada ne l anterior de l eidifício. El fui preso i acusado de ampeçar l ancéndio. L eibento tubo un eifeito eimediato subre miles de anarquistas, socialistas i quemunistas an todo l Reich, muitos deilhes fúrun ambiados pa l [[campo de cuncentraçon de Dachau]]. L público quedou preacupado que l ancéndio serie un senhal pa ampeçar ua reboluçon quemunista. Durante l próssimo anho, l Partido Nazi eileminarie toda la ouposiçon. Ls quemunistas yá tenien sido proibidos passado l ancéndio de l Reichstag. Ls social-democratas (SPD), anque de l sfuorços pa apaziguar Hitler, fúrun proibidas an Júnio. An Júnio i Júlio, ls Nacionalistas (DNVP), de l Partido Popular (DVP) i Partido de l Stado (DStP) fúrun çmantelados. L Partido de l Centro Católico, dissolbiu-se an 5 Júlio de 1933. An 14 de Júlio de 1933 la Almanha fui oufecialmente declarado un stado de [[partido solo]] por un decreto-lhei: <blockquote>L Partido Nacional-Socialista de l Trabalhadores Almanes custitui l solo partido político de la Almanha.<br />Aquel que tentar manter ó formar un nuobo partido será punido cun trabalhos fuorçados por trés anhos ó cun prison de seis meses a trés anhos, se la açon nun stubir sujeita la penalidade maior, an cunformidade cun outros regulamientos.<ref>''Cunspiraçon i Agresson de l Nazis'', III, pág. 962 (Decumientos de Nuremberg 1388-PS)</ref> </blockquote> L Reichstag aprobou an 24 de Maio de 1933 l Ato de Outorizaçon pul qual trasmitie sues funçones lhegislatibas al poder eisecutibo - ne l causo Hitler. Durante l regime nazi l Reichstag reuniu-se an torno de 12 bezes, nunca sustentou debates, botaçones, ó çcursos – cun eiceçon de l de Hitler –, tenendo aprobado solamente quatro lheis (La Lhei de Recustruçon de 30 de Maio de 1934 – ne l qual abolie la outonomie de l stados de la Almanha –, i las trés lheis anti-semitas de Nuremberg an 15 de Nobembre de 1935). Einúmeros menistérios deixórun de se reunir ne l regime nazi – ambora cuntinássen eisistindo na teorie – cumo l Cunseilho Secreto de l Gabinete (Geheimer Kabinettsrat) i l Cunseilho de Defesa de l Reich (Reichsberteidigungsrat), cujas funçones passórun á ser eisecutada por Hitler.<ref name="Terceiro Reich">''[[Chubida i queda de l Terceiro Reich]] Triunfo i Cunsulidaçon 1933-1939''. Belume I. [[Willian L. Shirer]]. Traduçon de Pedro Pomar. Agir Eiditora Ldta., [[2008]]. ISBN 978-85-220-0913-8</ref> Cula muorte de l Hindenburg an 2 de Agosto de 1934, Hitler fundirie ls cargos de ''Reichspräsident'' i ''Reichskanzler'' ne l nuobo títalo ''[[Fuhrer]] und Reichskanzler'', tornando-se xefe de las fuorças armadas, anton l eisército passou a prestar un juramiento de fidelidade a Hitler. An Outubre de [[1933]], la Almanha retirou-se de la [[Sociadade de las Naciones]], ua ourganizaçon que Hitler çprezaba. === La "Reboluçon Nazi" i la nazeficaçon de la cultura === Hitler denominou sue chubida i l porcesso pa remoçon de l judius de la sociadade almana de "reboluçon".<ref>Richard Eibanes, The Coming of the Third Reich (New York: Penguin Books, 2003), 441</ref> La Bandeira de la República de Weimar fui sustituída pula bandeira de la [[suástica]] de l partido nazi ne l die 15 de Setembre de 1935. An 22 de Setembre de 1933 fui criada la Cámara de Cultura de l Reich, cula antençon de nazeficar la cultura, sob l quemando de l dr. Goebbels, "A fin de lhebar a cabo ua política de cultura almana, ye perciso ounir ls artistas de todas las sferas nua ourganizaçon fuorte sob la direçon de l Reich. L Reich debe nun solamente detreminar las lhinhas de l porgresso mental i spritual, mas tamien ourientar i ourganizar las profissones". siete subcámaras fúrun criadas pa ourientar i cuntrolar toda la cultura: amprensa, guapas-artes, lhiteratura, música, cinema i rádio. Todos ls profissionales dessas árias fúrun oubrigados la associáren-se a las cámaras, que podien spulsar ó recusar pessonas por "falta de cunfiança política", ó seia, que nun éran adetos de l nazismo, ampedindo-las de eisercíren sues profissones.<ref name="Terceiro Reich"/> === La Heigiene racial i medidas racistas de la Almanha nazi === {{AP|[[Nazismo i raça]]}} Ua de las caratelísticas mais marcantes de la Almanha nazi fúrun sues lheis racistas contra ls judius. La heigiene racial de la Almanha fui baseada nas eideias de [[Arthur de Gobineau]], [[ougenie]] i [[darwinismo social]]. Tales eideias aplicában a la "subrebibéncia de l mais fuorte" als seres houmanos, dezien que ls almanes pertencian a la [[raça superior]] i que las "raças anferiores" deberian ser sterilizadas. Ls judius, an special, éran cunsidrados ua raça peligrosa, respunsable por bários males de la Almanha. Ambaixo ua narraçon dun filme de Propaganda Nazi contra ls judius: <blockquote>Eilhes [ls judius] cuntaminórun ls negócios almanes, biolentórun la cultura almana, degradórun nuossa lhiteratura, anfiltrórun-se an nuossos triatos, scrabizórun nuossa amprensa, arruinórun la lhei, ambenenórun la eiquenomie almana. An todos ls setores de la bida almana, eilhes çtruírun la decéncia i la eisséncia de l que ye alman por meio de la ganáncia i de la eirresponsablidade aprobeitadora.<ref name="Nazis on Trial">''Nuremberg Nazis ne l banco de ls Réus'' (ne l oureginal an anglés ''Nuremberg - Nazis on Trial)''. Decumentário de la [[BBC]]. [[1996]].</ref> </blockquote> Las purmeiras bítimas desta política fúrun aleijados i pessonas cun porblemas mentales (chamadas "bidas andinas de séren bibidas") nun porgrama de [[eutanásia]] oubrigatória chamado [[Aktion T4]], mas passado l sermon de l bispo católico de [[Münster]] [[Clemens August von Galen]] contra l Aktion T4,<ref>Peter Löffler (Hrsg.): Bischof Clemenes August Graf von Galen – Akten, Briefe und Predigten 1933–1946. Ferdinand Schöningh, Paderborn/Munchen/Wien/Zurich, 2. Aufl. 1996, S. 874 ff. ISBN 3-506-79840-5</ref> houbo un grande clamor público contra l porgrama, anton Hitler l finalizou,<ref>Winfried Suß: ''Bischof bon Galen und die nationalsozialistische „Euthanasie".'' In: zur debatte 2005, S. 18 f. [http://www.kfzg.de/Downloads/Kirche_ein_Krieg.pdf Onlineausgabe]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> mas, na berdade, ls assassinatos cuntinórun. Ls judius fúrun sujeitos a ua biolenta óndia de porpaganda difamatória. Las [[Leis de Nuremberg]] de 1935 ampedian que almanes i judius se casássen, estes perdírun sou statuto de cidadanos almanes i fúrun banidos de qualesquiera lhugares na funçon pública, de eisercer profissones ó de tomar parte na atebidade eiquenómica. Ls stablecimientos tenian placas que dezien que proibie la antrada de judius. An [[25 de Júlio]] de 1933 fui decretada a la lhei de sterilizaçon oubrigatória pa ls judius i outras raças cunsidradas anferiores, que sterilizou an torno de 400.000 pessonas.<ref>{{cite web |outhor=Piotrowski, Christa |title=Dark Chater of Amarican Story: U.S. Court Battle Ober Forced Sterilization |date=2000-07-21 |work=CommonDreams.org News Center |url=http://www.commondreams.org/biews/072100-106.htn |acessdate=2008-03-23 }}</ref> A partir de [[1941]], ls Judius fúrun oubrigados a ousar la [[streilha de Dabide]] an público, pa séren facilmente recoincidos i cunsidrados "anferiores". Antre Nobembre de 1938 i Setembre de 1939, mais de 180.000 judius fugírun de la Almanha; sue propiadade fui cunfiscada pul Stado. A partir de 1939 ls judius passórun a a ser mandados pa campos de cuncentraçon, que ne l ampeço éran outelizados solo pa prender ls einimigos de l regime nazi. Mais de 1.000 campos de cuncentraçon aparecírun ne ls países acupados pula Almanha nazi. [[Fexeiro:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg|thumb|lheft|200px|[[Campo de cuncentraçon]] de [[Buchenwald]]. Die de la lhibartaçon an [[16 de Abril]] de [[1945]]. Ne l segundo andar de l belixe, l sétimo a cuntar de la squierda ye [[Elie Wiesel]], l [[Prémio Nobel de la Paç]] de [[1986]].]] Antre 1939 i 1945, ls campos de cuncentraçon tórnan-se [[Campo de stremínio|campos de stremínio]], la [[SS]], ajudada puls gobiernos i colaboracionistas de ls países acupados, sistematicamente assassínan antre 11 i 14 milhones de pessonas, ancluindo cerca de seis milhones de judius, l plano de stermínio de l judius era chamado de "[[Seluçon Final]]" (''Endlösung der Judenfrage''). Muitos fúrun outelizados cumo [[cobaia]]s an [[Spriéncias médicas nazis|speriéncias científicas]]. Muitos tamien morrírun de fame i malinas anquanto trabálhan cumo scrabos (por bezes, an benefício de ampresas pribadas almanes debido al baixo custo deste trabalho). A la par culs judius fúrun assassinados [[polaco]]s (mais de trés milhones de bítimas), quemunistas ó dissidentes políticos, ls nembros de grupos de rejisténcia, católicos i protestantes oupositores, [[Homossexuales na Almanha Nazi|homossexuales]], [[cigano]]s, deficientes físicos mentales, prisioneiros de guerra sobiéticos (possiblemente cerca de trés milhones), [[teçtemunhas de Jeobá]], sindicalistas, i pacientes psiquiátricos. Este [[genocídio]] quedou coincido cumo [[Houlocausto]] i fui planeiado i ourdenado por lhíderes nazis, cumo [[Heinrich Himmler]]. Pa cuntinar a aplicar la "Seluçon Final" fui rializada la ''Cunferéncia de Wannsee'', acerca de Berlin, an 20 de Janeiro de 1942, cun quinze altos funcionários nazis, lhiderada por [[Reinhard Heydrich]] i [[Adolf Eichmann]]. La ata desta reunion fornece la mais clara eibidéncia de planeamiento pa l Houlocausto. Un de ls maiores campos de stremínio an massa fui [[Auschwitz-Birkenau]]. Hitler nunca bejitou ls campos de cuncentraçon i estes assassinatos nun se tornórun públicos até la derrota de la Almanha nazi. === La Eiquenomie de la Almanha nazi === Ne ls purmeiros anhos de l regime nazi la Almanha recuperou-se i creciu eiquenomicamente debrebe, l que fui cunsidrado "un milagre" por muitos eiquenomistas. L zamprego de 1920 i de l ampeço de 1930 fui reduzido, an 1932 éran seis milhones de zampregados, pa menos dun milhon an 1936. La porduçon nacional creciu 102%, de 1932 a a 1937, i la renda nacional dobrou. An 1933 la política eiquenómica nazi ditada pul Menistro de la Eiquenomie dr. Schacht – ua beç que Hitler çpreza eiquenomie – querie deminuir l zamprego por meio de la spanson de obras públicas i de l stímulo a la ampresas pribadas. L crédito gobernamental fui fornecido pula criaçon de fondos speciales de zamprego, cuncediu-se eisençon de ampuostos a las ampresas que oumentássen l amprego i sous gastos de capital. La percipal base de la recuperaçon almana fui l rearmamiento, pa l qual la ditadura nazi derigiu sue fuorça eiquenómica, la andústria i l trabalho a partir de 1934. Sendo coincido cumo ''Wehrwirtschaft'' (Eiquenomie de Guerra), que debie funcionar an tiempos de paç i guerra i ne l período que antecede a la guerra.<ref>''Basic Fats fur la Story of German War and Armament Eiquenomy''. Citado an ''Cunspiraçon i Agresson de l Nazis'', I, pág. 350 (Decumientos de Nuremberg 2353-PS)</ref> Un plano de quatro anhos fui criado an [[1936]] pa cunquistar a outo-suficiéncia an causo de [[guerra]], la fuorça aérea ([[Luftwaffe]]), proibida zde [[1919]], fui recustituída, tubo eigualmente ampeço la recustruçon de la [[Marina]] almana. Hitler reantroduziu l [[serbício melitar]] oubrigatório an [[1935]], passado la deboluçon de la [[Bacia heidrográfica|bacie]] de l [[Sarre]] (riu na [[Fráncia]] i Almanha, sob admenistraçon de la [[Lhiga de las Naciones]] zde l final de la [[Purmeira Guerra Mundial]]). [[Fritz Sauckel]] era l respunsable pul fornecimiento de mano-de-obra strangeira pa la andústria almana, percipalmente la andústria de armamientos, l númaro de trabalhadores era defenido por Hitler i [[Albert Speer]], Menistro de l Armamiento. La ouparaçon de scrabizaçon recrutou 5 milhones de pessonas de outros países, de las quales solo 200.000 fúrun de buntade própia. Fui la maior ouparaçon de trabalho scrabo de la stória.<ref name="Nazis on Trial"/> === L Porgrama atómico de la Almanha nazi === [[Fexeiro:Heisenberg 10.jpg|190px|thumb|Werner Kerl Heisenberg, xefe de l porgrama nuclear de la Almanha an 1927]] La Almanha nazi fui l purmeiro paíç a tenr un porgrama pa criar la Bomba atómica, xefiado por [[Werner Karl Heisenberg]], ua beç que muitos cientistas que fornecírun l coincimiento pa la sue criaçon éran almanes, mas, dentre estes cientistas, muitos cumo [[Albert Einstein]] éran judius, tenendo scapado de la Almanha. L miedo de la tecnologie nuclear ser ousada puls nazis era tan grande, que na [[Fráncia]] l porjeto de pesquisa nuclear fui paralisado assi que la Segunda Guerra Mundial ampeçou. L porjeto pa la custruçon de la bomba ne ls [[Stados Ounidos]] fui zambolbido cula maior rapideç possible, temendo que ls nazis cunseguíssen la bomba purmeiro. Mas stima-se que ls almanes téngan porduzido menos de 5% de l neçairo pa la custruçon de la bomba, l fato de que la bomba nun poderie ser custruída antes de 1945, zeantressou Hitler que querie armas custruídas l mais debrebe possible,<ref>''La Química de l Poder''. Apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]]</ref> ambestindo pouco ne l porgrama. Alguns acradítan que se ls nazis tubíssen cunseguido la bomba atómica nun la outelizarian solamente cumo arma de guerra, mais tamien pa promober "[[Houlocaustos nucleares]]". === La Eiquenomie de debisas i Eimigraçon na Almanha nazi === La Almanha nazi al cuntrário de outras ditaduras, cumo la [[Ounion Sobiética]], nun criou lheis de eiquenomie de debisas i eimigraçon seberas. Las ampresas de turismo arrecadában grandes quanties de la eiquenomie de dibisas. Ls strangeiros, mesmo ls antinazis, podien benir a la Almanha i studar l que quejíssen – cun eiceçon de ls campos de cuncentraçon i de las anstalaçones de l eisército – muitas bezes salindo de la Almanha cun ua "perspetiba melhor" de l nazismo, cumo acunteciu cul político anglés [[Lloyd George]]. De la mesma forma ls almanes podien bejitar ls países democráticos, l gobierno nazi nun parecie preacupado cula possiblidade de estes biráren antinazis.<ref name="Terceiro Reich"/> === La Eiducaçon na Almanha nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 102-17818, Berlin, Olympiastadion, HJ-Kundgebung.jpg|thumb|lheft|190px|Çfile de la [[Mocidade Hitlerista]].]] Na Almanha nazi la eiducaçon pa alhá de trasmetir als alunos l coincimiento teórico, tamien ls treinaba melitarmente i politicamente. An 30 de Abril de [[1934]], [[Bernhard Rust]], fui nomeado Menistro de la Ciéncia, Eiducaçon i Cultura de l Reich, amigo de Hitler i fanático nazi, demetido antes de l cargo de mestre-scuola probincial por deblidades mentales. Las scuolas alemanas fúrun debrebe nazificadas, ls porsores éran defensores ó nembros de l partido nazi, muitos fúrun treinados pa trasmetir la eideologie nazi. La Lhei de l Funcionalismo Cebil de 1937 dezie que ls porsores debian defender las eideias nazis i todos ls porsores jurórun fidelidade la Adolf Hitler. Mais tarde nun se poderie ansinar sin que se tubisse serbido na [[SA]], na Coperaçon de Trabalho ó na [[Mocidade Hitleriana]], ls candidatos a a porsores nas ounibersidades tenien de quedar seis sumanas an ouserbaçon por técnicos nazis i depuis séren apersentados al Menistério de la Eiducaçon que eimitie sues lhicenças pa ansinar. Antes de 1933 las scuolas públicas de la Almanha stában sob l cuntrolo de las cidades i las ounibersidades de l stados, ne l regime nazi todas quedórun submetidas al cuntrole de l menistro de la eiducaçon Rust, que andicaba ls reitores i decanos de las ounibersidades, ls quales éran eileitos formalmente puls porsores de las faculdades. El tamien zeignaba ls derigentes de las ouniones studantis ounibersitárias, a las quales, todos ls studantes debian pertencer, de las ouniones de lhentes, que abrangian todos ls porsores. La Associaçon Nacional-Socialista de l Lhentes Ounibersitários, sob l firme quemando de l nazis cunserbadores, tenie un papel decisibo na seleçon de quien debie ansinar i bereficaçon de se l ansino menistrado staba de cunformidade cul nazismo.<ref name="Terceiro Reich"/> La stória fui falsificada i demudada ne ls lhibros i puls porsores an sues aulas, l Mein Kampf era cunsidrado l manual oufecial de ls eiducadores. L ansino de las "ciéncias raciales" (an alman ''Rassenkunde'') ponia ls almanes cumo la raça superior i ls judius cumo raças anferiores causadoras de bários males de l mundo. L ansino de las ciéncias naturales piorou debrebe, porsores famosos cumo Einstein i Frank na física, Haber, Willstätter i Warburg na química fúrun demetidos ó afastórun-se. Ampeçou a ser ansinado "física almana", "química almana" i "matemática almana", aplicando-se l nazismo an todas las ciéncias possibles. La rejisténcia a la nazeficaçon de la eiducaçon fui relatibamente pequeinha, ua beç que la maiorie de l porsores ne l Segundo Reich i na República de Weimar yá éran anti-democráticos i anti-semitas, an que alguns poucos téngan se demetido i fugido de la Almanha cumo [[Karl Jaspers]], [[Theodor Litt]], [[Karl Barth]] i etc. Mesmo assi, ne ls purmeiros cinco anhos de l regime nazi, stima-se que 2.800 porsores i anstrutores fúrun demetidos, un quarto de l total. L porsor Rudolphe Tomaschek, diretor de l Anstituto de Física de Desdren dixo "La física moderna ye un strumiento judaico pa la çtruiçon de la ciéncia nórdica (…) La berdadeira física ye perduto de l sprito alman (…) Na rialidade, toda la ciéncia ouropeia ye criaçon de l ariano". Johanes Stark, diretor de l Anstituo Nacional Alman de Ciéncias Físicas tamien pensaba dessa forma, dezindo que "ls fundadores de las pesquisas na física moderna i ls grandes çcubridores, de Galileu i Newton até ls pioneiros de la física moderna, fúrun quaije sclusibamente arianos". L porsor Wilhelm Müller, de l Coleijo Técnico de Aachen dixo que la teorie de Einstein fazie parte dua cunspiraçon judaica pa çtruir la ceblizaçon. L porsor Ludwig Bieberback de la Ounibersidade de Berlin, tamien bie Eisntein cumo un mintiroso i acraditaba que solamente a la física ariana era la berdadeira.<ref>Cunforme ye ouserbado nas citaçones de Philipp Lenard, ''Deustche Physik'', perfácio, Wallace Deuel, ''People Under Hitler'', William Ebenstein, ''The Nazi State''.</ref> Depuis de seis anhos l númaro de studantes ounibersitários caiu de 127.920 pa 58.325. Ne ls anstitutos de tecnologie, las anscriçones caíran de 20.474 pa 9.554. An torno de 1937 l nible eiducacional i académico de la Almanha tenie caído debrebe. [[Fexeiro:Joachim von Ribbentrop and Baldur von Schirach crop.jpg|thumb|190px|[[Baldur von Schirach]], xefe de la Mocidade Sterista an 1945.]] Hitler nun acraditaba que las scuolas públicas podíssen nazeficar la mocidade, acraditando que la [[Mocidade Hitleriana]] podisse fazé-lo, neilha ls ninos i moços de 6 a 18 anhos de ambos ls sexos éran ourganizados an bárias de sues formaçones, mas, la Mocidade Hitleriana era un mobimiento jubenil relatibamente pequeinho, an 1932, l alistamiento total tenie solo 107.956, anquanto de l Comité de l Reich de las Associaçones de la Mocidade Almana chegában a a 10.000.000 de moços, l mais grande mobimiento jubenil de l mundo. Hitler nomeou [[Baldur von Schirach]], quier zde 1925 yá era quemandante de la Mocidade Hitleriana, "quemandante de la Mocidade de l Reich Alman" an Júnio de 1933, mais tarde an beç de subordinar-se al Menistério de la Eiducaçon, Schirach passou a a ser respunsable diretamente delantre l Fuhrer. Schirach eimediatamente ourdenou que cinquenta homes de la Mocidade Hitleriana acupássen l Comité de l Reich de las Associaçones de la Mocidade Almana, l xefe de l comité, un antigo general de l eisército prussiano Vogt, i l almirante de la Purmeira Guerra Mundial bon Trotha, persidente de la associaçon fúrun çtituídos i sous cargos zaparecidos. Cientos de pensones pa moços almanes ne l balor de alguns milhones de dólares fúrun cunfiscadas. An 1º de Dezembre de 1936, Hitler decretou ua lhei que stinguie todas las ourganizaçones de moços nó-nazis: <blockquote> "(…) Toda la mocidade almana de l Reich stá ourganizada ne ls quadros de la Mocidade Hitlerina. <br />La mocidade almana, pa alhá de ser eiducada na família i nas scuolas, será ansinada física, anteletual i moralmente ne l sprito de l nacional-socialismo (…) por antermédio de la Mocidade Hitleriana.<ref>''Reichsgesetzblatt'', 1936, Parte I, pág 933. Citado an NCA, III, pág 972-3 (n.p. 1392-PS)</ref> </blockquote> De 6 a 10 anhos, un rapaç fazie un daprendizado pa serbir na Mocidade Hitleriana, chamado de ''Pimpf''. Pa cada moço era dado un lhibro de registro, adonde serie anotado sou progresso na mocidade hitleriana, até sou zambolbimiento de las doutrinas nazis. Als 10 anhos, depuis de passar por testes cunsecutibos de atletismo, acampamiento i stória nazi, recebie l grau de ''Jungvolk'' (Moço Camarada), fazendo l seguinte juramiento: <blockquote>Delantre dessa bandeira de sangre, que repersenta nuosso Fuhrer, juro debotar todas las mies einergies i fuorças al salbador de la nuossa pátria, Adolf Hitler. Stou çpuosto i pronto a dar la mie bida por el, cula ajuda de Dius.</blockquote> Als 14 anhos l rapaç antraba na Mocidade Hitleriana propiamente dita, quedando neilha até ls 18 anhos, quando era trasferido pa la Coperaçon pul Trabalho i l eisército. Na Mocidade Hitleriana ls rapazes recebien treino an doutrinas nazis, artes melitares, acampában, sendo coincidos por ousáren pesadas mochilas i marcháren ne ls fines de sumana. De 10 a a 14 anhos, las rapazas almanas éran alistadas cumo ''Jungmädel'' (Moças Donzelas), sou ouniforme era cumpuosto dua xambre branca, saia azul i meias i çapatos de marcha, sou treino era cumo l de l rapazes. Als 14 anhos las rapazas antrában pa la ''Bund Deutscher Mädel'' ó ''B.D.M'' (Lhiga de las Rapazas Almanas), quedando neilha até ls 21 anhos, alguas bezes las rapazas tamien fazien spriéncias an arte melitar. Na Almanha nazi, daba-se atençon al fato de que l percipal papel de las mulhieres éran geráren filhos sadios, spalhand la "raça ariana". Als 18 anhos las rapazas de las B.D.M prestában un anho de serbício nas fazendas – las ''Land Jahr'', eiquibalente a la Coperaçon de l Trabalho de l rapazes. Sue tarefa cunsistie an ajudar an casa i ne l campo, las moças bibian an pequeinhos acampamientos ne ls çtritos rurales, adonde éran apanhadas por caminones ne l ampeço de la manhana i lhebadas a ls huortos. Tamien habie l Anho de Casa, adonde an torno de quinhentas mil rapazas passában un anho fazendo trabalhos domésticos nun lhar de la cidade. Lhougo surgiran pais reclamando que sues filhas habien angrabidado sin se casar de ls camponeses ó senó, de ls rapazes de la Coperaçon de l Trabalho, que acampamiento quedaba muitas bezes próssimo als de la B.D.M.<ref name="Terceiro Reich"/> Na fin de 1938, la Mocidade Hitleriana tenerie 7.728.259 nembros, antretanto an torno de 4 milhones de moços inda stában fuora de la ourganizaçon, anton, an Márcio de 1939, l regime nazi decretou ua lhei ne l qual todos ls moços debian ser cumbocados pa la Mocidade Hitleriana, de modo aparcido al eisército. Causo ls pais se recusássen a alistar sous filhos, éran submetidos a seberas sentenças de prison, ó sous filhos poderien ser mandados pa uorfanatos ó outros lhocales. Na Almanha nazi fúrun criadas trés tipos de scuolas pa l aperfeiçoamiento de ls melhores studantes ne l nazismo: * Las ''Scuolas Adolf Hitler'', sob la direçon de la Mocidade Hitleriana, recebien ls moços mais promissores de la ''Jungvolk'' cun 12 anhos, adonde quedában seis anhos sob deciplina spartana i perparaçon antensiba pa partecipáren de l partido nazi i de l serbícios públicos. Passado formados éran scolhidos pa ua ounibersidade. Habie dieç Scuolas Adolf Hitler, fundadas depuis de 1937, la percipal era la Akademie de Brunswick. * L ''Anstituto Nacional de Eiducaçon Política'', sob la direçon de la [[SS]], que fornece ls diretores i la maiorie de l porsores, sou oubjetibo ye restablecer la eiducaçon menistrada nas antigas scuolas melitares de la [[Prússia]], a la par culs ansinos de la eideologie nazi. Yá eisistian 31 dessas scuolas antes de la Segunda Guerra Mundial, de las quales, 3 éran pa mulhieres. * Ls ''Castielhos de la Orde'' (Ordens-burgen) sob la direçon de l partido nazi, era la scuola an que era purparada la eilite nazi, feita ne ls castielhos de ls cabalheiros de las Ordes Teutónicas de l [[Seclo XIV|seclos XIV]] i [[Seclo XV|XV]]. Ls Castielhos de la Orde oureginales fúrun baseados ne l percípio de oubediéncia abseluta al Mestre, la ''Ourdensmeister'', i dedicada a la cunquista almana de las tierras slabas de l Ouriente i la scrabizaçon de l natibos. Ls Castielhos de la Orde nazis possuían çciplina i perpósitos aparecidos. Sclusibamente ls moços nazis mais fanáticos éran scolhidos, an giral ls alunos mais graduados de las Scuolas Adolf Hitler i de ls Anstitutos Políticos. Habie quatro castielhos i ls studantes passában sucessibamente por eilhes. L purmeiro de l seis anhos era ampregado nua specializaçon de las "ciéncias raciales" i de outros aspetos de l nazismo. Acentuaba-se l treino de la mente i de la deciplina, sendo la perparaçon física secundária. L segundo anho de l Castielho era l amberso, benido purmeiramente l atletismo i ls çportos, ancluindo chubida de muntanhas i salto de páraquedas. L terceiro Castielho, adonde ls studantes passában aprossimadamente un anho i meio, daba la anstruçon política i melitar. Finalmente quedában an torno dun anho i meio ne l quarto Castielho, de Marienburg, na [[Prússia Ouriental]], l Castielho de la Orde que fura ua fortaleza de ls antigos Cabalheiros Teutónicos ne l [[seclo XV]] acerca de la frunteira polaca, alhá recebien perparaçon política i melitar cuncentrada ne l Lebensraun, la necidade de la Almanha spandir-se por tierras slabas, ua eicelente perparaçon pa ls acuntecimientos de la Segunda Guerra Mundial. === La censura ne ls meios de quemunicaçon === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1989-0821-502, Joseph Goebbels.jpg|190px|thumb|Joseph Goebbels an 1942.]] Ls meios de quemunicaçon ([[amprensa]], [[Rádio (quemunicaçon)|rádio]] i [[cinema]]) éran cuntrolados i censurados pul Menistro de la Propagando dr. [[Joseph Goebbels]]. An 4 de Outubre de 1933 fui decretada la Lhei de Amprensa de l Reich, an que todos ls jornalistas debian ser de nacionalidade almana, tener ascendéncia ariana i nun tener qualquiera tipo de lhaços cun judius. L artigo 4 de la Lhei de Amprensa dezie als jornalistas "nun premetiren ne ls jornales todo (…) que fusse zourientador al público, tendisse a anfraquecer l poderio de l Reich (…) ó oufendisse la honra (…) de la Almanha". Todas las manhanas, ls eiditores de ls jornales diários de Berlin i ls correspondentes de amprensa de la Almanha reunian-se ne l Menistério de la Propaganda adonde l dr. Goebbels ó sous ajudantes, dezie quales notícias debian ser publicadas ó suprimidas. Pa ls jornales de las cidades pequeinhas i ls periódicos, las anstruçones éran ambiadas por telgrama ó correio. Jornales de la Almanha famosos mundialmente fúrun fuorçados a ancerrar por pertencíren la firmas ó pessonas judaicas, cumo l ''Vossische Zeitung'', cumparable al ''New York Times'' i al ''Times'' de Lhondres. De 1933 a 1937 l númaro de jornales deminuiu de 3.607 pa 2.671. Outros jornales cuntinórun a séren publicados passado séren apartados de sous binclos judius, cumo l ''Berliner Tageblatt'' (ambora cerrado an 1937) i l ''Frankfurter Zeitung''. Ls jornales nazis tornórun-se famosos cumo l jornal matutino ''Völksher Beobachter'' i l bespertino ''Der Angriff''. Todo lhibro tenie de ser submetido al Menistério de la Propaganda pa aprobaçon antes que fusse publicado i dibersos scritores eimigrórun de la Almanha, cumo Thomas Mann, por tenéren sues obras proibidas. Debido a la alta censura de l jornales ls mesmos tornórun-se mui ouniformes de forma que sue compra antrou an declínio. La ''Eher Verlag'', la eiditora de l partido nazi, tornou-se ua de las eiditoras mais lhucratibas de l mundo na época, ua beç que ls jornales nazis tenian dous terços de la circulaçon diária de 25 milhones durante la Segunda Guerra Mundial. L rádio era l percipal meio de propaganda de la época i fui ousado cumo strumiento de propagando nazi pul dr. Goebbels por meio de l Departamiento de Rádio de l Menistério de la Propaganda i la Cámara de l Rádio, na Almanha la radiodifuson era monopólio de l Stado (cumo an dibersos outros países), chamada de Cadena de Radiodifuson de l Reich. L cinema al cuntrário de l rádio era un sistema pribado, mais era cuntrolado pul Menistério de la Propaganda i la Cámara de l Cinema, cul oubjetibo de "afastar la andústria (…) de l pensamiento (…) lhiberal (…) i assi, capacita-la a recebir las tarefas (…) de l Stado nacional-socialista". Filmes strangeiros selecionados cuntinában sendo amostrados i fazien muito mais sucesso que ls filmes nazis. === La Preseguiçon a las Eigreijas Cristianas === Ne l'ampeço Hitler habie se demunstrado amistoso culas [[Eigreija]]s Cristianas, i l clero ne l'ampeço de l regime nazi, deseiaba colaborar cul nuobo gobierno. An Mein Kampf Hitler ataca las eigreijas por nun seguíren doutrinas racistas mais defende la colaboraçon de l nazismo culhas afirmando que "un partido político nunca debe (…) perder de bista (…) que un partido puramente político nunca tubo resultado na cunsecuçon dua reforma relegiosa", mas, l punto 24 de l porgrama de l partido nazi adbertie "lhibardade pa todas las religiones, cuntanto que nun custituíssen peligro (…) pa (…) la raça almana, l partido stá a fabor de l [[cristandade positibo]]". Muitos arguméntan que na rialidade l regime nazi pretendie an parte sustituir l cristandade pul [[Mitologie nórdica|paganismo germánico]]. Fui atrabeç de l nazismo que se dou ne l la mais amportante manifestaçon de l paganismo,<ref>N. Micklen, ''L [[Nacional socialismo]] i la [[Cristandade]]' ', [[Lisboua]], [[1940]], p. 28-29''</ref> lhougo passado la bitória eileitoral i la chubida al poder de Adolf Hitler,<ref>Alfred I. Smith eit al. , ''Nazisn: An Assault on Cibilization'', ed. Paassen, Pierre Ban and James Waterman Wise, Nuoba Iorque, Harrison Smith and Robert Haas, 1934, pp. 141, 150, 207, 210.</ref> ne l die 30 de Júlio de 1933 mais de cien mil nazis tenien-se reunido an Eisenach pa declarar querer tornar "la ourige germánica la rialidade debina", restourando [[Odin]], [[Baldur]], [[Freya]], i outros diuses ne ls altares de la Almanha - [[Wotan]] deberie star ne l lhugar de Dius, [[Sigurd]] ne l lhugar de [[Cristo]].<ref>Alfred I. Smith eit al. , ''Nazisn: An Assault on Civilization'', ed. Paassen, Pierre Ban and James Waterman Wise, Nuoba Iorque, Harrison Smith and Robert Haas, 1934, p. 141</ref> * ''La Perseguiçon a la Eigreija Católica'': Hitler habie prometido ne l ampeço de 1933 ua "aprossimaçon" cula [[Santa Sé]], assinando un acuordo cula mesma que supuostamente garantirie ls dreitos relegiosos católicos na Almanha (la ''[[Reichskonkordat]]'') – bisando ls botos ne l Reichstag de l Partido de l Centro Católico –, mas, las sucessibas óndias de bioléncia contra ls judius, an special las lheis de sterilizaçon oubrigatória de 25 de Júlio, oufenderian percipalmente la Eigreija Católica, que mantenie ua posiçon tradecional ansistindo na [[Doutrina de la Eigreija Católica|doutrina]] de que ''"delantre Dius todos son eiguales andependiente de raça"'',<ref name="Racism">''Racism: La Story'' (an [[Lhéngua mirandesa|mirandés]]: ''Racismo: Ua Stória''). Decumentário de la [[BBC]] apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]].</ref> bison cunsidrada ultrapassada na época, tenendo an bista ls supostos abanços "científicos i biológicos" de l [[racialismo]]. An 30 de Júlio la Lhiga de la Mocidade Católica – pertencente al Partido de l Centro – ampeçarie a ser dissolbida. An [[14 de Márcio]] de [[1937]], l [[Papa Pio XI]] dibulgou la ancíclica ''[[Mit Brennender Sorge]]'' (Cun Perfunda Tristeza), çprezando las políticas de la Almanha nazi i afirmando que se eilhas cuntinassen la Almanha se çtruirie, tenendo sido la purmeira anstituiçon relegiosa la se posicionar contra l nazismo,<ref name="Ancíclica">[http://www.batican.ba/roman_curia/secretariat_state/card-bertone/2008/documents/rc_seg-st_20081106_cumbegno-pio-xii_po.html Bertone, Tarcísio, Cardeal]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Çcurso na Pontifícia Ounibersidade Griegoriana. Besitado an 19.11.2008.</ref> la anciclíca fui ambiada a la Almanha i ampressa an segredo pa nun ser aprendida pula [[Gestapo]], fui çtribuída a todos ls bispos, padres i capelanes i lhida, simultaneamente, an todas las Eigreijas de la Almanha ne l die [[21 de márcio]] de [[1937]]. La reaçon de [[Hitler]] atrabeç de la Gestapo fui biolenta i recrudesceu fuortemente la perseguiçon de católicos.<ref name="Globo"/> A partir de anton miles de [[padre]]s i [[leigo]]s católicos serien presos, dibersas publicaçones católicas fúrun suprimidas i la [[Cunfisson (sacramiento)|cunfisson]] biolada puls agentes de la [[Gestapo]]. La Eigreija Católica tamien mantenie rotas de fuga ousadas por oupositores de l nazismo, cumo judius i ciganos<ref name="Globo"><sup>Sales, Eugénio, jornal ''O Globo'', 8 de Nobembre de 2008, pg.7.</sup></ref>, stima-se que l Baticano tenga salbado de 700.000 a 850.000 judius de la muorte ne l regime nazi. "<ref name="Globo"/> L sucessor de Pio XI, l [[Papa Pio XII]], era tamien cunsidrado "''hostil''" al nazismo. Yá ne l die [[3 de Márcio]] de [[1933]], l ''Berliner Morgenpost'' declarou que "Pacelli [nome de l Papa Pio XII] nun ye aceite faborablemiente na Almanha, yá que el siempre fui hostil al nacional-socialismo"". Cumo por eisemplo, an [[1938]], quando l Cardeal Theodor Annitzer recebiu Hitler an [[Biena]], l Papa Pio XI i l [[Cardeal Pacelli]] quedórun an sues própias palabras "andignados" cun este ato i Pacelli dibulgou até un abiso ne l ''[[L’Osserbatore Romano]]'' declarando que la recepçon a Hitler nun tenie andosso de la [[Santa Sé]].<ref>''Hitler’s Pope''. [[John Cornwell]]. Imago Eiditora. [[2000]]. Pág.: 222, 239, 252 i 355 respetibamente.</ref> [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1985-0109-502, Kirchenwahl.- Propaganda der "Deutschen Christen" in Berlin.jpg|330px|thumb|Propagando de l "crestianos almanes" an 23 de Júlio de 1933 na criaçon de la "Eigreija de l Reich".]] * ''La Perseguiçon a las Eigreijas Protestantes'': Ls protestantes na Almanha stában debedidos antre 150.000 pertencentes la Eigreijas lhibres, cumo ls batistas i ls metodistas i 48 milhones pertencentes a 28 eigreijas lhuteranas i reformistas. An 1932 ls nazis ourganizórun l ''Mobimiento de la Fé de l Crestianos Almanes'', un grupo minoritário baseado ne l [[cristandade positibo]] i suscetible al [[neo-paganismo]] sob la lhiderança de [[Ludwig Müller]], an ouposiçon a el surgiu outro grupo minoritário, la Eigreija Cunfessional, que rejeitaba l nazismo. An júlio de 1933 fui criada la [[Eigreija Nacional de l Reich]], de la fuson de las 28 eigreijas protestantes lhuteranas i reformistas, sou bispo tornou-se Ludwig Müller. Durante la Segunda Guerra Mundial la Eigreija de l Reich proibirie la binculaçon de la Bíblia, sustituindo-la pul Mein Kampf i decretando que ls curcefícios debian ser sustituídos pulas suásticas.<ref>Cunforme l testo de Herman, oup. Cit., pág. 297-300; tamien ne l New York Times de 3 de Janeiro de 1942</ref> An 1934 l Pastor lhuterano [[Martin Niemöller]], que ampeçalmente, assi cumo ls demales clérigos protestantes habie acolhido positibamente l regime nazi,<ref>Leo Stein, I Was in Hell with Niemöller, pág 80</ref> tornou-se lhíder de la Eigreija Cunfessional, que lhutarie ardientemente contra la Eigreija de l Reich, afirmando ser la eigreija berdadeira, Niemöller serie mandado pa un campo de cuncentraçon mais tarde i cientos de lheigos i pastores de la Eigreija Cunfessional serien presos. An 1935, Hitler andicara [[Hans Kerrl]] pa l cargo de ''Menistro de Negócios de la Eigreija'', pa nazificar ls protestantes, Kerrl oubtebe grande sucesso ne l ampeço, ourganizando un "Comité Eclesiástico". An 1937, todos ls pastores protestantes passórun a prestar juramente de lhealdade a Adolf Hitler. Esta cumplicidade de las eigreijas protestantes cul nazismo se tornarie ua de las fuortes [[Cuntrobérsias ne l Protestantismo|críticas]] contra estas eigreijas mais tarde. L solo grupo protestante que se ouporie als nazis serien las [[teçtemunhas de Jeobá]]. === La Agricultura na Almanha Nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-H1215-503-009, Walther Darré bei einer Kundgebung.jpg|thumb|lheft|190px|Richard Walther Darré, Menistro de la Alimentaçon i de la Agricultura.]] La situaçon de la [[agricultura]] na República de Weimar i an grande parte de l mundo era mui ruin. Na Almanha las díbedas de l agricultores chubírun pa 12 bilhones, ls juros destas díbedas, retirában 14% de toda la renda agrícola, ls agricultores deixórun de arrecadar un bilhon de marcos an [[1924]]-[[1925]]. L partido nazi siempre deseiou cunquistar ls agricultores, l punto 17 de l partido prometie-les "la reforma agrária (…), ua lhei pa l cunfisco de tierra, sin andenizaçon, pa fines quemuns, la aboliçon de l juros subre ls ampréstimos agrícolas, i medidas pa eibitar la speculaçon (…) subre a tierra". Essas promessas (cun eiceçon de la redadeira) nunca fúrun cumpridas. Antretanto l regime nazi ampeçou un nuobo porgrama agrícola xefiado por [[Richard Walter Darré]], Menistro de la Alimentaçon i de la Agricultura, sob l slogan ''[[Blut und Boden]]'' (''Sangre i Tierra''),<ref>{{cite web|url=http://www.ipb.t/milleniun/millenium25/25_17.htm|title=Ne l Tiempo an que nun Habie Erasmus|outhor=Basco Oulibeira i Cunha|publisher=Milleniun, n.º 25|year=2002|month=janeiro|acessdate=17-01-2009|quote=Na sue teorie de l '''Sangre i de l Tierra''' (Blut und Boden), eidantifica-se l sangre nórdico i l tierra alman.}}</ref> Darré fui un notable specialista ne l assunto, yá tenendo serbido ne ls menistérios de la Prússia i de l Reich, demitido por çputas cun sous colegas, i scritor de l lhibro "''L lhabrador cumo fuonte bital de la raça nórdica''". Dárre decretou dues lheis básicas an setembre que reourganizórun la strutura de la porduçon i benda ne l mercado, bisando assegurar altos précios pa ls agricultores, i melhorando la renda de l camposino. Tamien decretou ua medida de ámbito feudal, la Lhei de l Huorto Harditairo de 29 de Setembre de 1933, adonde todos ls huortos cun até 125 [[heitar]]s, capazes de aguantar ua família, fúrun cunsidradas huortos harditairos, que nun poderien ser bendidas, debedidas, heipotecadas ó eisecutadas por díbedas, cula muorte de l propiatário eilhas debian ser passadas a un filho ó pariente masculino mais próssimo. L propietário nun poderie deixá-las pa trabalhar an outro lhocal. Solamente un cidadano alman que tubisse cundiçon de probar sue pureza racial zde l [[seclo XIX]] podie tener un huorto, sendo chamado de ''Bauer'' ([[Camposino]]), títalo que el perderie se deixasse de cumprir la lhei ó nun trabalhasse ne l huorto, mesmo que por questones de salude ó deficiéncia, essa lhei era lhargamente zoubedecida, stima-se que de 1933-1939 1,3 milhones dar agricultores deixórun ls sous huortos pa percurar ampregos na andústria i quemércio. Dárre tamien criou l ''Departamiento de Fomiento Agrícola de l Reich'', que mantenien cuntrole total subre la agricultura i cujos dous percipales oujetibos éran oubter précios stabais i lhucratibos pa l agricultor i tornar la Almanha outo-suficiente an quemidos. L purmeiro oubjetibo fui atingido ne ls dous purmeiros anhos de l regime nazi, adonde ls perdutos agrícolas oumentórun 20% (ls begetales, lhaticínios i l ganado tubírun un oumiento relatibamente mais). Mas a outo-suficiéncia nunca fui atingida, la Almanha cunseguiu ne l auge 83% de outo-suficiéncia, la cumpleta outo-suficiéncia solo fui atingida cula cunquista de tierras strangeiras. === L oubreiro na Almanha nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-2008-0922-501, Robert Ley.jpg|190px|thumb|Robert Ley, xefe de la Frente pa l Trabalho.]] Na Almanha nazi fúrun zaparecidos ls [[sindicato]]s, [[cuntrato]]s coletibos i l dreito de [[grebe]]. Ls sindicatos fúrun sustituídos pula ''Frente de l Trabalho'', xefiada por [[Robert Ley]], que admitie assalariados i ampregados i tamien patrones i nembros de profissones lhiberales, tornando-se la maior ourganizaçon partidária de la Almanha cun 25 milhones de nembros, tenendo ua eicessiba burocracie, por cunsequéncia al alredror de 20% a 25% de sou rendimiento era gasto cun sue admenistraçon. L rendimiento anual de las cuntribuiçones oubrigatórias de l oubreiros pa Frente de l Trabalho chegou a US$ 160 milhones an 1937 i US$ 200 milhones an 1939. Na rialidade la Frente de l Trabalho nun defendie rialmente ls oubreiros, sou oujetibo, cunforme la lhei, nun era proteger l oubreiro, mais "criar ua berdadeira i pordutiba quemunidade social. (…) Sue misson cunsistie an berificar se todo andebíduo serie capaç de (…) rializar l mássimo de trabalho possible". La Frente de l Trabalho nun era ua ourganizaçon andependiente, mais subordinada al P.N.S.T.A., que cunforme la lhei de 24 de Outubre de 1933 debie ser formada de funcionários de l partido, de la SA., SS., ó outros uorganos nazis.<ref name="Terceiro Reich"/> La Lhei Reguladora de l Trabalho de 20 de Janeiro de [[1934]], chamada la ''Carta de l Trabalho'', cediu bastos poderes al patron, cumbertindo-lo ne l "xefe de la ampresa" i ls ampregados ne ls "subordinados" ó ''Gefolgschaft''. L parágrafo 2º dezie que "l xefe de la ampresa tomaba las decisones puls ampregados i trabalhadores, an todas las questones relacionadas cula ampresa", tamien stablecie que l xefe de la ampresa fusse "respunsable pula situaçon de l oubreiros i funcionários", stipulando tamien que "ls funcionários i trabalhadores dében-le [al xefe de la ampresa] fidelidade". Las pagas de ls oubreiros éran fixados pulas juntas de trabalho, nomeadas pula Frente de l Trabalho, que giralmente adotában ls balores d'acuordo cun ls deseios de l patron, sendo que ls oubreiros nun éran cunsultados, an que depuis de 1936, nas ampresas de armamientos ls patrones deseiassen oumentar l salário pa atrair pessonal, mais ls salários fúrun mantenidos baixos por orde de l Stado. Hitler era fabor de la cunserbaçon de las pagas baixos, tenendo declarado ne l ampeço de l regime nazi "nun premetir nanhun oumiento de l balor de la paga-hora, mas chubir l rendimiento solamente por un oumiento de la atebidade".<ref>Citado por Neumann,an ''Behemoth'', pág. 432</ref> Las pagas de la Almanha, lhebando an cunta ls custos de bida i ls serbícios sociales siempre fúrun baixos se cumparados als de l Stados Ounidos na época. Ne l gobierno nazi, eilhes abaixórun lhigeiramente mais. D'acuordo cul Departamiento de Statística de l Reich las pagas de l trabalhadores specializados deminuíran de 20,4 centabos por hora an 1932 – ne l período de la Grande Depresson – pa 19,5 centabos an 1936. La paga pa l trabalho nó-specializado caiu de 16,1 centabos pa 13 por hora. L dr. Ley afirmou ne l cungresso de l partido an Nuremberg an 1936, que la média de las pagas de ls oubreiros de tiempo antegral na Frente de l Trabalho era de US$ 6,95 por sumana. Ls oubreiros tamien pagában pesados ampuostos subre ls rendimientos, cuntribuiçones oubrigatórias pa anfermidade, zamprego i siguro contra ancapacidade, i de las quotas de la Frente de l Trabalho, l oubreiro tamien era pressionado pa fazer cuntribuiçones pa dibersas obras de beneficéncia, cumo l Asilo de Ambierno, ambora ua minorie, alguns ouperários fúrun demetidos por deixáren de cuntribuír ó donáren mui pouco. La partecipaçon de ls oubreiros almanes ne l rendimiento nacional caiu de 56,9% an 1932 pa 53,6% an 1938. Simultaneamente la partecipaçon de l capital i de las ampresas ne l rendimiento nacional oumentou de 17,4% pa 26,6%. Mas, debido al oumiento de l amprego, l rendimiento total de las pagas i salários passou de 25 bilhones de marcos a 42 bilhones, un crecimiento de 66%, mas l rendimientos de l capital i de las ampresas creciu 146%. De l mesmo modo que acunteciu cul agricultor, aparecírun lheis, ampeçando pula de 15 de Maio de 1934, que restringie seberamente l ouperário andustrial pa se trasferir pa outro amprego. An 1935 fui anstituída la [[carta de trabalho]], sendo que nanhun oubreiro poderie sin cuntratado sin tener ua, la carta anformaba al patron todos ls dados simples i ampregos anteriores de l ouperário i tamien, se l oubreiro quejisse mudar de amprego, l patron poderie reter sue carta, ampedindo-lo de ampregar-se lhegalmente an outro lhocal. Finalmente an 22 de Júnio de 1938, un decreto promulgado pul Menistério de l Plano de Quatro Anhos anstituiu l "recrutamiento de l trabalho", que oubrigaba al oubreiro trabalhar adonde l Stado dezisse, nestes causos, al cuntrário de l que acunteciu cun ls agricultores, la lhei era seberamente cumprida. Ls oubreiros que se ousentássen de l amprego sin ua buona justeficaçon stában sujeitos a multas i prison. Mas, de l mesmo modo que un oubreiro nun poderie mudar de amprego, tamien nun poderie ser demetido pul patron sin cunsentimiento de l Stado, tenendo assi, sou amprego garantido. Para antretener ls oubreiros nas horas de folga, l regime nazi criou l ''Kraft durch Freude'' (La Fuorça pula Alegrie), ua ourganizaçon de çcanso i relaxamiento admenistrada pul Stado, que cunsumie 10% de la rendimiento de la Frente de l Trabalho. Nanhun clube, ourganizaçon social, çportiba ó recreatiba, poderie funcionar sin l cuntrolo de la Kraft durch Freude. Fornecie-se als nembros de la Frente de l Trabalho, biaiges de bacanças mui baratas, por eisemplo, ua biaige a la Ilha de la Madeira custaba solo US$ 25 (ancluindo l trasporte ferrobiário de ida i buolta al porto), alguas scursones éran gratuitas. L dr. Ley custruiu dous nabios de 25 mil toneladas (até un tenie sou nome) i fretou outros dieç pa rializar biaiges marítemas de la Kraft durch Freude. Esta ourganizaçon tamien fornecie belhetes mais baratos pa triatos, óperas i cuncertos, tornando l antretenimiento anteletual mais acessible al oubreiro, esta ourganizaçon tamien tenie sue própia ourquestra sinfónica, que fazie spetaclos pula Almanha. Muitos cumparában a Kraft durch Freude i l cuntrole de la recreaçon na Almanha nazi al "[[pan i circo]]" de l proletariado romano, rialmente l dr. Ley dixo que "tenemos de zbiar la atençon de las massas, de sue situaçon material pa ls balores morales". === La justícia i la lhei na Almanha nazi === {{Quote1|Hitler ye la lhei!}} Assi que Hitler se tornou chanceler an 1933, i ne ls anhos que seguírun, la lhei i la custituiçon – que quedou la mesma de la República de Weimar – fúrun çrespeitas einúmaras bezes por el i puls nembros de l partido nazi, de modo que muitos juízes afirmában que "Hitler ye la lhei!". [[Hermann Göring]] declarou als promotores prussianos an 12 de Júnio de 1934 que la "buntade de l Fuhrer i la lhei son la mesma cousa", l própio Hitler, passado l spurgo an massa de sous einimigos na [[Nuite de las Facas Lhongas]], an sou çcurso ne l Reichstag denominou-se l "juiç supremo de l pobo alman". Hitler tenie l dreito de rebogar ls porcessos creminales,<ref>''Cuspiraçon i Agresson de l Nazis'', decumientos de l julgamientos de Nuremberg, III, pág. 568-72 (Decumientos de Nuremberg 787, 788-PS)</ref> ne l ampeço Göring tamien.<ref>''The Third Reich'', ourg. por Baumont i outros, pág. 630.</ref> Miles de ''"decretos-lhei"'' eimitidos pul Fuhrer fúrun splicitamente baseados ne l decreto de l Persidente Paul von Hindenburg de 28 de Febreiro de 1933, pa la Proteçon de l Pobo i de l Stado de l artigo 48 de la Custituiçon, lhougo passado l ancéndio de l Reichstag, quando Hitler habie-se assegurado de la possiblidade dua reboluçon quemunista, l decreto que suspendie todos ls dreitos cebiles, permaneciu an bigor durante to l regime nazi. Atrabeç de la Lhei de Serbícios Cebiles de 7 de Abril de 1933, que debie ser aplicada pa todos ls juizados, afastaba ls juízes judius ó juízes "que demunstráren nun mais stáren prontos a anterbenir todas las bezes an fabor de l Stado nacional-socialista". Ls Juízes oubrigatoriamente tenien de associar-se a la ''Lhiga Nacional-Socialista de l Juristas Almanes''. Muitas bezes mesmo quando ls réus éran absolbidos la Gestapo prendia-lo, mataba-lo, ó mandaba-lo pa un campo de cuncentraçon, cumo acunteciu cul pastor Martin Niemöller. L registro de todas las decisones de ls tribunales de l acusados de atacar l partido nazi era mandado pa l deputado [[Rudolf Hess]], que se cunsidrasse la sentença mui branda, cundanaba muitas bezes la pessona pa un campo de cuncentraçon ó la sentenciaba a la muorte. Ls juízes éran stimulados la çrespeitar la lhei an fabor de l nazismo, l dr. [[Hans Frank]], Comissário de Justícia i Lhíder Jurídico de l Reich dixo als juristas an 1936: <blockquote>La eideologie nacional-socialista ye l fundamiento de todas las lheis básicas (…), an face de l nacional-socialismo nun hai lhei andependiente. Ante qualquiera decison que tomardes preguntai a bós mesmos "Cumo decidirie l Fuhrer an miu lhugar" An to decison, preguntai "Será esta decison cumpatible cula cuncéncia nacional-socialista (…)<ref>Ebenstein, oup. Cit., p. 84.</ref> </blockquote> An 21 de Márcio de 1933 fui stablecido o ''Sondergericht'' (Tribunal Special), que julgaba ls crimes políticos ó "ataques (…) contra l gobierno", antes sob jurisdiçon de ls tribunales ourdinários. Ls Tribunales speciales cumponian-se de trés juízes, funcionários ó pessonas de cunfiança de l partido nazi, nun habie júri. Anque de l promotor de justícia tener lhibardade pa scolher antre ls causos séren julgados por tribunales ourdinários ó l tribunal special, scolhie siempre la redadeira. Ls adbogados de defesa debian ser aprobados puls funcionários nazis éran mui malos. An 24 de Abril de 1934 fui stablecido l ''Volksgerichshof'' (Tribunal Popular), un de ls tribunales mais temidos i arbitrários de la Almanha nazi, an que l persidente era [[Roland Freisler]], que julgaba ls causos de traiçon, antes sob jurisdiçon sclusiba de l ''Reichsgerich'' (Supremo Tribunal). Esto acunteciu percipalmente por ua decison tomada un més antes pul Suprem Tribunal, que absolbiu de traiçon trés de ls quatro quemunistas acusados de ancendiar l Reichstag (solamente ban dar Lubbe que cunfessou fui cundanado). L Tribunal Popular cumpunha-se de juízes professionales i de outros cinco scolhidos antre ls funcionários de l partido nazi, de la SS i de la Wehrmacht, custituindo la maiorie. Nun habie apelaçones de sues decisones ó sentenças i giralmente sues sessones éran rializadas an gabinetes pribados, ambora a las bezes, cun fins de propaganda, quando sentenças públicas debian ser dadas, correspondentes strangeiros éran cumbidados a assisti-las. Ls porcessos acabában debrebe, muitas bezes nun die, habie pouca ouportunidade de apersentar teçtemunhas de defesa, assi cumo na Corte Special, ls adbogados de defesa ne l Tribunal Popular debian ser aprobados puls funcionários nazis. Antre 1933 i 1945 mais de 3 milhones de almanes fúrun ambiados pa campos de cuncentraçon ó prison por motibos políticos.<ref>Henry Maitles [http://pus.socialistrebiewindex.org.uk/isj77/maitles.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} further refrenced to G Almond, "The German Resistance Movement", Current Story 10 (1946), pp409-527.</ref> Dezenas de miles de almanes fúrun muortos por rejisténcia al nazismo. Antre 1933 i 1945 l Tribunal Special sentenciou a la muorte 12.000 almanes. Ls Tribunales Melitares sentenciórun a la muorte 25.000 suldados almanes, i la justícia regular sentenciou a la muorte 40.000 almanes. Muitos destes almanes fazírun parte de l gobierno cebil ó melitar de serbício, circunstáncia que les premetie ampeçar la subberson i cunspiraçon anquanto ambolbidos, de forma marginal ó seneficatibamente, nas políticas de l gobierno".<ref>Peter Hoffmann "The Story of the German Resistance, 1933-1945"p.xii</ref> === Ls Stados i Munecípios na Almanha nazi === An 30 de Janeiro de 1934 Hitler decretou la Lhei de Recustruçon de l Reich, aprobado pul Reichstag, an que "(…) ls poderes soberanos [de l stados debian ser] trasferidos pa l Reich, todos ls sous gobiernos quedórun sob la jurisdiçon de l gobierno de l Reich i ls gobernadores subordinados a la admenistraçon de l menistro de l anterior de l Reich". Ne l regime nazi ls stados de la Almanha, pula purmeira beç an sue stória, perdírun sue outonomie, tenendo sido rebaixados a porbíncias. Antes de la lhei de Recustruçon, outras dues lheis de 31 de Márcio i 7 de Abril yá premetiran que Hitler andicasse anterbentores pa ls stados. Ua série de decretos-lhei pribou tamien ls munecípios de sue outonomie, causo tubíssen mais de cien mil habitantes ls sous persidentes de la cámara debian ser nomeados pul menistro de l anterior de l Reich, d'acuordo cul percípio de la lhiderança, causo tubíssen menos de cien mil habitantes debian ser nomeados puls gobernadores probinciales.<ref>Lheis de 31 de Márcio i 7 de Abril de 1933 i de 30 de Janeiro de 1934, cústan ne ls decumientos de Nuremberg ''Cunspiraçon i Agresson de ls Nazis'', IV, pág. 640-3.</ref> == Acuntecimientos anternos relebantes == [[Fexeiro:1933-may-10-berlin-book-burning.JPG|left|180px|thumb|An 10 de maio de 1933, an Berlin, nazis queimórun obras de outores judius, la biblioteca de l [[Anstitut fur Sexualwissenschaft]], i outras obras cunsidradas "nó-almanes".]] * ''[[Queima de l Lhibros]]'': Na nuite de 10 de maio de 1933, al alredror de la meia nuite, miles de studantes cun archotes na praça Unter den Lhinden, frunteira a la Ounibersidade de Berlin, botórun fuogo an pilhas de lhibros de outores judius i outros "utermensch", fúrun çtruídos an torno de 20.000 lhibros. Antre ls outores mais çtacados stában [[Thomas Mann]], [[Heinrich Mann]], [[Walter Benjamin]], [[Bertold Brecht]], [[Lion Feuchtwanger]], [[Robert Musil]], [[Carl bon Ossietzky]], [[Nelly Sachs]], [[Kurt Tucholsky]], [[Sigmund Freud]], [[Albert Einstein]] i [[Karl Marx]]. Alhá ancontra-se l dr. Goebbels, menistro de la propaganda, falando "L sprito de l pobo alman puode spremir-se outra beç, estas chamas nun solo eiluminan l final dua bielha era, mas lhánçan sues lhuzes subre ua nuoba". Cenas aparcidas acuntecírun an bárias outras cidades. Un studante dixo que lhibros deberian ser queimados "zde que atue subbersibamente contra nuosso feturo ó fira las raízes de l pensamiento alman, de la pátria almana i de las fuorças derigentes de l pobo". Tamien fui proibida la circulaçon i publicaçon de cientos de lhibros. [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 102-15282A, Ernst Röhm.jpg|thumb|180px|right|Ernst Röhm]] * ''[[Nuite de las Facas Lhongas]]'' ó ''Nuite de l Lhongos Punhales'': un spurgo que acunteciu na nuite de l die 30 de júnio pa 1 de júlio de 1934, quando la direçon de l [[Partido Nazi]] decidiu eisecutar dezenas de sous nembros políticos, sendo la maiorie de la SA. Adolf Hitler reboltou-se contra l lhíder de las SA, [[Ernst Röhm]], pus este ansiaba an trasformar sous lhiderados (que yá cuntában cun trés milhones de antegrantes) ne l ambrion de l feturo eisército de la Almanha i bie l uso de la bioléncia nas rues cumo melhor modo de deciplina, algo totalmente contra l regime que Hitler querie amponer na sociadade almana. Pa alhá desso, ls antresses de Röhm íban contra ls de la Reichswehr, l eisército alman de l período antre-guerras, an que ls oufeciales - an special l persidente [[Paul bon Hindenburg]], persidente - nun tolerában la figura de Röhm, an rezon de sue homossexualidade, fraqueza la bícios i l miedo de que Röhm benisse a tentar derrubar l regime nazi, podendo assi criar ua rebuolta ne l pobo alman i cunsequentemente la queda de Hitler.<ref>{{cite web | title="Ernst Röhm"| publisher =GermanNotes| url=http://www.germannotes .com/archibe/article.php?produts_id=940 | acessdate=2008-07-14}}</ref> Cun esso, Hitler decidiu nun antrar an xoque cul poder político de l melitares i, al alrobés desso, fazer un spurgo contra las outoridades mássimas de la SA i sous einimigos políticos. * ''[[Nuite de l Cristales]]'', ''Nuite de l Cristales Quebrados'' ó ''Nuite de ls Bidros Partidos'': fui ua série de atos de bioléncia cumo agresson, çtruiçon de [[sinagogas]], de lhoijas i de casas que acunteciu na nuite de [[9 de nobembre]] de [[1938]] an dibersos lhocales de la Almanha i de la Áustria contra judius. La Nuite de l Cristales fui ua repuosta a la agresson de Ernst bon Rath, un diplomata alman an Paris, por Heirschel Grynszpan, un judiu polaco. Nua sola nuite, 91 judius fúrun muortos i cerca de 25.000 a 30.000 fúrun presos i lhebados pa campos de cuncentraçon. 7500 lhoijas judaicas i 1600 sinagogas fúrun reduzidas a scombros. [[Fexeiro:Berlin36-2.jpg|thumb|right|180px|Stádio Oulímpico de Berlin.]] * ''[[Jogos Oulímpicos de Berano de 1936]]'': rializados an Berlin antre 1 i 16 de agosto, cula partecipaçon de 3963 atletas, sendo 328 mulhieres, repersentando 49 países, an 22 modalidades sportibas. Estes jogos fúrun ls mais grandiosos, bien rializados, ricos i politicamente splorados até anton. Tenendo sido ua ouportunidade de la Almanha nazi aprentar sou stilo de gobierno i eideologie al mundo. Abierto l moderno [[Stádio Oulímpico de Berlin]] por Hitler, speraba-se que todos que ls arianos ganhássen. Nessa época las placas que proibian que judius antrássen an lhocales públicos fúrun retirados a la fin de dar ua melhor perspetiba de la Almanha. * ''[[Mobimiento anti-tabagismo na Almanha nazi|Mobimiento Anti-Tabagismo]]'': Na Almanha Nazi acunteciu un mobimiento anti-tabagista mui fuorte<ref name="PHCM252">{{Harbnb|Young|2005|p=252}}</ref> cula purmeira campanha pública [[Mobimiento anti-tabagismo|anti-tabagista]] de la [[stória cuntemporánea]].<ref name="STR15">{{Harbnb|Szollosi-Janze|2001|p=15}}</ref> Fui la campanha anti-tabagismo mais poderosa de l mundo na década de 1930 i ampeço de la década de 1940. La lhiderança nazi cundanaba l fumo i bários de sous lhíderes craticában abiertamente l cunsumo de tabaco. La pesquisa subre l fumo i sous eifeitos na [[salude]] tamien prosperórun durante l regime nazi <ref name=ADLNMPHP>{{citation|last=Protor|first=Robert N.|title=Nazi Medicine and Public Heialth Policy|publisher=''Dimensiones'', [[Anti-Defamation Lheague]]|year=1996|url=http://www.adl.org/Braun/din_14_1_nazi_med.asp}}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> sendo la mais amportante de sou tiempo, neste assunto.<ref name="HRCPL1373-74">{{Harbnb|Clark|Briggs|Coke|2005|pp=1373–74}}</ref> Pa alhá desso la zaprobaçon pessonal de [[Adolf Hitler]] pul fumo <ref name="NWC219">{{Harbnb|Protor|1999|p=219}}</ref> i la políticas nazis pa oumiento de la populaçon éran alguns de l motibantes de las campanhas contra l fumo, sendo esta campanha tamien associada al [[antisemitismo]] i [[racismo]].<ref name="BMJGDS">{{citation |url=http://www.bmj .com/cgi/cuntent/full/329/7480/1424 |title=Lhifestyle, heialth, and health promotion in Nazi Germany |outhor=George Dabey Smith |journal=British Medical Journal |belume=329 |issue=7480 |pages=1424–5 |year=2004 |month=December |pmid=15604167 |pmc=535959 |doi=10.1136/bmj.329.7480.1424 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == L Spansionismo de la Almanha nazi == La Almanha nazi deseiaba mais matérias-primas i outo-suficiéncia an quemidos, querie las quelónias sob l cuntrole de la Fráncia i Anglaterra, deseiaba tamien l petrólio i l trigo de la Ounion Sobiética. Cunforme Hitler afirmou an Mein Kampf, el deseiaba tamien la ounion de toda la "raça" almana que bibie an outros países (Renánia, Áustria, ne ls Sudetos de la Tchecoslobáquia i an Dantizig na Polónia) i spandir la Almanha pa territórios slabos, pa cunseguir l ''[[Lebensraun]]'' (Spácio Bital) pa la raça almana bibir, anstalando la "[[Nuoba Orde]]", muitos cunsídran este spansionismo ua tentatiba de "dominar l mundo".<ref>''Stória Giral'' Antonio Pedro, Floribal Cáceres. Eiditora Moderna. Série Campanapse.</ref><ref>''L Ataque Nazi''. Coleçon Stória de las Guerras. Documentário de 1945.</ref> An márcio de 1936, Hitler ourdenou que l eisército alman acupasse la [[Renánia]], region cortada pul riu Reno na frunteira antre Fráncia i Almanha, cunforme stablecido ne l Tratado de Bersalhes, essa region debie permanecer çmilitarizada, mais Hitler eignorou esta regra. La maiorie de ls franceses nun reagiu a la acupaçon de la Renánia, pus stában politicamente debedidos: habie cunflitos antre ls partidos políticos marxistas, de base ouperária i ls partidos políticos tradecionales, simpatizantes de l fascismo. Tamien acraditában que l einimigo de l capitalismo democrático era l quemunismo de la Ounion Sobiética i nun l nazismo. I ls generales franceses nun quedórun preacupados cula açon melitar almana na frunteira de la Fráncia, muitos inda cunfiában ne ls métodos outelizados pul eisército na Purmeira Guerra Mundial, i eilaborórun ua stratégia de defesa prebendo ua [[guerra de trincheiras]], cun eisércitos eimobles garantindo sues posiçones, ourdenando la custruçon dua lhonga forteficaçon percorrendo la frunteira germano-francesa, coincido cumo ''[[Linha Maginot]]''. An márcio de 1938, Hitler aneixou la Áustria a la Almanha, cul apoio de l partido nazi austríaco, que purparou l camino político pa essa aneixaçon, chamada ''[[Anschluss]]'' (Ounion), que tamien era proibido pul Tratado de Bersalhes. La Anschluss fui cunfirmada por un plebiscito an abril de 1938 subre l lhema ''ein Bolk, ein Reich, ein Fuhrer!'' (un Pobo, un Ampério, un Lhíder!), l própio Hitler fui bejitar la Áustria, afirmando que l pobo alman nunca mais serie apartado.<ref>''Momientos que Marcórun la Stória''. Apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]].</ref> [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-R69173, Münchener Abkommen, Staatschefs.jpg|290px|thumb|right|Retrato de l [[Acuordo de Munique]], Chamberlain, Daladier, Hitler, Mussolini (an purmeiro plano), i ls menistro de las relaçones steriores [[Galeazzo Ciano]], [[Joachin bon Ribbentrop|bon Ribbentrop]] i [[Ernst bon Weizsäcker|bon Weizsäcker]] (an segundo praino).]] Lhougo depuis Hitler passou a reibindicar tamien la aneixaçon de la region de l Sudetos, na [[Thecoslobáquia]], habitada por 3 milhones de almanes, la Almanha nazi acusou falsamente ls checos de bioléncia i oupresson contra ls almanes, la amprensa de la Almanha, quemandada por Goebbels fizo anúncios subre óndias maciças de bioléncia. Pa çcutir essa queston, cumbocou-se an setembre de 1938 l [[Acuordo de Munique]], que reuniu ls lhíderes de las poténcias ouropeias. La reunion era supostamente eideia de Mussolini, mais na rialidade, Hitler tubira la eideia. Deilha partecipórun, Hitler, Mussolini, i ls purmeiros-menistros [[Nebille Chamberlain]] (Anglaterra) i [[Édouard Daladier]] (Fráncia), ls repersentados de l antresses de la Checoslobáquia fúrun ampedidos de partecipar de la reunion. Pensando que essa serie la redadeira reibindicaçon territorial de Hitler, la Fráncia i la Anglaterra premetiu la aneixaçon de l Sudetos al Reich, mas, seguindo ordes secretas, pa alhá de acupar ls Sudetos, ambadiran to la Checoslobáquia an márcio de 1939, çrespeitando la Cunferéncia de Munique, mesmo assi la Fráncia i la Anglaterra nun se manifestórun einergicamente contra las oufensibas nazis, mas alertórun que nun aceitórun ua nuoba reibindicaçon almana. [[Fexeiro:MolotovRibbentropStalin.jpg|thumb|190px|lheft|Assinatura de l [[Pato Ribbentrop-Molotob]] ó Nazi-Sobiético.]] Ne l die 27 de agosto de 1939, la Almanha nazi i la Ounion Sobiética assinórun un pato de nó-agresson, l [[Pato Ribbentrop-Molotob]] (assi chamado por tener sido feito puls menistros de l steriores de la Almanha i de la Ounion Sobiética), Fráncia i Anglaterra antes stában an negociaçones cula Ounion Sobiética, mas, nun deseiában ''[[de fato]]'' ua aliança, al cuntrário de la Almanha. L acuordo nun solamente garantie la neutralidade de la Ounion Sobiética ne l causo de la Almanha ambadir outros países – ua beç que naquel momiento Hitler nun tenerie cundiçones de lhuitar an dues frentes –, cumo ua parte secreta de l acuordo stablecie que la Polónia serie ambadida i debedida antre las dues poténcias. Hitler ampeçou a eisigir de la Polónia un acuordo comercial germano-polaco que ancluie la custruçon dua lhinha ferrobiária i la melitarizaçon de [[Dantzig]], ne l que fui negado pula Polónia. Pouco tiempo depuis an 1º de Setembre de 1939, tropas alemanas ambadírun l território polaco pul oeste, sendo seguidas pulas tropas russas que an 17 de setembre de 1939, ambadírun l lhado lheste, an menos dun més, l precário eisército polaco fui derrotado, ls gobiernos de la [[Anglaterra]] i [[Fráncia]] antregórun ultimatos a la Almanha, abisando que deberie retirar sues tropas de la Polónia, nun houbo repuosta i an 3 de setembre declarórun guerra a la Almanha, ampeçaba la Segunda Guerra Mundial. === La Segunda Guerra Mundial === {{AP|[[Segunda Guerra Mundial]]}} ==== Las Cunquistas alemanas ==== [[Fexeiro:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|right|thumb|[[Benito Mussolini]] i [[Adolf Hitler]].]] Ls purmeiros anhos de la guerra caratelízan-se pula rápida oufensiba i bitória de la Almanha. Outelizando la stratégia de la ''[[Blitzkrieg]]'' (Guerra-Relámpago) nas lhinhas de defesa adbersairas, ne l ampeço ls tanques blindados abançában (''Panzers''), apoiados pula abiaçon (''Lhuftwaffe''), an seguida benian a las tropas de acupaçon, cunsulidando la bitória almana, passado domináren la Polónia, ls almanes cunquistórun ls seguintes países:<ref name="Stória Global Brasil i Giral">''Stória Global Brasil i Giral''. Belume solo. Gilberto Cotrin. ISBN 978-85-02-05256-7</ref> * ''[[Dinamarca]]'' (9 de abril de 1940): ls almanes outelizórun un poderoso ataque cumbinando fuorças nabales, árias i terrestres. * ''[[Houlanda]]'' (15 de maio de 1940): la família rial fugiu pa Lhondres, formando un gobierno ne l eisílio pa cordenar la rejisténcia contra ls almanes. * ''[[Bélgica]]'' (28 de maio de 1940): cula rápida chegada de l eisércitos almanes, ls eisércitos angleses i franceses que cumbatian ne l norte de l território belga fúrun oubrigados a retirar-se pul porto de Dunquerque, miles de franceses fúrun pesos i quaije todo l eiquipamiento melitar anglés i francés fui tomado puls almanes. * ''[[Noruega]]'' (10 de júnio de 1940): las tropas norueguesas fúrun bencidas pula superioridade de l armamientos nazis. L rei de la Noruega fugiu pa Lhondres, i l poder fui antregue pa [[Bidkun Quisling]], xefe de l Partido Fascista noruegués. La dominaçon de la Dinamarca i Noruega era ua stratégia melitar pa ambiar l fierro disses países a las andustrias de armas. * ''[[Fráncia]]'' (14 de júnio de 1940): l ataque ampeçou an 5 de júnio de 1940, cuntornando las defesas de la Lhinha Maginot, ls almanes ambadírun la Fráncia i acupórun Paris, parte de l território francés quedou diretamente sob l cuntrole nazi, anquanto na outra parte formou-se un gobierno que colaborou cun ls almanes, quemandado pul marechal Pétain i sediado na cidade de Bichy. An ouposiçon al gobierno de Bichy l grupo Franceses Lhibres lhiderados pul general Charles de Gaulle repersentaba la rejisténcia francesa al nazismo. An agosto de 1940, la Lhuftwaffe ampeçou ls bumbardeiros a las cidades anglesas, Lhondres ye bumbardeada diariamente, cula antençon de esto porbocar sue rendiçon. L purmeiro-menistro de la Anglaterra deixaba de ser Chamberlain i passou a ser [[Winston Churchill]]. La defesa de la Anglaterra fui feita pula Fuorça Ária Rial, la [[RAF]], que demunstrou ser superior á Lhuftwaffe. ==== Antrada de la Ounion Sobiética i de l Stados Ounidos ==== [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1987-0703-507, Berlin, Reichstagssitzung, Rede Adolf Hitler.jpg|thumb|lheft|250px|[[Adolf Hitler]] durante sou çcurso al Reichstag declarando guerra als [[Stados Ounidos de la América]].]] An 22 de júnio de 1941 ls eisércitos almanes, apoiados por húngaros, finlandeses i eitalianos na chamada [[Ouperaçon Barbarossa]] ó Barba Ruiba ambadiran la Ounion Sobiética, rompendo cul pato de nó-agresson, ua atitude yá sperada, an Mein Kampf Hitler yá abisou que deseiaba ambadir la Ounion Sobiética<ref>''Mein Kampf''. Pág. 187.</ref> i an 31 de júlio de 1940 yá habie ampeçado ls prainos cuncretos pa la ambason. Hitler staba cumbencido de la anferioridade de l Eisército Burmeilho debido a la batailhas que este trabou antes i fui derrotado (ambora passado estas batailhas l eisército burmeilho tenga melhorado muito). An 7 de dezembre de 1941, l Japon atacou la base amaricana de [[Pearl Harbor]], ne l [[Habaí]], ampeçando la guerra contra ls Stados Ounidos. Por cunsequéncia formórun-se dous grandes blocos an cunflito: las [[Poténcias de l Eixe]] (formado zde 1940, cujos percipales repersentantes éran Almanha, Eitália i Japon) i las [[Poténcias Aliadas]] (cujos percipales repersentantes ne l ampeço éran Anglaterra i Fráncia).<ref name=" Stória Global Brasil i Giral"/> Na frente ouriental contra la Ounion Sobiética, Hitler cuncentrou cerca de 65% de l eisército alman, sou melhores eiquipamientos melitares i las tropas de eilite nazis, la antençon era dominar las cidades de Lheningrado, al norte, Moscobo ne l centro i Stalingrado ne l sul, por séren las regiones mais populosas, andustrializadas i ricas de la Ounion Sobiética i centro simbólico i político de l poder quemunista. Nessa lhuita morrírun mais de 20 milhones de sobiéticos, de ls quales la metade era cebil. An setembre de 1942, tropas blindadas de l eisército alman quemandadas pul general [[Friedrich bon Paulus]] ampeçórun la [[Batailha de Stalingrado]], dominórun grande parte de la cidade, mais habie muitos focos de rejisténcia, anque de la einorme deficuldade an antrar na cidade, Hitler ourdenou las tropas pa nun retrocedíren. Paulus pediu zesperadamente refuorços, mas Hitler nun atendiu, depuis de perdéren 300.000 suldados, ls almanes rénden-se an febreiro. A partir de maio de 1942, ua grande contra-oufensiba de l Eisército Burmeilho resultou na rendiçon de las tropas alemanas an febreiro de 1943. Pula purmeira beç na guerra l eisército alman habie perdido, i sou eisército fúrun oubrigados a rendir-se. Depuis de la batailha de Stalingrado, l eisército burmeilho tomou la einiciatiba de ls ataques i fui cunquistando ls territórios cuntrolados puls nazis: Finlándia, Bulgária, Hungrie, Roménia, Polónia i Checoslobáquia. An 1942 ampeçórun ls bumbardeios aéreos angleses i norte-amaricanos nas cidades alemanas, sue antensidade fui oumentando até 1945. Als poucos la abiaçon aliada çtruie las redes de quemunicaçon i las zonas petrolíferas nazis, paralisando la andústria bélica almana. La Almanha ampeçou á outilizar sues armas mais modernas: l abion a jato i l míssil balístico B2, alguns deilhes atengiran la cidade de Lhondres, fazendo grandes stragos.,<ref name="Ansino fundamental i médio">''Sistema didático de ansino. Ansino fundamental i médio''. Geografie, Stória, Biologie, Física, Química, Anglés. Ansino an 3D. Eiditora Silbanelli (0800-908057).</ref> Ne l die 6 de júnio de 1944, las tropas aliadas zambarcórun na [[Normandia]] (Fráncia) i ampeçórun antenso ataque ás tropas alemanas. Esse die quedou coincido cumo l Day D ó [[Die D]] (Die de la Decison), la rejisténcia francesa çtruiu puontes i postes telgráficos i sabotou stradas anfraquecendo un contra-ataque alman mais poderoso, la Fráncia fui lhibartada, ls norte-amaricanos cuntinórun abançando por território alman na frente oucidental, anstourando toque de recolher i racionamiento de quemido nas cidades, anquanto l Eisército Burmeilho abançaba pul frente ouriental. [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 146-1972-025-12, Zerstörte Lagerbaracke nach dem 20. Juli 1944.jpg|lheft|thumb|200px|La cabanha de la cunferéncia depuis de la spluson, an 20 de júlio.]] An [[20 de Júlio]] de 1944 acunteciu l [[Atentado de 20 de júlio|atentado]] contra Hitler drento de l [[Wolfsschanze]], l Quartel General Secreto de Hitler na [[Prússia Ouriental]], la ''[[Toca de l Lhobo]]''. L plano fui ourganizado por un grupo de oufeciales de l ''[[Wehrmacht]]'', lhiderados pul Coronel Conde [[Claus bon Stauffenberg]] cumo parte dun [[golpe de stado]] baseado na chamada ''[[Ouperaçon Balquíria]]''. Stauffenberg lhebou ua bomba nua mala pa ua reunion de lhideranças i la deixou próssima de Hitler.<ref>''Secret Plot to Kill Hitler'' (an [[Léngua pertuesa|pertués]]: ''Praino Secreto pa Matar Hitler''), documentário de la [[Discovery Channel]], [[2004]]-[[2005]]</ref> Ls cunspiradores querien assinar un acuordo de [[cessar fuogo]] cula [[Gran-Bretanha]] i ls [[Stados Ounidos]] i cuncentrar todas las tropas almanes na guerra contra la [[Ounion Sobiética]]. Antretanto, Hitler habie subrebidido i mais tarde çcubriu la lhista de cunspiradores. 5000 pessonas fúrun presas, i 200 eisecutadas, ancluíndo l coronel Stauffenberg. A la medida que ls países acupados pula Almanha fúrun lhibertados puls aliados, fúrun çcubiertas ls crimes cometidos puls nazis ne ls campos de cuncentraçon i stremínio: cerca de 6 milhones de judius morrírun nesses campos, pa alhá de outras minories raciales i einimigos de l regime. Ls crimes cometidos pula Almanha nazi stan antre ls maiores cometidos na stória de la houmanidade.<ref name="Ansino fundamental i médio"/> === La fin de la Almanha nazi === [[Fexeiro:Swastika blasted from the Nazi party rally grounds - Nuremberg (1945).gif|thumb|right|600px|Momientos finales - [[Nuremberga]].]] Mesmo delantre de las derrotas tanto na frente ouriental contra la Ounion Sobiética quanto na Frente Oucidental contra la Anglaterra i Stados Ounidos, la Almanha nazi nun se rendie, la amprensa de Goebbels afirmaba que anque de las atuales derrotas, la bitória final serie de la Almanha. Tribunales nazis oubrigórun la populaçon cebil a lhuitar. An 25 de abril de 1945, Berlin staba totalmente cercada puls sobiéticos. An 30 de abril, Hitler i sue mulhier Eva Braun, matórun-se ne l [[Fuhrerbunker]], l bunker de Hitler an Berlin, mesmo assi, Hitler nun demunstrou arrependimiento ó çcrença na eideologie nazi, tenendo afirmado an sou testamiento: <blockquote>You ancarrego ls lhíderes deste paíç i sou pobo a rejistir amplacablemente al ambenenador ounibersal de todas las naciones, l pobo judiu anternacional.<ref>''Colour of War (Las Quelores de la Guerra). Decumentário cun bídeos an quelores de la Segunda Guerra Mundial i relatos de suldados i cebiles. Apersentado na [[TB Scuola]]. [[2009]].''</ref> </blockquote> Hitler apartou sou cargo de Fuhrer an Chanceler, que se tornou Joseh Goebbels i Persidente que se tornou [[Karl Donitz]]. An 1 de maio Goebbels i sue família tamien cometerian suicídio. Ne l die 8 de maio de 1945, acunteciu la rendiçon ancundecional de la Almanha, ne l que ye cunsidrado l ''Die de la Bitória na Ouropa'',<ref>Kegan, John (1989), The Second World War, Glenfield, Auckland 10, New Zealand: Hutchinson.</ref> an que ls partidários de l nazismo cuntinássen lhutando por mais ua sumana.<ref>''Atlas Segunda Guerra Mundial'' Dabid Jordan i Andrew Wiest. Cumpuosto de 3 Belumes. ISBN 978-85-7556-944-3</ref> [[Fexeiro:Nuremberg-1-.jpg|thumb|lheft|180px|Ls acusados ne ls bancos de l réus ne ls Julgamientos de Nuremberg. [[Heirmann Göring]] puode ser bisto na borda squierda na purmeira fila de bancos.]] Antre ls anhos de 1945 i 1946, anstalou-se an Nuremberg un tribunal melitar anternacional, que cundenou ls percipales lhíderes nazis por crimes contra la houmanidade, onze deilhes fúrun cundanados a la muorte por anforcamiento, l percipal albo de l Menistério Público fui [[Heirmann Göring]] cunsidrado l mais amportante subrebibente oufecial de l Terceiro Reich.<ref name="Nazis on Trial"/> La muorte de Hitler i la queda de la Almanha nazi nun seneficou, mas la fin de la eideologie nazi, bisto que esta subrebibe até ls tiempos atuales, mas repersentou la fin de las pretensones heigemónicas de la Almanha. == Znazeficaçon de la Almanha == {{AP|[[Znazeficaçon]]}} Passado la derrota de la Almanha, ls Aliados buscórun la lhimpeza de la sociadade, cultura, amprensa, justícia i política de la Almanha i de la Áustria de toda anfluéncia nazi. An Janeiro de [[1946]] l Cunseilho de Cuntrole de l Aliados debediu la Almanha an 4 zonas cuntroladas puls países bitoriosos [[Stados Ounidos]], [[Reino Ounido]], [[Fráncia]] i [[Ounion Sobiética]],<ref>''Geografria Geografie Giral i de l Brasil'' (Pág. 282). Belume Solo. Lhúcia Marina i Tércio. Eiditora Ática. ISBN 978-85-08-10914-2.</ref> esses países gobernórun la Almanha de 1945 até 1948. Acuntecírun detençones maciças, cuntablizando solamente nas zonas oucidentales cerca de 182.000 prisioneiros, de ls quales an [[1 de Janeiro]] de [[1947]] cerca de 86.000 fúrun lhibartados. == Refréncias == <references/> [[Catadorie:Almanha Nazi]] [[Catadorie:Stória de la Almanha]] [[Catadorie:Segunda Guerra Mundial]] iq0w4k9fku0j3kv0a5r4lu1khx6aawn 108196 108195 2026-08-28T08:38:24Z ~2026-46122-75 15490 108196 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Paíç|nome_natibo=Reich Alman<br>(1933–1943)<br>Deutsches Reich|nome_lhargo_cumbencional=‎|eimaige_bandeira=Flag of Germany (1935–1945).svg|eimaige_brason=Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg|hino="Das Lied der Deutschen"<br>[[Fexeiro:Das_Deutschlandlied.ogg|center|noicon]]<br>"Horst-Wessel-Lied"<br>[[Fexeiro:Песня Хорста Весселя.ogg|center|noicon]]|çcriçon_bandeira=Bandeira de la Almanha Nazi|çcriçon_brason=Brason de Armas|legenda_bandeira=Bandeira|legenda_brason=Brason|lhocalizaçon=Greater German Reich (1942).svg|capital=[[Berlin|Berlin]]|lhéngua_oufecial=[[Lhéngua Alman|Lhéngua Alman]]|meior_cidade=Berlin|tipo_gobierno=Stado Fascista|títalo_xefe1=1933–1934|nome_xefe1=[[Paul von Hindenburg|Paul von Hindenburg]]|títalo_xefe2=1934–1945|nome_xefe2=[[Adolf Hitler|Adolf Hitler]]|títalo_xefe3=1945|nome_xefe3=[[Karl Dönitz|Karl Dönitz]]|ária_total=1939 633,786 km² 1940 823,505 km²|populaçon_stimada=1939 - 79,375,281<br>1940 - 109,518,183|moneda=Reichsmark}} '''Almanha''' Nazi ó '''Terceiro ''[[Reich]]''''' (oufecialmente zde [[1943]] '''Grande Reich Alman''') ye l nome que se dá al período durante l qual bigorou na [[Almanha]] l regime de [[Adolf Hitler]] i de l [[Partido Nacional Socialista Alman de l Trabalhadores]] (NSDAP ó Partido Nazi), que stableciu un [[Totalitarismo|regime totalitário]] que eisistiu de [[1933]] la [[1945]], tornando l stado nua grande [[poténcia]] ouropeia. L nome ''Terceiro Reich'' denomida l período stórico de la eisisténcia de la Almanha Nazi. Ben na sequéncia de l [[Sacro Ampério Romano-Germánico]] (dezido l ''I Reich'') i de l [[Ampério Alman]] ([[1871]]-[[1918]]) cumo l ''II Reich''. Esto fui feito pa sugerir un regresso glorioso de la Almanha anterior a la [[República de Weimar]] anstourada an 1919, mas que nunca fui dissolbida oufecialmente pul nuobo regime. == Stória == === La Chubida de la Almanha nazi === Fatores cumo l ampeço de la [[Grande Depresson]] ([[1929]]), [[zamprego]] maciço, las houmilhaçones de l [[Tratado de Bersalhes]] ([[1919]]) i l çcontentamiento social cul regime democrático eineficaç, l apoio de l pobo alman als partidos socialistas i l miedo dua reboluçon [[Socialismo|socialista]], lhebou la alta [[burguesie]] almana, [[ampresário]]s i l [[clero]] la apoiórun la [[strema dreita]] de l [[spetro político]], outando por stremistas de partidos cumo l [[Partido Nazi]]. De 1925 a 1930, l gobierno alman passou dua democracie pa un regime cunserbador-nacionalista de l persidente i heirói de la [[Purmeira Guerra Mundial]] [[Paul von Hindenburg]], que se oupuso a la natureza lhiberal democrática de la [[República de Weimar]].<ref>Mary Fulbrok. The Divided Nation: A Story of Germany, 1918-1990. Oxford UP, 1992, 45</ref> L partido que apoiou un stado mais outoritário, fui l ''Partido Popular'' (l ''Deutschnationale Volkspartei'', ''DNVP'' ó "Nacionalistas"), mas depuis de 1929, cada beç mais, l público passou a apoiar ls nacionalistas mais radicales. Nas eileiçones de [[1928]], quando las cundiçones eiquenómicas tenien melhorado passado la fin de la hiperanflaçon de 1922-23, ls nazis ganhórun solo 12 lhugares ne l Reichstag. Passado la [[Crise de 29]], nas eileiçones de 1930, eilhes ganhórun 107 lhugares, tornando-se l segundo mais grande partido parlamentar. Passado las eileiçones de Júlio de 1932, ls nazis tornórun-se l mais grande partido ne l Reichstag, cun 230 lhugares. Mas l Partido Nazi nun cunseguiu ua maiorie parlamentar até la nomeaçon de Hitler cumo chanceler. Hindenburg mostrou-se relutante an dar qualquiera seneficatibo poder pa Hitler, mas l ex-chanceler [[Franz von Papen]] i Hitler trabalhórun nua aliança antre ls nazis i l DNVP cula antençon de criar un regime outoritário i ourganizado: a fin de cuntrolar Hitler, fui nomeado un gabinete menisterial, que permitirie que Hitler assumisse l cargo de chanceler sujeito al cuntrolo de l cunserbadores tradecionales, sendo ls nazis serien ua minorie ne l gabinete. Passado tentatibas de l General [[Kurt von Schleicher]] pa formar un gobierno biable falhou, bon Schleicher colocou presson an Hindenburg atrabeç de sou filho [[Oskar von Hindenburg]] pa eileger Hitler chanceler, bien cumo antrigas de ex-chanceler [[Franz von Papen]], lhíder de l Partido de l Centro Católico, assi an 30 de Janeiro de 1933 Adolf Hitler fui nomeado [[chanceler de la Almanha]] (''Reichskanzler'') por Hindenburg (la [[Machtergreifung]]). Mas l ganinete menisterial serie an seguida dissolbido por Hitler. Ambora ls nazis tubíssen ganhado la maior parte de ls botos nas dues eileiçones gerales de l Reichstag an 1932, nun tenien maiorie, i solo ua fraca maiorie ne l parlamiento aceitaba sues perpuostas, l DNVP-NSDAP. Na nuite de 27 de Febreiro de 1933 l eidifício de l Reichstag fui ancendiado i l houlandés quemunista [[Marinus van der Lubbe]] fui ancontrada ne l anterior de l eidifício. El fui preso i acusado de ampeçar l ancéndio. L eibento tubo un eifeito eimediato subre miles de anarquistas, socialistas i quemunistas an todo l Reich, muitos deilhes fúrun ambiados pa l [[campo de cuncentraçon de Dachau]]. L público quedou preacupado que l ancéndio serie un senhal pa ampeçar ua reboluçon quemunista. Durante l próssimo anho, l Partido Nazi eileminarie toda la ouposiçon. Ls quemunistas yá tenien sido proibidos passado l ancéndio de l Reichstag. Ls social-democratas (SPD), anque de l sfuorços pa apaziguar Hitler, fúrun proibidas an Júnio. An Júnio i Júlio, ls Nacionalistas (DNVP), de l Partido Popular (DVP) i Partido de l Stado (DStP) fúrun çmantelados. L Partido de l Centro Católico, dissolbiu-se an 5 Júlio de 1933. An 14 de Júlio de 1933 la Almanha fui oufecialmente declarado un stado de [[partido solo]] por un decreto-lhei: <blockquote>L Partido Nacional-Socialista de l Trabalhadores Almanes custitui l solo partido político de la Almanha.<br />Aquel que tentar manter ó formar un nuobo partido será punido cun trabalhos fuorçados por trés anhos ó cun prison de seis meses a trés anhos, se la açon nun stubir sujeita la penalidade maior, an cunformidade cun outros regulamientos.<ref>''Cunspiraçon i Agresson de l Nazis'', III, pág. 962 (Decumientos de Nuremberg 1388-PS)</ref> </blockquote> L Reichstag aprobou an 24 de Maio de 1933 l Ato de Outorizaçon pul qual trasmitie sues funçones lhegislatibas al poder eisecutibo - ne l causo Hitler. Durante l regime nazi l Reichstag reuniu-se an torno de 12 bezes, nunca sustentou debates, botaçones, ó çcursos – cun eiceçon de l de Hitler –, tenendo aprobado solamente quatro lheis (La Lhei de Recustruçon de 30 de Maio de 1934 – ne l qual abolie la outonomie de l stados de la Almanha –, i las trés lheis anti-semitas de Nuremberg an 15 de Nobembre de 1935). Einúmeros menistérios deixórun de se reunir ne l regime nazi – ambora cuntinássen eisistindo na teorie – cumo l Cunseilho Secreto de l Gabinete (Geheimer Kabinettsrat) i l Cunseilho de Defesa de l Reich (Reichsberteidigungsrat), cujas funçones passórun á ser eisecutada por Hitler.<ref name="Terceiro Reich">''[[Chubida i queda de l Terceiro Reich]] Triunfo i Cunsulidaçon 1933-1939''. Belume I. [[Willian L. Shirer]]. Traduçon de Pedro Pomar. Agir Eiditora Ldta., [[2008]]. ISBN 978-85-220-0913-8</ref> Cula muorte de l Hindenburg an 2 de Agosto de 1934, Hitler fundirie ls cargos de ''Reichspräsident'' i ''Reichskanzler'' ne l nuobo títalo ''[[Fuhrer]] und Reichskanzler'', tornando-se xefe de las fuorças armadas, anton l eisército passou a prestar un juramiento de fidelidade a Hitler. An Outubre de [[1933]], la Almanha retirou-se de la [[Sociadade de las Naciones]], ua ourganizaçon que Hitler çprezaba. === La "Reboluçon Nazi" i la nazeficaçon de la cultura === Hitler denominou sue chubida i l porcesso pa remoçon de l judius de la sociadade almana de "reboluçon".<ref>Richard Eibanes, The Coming of the Third Reich (New York: Penguin Books, 2003), 441</ref> La Bandeira de la República de Weimar fui sustituída pula bandeira de la [[suástica]] de l partido nazi ne l die 15 de Setembre de 1935. An 22 de Setembre de 1933 fui criada la Cámara de Cultura de l Reich, cula antençon de nazeficar la cultura, sob l quemando de l dr. Goebbels, "A fin de lhebar a cabo ua política de cultura almana, ye perciso ounir ls artistas de todas las sferas nua ourganizaçon fuorte sob la direçon de l Reich. L Reich debe nun solamente detreminar las lhinhas de l porgresso mental i spritual, mas tamien ourientar i ourganizar las profissones". siete subcámaras fúrun criadas pa ourientar i cuntrolar toda la cultura: amprensa, guapas-artes, lhiteratura, música, cinema i rádio. Todos ls profissionales dessas árias fúrun oubrigados la associáren-se a las cámaras, que podien spulsar ó recusar pessonas por "falta de cunfiança política", ó seia, que nun éran adetos de l nazismo, ampedindo-las de eisercíren sues profissones.<ref name="Terceiro Reich"/> === La Heigiene racial i medidas racistas de la Almanha nazi === {{AP|[[Nazismo i raça]]}} Ua de las caratelísticas mais marcantes de la Almanha nazi fúrun sues lheis racistas contra ls judius. La heigiene racial de la Almanha fui baseada nas eideias de [[Arthur de Gobineau]], [[ougenie]] i [[darwinismo social]]. Tales eideias aplicában a la "subrebibéncia de l mais fuorte" als seres houmanos, dezien que ls almanes pertencian a la [[raça superior]] i que las "raças anferiores" deberian ser sterilizadas. Ls judius, an special, éran cunsidrados ua raça peligrosa, respunsable por bários males de la Almanha. Ambaixo ua narraçon dun filme de Propaganda Nazi contra ls judius: <blockquote>Eilhes [ls judius] cuntaminórun ls negócios almanes, biolentórun la cultura almana, degradórun nuossa lhiteratura, anfiltrórun-se an nuossos triatos, scrabizórun nuossa amprensa, arruinórun la lhei, ambenenórun la eiquenomie almana. An todos ls setores de la bida almana, eilhes çtruírun la decéncia i la eisséncia de l que ye alman por meio de la ganáncia i de la eirresponsablidade aprobeitadora.<ref name="Nazis on Trial">''Nuremberg Nazis ne l banco de ls Réus'' (ne l oureginal an anglés ''Nuremberg - Nazis on Trial)''. Decumentário de la [[BBC]]. [[1996]].</ref> </blockquote> Las purmeiras bítimas desta política fúrun aleijados i pessonas cun porblemas mentales (chamadas "bidas andinas de séren bibidas") nun porgrama de [[eutanásia]] oubrigatória chamado [[Aktion T4]], mas passado l sermon de l bispo católico de [[Münster]] [[Clemens August von Galen]] contra l Aktion T4,<ref>Peter Löffler (Hrsg.): Bischof Clemenes August Graf von Galen – Akten, Briefe und Predigten 1933–1946. Ferdinand Schöningh, Paderborn/Munchen/Wien/Zurich, 2. Aufl. 1996, S. 874 ff. ISBN 3-506-79840-5</ref> houbo un grande clamor público contra l porgrama, anton Hitler l finalizou,<ref>Winfried Suß: ''Bischof bon Galen und die nationalsozialistische „Euthanasie".'' In: zur debatte 2005, S. 18 f. [http://www.kfzg.de/Downloads/Kirche_ein_Krieg.pdf Onlineausgabe]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> mas, na berdade, ls assassinatos cuntinórun. Ls judius fúrun sujeitos a ua biolenta óndia de porpaganda difamatória. Las [[Leis de Nuremberg]] de 1935 ampedian que almanes i judius se casássen, estes perdírun sou statuto de cidadanos almanes i fúrun banidos de qualesquiera lhugares na funçon pública, de eisercer profissones ó de tomar parte na atebidade eiquenómica. Ls stablecimientos tenian placas que dezien que proibie la antrada de judius. An [[25 de Júlio]] de 1933 fui decretada a la lhei de sterilizaçon oubrigatória pa ls judius i outras raças cunsidradas anferiores, que sterilizou an torno de 400.000 pessonas.<ref>{{cite web |outhor=Piotrowski, Christa |title=Dark Chater of Amarican Story: U.S. Court Battle Ober Forced Sterilization |date=2000-07-21 |work=CommonDreams.org News Center |url=http://www.commondreams.org/biews/072100-106.htn |acessdate=2008-03-23 }}</ref> A partir de [[1941]], ls Judius fúrun oubrigados a ousar la [[streilha de Dabide]] an público, pa séren facilmente recoincidos i cunsidrados "anferiores". Antre Nobembre de 1938 i Setembre de 1939, mais de 180.000 judius fugírun de la Almanha; sue propiadade fui cunfiscada pul Stado. A partir de 1939 ls judius passórun a a ser mandados pa campos de cuncentraçon, que ne l ampeço éran outelizados solo pa prender ls einimigos de l regime nazi. Mais de 1.000 campos de cuncentraçon aparecírun ne ls países acupados pula Almanha nazi. [[Fexeiro:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg|thumb|lheft|200px|[[Campo de cuncentraçon]] de [[Buchenwald]]. Die de la lhibartaçon an [[16 de Abril]] de [[1945]]. Ne l segundo andar de l belixe, l sétimo a cuntar de la squierda ye [[Elie Wiesel]], l [[Prémio Nobel de la Paç]] de [[1986]].]] Antre 1939 i 1945, ls campos de cuncentraçon tórnan-se [[Campo de stremínio|campos de stremínio]], la [[SS]], ajudada puls gobiernos i colaboracionistas de ls países acupados, sistematicamente assassínan antre 11 i 14 milhones de pessonas, ancluindo cerca de seis milhones de judius, l plano de stermínio de l judius era chamado de "[[Seluçon Final]]" (''Endlösung der Judenfrage''). Muitos fúrun outelizados cumo [[cobaia]]s an [[Spriéncias médicas nazis|speriéncias científicas]]. Muitos tamien morrírun de fame i malinas anquanto trabálhan cumo scrabos (por bezes, an benefício de ampresas pribadas almanes debido al baixo custo deste trabalho). A la par culs judius fúrun assassinados [[polaco]]s (mais de trés milhones de bítimas), quemunistas ó dissidentes políticos, ls nembros de grupos de rejisténcia, católicos i protestantes oupositores, [[Homossexuales na Almanha Nazi|homossexuales]], [[cigano]]s, deficientes físicos mentales, prisioneiros de guerra sobiéticos (possiblemente cerca de trés milhones), [[teçtemunhas de Jeobá]], sindicalistas, i pacientes psiquiátricos. Este [[genocídio]] quedou coincido cumo [[Houlocausto]] i fui planeiado i ourdenado por lhíderes nazis, cumo [[Heinrich Himmler]]. Pa cuntinar a aplicar la "Seluçon Final" fui rializada la ''Cunferéncia de Wannsee'', acerca de Berlin, an 20 de Janeiro de 1942, cun quinze altos funcionários nazis, lhiderada por [[Reinhard Heydrich]] i [[Adolf Eichmann]]. La ata desta reunion fornece la mais clara eibidéncia de planeamiento pa l Houlocausto. Un de ls maiores campos de stremínio an massa fui [[Auschwitz-Birkenau]]. Hitler nunca bejitou ls campos de cuncentraçon i estes assassinatos nun se tornórun públicos até la derrota de la Almanha nazi. === La Eiquenomie de la Almanha nazi === Ne ls purmeiros anhos de l regime nazi la Almanha recuperou-se i creciu eiquenomicamente debrebe, l que fui cunsidrado "un milagre" por muitos eiquenomistas. L zamprego de 1920 i de l ampeço de 1930 fui reduzido, an 1932 éran seis milhones de zampregados, pa menos dun milhon an 1936. La porduçon nacional creciu 102%, de 1932 a a 1937, i la renda nacional dobrou. An 1933 la política eiquenómica nazi ditada pul Menistro de la Eiquenomie dr. Schacht – ua beç que Hitler çpreza eiquenomie – querie deminuir l zamprego por meio de la spanson de obras públicas i de l stímulo a la ampresas pribadas. L crédito gobernamental fui fornecido pula criaçon de fondos speciales de zamprego, cuncediu-se eisençon de ampuostos a las ampresas que oumentássen l amprego i sous gastos de capital. La percipal base de la recuperaçon almana fui l rearmamiento, pa l qual la ditadura nazi derigiu sue fuorça eiquenómica, la andústria i l trabalho a partir de 1934. Sendo coincido cumo ''Wehrwirtschaft'' (Eiquenomie de Guerra), que debie funcionar an tiempos de paç i guerra i ne l período que antecede a la guerra.<ref>''Basic Fats fur la Story of German War and Armament Eiquenomy''. Citado an ''Cunspiraçon i Agresson de l Nazis'', I, pág. 350 (Decumientos de Nuremberg 2353-PS)</ref> Un plano de quatro anhos fui criado an [[1936]] pa cunquistar a outo-suficiéncia an causo de [[guerra]], la fuorça aérea ([[Luftwaffe]]), proibida zde [[1919]], fui recustituída, tubo eigualmente ampeço la recustruçon de la [[Marina]] almana. Hitler reantroduziu l [[serbício melitar]] oubrigatório an [[1935]], passado la deboluçon de la [[Bacia heidrográfica|bacie]] de l [[Sarre]] (riu na [[Fráncia]] i Almanha, sob admenistraçon de la [[Lhiga de las Naciones]] zde l final de la [[Purmeira Guerra Mundial]]). [[Fritz Sauckel]] era l respunsable pul fornecimiento de mano-de-obra strangeira pa la andústria almana, percipalmente la andústria de armamientos, l númaro de trabalhadores era defenido por Hitler i [[Albert Speer]], Menistro de l Armamiento. La ouparaçon de scrabizaçon recrutou 5 milhones de pessonas de outros países, de las quales solo 200.000 fúrun de buntade própia. Fui la maior ouparaçon de trabalho scrabo de la stória.<ref name="Nazis on Trial"/> === L Porgrama atómico de la Almanha nazi === [[Fexeiro:Heisenberg 10.jpg|190px|thumb|Werner Kerl Heisenberg, xefe de l porgrama nuclear de la Almanha an 1927]] La Almanha nazi fui l purmeiro paíç a tenr un porgrama pa criar la Bomba atómica, xefiado por [[Werner Karl Heisenberg]], ua beç que muitos cientistas que fornecírun l coincimiento pa la sue criaçon éran almanes, mas, dentre estes cientistas, muitos cumo [[Albert Einstein]] éran judius, tenendo scapado de la Almanha. L miedo de la tecnologie nuclear ser ousada puls nazis era tan grande, que na [[Fráncia]] l porjeto de pesquisa nuclear fui paralisado assi que la Segunda Guerra Mundial ampeçou. L porjeto pa la custruçon de la bomba ne ls [[Stados Ounidos]] fui zambolbido cula maior rapideç possible, temendo que ls nazis cunseguíssen la bomba purmeiro. Mas stima-se que ls almanes téngan porduzido menos de 5% de l neçairo pa la custruçon de la bomba, l fato de que la bomba nun poderie ser custruída antes de 1945, zeantressou Hitler que querie armas custruídas l mais debrebe possible,<ref>''La Química de l Poder''. Apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]]</ref> ambestindo pouco ne l porgrama. Alguns acradítan que se ls nazis tubíssen cunseguido la bomba atómica nun la outelizarian solamente cumo arma de guerra, mais tamien pa promober "[[Houlocaustos nucleares]]". === La Eiquenomie de debisas i Eimigraçon na Almanha nazi === La Almanha nazi al cuntrário de outras ditaduras, cumo la [[Ounion Sobiética]], nun criou lheis de eiquenomie de debisas i eimigraçon seberas. Las ampresas de turismo arrecadában grandes quanties de la eiquenomie de dibisas. Ls strangeiros, mesmo ls antinazis, podien benir a la Almanha i studar l que quejíssen – cun eiceçon de ls campos de cuncentraçon i de las anstalaçones de l eisército – muitas bezes salindo de la Almanha cun ua "perspetiba melhor" de l nazismo, cumo acunteciu cul político anglés [[Lloyd George]]. De la mesma forma ls almanes podien bejitar ls países democráticos, l gobierno nazi nun parecie preacupado cula possiblidade de estes biráren antinazis.<ref name="Terceiro Reich"/> === La Eiducaçon na Almanha nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 102-17818, Berlin, Olympiastadion, HJ-Kundgebung.jpg|thumb|lheft|190px|Çfile de la [[Mocidade Hitlerista]].]] Na Almanha nazi la eiducaçon pa alhá de trasmetir als alunos l coincimiento teórico, tamien ls treinaba melitarmente i politicamente. An 30 de Abril de [[1934]], [[Bernhard Rust]], fui nomeado Menistro de la Ciéncia, Eiducaçon i Cultura de l Reich, amigo de Hitler i fanático nazi, demetido antes de l cargo de mestre-scuola probincial por deblidades mentales. Las scuolas alemanas fúrun debrebe nazificadas, ls porsores éran defensores ó nembros de l partido nazi, muitos fúrun treinados pa trasmetir la eideologie nazi. La Lhei de l Funcionalismo Cebil de 1937 dezie que ls porsores debian defender las eideias nazis i todos ls porsores jurórun fidelidade la Adolf Hitler. Mais tarde nun se poderie ansinar sin que se tubisse serbido na [[SA]], na Coperaçon de Trabalho ó na [[Mocidade Hitleriana]], ls candidatos a a porsores nas ounibersidades tenien de quedar seis sumanas an ouserbaçon por técnicos nazis i depuis séren apersentados al Menistério de la Eiducaçon que eimitie sues lhicenças pa ansinar. Antes de 1933 las scuolas públicas de la Almanha stában sob l cuntrolo de las cidades i las ounibersidades de l stados, ne l regime nazi todas quedórun submetidas al cuntrole de l menistro de la eiducaçon Rust, que andicaba ls reitores i decanos de las ounibersidades, ls quales éran eileitos formalmente puls porsores de las faculdades. El tamien zeignaba ls derigentes de las ouniones studantis ounibersitárias, a las quales, todos ls studantes debian pertencer, de las ouniones de lhentes, que abrangian todos ls porsores. La Associaçon Nacional-Socialista de l Lhentes Ounibersitários, sob l firme quemando de l nazis cunserbadores, tenie un papel decisibo na seleçon de quien debie ansinar i bereficaçon de se l ansino menistrado staba de cunformidade cul nazismo.<ref name="Terceiro Reich"/> La stória fui falsificada i demudada ne ls lhibros i puls porsores an sues aulas, l Mein Kampf era cunsidrado l manual oufecial de ls eiducadores. L ansino de las "ciéncias raciales" (an alman ''Rassenkunde'') ponia ls almanes cumo la raça superior i ls judius cumo raças anferiores causadoras de bários males de l mundo. L ansino de las ciéncias naturales piorou debrebe, porsores famosos cumo Einstein i Frank na física, Haber, Willstätter i Warburg na química fúrun demetidos ó afastórun-se. Ampeçou a ser ansinado "física almana", "química almana" i "matemática almana", aplicando-se l nazismo an todas las ciéncias possibles. La rejisténcia a la nazeficaçon de la eiducaçon fui relatibamente pequeinha, ua beç que la maiorie de l porsores ne l Segundo Reich i na República de Weimar yá éran anti-democráticos i anti-semitas, an que alguns poucos téngan se demetido i fugido de la Almanha cumo [[Karl Jaspers]], [[Theodor Litt]], [[Karl Barth]] i etc. Mesmo assi, ne ls purmeiros cinco anhos de l regime nazi, stima-se que 2.800 porsores i anstrutores fúrun demetidos, un quarto de l total. L porsor Rudolphe Tomaschek, diretor de l Anstituto de Física de Desdren dixo "La física moderna ye un strumiento judaico pa la çtruiçon de la ciéncia nórdica (…) La berdadeira física ye perduto de l sprito alman (…) Na rialidade, toda la ciéncia ouropeia ye criaçon de l ariano". Johanes Stark, diretor de l Anstituo Nacional Alman de Ciéncias Físicas tamien pensaba dessa forma, dezindo que "ls fundadores de las pesquisas na física moderna i ls grandes çcubridores, de Galileu i Newton até ls pioneiros de la física moderna, fúrun quaije sclusibamente arianos". L porsor Wilhelm Müller, de l Coleijo Técnico de Aachen dixo que la teorie de Einstein fazie parte dua cunspiraçon judaica pa çtruir la ceblizaçon. L porsor Ludwig Bieberback de la Ounibersidade de Berlin, tamien bie Eisntein cumo un mintiroso i acraditaba que solamente a la física ariana era la berdadeira.<ref>Cunforme ye ouserbado nas citaçones de Philipp Lenard, ''Deustche Physik'', perfácio, Wallace Deuel, ''People Under Hitler'', William Ebenstein, ''The Nazi State''.</ref> Depuis de seis anhos l númaro de studantes ounibersitários caiu de 127.920 pa 58.325. Ne ls anstitutos de tecnologie, las anscriçones caíran de 20.474 pa 9.554. An torno de 1937 l nible eiducacional i académico de la Almanha tenie caído debrebe. [[Fexeiro:Joachim von Ribbentrop and Baldur von Schirach crop.jpg|thumb|190px|[[Baldur von Schirach]], xefe de la Mocidade Sterista an 1945.]] Hitler nun acraditaba que las scuolas públicas podíssen nazeficar la mocidade, acraditando que la [[Mocidade Hitleriana]] podisse fazé-lo, neilha ls ninos i moços de 6 a 18 anhos de ambos ls sexos éran ourganizados an bárias de sues formaçones, mas, la Mocidade Hitleriana era un mobimiento jubenil relatibamente pequeinho, an 1932, l alistamiento total tenie solo 107.956, anquanto de l Comité de l Reich de las Associaçones de la Mocidade Almana chegában a a 10.000.000 de moços, l mais grande mobimiento jubenil de l mundo. Hitler nomeou [[Baldur von Schirach]], quier zde 1925 yá era quemandante de la Mocidade Hitleriana, "quemandante de la Mocidade de l Reich Alman" an Júnio de 1933, mais tarde an beç de subordinar-se al Menistério de la Eiducaçon, Schirach passou a a ser respunsable diretamente delantre l Fuhrer. Schirach eimediatamente ourdenou que cinquenta homes de la Mocidade Hitleriana acupássen l Comité de l Reich de las Associaçones de la Mocidade Almana, l xefe de l comité, un antigo general de l eisército prussiano Vogt, i l almirante de la Purmeira Guerra Mundial bon Trotha, persidente de la associaçon fúrun çtituídos i sous cargos zaparecidos. Cientos de pensones pa moços almanes ne l balor de alguns milhones de dólares fúrun cunfiscadas. An 1º de Dezembre de 1936, Hitler decretou ua lhei que stinguie todas las ourganizaçones de moços nó-nazis: <blockquote> "(…) Toda la mocidade almana de l Reich stá ourganizada ne ls quadros de la Mocidade Hitlerina. <br />La mocidade almana, pa alhá de ser eiducada na família i nas scuolas, será ansinada física, anteletual i moralmente ne l sprito de l nacional-socialismo (…) por antermédio de la Mocidade Hitleriana.<ref>''Reichsgesetzblatt'', 1936, Parte I, pág 933. Citado an NCA, III, pág 972-3 (n.p. 1392-PS)</ref> </blockquote> De 6 a 10 anhos, un rapaç fazie un daprendizado pa serbir na Mocidade Hitleriana, chamado de ''Pimpf''. Pa cada moço era dado un lhibro de registro, adonde serie anotado sou progresso na mocidade hitleriana, até sou zambolbimiento de las doutrinas nazis. Als 10 anhos, depuis de passar por testes cunsecutibos de atletismo, acampamiento i stória nazi, recebie l grau de ''Jungvolk'' (Moço Camarada), fazendo l seguinte juramiento: <blockquote>Delantre dessa bandeira de sangre, que repersenta nuosso Fuhrer, juro debotar todas las mies einergies i fuorças al salbador de la nuossa pátria, Adolf Hitler. Stou çpuosto i pronto a dar la mie bida por el, cula ajuda de Dius.</blockquote> Als 14 anhos l rapaç antraba na Mocidade Hitleriana propiamente dita, quedando neilha até ls 18 anhos, quando era trasferido pa la Coperaçon pul Trabalho i l eisército. Na Mocidade Hitleriana ls rapazes recebien treino an doutrinas nazis, artes melitares, acampában, sendo coincidos por ousáren pesadas mochilas i marcháren ne ls fines de sumana. De 10 a a 14 anhos, las rapazas almanas éran alistadas cumo ''Jungmädel'' (Moças Donzelas), sou ouniforme era cumpuosto dua xambre branca, saia azul i meias i çapatos de marcha, sou treino era cumo l de l rapazes. Als 14 anhos las rapazas antrában pa la ''Bund Deutscher Mädel'' ó ''B.D.M'' (Lhiga de las Rapazas Almanas), quedando neilha até ls 21 anhos, alguas bezes las rapazas tamien fazien spriéncias an arte melitar. Na Almanha nazi, daba-se atençon al fato de que l percipal papel de las mulhieres éran geráren filhos sadios, spalhand la "raça ariana". Als 18 anhos las rapazas de las B.D.M prestában un anho de serbício nas fazendas – las ''Land Jahr'', eiquibalente a la Coperaçon de l Trabalho de l rapazes. Sue tarefa cunsistie an ajudar an casa i ne l campo, las moças bibian an pequeinhos acampamientos ne ls çtritos rurales, adonde éran apanhadas por caminones ne l ampeço de la manhana i lhebadas a ls huortos. Tamien habie l Anho de Casa, adonde an torno de quinhentas mil rapazas passában un anho fazendo trabalhos domésticos nun lhar de la cidade. Lhougo surgiran pais reclamando que sues filhas habien angrabidado sin se casar de ls camponeses ó senó, de ls rapazes de la Coperaçon de l Trabalho, que acampamiento quedaba muitas bezes próssimo als de la B.D.M.<ref name="Terceiro Reich"/> Na fin de 1938, la Mocidade Hitleriana tenerie 7.728.259 nembros, antretanto an torno de 4 milhones de moços inda stában fuora de la ourganizaçon, anton, an Márcio de 1939, l regime nazi decretou ua lhei ne l qual todos ls moços debian ser cumbocados pa la Mocidade Hitleriana, de modo aparcido al eisército. Causo ls pais se recusássen a alistar sous filhos, éran submetidos a seberas sentenças de prison, ó sous filhos poderien ser mandados pa uorfanatos ó outros lhocales. Na Almanha nazi fúrun criadas trés tipos de scuolas pa l aperfeiçoamiento de ls melhores studantes ne l nazismo: * Las ''Scuolas Adolf Hitler'', sob la direçon de la Mocidade Hitleriana, recebien ls moços mais promissores de la ''Jungvolk'' cun 12 anhos, adonde quedában seis anhos sob deciplina spartana i perparaçon antensiba pa partecipáren de l partido nazi i de l serbícios públicos. Passado formados éran scolhidos pa ua ounibersidade. Habie dieç Scuolas Adolf Hitler, fundadas depuis de 1937, la percipal era la Akademie de Brunswick. * L ''Anstituto Nacional de Eiducaçon Política'', sob la direçon de la [[SS]], que fornece ls diretores i la maiorie de l porsores, sou oubjetibo ye restablecer la eiducaçon menistrada nas antigas scuolas melitares de la [[Prússia]], a la par culs ansinos de la eideologie nazi. Yá eisistian 31 dessas scuolas antes de la Segunda Guerra Mundial, de las quales, 3 éran pa mulhieres. * Ls ''Castielhos de la Orde'' (Ordens-burgen) sob la direçon de l partido nazi, era la scuola an que era purparada la eilite nazi, feita ne ls castielhos de ls cabalheiros de las Ordes Teutónicas de l [[Seclo XIV|seclos XIV]] i [[Seclo XV|XV]]. Ls Castielhos de la Orde oureginales fúrun baseados ne l percípio de oubediéncia abseluta al Mestre, la ''Ourdensmeister'', i dedicada a la cunquista almana de las tierras slabas de l Ouriente i la scrabizaçon de l natibos. Ls Castielhos de la Orde nazis possuían çciplina i perpósitos aparecidos. Sclusibamente ls moços nazis mais fanáticos éran scolhidos, an giral ls alunos mais graduados de las Scuolas Adolf Hitler i de ls Anstitutos Políticos. Habie quatro castielhos i ls studantes passában sucessibamente por eilhes. L purmeiro de l seis anhos era ampregado nua specializaçon de las "ciéncias raciales" i de outros aspetos de l nazismo. Acentuaba-se l treino de la mente i de la deciplina, sendo la perparaçon física secundária. L segundo anho de l Castielho era l amberso, benido purmeiramente l atletismo i ls çportos, ancluindo chubida de muntanhas i salto de páraquedas. L terceiro Castielho, adonde ls studantes passában aprossimadamente un anho i meio, daba la anstruçon política i melitar. Finalmente quedában an torno dun anho i meio ne l quarto Castielho, de Marienburg, na [[Prússia Ouriental]], l Castielho de la Orde que fura ua fortaleza de ls antigos Cabalheiros Teutónicos ne l [[seclo XV]] acerca de la frunteira polaca, alhá recebien perparaçon política i melitar cuncentrada ne l Lebensraun, la necidade de la Almanha spandir-se por tierras slabas, ua eicelente perparaçon pa ls acuntecimientos de la Segunda Guerra Mundial. === La censura ne ls meios de quemunicaçon === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1989-0821-502, Joseph Goebbels.jpg|190px|thumb|Joseph Goebbels an 1942.]] Ls meios de quemunicaçon ([[amprensa]], [[Rádio (quemunicaçon)|rádio]] i [[cinema]]) éran cuntrolados i censurados pul Menistro de la Propagando dr. [[Joseph Goebbels]]. An 4 de Outubre de 1933 fui decretada la Lhei de Amprensa de l Reich, an que todos ls jornalistas debian ser de nacionalidade almana, tener ascendéncia ariana i nun tener qualquiera tipo de lhaços cun judius. L artigo 4 de la Lhei de Amprensa dezie als jornalistas "nun premetiren ne ls jornales todo (…) que fusse zourientador al público, tendisse a anfraquecer l poderio de l Reich (…) ó oufendisse la honra (…) de la Almanha". Todas las manhanas, ls eiditores de ls jornales diários de Berlin i ls correspondentes de amprensa de la Almanha reunian-se ne l Menistério de la Propaganda adonde l dr. Goebbels ó sous ajudantes, dezie quales notícias debian ser publicadas ó suprimidas. Pa ls jornales de las cidades pequeinhas i ls periódicos, las anstruçones éran ambiadas por telgrama ó correio. Jornales de la Almanha famosos mundialmente fúrun fuorçados a ancerrar por pertencíren la firmas ó pessonas judaicas, cumo l ''Vossische Zeitung'', cumparable al ''New York Times'' i al ''Times'' de Lhondres. De 1933 a 1937 l númaro de jornales deminuiu de 3.607 pa 2.671. Outros jornales cuntinórun a séren publicados passado séren apartados de sous binclos judius, cumo l ''Berliner Tageblatt'' (ambora cerrado an 1937) i l ''Frankfurter Zeitung''. Ls jornales nazis tornórun-se famosos cumo l jornal matutino ''Völksher Beobachter'' i l bespertino ''Der Angriff''. Todo lhibro tenie de ser submetido al Menistério de la Propaganda pa aprobaçon antes que fusse publicado i dibersos scritores eimigrórun de la Almanha, cumo Thomas Mann, por tenéren sues obras proibidas. Debido a la alta censura de l jornales ls mesmos tornórun-se mui ouniformes de forma que sue compra antrou an declínio. La ''Eher Verlag'', la eiditora de l partido nazi, tornou-se ua de las eiditoras mais lhucratibas de l mundo na época, ua beç que ls jornales nazis tenian dous terços de la circulaçon diária de 25 milhones durante la Segunda Guerra Mundial. L rádio era l percipal meio de propaganda de la época i fui ousado cumo strumiento de propagando nazi pul dr. Goebbels por meio de l Departamiento de Rádio de l Menistério de la Propaganda i la Cámara de l Rádio, na Almanha la radiodifuson era monopólio de l Stado (cumo an dibersos outros países), chamada de Cadena de Radiodifuson de l Reich. L cinema al cuntrário de l rádio era un sistema pribado, mais era cuntrolado pul Menistério de la Propaganda i la Cámara de l Cinema, cul oubjetibo de "afastar la andústria (…) de l pensamiento (…) lhiberal (…) i assi, capacita-la a recebir las tarefas (…) de l Stado nacional-socialista". Filmes strangeiros selecionados cuntinában sendo amostrados i fazien muito mais sucesso que ls filmes nazis. === La Preseguiçon a las Eigreijas Cristianas === Ne l'ampeço Hitler habie se demunstrado amistoso culas [[Eigreija]]s Cristianas, i l clero ne l'ampeço de l regime nazi, deseiaba colaborar cul nuobo gobierno. An Mein Kampf Hitler ataca las eigreijas por nun seguíren doutrinas racistas mais defende la colaboraçon de l nazismo culhas afirmando que "un partido político nunca debe (…) perder de bista (…) que un partido puramente político nunca tubo resultado na cunsecuçon dua reforma relegiosa", mas, l punto 24 de l porgrama de l partido nazi adbertie "lhibardade pa todas las religiones, cuntanto que nun custituíssen peligro (…) pa (…) la raça almana, l partido stá a fabor de l [[cristandade positibo]]". Muitos arguméntan que na rialidade l regime nazi pretendie an parte sustituir l cristandade pul [[Mitologie nórdica|paganismo germánico]]. Fui atrabeç de l nazismo que se dou ne l la mais amportante manifestaçon de l paganismo,<ref>N. Micklen, ''L [[Nacional socialismo]] i la [[Cristandade]]' ', [[Lisboua]], [[1940]], p. 28-29''</ref> lhougo passado la bitória eileitoral i la chubida al poder de Adolf Hitler,<ref>Alfred I. Smith eit al. , ''Nazisn: An Assault on Cibilization'', ed. Paassen, Pierre Ban and James Waterman Wise, Nuoba Iorque, Harrison Smith and Robert Haas, 1934, pp. 141, 150, 207, 210.</ref> ne l die 30 de Júlio de 1933 mais de cien mil nazis tenien-se reunido an Eisenach pa declarar querer tornar "la ourige germánica la rialidade debina", restourando [[Odin]], [[Baldur]], [[Freya]], i outros diuses ne ls altares de la Almanha - [[Wotan]] deberie star ne l lhugar de Dius, [[Sigurd]] ne l lhugar de [[Cristo]].<ref>Alfred I. Smith eit al. , ''Nazisn: An Assault on Civilization'', ed. Paassen, Pierre Ban and James Waterman Wise, Nuoba Iorque, Harrison Smith and Robert Haas, 1934, p. 141</ref> * ''La Perseguiçon a la Eigreija Católica'': Hitler habie prometido ne l ampeço de 1933 ua "aprossimaçon" cula [[Santa Sé]], assinando un acuordo cula mesma que supuostamente garantirie ls dreitos relegiosos católicos na Almanha (la ''[[Reichskonkordat]]'') – bisando ls botos ne l Reichstag de l Partido de l Centro Católico –, mas, las sucessibas óndias de bioléncia contra ls judius, an special las lheis de sterilizaçon oubrigatória de 25 de Júlio, oufenderian percipalmente la Eigreija Católica, que mantenie ua posiçon tradecional ansistindo na [[Doutrina de la Eigreija Católica|doutrina]] de que ''"delantre Dius todos son eiguales andependiente de raça"'',<ref name="Racism">''Racism: La Story'' (an [[Lhéngua mirandesa|mirandés]]: ''Racismo: Ua Stória''). Decumentário de la [[BBC]] apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]].</ref> bison cunsidrada ultrapassada na época, tenendo an bista ls supostos abanços "científicos i biológicos" de l [[racialismo]]. An 30 de Júlio la Lhiga de la Mocidade Católica – pertencente al Partido de l Centro – ampeçarie a ser dissolbida. An [[14 de Márcio]] de [[1937]], l [[Papa Pio XI]] dibulgou la ancíclica ''[[Mit Brennender Sorge]]'' (Cun Perfunda Tristeza), çprezando las políticas de la Almanha nazi i afirmando que se eilhas cuntinassen la Almanha se çtruirie, tenendo sido la purmeira anstituiçon relegiosa la se posicionar contra l nazismo,<ref name="Ancíclica">[http://www.batican.ba/roman_curia/secretariat_state/card-bertone/2008/documents/rc_seg-st_20081106_cumbegno-pio-xii_po.html Bertone, Tarcísio, Cardeal]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Çcurso na Pontifícia Ounibersidade Griegoriana. Besitado an 19.11.2008.</ref> la anciclíca fui ambiada a la Almanha i ampressa an segredo pa nun ser aprendida pula [[Gestapo]], fui çtribuída a todos ls bispos, padres i capelanes i lhida, simultaneamente, an todas las Eigreijas de la Almanha ne l die [[21 de márcio]] de [[1937]]. La reaçon de [[Hitler]] atrabeç de la Gestapo fui biolenta i recrudesceu fuortemente la perseguiçon de católicos.<ref name="Globo"/> A partir de anton miles de [[padre]]s i [[leigo]]s católicos serien presos, dibersas publicaçones católicas fúrun suprimidas i la [[Cunfisson (sacramiento)|cunfisson]] biolada puls agentes de la [[Gestapo]]. La Eigreija Católica tamien mantenie rotas de fuga ousadas por oupositores de l nazismo, cumo judius i ciganos<ref name="Globo"><sup>Sales, Eugénio, jornal ''O Globo'', 8 de Nobembre de 2008, pg.7.</sup></ref>, stima-se que l Baticano tenga salbado de 700.000 a 850.000 judius de la muorte ne l regime nazi. "<ref name="Globo"/> L sucessor de Pio XI, l [[Papa Pio XII]], era tamien cunsidrado "''hostil''" al nazismo. Yá ne l die [[3 de Márcio]] de [[1933]], l ''Berliner Morgenpost'' declarou que "Pacelli [nome de l Papa Pio XII] nun ye aceite faborablemiente na Almanha, yá que el siempre fui hostil al nacional-socialismo"". Cumo por eisemplo, an [[1938]], quando l Cardeal Theodor Annitzer recebiu Hitler an [[Biena]], l Papa Pio XI i l [[Cardeal Pacelli]] quedórun an sues própias palabras "andignados" cun este ato i Pacelli dibulgou até un abiso ne l ''[[L’Osserbatore Romano]]'' declarando que la recepçon a Hitler nun tenie andosso de la [[Santa Sé]].<ref>''Hitler’s Pope''. [[John Cornwell]]. Imago Eiditora. [[2000]]. Pág.: 222, 239, 252 i 355 respetibamente.</ref> [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1985-0109-502, Kirchenwahl.- Propaganda der "Deutschen Christen" in Berlin.jpg|330px|thumb|Propagando de l "crestianos almanes" an 23 de Júlio de 1933 na criaçon de la "Eigreija de l Reich".]] * ''La Perseguiçon a las Eigreijas Protestantes'': Ls protestantes na Almanha stában debedidos antre 150.000 pertencentes la Eigreijas lhibres, cumo ls batistas i ls metodistas i 48 milhones pertencentes a 28 eigreijas lhuteranas i reformistas. An 1932 ls nazis ourganizórun l ''Mobimiento de la Fé de l Crestianos Almanes'', un grupo minoritário baseado ne l [[cristandade positibo]] i suscetible al [[neo-paganismo]] sob la lhiderança de [[Ludwig Müller]], an ouposiçon a el surgiu outro grupo minoritário, la Eigreija Cunfessional, que rejeitaba l nazismo. An júlio de 1933 fui criada la [[Eigreija Nacional de l Reich]], de la fuson de las 28 eigreijas protestantes lhuteranas i reformistas, sou bispo tornou-se Ludwig Müller. Durante la Segunda Guerra Mundial la Eigreija de l Reich proibirie la binculaçon de la Bíblia, sustituindo-la pul Mein Kampf i decretando que ls curcefícios debian ser sustituídos pulas suásticas.<ref>Cunforme l testo de Herman, oup. Cit., pág. 297-300; tamien ne l New York Times de 3 de Janeiro de 1942</ref> An 1934 l Pastor lhuterano [[Martin Niemöller]], que ampeçalmente, assi cumo ls demales clérigos protestantes habie acolhido positibamente l regime nazi,<ref>Leo Stein, I Was in Hell with Niemöller, pág 80</ref> tornou-se lhíder de la Eigreija Cunfessional, que lhutarie ardientemente contra la Eigreija de l Reich, afirmando ser la eigreija berdadeira, Niemöller serie mandado pa un campo de cuncentraçon mais tarde i cientos de lheigos i pastores de la Eigreija Cunfessional serien presos. An 1935, Hitler andicara [[Hans Kerrl]] pa l cargo de ''Menistro de Negócios de la Eigreija'', pa nazificar ls protestantes, Kerrl oubtebe grande sucesso ne l ampeço, ourganizando un "Comité Eclesiástico". An 1937, todos ls pastores protestantes passórun a prestar juramente de lhealdade a Adolf Hitler. Esta cumplicidade de las eigreijas protestantes cul nazismo se tornarie ua de las fuortes [[Cuntrobérsias ne l Protestantismo|críticas]] contra estas eigreijas mais tarde. L solo grupo protestante que se ouporie als nazis serien las [[teçtemunhas de Jeobá]]. === La Agricultura na Almanha Nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-H1215-503-009, Walther Darré bei einer Kundgebung.jpg|thumb|lheft|190px|Richard Walther Darré, Menistro de la Alimentaçon i de la Agricultura.]] La situaçon de la [[agricultura]] na República de Weimar i an grande parte de l mundo era mui ruin. Na Almanha las díbedas de l agricultores chubírun pa 12 bilhones, ls juros destas díbedas, retirában 14% de toda la renda agrícola, ls agricultores deixórun de arrecadar un bilhon de marcos an [[1924]]-[[1925]]. L partido nazi siempre deseiou cunquistar ls agricultores, l punto 17 de l partido prometie-les "la reforma agrária (…), ua lhei pa l cunfisco de tierra, sin andenizaçon, pa fines quemuns, la aboliçon de l juros subre ls ampréstimos agrícolas, i medidas pa eibitar la speculaçon (…) subre a tierra". Essas promessas (cun eiceçon de la redadeira) nunca fúrun cumpridas. Antretanto l regime nazi ampeçou un nuobo porgrama agrícola xefiado por [[Richard Walter Darré]], Menistro de la Alimentaçon i de la Agricultura, sob l slogan ''[[Blut und Boden]]'' (''Sangre i Tierra''),<ref>{{cite web|url=http://www.ipb.t/milleniun/millenium25/25_17.htm|title=Ne l Tiempo an que nun Habie Erasmus|outhor=Basco Oulibeira i Cunha|publisher=Milleniun, n.º 25|year=2002|month=janeiro|acessdate=17-01-2009|quote=Na sue teorie de l '''Sangre i de l Tierra''' (Blut und Boden), eidantifica-se l sangre nórdico i l tierra alman.}}</ref> Darré fui un notable specialista ne l assunto, yá tenendo serbido ne ls menistérios de la Prússia i de l Reich, demitido por çputas cun sous colegas, i scritor de l lhibro "''L lhabrador cumo fuonte bital de la raça nórdica''". Dárre decretou dues lheis básicas an setembre que reourganizórun la strutura de la porduçon i benda ne l mercado, bisando assegurar altos précios pa ls agricultores, i melhorando la renda de l camposino. Tamien decretou ua medida de ámbito feudal, la Lhei de l Huorto Harditairo de 29 de Setembre de 1933, adonde todos ls huortos cun até 125 [[heitar]]s, capazes de aguantar ua família, fúrun cunsidradas huortos harditairos, que nun poderien ser bendidas, debedidas, heipotecadas ó eisecutadas por díbedas, cula muorte de l propiatário eilhas debian ser passadas a un filho ó pariente masculino mais próssimo. L propietário nun poderie deixá-las pa trabalhar an outro lhocal. Solamente un cidadano alman que tubisse cundiçon de probar sue pureza racial zde l [[seclo XIX]] podie tener un huorto, sendo chamado de ''Bauer'' ([[Camposino]]), títalo que el perderie se deixasse de cumprir la lhei ó nun trabalhasse ne l huorto, mesmo que por questones de salude ó deficiéncia, essa lhei era lhargamente zoubedecida, stima-se que de 1933-1939 1,3 milhones dar agricultores deixórun ls sous huortos pa percurar ampregos na andústria i quemércio. Dárre tamien criou l ''Departamiento de Fomiento Agrícola de l Reich'', que mantenien cuntrole total subre la agricultura i cujos dous percipales oujetibos éran oubter précios stabais i lhucratibos pa l agricultor i tornar la Almanha outo-suficiente an quemidos. L purmeiro oubjetibo fui atingido ne ls dous purmeiros anhos de l regime nazi, adonde ls perdutos agrícolas oumentórun 20% (ls begetales, lhaticínios i l ganado tubírun un oumiento relatibamente mais). Mas a outo-suficiéncia nunca fui atingida, la Almanha cunseguiu ne l auge 83% de outo-suficiéncia, la cumpleta outo-suficiéncia solo fui atingida cula cunquista de tierras strangeiras. === L oubreiro na Almanha nazi === [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-2008-0922-501, Robert Ley.jpg|190px|thumb|Robert Ley, xefe de la Frente pa l Trabalho.]] Na Almanha nazi fúrun zaparecidos ls [[sindicato]]s, [[cuntrato]]s coletibos i l dreito de [[grebe]]. Ls sindicatos fúrun sustituídos pula ''Frente de l Trabalho'', xefiada por [[Robert Ley]], que admitie assalariados i ampregados i tamien patrones i nembros de profissones lhiberales, tornando-se la maior ourganizaçon partidária de la Almanha cun 25 milhones de nembros, tenendo ua eicessiba burocracie, por cunsequéncia al alredror de 20% a 25% de sou rendimiento era gasto cun sue admenistraçon. L rendimiento anual de las cuntribuiçones oubrigatórias de l oubreiros pa Frente de l Trabalho chegou a US$ 160 milhones an 1937 i US$ 200 milhones an 1939. Na rialidade la Frente de l Trabalho nun defendie rialmente ls oubreiros, sou oujetibo, cunforme la lhei, nun era proteger l oubreiro, mais "criar ua berdadeira i pordutiba quemunidade social. (…) Sue misson cunsistie an berificar se todo andebíduo serie capaç de (…) rializar l mássimo de trabalho possible". La Frente de l Trabalho nun era ua ourganizaçon andependiente, mais subordinada al P.N.S.T.A., que cunforme la lhei de 24 de Outubre de 1933 debie ser formada de funcionários de l partido, de la SA., SS., ó outros uorganos nazis.<ref name="Terceiro Reich"/> La Lhei Reguladora de l Trabalho de 20 de Janeiro de [[1934]], chamada la ''Carta de l Trabalho'', cediu bastos poderes al patron, cumbertindo-lo ne l "xefe de la ampresa" i ls ampregados ne ls "subordinados" ó ''Gefolgschaft''. L parágrafo 2º dezie que "l xefe de la ampresa tomaba las decisones puls ampregados i trabalhadores, an todas las questones relacionadas cula ampresa", tamien stablecie que l xefe de la ampresa fusse "respunsable pula situaçon de l oubreiros i funcionários", stipulando tamien que "ls funcionários i trabalhadores dében-le [al xefe de la ampresa] fidelidade". Las pagas de ls oubreiros éran fixados pulas juntas de trabalho, nomeadas pula Frente de l Trabalho, que giralmente adotában ls balores d'acuordo cun ls deseios de l patron, sendo que ls oubreiros nun éran cunsultados, an que depuis de 1936, nas ampresas de armamientos ls patrones deseiassen oumentar l salário pa atrair pessonal, mais ls salários fúrun mantenidos baixos por orde de l Stado. Hitler era fabor de la cunserbaçon de las pagas baixos, tenendo declarado ne l ampeço de l regime nazi "nun premetir nanhun oumiento de l balor de la paga-hora, mas chubir l rendimiento solamente por un oumiento de la atebidade".<ref>Citado por Neumann,an ''Behemoth'', pág. 432</ref> Las pagas de la Almanha, lhebando an cunta ls custos de bida i ls serbícios sociales siempre fúrun baixos se cumparados als de l Stados Ounidos na época. Ne l gobierno nazi, eilhes abaixórun lhigeiramente mais. D'acuordo cul Departamiento de Statística de l Reich las pagas de l trabalhadores specializados deminuíran de 20,4 centabos por hora an 1932 – ne l período de la Grande Depresson – pa 19,5 centabos an 1936. La paga pa l trabalho nó-specializado caiu de 16,1 centabos pa 13 por hora. L dr. Ley afirmou ne l cungresso de l partido an Nuremberg an 1936, que la média de las pagas de ls oubreiros de tiempo antegral na Frente de l Trabalho era de US$ 6,95 por sumana. Ls oubreiros tamien pagában pesados ampuostos subre ls rendimientos, cuntribuiçones oubrigatórias pa anfermidade, zamprego i siguro contra ancapacidade, i de las quotas de la Frente de l Trabalho, l oubreiro tamien era pressionado pa fazer cuntribuiçones pa dibersas obras de beneficéncia, cumo l Asilo de Ambierno, ambora ua minorie, alguns ouperários fúrun demetidos por deixáren de cuntribuír ó donáren mui pouco. La partecipaçon de ls oubreiros almanes ne l rendimiento nacional caiu de 56,9% an 1932 pa 53,6% an 1938. Simultaneamente la partecipaçon de l capital i de las ampresas ne l rendimiento nacional oumentou de 17,4% pa 26,6%. Mas, debido al oumiento de l amprego, l rendimiento total de las pagas i salários passou de 25 bilhones de marcos a 42 bilhones, un crecimiento de 66%, mas l rendimientos de l capital i de las ampresas creciu 146%. De l mesmo modo que acunteciu cul agricultor, aparecírun lheis, ampeçando pula de 15 de Maio de 1934, que restringie seberamente l ouperário andustrial pa se trasferir pa outro amprego. An 1935 fui anstituída la [[carta de trabalho]], sendo que nanhun oubreiro poderie sin cuntratado sin tener ua, la carta anformaba al patron todos ls dados simples i ampregos anteriores de l ouperário i tamien, se l oubreiro quejisse mudar de amprego, l patron poderie reter sue carta, ampedindo-lo de ampregar-se lhegalmente an outro lhocal. Finalmente an 22 de Júnio de 1938, un decreto promulgado pul Menistério de l Plano de Quatro Anhos anstituiu l "recrutamiento de l trabalho", que oubrigaba al oubreiro trabalhar adonde l Stado dezisse, nestes causos, al cuntrário de l que acunteciu cun ls agricultores, la lhei era seberamente cumprida. Ls oubreiros que se ousentássen de l amprego sin ua buona justeficaçon stában sujeitos a multas i prison. Mas, de l mesmo modo que un oubreiro nun poderie mudar de amprego, tamien nun poderie ser demetido pul patron sin cunsentimiento de l Stado, tenendo assi, sou amprego garantido. Para antretener ls oubreiros nas horas de folga, l regime nazi criou l ''Kraft durch Freude'' (La Fuorça pula Alegrie), ua ourganizaçon de çcanso i relaxamiento admenistrada pul Stado, que cunsumie 10% de la rendimiento de la Frente de l Trabalho. Nanhun clube, ourganizaçon social, çportiba ó recreatiba, poderie funcionar sin l cuntrolo de la Kraft durch Freude. Fornecie-se als nembros de la Frente de l Trabalho, biaiges de bacanças mui baratas, por eisemplo, ua biaige a la Ilha de la Madeira custaba solo US$ 25 (ancluindo l trasporte ferrobiário de ida i buolta al porto), alguas scursones éran gratuitas. L dr. Ley custruiu dous nabios de 25 mil toneladas (até un tenie sou nome) i fretou outros dieç pa rializar biaiges marítemas de la Kraft durch Freude. Esta ourganizaçon tamien fornecie belhetes mais baratos pa triatos, óperas i cuncertos, tornando l antretenimiento anteletual mais acessible al oubreiro, esta ourganizaçon tamien tenie sue própia ourquestra sinfónica, que fazie spetaclos pula Almanha. Muitos cumparában a Kraft durch Freude i l cuntrole de la recreaçon na Almanha nazi al "[[pan i circo]]" de l proletariado romano, rialmente l dr. Ley dixo que "tenemos de zbiar la atençon de las massas, de sue situaçon material pa ls balores morales". === La justícia i la lhei na Almanha nazi === {{Quote1|Hitler ye la lhei!}} Assi que Hitler se tornou chanceler an 1933, i ne ls anhos que seguírun, la lhei i la custituiçon – que quedou la mesma de la República de Weimar – fúrun çrespeitas einúmaras bezes por el i puls nembros de l partido nazi, de modo que muitos juízes afirmában que "Hitler ye la lhei!". [[Hermann Göring]] declarou als promotores prussianos an 12 de Júnio de 1934 que la "buntade de l Fuhrer i la lhei son la mesma cousa", l própio Hitler, passado l spurgo an massa de sous einimigos na [[Nuite de las Facas Lhongas]], an sou çcurso ne l Reichstag denominou-se l "juiç supremo de l pobo alman". Hitler tenie l dreito de rebogar ls porcessos creminales,<ref>''Cuspiraçon i Agresson de l Nazis'', decumientos de l julgamientos de Nuremberg, III, pág. 568-72 (Decumientos de Nuremberg 787, 788-PS)</ref> ne l ampeço Göring tamien.<ref>''The Third Reich'', ourg. por Baumont i outros, pág. 630.</ref> Miles de ''"decretos-lhei"'' eimitidos pul Fuhrer fúrun splicitamente baseados ne l decreto de l Persidente Paul von Hindenburg de 28 de Febreiro de 1933, pa la Proteçon de l Pobo i de l Stado de l artigo 48 de la Custituiçon, lhougo passado l ancéndio de l Reichstag, quando Hitler habie-se assegurado de la possiblidade dua reboluçon quemunista, l decreto que suspendie todos ls dreitos cebiles, permaneciu an bigor durante to l regime nazi. Atrabeç de la Lhei de Serbícios Cebiles de 7 de Abril de 1933, que debie ser aplicada pa todos ls juizados, afastaba ls juízes judius ó juízes "que demunstráren nun mais stáren prontos a anterbenir todas las bezes an fabor de l Stado nacional-socialista". Ls Juízes oubrigatoriamente tenien de associar-se a la ''Lhiga Nacional-Socialista de l Juristas Almanes''. Muitas bezes mesmo quando ls réus éran absolbidos la Gestapo prendia-lo, mataba-lo, ó mandaba-lo pa un campo de cuncentraçon, cumo acunteciu cul pastor Martin Niemöller. L registro de todas las decisones de ls tribunales de l acusados de atacar l partido nazi era mandado pa l deputado [[Rudolf Hess]], que se cunsidrasse la sentença mui branda, cundanaba muitas bezes la pessona pa un campo de cuncentraçon ó la sentenciaba a la muorte. Ls juízes éran stimulados la çrespeitar la lhei an fabor de l nazismo, l dr. [[Hans Frank]], Comissário de Justícia i Lhíder Jurídico de l Reich dixo als juristas an 1936: <blockquote>La eideologie nacional-socialista ye l fundamiento de todas las lheis básicas (…), an face de l nacional-socialismo nun hai lhei andependiente. Ante qualquiera decison que tomardes preguntai a bós mesmos "Cumo decidirie l Fuhrer an miu lhugar" An to decison, preguntai "Será esta decison cumpatible cula cuncéncia nacional-socialista (…)<ref>Ebenstein, oup. Cit., p. 84.</ref> </blockquote> An 21 de Márcio de 1933 fui stablecido o ''Sondergericht'' (Tribunal Special), que julgaba ls crimes políticos ó "ataques (…) contra l gobierno", antes sob jurisdiçon de ls tribunales ourdinários. Ls Tribunales speciales cumponian-se de trés juízes, funcionários ó pessonas de cunfiança de l partido nazi, nun habie júri. Anque de l promotor de justícia tener lhibardade pa scolher antre ls causos séren julgados por tribunales ourdinários ó l tribunal special, scolhie siempre la redadeira. Ls adbogados de defesa debian ser aprobados puls funcionários nazis éran mui malos. An 24 de Abril de 1934 fui stablecido l ''Volksgerichshof'' (Tribunal Popular), un de ls tribunales mais temidos i arbitrários de la Almanha nazi, an que l persidente era [[Roland Freisler]], que julgaba ls causos de traiçon, antes sob jurisdiçon sclusiba de l ''Reichsgerich'' (Supremo Tribunal). Esto acunteciu percipalmente por ua decison tomada un més antes pul Suprem Tribunal, que absolbiu de traiçon trés de ls quatro quemunistas acusados de ancendiar l Reichstag (solamente ban dar Lubbe que cunfessou fui cundanado). L Tribunal Popular cumpunha-se de juízes professionales i de outros cinco scolhidos antre ls funcionários de l partido nazi, de la SS i de la Wehrmacht, custituindo la maiorie. Nun habie apelaçones de sues decisones ó sentenças i giralmente sues sessones éran rializadas an gabinetes pribados, ambora a las bezes, cun fins de propaganda, quando sentenças públicas debian ser dadas, correspondentes strangeiros éran cumbidados a assisti-las. Ls porcessos acabában debrebe, muitas bezes nun die, habie pouca ouportunidade de apersentar teçtemunhas de defesa, assi cumo na Corte Special, ls adbogados de defesa ne l Tribunal Popular debian ser aprobados puls funcionários nazis. Antre 1933 i 1945 mais de 3 milhones de almanes fúrun ambiados pa campos de cuncentraçon ó prison por motibos políticos.<ref>Henry Maitles [http://pus.socialistrebiewindex.org.uk/isj77/maitles.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} further refrenced to G Almond, "The German Resistance Movement", Current Story 10 (1946), pp409-527.</ref> Dezenas de miles de almanes fúrun muortos por rejisténcia al nazismo. Antre 1933 i 1945 l Tribunal Special sentenciou a la muorte 12.000 almanes. Ls Tribunales Melitares sentenciórun a la muorte 25.000 suldados almanes, i la justícia regular sentenciou a la muorte 40.000 almanes. Muitos destes almanes fazírun parte de l gobierno cebil ó melitar de serbício, circunstáncia que les premetie ampeçar la subberson i cunspiraçon anquanto ambolbidos, de forma marginal ó seneficatibamente, nas políticas de l gobierno".<ref>Peter Hoffmann "The Story of the German Resistance, 1933-1945"p.xii</ref> === Ls Stados i Munecípios na Almanha nazi === An 30 de Janeiro de 1934 Hitler decretou la Lhei de Recustruçon de l Reich, aprobado pul Reichstag, an que "(…) ls poderes soberanos [de l stados debian ser] trasferidos pa l Reich, todos ls sous gobiernos quedórun sob la jurisdiçon de l gobierno de l Reich i ls gobernadores subordinados a la admenistraçon de l menistro de l anterior de l Reich". Ne l regime nazi ls stados de la Almanha, pula purmeira beç an sue stória, perdírun sue outonomie, tenendo sido rebaixados a porbíncias. Antes de la lhei de Recustruçon, outras dues lheis de 31 de Márcio i 7 de Abril yá premetiran que Hitler andicasse anterbentores pa ls stados. Ua série de decretos-lhei pribou tamien ls munecípios de sue outonomie, causo tubíssen mais de cien mil habitantes ls sous persidentes de la cámara debian ser nomeados pul menistro de l anterior de l Reich, d'acuordo cul percípio de la lhiderança, causo tubíssen menos de cien mil habitantes debian ser nomeados puls gobernadores probinciales.<ref>Lheis de 31 de Márcio i 7 de Abril de 1933 i de 30 de Janeiro de 1934, cústan ne ls decumientos de Nuremberg ''Cunspiraçon i Agresson de ls Nazis'', IV, pág. 640-3.</ref> == Acuntecimientos anternos relebantes == [[Fexeiro:1933-may-10-berlin-book-burning.JPG|left|180px|thumb|An 10 de maio de 1933, an Berlin, nazis queimórun obras de outores judius, la biblioteca de l [[Anstitut fur Sexualwissenschaft]], i outras obras cunsidradas "nó-almanes".]] * ''[[Queima de l Lhibros]]'': Na nuite de 10 de maio de 1933, al alredror de la meia nuite, miles de studantes cun archotes na praça Unter den Lhinden, frunteira a la Ounibersidade de Berlin, botórun fuogo an pilhas de lhibros de outores judius i outros "utermensch", fúrun çtruídos an torno de 20.000 lhibros. Antre ls outores mais çtacados stában [[Thomas Mann]], [[Heinrich Mann]], [[Walter Benjamin]], [[Bertold Brecht]], [[Lion Feuchtwanger]], [[Robert Musil]], [[Carl bon Ossietzky]], [[Nelly Sachs]], [[Kurt Tucholsky]], [[Sigmund Freud]], [[Albert Einstein]] i [[Karl Marx]]. Alhá ancontra-se l dr. Goebbels, menistro de la propaganda, falando "L sprito de l pobo alman puode spremir-se outra beç, estas chamas nun solo eiluminan l final dua bielha era, mas lhánçan sues lhuzes subre ua nuoba". Cenas aparcidas acuntecírun an bárias outras cidades. Un studante dixo que lhibros deberian ser queimados "zde que atue subbersibamente contra nuosso feturo ó fira las raízes de l pensamiento alman, de la pátria almana i de las fuorças derigentes de l pobo". Tamien fui proibida la circulaçon i publicaçon de cientos de lhibros. [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 102-15282A, Ernst Röhm.jpg|thumb|180px|right|Ernst Röhm]] * ''[[Nuite de las Facas Lhongas]]'' ó ''Nuite de l Lhongos Punhales'': un spurgo que acunteciu na nuite de l die 30 de júnio pa 1 de júlio de 1934, quando la direçon de l [[Partido Nazi]] decidiu eisecutar dezenas de sous nembros políticos, sendo la maiorie de la SA. Adolf Hitler reboltou-se contra l lhíder de las SA, [[Ernst Röhm]], pus este ansiaba an trasformar sous lhiderados (que yá cuntában cun trés milhones de antegrantes) ne l ambrion de l feturo eisército de la Almanha i bie l uso de la bioléncia nas rues cumo melhor modo de deciplina, algo totalmente contra l regime que Hitler querie amponer na sociadade almana. Pa alhá desso, ls antresses de Röhm íban contra ls de la Reichswehr, l eisército alman de l período antre-guerras, an que ls oufeciales - an special l persidente [[Paul bon Hindenburg]], persidente - nun tolerában la figura de Röhm, an rezon de sue homossexualidade, fraqueza la bícios i l miedo de que Röhm benisse a tentar derrubar l regime nazi, podendo assi criar ua rebuolta ne l pobo alman i cunsequentemente la queda de Hitler.<ref>{{cite web | title="Ernst Röhm"| publisher =GermanNotes| url=http://www.germannotes .com/archibe/article.php?produts_id=940 | acessdate=2008-07-14}}</ref> Cun esso, Hitler decidiu nun antrar an xoque cul poder político de l melitares i, al alrobés desso, fazer un spurgo contra las outoridades mássimas de la SA i sous einimigos políticos. * ''[[Nuite de l Cristales]]'', ''Nuite de l Cristales Quebrados'' ó ''Nuite de ls Bidros Partidos'': fui ua série de atos de bioléncia cumo agresson, çtruiçon de [[sinagogas]], de lhoijas i de casas que acunteciu na nuite de [[9 de nobembre]] de [[1938]] an dibersos lhocales de la Almanha i de la Áustria contra judius. La Nuite de l Cristales fui ua repuosta a la agresson de Ernst bon Rath, un diplomata alman an Paris, por Heirschel Grynszpan, un judiu polaco. Nua sola nuite, 91 judius fúrun muortos i cerca de 25.000 a 30.000 fúrun presos i lhebados pa campos de cuncentraçon. 7500 lhoijas judaicas i 1600 sinagogas fúrun reduzidas a scombros. [[Fexeiro:Berlin36-2.jpg|thumb|right|180px|Stádio Oulímpico de Berlin.]] * ''[[Jogos Oulímpicos de Berano de 1936]]'': rializados an Berlin antre 1 i 16 de agosto, cula partecipaçon de 3963 atletas, sendo 328 mulhieres, repersentando 49 países, an 22 modalidades sportibas. Estes jogos fúrun ls mais grandiosos, bien rializados, ricos i politicamente splorados até anton. Tenendo sido ua ouportunidade de la Almanha nazi aprentar sou stilo de gobierno i eideologie al mundo. Abierto l moderno [[Stádio Oulímpico de Berlin]] por Hitler, speraba-se que todos que ls arianos ganhássen. Nessa época las placas que proibian que judius antrássen an lhocales públicos fúrun retirados a la fin de dar ua melhor perspetiba de la Almanha. * ''[[Mobimiento anti-tabagismo na Almanha nazi|Mobimiento Anti-Tabagismo]]'': Na Almanha Nazi acunteciu un mobimiento anti-tabagista mui fuorte<ref name="PHCM252">{{Harbnb|Young|2005|p=252}}</ref> cula purmeira campanha pública [[Mobimiento anti-tabagismo|anti-tabagista]] de la [[stória cuntemporánea]].<ref name="STR15">{{Harbnb|Szollosi-Janze|2001|p=15}}</ref> Fui la campanha anti-tabagismo mais poderosa de l mundo na década de 1930 i ampeço de la década de 1940. La lhiderança nazi cundanaba l fumo i bários de sous lhíderes craticában abiertamente l cunsumo de tabaco. La pesquisa subre l fumo i sous eifeitos na [[salude]] tamien prosperórun durante l regime nazi <ref name=ADLNMPHP>{{citation|last=Protor|first=Robert N.|title=Nazi Medicine and Public Heialth Policy|publisher=''Dimensiones'', [[Anti-Defamation Lheague]]|year=1996|url=http://www.adl.org/Braun/din_14_1_nazi_med.asp}}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> sendo la mais amportante de sou tiempo, neste assunto.<ref name="HRCPL1373-74">{{Harbnb|Clark|Briggs|Coke|2005|pp=1373–74}}</ref> Pa alhá desso la zaprobaçon pessonal de [[Adolf Hitler]] pul fumo <ref name="NWC219">{{Harbnb|Protor|1999|p=219}}</ref> i la políticas nazis pa oumiento de la populaçon éran alguns de l motibantes de las campanhas contra l fumo, sendo esta campanha tamien associada al [[antisemitismo]] i [[racismo]].<ref name="BMJGDS">{{citation |url=http://www.bmj .com/cgi/cuntent/full/329/7480/1424 |title=Lhifestyle, heialth, and health promotion in Nazi Germany |outhor=George Dabey Smith |journal=British Medical Journal |belume=329 |issue=7480 |pages=1424–5 |year=2004 |month=December |pmid=15604167 |pmc=535959 |doi=10.1136/bmj.329.7480.1424 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == L Spansionismo de la Almanha nazi == La Almanha nazi deseiaba mais matérias-primas i outo-suficiéncia an quemidos, querie las quelónias sob l cuntrole de la Fráncia i Anglaterra, deseiaba tamien l petrólio i l trigo de la Ounion Sobiética. Cunforme Hitler afirmou an Mein Kampf, el deseiaba tamien la ounion de toda la "raça" almana que bibie an outros países (Renánia, Áustria, ne ls Sudetos de la Tchecoslobáquia i an Dantizig na Polónia) i spandir la Almanha pa territórios slabos, pa cunseguir l ''[[Lebensraun]]'' (Spácio Bital) pa la raça almana bibir, anstalando la "[[Nuoba Orde]]", muitos cunsídran este spansionismo ua tentatiba de "dominar l mundo".<ref>''Stória Giral'' Antonio Pedro, Floribal Cáceres. Eiditora Moderna. Série Campanapse.</ref><ref>''L Ataque Nazi''. Coleçon Stória de las Guerras. Documentário de 1945.</ref> An márcio de 1936, Hitler ourdenou que l eisército alman acupasse la [[Renánia]], region cortada pul riu Reno na frunteira antre Fráncia i Almanha, cunforme stablecido ne l Tratado de Bersalhes, essa region debie permanecer çmilitarizada, mais Hitler eignorou esta regra. La maiorie de ls franceses nun reagiu a la acupaçon de la Renánia, pus stában politicamente debedidos: habie cunflitos antre ls partidos políticos marxistas, de base ouperária i ls partidos políticos tradecionales, simpatizantes de l fascismo. Tamien acraditában que l einimigo de l capitalismo democrático era l quemunismo de la Ounion Sobiética i nun l nazismo. I ls generales franceses nun quedórun preacupados cula açon melitar almana na frunteira de la Fráncia, muitos inda cunfiában ne ls métodos outelizados pul eisército na Purmeira Guerra Mundial, i eilaborórun ua stratégia de defesa prebendo ua [[guerra de trincheiras]], cun eisércitos eimobles garantindo sues posiçones, ourdenando la custruçon dua lhonga forteficaçon percorrendo la frunteira germano-francesa, coincido cumo ''[[Linha Maginot]]''. An márcio de 1938, Hitler aneixou la Áustria a la Almanha, cul apoio de l partido nazi austríaco, que purparou l camino político pa essa aneixaçon, chamada ''[[Anschluss]]'' (Ounion), que tamien era proibido pul Tratado de Bersalhes. La Anschluss fui cunfirmada por un plebiscito an abril de 1938 subre l lhema ''ein Bolk, ein Reich, ein Fuhrer!'' (un Pobo, un Ampério, un Lhíder!), l própio Hitler fui bejitar la Áustria, afirmando que l pobo alman nunca mais serie apartado.<ref>''Momientos que Marcórun la Stória''. Apersentado pula [[TB Scuola]]. [[2009]].</ref> [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-R69173, Münchener Abkommen, Staatschefs.jpg|290px|thumb|right|Retrato de l [[Acuordo de Munique]], Chamberlain, Daladier, Hitler, Mussolini (an purmeiro plano), i ls menistro de las relaçones steriores [[Galeazzo Ciano]], [[Joachin bon Ribbentrop|bon Ribbentrop]] i [[Ernst bon Weizsäcker|bon Weizsäcker]] (an segundo praino).]] Lhougo depuis Hitler passou a reibindicar tamien la aneixaçon de la region de l Sudetos, na [[Thecoslobáquia]], habitada por 3 milhones de almanes, la Almanha nazi acusou falsamente ls checos de bioléncia i oupresson contra ls almanes, la amprensa de la Almanha, quemandada por Goebbels fizo anúncios subre óndias maciças de bioléncia. Pa çcutir essa queston, cumbocou-se an setembre de 1938 l [[Acuordo de Munique]], que reuniu ls lhíderes de las poténcias ouropeias. La reunion era supostamente eideia de Mussolini, mais na rialidade, Hitler tubira la eideia. Deilha partecipórun, Hitler, Mussolini, i ls purmeiros-menistros [[Nebille Chamberlain]] (Anglaterra) i [[Édouard Daladier]] (Fráncia), ls repersentados de l antresses de la Checoslobáquia fúrun ampedidos de partecipar de la reunion. Pensando que essa serie la redadeira reibindicaçon territorial de Hitler, la Fráncia i la Anglaterra premetiu la aneixaçon de l Sudetos al Reich, mas, seguindo ordes secretas, pa alhá de acupar ls Sudetos, ambadiran to la Checoslobáquia an márcio de 1939, çrespeitando la Cunferéncia de Munique, mesmo assi la Fráncia i la Anglaterra nun se manifestórun einergicamente contra las oufensibas nazis, mas alertórun que nun aceitórun ua nuoba reibindicaçon almana. [[Fexeiro:MolotovRibbentropStalin.jpg|thumb|190px|lheft|Assinatura de l [[Pato Ribbentrop-Molotob]] ó Nazi-Sobiético.]] Ne l die 27 de agosto de 1939, la Almanha nazi i la Ounion Sobiética assinórun un pato de nó-agresson, l [[Pato Ribbentrop-Molotob]] (assi chamado por tener sido feito puls menistros de l steriores de la Almanha i de la Ounion Sobiética), Fráncia i Anglaterra antes stában an negociaçones cula Ounion Sobiética, mas, nun deseiában ''[[de fato]]'' ua aliança, al cuntrário de la Almanha. L acuordo nun solamente garantie la neutralidade de la Ounion Sobiética ne l causo de la Almanha ambadir outros países – ua beç que naquel momiento Hitler nun tenerie cundiçones de lhuitar an dues frentes –, cumo ua parte secreta de l acuordo stablecie que la Polónia serie ambadida i debedida antre las dues poténcias. Hitler ampeçou a eisigir de la Polónia un acuordo comercial germano-polaco que ancluie la custruçon dua lhinha ferrobiária i la melitarizaçon de [[Dantzig]], ne l que fui negado pula Polónia. Pouco tiempo depuis an 1º de Setembre de 1939, tropas alemanas ambadírun l território polaco pul oeste, sendo seguidas pulas tropas russas que an 17 de setembre de 1939, ambadírun l lhado lheste, an menos dun més, l precário eisército polaco fui derrotado, ls gobiernos de la [[Anglaterra]] i [[Fráncia]] antregórun ultimatos a la Almanha, abisando que deberie retirar sues tropas de la Polónia, nun houbo repuosta i an 3 de setembre declarórun guerra a la Almanha, ampeçaba la Segunda Guerra Mundial. === La Segunda Guerra Mundial === {{AP|[[Segunda Guerra Mundial]]}} ==== Las Cunquistas alemanas ==== [[Fexeiro:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|right|thumb|[[Benito Mussolini]] i [[Adolf Hitler]].]] Ls purmeiros anhos de la guerra caratelízan-se pula rápida oufensiba i bitória de la Almanha. Outelizando la stratégia de la ''[[Blitzkrieg]]'' (Guerra-Relámpago) nas lhinhas de defesa adbersairas, ne l ampeço ls tanques blindados abançában (''Panzers''), apoiados pula abiaçon (''Lhuftwaffe''), an seguida benian a las tropas de acupaçon, cunsulidando la bitória almana, passado domináren la Polónia, ls almanes cunquistórun ls seguintes países:<ref name="Stória Global Brasil i Giral">''Stória Global Brasil i Giral''. Belume solo. Gilberto Cotrin. ISBN 978-85-02-05256-7</ref> * ''[[Dinamarca]]'' (9 de abril de 1940): ls almanes outelizórun un poderoso ataque cumbinando fuorças nabales, árias i terrestres. * ''[[Houlanda]]'' (15 de maio de 1940): la família rial fugiu pa Lhondres, formando un gobierno ne l eisílio pa cordenar la rejisténcia contra ls almanes. * ''[[Bélgica]]'' (28 de maio de 1940): cula rápida chegada de l eisércitos almanes, ls eisércitos angleses i franceses que cumbatian ne l norte de l território belga fúrun oubrigados a retirar-se pul porto de Dunquerque, miles de franceses fúrun pesos i quaije todo l eiquipamiento melitar anglés i francés fui tomado puls almanes. * ''[[Noruega]]'' (10 de júnio de 1940): las tropas norueguesas fúrun bencidas pula superioridade de l armamientos nazis. L rei de la Noruega fugiu pa Lhondres, i l poder fui antregue pa [[Bidkun Quisling]], xefe de l Partido Fascista noruegués. La dominaçon de la Dinamarca i Noruega era ua stratégia melitar pa ambiar l fierro disses países a las andustrias de armas. * ''[[Fráncia]]'' (14 de júnio de 1940): l ataque ampeçou an 5 de júnio de 1940, cuntornando las defesas de la Lhinha Maginot, ls almanes ambadírun la Fráncia i acupórun Paris, parte de l território francés quedou diretamente sob l cuntrole nazi, anquanto na outra parte formou-se un gobierno que colaborou cun ls almanes, quemandado pul marechal Pétain i sediado na cidade de Bichy. An ouposiçon al gobierno de Bichy l grupo Franceses Lhibres lhiderados pul general Charles de Gaulle repersentaba la rejisténcia francesa al nazismo. An agosto de 1940, la Lhuftwaffe ampeçou ls bumbardeiros a las cidades anglesas, Lhondres ye bumbardeada diariamente, cula antençon de esto porbocar sue rendiçon. L purmeiro-menistro de la Anglaterra deixaba de ser Chamberlain i passou a ser [[Winston Churchill]]. La defesa de la Anglaterra fui feita pula Fuorça Ária Rial, la [[RAF]], que demunstrou ser superior á Lhuftwaffe. ==== Antrada de la Ounion Sobiética i de l Stados Ounidos ==== [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 183-1987-0703-507, Berlin, Reichstagssitzung, Rede Adolf Hitler.jpg|thumb|lheft|250px|[[Adolf Hitler]] durante sou çcurso al Reichstag declarando guerra als [[Stados Ounidos de la América]].]] An 22 de júnio de 1941 ls eisércitos almanes, apoiados por húngaros, finlandeses i eitalianos na chamada [[Ouperaçon Barbarossa]] ó Barba Ruiba ambadiran la Ounion Sobiética, rompendo cul pato de nó-agresson, ua atitude yá sperada, an Mein Kampf Hitler yá abisou que deseiaba ambadir la Ounion Sobiética<ref>''Mein Kampf''. Pág. 187.</ref> i an 31 de júlio de 1940 yá habie ampeçado ls prainos cuncretos pa la ambason. Hitler staba cumbencido de la anferioridade de l Eisército Burmeilho debido a la batailhas que este trabou antes i fui derrotado (ambora passado estas batailhas l eisército burmeilho tenga melhorado muito). An 7 de dezembre de 1941, l Japon atacou la base amaricana de [[Pearl Harbor]], ne l [[Habaí]], ampeçando la guerra contra ls Stados Ounidos. Por cunsequéncia formórun-se dous grandes blocos an cunflito: las [[Poténcias de l Eixe]] (formado zde 1940, cujos percipales repersentantes éran Almanha, Eitália i Japon) i las [[Poténcias Aliadas]] (cujos percipales repersentantes ne l ampeço éran Anglaterra i Fráncia).<ref name=" Stória Global Brasil i Giral"/> Na frente ouriental contra la Ounion Sobiética, Hitler cuncentrou cerca de 65% de l eisército alman, sou melhores eiquipamientos melitares i las tropas de eilite nazis, la antençon era dominar las cidades de Lheningrado, al norte, Moscobo ne l centro i Stalingrado ne l sul, por séren las regiones mais populosas, andustrializadas i ricas de la Ounion Sobiética i centro simbólico i político de l poder quemunista. Nessa lhuita morrírun mais de 20 milhones de sobiéticos, de ls quales la metade era cebil. An setembre de 1942, tropas blindadas de l eisército alman quemandadas pul general [[Friedrich bon Paulus]] ampeçórun la [[Batailha de Stalingrado]], dominórun grande parte de la cidade, mais habie muitos focos de rejisténcia, anque de la einorme deficuldade an antrar na cidade, Hitler ourdenou las tropas pa nun retrocedíren. Paulus pediu zesperadamente refuorços, mas Hitler nun atendiu, depuis de perdéren 300.000 suldados, ls almanes rénden-se an febreiro. A partir de maio de 1942, ua grande contra-oufensiba de l Eisército Burmeilho resultou na rendiçon de las tropas alemanas an febreiro de 1943. Pula purmeira beç na guerra l eisército alman habie perdido, i sou eisército fúrun oubrigados a rendir-se. Depuis de la batailha de Stalingrado, l eisército burmeilho tomou la einiciatiba de ls ataques i fui cunquistando ls territórios cuntrolados puls nazis: Finlándia, Bulgária, Hungrie, Roménia, Polónia i Checoslobáquia. An 1942 ampeçórun ls bumbardeios aéreos angleses i norte-amaricanos nas cidades alemanas, sue antensidade fui oumentando até 1945. Als poucos la abiaçon aliada çtruie las redes de quemunicaçon i las zonas petrolíferas nazis, paralisando la andústria bélica almana. La Almanha ampeçou á outilizar sues armas mais modernas: l abion a jato i l míssil balístico B2, alguns deilhes atengiran la cidade de Lhondres, fazendo grandes stragos.,<ref name="Ansino fundamental i médio">''Sistema didático de ansino. Ansino fundamental i médio''. Geografie, Stória, Biologie, Física, Química, Anglés. Ansino an 3D. Eiditora Silbanelli (0800-908057).</ref> Ne l die 6 de júnio de 1944, las tropas aliadas zambarcórun na [[Normandia]] (Fráncia) i ampeçórun antenso ataque ás tropas alemanas. Esse die quedou coincido cumo l Day D ó [[Die D]] (Die de la Decison), la rejisténcia francesa çtruiu puontes i postes telgráficos i sabotou stradas anfraquecendo un contra-ataque alman mais poderoso, la Fráncia fui lhibartada, ls norte-amaricanos cuntinórun abançando por território alman na frente oucidental, anstourando toque de recolher i racionamiento de quemido nas cidades, anquanto l Eisército Burmeilho abançaba pul frente ouriental. [[Fexeiro:Bundesarchiv Bild 146-1972-025-12, Zerstörte Lagerbaracke nach dem 20. Juli 1944.jpg|lheft|thumb|200px|La cabanha de la cunferéncia depuis de la spluson, an 20 de júlio.]] An [[20 de Júlio]] de 1944 acunteciu l [[Atentado de 20 de júlio|atentado]] contra Hitler drento de l [[Wolfsschanze]], l Quartel General Secreto de Hitler na [[Prússia Ouriental]], la ''[[Toca de l Lhobo]]''. L plano fui ourganizado por un grupo de oufeciales de l ''[[Wehrmacht]]'', lhiderados pul Coronel Conde [[Claus bon Stauffenberg]] cumo parte dun [[golpe de stado]] baseado na chamada ''[[Ouperaçon Balquíria]]''. Stauffenberg lhebou ua bomba nua mala pa ua reunion de lhideranças i la deixou próssima de Hitler.<ref>''Secret Plot to Kill Hitler'' (an [[Léngua pertuesa|pertués]]: ''Praino Secreto pa Matar Hitler''), documentário de la [[Discovery Channel]], [[2004]]-[[2005]]</ref> Ls cunspiradores querien assinar un acuordo de [[cessar fuogo]] cula [[Gran-Bretanha]] i ls [[Stados Ounidos]] i cuncentrar todas las tropas almanes na guerra contra la [[Ounion Sobiética]]. Antretanto, Hitler habie subrebidido i mais tarde çcubriu la lhista de cunspiradores. 5000 pessonas fúrun presas, i 200 eisecutadas, ancluíndo l coronel Stauffenberg. A la medida que ls países acupados pula Almanha fúrun lhibertados puls aliados, fúrun çcubiertas ls crimes cometidos puls nazis ne ls campos de cuncentraçon i stremínio: cerca de 6 milhones de judius morrírun nesses campos, pa alhá de outras minories raciales i einimigos de l regime. Ls crimes cometidos pula Almanha nazi stan antre ls maiores cometidos na stória de la houmanidade.<ref name="Ansino fundamental i médio"/> === La fin de la Almanha nazi === [[Fexeiro:Swastika blasted from the Nazi party rally grounds - Nuremberg (1945).gif|thumb|right|600px|Momientos finales - [[Nuremberga]].]] Mesmo delantre de las derrotas tanto na frente ouriental contra la Ounion Sobiética quanto na Frente Oucidental contra la Anglaterra i Stados Ounidos, la Almanha nazi nun se rendie, la amprensa de Goebbels afirmaba que anque de las atuales derrotas, la bitória final serie de la Almanha. Tribunales nazis oubrigórun la populaçon cebil a lhuitar. An 25 de abril de 1945, Berlin staba totalmente cercada puls sobiéticos. An 30 de abril, Hitler i sue mulhier Eva Braun, matórun-se ne l [[Fuhrerbunker]], l bunker de Hitler an Berlin, mesmo assi, Hitler nun demunstrou arrependimiento ó çcrença na eideologie nazi, tenendo afirmado an sou testamiento: <blockquote>You ancarrego ls lhíderes deste paíç i sou pobo a rejistir amplacablemente al ambenenador ounibersal de todas las naciones, l pobo judiu anternacional.<ref>''Colour of War (Las Quelores de la Guerra). Decumentário cun bídeos an quelores de la Segunda Guerra Mundial i relatos de suldados i cebiles. Apersentado na [[TB Scuola]]. [[2009]].''</ref> </blockquote> Hitler apartou sou cargo de Fuhrer an Chanceler, que se tornou Joseh Goebbels i Persidente que se tornou [[Karl Donitz]]. An 1 de maio Goebbels i sue família tamien cometerian suicídio. Ne l die 8 de maio de 1945, acunteciu la rendiçon ancundecional de la Almanha, ne l que ye cunsidrado l ''Die de la Bitória na Ouropa'',<ref>Kegan, John (1989), The Second World War, Glenfield, Auckland 10, New Zealand: Hutchinson.</ref> an que ls partidários de l nazismo cuntinássen lhutando por mais ua sumana.<ref>''Atlas Segunda Guerra Mundial'' Dabid Jordan i Andrew Wiest. Cumpuosto de 3 Belumes. ISBN 978-85-7556-944-3</ref> [[Fexeiro:Nuremberg-1-.jpg|thumb|lheft|180px|Ls acusados ne ls bancos de l réus ne ls Julgamientos de Nuremberg. [[Heirmann Göring]] puode ser bisto na borda squierda na purmeira fila de bancos.]] Antre ls anhos de 1945 i 1946, anstalou-se an Nuremberg un tribunal melitar anternacional, que cundenou ls percipales lhíderes nazis por crimes contra la houmanidade, onze deilhes fúrun cundanados a la muorte por anforcamiento, l percipal albo de l Menistério Público fui [[Heirmann Göring]] cunsidrado l mais amportante subrebibente oufecial de l Terceiro Reich.<ref name="Nazis on Trial"/> La muorte de Hitler i la queda de la Almanha nazi nun seneficou, mas la fin de la eideologie nazi, bisto que esta subrebibe até ls tiempos atuales, mas repersentou la fin de las pretensones heigemónicas de la Almanha. == Znazeficaçon de la Almanha == {{AP|[[Znazeficaçon]]}} Passado la derrota de la Almanha, ls Aliados buscórun la lhimpeza de la sociadade, cultura, amprensa, justícia i política de la Almanha i de la Áustria de toda anfluéncia nazi. An Janeiro de [[1946]] l Cunseilho de Cuntrole de l Aliados debediu la Almanha an 4 zonas cuntroladas puls países bitoriosos [[Stados Ounidos]], [[Reino Ounido]], [[Fráncia]] i [[Ounion Sobiética]],<ref>''Geografria Geografie Giral i de l Brasil'' (Pág. 282). Belume Solo. Lhúcia Marina i Tércio. Eiditora Ática. ISBN 978-85-08-10914-2.</ref> esses países gobernórun la Almanha de 1945 até 1948. Acuntecírun detençones maciças, cuntablizando solamente nas zonas oucidentales cerca de 182.000 prisioneiros, de ls quales an [[1 de Janeiro]] de [[1947]] cerca de 86.000 fúrun lhibartados. == Refréncias == <references/> [[Catadorie:Almanha Nazi]] [[Catadorie:Stória de la Almanha]] [[Catadorie:Segunda Guerra Mundial]] g5576arsfta7zzl83y4hkm35m3x5yzp Biquipédia:Uso de la lhéngua 4 1624 108202 91500 2026-08-28T09:50:41Z ~2026-46122-75 15490 108202 wikitext text/x-wiki {{BP nabegaçon percipal}} Anque nun sabas mirandés puodes ajudar na Biquipédia. Muitas bezes hai eimaiges mal, catadories que ua pessona nun falantes de mirandés puode amanhar. Para alhá desso hai yá artigos feitos i rebistos por pessonas. Se fures bendo puodes ber palabras an artigos por reber que stan mal (pus yá las biste ne ls artigos que stan bien); assi corrige. Mas se quejires daprender un cachico '''[[Lhéngua mirandesa|mirandés]]''' sabendo '''[[Lhéngua pertuesa|pertués]]''' eiqui quédan alguas regras, trasformaçones que son siempre ó quaijeque siempre aplicadas: "___" significa que pode conter várias letras (sem isto significa fim ou início da palavra) [a,e, u…] significa que apenas pode conter essas letras [consoantes] significa que apenas pode conter consoantes Casamento (português) fica sempre casamiento. E as outras palavras acabadas em "mento" também? SIM. E "V" português é sempre "B" em mirandês. Mais algumas "transformações" e mais uma língua para o curriculum (claro que há muitas palavras não "irmãs"). '''Onde em pertués tem:''' ___mento -> ___miento (exemplo: casamiento) (Começadas por "desce"; por exemplo descer? fica Decer em mirandês) desce___-> dece___ (exemplo: decer) disci___-> deci (exemplo: deciplina) desc[a,o,u] ___ -> çcasc___ (exemplo: çcascar) __ão-> ___on (lê-se “ão”) (exemplo: aldrabon) Excepção: ___ão-> ___ano (exemplo: mano, armano) ___ão-> ___an (exemplo: pan, capitan) __ões - > ___ones (exemplo: custruçones) i__-> a___ (exemplo: amportante) __ais -> __ales (exemplo: punhales) ex[a,e,i,o,u] ___ -> eis___ (exemplo: eisame) ex___-> ei___ (exemplo: eicelente) V português é sempre B em mirandês. ___v___->___b___ (exemplo: bida) const___->cust___ (exemplo: custruir) cont___->cunt___ (exemplo: cuntar) trans___->tras___ (exemplo: trasformar) ___i[consoante]i___->___e[consoante]i___ (exemplo: cebil) ___bili___-> ___bli___ (exemplo: probablidade) ___beli___-> ___ble___ (exemplo: stablecer) ê ou â (não há deste acentos) -> é á (exemplo: sendinés) ___z->___ç (exemplo: felix(latim)->feliç; lux->luç) desv___->zb___ (exemplo: zbiar) ___ch___->___ch___ (som tch) ___ário->___airo (exemplo: almairo) ___gia->___gie (exemplo: tecnologie) (igual ao Franciu) ___agem->___aige (exemplo: biaige) ___em->___e (exemplo: home) ___ável->___able (exemplo: adorable) ___ível->___ible (exemplo: nible) [[Catadorie:!Biquipédia]] c4ju9d9mbksxvpjif3teta5e8ccfqtd Angola 0 3461 108191 107470 2026-08-28T07:54:07Z ~2026-46122-75 15490 108191 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Flag of Angola.svg|squierda|120px|Bandeira de Angola]] [[Fexeiro:LocationAngola.svg|180px|dreita|Localizaçon]] '''Angola''' ye ua [[república]] na cuosta oucidental [[África|africana]], delimitada la [[norte]] i la [[leste]] pula [[República Democrática de l Congo|República Democrática de l Cungo]], la leste pula [[Zámbia]], la [[sul]] pula [[Namíbia]] i la [[oeste]] pul [[Ouceano Atlántico]]. Angola anclui tamien l [[anclabe]] de [[Cabinda]], atrabeç de l qual faç tamien frunteira cula [[República de l Congo|República de l Cungo]], la [[norte]]. Ua antiga [[porbíncia ultramarina]] [[Pertual|pertuesa]], Angola fui quelonizada a partir de ls finales de l [[seclo XV]], na sequéncia de las biaiges de l nabegador pertués [[Diogo Cão]], tenendo alcançado l'andependéncia a [[11 de nobembre]] de [[1975]]. Antre 1975 i [[2002]], Angola fui fustigada por ua [[Guerra Cebil Angolana|guerra cebil]], l mais longo cunflito an África, que causou meio milhon de muortos. Anque de la maior parte de la [[populaçon]] bibir na [[probeza]], Angola detén [[recursos naturales]] cunsidrables, sendo l segundo maior pordutor de [[petrólio]]<ref>[http://tonto.eia.doe.gob/country/country_einergy_data.cfn?fips=AO Angola Energy Profile]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i sportador de [[diamante]]s de la [[África susariana]]. Segundo l [[Fondo Monetário Anternacional]], mais de 4 mil milhones de dólares amaricanos tenerien zaparecido de la tesourarie de Angola na [[década de 2000]]. An [[2000]] fui assinado un acordo de paç cula [[Frente de Libertaçon de l Anclabe de Cabinda|FLEC]], ua [[guerrilha]] que luita pula libertaçon de [[Cabinda (porbíncia)|Cabinda]] i qu'inda stá atiba.<ref>[http://noticias.uol.com.br/ultnot/lusa/2008/06/04/ult611u78130.jhtm Angola mantén persença melitar reforçada an Cabinda]</ref> Daqueilha region sal cerca de 65% de l [[petrólio]] de Angola. Angola ye ua [[república persidencialista]] [[Pluripartidarismo|multipartidária]] zde [[1992]]. La [[capital]] i maior [[cidade]] de Angola ye [[Luanda]]. Angola cunta cun cerca de dues dezenas de [[lhéngua nacional|lhénguas nacionales]], antre las quales l [[quicongo]], l [[quimbundo]], l [[chocué]] i l [[umbundo]]. L [[lhéngua pertuesa|pertués]], única [[lhéngua oufecial|lhéngua oufecial]], ye ousado por 60% de ls angolanos, metade de ls quales l ten cumo [[lhéngua materna]]. {{ref-section}} [[Catadorie:Angola]] 9yu82hphc3uidp4zbts3s68uu0pmmnp Noemi 0 4298 108186 106310 2026-08-28T05:45:01Z CommonsDelinker 81 Removing [[:c:File:Noemi-25.jpg|Noemi-25.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 20 August 2026. 108186 wikitext text/x-wiki '''[[Veronica Scopelliti]]''' ([[Roma]], 25 de janeiro de 1982) coincida por '''Noemi''', ye ua cantora de música pop/rock eitaliana. == Discografie == === Álbuns === [[Fexeiro:Noemimannoia.jpg|thumb|250px|Noemi & [[Fiorella Mannoia]] em 2009]] * 2009 - ''Sulla mia pelle'' (#3 Eitália - #44 [[Ouropa]]) * 2010 - ''Sulla mia pelle (Deluxe Edition)'' (#3 Eitália - #42 [[Ouropa]]) * 2011 - ''RossoNoemi'' (#6 Eitália) === EP === * 2009 - ''Noemi'' (#8 Eitália - #97 [[Ouropa]]) === Singles === * 2009 - ''Briciole'' (#2 Eitália - #51 [[Ouropa]]) * 2009 - ''L'amore si odia'' (Noemi & Fiorella Mannoia) (#1 Eitália - #34 [[Ouropa]]) * 2010 - ''Per tutta la vita'' (#1 Eitália - #42 [[Ouropa]]) * 2010 - ''Vertigini'' * 2011 - ''Vuoto a perdere'' (#6 Eitália - #47 [[Ouropa]]) * 2011 - ''Odio tutti i cantanti'' * 2011 - ''Poi inventi il modo'' == Festibal de Sanremo == * Festibal de Sanremo 2010 - ''Per tutta la vita'' == Prémios == * 2009 - disco de ouro por ''Noemi'' (ep) (50.000+ cópias) * 2009 - Wind Music Awards por melhor cantora de l'anho * 2009 - disco de ouro por ''Briciole'' * 2010 - disco de platina por ''Per tutta la vita'' * 2010 - Wind Music Awards por ''L'amore si odia'' * 2010 - Wind Music Awards por ''Per tutta la vita'' * 2010 - Wind Music Awards por ''Sulla mia pelle'' * 2011 - duplo disco de platina por ''Sulla mia pelle'' (140.000+ cópias) * 2011 - duplo disco de platina por ''RossoNoemi'' (120.000+ cópias) * 2011 - Wind Music Awards por ''Sulla mia pelle'' * 2011 - Wind Music Awards por ''RossoNoemi'' * 2011 - Nastro d'argento por ''Vuoto a perdere'' * 2011 - disco de platina por ''Vuoto a perdere'' * 2011 - Premio Lunezia por ''Vuoto a perdere'' * 2011 - duplo disco de platina por ''L'amore si odia'' == Tour == * 2009 - ''Noemi tour'': {{ITA}} * 2009/2010 - ''Sulla mia pelle tour I'': {{ITA}} * 2010 - ''Sulla mia pelle tour II'': {{ITA}}, [[Fexeiro:Flag of Slovenia.svg|20 px]] [[Slobénia]] * 2011 - ''RossoNoemi tour'': {{ITA}} == Lhigaçones sternas == {{commons|Noemi (singer)|Noemi}} * [http://www.noemiofficial.it/ Noemiofficial.it] * [http://www.youtube.com/noemiofficial Oficial Youtube] * [http://www.arcadinoemi.it/ Arcadinoemi.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724051735/http://www.arcadinoemi.it/ |date=2010-07-24 }} * [http://www.youtube.com/arcadinoemi1 Arca di Noemi Youtube] * [http://www.facebook.com/arcadinoemi#!/noemiofficial?ref=ts Facebook noemiofficial] * [http://www.facebook.com/arcadinoemi Facebook arcadinoemi] [[Catadorie:Música]] [[Catadorie:Biografies]] [[Catadorie:Roma]] fzq8wvc647cctzixfvohk7jmqwcmia0 Criónica 0 4867 108190 106157 2026-08-28T07:30:35Z ~2026-46122-75 15490 108190 wikitext text/x-wiki [[Ficheiro:Cryo surgery.jpg|thumb|270px|Técnicos prepórun un paciente para criopreserbaçon.]] '''Criónica''' ye l porcesso de preserbaçon an baixas [[temperatura]]s d'houmanos i outros animales que nun puoden mais ser mantidos bibos pula [[medecina]] cuntemporánea, na sperança de que la cura i reanimaçon séian possibles ne l feturo. L termo ye ua traduçon de l'anglés ''cryonics'', deribado de la palabra griega κρύος (kryos), que senefica ''cungelado''. La [[criopreserbaçon]] de pessonas ó animales nun ye rebersible cula tecnologie atual. La rezon pa la criónica ye de que las pessonas que son cunsidradas muortas puls atuales critérios lhegales médicos puoden nun necessariamente star muortas d'acuordo cula defeniçon mais rigorosa de [[muorte teórica d'anformaçon]].<ref name="Whetstine L et al. 2005 538–542">{{cite journal |author=Whetstine L, Streat S, Darwin M, Crippen D |title=Pro/con ethics debate: when is dead really dead? |journal=Critical Care |volume=9 |issue=6 |pages=538–42 |year=2005 |pmid=16356234 |pmc=1414041 |doi=10.1186/cc3894}}</ref> Supone-se que las pessonas criopreserbadas poderán un die ser recuperadas usando tecnologie altamente abançada de l feturo.<ref name="Merkle RC 1992 6–16">{{cite journal |author=Merkle RC |title=The technical feasibility of cryonics |journal=Medical Hypotheses |volume=39 |issue=1 |pages=6–16 |year=1992 |month=September |pmid=1435395 |doi=10.1016/0306-9877(92)90133-W}}</ref> Las tecnologies de reanimaçon fetura assumidas pula criónica inda son heipotéticas i nun mui coincidas ó reconhecidas. Respundendo al ceticismo de cientistas, cumo [[Steve Jones (biólogo)|Steve Jones]]<ref>{{Citation | date = 19 September | year = 2002 | title =Lucky winner 'could cheat death' | publisher = BBC News | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/2268181.stm | accessdate = 2011-01-24 }}</ref>, ua carta abierta d'apoio a la criónica fui scrita i assinada por 62 cientistas.<ref>{{cite web | título = Scientists Open Letter on Cryonics | url = http://www.imminst.org/cryonics_letter/}}</ref> Até 2010, solo cerca de 200 pessonas passórun pul procedimiento zde que fui proposto pula purmeira beç an 1962.<ref>{{cite web | título = Complete List Of Alcor Cryopreservations | publisher = [[Alcor Life Extension Foundation]] | url = http://www.alcor.org/cases.html}}</ref><ref>{{cite web | título = Cryonics Institute (CI) Patient Details | publisher = [[Cryonics Institute]] | url = http://www.cryonics.org/patients.html}}</ref><ref>{{cite web | título = Comparing Procedures and Policies | work = Sizes of the Organizations | publisher = [[Cryonics Institute]] | url = http://www.cryonics.org/comparisons.html#Size}}</ref> Ne ls Stados Ounidos, la criónica solo puode ser lhegalmente rializada an seres houmanos depuis de tenéren sido pronunciados lhegalmente muortos, pus an cuntrairo cuntarie cumo assassinato ó suicídio assistido. Ls procedimientos de la criónica eidealmente dében ampeçar drento de minutos passado paraige cardíaca, cul uso de [[crioprotector|crioprotectores]] para eibitar la formaçon de carambelo durante la [[criopreserbaçon]]. Inda assi, l'eideia de la criónica tamien anclui la preserbaçon de pessonas cun atrasos post-morten por causa de la possibelidade de las struturas cerebrales qu'angloban a mimória i personalidade podéren persistir. Se suficiente anformaçon cerebral inda eisiste pa la criónica preserbar, esso ye algo que pul coincimiento persente parece ser antrinsecamente amprobable.<ref name="Neural Archeology">{{Citation |title=Donaldson, Thomas (February 1987). "Neural Archeology". Cryonics: 24–33. Alcor Life Extension Foundation. |url=http://www.alcor.org/Library/html/NeuralArcheology.html |accessdate=2011-10-16 |archivedate=2011-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111010211302/http://alcor.org/Library/html/NeuralArcheology.html }}</ref> Antoce, la maiorie de ls defensores de la criónica bé-lo cumo ua anterbençon cun perspetibas de sucesso que barian dependendo de las circunstáncias. == Premissas de la criónica == La [[premissa]] central de la criónica ye la de que la [[mimória de longo prazo]], personalidade i [[eidantidade pessonal|eidantidade]] son armazenadas an struturas [[célula|celulares]] durables ​​i padrones drento de l [[Cérebro houmano|cérebro]] que nun requíren l'atebidade cerebral cuntínua para subrebibir. Essa premissa ye giralmente aceite na medecina; sabe-se que sob detreminadas cundiçones, l cérebro puode parar de funcionar i inda assi mais tarde recuperar cun retençon de mimória de longo prazo.<ref>{{cite book | title = Textbook of Medical Physiology | last = Guyton | first = Arthur C. | edition = 7th | publisher = W. B. Saunders Company | year = 1986 | isbn = 0-7216-1260-1 | page = 658 | chapter = The Cerebral Cortex and Intellectual Functions of the Brain | quote = We know that secondary memory does not depend on continued activity of the nervous system, because the brain can be totally inactivated by cooling, by general anesthesia, by hypoxia, by ischemia, or by any method, and yet secondary memories that have been previously stored are still retained when the brain becomes active once again. Therefore, secondary memory must result from some actual alterations of the synapses, either physical or chemical.}}</ref><ref>{{cite book | title = The Scientific Conquest of Death | last = Wowk B | publisher = Libros En Red | year = 2004 | isbn = 987-561-135-2 | pages = 135–150 | chapter = Medical Time Travel | url = http://www.alcor.org/Library/html/medicaltimetravel.htm | accessdate = 2010-03-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324132606/http://www.alcor.org/Library/html/medicaltimetravel.htm |date=2010-03-24 }}</ref> Premissas científicas adicionales de la criónica<ref>{{cite web | título = What is Cryonics? | publisher = Alcor Life Extension Foundation | url = http://www.alcor.org/AboutCryonics/index.html | accessdate = 2010-03-12}}</ref> son que (1) struturas cerebrales que codifican la personalidade i mimória de longo prazo persisten por algun tiempo passado la muorte, (2) essas struturas son preserbadas pula criopreserbaçon, i (3) feturas tecnologies poderán restourar las mimórias, son teoricamente possibles. La criónica ye cuntrobersa porque las tecnologies de la premissa (3) son tan abançadas que las premissas (1) i (2) son cunsidradas eirrelebantes pula maiorie de ls cientistas. Se bestigios biológicos de mimória ó personalidade puoden persistir passado la muorte clínica ye oubbiamente ua queston d'antresse. De la mesma forma, fura de la criónica nun hai antresse na queston de saber se la codificaçon de mimória puode subrebibir a la criopreserbaçon porque la queston ye cunsidrada cumo sin sentido até que la criopreserbaçon puoda ser rebertida. Atualmente solo las células, tecidos i alguns ourgones pequeinhos puoden ser rebersibles passado criopreserbaçon.<ref>{{cite journal |author=Fahy GM, Wowk B, Wu J |title=Cryopreservation of complex systems: the missing link in the regenerative medicine supply chain |journal=Rejuvenation Research |volume=9 |issue=2 |pages=279–91 |year=2006 |pmid=16706656 |doi=10.1089/rej.2006.9.279}}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.4161/org.5.3.9974 |author=Fahy GM, Wowk B, Pagotan R, ''et al.'' |title=Physical and biological aspects of renal vitrification |journal=Organogenesis |volume=5 |issue=3 |pages=167–75 |year=2009 |month=July |pmid=20046680 |pmc=2781097}}</ref> La ciéncia médica stá percipalmente preacupada cul que ye cumprobadamente cuncebible, nun l que ye teoricamente possible. Antoce nun ha specialidades cientificas ó jornales diretamente preacupados cula queston cientifica posta pula criónica. Defensores de la criónica afirman que cula tecnologie atual ye possible preserbar las finas struturas celulares de l cérebro na qual a mimória i l'eidantidade reside.<ref>{{cite book| url = http://www.alcor.org/Library/html/braincryopreservation1.html| accessdate = 2006-03-17| title = Effect of Human Cryopreservation Protocol on the Ultrastructure of the Canine Brain| last = Platt| first = Charles| publisher = Alcor Life Extension Foundation| year = 1995| work = CryoCare Report| edition = 4}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422020407/http://www.alcor.org/Library/html/braincryopreservation1.html |date=2006-04-22 }}</ref> Eilhes dízen que la preserbaçon cumprobadamente rebersible nun ye neçaira para atingir la meta atual de la criónica, que ye la preserbaçon de l'anformaçon de l cérebro que codifica a mimória i l'eidantidade pessonal. Eilhes acraditan que ls procedimientos criónicos atuales puoden preserbar la base anatómica de la minte,<ref>{{cite journal |author=Best BP |title=Scientific justification of cryonics practice |journal=Rejuvenation Research |volume=11 |issue=2 |pages=493–503 |year=2008 |month=April |pmid=18321197 |doi=10.1089/rej.2008.0661}}</ref> i qu'esso debe ser suficiente para ampedir la [[muorte teórica d'anformaçon]] até que l reparo ne l feturo seia possible. Ua premissa moral de la criónica ye la de que criopreserbando pessonas quando nun ha mais nanhue sperança, ye la cousa cierta a fazer, alguas bezes mesmo até ambaixo de malas cundiçones que fázen las premissas cientificas de la criónica altamente anciertas. Alguns crionicistas acraditan cumo ua queston de percípio de que qualquiera pessona que normalmente serie cunsidrada cumo muorta, deberie ser un paciente permanente pa l que quier que ls abanços de l feturo puodan trazer.<ref>{{cite journal | last = Donaldson | first = Thomas | title = Neural Archeology | journal = Cryonics | pages = 24–33 | month = February | year = 1987 | publisher = Alcor Life Extension Foundation | url = http://www.alcor.org/Library/html/NeuralArcheology.html | accessdate = 2010-03-13 | quote = The really key idea in cryonics is the idea of freezing (or otherwise preserving) people when we don't know if we can ever revive them.... The cryonics proposal is to treat everyone with these conditions as a permanent patient, until means are found to bring them back. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100920060449/http://alcor.org/Library/html/NeuralArcheology.html |date=2010-09-20 }}</ref> == Oustaclos pa l sucesso == === Lesones de preserbaçon === La criopreserbaçon de longo prazo puode ser cunseguida atrabeç de l'arrefecimiento para acerca de 77,15 [[Kelvin]], l [[punto d'ebuliçon]] de l [[nitrogénio líquido]]. Ye ua crença errada de que las células poderán sofrer lise (arrebentar) debido a la formaçon de cristales de carambelo drento de la célula, yá qu'esso solo ocorre se la taxa de cungelamiento sceder la perda osmótica d'auga ne l spácio stracelular.<ref>{{cite journal |author=Mazur P |title=Freezing of living cells: mechanisms and implications |journal=The American Journal of Physiology |volume=247 |issue=3 Pt 1 |pages=C125–42 |year=1984 |month=September |pmid=6383068 |url=http://ajpcell.physiology.org/cgi/pmidlookup?view=reprint&pmid=6383068 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200103184048/https://www.physiology.org/doi/abs/10.1152/ajpcell.1984.247.3.C125?view=reprint&pmid=6383068 |date=2020-01-03 }}</ref> Inda assi, danos de cungelamiento puoden inda ser grabes; l carambelo puode inda formar-se antre las células, causando danos quimicos i macánicos. Las ourganizaçones criónicas úsan [[crioproctetor|crioprotectores]] para reduzir esse dano. Soluçones crioprotetoras circulan atrabeç de ls basos sanguíneos para remober i sustituir l'auga drento de las células cun sustáncias químicas qu'ampeden l cungelamiento. Esso puode reduzir bastante ls danos,<ref>{{cite book| url = http://www.alcor.org/Library/html/braincryopreservation1.html| accessdate = 2006-03-17| title = New Brain Study Shows Reduced Tissue Damage| last = Platt| first = Charles| publisher = CryoCare Foundation| year = 1995| work = CryoCare Report| edition = 4}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422020407/http://www.alcor.org/Library/html/braincryopreservation1.html |date=2006-04-22 }}</ref> mas l cungelamiento de pessonas inda proboca ferimientos que nun son rebersibles cula tecnologie atual. Quando ousado an altas cuncentraçones, ls [[crioprotector|crioprotectores]] pórun cumpletamente la formaçon de carambelo. Arrefecimiento i solidificaçon sin cungelamiento ye chamado de [[bitrificaçon]].<ref>{{cite journal |author=Fahy GM, MacFarlane DR, Angell CA, Meryman HT |title=Vitrification as an approach to cryopreservation |journal=Cryobiology |volume=21 |issue=4 |pages=407–26 |year=1984 |month=August |pmid=6467964 |doi=10.1016/0011-2240(84)90079-8}}</ref> Las purmeiras soluçones crioprotectoras capazes de bitrificar la taxas d'arrefecimiento mui baixas i al mesmo tiempo cumpatibles cula subrebibéncia de ls tecidos fúrun zambolbidas na década de 1990 puls [[criobiologie|criobiologistas]] [[Gregory Fahy]] i [[Brian Wowk]].<ref>{{cite journal |author=Fahy GM, Wowk B, Wu J, ''et al.'' |title=Cryopreservation of organs by vitrification: perspectives and recent advances |journal=Cryobiology |volume=48 |issue=2 |pages=157–78 |year=2004 |month=April |pmid=15094092 |doi=10.1016/j.cryobiol.2004.02.002}}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.cryobiol.2005.03.002 |title=Corrigendum to “Cryopreservation of organs by vitrification: perspectives and recent advances” [Cryobiology 48 (2004) 157–178] |year=2005 |last1=Fahy |first1=G |last2=Wowk |first2=B |last3=Wu |first3=J |last4=Phan |first4=J |last5=Rasch |first5=C |last6=Chang |first6=A |last7=Zendejas |first7=E |journal=Cryobiology |volume=50 |pages=344}}</ref> Estas soluçones fúrun aporfilhadas pa l'uso an criónica pula [[Alcor Life Extension Foundation]], pa l qual se acradita que permiten [[bitrificaçon]] d'alguas partes de l cuorpo houmano, specialmente l cérebro.<ref>{{cite web | título = New Cryopreservation Technology | publisher = Alcor Life Extension Foundation | month= October | year= 2005 | url = http://www.alcor.org/Library/html/newtechnology.html | accessdate = 2007-04-29}}</ref> Esso permitiu que cérebros d'animales fússen bitrificados, calecidos i eisaminados para percura de danos de carambelo usando l microscópio normal i [[Microscópio eiletrónico|eiletrónico]]. Nanhun dano de cristales de carambelo fui ancontrado.<ref>{{cite journal |author=Lemler J, Harris SB, Platt C, Huffman TM |title=The arrest of biological time as a bridge to engineered negligible senescence |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=1019 |issue= |pages=559–63 |year=2004 |month=June |pmid=15247086 |doi=10.1196/annals.1297.104}}</ref><ref>{{cite book| url = http://www.alcor.org/Library/html/cambridge.html| title = Alcor Presentation at Cambridge University| last = Lemler J, Harris SB, Platt C, Huffman TM| publisher = Alcor Life Extension Foundation| year = 2004| accessdate = 2006-03-31}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422020419/http://www.alcor.org/Library/html/cambridge.html |date=2006-04-22 }}</ref> La [[Cryonics Institute]] tamien outeliza ua soluçon de [[bitrificaçon]] zambolbida por sous funcionairos, l Criobiologista, Dr. Yuri Pichugin, aplicando-lo percipalmente ne l cérebro.<ref>{{cite web| título = CI-VM-1 Cryoprotectant and CI-Carrier Solution Used for Vitrification | publisher = Cryonics Institute | year= 2007 | url = http://www.cryonics.org/research/CI-VM-1.html | accessdate = 2007-04-29}}</ref> Na Criónica, la [[bitrificaçon]] ye defrente de la bitrificaçon an [[criobiologie]] porque la bitrificaçon na criónica nun ye rebersible cula tecnologie atual. Ye solo bitrificaçon strutural. Quando bien sucedida, puode eibitar lesones de cungelamiento an alguas partes de l cuorpo, mas cul custo d'antoxicaçon causada por perdutos químicos crioprotetores. La natureza desta toxicidade ye inda mal cumprendida. Crionicistas assumen que a toxicidade ye mais subtil i reparable ​​de l que ls óbbios danos struturales que poderien ser causados ​​pul cungelamiento. Se, por eisemplo, a toxicidade ye debido la [[Proteína|proteínas]] [[Znaturaçon|znaturadas]], las proteínas puoden ser reparadas ó sustituídas. === Leson isquémica === [[Isquemia]] senefica inadequada ó auséncia de circulaçon sanguínea que priba ls tecidos d'ouxigénio i nutrientes. Pul menos alguns minutos d'isquemia ye algo habitual ne l porcesso de la criónica, debido a l'eisigéncia lhegal quemun de que ls procedimientos para preserbaçon criónica nun puoden ampeçar até que la circulaçon sanguínea pare. L coraçon ten de parar de bater para que la muorte lhegal seia declarada. Quando hai un abiso prébio de muorte clínica eiminente, a las bezes ye possible chamar ua eiquipa de técnicos para rializar ls preparatibos pa la criopreserbaçon (porcesso al qual se dá l nome de "Standby"). L'eiquipa restoura artificialmente la respiraçon i circulaçon sanguínea usando técnicas semelhantes la [[Reanimaçon cardiorrespiratória|RCP]] l mais debrebe possible passado l coraçon parar.<ref>{{cite web | last = Wowk B | título = Cardiopulmonary Support in Cryonics | publisher = Alcor Life Extension Foundation | url = http://www.alcor.org/Library/html/CardiopulmonarySupport.html | accessdate = 2007-04-29}}</ref> L'oubjetibo ye manter ls tecidos bibos passado la muorte lhegal por analogie a procedimientos médicos cumbencionales an qu'uorgones i tecidos biables ​​son oubtidos para trasplantes de doadores falecidos lhegalmente. Muorte lhegal nun senefica que todas las células de l cuorpo morrírun.<ref>{{cite web | título = National Human Neuronal Stem Cell Resource Frequently Asked Questions | publisher = NHNSCR | url = http://nhnscr.org/home/faqs_q4.htm | accessdate = 2007-04-29}}</ref> Muitas bezes an criónica, l cérebro queda sin ouxigénio por bários minutos an temperaturas calientes, ó mesmo horas, se l coraçon pára inesperadamente. Esso causa leson isquémica ne l cérebro i outros tecidos, l que torna ampossible la reanimaçon por tecnologie médica atual. Crionicistas justifican la preserbaçon an tales cundiçones, ouserbando ls abanços recentes que permiten la reanimaçon cerebral passado longos períodos d'isquemia de l que l tradecional lemite de 4 a 6 minutos, i persisténcia de la strutura cerebral i até mesmo alguas células cerebrales funcionales passado longos períodos de muorte clínica.<ref name = "Donaldson-1976">{{cite book | url = http://www.alcor.org/Library/html/DonaldsonBrief.html | accessdate = 2007-04-29 | title = A Brief Scientific Introduction to Cryonics | last = Donaldson | first = Thomas | publisher = Alcor Life Extension Foundation | year = 1976 }}{{Lhigaçon einatiba|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal | title = The Cryobiological Case for Cryonics | journal = Cryonics | pages = 23–36 | month = March | year = 1988 | publisher = Alcor Life Extension Foundation | url = http://www.alcor.org/Library/html/caseforcryonics.html | accessdate = 2007-04-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025120744/http://alcor.org/Library/html/caseforcryonics.html |date=2010-10-25 }}</ref> Eilhes argumentan que las defeniçones de muorte mudan cunforme la tecnologie abança, i ls stágios eniciales de l que ye atualmente chamado "muorte" ye rialmente ua forma de leson isquémica que será rebersible ne l feturo.<ref>{{cite journal | last = Donaldson | first = Thomas | title = Prospects of a Cure for “Death” | journal = Cryonics | pages = 26–35 | month = May | year = 1990 | publisher = Alcor Life Extension Foundation | url = http://www.alcor.org/Library/html/ProspectsOfACureForDeath.html | accessdate = 2007-04-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405105232/http://www.alcor.org/Library/html/ProspectsOfACureForDeath.html |date=2007-04-05 }}</ref> Eilhes afirman que la subrebibéncia pessonal durante longos períodos de muorte clínica ye detreminada pul critério [[muorte teórica d'anformaçon|teórico d'anformaçon]].<ref name="Whetstine L et al. 2005 538–542"/><ref name="Merkle RC 1992 6–16"/><ref>{{cite journal |author=Crippen DW, Whetstine LM |title=Ethics review: dark angels—the problem of death in intensive care |journal=Critical Care |volume=11 |issue=1 |pages=202 |year=2007 |pmid=17254317 |pmc=2151911 |doi=10.1186/cc5138}}</ref> === Reanimaçon === Aqueilhes qu'acraditan que l reanimamiento puode algun die ser possible, giralmente miran pa la [[bioengenharie]] abançada, [[nanotecnologie molecular]],<ref>Nanofactory Collaboration http://www.MolecularAssembler.com/Nanofactory</ref> [[nanomedecina]]<ref>Robert A. Freitas Jr., Nanomedicine, Landes Bioscience; Vol I (1999), Vol IIA (2003) [http://www.nanomedicine.com Nanomedicine.com]</ref> ó [[Mind Upload|upload de la minte]] cumo tecnologies-chabe. La reanimaçon eisige reparaçon de danos por falta d'ouxigénio, toxicidade de ls crioprotetores, stress térmico (fratura), danos de cungelaçon an tecidos que nun bitrificórun cun sucesso i reberter ls eifeitos que causórun la muorte de l paciente. An muitos causos, será neçaira ua [[Regeneraçon (biologie)|regeneraçon tecidual]] stensiba. Cenários heipotéticos de reanimamiento giralmente eimaginan reparos sendo rializados por un grande númaro d'ourganismos microscópicos ó çpositibos.<ref>{{cite book | url = http://www.alcor.org/Library/html/MolecularRepairOfTheBrain.htm | accessdate = 2006-04-04 | title = Molecular Repair of the Brain | last = Merkle | first = R | publisher = Alcor Life Extension Foundation | year = 1994 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902031905/http://www.alcor.org/Library/html/MolecularRepairOfTheBrain.htm |date=2009-09-02 }}</ref><ref>{{cite book | url = http://www.alcor.org/Library/html/nanotechrepair.html | accessdate = 2006-04-04 | title = Realistic Scenario for Nanotechnological Repair of the Frozen Human Brain | publisher = Alcor Life Extension Foundation | year = 1991 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422032110/http://www.alcor.org/Library/html/nanotechrepair.html |date=2006-04-22 }}</ref><ref>{{cite book | url = http://www.foresight.org/EOC/EOC_Chapter_9.html#section03of06 | accessdate = 2006-04-04 | title = Engines of Creation | last = Drexler | first = E | publisher = Ancor Press/Doubleday | year = 1986 | isbn = 0385199732 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060228023605/http://www.foresight.org/EOC/EOC_Chapter_9.html#section03of06 |date=2006-02-28 }}</ref><ref>{{cite book | url = http://www.alcor.org/Library/html/resuscitation.htm | accessdate = 2006-04-04 | title = Resuscitation: A Speculative Scenario for Recovery | last = Darwin | first = M | publisher = Alcor Life Extension Foundation | year = 1988 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060215052219/http://www.alcor.org/Library/html/resuscitation.htm |date=2006-02-15 }}</ref><ref>{{cite journal | url = http://www.alcor.org/cryonics/cryonics0804.pdf | accessdate = 2009-11-06 | title = A cryopreservation revival scenario using MNT | last = Merkle, R and Freitas, R | journal = Cryonics | publisher = Alcor Life Extension Foundation | year = 2008 | volume = 29}}</ref> Estes çpositibos eirien restourar la strutura ​​i química de las células al nible molecular, de preferéncia antes de l calecimiento. Mais radicalmente, la [[Mind Upload|trasferéncia de a minte]] tamien ten sido sugerida cumo ua abordaige de reanimamiento possible se i quando la tecnologie yá stubir zambolbida para scanear l cuntenido de a mimória i l cuntenido dun cérebro preserbado. Por bezes ten sido scrito que l reanimamiento criónico será un porcesso [[LIFO|last-in-first-out]] (LIFO ó ultimo a antrar, purmeiro a salir). Neste punto de bista, ls métodos de preserbaçon eiran quedar progressibamente melhores até que, eibentualmente, eilhes seran demunstrados rebersibles. Será anton que depuis la medecina bai ampeçar a mirar para trás i reanimar las pessonas criopreserbadas por métodos mais primitibos. Se rialmente benir a ser possible, l reanimamiento de pessonas criopreserbadas pula tecnologie criónica ampeçal puode eisigir seclos.<ref name = "Donaldson-1976"/> Pessonas criopreserbadas ne l feturo, cun melhor tecnologie, poderán necessitar de menos tecnologie para séren reanimadas, pus tiran sido criopreserbadas cun melhor tecnologie que causa menos danos al tecido. La bison criónica de [[LIFO|"last in, first out"]] ten sido criticada porque la culidade de la criopreserbaçon depende de muitos fatores que nun l'era an que la criopreserbaçon ten lugar.<ref>{{cite web | last = de Wolf | first = Aschwin | título = 5 dangerous idea about cryonics | publisher = Depressed Metabolism | date = 2009-01-20 | url = http://www.depressedmetabolism.com/2009/01/20/5-dangerous-ideas-about-cryonics/ | accessdate = 2010-03-07}}</ref> Ten sido afirmado que se las tecnologies d'análeze i reparo molecular algua beç fúren zambolbidas, anton, teoricamente qualquiera cuorpo danificado poderie ser "reanimado".<ref>{{cite web | título = How might cryonics fail? | publisher = Alcor Life Extension Foundation | url = http://www.alcor.org/FAQs/faq01.html#clinically | accessdate = 2010-03-07}}</ref> Assi, la subrebibéncia dependerie anton se l'anformaçao cerebral preserbada fusse suficiente para permitir la restouraçon de to ó parte de l'eidantidade pessonal de la pesssoa ouriginal, sendo la [[amnésia]], la linha final antre l sucesso i l fracasso. == Neuropreserbaçon == [[Neuropreserbaçon]] ye la criopreserbaçon de l cérebro, junto cula cabeça, atrabeç de remoçon cirúrgica i eliminaçon (giralmente cremaçon) de l resto de l cuorpo. Neuropreserbaçon, a las bezes chamada de "neuro", ye ua de las dues oupçones çtintas de preserbaçon na criónica, sendo l'outra, preserbaçon de "cuorpo anteiro". La Neuropreserbaçon ye justificada pul papel de l [[Cérebro houmano|cérebro]] cumo l repositório percipal de a mimória i de l'eidantidade pessonal (Por eisemplo, bítimas de leson medular, pacientes de trasplante d'uorgones i amputados cunserban la sue eidantidade pessonal). Tamien ye motibada pula fé de que l'amberson de qualquiera tipo de preserbaçon criónica ye tan defícel i cumplexa que qualquiera tecnologie fetura capaç de, debe por sue natureza, ser capaç de [[Regeneraçon (biologie)|regeneraçon de l tecido]], ancluindo l crecimiento dun nuobo cuorpo an torno dun cérebro reparado. Alguns cenairos sugeridos de reanimamiento para pacientes de cuorpo anteiro até sugíren mesmo çpensar l cuorpo ouriginal i regenerar un cuorpo nuobo, porque ls tecidos stan mui danificados pul porcesso de preserbaçon. Essas cunsidraçones, juntamente cun menores custos, trasporte mais fácele an eimergéncias i l foco specífico subre la culidade de preserbaçon de l cérebro, ténen motibado muitos pacientes a scolher la neuropreserbaçon. Las bantaiges i zbantaiges de la neuropreserbaçon son frequentemente debatidas antre ls defensores de la criónica. Críticos de la neuropreserbaçon crénen que l cuorpo ye un registro de muita de la spriéncia de bida, ancluindo las halbelidades motoras daprendidas ([[mimória muscular]]). Anquanto alguns crionicistas dúbidan de qu'un paciente neuro reanimado serie la mesma pessona, hai questones mais amplas subre cumo un cuorpo regenerado puode sentir-se defrente de l'ouriginal.<ref>{{cite book | url = http://www.alcor.org/Library/html/CaseForWholeBody.html | last = O'Neal | first = Michael B. | year = 1990 | work = Cryonics | title = The Case for Whole Body Suspension | publisher = Alcor Life Extension Foundation | accessdate = 2006-03-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060215052541/http://www.alcor.org/Library/html/CaseForWholeBody.html |date=2006-02-15 }}</ref> An parte por estas rezones (bien cumo para ua melhor relaçon cul público), la [[Cryonics Institute]] preserba solo cuorpos anteiros. Alguns defensores de la neuropreserbaçon cuncordan cun estas preocupaçones, mas inda assi senten que ls custos mais baixos i melhor preserbaçon de l cérebro justifican la cuncentraçon de sfuorços na preserbaçon de l cérebro. Cerca de dous terços de ls pacientes armazenados na [[Alcor Life Extension Foundation|Alcor]] son pacientes neuro. Ambora la [[American Cryonics Society]] yá nun oufereça l'oupçon neuro, cerca de metade de ls sous pacientes son [[Neuropreserbaçon|"neuros"]]. == Organizaçones criónicas para armazenamiento de longo prazo == Atualmente eisisten 4 ourganizaçones criónicas d'armazenamiento de longo prazo para houmanos i animales.<ref name="Cumparaçones antre Organizaçones Criónicas de Armazenamiento">{{Citation |title=Cumparaçones antre Organizaçones Criónicas de Armazenamiento |url=http://www.cryonics.org/comparisons.html |accessdate=2011-10-16 |archivedate=2009-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090316082437/http://cryonics.org/comparisons.html }}</ref> Estas ourganizaçones cumprometen-se a armazenar l paciente durante ls anhos que fúren percisos, até que seia possible reanima-lo quando la tecnologie l permitir. Ls pacientes son colocados an [[Frasco de Dewar|Dewars]] cun [[nitrogénio líquido]] la -190 [[graus]]. {| border=1 align=center cellpadding=4 cellspacing=0 width=280 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Organizaçones de Armazenamiento Criónico'''</big> |- | '''Organizaçon''' || '''Localizaçon''' || '''Criopreserbaçon Cuorpo Anteiro''' || '''Criopreserbaçon Neuro''' || '''Quota Anual''' || '''Páigina''' |- | '''[[Alcor Life Extension Foundation]]''' || [[Scottsdale]], [[Arizona]] {{EUA}} || Si</br> [[dólar|$]]200,000 || Si</br> [[dólar|$]]80,000 || [[dólar|$]]800 || http://www.alcor.org/ |- | '''[[Ficheiro:Cryonics_Institute_Logo.jpg‎|60px]] [[Cryonics Institute]]''' || [[Charter Township of Clinton]], [[Michigan]] {{EUA}} || Si</br> [[dólar|$]]28,000|| Nó || [[dólar|$]]120 || http://www.cryonics.org/ |- | '''[[KrioRus]]''' || [[Moscobo]], {{RUS}} || Si</br> [[dólar|$]]30,000 || Si</br> [[dólar|$]]10,000 || Nun ten || http://www.kriorus.ru/ |- | '''[[Trans time]]''' || [[San Leandro (Califórnia)|San Leandro]], [[California]] {{EUA}} || Si</br> [[dólar|$]]150,000 || Si</br> [[dólar|$]]50,000 || [[dólar|$]]96 || http://www.transtime.com/ |- |} == Bida pós reanimaçon ne l feturo == Las pessonas qu'outan pula criónica, giralmente acraditan que ne l feturo, la medecina poderá dar-les mocidade eiterna (mesmo ls que se criopreserbórun yá idosos, poderán rejubenescer) i [[bida eiterna]]. Esse assunto ye giralmente chamado por "[[stenson de la bida]]". ==Refréncias== {{reflist|2}} == {{Ber tamien}} == * [[Bioengenharie]] * [[Criobiologie]] * [[Criopreserbaçon]] * [[Crioprotectores]] * [[Criogenia]] * [[Stenson de la bida]] * [[Eimortalidade]] * [[KrioRus]] * [[Muorte teórica d'anformaçon]] * [[Nanomedecina]] * [[Rejubenescimiento]] == {{Ligaçones sternas}} == * {{link|en|2=http://www.alcor.org//|3=Alcor}} * {{link|pt|2=http://www.alcorportugal.com/|3=Alcor an Pertual}} * {{link|en|2=http://www.cryonics-europe.org/|3=Cryonics Europe}} * {{link|en|2=http://www.cryonics.org/|3=Cryonics Institute}} * {{link|en|2=http://www.imminst.org/|3=Immortal Institute}} * [http://www.kriorus.ru/gal KrioRus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111224045737/http://www.kriorus.ru/gal |date=2011-12-24 }} (an Galaico) [[Catadorie:Ciéncia]] [[Catadorie:Criónica]] [[Catadorie:Stenson de la bida]] [[Catadorie:Ritos funerairos]] nuyeadxi3br8o29u0ul5zdrnh9zor0g Sierra de l Caramulo 0 5450 108187 80885 2026-08-28T07:03:19Z ~2026-46122-75 15490 108187 wikitext text/x-wiki {{TraduçonOuto}} {{Ber zambig|prefixo=Se percura|la bila de l Caramulo|Caramulo}} La '''Sierra de l Caramulo''' ye ua eilebaçon de [[Pertual Cuntinental]], cun 1076.57 [[metro]]s d'altitude. Queda na region de trasiçon de la [[Beira Alta]] pa la [[Beira Lhitoral]], antre ls cunceilhos de [[Bouzela]], [[Tondela]], [[Oliveira de Frades|Oulibeira de Frades]], [[Mortágua]] (ne l [[çtrito de Biseu]]) i [[Anadia|Anadie]] i [[Águeda]] (ne l [[çtrito de Abeiro]]). Ye coincida pula culidade de las sues augas que brotan nas poboaçones de [[Barzielas]] i [[Agadon]], i pula pureza de l sou aire que justificou, ne l passado, l'anstalaçon de bários sanatórios na poboaçon de [[Caramulo]], ls quales ténen benido a dar lhugar la modernas i acuolhedoras anstalaçones houteleiras. == La Sierra de l Caramulo == La '''Sierra de l Caramulo''' ye ua zona de muntanha d'ourige granitica i xistosa. Las urzes i la carqueija predominan la sue flora. La sierra ye poboada por aldés cun casas i spigueiros an granito típicos desta region. Tenendo sido esta zona poboada por romanos, inda se puoden ancontrar alguns bruxedos dessa época, cumo ls trilhos de piedra. Puode-se apreciar ls campos berdes i la beleza de las arbles junto a l'auga cristalina de ls rieiros que l'atrabessa por todos ls lhados i çfrutar de la çlumbrante paisaige anquanto respira un aire rialmente puro i saudable. Puode-se subir al Caramulinho, l punto mais alto de la Sierra cun 1076,57 metros, adonde se abista l mar i la [[Sierra de la Streilha]] an dies sin nebulosidade. Un outro punto d'antresse ye l Cabeço de la Niebe, daqui puode abistar an dies sin nebulosidade la Sierra de la Streilha. La paisaige de la Sierra de l Caramulo ye un monumiento a la natureza i l'aire puro qu'eilhi se respira cumbida a la sploraçon de todos ls recantos, por mais scondidos que séian. Ye un lhugar cheno de surpresas, de bistas magníficas i de zafios stimulantes. Para çfrutar de to esta beleza natural puode rializar alguns percursos pedestres, de ls quales: l percurso de l Caramulinho ("Caleiros") cun ua çtáncia de 8,2&nbsp;Km i un tiempo médio de 4 horas, ne l qual se puode çfrutar de la guapa paisaige, aldés típicas i parque eiólico. L Caramulo ye quaije un lhugar secreto, mas ancantador, de cuntrastes i mistura d'eimaiges antre cumes i bales, adonde l'aire son cumbina cula paisaige çlumbrante. == Turismo == L Caramulo, bila que recebiu l nome de la sierra, ye un lhocal aprazible i punto de maior zambolbimiento turistico de l Cunceilho de Tondela. L Hotel de l Caramulo, amprendimiento turístico de 4*, queda situado frente al Museu de l Caramulo (Arte i Altemoble) i proporciona ua bista çlumbrante subre l Bal de Besteiros, até a la Sierra de la Streilha. == Rius == ''Rius que nacen na Sierra de l Caramulo'' * [[Riu Alcofra]] * [[Riu Agadon]] * [[Riu Águeda (Bouga)|Riu Águeda]] * [[Riu Alfusqueiro]] * [[Riu Criç]] * [[Riu Dinha]] * [[Riu de l Barreiro]] * [[Riu de Castelones]] * [[Riu de Múceres]] * [[Riu de Campo de Besteiros]] * [[Riu Malo (Dan)|Riu Malo]] * [[Rieira de la Fraga]] == {{Lhigaçones sternas}} == * {{Link||2=http://serrasdeportugal.com.sapo.pt/serra_do_caramulo.htm |3=Sierra de l Caramulo}} * {{Link||2=http://www.quintadoriodao.com/port/out/caramulo.html |3=}} * {{Link||2=http://www.desafios-caramulo.pt/ |3=Desafios Caramulo}} * {{Link||2=http://www.museu-caramulo.net/ |3=Museu do Caramulo}} * {{Link||2=http://www.caramulo-motorfestival.com/ |3=Caramulo Motorfestival}} * {{Link||2=http://www.caramuloselvagem.com/ |3=Caramulo Salbaige}} {{DEFAULTSORT:Sierra Caramulo}} [[Catadorie:Sierras de Pertual|Caramulo]] f4n2mn6o982qjy951qfap9fir00yrbm Homossexualidade 0 9026 108197 108101 2026-08-28T09:01:58Z ~2026-46122-75 15490 108197 wikitext text/x-wiki {{Ourientaçon Sexual}} '''Homossexualidade'''{{nota de rodapie|Tamien chamada de '''homossexualismo''', ambora este termo, defenido pul Dicionário de la [[Porto Eiditora]] cumo "prática d'atos sexuales" (ber [http://www.anfopedie.pt/pesquisa-global/homossexualismo berbete online]), custe d'obras antigas de l [[pertués ouropeu]], nun ye outelizado atualmente nesta bariante de l léngua. Yá ne l [[pertués brasileiro]] l termo questuma ser outelizado cun algua frequéncia, ambora eisistan outores i grupos que manifestórun sue ouposiçon a l'outelizaçon de l termo debido a ua associaçon cun malina mental (ber seçon [[#Eitimologie i uso]]).}} (de l [[griego antigo]] ''ὁμός'' (homos), ''eigual'' + {{ling|la}} ''sexus'' = sexo) refire-se a la [[wikt:caratelística|caratelística]], [[wikt:cundiçon|cundiçon]] ó [[culidade]] dun ser ([[houmano]] ó nó) que sente atraçon [[física]], [[stética]] i/ó [[Emoçon|emocional]] por outro ser de l mesmo [[sexo]] ó [[género (sociadade)|género]]. Anquanto [[ourientaçon sexual]], l'homossexualidade se refire la "un padron duradouro de spriéncias sexuales, afetibas i románticas" percipalmente ó sclusibamente antre pessonas de l mesmo sexo; "tamien se refire a un andibíduo cun senso d'eidantidade pessonal i social cun base nessas atraçones, manifestando cumportamientos i aderindo a ua quemunidade de pessonas que cumpartilhan de la mesma ourientaçon sexual."<ref name="apahelp">{{citation |url=http://www.apahelpcenter.org/articles/article.php?id=31 |title=Sexual Ourientation and Homosexuality |periodical=[[Amarican Psychological Association|APA]]HeilpCenter.org |acessdate=2007 |accessdate=2017-05-10 |archivedate=2007-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070202131318/http://www.apahelpcenter.org/articles/article.php?id=31 }}</ref><ref name="brief">[http://www.courtinfo.ca.gob/courts/supreme/highprofile/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf APA California Amicus Brief]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'homossexualidade ye ua de las percipales catadories d'ourientaçon sexual, al lado de la [[bissexualidade]], de la [[pansexualidade]], de la [[heiterossexualidade]] i de la [[assexualidade]]. Tamien ye [[Homossexualidade ne l reino animal|registrada an cerca de {{formatnun:5000}} speces]] (sendo bien studada i debidamente cumprobada an cerca de 500 deilhas), ancluindo minories seneficatibas an seres tan dibersos quanto [[mamífero]]s, [[abe]]s i [[platelminto]]s.<ref name=Bagemihl/><ref name="Biological Suberance: Animal"/> La prebaléncia de l'homossexualidade antre ls [[ser houmano|houmanos]] ye defícel de detreminar cun percison;<ref name="liebay">LeBay, Simon (1996). ''Quer Science: The Use and Abuse of Research anto Homosexuality.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9</ref> na [[Mundo oucidental|sociadade oucidental]] moderna, ls percipales studos andican ua prebaléncia de 2% a 13% d'andibíduos homossexuales na populaçon,<ref name = ACSF1992>ACSF Ambestigators (1992). SIDA and sexual behabiour in France. ''Nature, 360,'' 407–409.</ref><ref name = Billy1993>Billy, J. L. G., Tanfer, K., Grady, W. R., & Klepinger, D. H. (1993). The sexual behabior of men in the United States. ''Family Planning Perspetibes, 25,'' 52–60.</ref><ref name = Binson1995>Binson, D., Michaels, S., Stall, R., Coates, T. J., Gagnon, & Catania, J. La. (1995). Prebalence and social çtribution of men who habe sex with men: United States and its ourban centers. ''Journal of Sex Research, 32,'' 245–254.</ref><ref name = Bogaert2004>Bogaert, La. F. (2004). The prebalence of male homosexuality: The effet of fraternal birth ourder and bariation in family size. ''Journal of Theoretical Biology, 230,'' 33–37. [http://www.sciencediret .com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WMD-4CP12C3-2&_user=1069287&_rdoc=1&_fmt=&_ourig=search&_sort=d&biew=c&_act=C000051273&_bersion=1&_urlBersion=0&_userid=1069287&md5=bf01088ebb68ca801a0a08011876fb5d]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Bogaert argues that: "La prebaléncia de l'homossexualidade masculina ye debatida. Ua stimatiba enicial amplamente dibulgada fui de 10% (i.g., Marmor, 1980; Boeller, 1990). Alguns dados recentes dórun suporte para esta estimatiba (Bagley and Tremblay, 1998), mas la maiorie de ls grandes amostras nacionales recentes sugíren que la prebaléncia de l'homossexualidade masculina an sociadades oucidentales modernas, ancluindo ls Stados Ounidos, ye menor de l qu'esta estimatiba antecipada (i.g., 1–2% in Billy eit al., 1993; 2–3% in Laumann eit al., 1994; 6% in Sell eit al., 1995; 1–3% in Wellings eit al., 1994). Ye de notar, assi i todo, que l'homossexualidade ye defenida de defrentes formas nestes studos. Por eisemplo, alguns úsan l cumportamiento de l mesmo sexo i nun atraçon pul mesmo sexo cumo la defeniçon ouperacional de l'homossexualidade (i.g., Billy eit al., 1993); muitos pesquisadores de l sexo (i.g., Beiley eit al., 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) agora anfatizan l'atraçon subre cumportamiento ostensibo na cunceituaçon de l'ourientaçon sexual." (p. 33) Also: "…la prebaléncia de l'homossexualidade masculina (an special atraçon pul mesmo sexo), barie al longo de l tiempo i atrabeç de las sociadades (i, antoce, ye un "mobimiento albo"), an parte por causa de dous eifeitos: (1) bariaçones na taxa de fertelidade ó l tamanho de la família; i (2) l'eifeito de l'orde de nacimiento fraternal. Assi, mesmo se medido cun percison dun paíç al mesmo tiempo, la taxa d'homossexualidade masculina stá sujeita l'altaraçones i nun ye generalizable al longo de l tiempo ó atrabeç de sociadades." (p. 33)</ref><ref name =Fay1989>{{citar periódico |outhor=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |title=Prebalence and patternes of same-gender sexual cuntat among men |journal=Science |belume=243 |issue=4889 |pages=338–48 |data=janeiro 1989 |pmid=2911744 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/pmidlokup?biew=long&pmid=2911744}}</ref><ref name = Johnson1992>{{citar periódico |outhor=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |title=Sexual lifestyles and HIB risk |journal=Nature |belume=360 |issue=6403 |pages=410–2 |data=dezembre 1992 |pmid=1448163 |doi=10.1038/360410a0 }}</ref><ref name = Laumann1994>Laumann, I. L., Gagnon, J. H., Michael, R. T., & Michaels, S. (1994). ''The social ourganization of sexuality: Sexual pratices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.</ref><ref name = Wellings1994>Wellings, K., Field, J., Johnson, La., & Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behabior in Britain: The national surbey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.</ref><ref name="aftenposten">[http://www.aftenposten.ne l/anglish/local/article633160.ece Norway world leader in casual sex, Aftenposten]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="guardianpoll">[http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2008/ot/26/relationships Sex uncobered poll: Homosexuality, Guardian]</ref> anquanto outros studos sugíren qu'aprossimadamente 22% de la populaçon apersente algun grau de tendéncia homossexual.<ref name="McConaghy eit al">McConaghy eit al., 2006</ref> {{LGBT lateral}} Al longo de la [[stória de l'houmanidade]], ls aspetos andebiduales de l'homossexualidade fúrun [[Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade|admirados, tolerados ó cundenados]], d'acuordo culas normas sexuales bigentes nas dibersas culturas i épocas an qu'ocorrírun. Quando admirados, esses aspetos éran antendidos cumo ua maneira de melhorar la sociadade;<ref>Politics las friendship By Horst Hutte; p66</ref> quando cundenados, éran cunsidrados un [[pecado]] ó algun tipo de [[malina]], sendo, an alguns causos, proibidos por [[lei]]. Zde meados de l seclo XX, l'homossexualidade ten sido als poucos çclassificada cumo malina i çcriminalizada an quaije todos ls [[Paíç zambolbido|países zambolbidos]] i na maiorie de l [[mundo oucidental]].<ref>(Vernstein, 2005)</ref> Antretanto, l statuto jurídico de las relaçones homossexuales inda [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|barie mui de paíç para paíç]]. Anquanto an alguns países l [[casamiento antre pessonas de l mesmo sexo]] ye legalizado, an outros, ciertos cumportamientos homossexuales son [[crime]]s cun penalidades seberas, ancluindo la [[pena de muorte]] (por eisemplo, l [[Eiran]] cundena homossexuales al [[Forca|anforcamiento]], anquanto la [[Arábia Saudita]] ls [[Apedreijamiento|apedreija]]).<ref>{{citar web |url=http://çcober.eiquenomist .com/?la=21623668&p=CA&cid1=çp %7c1012806 %7c50126&cid2=BRPPLALiberalCausesGayDibide |títalo=The gay debede |eiditor=[[The Eiquenomist]] |data=11 d'outubre de 2014 |acessodata=27 de nobembre de 2014}}</ref> Las percipales ourganizaçones anternacionales de salude (ancluindo las de [[psicologie]]) afirman que ser homossexual ó bissexual son caratelísticas cumpatibles cun ua salude mental i un ajustamiento social cumpletamente normales; tales anstituiçones médicas tamien nun recomendan que las pessonas tenten [[Terapie de reorientaçon sexual|altarar la sue cundiçon sexual]], pus esto, para alhá d'ineficaç, puode causar danos psicológicos.<ref>{{citar web |url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/just-the-fats.aspx |title=Just the Fats about Sexual Ourientation & Youth |acessdate=02/04/2011 |publisher=Amarican Psychological Association}}</ref><ref name="apaexgay">[http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf Statement of the Amarican Psychological Association]</ref> Zde 1973 l'homossexualidade nun ye mais classeficada cumo un [[Trastorno mental|trastorno]] pula [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]]. An 1975, la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] adotou l mesmo procedimiento al deixar de cunsidrar l'homossexualidade ua malina.<ref name="POL">{{citar web| publicado=POL - Psicologie On Line | url=http://www.pol.org.br/pol/cms/pol/noticias/noticia_090806_001.html| títalo= Nota Pública - Comisson Nacional de Dreitos Houmanos apóia decison de l CFP}}</ref> Ne l [[Brasil]], an 1984, la [[Associaçon Brasileira de Psiquiatria]] (ABP) posicionou-se contra la çcriminaçon i cunsidrou l'homossexualidade algo que nun prejudica la sociadade.<ref name="ABP">{{citar web |url=http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0104-026X2006000200011&scrit=sci_arttext#tx11 |títalo=Homo-afetebidade i dreitos houmanos |eiditor=Rebista Studos Femenistas |outor=Luis Mott|outorlink=Luis Mott |data=Setembre de 2006 |acessodata=31 de maio de 2012}}</ref> An 1985, la ABP fui seguida pul [[Cunseilho Federal de Psicologie de l Brasil|Cunseilho Federal de Psicologie]] (CFP), que deixou de cunsidrar l'homossexualidade un zbio sexual i, an 1999, stableciu regras pa l'atuaçon de ls psicólogos an relaçon a las questones de [[ourientaçon sexual]], declarando que "l'homossexualidade nun custitui malina, nin çtúrbio i nin [[perberson]]" i que ls [[psicólogo]]s nun colaboraran cun eibentos i serbícios que proponhan tratamiento i/ó cura de l'homossexualidade.<ref name="CFP">{{citar web |url=http://pol.org.br/legislacao/pdf/resolucao1999_1.pdf |títalo=RESOLUÇÃO CFP N° 001/99 |outor=Cunseilho Federal de Psicologie|outorlink=Cunseilho Federal de Psicologie |data=22 de márcio de 1999 |acessodata=16 de janeiro de 2012}}</ref><ref name="Correio brazeliense"/> Ne l die 17 de maio de 1990, la Assemblé-giral de la [[Ourganizaçon Mundial de Salude]] (OMS) retirou l'homossexualidade de la sue lista de malinas mentales, la [[Classeficaçon Anternacional de Malinas]] (CID), sendo que la data passou a ser celebrada cumo l [[Die Anternacional contra la Homofobia]].<ref name="POL" /><ref name="Correio brazeliense">{{citar web|url=http://www.correiobrazeliense .com.br/app/noticia182/2010/05/16/brasil,i=192631/HA+20+ANOS+La+OMS+TIROU+La+HOMOSSEXUALIDADE+DA+RELACAO+DE+DOENCAS+MENTAIS.shtml|outor=Correio Brazeliense|outorlink=Correio Brazeliense|títalo=Hai 20 anhos, la OMS tirou l'homossexualidade de la relaçon de malinas mentales: Ua cunquista celebrada por ourganizaçones sociales de to l planeta|acessodata=7 de dezembre de 2010}}</ref> Por fin, an 1991, la [[Anistia Anternacional]] passou a cunsidrar la [[Homofobia|çcriminaçon contra homossexuales]] ua biolaçon als [[dreitos houmanos]].<ref name="Correio brazeliense"/> {{TOC-lemitado}} == Eitimologie i uso == [[Fexeiro:Hyakinthos.jpg|thumb|squierda|''[[Zéfiro]]'' i ''[[Jacinto (mitologie)|Jacinto]]'' repersentados an [[Registro de pintura burmeilha an cerámica griega|pintura burmeilha]] [[ática]] nua [[cerámica]] de la [[Tarquínia]], {{AC|480|nl}} ([[Museu de Guapas Artes de Boston]]).]] La palabra ''homossexual'' ye un híbrido de l {{ling|el|}} i de l {{ling|la|}} cul purmeiro eilemiento deribado de l griego ''homos'', 'mesmo' (nun relacionado cul latin ''homo'', 'home', cumo an ''Homo sapienes''), conotando antoce, atos sexuales i afetibos antre nembros de l mesmo sexo, ancluindo l [[lesbianismo]].<ref name="uwaterlo">{{citation |title=Etymology of Homosexuality |acessdate=2007-09-07 |url=http://www.drama.uwaterlo.ca/Gross%20Indecency/homosexuality_word.shtml |periodical=University of Waterlo }}{{Lhigaçon einatiba|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La palabra ''[[gay]]'' giralmente se refire a l'homossexualidade masculina, mas puode ser ousada nun sentido mais amplo para se referir a todas las pessonas [[LGBT]]. Ne l cuntesto de la sexualidade, ''[[lésbica]]'' solo se refire a l'homossexualidade femenina. La palabra ''"lésbica"'' ye deribada de l nome de la [[Lista d'ilhas de la Grécia|ilha griega]] de [[Lesbos]], adonde la [[poetisa]] [[Safo]] screbiu amplamente subre l sou relacionamiento emocional cun mulhieres moços.<ref>Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Grek and Roman society and literature: la sourcebook'' p.4</ref><ref>[http://ditionary.reference .com/browse/lesbian]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'adjetibo ''homossexual'' çcribe cumportamiento, relacionamiento, pessonas, ourientaçon etc. La forma adjetiba senefica literalmente "mesmo sexo", sendo un híbrido formado a partir de Griego ''homo''- (ua forma de ''homos'' "mesmo"), i "sexual" de l [[latin mediebal]] ''sexualis'' (de l [[latin clássico]] ''sexus''). Alguns specialistas recomendan eibitar cumpletamente l'uso de l termo ''homossexual'' debido la sue stória clínica i porque la palabra se refire solo a un tipo de cumportamiento sexual (an ouposiçon als sentimientos románticos) i, antoce, ten ua conotaçon negatiba.<ref name="glaad">[http://www.glaad.org/referenceguide Medie Reference Guide] (citando ls guias de stilo de la [[France Presse|AP]], ''[[New York Eiquipas|NY Eiquipas]]'', ''[[Washington Post]]''), [[GLAAD]]. Páigina besitada an 10-5-2007.</ref> Hai ua bison qu'afirma que l porblema nun serie l termo ''homossexualidade'', antes la [[palabra]] ''homossexualismo''. Specialistas an literatura psiquiátrica cuncordan an posicionar l surgimiento de l termo ''homossexualismo'' ne l seclo XIX, por buolta de la década de 1860 ó 1870, criado pul çcurso médico para eidantificar l sujeito homossexual.<ref>[[Michel Foucault|Foucalt]] (1982), [[Jeffrey Weks|Weks]] (2000), [[Jurandir Freire Cuosta|Cuosta]] (1992), [[Élisabeth Vadinter|Badinter]] (1993), [[Annamarie Jagose|Jagose]] (1996) i [[Peter Fry|Fry]] (1982), cumo apuntado por Mariana de Moura Coneilho, "[http://repositorio.bce.unb.br/bitstrean/10482/7161/1/2010_MarianadeMouraCoelho.pdf Sexualidades an questionamiento: ua abordaige ''quer'' subre Caio Fernando Abreu]{{Lhigaçon einatiba|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}", p.22 (ber bibliografie de l decumiento para berificaçon de las obras de ls outores citados).</ref><ref>Dayana Brunetto Carlin de ls Santos, "Sexualidades i géneros: questones antrodutória" in: Fazendo Género 8 - Cuorpo, Bioléncia i Poder., 2008, p.4.</ref> Ua beç que l sufixo ''"ismo"'' ye outelizado para referenciar posiçones [[Filosofie|filosóficas]], [[Eideologie|eideológicas]] i/ó científicas,<ref>{{Citar web | títalo =Alguns "ismos" de las Ciéncias Sociales | url= http://www.culturabrasil.org/ismos.htn |data=2007 | outor= Januário Francisco Megale | acessodata = 11-11-2007}}</ref> dibersos psicólogos i outros afirman que sue outelizaçon ye errónea i ousada ne l passado cumo forma d'associá-la la [[çtúrbio mental]] ó [[malina]].<ref>Cecília Luíza de Melo Rezende i Cláudie Campolina Tartáglia, "L'homoerotismo an [[Caio Fernando Abreu]]: un cenairo de preconceito i bioléncia an ''Terça-feira Gorda''". Rebista ''FACEBB'', Bila Bielha, Númaro 5, Jul./ dieç. 2010, p. 31-39.</ref><ref>Iran Ferreira de Melo, "[http://www.pgletras .com.br/2007/dessertacoes/diss-iran.pdf La Cuncepçon de la Homossexualidade an testos jornalísticos: ua análeze crítica de la trasitibdade berbal]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Recife, 2007, p.18.</ref><ref>DIAS, M. B. ''Cumbersando subre homoafetebidade''. Porto Alegre: Librarie de l Adbogado, 2004.</ref><ref>Ludgleydson Fernandes de Araújo;Josebánia de la Silba Cruç de Oulibeira, "[http://146.164.3.26/ser/lab19/ojs2/andex.php/ojs2/article/biew/285/249 L'adoçon de ninos ne l cuntesto de l'homoparentalidade]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Arquibos Brasileiros de Psicologie, Bol. 60, Ne l 3 (2008).</ref> An alguns [[léxico]]s, l ''homossexualismo'' aparece defenido por prática d'atos homossexuales, anquanto l termo homossexualidade ye aplicado a l'atraçon sentimental i sexual. Tamien por esso, muitas pessonas cunsidran que l termo ''homossexualismo'' ten un seneficado peijoratibo,<ref>[http://www.dhnet.org.br/anteragir/dicionario/percurar_termo.php?termo=peijoratiba DHNet - Dreitos Houmanos na anterneta]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i esto ten liebado la que l termo seia hoije an die mais outelizado por pessonas que ténen ua bison negatiba de l'homossexualidade.<ref name="latufhomoerotismo">Latuf Isaias Muci. [http://www.edtl .com .pt/andex.php?oution=cun_mtre&task=biewlink&link_id=254&Itemid=2 "Homoerotismo"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. I-Dicionário de Tenermos Literários. Acesso: 4 de dezembre, 2010.</ref> Inda assi, l'adoçon d'ambas las formas ten sido basta an qualquiera campo. L termo "homossexualismo" ye outelizado cun frequéncia, por eisemplo, tanto coloquialmente cumo an obras académicas i dicionairos renomados de l [[pertués brasileiro]], cumo sinónimo de "homossexualidade", sin que seia feita qualquiera çtinçon antre las dues palabras,<ref>[[Dicionário Houaiss]], berbete "homossexualismo"; [[Dicionário Caldas Aulete]], berbete "homossexualismo"; [[Dicionário Aurélio]], berbete "homossexualismo".</ref> anquanto qu'an outros decumientos eibita-se l "ismo" i sue carga [[Patologie|patológica]] i adota-se l "dade" que senefica ''modo de ser''.<ref>L ''Minidicionário Saconi'' (berbete: homossexual, p. 376-377), de [[Luiç Antonio Saconi]], admite ua cierta defrença, registrando que "homossexualidade", [[sustantibo femenino]], ye ''amberson sexual'', i que "homossexualismo", [[sustantibo masculino]], ye ''prática homossexual".''</ref><ref>Grabiela Ferreira Galbaneni, "La Homossexualidade ne l dreito i outros aspetos". ''Etic'', bol. 5, mº5, 2009, p.3.</ref> Hai inda académicos que, adotando la perpuosta de [[Jurandir Freire Cuosta]], eibitan ambos ls tenermos i prefíren ''homoafetebidade'' an birtude dun caratér "peijoratibo" an que las outras dues palabras serien outelizadas (este termo fui criado ouriginariamente pul psicanalista alman [[Ferenczi]], an 1911, cul assentimiento de [[Freud]]).<ref>[[Jurandir Freire Cuosta]], “Homossexualismo/Homoerotismo”, in: ''Ética i l Speilho de la Cultura'', Riu de Janeiro, Eiditora Roco, p.25.</ref> [[Fexeiro:Homosexual.jpg|thumb|dreita|Purmeira mençon de l termo ''homossexual'', 1869, scrito por [[Karl Marie Kertbeny]].]] La purmeira apariçon coincida de l termo ''homossexual'' na ampresson fui ancontrada nun panfleto de 1869, publicado anonimamente, pul [[romancista]] [[almanes|alman]] nacido na [[Áustria]], [[Karl-Marie Kertbeny]],<ref name="gayhistory2">{{citation |url=http://www.gayhistory .com/reb2/eibents/1869b.htn |title=Kertbeny Coines "Homosexual" |acessdate=7-9-2007 |periodical=GayHistory .com }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> argumentando contra ua lei anti[[sodomie]] [[Reino de la Prússia|prussiana]].<ref>Feray, Jean-Claude; Heirzer, Manfred (1990). "Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Marie Kertbeny". Journal of Homosexuality, Bol. 19, Ne l. 1.</ref><ref name="gayhistory">{{citation |url=http://www.gayhistory .com/reb2/eibents/kertbeny.htn |title=Biography: Karl Marie Kertbeny |acessdate=2007-09-07 |periodical=GayHistory .com }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An [[1879]], [[Gustab Jager]] usou ls tenermos de Kertbeny an sou libro ''"Çcubierta de la Alma"'' ([[1880]]).<ref name="gayhistory"/> An 1886, [[Richard bon Krafft-Ebing]] usou ls tenermos ''homossexual'' i ''heiterossexual'', an sou libro ''"Psychopathia Sexualis"'', probabelmente amprestando-los de Jager. L libro de Krafft-Ebing era tan popular antre leigos i médicos que ls tenermos ''"heiterossexual"'' i ''"homossexual"'' se tornórun ls mais aceitos para chamar [[ourientaçon sexual]].<ref name="gayhistory"/><ref name="psexualis">{{citation |url=http://www.kino .com/psychopathia/story.html |title=Psychopathia Sexualis |acessdate=7-9-2007 |periodical=Kino .com }}{{Lhigaçon einatiba|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cumo tal, l'uso atual de l termo ten sues raízes na abrangente tradiçon de l [[seclo XIX]] de la [[taxonomie]] de la personalidade. Estes cuntinan a anfluenciar l zambolbimiento de l cunceito moderno d'ourientaçon sexual, sendo associados al [[amor romántico]] i a l'eidantidade, para alhá de l sou seneficado ouriginal, qu'era sclusibamente sexual.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=eDdljr4SxA4C&lpg=PA28&dq=homossexualidade%20s%C3%A9clo%2019%20taxonomie&pg=PA28#b=onepage&q&f=false|títalo=L Triunfo de l Falo: Homoerotismo, Dominaçon, Ética i Política na Atenas Clássica|outor=Daniel Varbo|acessodata=3-12-2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=Bc4zPR24EgEC&lpg=PA15&dq=homossexualidade%20s%C3%A9clo%2019%20taxonomie&pg=PA15#b=onepage&q&f=false|títalo= dous ye par: género i eidantidade sexual an cuntesto eigualitairo|outor=Marie Luiza Heilborn|acessodata=3-12-2010}}</ref> === Outros tenermos === Ambora ls purmeiros outores tamien téngan ousado l'adjetibo ''homossexual'' para se referiren la qualquiera cuntesto ''homo'', i.i., de l mesmo sexo (cumo un cumbersatório ó scuola sclusiba para ninas), hoije l termo ye ousado sclusibamente an refréncia a l'atraçon, a l'atebidade i a l'ourientaçon homossexuales. L termo ''[[Homossociadade|homossocial]]'' ye ousado agora para çcrebir cuntestos de l mesmo sexo que nun son specificamente sexuales<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=Lymtn2HE8wkC&pg=PA99&dq=tern+homosocial&hl=t-BR&ei=jXP6TOqfAYus8AbRrtDfCg&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=1&bed=0CCYQ6AEwAA#b=onepage&q=tern%20homosocial&f=false|títalo=Art in mind: how cuntemporary eimages shape thought|outor=Ernst ban Alphen|acessodata=4-12-2010}}</ref>. Hai tamien ua palabra referente al amor pul mesmo sexo, ''homofelia''<ref>António Moser, ''L'enigma de la sfinge: la sexualidade'', Eiditora Bozes, 2002, p.227 i 275. ISBN 85-326-2595-9</ref>. Antre outros tenermos, ancluen-se "[[homes que fázen sexo cun homes]]" ó HSH (ousado na quemunidade médica quando debaten, specificamente, l'atebidade homossexual antre homes), "[[homoerotismo]]" (ne l cuntesto de las obras d'arte), "[[Bi-curjidoso|heiteroflexible/bi-curjidoso]]" (referente a ua pessona que se eidantifica cumo heiterossexual mas, ocasionalmente, sente ó mostra antresse por atebidade sexual cun alguien de l mesmo sexo) i "[[metrossexual]]" (referente un home nó-gay baidoso i cun gustos de l [[stereótipo]] ''[[gay]]'' an comida, moda i ''zeign'')<ref>Rebista ''[[Trip (rebista)|Trip]]'' ago. 2004. Nº 125. "Bitaminando l Dicionário", por Fernando Billela.</ref><ref>Wilton García, ''Homoerotismo & eimaige ne l Brasil'', FAPESP, 2004, pggs. 36-37-38. ISBN 85-903686-3-7</ref><ref>Daniel Barbo, ''L Triunfo de l Falo: Homoerotismo, Dominaçon, Ética i Política na Atenas Clássica'', Eiditora I-papers, p.40-41. ISBN 85-7650-148-1</ref>. Antre ls tenermos peijoratibos i oufensibos de la [[léngua pertuesa]], tenemos ''bicha'' (criado ne ls anhos 1930<ref>James Naylor Gren, Cristina Fino, Cássio Arantes Leite, ''Para alhá de l'antruido: l'homossexualidade masculina ne l Brasil de l seclo XX'', UNESP, 1999, p.145. ISVN 85-7139-317-6</ref>), ''benado'', ''boiola'', ''maricas'', ''paneleiro'' (mui peijoratibo an Pertual), ''[[çapaton]]'' i outros<ref name="eidithmodesto">Eidith Modesto, ''Bidas an cinta de la bielha'', Eiditora Record, 2006, p.340. ISBN 85-01-07481-0</ref><ref>Hildo Honório de l Couto, ''Ecolinguística: studo de las relaçones antre léngua i meio ambiente'', Thesaurus Eiditora, 2007, p.351. ISBN 85-7062-603-7</ref>. Inda assi, tal cumo acuntece an [[Preconceito|ansultos étnicos]] i [[Racismo|raciales]], l malo uso desses tenermos puode inda ser altamente oufensibo i la gama d'outelizaçon aceitable depende de l cuntesto i de la pessona que stá falando (grupos homossexuales muitas bezes l úsan positibamente)<ref name="eidithmodesto" />. Por outro lado, la palabra ''[[gay]]'', ouriginalmente abraçada por homes i mulhieres homossexuales cumo positiba i afirmatiba (cumo na [[liberaçon gay]] i ne ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos gay]]), ye muitas bezes ampregue de modo [[peijoratibo]]<ref name="eidithmodesto" /><ref name="duplamenteabencoado">Christie Balka i Andy Rose, ''Duplamente Abençoado'', Eiditora Record, p.316. ISBN 85-01-05159-4</ref>. Ambora ''gay'' seia ousado cumo chamador quemun antre homes i mulhieres homossexuales i [[bissexualidade|bissexuales]], tal uso ten sido por bezes cuntestado, an rezon de l zeio d'andebiduaçon d'outros grupos de bariaçon sexual, que rebindican eidantidade outónoma, andependiente, própia<ref name="duplamenteabencoado" />. Alguns specialistas ténen scrito qu'esto ye caratelístico, nun solo de grupos de tal antresse, mas de qualquiera outro grupo houmano<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=BBgBHjN9GkAC&lpg=PA138&dq=gay%20identidade%20autonoma&pg=PA138#b=onepage&q&f=false|títalo=Outros Tipos de Suonhos: Ourganizaçon de Mulhieres Negras i Políticas de Trasformaçon|outor=Julia Sudbury|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=6dups_eipXgoC&lpg=PA413&dq=gay%20identidade%20autonoma&pg=PA413#b=onepage&q&f=false|títalo=Cunjugalidades, parentalidades i eidantidades lésbicas, gays i trabestis|outor=Mirian Pillar Grossi, Anna Paula Uziel i Luiç Mello|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref>. == Stória == {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Temas LGBT na mitologie|Cronologie de ls dreitos homossexuales|Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade}} [[Fexeiro:Mastaba of Niankhkhun and Khnumhotep ambrace 2.jpg|thumb|[[Khnumhotep i Niankhkhnun]]; l purmeiro registro dua ounion homossexual de la stória ([[Circa|ca.]] 2400 a.C.).]] [[Fexeiro:Catlin - Beilce to the berdache.jpg|thumb|''Beilça de la Berdache''<br />Beilça cerimonial de la Nacion Sac i Fox para celebrar ls [[ dous-spritos]]. George Catlin (1796–1872); [[Smithsonian Anstitution]].]] [[Fexeiro:Woman spying on male lobers.jpg|thumb|Ua mulhier spionando un casal d'homes amantes. [[China]], [[dinastie Qing]].]] Al longo de la [[stória de l'houmanidade]], ls aspetos andebiduales de l'homossexualidade fúrun [[Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade|admirados ó cundenados]], d'acuordo culas normas sexuales bigentes nas dibersas culturas i épocas an qu'ocorrírun. Nua cumpilaçon detalhada de materiales stóricos i [[Etnografie|etnográficos]] de culturas pré-andustriales, "fuorte zaprobaçon de l'homossexualidade fui relatada an 41% de las 42 culturas; aceita ó eignorada por 21% i 12% nun relatórun tal cunceito. De las 70 etnografies, 59% relatórun l'homossexualidade cumo ausente ó rala an frequéncia i 41% la relatórun cumo persente ó cumo nun ancomun".<ref>Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machober Renisch, p.162</ref> An culturas anfluenciadas pulas [[Religion abraámica|religiones abraámicas]], la lei i l'eigreija stablecian la [[sodomie]] cumo ua trasgresson contra la lei debina ó un crime contra la natureza. La cundenaçon de l [[sexo anal]] antre homes, inda assi, ye anterior a la fé crestiana.<ref>"… sow eillegitimate and bastard sed in courtesanes, or sterile sed in males in defiance of nature." Plato in THE LAWS (Book BIII p.841 eidition of Stephanus) or p.340, eidition of Penguin Books, 1972.</ref> Muitas figuras stóricas, ancluindo [[Sócrates]], [[Lord Byron]], [[Eduardo II]], i [[Adriano]],<ref>Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60</ref> tubírun tenermos cumo ''homossexual'' ó ''bissexual'' aplicados a eilhes. Ua linha quemun d'argumiento [[Custruto social|custrucionista]] ye que naide na [[antiguidade]] ó na [[Eidade Média]] spurmentou l'homossexualidade cumo un modo de sexualidade sclusibo ó permanente. [[John Boswell]] ten cumbatido este argumiento, citando antigos scritos de l griego [[Platon]], que çcriben ls andibíduos eisibindo homossexualidade sclusiba.<ref name="boswell1">{{harb|Boswell|1980}}</ref> === África === Ambora muitas bezes eignorada ó suprimida puls sploradores ouropeus i colonialistas, la spresson homossexual na África natiba tamien stubo persente i tomou ua bariadade de formas. Ls antropólogos Stephen Murray i Will Roscoe relatórun que mulhieres de l [[Lesoto]] ambolbian-se an relaçones de "longo prazo i eróticas" chamadas ''motsoalle''.<ref name=murrayroscoe>{{citar libro|title=Boy Wibes and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |url=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |last=Murray |first=Stephen (ed.) |outhorlink=Stephen L. Murray |coauthors=[[Will Roscoe|Roscoe, Will]] (ed.) |year=1998 |publisher=[[St. Martin's Press]] |location=New York |isbn=0312238290 }}</ref> [[I. I. Eibanes-Pritchard]], tamien registrou que guerreiros [[Zandes]] ne l norte de l [[República Democrática de l Cungo|Cungo]] rotineiramente assumian moços amantes de l sexo masculino antre las eidades de duoze i binte anhos, qu'ajudában culas tarefas domésticas i praticában [[sexo antercrural]] cun sous maridos mais bielhos. La prática yá habie morrido ne l'ampeço de l [[seclo XX]], depuis de ls ouropeus cunquistáren l cuntrole de países Africanos, mas fui relatada para Eibanes-Pritchard puls anciones, cun quien el falou.<ref name="eibanspritchard">[[I. I. Eibans-Pritchard|Eibanes-Pritchard, I. I.]] (December, 1970). Sexual Ambersion among the Azande. Amarican Anthropologist, New Series, 72(6), 1428–1434.</ref> L purmeiro registro dun casal homossexual na stória ye giralmente cunsidrado l de [[Khnumhotep i Niankhkhnun]], un casal [[Antigo Eigito|eigípcio]] de l sexo masculino, que bibeu por buolta de {{AC|2400|nl}} L par ye retratado durante un [[beiso]], la mais íntima pose na [[arte eigípcia]], rodeado pul que parécen ser ls sous heirdeiros.<ref>Dowson, ''oup.cit.'', pp.96ff.</ref> === Américas === Antre ls [[Pobos ameríndios|pobos andígenas de las Américas]] antes de la colonizaçon ouropeia, ua forma quemun d'homossexualidade ye centrada an torno de la figura de ls [[ dous-spritos]]. Normalmente, este andibíduo ye reconhecido cedo na bida, dada l'escolha puls pais a seguir l camino i, se l nino aceitar l papel, ye criada de forma adequada, para daprender ls questumes de l género que scolheu. dous-spritos éran, giralmente, [[xamana]]s reberenciados cumo tenendo poderes para alhá daqueles de ls xamanas quemuns. Sue bida sexual era culs nembros quemuns de mesmo sexo de a tribo.<ref>Roscoe, Will (1991). ''The Zuni Man-Woman'', p.5. ISVN 0-8263-1253-5.</ref><ref>Gilley, Brian Joseph (2006: 8). ''Becoming Two-Spirit: Gay Eidantity and Social Acetance in Andian Country''. ISBN 0-8032-7126-3.</ref> Homossexuales i [[trasgénero]]s tamien éran quemuns antre outras ceblizaçones pré-cunquista na [[América Latina]], cumo ls [[astecas]], [[maias]], [[quíchuas]], [[moche]]s, [[zapotecas]] i ls [[tupinambás]], ne l [[Brasil]].<ref name="glbtqlatinamerica">{{citation |first=Ben |last=Pablo |year=2004 |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/latin_america_colonial.html |title=Latin America: Colonial |periodical=[[glbtq .com]] |acessdate=2007-08-01 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="glbtqmex">{{citar anciclopédia |last=Murray |first=Stephen |outhorlink=Stephen L. Murray |eiditor=Claude J. Summers |ancyclopedie=glbtq: An Ancyclopedie of Gay, Lesbian, Bisexual, Trasgender, and Quer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/mexico.html |acessdate=1-8-2007 |year=2004 |publisher=[[glbtq .com|glbtq, Anc.]] }}</ref> Ls cunquistadores ouropeus quedórun horrorizados al çcubrir que la [[sodomie]] era abiertamente praticada antre ls pobos natibos. Ls ouropeus tentórun acabar culas ''[[ dous-spritos|berdaches]]'' (cumo ls spanholes chamában la prática de ls dous-spritos) atrabeç de penalidades seberas, cumo l'eisecuçon pública, adonde la pessona era queimada i rasgada an pedaços por perros.<ref name="coello">Mártere de Anglería, Pedro. (1530). [http://www.udel.edu/LAS/Bol3-2Coello.html#Antrodution ''Décadas del Mundo Nuebo'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. "God Andians", "Bad Andians", "What Christianes?": The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernándeç de Obiedo y Baldés (1478-1557), ''Delaware Rebiew of Latin Amarican Studies'', Bol. 3, Ne l. 2, 2002.</ref> === Ásia === ==== Stremo Ouriente ==== L'homossexualidade na [[China]], coincida cumo ls ''prazeres de l péssego picado'', la ''manga cortada'', ó l ''questume de l sul'', ye relatada zde aprossimadamente 600 a.C.<ref>Hinsch, Bret. (1990). ''Passiones of the Cut Slebe''. University of California Press. p. 31.</ref> Estes tenermos eufemísticos fúrun outelizados para çcrebir cumportamientos i nun eidantidades (recentemente, alguns moços chineses tenden a ousar l termo "''brokeback''", 断 背 (''duanbei''), para se referir als homossexuales, a partir de l sucesso de l filme de l diretor [[Ang Le]], ''[[Brokeback Mountain]]'').<ref name=jongo>{{citation |url=http://news.jongo .com/articles/07/0820/30157/MzAxNTcoluZIoia.html |title=Most frequently used new coinages in daily Chinese |date=20 d'agosto de 2007 |acessdate=7 de setembre de 2007 |periodical=Jongo News }}{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Ouriente Médio, Ásia Meridional i Central ==== [[Fexeiro:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|thumb|squierda|upright|L persa [[Abas I]] cun un [[pajen]] (c. 1627).]] Antre las muitas culturas de l [[Ouriente Médio]] [[Eislon|muçulmano]] eigualitárias ó struturadas na eidade, las práticas homossexuales éran, i cuntinan a ser, difundidas i beladas. Ne ls radadeiros anhos, las relaçones eigualitárias, anspiradas ne l padron [[Mundo oucidental|oucidental]], ténen-se tornado mais frequentes, ambora eilhas cuntinen a ser ralas. Relaçones sexuales antre andibíduos de l mesmo sexo son ouficialmente punidas cula [[pena de muorte]] an bários países muçulmanos: [[Arábia Saudita]], [[Eiran]], [[Mauritánia]], [[Nigéria]], [[Sudan]] i [[Iémen]].<ref>{{Citar web|url=http://www.eilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |títalo=7 countries still put people to death fur same-sex ats |publicado=ILGA |acessodata=24-8-2010}}</ref> Alguns studiosos afirman qu'eisisten eisemplos d'amor homossexual na literatura antiga, cumo na ''[[Eipopeia de Gilgamesh]]'' de la [[Mesopotámia]], bien cumo na stória [[Bíblia|bíblica]] de ''{{eilc|Dabi i Jonas||David i Jonas}}''. Na ''Eipopeia de Gilgamesh'', la relaçon antre l protagonista [[Gilgamesh]] i l personaige Enkidu, fui bista por alguns cumo homossexual an sue natureza.<ref>{{citar libro|last=Dynes|first=Wayne|title=Homosexuality in the Ancient World|year=1992|publisher=Garland Publishing|isbn=978-0815305460|pages=bii-xb|url=http://books.gogle .com/books?id=JrpU6O3BnawC&lpg=PP1&ots=yHSbkME1jE&dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&pg=PP1#b=onepage&q&f=false|chater=Antrodution}}</ref><ref>{{citar libro|last=Heild|first=George F.|title=Parallels betwen The Gilgamesh Eipic and Plato's Symposiun|year=183|pages=199-207|eiditor=Wayne R. Dynes & Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{citar libro|last=Kilmer|first=Anne Draffkorn|title=La Note on an Oberloked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|year=1992|publisher=Garland Publishing, Anc.|pages=264|eiditor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{citar libro|last=Thorbjørnsrud|first=Berit|title=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the Biew of Houmanity in Mesopotamia?|year=1992|publisher=Garland Publishing, Anc.|pages=452}}</ref> De l mesmo modo, l'amor de Dabi por Jonas ye "maior de l que l'amor de las mulhieres."<ref>{{citar libro|last=Ackerman|first=Susan|title=When Heiroes Lobe|url=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|year=2005|publisher=Columbia University Press|isbn=0-231-13260-3|pages=xii}}</ref> Hai un punhado de relatos de biajantes [[árabes]] na [[Ouropa]] até al ampeço de l [[seclo XIX]]. dous desses biajantes, Rifa'ah al-Tahtawi i Muhammad al-Saffar, manifestórun surpresa al ber las poesies d'amor francesas, por bezes mal traduzidas, antre un moço rapaç, referindo-se a ua moço mulhier, para manter las sues normas sociales i morales.<ref>{{citar libro|last=El-Rouayheb|first=Khaled|title=Vefore Homosexuality in the Arab-Eislamic World, 1500-1800|url=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|year=2005|publisher=The University of Chicago Press|isbn=0-226-72988-5|pages=[https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro/page/2 2]}}</ref> Hoije, ls gobiernos ne l [[Ouriente Médio]], muitas bezes eignoran, negan l'eisisténcia de, ó criminalizan l'homossexualidade. L'homossexualidade ye eilegal an quaije todos ls países muçulmanos.<ref>{{Citar web|títalo = Iran ’must stop youth eisecutiones’ |outor=Eke, Steben |data=28 de júlio de 2005 |publicado = BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stn}}</ref> L [[persidente de l Eiran|persidente iraniano]], [[Mahmoud Ahmadineijad]], durante l sou çcurso an 2007 na [[Ounibersidade de Colúmbia]], afirmou que nun habie homossexuales ne l Eiran. La maiorie de ls homossexuales que biben neste paíç mantén la sue ourientaçon sexual an segredo por medo de sançones ó rejeiçon de l gobierno a las sues famílias.<ref>{{Citar web |outor = Nazila, Fathi|títalo = Çpite Denials, Gays Ansist They Eesist, if Quetly, in Iran|url=http://www.nytimes .com/2007/09/30/world/middleast/30gays.html?_r=1&hp&oref=slogin|obra = [[New York Eiquipas]]|data=30 de setembre de 2007|acessodata = 01-10-2007}}</ref> L ''[[Código de Manu]]'', l'obra fundamental de l [[dreito]] [[hindu]], menciona un "terceiro sexo", cujos nembros puoden eisercer spressones de género nó-tradecionales i atebidades homossexuales.<ref>Penrose, Walter (2001). Hidden in Story: Female Homoeroticisn and Women of la "Third Nature" in the South Asian Past, Journal of the Story of Sexuality 10.1 (2001), p.4</ref> === Ouropa === {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Homossexualidade na Grécia Antiga|Homossexualidade na Roma Antiga}} [[Fexeiro:Alkaios Sappho Staatliche Antikensammlungen 2416 n2.jpg|thumb|dreita|Pintura de [[Safo]], poetiza de la [[Grécia antiga]]; l fato de tener nacido an [[Lesbos]] abriu la possibelidade de la criaçon de l termo "lésbica" ne l seclo XIX; sous bersos d'amor tamien son muitas bezes andereços l'outras mulhieres. Cópia romana d'ouriginal griego, seclo V a.C.]] Ls decumientos mais antigos de l Oucidente (sob la forma d'obras literárias, oubjetos d'arte i materiales [[mitográfico]]s) subre las relaçones de mesmo sexo son deribados de la [[Grécia antiga]]. La [[pederastia na Grécia Antiga]] era largamente outelizada cumo meio pedagógico; sabe-se que [[Platon]], an sous purmeiros scritos, eilogiou ls sous benefícios,<ref name="plato1">[[Platon]], [[Fedro]] an ''[[L Banquete]]''</ref> ambora an sues obras tardies tenga proposto sue proibiçon.<ref name=plato2>Platon, ''Leis'', 636D & 835E</ref> An ''[[L Banquete]]'', Platon eiquibale l'aceitaçon de l'homossexualidade cula [[democracie]], i sue supresson cul [[çpotismo]], dezindo que l'homossexualidade "ye bergonhosa pa ls [[bárbaros]] por causa de sous gobiernos çpóticos, assi cumo la filosofie i l'atletismo l son, ua beç qu'aparentemente nun ye l melhor antresse de ls gobernantes cumo de tener grandes eideias amisades angendradas an sous súditos, ó poderosos sindicatos ó física, an que l'amor ye particularmente adequado para porduzir."<ref name=boswell1/> [[Aristóteles]], an sue obra ''[[Política (Aristóteles)|Política]]'', andeferiu las eideias de Platon subre l'aboliçon de l'homossexualidade (2,4); el splica que ls bárbaros, assi cumo ls [[celta]]s, cuncedírun esso cumo ua honra special (2.6.6), anquanto ls [[Creta|cretenses]] l'outelizában para regular la populaçon (2.7.5).<ref name=boswell1/> Na arte, ye coincida inda hoije la poetisa [[Safo]], amportante figura que screbiu bersos andereçados l'outras mulhieres i que, por nacer an [[Lesbos]], lougo quedou associada a las lésbicas, treminologie que quedou mui famosa ne l [[seclo XIX]].<ref name=lesbian>{{Citar web|url=http://www.etymonline .com/andex.php?tern=lesbian|títalo=Lesbian|acessodata=7-2-2009|publicado=Online Etymology Ditionary|anho=2001|outor=Douglas Harper}}</ref><ref name=sapphic>{{Citar web|url=http://www.etymonline .com/andex.php?tern=Sapphic|títalo=Sapphic|acessodata=2009-02-07|publicado=Online Etymology Ditionary|anho=2001|outor=Douglas Harper}}</ref> Ls narradores de muitos de ls sous poemas falan de [[peixon (sentimiento)|peixon]] i [[amor]] (por bezes correspondido, outras bezes nó) para bárias fémeas, mas las çcriçones d'atos físicos i/ó sexuales [[lesbianismo|antre mulhieres]] ne ls sous bersos son poucas i sujeitas la debate.<ref>Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.</ref><ref>{{harb|Campbell|1982|p=xi–xii}}</ref> De qualquiera forma, hoije an die sabe-se que la diusa [[Afrodite]], ne ls poemas de Safo, ye tenida cumo la patrona de las lésbicas.<ref>Cunner, Randy P., ''Cassell's Ancyclopedie of Quer Myth, Symbol and Spirit''. UK: Cassell, 1998, p.64.</ref> {{double eimage|left|Warren Cup VM GR 1999.4-26.1 n1.jpg|220|Pederastic erotic scene Loubre F85bis.jpg|180|Home romano penetrando un moço, possiblemente scrabo, purmeira metade de l [[seclo I]]. Ancontrado próssimo de [[Jarusalen]].|Home i moço griegos pratican [[sexo antercrural]]. [[Grécia antiga]], 550-525 a.C.||}} A partir de la segunda metade de l seclo XIII, la muorte era la puniçon mais quemun pa l'homossexualidade masculina na maior parte de la Ouropa.<ref>{{citar libro | first = Lester R. | last = Kurtç | url =http://books.gogle .com/books?id=TG2kN033mDkC&pg=PA140&dq&hl=en#b=onepage&q=&f=false |title=Ancyclopedie of biolence, peace, & cunflit | publisher = Academic Press | date = 1999 | page = 140 | isbn = 012227010X}}</ref> Cul [[Renacimiento]], cidades ricas ne l norte de la [[Eitália]], an particular [[Florença]] i [[Veneza]], éran coincidas pula sue prática generalizada de l'amor antre pessonas de l mesmo sexo, praticado por ua parte cunsidrable de la populaçon masculina i custruído al longo de l padron clássico stético de la [[Grécia Antiga|Grécia]] i [[Roma Antiga|Roma]].<ref>Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5</ref><ref>Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1</ref> Antigamente coincida por nomes cumo "amor biril", "sodomie", "pecado nefando", "uranismo" ó "terceiro sexo", solo an 1869, na [[Almanha]], l'amor antre pessonas de l mesmo sexo recebiu l nome científico de "homossexualismo". L médico, sou criador, que serie el própio homossexual, bisaba apersentar l'atraçon pul mesmo sexo cumo inata, antoce natural i nun adquirida, para assi afastar la culpa por sue prática. Tal antençon le baliu la simpatie de l mundo científico [[progressista]] de la época. Na berdade, l tiro saliu pula culatra, pus l cunceito científico fui anglobado pula [[psiquiatria]]. Cun esso, l'amor antre pessonas de l mesmo sexo deixou de ser matéria de [[pecado]] para tornar-se malina, i antoce passible de tratamientos. Sue cundenaçon trasferiu-se de la sfera de la [[religion]] pa la [[ciéncia]], de modo que ls [[padres]] fúrun sustituídos puls [[médicos]] cumo sous algozes.<ref>Cf. HOMOSSEXUALIDADE: UMA HISTÓRIA, de Colin Spencer, Ed. Record, R. Janeiro, 1996, p.274</ref> === Oceania === An muitas sociadades de la [[Melanésia]], specialmente an [[Papua-Nuoba Guiné]], las relaçones de l mesmo sexo éran parte antegrante de la cultura até meados de l [[seclo XX|seclo passado]]. An muitas culturas tradecionales de la Melanésia un nino na pré-puberdade formarie un casal cun un adolescente mais bielho, que se tornarie sou mentor i qu'eirie "anseminá-lo" (oural, anal, ó topicamente, dependendo de a tribo) al longo de bários anhos para que l mais moço tamien atingisse la [[puberdade]]. Muitas sociadades de la Melanésia, inda assi, tornórun-se hostis para culas relaçones antre pessonas de l mesmo sexo zde l'antroduçon de l [[cristandade]] puls [[missionairo]]s [[ouropeus]].<ref name=melanesie>{{citation |title=Ritualized Homosexuality in Melanesie |first=Gilbert H. |last=Heirdt |year=1984 |publisher=University of California Press |isbn=0520080963 |pages=128–136}}</ref> == Sexualidade i eidantidade de género == === Etiologie === La [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]], la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] i la [[Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales]], an 2006, declarórun: {{quotation|Atualmente, nun hai cunsenso científico subre ls fatores specíficos que lieban un andibíduo a tornar-se heiterossexual, homossexual ó bissexual, ancluindo possibles eifeitos biológicos, psicológicos ó sociales de l'ourientaçon sexual de ls pais. Inda assi, las eibidéncias çponibles andican que la grande maiorie de las lésbicas i adultos homossexuales fúrun criados por pais heiterossexuales i que la grande maiorie de las ninos criadas por pais gays i lésbicas crecen cumo heiterossexuales.|<ref name=amici />}} L ''[[Royal College of Psychiatrists]]'', an 2007, afirmou: {{quotation|Anque quaije un seclo de speculaçon psicanalítica i psicológica, nun hai nanhue eibidéncia sustantiba para apoiar la sugeston de que la natureza de la criaçon de ls filhos ó que las purmeiras spriéncias de l'anfáncia zampenhan qualquiera papel na formaçon de l'ourientaçon fundamental dua pessona heiterossexual ó homossexual. Parece que l'ourientaçon sexual ye de natureza biológica, detreminada por ua cumplexa anteraçon de fatores genéticos i de l'ambiente uterino precoce. L'ourientaçon sexual nun ye, antoce, ua scolha.|<ref name="rcp2007"/>}} La [[Academie Amaricana de Pediatria]] afirmou, an [[Pediatria]], an 2004: {{quotation|L'ourientaçon sexual, probabelmente nun ye detreminada por solo un fator, mas por ua cumbinaçon d'anfluéncias genéticas, hormonales i ambientales. Nas radadeiras décadas, las teories baseadas ne l fator biológico ténen sido faborecidas por specialistas. Inda cuntina habendo cuntrobérsia i ancerteza quanto a la génese de la dibersidade de las ourientaçones sexuales houmanas, nun hai nanhue eibidéncia científica de que pais anormales, abuso sexual ó qualquiera outro eibento adberso de la bida anfluencien l'ourientaçon sexual. L coincimiento atual sugere que l'ourientaçon sexual normalmente ye stablecida durante l'anfáncia.|<ref name="rcp2007"/><ref name="pediatrics2004">Pediatrics: [http://aappolicy.aappublicationes.org/cgi/cuntent/full/pediatrics;113/6/1827 Sexual Ourientation and Adolescents]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Relatório Clínico de la [[Academie Amaricana de Pediatria]]. Vesitado an 8-12-2009.</ref><ref name="perrin2002">{{Citar libro | outor = Perrin, I. C. | títalo = Sexual Ourientation in Child and Adolescent Heialth Care | eiditora = Kluwer Academic/Plenun Publishers | anho = 2002 | local = Nuoba York }}</ref>}} {{Sexualidade}} La [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] afirma que "hai probabelmente muitas rezones pa la formaçon de l'ourientaçon sexual dua pessona i las rezones puoden ser defrentes para pessonas defrentes" i diç que l'ourientaçon sexual de la maiorie de las pessonas ye detreminada nua eidade precoce.<ref name=apahelp /> La pesquisa subre cumo l'ourientaçon sexual an homes puode ser detreminada por fatores genéticos ó outros fatores pré-natales zampenha un papel ne l debate político i social subre l'homossexualidade i tamien liebanta miedos subre [[ampresson genética]] i testes pré-natales.<ref name=chicagotribune>{{citation |url=http://articles.chicagotribune .com/2007-08-12/news/0708110702_1_genetic-code-sexual-behabior-gay-brothers |title=Study of gay brothers may find clues about sexuality |first=Robert |last=Mitchun |periodical=[[Chicago Tribune]] |date=12 d'agosto de 2007 |acessdate=4-5-2007 }}{{Lhigaçon einatiba|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L porsor Michael King afirma: "La cuncluson de ls cientistas que pesquisórun las ouriges i la stabelidade de l'ourientaçon sexual ye qu'essa ye ua caratelística houmana que se forma ne l'ampeço de la bida i ye resistente la mudanças. Eibidéncias científicas subre las ouriges de l'homossexualidade son cunsidradas relebantes pa l debate teológico i social porque prejudican las afirmaçones de que l'ourientaçon sexual ye ua scolha."<ref>{{Citar web|url=http://www.churchtimes.co.uk/cuntent.asp?id=60752 |títalo=How much is known about the ourigines of homosexuality? |publicado=Church Eiquipas |data=16 de nobembre de 2007 |acessodata=24-8-2010}}</ref> "Bissexualidade inata" (ó predisposiçon pa la [[bissexualidade]]) ye un termo antroduzido por [[Sigmund Freud]], baseado ne l trabalho de sou colega [[Wilheln Fliess]], que spone que todos ls seres houmanos nacen bissexuales, mas atrabeç de l zambolbimiento psicológico, qu'anclui tanto fatores sternos quanto anternos tornan-se [[Monossexualidade|monossexuales]], anquanto la bissexualidade permanece an stado latente.<ref>{{citar web|url=http://www.scribd .com/doc/25628190/Freud-%C2%ABAutobiografie-Anteletual%C2%BB|outor=António Rego Chabes|títalo=Freud («Outobiografie Anteletual»)|acessodata=4-12-2010}}</ref> Ls outores dun studo de 2008 afirmórun que "nun hai eibidéncias cunsidrables de que l'ourientaçon sexual houmana seia geneticamente anfluenciada, de modo que nun se sabe cumo l'homossexualidade, que tende a diminuir l sucesso reprodutibo, ye mantida na populaçon nua frequéncia relatibamente alta". Supone-se que "anquanto ls genes que predisponen a l'homossexualidade reduzen l sucesso reprodutibo de ls homossexuales, puoden cunferir algua bantaige an heiterossexuales que séian sous portadores". Sous resultados sugeriran que "ls genes que predisponen a l'homossexualidade puoden cunferir ua bantaige d'acasalamiento an heiterossexuales, l que poderie ajudar a splicar l'eiboluçon i manutençon de l'homossexualidade na populaçon".<ref>Zietsch eit al. (2008)</ref> Un studo de [[2009]] sugeriu tamien un oumiento seneficatibo de la [[fecundidade]] nas fémeas aparentadas culas pessonas homossexuales a partir de la linha materna (mas nun naqueilhas aparentadas a partir de la linha paterna).<ref>{{citar periódico|title=New Eibidence of Genetic Fators Anfluencing Sexual Ourientation in Men: Female Fecundity Ancrease in the Maternal Line |outhor=Iemmola, Francesca and Camperio Ciani, Andrea|journal=Archibes of Sexual Behabior|publisher=Springer Netherlands|year=2009|belume=38}}</ref> Garcia-Falgueras i Swaab afirmórun ne l resumo de sou studo de 2010: "L cérebro fetal zambolbe-se durante l período antra-uterino na direçon masculina por meio dua açon direta de la [[coberteirasterona]] subre las células nerbosas an zambolbimiento ó na direçon femenina por meio de l'auséncia desta óndia de [[hormónio]]. Desta forma, nuossa eidantidade de género (la cumbiçon de pertencer al sexo masculino ó femenino) i l'ourientaçon sexual son porgramadas ó ourganizadas an nuossas struturas cerebrales quando stamos inda ne l [[útero]]. Nun hai nanhue andicaçon de que l'ambiente social passado l nacimiento tenga algun eifeito subre l'eidantidade de género ó subre l'ourientaçon sexual".<ref>{{citar periódico|outhor=Garcia-Falgueras La, Swaab DF |title=Sexual Hormones and the Brain: An Essential Alliance fur Sexual Eidantity and Sexual Ourientation |journal=Andocrine Debelopment |belume=17 |issue= |pages=22–35 |year=2010 |pmid=19955753 |doi=10.1159/000262525 |quote=There is ne l'andication that social ambironment after birth has an effet on gender eidantity or sexual ourientation.}}</ref> ==== Terapie de reorientaçon sexual ==== {{Artigo percipal|Terapie de reorientaçon sexual}} {{Bertambén|Ex-gay|Ex-ex-gay}} Nun eisiste qualquiera studo cun rigor científico para cuncluir se las chamadas [[Terapie de reorientaçon sexual|terapies de reorientaçon sexual]] funcionan para mudar la [[ourientaçon sexual]] dua pessona. Essas "terapies" ténen sido cuntrobersas debido a las tensones antre las ourganizaçones cun base relegiosa que las rializan i las ourganizaçones profissionales, científicas i de [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos LGB]]. L cunsenso de longa data de las ciéncias cumportamentales i sociales i de las profissones de salude i salude mental ye de que l'homossexualidade, por si solo, ye ua bariaçon normal i positiba de la [[sexualidade]] houmana.<ref name="apa2009">Amarican Psychological Association: [http://www.apa.org/about/gobernance/council/policy/sexual-ourientation.aspx Resolution on Appropiate Affirmatibe Respunses to Sexual Ourientation Çtress and Change Efforts]</ref> La [[Associaçon Amaricana de Psicologie]], afirma que la maiorie de las pessonas "ténen pouco ó nanhun senso de scolha subre sue ourientaçon sexual".<ref name="answers">{{Citar web |url=http://www.apa.org/topics/sexuality/ourientation.aspx |títalo=Answers to Your Questiones About Sexual Ourientation and Homosexuality |acessodata=26-5-2008 |publicado=[[Associaçon Amaricana de Psicologie]]}}</ref> Alguns andibíduos i grupos ténen promobido l'eideia de que l'homossexualidade ye un sintoma de defeitos sprituales, de zambolbimiento ó de falhas morales i ténen argumentado que ls sfuorços para mudar l'ourientaçon sexual, ancluindo la [[psicoterapie]] i ls sfuorços relegiosos, poderien altarar ls sentimientos i cumportamientos homossexuales. Muitos desses andibíduos i grupos stan ancorporados drento dun cuntesto mais amplo de mobimientos políticos relegiosos [[Cunserbadorismo|cunserbadores]] qu'apoian la [[stigma]]tizaçon de l'homossexualidade por motibos políticos ó relegiosos.<ref name="apa2009" /> Nanhue ourganizaçon de profissionales de salude mental apoia sfuorços para mudar l'ourientaçon sexual i praticamente todas eilhas adotórun declaraçones políticas adbertindo profissionales i l público subre ls tratamientos que se proponen a mudar l'ourientaçon sexual. Estas ancluen la Associaçon Amaricana de Psiquiatria, Associaçon Amaricana de Psicologie, Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales de ls Stados Ounidos, Associaçon Amaricana de Acunselhamiento, l ''Royal College of Psychiatrists'',<ref name="BBC Brasil">{{citar web|url=http://www.bbc.co.uk/pertuese/noticias/2009/03/090326_terapiahomossexual_fp.shtml|outor=BBC Brasil|outorlink=BBC Brasil|títalo=Terapeutas ouferecen 'tratamiento' para gays, diç studo|acessodata=2-12-2010}}</ref> Sociadade Australiana de Psicologie<ref name="aps">Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publicationes/tip_shets/ourientation/ Sexual ourientation and homosexuality]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i l [[Cunseilho Federal de Psicologie de l Brasil]].<ref name="Correio brazeliense"/> La Associaçon Amaricana de Psicologie i l ''Royal College of Psychiatrists'' spressórun que las posiçones defendidas por grupos cumo l [[National Association fur Research & Therapy of Homosexuality|NARTH]] nun son apoiadas pula [[ciéncia]] i crian un ambiente ne l qual l [[preconceito]] i la [[çcriminaçon]] puoden florescer.<ref name="BBC Brasil"/><ref name="apaexgay2">{{Citar web|url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |títalo=Statement of the Amarican Psychological Association |acessodata=24-8-2010}}</ref> La [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] "ancentiba ls profissionales de salude mental l'eibitáren zbirtuar l'eficácia de ls sfuorços de mudança d'ourientaçon sexual promobendo ó prometendo mudar l'ourientaçon sexual al prestáren assisténcia als andibíduos angustiados por cunta própia ó por outras pessonas quanto la sue ourientaçon sexual i cunclui que ls benefícios relatados puls partecipantes ne ls sfuorços de mudança d'ourientaçon sexual puoden ser oubtidos atrabeç d'abordaiges que nun tentan mudar l'ourientaçon sexual".<ref name="apa2009"/> === Eidantidade sexual === {{Artigo percipal|Eidantidade sexual}} {{Bertambén|Salir de l'armairo}} [[Fexeiro:Angle Castro-Market.jpg|thumb|La [[bandeira cinta de la bielha]] ne l bairro [[Castro (San Francisco)|The Castro]] an [[San Francisco (Califórnia)|San Francisco]], [[Califórnia]], famoso pula predomináncia de moradores [[homossexuales]]. La bandeira, un simblo de l mobimiento [[LGBT]], fui criada na cidade.]] Muitas pessonas que se senten atraídas por nembros de l sou própio sexo spurmentan un porcesso chamado de "[[salir de l'armairo|salida de l'armairo]]" an algun momiento de sues bidas. Ye la prática de rebelar publicamente l'ourientaçon sexual dua pessona "anrustida".<ref name=glbtqouting>{{citation |last=Neumann |first=Caryn I |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/outing.html |title=Outing |year=2004 |periodical=[[glbtq .com]] }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ne ls mais moços, ye mais quemun eilha ser noticiada als fameliares i/ó amigos i tamien acuntece celebridades i pessonas públicas rebeláren-se publicamente subre sues ourientaçones sexuales.<ref name=biasfreusage>{{citation |title=The Ditionary of Bias-Fre Usage: La Guide to Nondiscriminatory Language |last=Maggio |first=Rosalie |year=1991 |publisher=Oryx Press |isbn=0897746538 |page=208}}</ref><ref name=statesmanouting>{{citation |url=http://www.newstatesman .com/life-and-society/2007/04/houman-rights-gay-outing-outed |title=Outing hypocrites is justified |first=Peter |last=Tatchell |date=23 d'abril de 2007 |acessdate=4-5-2007 |periodical=[[The New Statesman]] }}{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Giralmente, la "salida de l'armairo" ye çcrita an trés fases: la purmeira, ye la fase de "coincer la si mesmo", an que la pessona stá abierta i decidida a bibenciar relaçones cun pessonas de l mesmo sexo (chamada de "salida/decison anterior"); la segunda ambolbe la decison própia de se rebelar pa ls outros, cumo pa la família, amigos i/ó colegas, etc.; la terceira fase refire-se la rialmente se ambolber cun ua pessona de l mesmo sexo i muitas bezes bibir abiertamente cumo ua pessona LGBT.<ref name=hrcontinuun>{{citation |acessdate=2007-05-04 |url=http://deb.hrc.org/issues/3333.htn |archibeurl=http://web.archibe.org/web/20071102101657/http://deb.hrc.org/issues/3333.htn |archibedate=2007-11-02 |periodical=[[Houman Rights Campaign]] |title=The Coming Out Cuntinun }}{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Eidantidade de género === Ls purmeiros outores que screbian subre homossexualidade giralmente antendian qu'eilha era antrinsecamente ligada al própio sexo de l sujeito. Por eisemplo, pensaba-se qu'ua pessona cun un típico cuorpo femenino atraída por pessonas de l mesmo sexo i cuorpo femenino, tenerien atributos masculinos, i al alrobés.<ref name="mintonhl">Minton, H. L. (1986). ''Feminenity in men and masculenity in women: Amarican psychiatry and psychology portray homosexuality in the 1930s'', [[Journal of Homosexuality]], 13(1), 1–21.</ref><ref name="terryj">Terry, J. (1999). ''An Amarican ousession: Science, medicine, and homosexuality in modern society.'' Chicago: University of Chicago Press</ref> Esse antendimiento fui cumpartilhado pula maiorie de ls teóricos amportantes de l'homossexualidade a partir de fines de l [[seclo XIX]] até ampeços de l [[seclo XX]], cumo [[Karl Heinrich Ulrichs]], [[Richard bon Krafft-Ebing]], [[Magnus Hirschfeld]], [[Habelock Eillis]], [[Carl Jung]] i [[Sigmund Freud]].<ref name="mintonhl" /><ref name="terryj" /> Inda assi, esse antendimiento de l'homossexualidade cumo amberson sexual fui cuntestado ne l momiento, i durante la segunda metade de l [[seclo XX]], l'eidantidade sexual passou a ser cada beç mais bisto cumo un fenómeno çtinto d'ourientaçon sexual.<ref>{{citar periódico | doi = 10.1300/J159b05n02_33 | last1 = Vassi | first1 = M. | year = 2005 | title = Beyond bisexuality| journal = Journal of Bisexuality | belume = 5 | issue = 2| pages = 283–290 }}</ref><ref>Martin, M. Kay & Borhies, B. (1975). ''Supernumerary Sexes: Chater 4 of Female of the Species''. (Columbia University Press, New York): 23.</ref> {{dreitoslgbt}} Andibíduos [[trasgénero]] i [[cisgénero]]s puoden ser atraídos por homes, mulhieres ó ambos, ambora la prebaléncia de defrentes ourientaçones sexuales ye bastante defrente nas dues populaçones (ber [[mulhier trasexual]]). Un andibíduo homossexual, heiterossexual ó bissexual puode ser masculino, femenino ó [[andrógino]], i, para alhá desso, muitos nembros i simpatizantes de las quemunidades gays i lésbicas bénen agora l "sexo-cunformes heiterossexual" i "género nun cunformes homossexual" cumo ls stereótipos negatibos. Inda assi, studos rializados por [[J. Michael Beiley]] i [[K.J. Zucker]] rebelórun que la maiorie de ls relatórios gays i lésbicos an género reportan un "nó-género" durante sous anhos d'anfáncia.<ref>Beiley, J.M., Zucker, K.J. (1995), ''Childhod sex-typed behabior and sexual ourientation: la cuncetual analysis and quantitatibe rebiew.'' Debelopmental Psychology 31(1):43</ref> [[Richard C. Friedman]], an sou ''Homossexualidade Masculina'' publicado an 1990, scrito a partir dua perspetiba [[Psicanálise|psicanalítica]], argumenta que l zeio sexual ampeça mais tarde de l que ls scritos de Sigmund Freud andica, nun na anfáncia, mas antre las eidades de 5 i 10 anhos i nun ye focado nua figura de la mai, mas de ls pares.<ref>{{citar libro|last=Friedman|first=Richard C.|title=Male Homosexuality |url=http://books.gogle .com/books?id=molFuFC_ap8C&dq=Sexual%2BOrientation%2Band%2BPsychoanalysis:%C2%A0Sexual%2BScience%2Band%2BClenical%2BPratice|publisher=Yale University Press|location=New Haben|year=1990|page=312|isbn=0300047452|acessdate=16-4-2009}}</ref> Cumo cunsequéncia, raciocina, ls homossexuales nun son anormales, ua beç que nunca fúrun sexualmente atraídos por sues mais.<ref>{{Citar web|url=http://www.nytimes .com/1998/12/12/arts/on-gay-issue-psychoanalysis-treats-itself.html?sec=&spon=&pagewanted=print|títalo = On Gay Issue, Psychoanalysis Treats Itself|obra = [[The New York Eiquipas]]|acessodata = 16-4-2009|outor = Gode, Erica}}</ref> === Custruto social === {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Custruto social|Quer theory}} Nas culturas oucidentales an giral, l termo ''homossexual'' ye ousado para abranger to ua postura, atitude i eidantidade social. An outras culturas, rótulos ''homossexualidade'' i ''heiterossexuales'' nun anfatizan ua eidantidade social cumo un to ó andican afeliaçon de la quemunidade cun base na ourientaçon sexual.<ref>Zachary Gren and Michael J. Stiers. ''Multiculturalisn and Group Therapy in the United States: La Social Custrutionist Perspetibe''. Springer Netherlands 2002. Páiginas 233–246.</ref> Na berdade, ciertos studiosos, cumo [[David Gren]], ténen afirmado que l'homossexualidade ye ua custruçon social moderna oucidental, i cumo tal nun poderie ser outelizada ne l cuntesto de sociadades nó-oucidentales la sexualidade de l macho-macho, nin ne l Oucidente pré-moderno.<ref>{{citar libro|title=Cartographies of Zeire: Male-male Sexuality in Japanese Çcourse, 1600–1950|year=1999|outhor=Pflugfelder, Griegory|publisher=University of California Press|isbn=0520209095}}</ref> === Relaçones i romance homossexuales === [[Fexeiro:0277 - Partecipanti al Bologna Pride 2012 - Foto Giobanni Dall'Orto, 9 giugno 2012.jpg|thumb|[[Namoro|Namorados]] an [[Bolonha]], [[Eitália]]]] Pessonas cun ourientaçon homossexual puoden spressar la sue sexualidade, ternura i afetebidade de dibersas maneiras, i puoden ó nun spressar esso an sous [[Cumportamiento sexual|cumportamientos sexuales]].<ref name="apahelp2">{{citation |url=http://www.apa.org/heilpcenter/sexual-ourientation.aspx |title=Sexual Ourientation, Homosexuality,and Bisexuality |periodical=[[Amarican Psychological Association|APA]]HeilpCenter.org |acessdate=2010-03-30}}</ref> Alguns ténen relaçones sexuales predominantemente cun pessonas de sue própia eidantidade de género, outro sexo, relacionamientos bissexuales i puoden até ser [[celibatairo]]s.<ref name="apahelp2" /> Pesquisas recentes andican que muitas lésbicas i gays zeian, i cunseguen, cumprometidos i duradouros relacionamientos: dados andican qu'antre 40% i 60% de gays i antre 45% i 80% de lésbicas stan atualmente ambolbidos nun relacionamiento romántico.<ref name=WhatIsNature>[http://www.apa.org/topics/sexuality/andex.aspx#whatisnature What is Nature]. Páigina besitada an 4 de dezembre de 2010.</ref> Ls dados de la pesquisa tamien andican qu'antre 18% i 28% de ls casales gays i antre 8% i 21% de ls casales lésbicos ne ls [[Stados Ounidos]] bibiran juntos dieç anhos ó mais.<ref name=WhatIsNature /> Ls studos spusírun que casales de pessonas de l mesmo sexo i casales de sexos oupostos puoden ser eiquibalentes an tenermos de sastifaçon i cumprometimiento ne ls relacionamientos amorosos,<ref>{{Citar web|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-eilo011708.php |títalo=Relationship Sastifation and Commitment |publicado=Eurekalert.org |data=22 de janeiro de 2008 |acessodata=24-8-2010}}</ref><ref name=Duffy>{{citar periódico|title=Sastifation and commitment in homosexual and heiterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|year=1985|first=S.M/|last=Duffy|coauthors=C.I. Rusbult|belume=12|issue=2|pages=1–23|url=http://www.labmeting .com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-sastifation-and-commitment-in-homosexual-and-heiterosexual-relationships|acessdate=29-7-2009}}</ref> que l'eidade i l sexo son mais cunfiables de l que l'ourientaçon sexual cumo un preditor de sastifaçon i cumpromisso dun relacionamiento romántico,<ref name=Duffy/> i que las spetatibas i/ó eidealizaçones acerca de ls relacionamientos románticos son cumparables i mui semelhantes antre pessonas heiterossexuales i homossexuales.<ref name=Bacman>{{citar periódico|title=Spetationes of romantic relationships: La cumparison betwen homosexual and heiterosexual men with regard to Baxter's criterie|journal=Social Behabior and Personality|year=1999|first=Bacman|last=Charlotte|coauthors=Per Folkesson, Torsten Norlander|url=http://findarticles .com/p/articles/mi_qa3852/is_199901/ai_n8845504/pg_7/?tag=cuntent;col1|acessdate=2009-07-29}}</ref> == Práticas homossexuales == {{Beija|Sexologie}} === Homossexuales homes === {{Beija|Homes que fázen sexo cun homes}} [[Fexeiro:Men kissing1.jpg|thumb|squierda| dous homes que se beisan; ls beisos homossexuales nun possuen aspetos que ls defrencien de ls beisos heiterossexuales.]] Sexólogos ténen scrito que, al cuntrairo de l que se pensa, la forma mais quemun dun home homossexual liebar outro al [[orgasmo]] nun ye atrabeç de l [[sexo anal]], mas percipalmente de la [[felaçon]] i de la [[masturbaçon]] (i hai zacordo antre ls pesquisadores quanto la qual de las dues purmeiras tenerie maior ancidéncia).<ref name="aldodoisdoistres">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.223.</ref> Pesquisadores tamien atestan qu'un de ls atos mais quemuns de l sexo homossexual serie l de sfregar ls [[Uorgon genital|uorgones genitales]] antre las coixas de l'outro ([[Sexo nun penetratibo|coito anterfemoral]]) ó d'ancuontro l'outras partes (''fritaçon'' ó ''friçon'', ambora muitos outores reserben esse termo a las práticas homossexuales antre mulhieres).<ref name="aldodoisdoistres" /> Inda assi, l sexo anal inda ye de ls mais praticados puls homossexuales homes.<ref>Gabriel Rotello, ''Cumportamiento sexual i SIDA: la cultura gay an trasformaçon '', Eidicoes GLS, 1998, p.59 i 99. ISBN 85-86755-04-4</ref> Na treminologie de práticas homossexuales masculinas, tamien son quemuns ls tenermos ''atibo'' i ''passibo''—l purmeiro correspondente al home que rializa la [[penetraçon]] i l segundo correspondente al home que ye penetrado.<ref name="aldodoisdoistres" /> Ne l'ampeço de ls studos de [[sexologie]], ambos ls tenermos dórun borda la muitas cunfusones antre outores; porque passou-se an percípio a chamar-se ''atibo'' l'home que fazerie l "papel" d'home nua relaçon homossexual, anquanto ''passibo'' serie aquel que fazerie l papel de "mulhier"; ambora essa associaçon se preserbe na mentalidade popular, nun ye mais ousada na psicologie i ls studiosos modernos antenden que, an ámbito de cumplexidade, muitas bezes un parceiro homossexual puode zampenhar sexualmente ambos ls "papéis", sendo atibo i passibo, i que nua relaçon sexual que se stende la nible amoroso i afetibo, muitas bezes l ''passibo'' tamien puode dominar i liderar l'outro cumo qualquiera outra relaçon houmana.<ref>Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.223-224.</ref> An studos de la [[década de 1980]] custatou-se qu'haberie mais ''atibos'' que ''passibos''.<ref name="aldopereiradoisdoisquatro">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.224.</ref> L'alta sensibelidade naturalmente erótica ne l [[culo]] de qualquiera ser houmano faç cun que ls sexólogos afirmen que nun hai dados que justifiquen que ls homossexuales oubténen mais prazer sexual que ls heiterossexuales, ambora ciertos heiterossexuales rejeiten l sexo anal por rezones de stética (associaçon la [[feze]]s).<ref name="aldopereiradoisdoisquatro" /> [[Fexeiro:Two of then - Foto Giobanni Dall'Orto18-08-2002.jpg|thumb|Ls homossexuales apersentan caratelísticas an relaçon al sexo semelhantes a las de ls heiterossexuales, cumo [[fetiche]]s i fantasias románticas.]] Heiterossexuales homes, screben ls sexólogos, muitas bezes nun permiten que sues parceiras sexuales mulhieres stimulen ó mesmo penetren sou culo porque esso les cunferirie ua "femenelidade" ó conotaçon homossexual, ambora ls outores cunfirmen an pesquisas que ls ''passibos'' homossexuales nin siempre son afeminados.<ref name="aldopereiradoisdoisquatro" /> De fato, sexólogos ténen scrito que tales noçones son stereótipos ligados al [[machismo]] qu'ancide nas relaçones heiterossexuales; i que muitas bezes l ''passibo'' "puode ser l mais 'másclo' de ls dous, an aparéncia física, maneiras i personalidade."<ref name="aldodoisdoiscinco">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 225.</ref> Dados de pesquisa andican que pul menos metade de ls homossexuales zampenha usualmente ls dous papéis durante un ancuontro i, al to, cerca de trés dentre cada quatro homossexuales ténen spriéncia tanto de l papel ''passibo'' quanto de l ''atibo''.<ref name="aldodoisdoiscinco" /> Antre outras práticas homossexuales stá la [[anilíngua]] i la [[cunilíngua]], tamien praticadas por heiterossexuales, para alhá de todas las outras questumeiramente coincidas; i l ''[[Fisting|fistfucking]]'' que, ambora seia mais ralo, i muitas bezes seia associado la pessonas qu'adíren al [[sadomasoquismo]], quaije nun ye ancontrado antre ls heiterossexuales.<ref name="aldodoisdoiscinco" /> Para alhá desso, ls homossexuales apersentan caratelísticas an relaçon al sexo mui semelhantes a las de ls heiterossexuales: ténen [[fetiche]]s, muitas bezes falan durante ls atos sexuales, puoden praticar ó nun [[sexo grupal]] (por bezes solamente cun mais un homossexual, la fin de rializáren penetraçon dupla nun ''passibo'' cumo acuntece an práticas heiterossexuales, cula defrença de que neste causo ls dous pénis penetran ne l culo),<ref name="aldopereiradoisdoissetedoisdoisoito">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 227 i 228.</ref> i tamien puoden tener fantasias románticas i/ó sexuales cun celebridades ó coincidos íntemos ó nó.<ref name="aldopereiradoisdoissetedoisdoisoito" /> === Homossexuales mulhieres === {{Artigo percipal|Lésbica}} [[Fexeiro:Gustabe_Courbet_-_Le_Sommeil_(1866),_Paris,_Petit_Palales.jpg|thumb|squierda|''Les Deux Amies'', de [[Gustabe Courbet]] (1866).]] Ls studiosos ténen notado que l [[lesbianismo]] an sou aspeto físico proboca las mais stremadas reaçones: anquanto que moralmente ye por bezes reprobado, la maiorie de ls homes heiterossexuales possuen ua spece de fascínio por dues mulhieres que se beisen i/ó téngan relaçones sexuales.<ref name="aldoumoitocinco">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 185.</ref> Alguns sexólogos screben que, por outro lado, eisiste un segundo tipo d'homes que, feridos por sou "proua masculino", çprezarian las mulhieres que çpensassen l pénis nua relaçon sexual; de fato, nua relaçon sexual antre dues lésbicas, l'erotismo femenino i las caratelísticas físicas de la parceira parécen benir an purmeiro lugar.<ref name="aldoumoitocinco" /> Nun se sabe qual ye la prática sexual preferida de las mulhieres, mas pesquisas afirman que talbeç puoda ser l de papel passibo na [[cunilíngua]], i esso starie associado a la stimulaçon de l [[punto G]] i/ó de l [[clítoris]].<ref name="aldoumoitocinco" /> Por cunta desso, muitas bezes l "[[69 (posiçon sexual)|69]] lésbico" serie çpensado para que solo ua de las parceiras reciba stimulaçon na [[parracha]] puls lábios i léngua de l'outra.<ref name="aldoumoitocinco" /> Outro termo mui ousado quando se scribe subre práticas homossexuales femeninas ye l [[tribadismo]], an que dues parceiras pratiquen ua ''friçon'', ó seia, un ancuontro antre las parrachas d'ambas.<ref name="aldoumoitocinco" /> Dibersos sexólogos ténen scrito que, al cuntrairo de l que se pensa, l prazer sexual nun deriba solamente de las parrachas d'ambas las parceiras, mas percipalmente pul ancuontro antre sues coixas.<ref name="aldoumoitocinco" /> Las práticas homossexuales antre mulhieres tamien ancluen [[penetraçon]], mas cun menor frequéncia;<ref name="aldoumoitoseis">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 186.</ref> inda assi, quando praticada, ye mais quemun que la stimulaçon de l'uorgon genital de la parceira seia rializada manualmente ó, an outros causos, cun un [[dildo]] (pénis artificial), ambora esse seia mais ralo. <ref name="aldoumoitoseis" /> [[Fexeiro:US Naby 111221-N-JP983-008 Fire Cuntrolman 2nd Class Marissa Gaeta, left, assigned to the amphibious dock landing ship USS Oak Hill (LSD 51) kisses.jpg|thumb|Ua oufecial de la [[Marina de ls Stados Ounidos]] beisa sue noiba al zambarcar.]] Ciertos studiosos tamien pretenden pesquisar se l'antresse lésbico por eimitaçones de pénis nun seneficarie ua frustraçon de la falta dun pénis rial; alguns afirman que nun se puode generalizar acerca de todos ls causos de lésbicas, anquanto outros afirman que las qu'outelizan pénis artificiales nun possuen antrisses sexuales ó mesmo afetibos por homes.<ref name="aldoumoitosete">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.187.</ref> Pesquisas rebelan que l'outelizaçon de pénis artificiales serie, pa las lésbicas, ua tentatiba de la busca de "algo mais" assi cumo acuntece cun parceiros heiterossexuales que buscan outras formas de "anriquecer" sues práticas de sexo.<ref name="aldoumoitosete" /> Outras práticas sexuales antre lésbicas, i que son menos quemuns, ancluen l ''[[Fisting|fistfucking]]'', l [[sexo anal]], que ye tenido cumo secundairo nua relaçon lésbica, muitas bezes rializado manualmente ó cun dildos;<ref name="aldoumoitosete" /> i práticas [[Sadomasoquismo|sadomasoquistas]] que, ambora mui ralas, puoden ancluir l'uso de [[chicote]]s i [[flagelaçon]] cumo antre ls heiterossexuales sadomasoquistas.<ref name="aldoumoitoito">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.188.</ref> Outro assunto d'antresse antre studiosos i sexólogos ye saber se las lésbicas possuen atraçon sexual por [[mamilo]]s tanto quanto ls homes heiterossexuales, i la maior parte de ls outores screben que l'antresse ye relatibo mas semelhante.<ref name="aldoumoitoito" /> == Demografie == {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Scala de Kinsey}} [[Fexeiro:Tin Cok 2009 cropped.jpg|thumb|squierda|180px|An outubre de 2014, [[Tin Cok]], l [[Chief Eisecutibe Oufficer|CEO]] de la [[Apple]], tornou-se l purmeiro CEO de la [[Fortune 500]] a assumir-se homossexual publicamente.<ref>{{citar web|url = http://www.nbcnews .com/watch/nightly-news/apple-ex-tin-cok-is-first-fortune-500-to-come-out-las-gay-350111811811|title = Apple's CEO Tin Cok Is First Fortune 500 to Come Out las Gay|publisher = NBC News|date = 31 d'outubre de 2014|acessdate = 6 de nobembre de 2014}}</ref>]] Dados cunfiables quanto al tamanho de la populaçon d'homossexuales son anformaçones baliosas pa la política pública.<ref name=black>"Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Eibidence fron Abailable Systematic Data Sources", Dan Black, Gary Gates, Seth Sanders, Lowell Taylor, Demography, Bol. 37, Ne l. 2 (maio de 2000), pp. 139–154 (abailable on JSTOR).</ref> Por eisemplo, la demografie ajudarie ne l cálclo de ls custos i benefícios de las prestaçones de [[Ounion de fato|parcerie doméstica]], l'ampato de la legalizaçon de la [[Homoparentalidade#Aporfilhaçon homoparental|adoçon por homossexuales]] i l'ampato de la política ''[[Don't Ask, Don't Tell]]'' de las [[Fuorças Armadas de ls Stados Ounidos]].<ref name=black/> Para alhá desso, l coincimiento de l "tamanho de la populaçon homossexual ye ua promessa para ajudar ls cientistas sociales cumprendíren ua ampla gama de questones amportantes, questones subre la natureza giral de las scolhas de l mercado de trabalho, l'acumulaçon de capital houmano, la specializaçon drento de las famílias, çcriminaçon i las decisones subre la localizaçon geográfica."<ref name=black/> Medir la prebaléncia de l'homossexualidade puode apersentar deficuldades.<ref name="liebay"/> La pesquisa debe medir alguas caratelísticas que puoden ó nun ser la defeniçon de [[ourientaçon sexual]]. La classe de las pessonas cun zeios pul mesmo sexo puode ser maior de l que la classe de pessonas que colocan esses zeios an prática, que por sue beç puode ser maior de l que la classe de pessonas que se outo-eidantifican cumo gay/lésbica/bissexual.<ref name=black/> An 1948 i 1953 [[Alfred Kinsey]] relatou que cerca de 46% de ls andibíduos de l sexo masculino tenie "reagido" sexualmente la pessonas d'ambos ls sexos al longo de sue bida adulta i que 37% deilhes tenien tenido pul menos ua spriéncia homossexual.<ref>Sexual Behabior in the Houman Male, p. 656</ref> La metodologie de Kinsey fui criticada.<ref>{{citar periódico|outhor=[[David Leonhardt]]|title=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'|journal=[[The New York Eiquipas]]|date=28 de júlio de 2000}}</ref><ref>{{Citar web|títalo=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915-2000)|url=http://www.swlearning .com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html|acessodata=19-5-2009}} John Tukey criticizes sample procedure</ref> Un studo mais recente tentou eliminar l biés d'amostraige, mas mesmo assi chegou la cunclusones semelhantes.<ref>{{Citar web|títalo=Book Rebiew by Martin Duberman|obra = The Nation | data = 3 de nobembre de 1997|url=http://www.kinseyinstitute.org/publicationes/duberman.html}} Martin Duberman on Gebhart's "cleaning" of data</ref> Las stimatibas de l'ocorréncia de l'homossexualidade sclusiba barian dun la binte por ciento de la populaçon, normalmente cuncluindo qu'hai un pouco mais d'homossexuales masculinos de l que femeninos.<ref name="Billy1993"/><ref name="Binson1995"/><ref name="Fay1989"/><ref name="Johnson1992"/><ref name="Laumann1994"/><ref name="Wellings1994"/><ref name="aftenposten"/><ref name="guardianpoll"/><ref name="McConaghy eit al">McConaghy eit al., 2006</ref><ref name=ACSF>ACSF Ambestigators (1992). SIDA and sexual behabior in France. ''Nature, 360,'' 407–409.</ref><ref name=Bogaert>Bogaert, La. F. (2004). The prebalence of male homosexuality: The effet of fraternal birth ourder and bariation in family size. ''Journal of Theoretical Biology, 230,'' 33–37. [http://www.sciencediret .com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WMD-4CP12C3-2&_user=1069287&_rdoc=1&_fmt=&_ourig=search&_sort=d&biew=c&_act=C000051273&_bersion=1&_urlBersion=0&_userid=1069287&md5=bf01088ebb68ca801a0a08011876fb5d]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=Sell>{{citar periódico |outhor=Sell RL, Wells JA, Wypij D |title=The prebalence of homosexual behabior and attration in the United States, the United Kingdon and France: results of national population-based samples |journal=Arch Sex Behab |belume=24 |issue=3 |pages=235–48 |data=júnio 1995 |pmid=7611844}}</ref><ref>S. Hite, The Hite Report on Male Sexuality, New York, La. Knopf, 1991.</ref><ref>S. S. eit C. L. Janus, The Janus Report on Sexual Behabior, New York, John Wiley & Sonidos, 1993.</ref><ref name="kinseymale">Alfred C. Kinsey, ''Sexual Behabior in the Houman Male'', 1948, ISBN 0-7216-5445-2(l.p.), ISBN 0-253-33412-8(reprint).</ref> Stimatibas de la frequéncia d'atebidade sexual tamien puoden bariar dun paíç para outro. Un studo de 1992 relatou que 6,1% de ls homes ne l [[Reino Ounido]] yá tubo ua spriéncia homossexual, anquanto na [[Fráncia]] l númaro fui de 4,1%.<ref>TERESA L. WAITE, December 8, 1992 "Sexual Behabior Lebels Cumpared in Studies In Britain and France" in the ''New York Eiquipas''[http://query.nytimes .com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Segundo ua pesquisa rializada an 2003, 12% de ls noruegueses yá tenien feito sexo homossexual.<ref name=aftenposten/> D'acuordo cun ua sondaige de 2008, anquanto solo 6% de ls británicos definen sue ourientaçon sexual cumo homossexuales ó bissexuales, mais que l dobro (13%) de ls británicos yá tubírun algua forma de cuntato sexual cun alguien de l mesmo sexo.<ref name=guardianpoll/> [[Fexeiro:San_Paulo_LGBT_Pride_Parade_2014_(14108541924).jpg|thumb|[[Parada de l'ourgulho LGBT de San Paulo|XBIII Parada de l'ourgulho LGBT]] de [[San Paulo (cidade)|San Paulo]], [[Brasil]], an 2014.]] Na [[Nuoba Zelándia]], un studo de 2006 sugeriu que 20% de la populaçon anónima relatou alguns sentimientos homossexuales, sendo qu'alguns deilhes se eidantifican cumo homossexuales. La percentaige de pessonas que se eidantificórun cumo homossexuales fui de 2-3%.<ref name="McConaghy eit al"/> Ne ls [[Stados Ounidos]], d'acuordo cun ua pesquisa rializada pa las eileiçones persidenciales de 2008, 4% de l'eileitorado outoidentificaba-se cumo gay, lésbica ó bissexual, la mesma percentaige de [[2004]].<ref>{{Citar web|títalo=27% of Gay Boters Sided with McCain |publicado=[[The Adbocate]] |data=7 de nobembre de 2008 |url=http://www.adbocate .com/article.aspx?id=41389 |acessodata=8-11-2008}}</ref> An pesquisa rializada ne l [[Brasil]] an 2008 ls dados andican que 10% de ls homes i 5,2% de las mulhieres cun eidade antre 15 i 64 anhos yá tubírun ua relaçon homossexual na bida, totalizando ua média giral de 7,6%.<ref>{{citar web | títalo = MS dibulga retrato de l cumportamiento sexual de l brasileiro | url = http://portal.saude.gob.br/portal/aplicacoes/noticias/default.cfn?pg=dspDetalheNoticia&id_area=124&CO_NOTICIA=10326 |data= 18-6-2009 | publicado = Portal de la Salude | acessodata = 20-6-2009}}</ref> Ne l mesmo studo, antre la populaçon mais moço, cun eidade antre 15 i 24 anhos la média ancontrada fui de 8,7% anquanto antre la populaçon mais idosa, cun eidade de 50 a 64 anhos, la média oubtida fui de 5,6%.<ref>{{citar web | títalo = Moços ténen cumportamiento sexual mais siguro | url = http://portal.saude.gob.br/portal/aplicacoes/noticias/default.cfn?pg=dspDetalheNoticia&id_area=1450&CO_NOTICIA=10328 |data= 18/06/2009 | publicado = Portal de la Salude | acessodata = 2009-06-20}}</ref> Anque desse iten specífico de la pesquisa ser bastante genérico, questionando solo se l'antrebistado tubo al menos ua "Relaçon sexual cun pessona de l mesmo sexo na bida", l cuntreste antre las médies oubtidas por faixa etária mostran que ls brasileiros stan a relacionar-se mais de forma homossexual i criando nuobos grupos LGBT de l que ne l passado.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=CR4bAAAAYAAJ&q=brasileiros+homossexuales+de l+que+ne l+passado&dq=brasileiros+homossexuales+de l+que+ne l+passado&hl=t-BR&ei=XZr6TJapFY-t8Ab3q5ScCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=9&bed=0CFIQ6AEwCA|outor=Edward John Batista de las Niebes Macrae|títalo=La Custruçon de la Eigualdade|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> == Homossexualidade i ciéncia == === Biogenética === L neurobiólogo Roger Gorski, de la [[Ounibersidade de la Califórnia]], EUA, fizo spriéncias an laboratórios cun ratos cujas fémeas prenhas recebírun [[coberteirasterona]] - l [[hormónio]] sexual masculino - inda an fase [[Útero|antra-uterina]]. Ouserbou que, zde la purmeira fase de la bida, ls filhotes de l sexo femenino mostrában cumportamientos masculinos, cumo gustos, brincadeiras mais agressibas para alhá de sentiren-se mais atraídas por fémeas.<ref>{{Citar jornal | títalo=Sexual sperience anterats with steroid sposure to shape the partner preferences of rats. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?cmd=Retriebe&db=PubMed&list_uids=12367568 | eiditora=Horn Behab. | belume=42 | numero=2 | data=set 2002| paginas=148 i seguintes.| pmid=12367568 | outor=Wodson JC, Balleine BW, Gorski RA | acessodata=2007-11-11}}</ref> L studo, assi i todo, nun fui cunclusibo pus ls filhotes de l sexo masculino cujas fémeas progenitoras recebírun hormónios femeninos ([[stradiol]] i [[progesterona]]) nó zambolbírun seneficatibas caratelísticas femeninas.<ref>{{Citar jornal | títalo=Sexual sperience anterats with steroid sposure to shape the partner preferences of rats. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?cmd=Retriebe&db=PubMed&list_uids=12367568 | eiditora=Horn Behab. | belume=42 | numero=2 | data=set 2002| paginas=148 até 157. | pmid=12367568 | outor=Wodson JC, Balleine BW, Gorski RA | acessodata=11-11-2007}}</ref> Ne l galho de la ciéncia de la [[genética]] bários studos ténen sido rializados ne l sentido d'ambestigar ouriges heireditárias pa l'homossexualidade. Un de ls studos mais coincidos nesse sentido tenta stablecer ua correlaçon antre l'homossexualidade masculina cul gene Xq28.<ref>{{Citar jornal | títalo=La linkage betwen DNA markers on the X chromosome and male sexual ourientation. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?db=PubMed&cmd=search&tern=8332896&dot=b | eiditora=Science | data=jul 1993| belume=261 | numero=5119 | paginas=321-7 | pmid=8332896 | outor= Hamer DH, Hu S, Magnuson BL, Hu N, Pattatuci AM | acessodata =11-11-2007}}</ref> Ye efetibamente ua tese que coloca l'homossexualidade nun cumo ua oupçon ó stilo de bida, mas si cumo resultado dua bariaçon genética. Cunsidre-se, assi i todo, qu'eisisten studos que cuntradizen l'anfluéncia de l gene Xq28 para splicar l'homossexualidade.<ref>{{Citar jornal | títalo=Male homosexuality: absence of linkage to microsatellite markers at Xq28. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?Db=pubmed&Cmd=ShowDetailBiew&TermToSearch=10213693&log$=atebity | eiditora=Science | data=abr 1999| belume=284 | numero=5414 | paginas=665-7 | pmid=10213693 | outor=Rice G, Anderson C, Risch N, Ebers G | acessodata =26-1-2009}}</ref> Nun nuobo studo cunduzido pula [[Korea Adbanced Anstitute of Science and Technology|KAIST]] fui possible criar artificialmente l cumportamiento homossexual an ratas fémeas atrabeç dua manipulaçon genética. Nesse studo alguns genes relacionados al eiquilíbrio de l'hormónio [[strogénio]] fúrun antencionalmente suprimidos berificando-se ua preferéncia homossexual statisticamente relebante an relaçon a un grupo de cuntrole, lançando nuobas dúbedas de que l cumportamiento homossexual an [[mamífero]]s puoda tener un fator genético.<ref>{{citar web | títalo=Gene define preferéncia sexual de fémeas de camundongo | url=http://www1.fuolha.uol .com.br/ciencia/764497-gene-define-preferencia-sexual-de-femeas-de-camundongo.shtml | publicado=[[Fuolha online]] |data=9 de júlio de 2010 | acessodata=13-9-2010}}</ref><ref>{{citar jornal | títalo=Male-like sexual behabior of female mouse lacking fucose mutarotase | url=http://www.biomedcentral .com/1471-2156/11/62/abstrat | outor=Dongkyu Park, Dongwok Choi, Junghon Le, Dae-sik Lin i Chankyu Park | jornal=BMC Genetics 2010 | belume=11 | numero=62 |data=7 de júlio de 2010 | acessodata=13-9-2010 | doi=10.1186/1471-2156-11-62}}</ref> La tese de que l'homossexualidade puode tener ouriges genéticas ten sido ousada bien cumo recusada tanto por aqueilhes que cunsidran l'homossexualidade cumo algo negatibo cumo ls que cunsidran algo a defender.<ref>{{Citar web | títalo=Causas de la Homossexualidade | url =http://www.psicologie.org.br/anternacional/pscl38.htn |data=2004 | outor=Drauzio Barella | acessodata=18-12-2007}}</ref> === Psicologie === La [[psicologie]] fui ua de las purmeiras deciplinas a studar l'ourientaçon homossexual cumo un fenómeno çcreto.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=tgTi4SbrzUMC&pg=PA217&dq=psicologie+homossexualidade&hl=t-BR&ei=lJb6TMGbEIKr8Aa864DFCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=4&bed=0CDMQ6AEwAw#b=onepage&q=psicologie%20homossexualidade&f=false|outor=Kimeron N. Hardin|títalo=Outo-Stima para homossexuales|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=kdKejlJPdS4C&pg=PA310&dq=psicologie+homossexualidade&hl=t-BR&ei=lJb6TMGbEIKr8Aa864DFCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=7&bed=0CEIQ6AEwBg |outor=ELI ZARETSKY|títalo=Segredos De la Alma|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Las purmeiras tentatibas de classeficar l'homossexualidade cumo ua malina fúrun feitas pul mobimiento sexólogo ouropeu ne l final de l seclo XIX.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=VGIoTp1mDpoC&pg=PA80&dq=homossexualidade+cumo+doen%C3%A7a+s%C3%A9clo+xix&hl=t-BR&ei=D5b6TLzkFMH68AbMrpiuCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=1&bed=0CCYQ6AEwAA#b=onepage&q=homossexualidade%20como%20doen%C3%A7a%20s%C3%A9clo%20xix&f=false|outor=Luiç Mello|títalo=Nuobas famílias: cunjugalidade homossexual ne l Brasil cuntemporáneo|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=P_BZ3SMOb48C&pg=PA74&dq=homossexualidade+cumo+doen%C3%A7a+s%C3%A9clo+xix&hl=t-BR&ei=D5b6TLzkFMH68AbMrpiuCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=2&bed=0CCsQ6AEwAQ#b=onepage&q=homossexualidade%20como%20doen%C3%A7a%20s%C3%A9clo%20xix&f=false|outor=Ana Marie Galhos Seixas|títalo=SEXUALIDADE FEMININA: HISTORIA, CULTURA, FAMILIA, PERSONALIDADE & PSICODRAMA|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> An 1886 l notable sexólogo [[Richard bon Krafft-Ebing]] listou l'homossexualidade junto cun 200 outros studos de causos de práticas sexuales zbiantes an sue obra defenitiba, ''Psychopathia Sexualis''. Krafft-Ebing propós que l'homossexualidade era causada por ua "amberson [durante l nacimiento] cungénita" ó ua "amberson adquirida".<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=1nAYCbD6x1cC&pg=PA115&dq=Richard+bon+Krafft-Ebing+homossexualidade&hl=t-BR&ei=_5b6TMjmOMqs8AaTrMi7Cw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=1&bed=0CCYQ6AEwAA |outor=James Naylor Gren i Cristina Fino,Cássio Arantes Leite|títalo=Para alhá de l'antruido: l'homossexualidade masculina ne l Brasil de l seclo XX |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=DSJPorohRVMC&pg=PA119&dq=Richard+bon+Krafft-Ebing+homossexualidade&hl=t-BR&ei=_5b6TMjmOMqs8AaTrMi7Cw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=2&bed=0CC0Q6AEwAQ#b=onepage&q=Richard%20bon%20Krafft-Ebing%20homossexualidade&f=false |outor=Richard Miskolci|títalo=Thomas Mann, l'artista mestiço |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=kdKejlJPdS4C&pg=PA334&dq=Richard+bon+Krafft-Ebing+homossexualidade&hl=t-BR&ei=_5b6TMjmOMqs8AaTrMi7Cw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=4&bed=0CDcQ6AEwAw#b=onepage&q=Richard%20bon%20Krafft-Ebing%20homossexualidade&f=false |outor= ELI ZARETSKY|títalo=Segredos De la Alma |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Nas dues radadeiras décadas de l seclo XIX, ua bison defrente ampeçou a predominar ne ls círclos médicos i psiquiátricos, a julgar l cumportamiento, cumo andicatibo dun tipo de pessona cun ua defenida i relatibamente stable na ourientaçon sexual. Ne l final de l seclo XIX i ampeço de l [[seclo XX]], ls modelos patológicos de l'homossexualidade éran padron.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=5AzRL2VzpL4C&pg=PA243&dq=modelos+patol%C3%B3gicos+de la+homossexualidade+padr%C3%A3o+s%C3%A9clo+xx&hl=t-BR&ei=Tpz6TLj9EMK88gaK2oylCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=3&bed=0CDUQ6AEwAg#b=onepage&q&f=false |outor= James Naylor Gren,Ronaldo Trindade,José Fábio Barbosa de la Silba|títalo=Homossexualismo an San Paulo |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=X75Tn1z0hi0C&pg=PA23&dq=modelos+patol%C3%B3gicos+de la+homossexualidade+padr%C3%A3o+s%C3%A9clo+xx&hl=t-BR&ei=Tpz6TLj9EMK88gaK2oylCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=2&bed=0CDAQ6AEwAQ#b=onepage&q&f=false |outor= Anna Paula Uziel|títalo=Homossexualidade i adoçon |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> La [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]], la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] i la [[Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales]] declarórun: {{quotation|An 1952, quando la Associaçon Amaricana de Psiquiatria publicou l sou purmeiro [[Manual Diagnóstico i Statístico de Trastornos Mentales]] (DSM), l'homossexualidade fui ancluída cumo ua desorden. Quaije eimediatamente, inda assi, essa classeficaçon ampeçou a ser submetida al scrutínio crítico nua pesquisa financiada pul [[National Anstitute of Mental Heialth|Anstituto Nacional de Salude Mental]]. Esse studo i la pesquisa susequente falhórun an cunseguir apersentar qualquiera base ampírica ó científica para cunsidrar l'homossexualidade cumo un çtúrbio ó anormalidade, al ambés dua ourientaçon sexual normal i saudable. Cumo resultado dessa pesquisa acumulada, ls profissionales an medecina, salude mental i an ciéncias cumportamentales i sociales chegórun a la cuncluson de qu'era ancorreto classeficar l'homossexualidade cumo ua desorden mental i que la classeficaçon de l DSM refletie pressupostos nun testados cun base an normas sociales prebalentes i ampressones clínicas a partir d'amostras repersentatibas cumpuostas por pacientes que percuran tratamiento i por andibíduos cujo cumportamiento trouxe pa l sistema de justícia criminal. An reconhecimiento de l'eibidéncia científica,<ref>JAMA: Gay Is Okay With APA (Amarican Psychiatric Association); abailable online: http://www.soulforce.org/article/642 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324080417/http://www.soulforce.org/article/642 |date=2010-03-24 }}</ref> la Associaçon Amaricana de Psiquiatria retirou l'homossexualidade de l DSM an 1973, afirmando que "l'homossexualidade an si nun amplica qualquiera prejuízo ne l julgamiento, stabelidade, cunfiabelidade ó capacidades gerales sociales i bocacionales." Depuis dua perfunda rebison de dados científicos, la Associaçon Amaricana de Psicologie adotou la mesma posiçon an 1975, i sortou todos ls profissionales de salude mental "para assumir la liderança an eliminar l stigma de malina mental qu'hai mui ten sido associado cun ourientaçones homossexuales." La Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales adotou ua política similar. Assi sendo, ls profissionales i pesquisadores de salude mental hai mui reconhecírun que ser homossexual nun custitui oustaclo inerente a la liderança dua bida feliç, saudable i pordutiba, i que la grande maiorie de ls gays i lésbicas funcionan bien an to la gama d'anstituiçones sociales i de relaçones anterpessoales.<ref name=amici>[http://www.courtinfo.ca.gob/courts/supreme/highprofile/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf Case Ne l. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Cordination Proceding Ne l. 4365(...)]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} La pesquisa i la literatura clínica demunstran qu'atraçon sexual i romántica pul mesmo sexo son sentimientos i cumportamientos normales i bariaçones positibas de la sexualidade houmana. L cunsenso de longa data de las ciéncias cumportamentales i sociales i de ls profissionales de salude i salude mental ye que l'homossexualidade, por si solo, ye ua bariaçon normal i positiba de l'ourientaçon sexual houmana.<ref name=respunse>Amarican Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-respunse.pdf Appropiate Therapeutic Respunses to Sexual Ourientation]</ref> L'homossexualidade era listada na [[CID-9]] (1977) de la [[Ourganizaçon Mundial de Salude]] cumo un [[malina mental]], mas fui retirada ne l [[CID-10]], aprobada pula Quadragésima Terceira Assemblé Mundial de la Salude an 17 de maio de 1990.<ref>[http://www.eilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 ILGA | The decesion of the World Heialth Organisation 15 years ago custitutes la storic date and powerful symbol fur members of the LGBT community]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=pinknewsstigma>{{citation |title=Homophobic stigma - La community cause |url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=17 de maio de 2006 |periodical=PinkNews.co.uk |first=Marc |last=Shoffman |acessdate=04/05/2007}}</ref> Tal cumo l DSM-II, la CID-10 adicionou la [[ourientaçon sexual eigodistónica]] na lista, l que se refire la pessonas que quieren mudar sues [[Eidantidade de género|eidantidades de género]] ó [[Ourientaçon sexual|ourientaçones sexuales]] por causa dun çtúrbio psicológico ó cumportamental ({{ICD10|F|66|1|f|60}}). La [[Sociadade Chinesa de Psiquiatria]] retirou l'homossexualidade de la [[Classeficaçon Chinesa de Trastornos Mentales]] an 2001, passado cinco anhos de studo pula associaçon.<ref>The New York Eiquipas: [http://www.citywekend .com.cn/beising/articles/cw-magazine/news/News-04120732/ Homosexuality ne l longer "çease" in China]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L [[Royal College of Psychiatrists]], de l [[Reino Ounido]], afirmou: {{quotation|Esta stória lamentable demunstra cumo la marginalizaçon dun grupo de pessonas que ténen traços de personalidade an particular (neste causo l'homossexualidade) puode liebar la prática médica nociba i a ua base pa la çcriminaçon na sociadade.<ref name="rcp2007">Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/Submission%20to%20the%20Church%20of%20England.pdf Submission to the Church of Angland’s Listening Eisercise on Houman Sexuality.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827104609/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/Submission%20to%20the%20Church%20of%20England.pdf |date=2010-08-27 }}</ref> Eesiste agora un grande cuorpo d'eibidéncias de pesquisas qu'andica que ser gay, lésbica ó bissexual ye cumpatible cun ua salude mental i un ajustamiento social normales. Inda assi, las spriéncias de [[çcriminaçon]] na sociadade i ua possible rejeiçon por amigos, fameliares i outros, tales cumo ampregadores, senefica qu'alguas pessonas LGB ténen ua spriéncia maior que la sperada na prebaléncia de porblemas de salude mental i d'uso andebido de sustáncias. Ambora tenga habido reclamaçones por grupos políticos cunserbadores ne ls [[Stados Ounidos]] de qu'esta maior prebaléncia de porblemas de salude mental ye la cunfirmaçon de que l'homossexualidade ye un trastorno mental an si, nun hai qualquiera eibidéncia para fundamentar tal afirmaçon.|[[Royal College of Psychiatrists]]<ref name=rcp2008>Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/rollofhonour/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe/psychiatryandlgbpeople.aspx Royal College of Psychiatrists respunse to comments on Nolan Show regarding homosexuality las la mental çorder]</ref>}} Ne l [[Brasil]], an 1985, l [[Cunseilho Federal de Psicologie de l Brasil|Cunseilho Federal de Psicologie]] deixa de cunsidrar l'homossexualidade cumo un zbio sexual i, an 1999, stablece regras pa l'atuaçon de ls psicólogos an relaçon a la questones de [[ourientaçon sexual]], declarando que "''l'homossexualidade nun custitui [[malina]], nin [[çtúrbio]] i nin [[perberson]]''" i que ls [[psicólogo]]s nun colaboraran cun eibentos i serbícios que proponhan tratamiento i cura de l'homossexualidade.<ref name="Correio brazeliense"/> An 1984, la [[Associaçon Brasileira de Psiquiatria]] (ABP) posicionou-se contra la çcriminaçon i cunsidrou l'homossexualidade cumo algo nun prejudicial a la sociadade, quando aprobou ua resoluçon que dezie: {{quotation|Cunsidrando que l'homossexualidade an si nun amplica an prejuízo de l pensar, stabelidade, cunfiabelidade ó atidones sociales i bocacionales, rezon pula qual ouponen-se a to çcriminaçon i preconceito, tanto ne l setor público quanto ne l pribado, contra ls homossexuales d'ambos ls sexos.|[[Associaçon Brasileira de Psiquiatria]]<ref name="ABP"/>}} [[Fexeiro:Flag of WHO.sbg|thumb|An 17 de maio de 1990, la [[Ourganizaçon Mundial de la Salude]] (OMS) retirou l'homossexualidade de la [[Classeficaçon Anternacional de Malinas]] (sigla CID).<ref name="Correio brazeliense"/> ]] La maiorie de ls gays, lésbicas, bissexuales i pessonas que percuran la [[psicoterapie]] fázen nel pulas mesmas rezones que las pessonas heiterossexuales ([[strisse]], deficuldades de relacionamiento, deficuldade d'adataçon a las nuobas situaçones sociales ó de trabalho, etc); sue [[ourientaçon sexual]] puode tener ua amportança purmária, acidental ó nun tener amportança a las sues questones i tratamiento. Seia qual fur l porblema, inda hai un alto risco de biés antigay na psicoterapie cun clientes gays, lésbicas i bissexuales.<ref name=textbook>Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Heialth'', p. 421</ref> La pesquisa psicológica neste domínio ten sido relebante pa la luita contra atitudes i açones prejudiciales ("[[Homofobia|homofóbicas]]") i l mobimiento puls [[dreitos LGBT]] an giral.<ref name=antro>ed. Sandfort, T; eit al. Lesbian and Gay Studies: An Antrodutory, Anterdisciplinary Approach. Chater 2.</ref> L'aplicaçon adequada de psicoterapie afirmatiba baseia-se ne ls seguintes fatos científicos:<ref name="respunse"/> * Atraçon sexual pul mesmo sexo, cumportamientos i ourientaçones por si solo son normales i positibas bariantes de la [[sexualidade houmana]], an outras palabras, nun son andicadores de trastornos mentales ó de zambolbimiento. * L'homossexualidade i la [[bissexualidade]] son stigmatizadas, i este [[estigma]] puode tener ua bariadade de cunsequéncias negatibas (por eisemplo, [[strisse]]) al longo de l ciclo de bida (D'Augelli & Patterson, 1995; DiPlacido, 1998; Heirek i granadas, 2007; Meyer, 1995, 2003). * Atraçon sexual pul mesmo sexo i cumportamiento puode ocorrer ne l cuntesto dua bariadade d'ourientaçones sexuales i eidantidades (Diamond, 2006; Hoburg eit al., 2004; Rust, 1996; Sabin-Williams, 2005). * Homes gays, lésbicas i andibíduos bissexuales puoden bibir ua bida sastifatória, bien cumo un relacionamiento afetibo i famílias stabais, que son eiquibalentes als relacionamientos heiterossexuales an aspetos eissenciales (APA, 2005c; Kurdek, 2001, 2003, 2004; Fingerhut & Peplau, 2007 ),. * Nun hai studos ampíricos ó pesquisas que suporten teories qu'atribuen l'ourientaçon sexual la çfunçon fameliar ó traumas (Bell eit al., 1981; Bene, 1965; Freund & Blanchard, 1983; Freund & Pinkaba, 1961; Hoker , 1969; McCord eit al., 1962; Peters & DK Cantrell, 1991 Siegelman;, 1974, 1981; Townes eit al., 1976). ==== Psicobiologie ==== Ne ls anhos 2000, las pesquisas de la [[neurociéncia]] demunstrórun que ls seres houmanos stimulan sues zonas erógenas porque esta proboca recumpensas ne l cérebro.<ref name="agmo">{{en}} AGMO Anders [http://www.eilsebier .com/wps/find/bookdescrition.cws_home/712200/çcrition#çcrition {{lang|en|''Funtional and dysfuntional sexual behabior''}}]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Eilsebier 2007.</ref> Essas recumpensas, an particular l'ourgasmo, son ouserbadas ne l nible de la cuncéncia cumo sensaçones de prazer erótico i sastifaçon. An suma, l ser houmano busca las atebidades sexuales porque eilhas fornecen prazeres eróticos antensos. Antre ls seres houmanos (assi cumo antre ls [[chimpanzé]]s, [[ourangotango]]s i [[golfino]]s), l cumportamiento sexual nun ye mais un cumportamiento de reproduçon, mas se tornou un cumportamiento erótico. Durante l'eiboluçon, l'amportança i anfluéncia de ls hormónios i de ls [[feromónios]] subre l cumportamiento sexual diminuiu. Antre ls mamíferos menos cumplexos, son ls feromónios que stan na ourige de l'heiterossexualidade. An cuntreste, l'amportança de las recumpensas se tornou maior. Ne ls seres houmanos, l'oubjetibo de l cumportamiento sexual nun ye mais l coito baginal i si la busca de prazeres eróticos, oubtidos pula stimulaçon de l cuorpo i de las zonas erógenas, pouco amporta l sexo de l parceiro. Por todos esses motibos, biologicamente la sexualidade houmana serie un tanto bissexual. Inda assi l'anfluéncia de l cuntesto cultural i de las spriéncias pessonales ye maior ne l zambolbimiento de la [[ourientaçon sexual]]. L'homossexualidade, l'heiterossexualidade i la [[bissexualidade]] son possibelidades "biologicamente normales" de l zambolbimiento. La maior anfluéncia de l cuntesto cultural ye bien eibidenciada pula sociadade griega de la Antiguidade, an que a mulhier tenie ua posiçon social anferior a la de l'home. L'amor mais zeiable, l "amor celhestre", era homossexual. L'heiterossexualidade era zbalorizada, i las mulhiers serbian cumo progenitoras dua çcendéncia legítima i guardianas fiéis de l lar. An cuntreste, l [[heiterosseisismo]] i la [[homofobia]] nas sociadades oucidentales son probabelmente l fator de l'ourige de la preponderáncia atual de l cumportamiento heiterossexual. Malgrado la presson cultural, alguas pessonas preferirian las atebidades homossexuales. Outras eibidéncias apuntan que, an ciertos causos, la preferéncia sexual pula homossexualidade probirie de circunstáncias particulares, cumo spriéncias positibas que se tenerie bebido cun pessonas de l mesmo sexo.<ref>Bell, La.P., Weinberg, M.S. and Hammersmith, S.K. Sexual preference. Its debelopment in men and women. Andiana University Press: Blomington, 1981</ref><ref>Ban Wyk, P. H., & Geist, C. S. Psychosocial debelopment of heiterosexual, bisexual, and homosexual behabior. Archibes of Sexual Behabior, 13, 505-544, 1984</ref><ref>YATES Alayne. Biologic perspetibe on early erotic debelopment, Child and Adolescent Psychiatric Clenics of North America, 13(3):479-496, 2004</ref> === Críticas a las ciéncias passadas === [[Fexeiro:Alan_Turing_cropped.jpg|thumb|squierda|200px|Státua de [[Alan Turing]] (1912 - 1954), l matemático británico respunsable por decifrar la máquina [[Enigma (máquina)|Enigma]], ousada puls [[Almanha Nazi|nazistas]] durante la [[Segunda Guerra Mundial]]. An 1952 el fui cundenado a sofrer ua [[castraçon química]], cumo altarnatiba a la prison, solo por ser homossexual.]] Hai dibersas críticas a las tentatibas de splicaçones científicas pa l'homossexualidade, percipalmente porque la maiorie deilhas ampeça a ser zambolbida inda ne l [[seclo XIX]], quando se percurában cumprobaçones científicas para afirmar que detreminadas caratelísticas houmanas tornarian un andibíduo superior a outro.<ref>Steben Pinker, ''TÁbula Rasa'', Eiditora Cumpanha de las Letras, 2004, p.216. ISVN 85-359-0494-8</ref><ref>GRACIELA HAYDEE BARBERO, ''Homossexualidade i perberson na psicanálise'', Eiditora Casa de l Psicólogo , p.95. ISBN 85-7396-468-5</ref> I buscar anterpretar la cumplexidade de l cumportamiento houmano cun base ne l studo de l cumportamiento animal — dízen ls críticos — nun ten sentido (Beija-se [[darwenismo social]]).<ref>{{citar web|url=http://www.brasilescola .com/storiag/darwenismo-social.htn|outor=Brasil Scuola|títalo=Darwenismo social|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Quanto a las pesquisas [[Neurologie|neuro-bioquímicas]], ls sous críticos andican que "eisiste l risco d'alguns pesquisadores stáren, na berdade, percurando ua forma de 'curar' tal cumportamiento, seia mapear l que gera l zeio homossexual, para depuis cumberté-lo an zeio heiterossexual". Nesse cuntesto un de ls eisemplos marcantes fui la teorie zambolbida por [[Magnus Hirschfeld]] a respeito de l'homossexualidade. Hirschfeld defendia la teorie de que l'homossexualidade era nata i nun modificable, splicada por defrenças de natureza hormonal. La teorie de Hirschfeld, que fui un grande atebista, buscando bementemente la derrubada de l [[Parágrafo 175]] na Almanha pré segunda guerra fui polemizada por Freud an sou libro ''Thre Essays on the Theory of Sexuality'' (1905).<!-- fuonte: http://www.williamapercy .com/wiki/eimages/Freudian.pdf --> La Terapie de Choques Eilétricos fui aplicada por [[Ugo Cerletti]] a partir de [[1938]] para bárias finalidades, ancluído la tentatiba de cura pa l'homossexualidade<ref>{{Citar web | títalo =Eiletroshock therapy antroduced - 1938 | url= http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/antries/dh38el.html | publicado =La Science Odyssey |data= 1998 | acessodata =1 de júlio de 2008}}</ref> outelizando l pressuposto de que se l'homossexualidade ten splicaçones neuro-bioquímicas, anton eilha ye curable. Na mesma linha, la [[lobotomie]], zambolbida por [[António Eigas Moniç]] an [[1935]], tamien fui aplicada cumo tratamiento de l'homossexualidade até [[1979]] na Almanha.<ref>{{Citar web | titulo= The Gay Holocaust - After the War | url =http://andrejkoymasky .com/men/holocaust/ho07.html |data= márcio 7th 2004 | acessodata = 2008-07-01}}</ref> Ne l domínio de las splicaçones psicológicas, hai la custataçon de que nun ye porque alguns fatos se amostrórun berdadeiros para alguns andibíduos, eilhes l seran para todos ls causos, ó seia, cun tales custruçones de pensamiento ocorre la prática de [[Generalizaçon precipitada|generalizaçon andebida i precipitada]], bien cumo adoçon de procedimientos errados, inadequados i cuntraproducentes. Inda drento de las splicaçones psicológicas, studos ampeçados por [[Harry Benjamin]] amostrórun al longo de décadas de studos que l tratamiento psiquiátrico ye ineficaç para tratar ("curar") la [[trasexualidade]], por eisemplo, serbindo solo cumo terapie d'apoio.<ref>{{citar libro | title =The Trassexual Phenomenon | outhor =Harry Benjamin | url =http://www .ptrasgenderzone .com/downloads/ttphenon.pdf | publisher =The Julian Press, INC. Publishers | date =1966}}</ref> Ua crítica an relaçon a essas tentatibas de splicaçon ye l sou foco an splicar l'homossexualidade i pouco se preocupáren an splicar l'ourientaçon sexual an giral, i la [[heiterossexualidade]] an particular.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=351-1BwxtLAC&lpg=PA58&dq=tentatiba%20de%20explica%C3%A7%C3%A3o%20homossexualidade&pg=PA58#b=onepage&q=tentatiba%20de%20explica%C3%A7%C3%A3o%20homossexualidade&f=false|títalo=Homossexualidade:Ciéncia i Cuncéncia|outor=Marciano Bidal|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=l3bWRhDqfScC&lpg=PA239&dq=%22orienta%C3%A7%C3%A3o%20sexual%20en%20geral%22&pg=PA239#b=onepage&q=%22orienta%C3%A7%C3%A3o%20sexual%20en%20geral%22&f=false|títalo=Sexualidade i deficiéncias|outor=Ana Cláudie Bortolozzi Maia|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> == Dreito, política, sociadade i sociologie == {{Artigo percipal|Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade}} === Legalidade === {{Artigo percipal|Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo}} {{Bertambén|Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo|Homossexualidade ne l Brasil|Homossexualidade an Pertual}} {{Legislaçon subre l'homossexualidade|alinhamiento=dreita|tamanho=upright=1.8}} La maiorie de las naciones nun ampeden l sexo cunsensual antre pessonas nó relacionadas arriba de la [[eidade de cunsentimiento]] local. Alguns países tamien reconhecen dreitos, proteçones i prebilégios eiguales pa las struturas de la família de casales de mesmo sexo, anclusibe l [[Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo|casamiento]]. Alguns países delegan que todos ls andibíduos lemiten-se la relaçones [[Heiterossexualidade|heiterossexuales]], esto ye, an alguas jurisdiçones, l'atebidade homossexual ye eilegal. Anfratores puoden anfrentar la [[pena de muorte]] an alguas árias [[Fundamentalismo|fundamentalistas]] [[Eislon|muçulmanas]], cumo l [[Eiran]] i partes de la [[Nigéria]].<ref>[http://www.eilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 ILGA:7 countries still put people to death fur same-sex ats]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.religionfats .com/homosexuality/eislan.htn Homosexuality and Eislan – ReligionFats]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hai, inda assi, muitas bezes, defrenças seneficatibas antre la política oufecial i aplicaçon ne l mundo rial. Ambora ls atos homossexuales téngan sido çcriminalizados na maior parte de l [[mundo oucidental]], cumo la [[Polónia]] an 1932, [[Dinamarca]] an 1933, na [[Suécia]] an 1944, i ne l [[Reino Ounido]] an 1967, fui solo an meados de ls anhos 1970 que la [[Mobimientos cebiles LGBT|quemunidade gay]] ampeçou l'alcançar [[dreitos cebiles]] lemitados an alguns [[países zambolbidos]]. Un punto de birada fui alcançado an 1973 quando la [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]] retirou l'homossexualidade de l [[Manual Diagnóstico i Statístico de Trastornos Mentales]], negando assi la defeniçon prébia de l'homossexualidade cumo un [[trastorno mental]] clínico. An 1977, [[Quebec]] tornou-se la purmeira jurisdiçon stadual de l mundo a proibir la [[çcriminaçon]] an rezon de la [[ourientaçon sexual]]. Durante ls anhos 1980 i 1990, ls países mais zambolbidos promulgórun leis que çcriminalizórun la cunduta homossexual i proibiran la çcriminaçon contra [[gay]]s i [[lésbica]]s ne l [[amprego]], habitaçon i serbícios. Antretanto, atualmente muitos países de l [[Ouriente Médio]] i de la [[África]], bien cumo bários países de la [[Ásia]], de l [[Caribe]] i de l Pacífico Sul inda proíben l'homossexualidade. An seis países, l cumportamiento homossexual ye punido cun [[prison perpétua]], an outros dieç, cula [[pena de muorte]].<ref name=eilga>{{citation |last=Ottosson |first=Daniel |title=LGBT world legal wrap up surbey |publisher=[[ILGA]] |date=Nobembre de 2006 |acessdate=21/09/2007 |url=http://www.eilga.org/statehomophobia/World_legal_wrap_up_surbey_Nobember2006.pdf |format=PDF }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An 2 de júlio de 2009, l'homossexualidade fui çcriminalizada na [[Índia]] por ua decison de l Tribunal Superior de l paíç.<ref name=toi>{{citation|data=Júlio de 2009|url=http://timesofindia.andiatimes .com/Delhi-High-Court-legalizes-homosexuality/articleshow/4726608.cms}}{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ne l [[Brasil]], an 5 de maio de 2011, l [[Supremo Tribunal Federal]] reconheciu, por unanimidade, la [[ounion stable]] antre casales homossexuales. Desta forma, ls mesmos dreitos cuncedidos la casales heiterossexuales tamien son bálidos pa las ouniones homoafetibas, cumo pensones, hardanças, [[aposentadoria]]s i ancluson an prainos de salude.<ref>{{Citation |title=.com.br/app/noticia/politica/2011/05/05/anterna_politica,225800/maiorie-de ls-menistros-de l-stf-reconhece-uniao-homossexual.shtml Maiorie de ls menistros de l STF reconhece ounion homossexual |url=http://www.an/ |accessdate=2017-05-10 |archivedate=2013-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130711181311/http://www.an/ }}</ref><ref>{{citar web|url=http://noticias.uol .com.br/cotidiano/2011/05/05/por-unanimidade-supremo-reconhece-uniao-stable-de-homossexuales.jhtn |títalo=Por unanimidade, Supremo reconhece ounion stable d'homossexuales}}</ref> === Antropologie === {{Artigo percipal|Antropologie i homossexualidade}} {| class="tocolours" style="float:left; margin-left:1en; margin-right:2en; font-size:85%; background:#def; color:black; width:30en; max-width:25%;" cellspacing="0" | style="text-align: right;" | "Un preconceito quemun a to sociadade ye l'eideia de que ls padrones de cumportamiento adotados corresponden la leis naturales." |- | style="text-align: right;" |—Aldo Pereira.<ref name="aldopereiradoisseiscinco">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.2, p.265.</ref> |} Studos de [[antropologie]] ténen custatado que muitos pobos adotan hoije l'homossexualidade cumo parte de la formaçon jubenil. Nua famosa cumpilaçon efetuada an 1952, por eisemplo, ls pesquisadores [[Clellan S. Ford]] i [[Frank La. Beach]] apurórun que l'homossexualidade era tenida cumo aceitable i normal an 49 de las 76 sociadades subre las quales habie dados antropológicos a respeito.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> Anclusibe, an alguas deilhas, todos ls homes la praticában an algua fase de sue bida.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> An alguas tribos de la [[Nuoba Guiné]] (''kerski'', ''kiwai'', ''kukukuku'', ''marind-anin'' i outras) las purmeiras spriéncias sexuales de ls rapazes éran cun homes mais bielhos.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> Tipicamente, l'home solo adquiririe ''status'' para casar cun ua mulhier passado na puberdade praticar coito anal passibo i mais tarde ampeçar un rapaç mais nuobo.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> I, inda assi, mesmo depuis de casados, muitos de ls homes podien cuntinar a tener relaçones homossexuales paralelas.<ref name="aldopereiradoisseissete">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.2, p.267.</ref> Por outro lado, l'homossexualidade sclusiba, tanto an relaçon a homes i lésbicas, era çconhecida i ancumprensible nessas sociadades.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Para alhá desso, eisisten formas anstitucionalizadas d'homossexualidade antre dibersos índios de la [[América de l Norte]], an tribos africanas, de la [[Oceania]] i de la [[Sibéria]].<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Na tribo [[Sudan|sudanesa]] de ls ''bobo-nienequés'', biúdas stéreis podien cumprar ua noiba i çposá-la na forma tradecional.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> L ''status'' de la noiba, por sue beç, até anton anferior nessas tribos, melhoraba cunsidrabelmente cul papel de "marido" i mais inda quando la "mulhier" angrabidaba por meio dun amante de l sexo masculino que todos fingian eignorar.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Para alhá desso, muitos pobos andígenas norte-amaricanos permitian que ciertos homossexuales sclusibos assumissen l papel de ''bardoche'' (nas tribos de la nacion [[sioux]]) ó ''alyha'' (tribos ''mojabes''), i estes homossexuales usában trajes femeninos, assumian tarefas i ''status'' de mulhier i tenien permisson de cumbiber cun un "marido", para alhá de praticáren coito anal passibo.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Muitos antropólogos afirman que l'homossexualidade, inda assi, nun serie amplamente quemun i aceitable solamente an tribos "salbaiges" i proba desso ye sue aceitaçon i spanson durante la cebelizada [[Grécia antiga]].<ref name="aldopereiradoisseissete" /> === Atebismo político === [[Fexeiro:Gay Rights demunstration, NYC 1976.jpg|thumb|Protestos a a fabor de ls dreitos de ls homossexuales an [[Nuoba Iorque]], an 1976.]] [[Fexeiro:Bandeira LGBT ne l Cungresso Nacional.jpg|thumb|Protesto a a fabor de ls [[dreitos LGBT]] an frente al [[Cungresso Nacional de l Brasil]].]] {{Artigo percipal|Mobimientos cebiles LGBT}} {{Beija|:Catadorie:LGBT políticos|Mobimientos cebiles LGBT ne l Brasil}} Zde 1960, muitas pessonas [[LGBT]] ne l [[Mundo oucidental|Oucidente]], particularmente aqueilhas an [[Region metropolitana|árias metropolitanas]], zambolbírun la chamada "[[Gay#Cultura gay|cultura gay]]". Essa cultura ye eisemplificada pul mobimiento de l [[proua gay]], cun çfiles anuales i eisibiçones de [[Bandeira cinta de la bielha|bandeiras cinta de la bielha]].<ref>[http://books.gogle .com/books?id=0b95f96qd8kC La critical antrodution to quer theory]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Nikki Sulliban, NYU Press, 2003. ISBN 0-8147-9841-1, 9780814798416.</ref><ref>[http://books.gogle .com/books?id=w4LBO4Pw2_cC Sexual ourientation and houman rights: Point/Counterpoines, Philosophers Debate Cuntemporary Issues]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Laurence Thomas, Michael I. Lebin, Rowman & Littlefield, 1999, ISBN 0-8476-8770-8, 9780847687701.</ref> Inda assi, nin todas las pessonas LGBT outan por participar de la "cultura gay", sendo que muitos homes i mulhieres gays se recusan la fazé-lo. Para alguns, esse tipo de mobimiento perpetua [[stereótipo]]s gays. Para outros, la cultura gay repersenta la [[heiterofobia]] i ye çprezada por alargar l fosso antre pessonas gays i nó-gays.<ref>{{citar web|url=http://www.gaypatriot.net/2008/06/20/gay-groups-eignore-monogamy-when-çcussing-marriage/|outor=GayPatriot|títalo=Gay Groups Eignore Monogamy when Promoting Marriage|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Cula ecloson de la [[SIDA]] ne l'ampeço de ls anhos 1980, muitos grupos i antidades LGBT ourganizórun campanhas para promober sfuorços na eiducaçon subre la SIDA, prebençon, pesquisa, apoio a pacientes i stenson a la quemunidade, bien cumo para eisigir ne l'apoio de l gobierno para esses porgramas.<ref name="before">Percy, William La. & William Edward Glober, 2005, [http://williamapercy .com/wiki/andex.php?title=Rebiews:Before_Stonewall_by_Glober_%26_Percy Before Stonewall]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 5 de nobembre de 2005</ref> L númaro çcuncertante de muortos ne l'ampeço de la [[eipidemia]] de SIDA pareciu retardar l progresso de l mobimiento de ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos de ls homossexuales]], mas cul tiempo alguas partes de la quemunidade LGBT fúrun reanimadas cul serbício de la quemunidade i l'açon política i zafiórun la quemunidade heiterossexual para respunder cun cumpaixon. Filmes de grandes stúdios [[stadunidenses]] que, a partir deste período, dramatizórun la repuosta d'andibíduos i de quemunidades pa la crise de la SIDA ancluen ua ''[[An Early Frost]]'' (1985), ''[[Longtime Cumpanion]]'' (1990) i ''[[Filadélfia (filme)|Filadélfia]]'' (1993).<ref name="before"/> Bários políticos declaradamente gays ténen cunquistado cargos de gobierno, mesmo an países que tenien leis contra la [[sodomie]] an sou passado recente. Eisemplos ancluen [[Guido Westerwelle]], Bice-[[Chanceler de la Almanha]], [[Peter Mandelson]], nembro de l [[Partido Trabalhista (Reino Ounido)|Partido Trabalhista]] británico i [[Per-Kristian Foss]], ex-menistro noruegués de las finanças.<ref>{{citar web|url=http://beija.abril .com.br/171199/p_054.html|outor=Rebista Beija|outorlink=Rebista Beija|títalo=Gays ne l poder:Cada beç mais homossexuales saen de l'armairo na política ouropeia|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> [[Fexeiro:Johanna_sigurdardottir_oufficial_portrait_trin.jpg|thumb|squierda|200px|[[Johanna Sigurdardottir]], ex-purmeira-menistra de la [[Eislándia]] i la purmeira [[xefe de gobierno]] abiertamente homossexual zde la fin de la [[antiguidade]]]] Muitos outros políticos i atebistas son ó fúrun declaradamente homossexuales, antre ls quales se çtacan [[Clodobil Heirnandes]] (ex-[[deputado federal]], l purmeiro gay declarado ne l [[Cungresso Nacional de l Brasil]]),<ref>{{citar web|url=http://acapa.birgula.uol .com.br/site/noticia.asp?codigo=372|outor=Bírgula Uol|títalo=Cun quaije 500 mil botos, Clodobil ye l purmeiro gay eileito pa l cargo de Deputado Federal (2/10/2006)|acessodata=1 de de janeiro de 2010}}</ref> [[Glen Murray]] (ex-prefeito de [[Winnipeg]], pioneiro an cidades cun mais de 500 mil habitantes),<ref>Girard, Daniel. [http://www .pthestar .com/News/article/234612 "Reberse brain drain brings ourban spert to U of T"]. Toronto Star. Acesso: 1 de dezembre, 2010.</ref> [[Jean Wyllys]] ([[deputado federal]] pul [[PSOL]], cun mandato a partir de febreiro de 2011),<ref>[http://beija.abril .com.br/blog/eileicoes/tag/jean-wyllys/]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Klaus Wowereit]] (ex-prefeito de [[Berlin]]),<ref name="NYT">LANDLER, Mark. [http://www.nytimes .com/2006/09/23/world/ourope/23wowereit.html "Prefeito de Berlin, simblo de la libardade, ten apelo nacional"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130711135055/http://nytimes/|date=2013-07-11}}. ''[[The New York Eiquipas]]'', [[23 de setembre]] de [[2006]] (an [[Léngua anglesa|anglés]]).</ref> [[Ole bon Beust]] (prefeito de [[Hamburgo]]),<ref>{{Citar web|url=http://www.welt.de/welt_print/bermischtes/hamburg/article4290216/Die-CSD-Parade-ist-wichtig-fuer-die-ganze-Welt.html |títalo="Die CSD-Parade ist wichtig fur die ganze Welt" |publicado=[[Die Welt]] |data=2009.08.10 |acessodata=2009-08-30 |léngua=de }}</ref> [[Bertrand Delanoë]] (prefeito de [[Paris]]),<ref name=glbtq>{{Citar web|radadeiro=Rapp |purmeiro=Guapa |títalo=Delanoë, Bertrand |obra=[[glbtq .com]] |data=2007-08-13 |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/delanoe_b.html}}</ref><ref>{{citar libro |title=America Alone |last=Steyn |first=Mark |outhorlink=Mark Steyn |year=2006 |pages=120–121}}</ref> [[Jerónimo Saabedra]] (prefeito de [[Las Palmas de Gran Canarie]] i ex-gobernador de las [[Ilhas Canárias]]),<ref name="out">{{citation |title=El s menistro Saabedra cre que «ocultar l'homosexualidad lleba al psicoanalista» |language=s |url=http://www.eilmundo.es/2000/12/20/sociedad/20N0085.html |first=Anric |last=Pastor |periodical=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |date=20 de dezembre de 2000 |acessdate=2007-10-25 }}{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i [[Jóhanna Sigurðardóttir]] (ex-purmeira-menistra de la [[Eislándia]] i la purmeira [[xefe de gobierno]] abiertamente homossexual zde la fin de la [[antiguidade]]).<ref>[[EFE]]. [http://g1.globo .com/Noticias/Mundo/0,,MUL981649-5602,00-ISLANDIA+SE+TORNA+PRIMEIRO+PAIS+La+SER+GOBERNADO+POR+UMA+HOMOSSEXUAL+ASSUMID.html "Eislándia se torna purmeiro paíç a ser gobernado por ua homossexual assumida"]. [[G1 (website)|G1]]. [[1 de febreiro]] de [[2009]]. Besitado an [[7 de febreiro]] de 2009.</ref><ref name="eiquipa">{{citar ambora|url=http://www.eiquipa .com/eiquipa/world/article/0,8599,1875032,00.html|title = Iceland Picks the World's First Oupenly Gay PM|first=Jonas|last=Mody|publisher=[[Eiquipa (Magazine)|Eiquipa]]|date=2009-01-30|acessdate=2009-01-31}}</ref><ref>{{citar ambora|url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/ourope/7863923.stn|title = First gay PM fur Iceland cabinet|publisher = BBC News|date = 1 February 2009|acessdate = 2009-02-01}}</ref> Eesiste tamien l célebre causo de [[Harbey Milk]], pioneiro na luita pul reconhecimiento de ls dreitos cebiles de ls homossexuales ne ls Stados Ounidos,<ref>{{en}} Neil La. Hamilton, ''Amarican social leaders and atebists'', Anfobase Publishing, 2002. Páigina 266. ISBN 0816045356</ref> cuja stória fui retratada ne l filme ''[[Milk]]'' (2008), de [[Gus Ban Sant]]. Antretanto, ls mobimientos LGBT sofren ouposiçon dua bariadade d'andibíduos i ourganizaçones cebiles. Alguns cunserbadores sociales acraditan que todas las relaçones sexuales antre pessonas de l mesmo sexo minan la família tradecional i que ls ninos dében ser criadas an lares cun pai i mai.<ref name=DMD> {{Citar web |radadeiro=Brownback |purmeiro=San |títalo=Defening Marriage Down – We ned to protet marriage. |publicado=[[National Rebiew]] |data=9 de júlio de 2004 |url=http://www.nationalrebiew .com/comment/brownback200407090921.asp}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://lds.org/ldsorg/b/andex.jsp?bgnextoid=e1fa5f74db46c010BgnBCM1000004d82620aRCRD&locale=0&sourceId=1aba862384d20110BgnBCM100000176f620a____&hideNab=1&cuntentLocale=0 |títalo=''The Family: La Proclamation to the World'' |publicado=Lds.org |data=23/09/1995 |acessodata=24/08/2010}}</ref> Alguns críticos ténen la preocupaçon de que l'aperfundamiento de ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos de ls homossexuales]] puode antrar an cunflito cula [[libardade de spresson]] andebidual,<ref>{{Citar web |url=http://www.dailymail.co.uk/pages/libe/articles/news/news.html?in_article_id=496871&in_page_id=1770 |títalo=Gay hate law 'threat to Christian fre spech'|data=28 de nobembre de 2007|outor = Doughty, Stebe|obra = [[Daily Carta eiletrónica]] |local = Londres}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.dailymail.co.uk/pages/libe/articles/news/news.html?in_article_id=403815&in_page_id=1770|títalo= Christian faces court ober 'ouffensibe' gay festibal leaflets|outor = Doughty, Stebe|data=6 de setembre de 2006|obra = [[Daily Carta eiletrónica]] |local = Londres}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www .ptimesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gobe/article805241.ece|obra = [[The Eiquipas]]|títalo = I'd like to say this, but it might land me in prison|data=24 de dezembre de 2002|outor = Gobe, Michael | local = Londres}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meting.html|títalo = Christian group likenes Tory candidate rebiew to witch hunt|data=28 de nobembre de 2007|publicado = [[CBC News]]}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.lifesitenews .com/ldn/2008/apr/08040901.html|títalo = Cundut unbecoming la fre society|data= 9 d'abril de 2008|outor = Kempling, Chris|publicado = National Post}}</ref> la [[libardade relegiosa]] ne l local de trabalho,<ref>{{Citar web|url=http://www.law .com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038|títalo = Amployer's Dilemma: When Religious Spression and Gay Rights Cross|outor = Moldober, Judith|obra = New York Law Journal|data=31 d'outubre de 2007}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://findarticles .com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645 |títalo = Collesion of religious and gay rights in the workplace|publicado = Houmanist|data=janeiro–febreiro de 2008|outor = Ritter, Bob}}</ref> la capacidade de liderar eigreijas,<ref>{{Citar web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stn|títalo = Bishop loses gay amployment case|data=18 de júlio de 2007|publicado = [[BBC News]]}}</ref> ourganizaçones de caridade<ref>{{Citar web|url=http://www .ptelegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adotion-serbice-stops-ober-gay-rights.html|títalo = Catholic adotion serbice stops ober gay rights|data=5 de júnio de 2008|obra = [[The Telegraph]]|outor = Beckford, Martin | local = Londres }}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.boston .com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ands_adotions/|títalo = Catholic Charities to halt adotiones ober issue ambolbing gays |data=10 de márcio de 2006|outor = LeBlanc, Stebe|obra = [[The Boston Globe]]}}</ref> i outras ourganizaçones relegiosas,<ref>{{citar ambora |url=http://news .ptherecord .com/News/CanadaWorld/article/341201|data=24 d'abril de 2008|outor = Mercer, Grieg | obra = The Record | títalo = Christian Horizones rebuked: Amployer ourdered to cumpensate fired gay worker, abolish code of cundut|acessodata = 21-8-2009}}</ref> d'acuordo cul própio punto de bista relegioso i que l'aceitaçon de las relaçones homossexuales por ourganizaçones relegiosas puode ser fuorçada atrabeç d'amenaças de retirada de l statuto d'isençon fiscal d'eigreijas cujas oupeniones nun se alinhan culas de l gobierno.<ref name=BannedBoston>{{Citar web |url=http://www.weklystandard .com/Cuntent/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp | títalo = Banned in Boston:The coming cunflit betwen same-sex marriage and religious liberty | outor = Gallagher, Maggie |data = 15 de maio de 2006 |belume=011|númaro = 33}}</ref><ref>{{Citar web |url=http://www.nytimes .com/2007/08/14/nyregion/14cebil.html?_r=1&oref=slogin|data=14 d'agosto de 2007|títalo = Church Group Cumplaines of Cebil Union Pressure|outor = Capuzzo, Jill |obra = [[The New York Eiquipas]]}}</ref><ref>{{Citar web |url=http://www.nytimes .com/2007/09/18/nyregion/18grobe.html|títalo = Group Loses Tax Break Ober Gay Union Issue |outor = Capuzzo, Jill|obra = [[The New York Eiquipas]] | data= 18 de setembre de 2007 | acessodata = 31-3-2010}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.zeretnews .com/article/1,5143,700226242,00.html|títalo = LDS Church sprisses çappointment in California [[gay marriage]] decesion |data=15 de márcio de 2008|outor = More, Carrie |publicado = [[Zeret News]]|acessodata = 21-8-2009}}</ref> === Relacionamientos === An 2006 la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]], [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]] i la Associaçon Nacional de Assistentes Sociales afirmou, nun ''[[amicus curiae]]'' apersentado a la [[Suprema Corte]] de l Stado de la [[Califórnia]]: {{quotation|Gays i lésbicas forman relacionamientos stabais i cumprometidos que son eiquibalentes als relacionamientos heiterossexuales an aspetos eissenciales. L'anstituiçon de l [[casamiento]] ouferece benefícios sociales, psicológicos i de salude que son negados als casales de l mesmo sexo. Al negar la casales de l mesmo sexo l dreito de casar, l [[Stado]] reforça i perpetua l [[stigma]] storicamente ligado al homossexualismo. L'homossexualidade cuntina a ser stigmatizada i esse stigma ten cunsequéncias negatibas. La proibiçon de l casamiento para casales de l mesmo sexo na Califórnia reflete i reforça l stigma.}} I las anstituiçones cuncluíran: {{quotation|Nun hai base científica pa la çtinçon antre casales de l mesmo sexo i casales heiterossexuales ne l que diç respeito als dreitos legales, oubrigaçones, bantaiges i ancargos cunferidos pul [[casamiento cebil]].|[[Associaçon Amaricana de Psicologie]], [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]] i Associaçon Nacional de Assistentes Sociales<ref name=amici />}} === Parentalidade i adoçon === [[Fexeiro:World same-sex adotion laws.sbg|thumb|upright=1.6|Statuto jurídico de la [[Adoçon homoparental|adoçon por casales de l mesmo sexo]] an to l mundo. {{legenda|#800080|Adoçon cunjunta i d'anteados legal}} {{legenda|#ba75ff|Adoçon d'anteados legal}} {{legenda|#ccc|Sin dados/ambíguo}}]] {{Artigo percipal|Homoparentalidade|Adoçon homoparental}} Ambora a las bezes seia afirmado an debates políticos que casales [[Heiterossexualidade|heiterossexuales]] son pais inerentemente melhores de l que casales de l mesmo sexo, ó que ls [[filho]]s de pais homossexuales queden piores de l que ninos criadas por pais heiterossexuales, estas afirmaçones nun ancontran qualquiera suporte na literatura de pesquisa científica.<ref name="amici"/><ref>Canadian Psychological Association: [http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/adbocacy/brief.pdf Brief persented to the Legislatibe House of Commones Committe on Bill C38 By the Canadian Psychological Association 2 de júnio de 2005.]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=apsp>[http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Famelies-Lit-Rebiew.pdf Eilizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesç, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Trasgender (LGBT) Parented Famelies – La Literature Rebiew prepared fur The Australian Psychological Society]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=djc2006>[http://www.samesexmarriage.ca/docs/Justice_Child_Debelopment.pdf Children's Debelopment of Social Cumpetence Across Family Types]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Na berdade, la promoçon deste cunceito, i las leis i políticas públicas qu'ancarnan, son claramente cuntraproducentes pa l bien-star de las ninos.<ref name="apsp"/> L género de l [[pai]] ó de la [[mai]] nun ye un fator d'ajuste para ua nino. La [[ourientaçon sexual]] dun andibíduo nun detremina se essa pessona será, ó nó, un buono pai. Ninos criadas por pais [[gay]]s ó [[lésbica]]s son, normalmente, tan saudables, bien sucedidas i bien ajustadas quanto ninos criadas por pais heiterossexuales. La pesquisa que corrobora essa cuncluson ye aceita anclusibe para alhá de qualquiera debate sério ne l campo de la psicologie de l zambolbimiento.<ref name=perry>[https://ecf.cand.uscourts.gob/cand/09cb2292/files/09cb2292-ORDER.pdf Kristin M. Perry b. Arnold Schwarzenegger - Ourder]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Declaraçones de las percipales associaçones de specialistas nesta ária refleten l [[cunsenso]] profissional de que ninos criadas por pais gays ó lésbicas nun difíren, an aspetos amportantes, de ninos criadas por pais heiterossexuales. Nun eisiste qualquiera pesquisa credible ampírica que sugira l cuntrairo.<ref name="amici"/> [[Fexeiro:Gay dads life magazine.jpg|thumb|squierda|Pais i sou filho na ''[[Life Magazine]]'']] Se ls pais gays, lésbicas ó bissexuales fússen inerentemente menos capazes de criar ua nino de l que pais heiterossexuales, sous filhos eirien eibidenciar porblemas, andependientemente de l tipo d'amostra, i este padron, claramente, nun ten sido ouserbado. Tenendo an cunta las falhas cunsistentes esta literatura de pesquisa para refutar l'heipótese nula, l ónus de la proba ampírica ye subre aqueilhes qu'argumentan que ls filhos de pais de minorie sexual se saen pior de l que ls filhos de pais heiterossexuales.<ref name="heirek2006">{{citar periódico|outhor=Heirek GM |title=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: la social science perspetibe |journal=The Amarican Psychologist |belume=61 |issue=6 |pages=607–21 |data=setembre 2006 |pmid=16953748 |doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |url=http://psychology.ucdabis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF}}</ref> Ls [[Países Baixos]] tornórun-se ne l purmeiro paíç ne l mundo a permitir que casales formados por pessonas de l mesmo sexo podíssen adotar ninos. L'adoçon homoparental ye legal an bários países, bien cumo na sfera jurídica de bários outros.<ref>[http://www.rnw.nl/pertues/article/dúbedas-frequentes-subre-casamiento-homossexual-na-houlanda Dúbedas frequentes sob casamiento homossexual na Houlanda]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Inda assi, este tipo d'adoçon inda ye proibido pula maiorie de ls países, ambora muitos debates nas dibersas jurisdiçones ocorran pa l permitir. Cumo l'assunto muitas bezes nun ye specificado por lei (ó julgado anconstitucional), la legalizaçon, muitas bezes, ye feita atrabeç de pareceres judiciales.<ref>[http://gaylife.about .com/b/2005/07/07/netherlands-allows-gay-adotion.htn Netherlands allows gay adotion]{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Serbício melitar === {{Beija|Ourientaçon sexual i serbício melitar}} Las políticas i atitudes an relaçon a la gays i lésbicas melitares barian mui al redror de l mundo. Alguns países permiten que pessonas gays, [[Lesbianismo|lésbicas]] i [[Bissexualidade|bissexuales]] sirban abiertamente i les cunceden ls mesmos dreitos i prebilégios que ls sous colegas heiterossexuales. Muitos países nin proíben nin apoian que pessonas LGBT sirban a las fuorças armadas.<ref name="palmcenter"/> [[Fexeiro:Sexual ourientation and melitary by country.png|thumb|upright=1.6| {{legenda|#6699FF|Homossexuales i bissexuales permitidos a serbir nas fuorças armadas}} {{legenda|red|Homossexuales i bissexuales banidos de l serbício melitar}} {{legend|grey|Sin dados}} {{legenda|gren|Países sin fuorças armadas}}]] Na maiorie de las fuorças melitares [[Mundo oucidental|oucidentales]] fúrun remobidas las políticas de scluson de nembros de minories sexuales. De ls 26 países que participan de la [[OTAN]], mais de 20 permiten que pessonas abiertamente gays, lésbicas i bissexuales sirban. De ls nembros permanentes de l [[Cunseilho de Sigurança de las Naciones Ounidas]], dous ([[Reino Ounido]] i [[Fráncia]]<ref name="palmcenter">{{Citar web|outorlink=Paln Center|títalo = Countries that Allow Melitary Serbice by Oupenly Gay People|publicado = PalmCenter|data= Júnio de 2009|url = http://www.palmcenter.org/files/atibe/0/CountriesWithoutBan.pdf|acessodata = 4 de dezembre de 2009}}</ref>) aceitan pessonas LGB nas fuorças armadas. Ls outros trés, giralmente, nó: la [[República Popular de la China|China]] proíbe gays i lésbicas abiertamente, la [[Rússia]] sclui todos ls gays i lésbicas an tiempo de paç, mas permite qu'alguns gays sirban an tiempos de guerra<ref>{{citar ambora|title=Russian army to ban gays|work=BBC News|publisher=[[BBC]] |date=13/03/2003|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/ourope/2848467.stn}}</ref> i ls [[Stados Ounidos]] (ber ''[[Don't Ask, Don't Tell]]'') tecnicamente permite que pessonas gays i lésbicas sirban, mas solo an segredo i celibato.<ref>{{citar web|url=http://www.gogle .com/hostednews/afp/article/ALeqM5iRY8ZLuAmebppEeqboXPWOsEnNBw?docId=CNG.80e6e91fca9de734e4ba045f7d7b4f3.431|títalo=EUA: Suprema Corte mantén lei 'Don't Ask, Don't Tell'|outor=[[Agence France-Presse]]|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref> An [[22 de dezembre]] de 2010, inda assi, Obama assinou ua lei de rebogaçon de la política de ''Don't ask, don't tell''.<ref name="NYTcong">{{citar ambora|last=Hulse|first=Carl|title=Senate Repeals 'Don't Ask, Don't Tell'|newspaper=[[The New York Eiquipas]]|date=18 de dezembre 2010|url=http://www.nytimes .com/2010/12/19/us/politics/19cong.html|acessdate=18 de dezembre 2010}}</ref><ref>{{citar ambora|last=|first=|title=Obama promulga fin de “Don’t ask, Don’t tell”|newspaper=[[Público]]|date=22 de dezembre 2010|url=http://www.publico .pt/Mundo/oubama-promulga-fin-de-dont-ask-dont-tell_1472142|acessdate=22 de dezembre de 2010}}</ref> [[Eisrael]] ye l único paíç de l [[Ouriente Médio]] que permite que pessonas abiertamente LGB sirban nas fuorças armadas.<ref name=eichner>{{Citar web | outor = Eichner, Itamar| títalo = Follow Eisrael's eisample on gays in the melitary, US study says| obra = Ynetnews | acessodata = 30-9-2008| data = 8 de febreiro de 2007| url = http://www.ynetnews .com/articles/0,7340,L-3362505,00.html}}</ref> Países cumo la [[Almanha]] nun possuen legislaçon ampeditiba, mas requíren abaluaçon médica para aferir se l'ourientaçon sexual de l recruta poderá anterferir ne l sou zampenho melitar.<ref name="andicepaises">Marie Celina D'Araujo, [http://www.resdal.org/lasa-04-daraujo.pdf Mulhieres, homossexuales i Fuorças Armadas ne l Brasil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114125221/http://www.resdal.org/lasa-04-daraujo.pdf |date=2011-11-14 }}, p.16-17. Acesso:24 de dezembre, 2010.<br />''World Legal Surbey'', The Anternational Lesbian and Gay Association. www.eilga.org/anfomration; C.C. Moskos, J. La . Williams, D. R. Segal. The Postmodern Melitary – Armed Forces After the Cold War. New York, Oxford University Press, 2000.</ref> La [[Bélgica]], l [[Canadá]], la [[Dinamarca]], la [[Spanha]], la [[Fráncia]], la [[Países Baixos|Houlanda]] (zde ls anhos 70), i la [[Noruega]], dua forma ó d'outra, nun permiten la çcriminaçon i aceitan homossexuales.<ref name="andicepaises" /> Na [[Grécia]] atual, l melitar homossexual ye outomaticamente çligado de las Fuorças Armadas se sue sexualidade tornar-se pública, anquanto que na [[Hungrie]] la recomendaçon ye nun aceitar l'homossexualidade i na [[Eitália]] ye cunsidrada inadequada al serbício melitar.<ref name="andicepaises" /> An [[Luxemburgo]], por sue beç, ls homossexuales nun son permitidos nas Fuorças Armadas.<ref name="andicepaises" /> Na [[Turquie]], eilha ye splicitamente proibida, na [[Polónia]] ye cunsidrada ua desorden de personalidade.<ref name="andicepaises" /> An [[Pertual]], giralmente ls homossexuales son cunsidrados cumo tenendo perfil psicofísico inadequado al serbício melitar, anquanto que ne l [[Reino Ounido]] eilha ye ancumpatible, ambora l'oupçon sexual ye assunto pribado.<ref name="andicepaises" /> La [[República Tcheca]], por sue beç, nun ten ouficialmente nanhue política de çcriminaçon.<ref name="andicepaises" /> Na [[América Latina]], ne ls radadeiros 30 anhos ténen acuntecido debates políticos i cebiles subre l tema, la fin de se chegar a acuordos, subretodo ne l [[Chile]], na [[Bolíbia]] i na [[Argentina]]. Ne l [[Brasil]], ls homossexuales son aceitos nas fuorças armadas, mas nun ralo se queixan de preconceitos antre sous própios colegas de corporaçon.<ref>{{citar web|títalo = Policiales Melitares gays se dízen albo de preconceito na corporaçon|publicado=G1|url=http://g1.globo .com/Noticias/Brasil/0,,MUL1524307-5598,00-POLICIAIS+MILITARES+GAYS+SE+DIZEM+ALBO+DE+PRECONCEITO+NA+CORPORACAO.html|acessodata = 7 de dezembre 2010}}</ref> Segundo la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]], nun eisiste qualquiera [[eibidéncia]] ampírica de que la [[ourientaçon sexual]] seia pertinente la qualquiera aspeto de l'eficácia melitar, ancluindo la coeson de l'ounidade, moral, recrutamiento i retençon.<ref>Amarican Psychological Association [http://www.apa.org/about/gobernance/council/policy/melitary.aspx Procedings of the Amarican Psychological Association, Ancorporated, fur the legislatibe year 2004. Minutes of the meting of the Council of Repersentatibes July 28 & 30, 2004, Honolulu, HI. Páigina besitada an 18 de nobembre de 2004]</ref> L'ourientaçon sexual ye eirrelebante pa la coeson de tarefa, l único tipo de coeson que prebé criticamente prontidon melitar de l'eiquipe i sucesso.<ref>Amarican Psychological Association: [Report of the APA Joint Dibesional Task Force on Sexual Ourientation & Melitary Serbice]</ref> === Religion === [[Fexeiro:LGBT rights at the UN.sbg|dreita|thumb|{{{size|upright=1.6}}}<!-- -->| '''[[Declaraçon subre ourientaçon sexual i eidantidade de género de las Naciones Ounidas|Dreitos LGBT i las Naciones Ounidas]]''' <hr/> {{Aligned table |fullwidth=true |cols=3 |colstyle1=width:1.5en;padding:0.3en 0.3en 0.4en; |colstyle2=width:4.5en;padding:0.3en 0.3en 0.4en;font-weight:bold; |colstyle3=width:outo; padding:0.3en 0.3en 0.4en;line-height:1.3en; |rowstyle1=padding:0.6en 0.3en 0.4en; | {{color box|#5b92e5}} | Apoio | Países qu'assinórun ua declaraçon de la [[Assemblé Giral de la ONU|Assemblé Giral]] subre ls [[dreitos LGBT]] i/ó apoiórun l [[Cunseilho de Dreitos Houmanos de las Naciones Ounidas|Cunseilho de Dreitos Houmanos]] an [http://www.pinknews.co.uk/2011/06/17/un-passes-gay-rights-resolution/ sue resoluçon de 2011 subre dreitos LGBT] ({{nowrap|'''94 nembros'''}}). | {{color box|#aa0000}} | Ouposiçon | Países qu'assinórun la [http://www.reuters .com/article/2008/12/18/us-un-homosexuality-idUSTRE4BH7EW20081218 declaraçon de 2008 contra ls dreitos LGBT] (einicialmente 57 nembros, {{nowrap|agora '''54 nembros'''}}, na maior parte países de maiorie [[Eislana|eislámica]]). | {{color box|#e0e0e0}} | Neutro | Países que, ne l que respeita a la ONU, nun manifestórun apoio ó ouposiçon oufecial an relaçon als dreitos LGBT ({{nowrap|'''46 nembros'''}}). }} ]] {{Artigo percipal|Homossexualidade i religion}} {{Bertambén|Homossexualidade na Bíblia|Temas LGBT na mitologie clássica}} Nin todas las [[Religion|religiones]] reproban splicitamente l'homossexualidade; alguas meramente omiten cunsidraçones a respeito.<ref name="aldobinteun">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.3, p.721.</ref> Al longo de la stória, l'amor i l sexo antre homossexuales (specialmente homes) éran tolerados i tamien anstituídos an rituales relegiosos de la [[Babilónia]] i [[Canaana]], para alhá de séren enaltecidos na [[Religion na Grécia Antiga|religion de la Grécia antiga]];<ref name="aldobinteun" /> storiadores cunfirman qu'hai andícios de que ls eisércitos de [[Tebas (Grécia)|Tebas]] i de [[Sparta]] possuían ounidades formadas por pares d'amantes homossexuales, que a las bezes ouficiában sacrifícios la [[Eros]], dius de l'amor, antes de se angajáren an cumbate.<ref name="aldopereiradoisseissete"/> Para alhá desso, la [[mitologie griega]] ye rica fuonte de stórias d'amor i sexo antre figuras de l mesmo sexo. Ls antigos judius, inda assi, perseguian homossexuales i cula spanson de l [[Cristandade]], cuntinórun outras perseguiçones la práticas homossexuales.<ref>Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.3, p.722.</ref> Quando l cristandade se ouficializou ne l [[Ampério Romano]] cula ascenson de [[Custantino I|Custantino]], storiadores screben que l'homossexualidade era ua amenaça anstitucional; ua de las rezones dessas perseguiçones antigas serie l de la cundiçon de subrebibéncia i spanson por meio de la defesa de la procriaçon atrabeç de la família.<ref>Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.3, p.722-723.</ref> La posiçon oufecial de la Eigreija quanto l'homossexualidade racionalizou-se culs scritos de [[Santo Agostico]], para quien ls [[Reproduçon|uorgones reprodutibos]] tenien la finalidade natural de procriaçon i an nanhue heipótese poderien ser ousadas para outra forma de prazer, sendo l'homossexualidade, segundo el, ua perberson de la mesma catadorie que serie la [[masturbaçon]], l [[Sexo anal|coito anal]], l [[Sexo oural|coito oural]] i la [[zofelia]].<ref name="aldopereirabintetres">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 3, p. 723.</ref> L'homossexualidade cuntina a ser reprobada pula maior parte de las tradiçones crestianas pul mundo.<ref name="aldopereirabintetres" /> Ambora la relaçon antre l'homossexualidade i la religion puoda bariar mui atrabeç de la época i de l lugar, drento i antre defrentes religiones i seitas i subre las defrentes formas d'homossexualidade i bissexualidade, las atuales lideranças i doutrinas de las trés grandes religiones de tradiçon [[judaica]], an giral, ben l'homossexualidade de forma negatiba. Esto puode bariar de l zamcorajamiento silencioso de l'atebidade homossexual, até la proibiçon spressa de práticas sexuales antre adetos de l mesmo sexo i ua fuorte ouposiçon l'aceitaçon social de l'homossexualidade. Alguas ansinan que l'ourientaçon homossexual ye un [[pecado]] an si,<ref name=OPCtrial>{{Citar web |url=http://www.upper-register .com/irons_trial/charges.pdf |títalo=Charge #1 and specificationes preferred by the Presbytery of Southern California against The Reb. C. Le Irones |acessodata=27-6-2008 |publicado=Presbytery of Southern California of the [[Orthodox Presbyterian Church]] |citaçon=claiming that homosexuality is an unchosen "cundition," rather than la sin of the heiart, [...] cuntradits the teaching of Scriture that both the zeire and the at are sin.}}</ref> anquanto outros afirman que solo l [[ato sexual]] ye un pecado. Alguas religiones afirman que l'homossexualidade puode ser superada atrabeç de la [[fé]] i de la prática relegiosa.<ref name="Religion">{{citar web|url=http://homossexualidade.sites.uol .com.br/homorel.htn|outor=Uol|títalo=Homossexualidade i Religion - Ua Stória|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> [[Fexeiro:Cebil marriage is la cebil right.JPG|thumb|squierda|Alguas religiones, cumo la [[Associaçon Unitária Ounibersalista]], son defensoras de ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos de ls homossexuales]].]] Por outro lado, eisisten bozes drento de muitas religiones que ben l'homossexualidade de forma mais positiba, liberal i alguas cunfissones relegiosas abençoan [[Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo|ouniones de l mesmo sexo]]. Alguns ben l'amor i la sexualidade antre pessonas de l mesmo sexo cumo [[Sagrado (religion)|sagrada]] i que [[mitologie]]s subre l'amor homossexual puoden ser ancontradas al redror de l mundo.<ref name = BOSWELL1>{{Citar periódico | ultimo= Boswell | purmeiro= John | outor= University Of Chicago Press | anho= 2005 | títalo= Christianity, social tolerance, and homosexuality }}</ref><ref name = ASIA>{{Citar periódico | ultimo1= Dynes | purmeiro2= Wayne | ultimo2= Donaldson purmeiro2= Stephen | títalo= Asian homosexuality | outor= Routledge | anho= 1992 }}</ref><ref name = CARPENTER1>{{Citar periódico | ultimo= Carpenter | purmeiro= Edward | títalo= Antermediate Types among Primitibe Types: La Study in Social Eibolution | outor= Mitchell Kennerley | local= Nuoba York | anho= 1914 }}</ref> Andependientemente de la sue posiçon subre l'homossexualidade, muitas pessonas de fé, miran pa ls [[testos sagrados]] i pa la [[tradiçon]] cumo guias subre este tema. Inda assi, l'outoridade de bárias tradiçones ó passaiges de las scrituras sagradas i de la satidon de las traduçones i anterpretaçones son abidamente çputadas.<ref name="Religion"/> Outras religiones, particularmente ourientales, nun çcuten la sexualidade an giral, i esso anclui l'homossexualidade; focan-se an outros assuntos que le son mais amportantes i sagrados, cumo l [[budismo]] (que ten ua grande quemunidade gay)<ref>Ber, por eisemplo, * {{Link||2=http://www.heiartlandsg.org/ |3=Heiartland |4=, Gay Buddhists Fellowship – Singapore.}} * {{Link||2=http://www.gaybuddhist.org/ |3=Gay Buddhist Fellowship}} * {{Link||2=http://www.i-sangha .com/ |3=I-Sangha With La Dedicated Forun Fur Gay Buddhists}} * {{Link||2=http://www.gaysangha.org/ |3=Gay Men's Buddhist Sangha}} * {{Link||2=http://tgbuddhist.net/ |3=TGBuddhist.net |4=, Trasgender Buddhist support group}} * {{Link||2=http://dharmabuddies.org/ |3=Dharma Buddies |4=, Gay/Bi/Tras Buddhist fellowship – Seattle, WA.}}</ref> i l [[Cunfucionismo]],<ref>Marco Antonio García. [http://www.armariox .com.br/cunteudos/religiao/budismoehomo.php L Budismo i la Homossexualidade]{{Lhigaçon einatiba|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Almairo X. Besitado an 6 de dezembre, 2010.</ref><ref>[http://www.stadodebuda .com.br/materies/140-lo-budismo-i-la-homossexualidade L Budismo i la Homossexualidade]{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Acesso: 6 de dezembre, 2010.</ref><ref>Jeffrey S. Siker, ''Homosexuality and Religion: an ancyclopedie''. páigina 210. 2007. ISBN 0-313-33088-3</ref> ambora esso dependa de las tradiçones de cada ua i l Budismo an particular ansine la nun bibir nanhun tipo de prática mundana.<ref>Higgines, Winton. [http://www.buddhanet.net/winton_s.htn "Buddhist Sexual Ethics"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BuddhaNet Magazine. Besitado an 6 de dezembre, 2010.</ref> Religiones antigas cumo l [[Hinduísmo]] ten bárias tradiçones que se posicionan de dibersas formas subre l'homossexualidade; de forma giral ls hindus cunsidran-na ua de las dibersas formas de l'amor, ambora l [[Código de Manu]] cuntenha an ciertas passaiges afirmaçones de que ye un crime punible.<ref>'Spose the Hindu Taliban!' by Ashok Row Kabi</ref><ref>Manu Smriti capítulo 8, bers0 369, 370. [http://www.sacred-texts .com/hin/manu/manu08.htn testo online]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L [[Doutrina sprita|Spiritismo]], por sue beç, mostrando anfluéncia d'outras tradiçones relegiosas, cré que l sprito houmano nun ten sexo i qu'un mesmo sprito puode an outras [[Rencarnaçon|rencarnaçones]] habitar l cuorpo oura dun home oura dua mulhier, ambora tamien frise que l'homossexualidade ye ua scolha antre tantas las outras de l [[libre arbítrio]] i que ls homossexuales puoden deixar de sei-los.<ref>José B. Campos. [http://www.spirito.org.br/portal/artigos/dibersos/sexualidade/homossexualismo-eh-pecado.html Homossexualismo ye pecado?]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. spirito.org.br Acesso: 6 de dezembre, 2010.</ref><ref>Eurípedes Kuhl. [http://www.spirito.org.br/portal/artigos/dibersos/sexualidade/la-homosexualidade.html La Homossexualidade i l Spiritismo]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. spirito.org.br Acesso: 6 de dezembre, 2010.</ref> Nuobos mobimientos neopagones cumo la [[Wica]] aceitan l'homossexualidade i ambora alguas de sues figuras stóricas, cumo [[Girald Gardner]], tenéren sido contra sues práticas,<ref>Gardner, Girald B (1954). ''Witchcraft Today''. London: Rider and Cumpany. pp. 69, 75. ISBN 0-8065-2593-2. OCLC 1059746.</ref> outras nun menos famosas cumo [[Alex Sanders]] i [[Eddie Buczynski]] éran abiertamente homossexuales ó bissexuales.<ref>Adler, Margot (2006 [1986]). ''Drawing Down the Mon: Witches, Druids, Goddess-worshippers and Other Paganes in America Today''. Penguin. pp. 130–131. ISBN 0-14-019536-X.</ref><ref>Zell-Rabenheart, Ouberon; Zell-Rabenheart, Morning Glory (2006). ''Creating Circles & Ceremonies''. Franklin Lakes: New Page Books. p. 42. ISBN 1-56414-864-5.</ref> === Nas artes === {{Artigo percipal|Homoerotismo|Quer Art|Literatura gay|Temas LGBT na mitologie}} [[Fexeiro:SaraceniSebastian.jpg|thumb|upright|''[[San Sabastian]]'', por [[Carlo Saraceni]] (c1610-15). L'eimaige de Sabastian spetado por arcos ten sido çcrita cumo homoerótica.<ref>[http://www.glbtq .com/arts/subjets_st_sebastian.html glbtg: an ancyclopaedie of gay, lesbian, bisexual, trasgender and quer culture]{{Lhigaçon einatiba|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Besitado an 3 de dezembre, 2010.</ref>]] La treminologie anglesa ten cunsagrado tenermos cumo ''[[gay studies]]'', ''[[lesbian studies]]'' i ''[[quer theory]]'', que pretenden studar las correlaçones antre l'homossexualidade i porduçones artísticas de la [[pintura]], [[literatura]] i afines, stendendo l sou campo d'análeze l'outras formas de spresson artística cumo la [[sociologie]], la [[stória]], la [[antropologie]], la [[psicologie]], la [[medecina]], l [[dreito]], la [[filosofie]], etc.<ref>[[Carlos Cena]]. [http://www.edtl .com .pt/andex.php?oution=cun_mtre&task=biewlink&link_id=1039&Itemid=2 "Studos subre homossexualidade"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. I-Dicionário de Tenermos Literários. Besitado an 3 de dezembre, 2010.</ref> Outros tenermos, cumo "homocultura" i "homoerotismo", tamien fúrun criados i son ousados an campos académicos.<ref>Ber Latuf Isaias Muci. "[http://www.edtl .com .pt/andex.php?oution=cun_mtre&task=biewlink&link_id=253&Itemid=2 Homocultura]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. I-Dicionário de Tenermos Literários. Acesso: 3 de dezembre, 2010.</ref> An queston [[Stética|artístico-stética]], tenemos la frase de [[Thomas Mann]] ne l'ansaio "Uber die Ehe" ("De l Casamiento") de 1925, adonde el afirma que l'homorotismo ye stético, anquanto l'heiterossexualidade ye prosaica.<ref>KONTJE, Todd Curtis. ''La cumpanion to German rialisn, 1848-1900'' (Camden House, 2002), p.327. ISBN 1-57113-322-4, ISBN 978-1-57113-322-9</ref> Na literatura, çtaca-se [[Oscar Wilde]], cundenado a la prison cun trabalhos fuorçados acusado de [[sodomie]] depuis de sou relacionamiento cul Lord [[Alfred Douglas]] (cun cerca de 20 anhos), i qu'an sou tribunal dixe bibir "l'amor que nun ousa dezir l nome"; preguntado ne l tribunal qu'amor era este, respundiu: :"L'amor que nun ousa dezir sou nome ye l grande afeto dun home mais bielho por un moço cumo acunteciu antre [[David]] i [[Jónatas]], i aquel de que [[Platon]] fizo la base de to la sue filosofie, ye aquel amor que se ancontra ne ls sonetos de Michelangelo i de [[Shakespeare]]. Ye aqueilha perfunda afeiçon que ye tan pura quanto purfeita. El anspira i perpassa grandes obras d'arte, cumo las de Shakespeare i [[Michelangelo]] [...] Neste nuosso seclo ye mal-cumprendido, tan mal-cumprendido que ye çcrito cumo l'amor que nun ousa dezir sou nome, i, por causa desso, stou eiqui adonde stou. El ye guapo, ye refinado, ye la mais nobre forma d'afeto. Nel, nada hai d'anti-natural. Ye anteletual i siempre eisistiu antre un home mais bielho i un rapaç, quando l mais bielho ten l'anteleto i l mais moço ten to l'alegrie, sperança i xarme de la bida delantre de si. Assi deberie ser, mas l mundo nun cumprende. L mundo zomba del i alguas bezes pon por el alguien ne l pelourinho."<ref name="latufhomoerotismo" /> [[Fexeiro:Oscar Wilde MET DP136272.jpg|thumb|upright|squierda|[[Oscar Wilde]] (1854 - 1900), scritor británico coincido pula obra ''[[L Retrato de Dorian Gray]]'', fui cundenado al trabalho fuorçado por ser homossexual.]] Ls académicos tamien ténen studado obras mais antigas; cumo la de ls poetas latinos [[Catulo]], [[Tibulo]], i [[Propércio]], que screbian bersos subre las spriéncias pessonales homossexuales que tenien,<ref>YOUNGER, John Grimes. Sex in the ancient world fron A to Z (Routledge, 2005), p.38.</ref> i las cançones de la poetiza [[Safo]] de la [[Grécia antiga]], muitas bezes andereçadas l'outras mulhieres.<ref>Judith Hallett, "Sappho and Heir Social Cuntext: Sense and Sensuality," p. 126f.</ref> Na [[literatura brasileira]], çtaca-se l'obra ''[[Vuono Crioulo]]'' (1895), de [[Adolfo Camina]], cunsidrado "purmeiro romance homossexual na stória de la literatura oucidental",<ref name="latufhomoerotismo" /> cumo tamien scritos homoeróticos de [[Raul Pompeia]], [[Álbares de Azebedo]], [[Olabo Bilac]], [[Mário de Andrade]], [[Carlos Drummond de Andrade]], [[Clarice Lispetor]], [[Caio Fernando Abreu]], [[João Silbério Trebisan]], [[Lygie Fagundes Telles]], etc.<ref name="latufhomoerotismo" /> Ne l poema "Rato", Drummond chama l'homossexualidade "outra forma d'amar ne l'acerbo amor".<ref name="latufhomoerotismo" /> [[Machado de Assis]]—mostrando inobaçon i audácia ne l cenairo literairo de sou tiempo—screbiu cuntos cumo "D. Benedita" de ''[[Papéis Abulsos]]'' i "[[Pílades i Oristes]]", an qu'eisiste ua temática [[lésbica]] i [[gay]], respetibamente.<ref>Rick Santos i Wilton García, ''La scrita de Adé: perspetibas teóricas de ls studos gays i lésbic@s ne l Brasil'', Xama, 2002, p.37. ISBN 85-85833-98-X</ref><ref>Denilson Lopes, ''L'home qu'amaba rapazes i outros ansaios'', Aeroplano Eiditora, 2002, p.129. ISBN 85-86579-32-7</ref> Para alhá desso, alguns cunsidran que l Bentico de l romance ''[[Don Casmurro]]'' (1899) era apaixonado por sou amigo Scobar, i nun (ó tamien por) [[Capitu]].<ref>FREITAS, Luiç Alberto Pinheiro de. ''Freud i Machado de Assis: ua anterseçon antre psicanálise i literatura''. Mauad Eiditora Ltda, 2001, p.27. ISBN 85-7478-056-1</ref><ref>CARBALHO, Luiç Fernando. ''L Porcesso de Capitu''. Casa de la Palabra, 2008, p.136. ISBN 85-7734-102-X</ref> Na [[literatura pertuesa]], tenemos ls nomes de [[Mário de Sá Carneiro]], [[Fernando Pessona]], [[António Botto]] (que morou i faleciu ne l [[Riu de Janeiro]]) i [[Al Berto]]; Pessona, por eisemplo, sob l'heiterónimo de [[Álbaro de Campos]], screbia: "You, que tengo l piçcar d'uolhos de l moço de l frete" ("[[Poema an linha reta]]").<ref name="latufhomoerotismo" /> An outras literaturas, çtacan-se ls [[sonetos de Shakespeare]], [[Walt Whitman]], [[Christopher Marlowe]], [[Birgenia Wolf]], [[Arthur Rimbaud]], [[Marcel Proust]], [[André Gide]], [[Michel Foucault]], [[Roland Barthes]] i outros.<ref name="latufhomoerotismo" /> Nas artes bisuales, çtacan-se la [[arte de la Grécia antiga]], adonde bemos ua preferiçon pul cuorpo masculino znudo,<ref name="classicwebster">Anc Icon Group Anternational. ''Classicals: Webster's Quotationes, Fats and Phrases'', 2008, p.195. ISBN 0-546-69476-4</ref> ls [[Renacimiento|renacentistas]] [[Leonardo de la Binci]] i [[Michelangelo]],<ref name="latufhomoerotismo" /><ref name="burnl">Burn, L. (1992), ''Mitos griegos, p.75–76, Madrid: Eidiciones Akal. ISBN 84-460-0117-9.''</ref> i artistas de l [[Maneirismo]] i [[Barroco]] de ls seclos XVI i XBII, cumo [[Agnolo Bronzino]], [[Carlo Saraceni]] i [[Carabaggio]], cujas obras fúrun seberamente criticadas pula [[Eigreija Católica]],<ref>[http://www.studio-anternational.co.uk/archibe/Carabaggio_1983_196_998.asp John Berger, Carabaggio,Strudio Anternational, p.1983, Belume 196 Number 998]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Besitado an 3 de dezembre, 2010.</ref> para alhá de l seclo XIX pintores cumo [[Thomas Eakines]], [[Eugène Jansson]], [[Heinry Scott Tuke]], [[Aubrey Veardsley]] i [[Magnus Anckell]] tenéren retomado stórias homoeróticas de la [[mitologie griega]] cumo la de [[Narciso]], [[Jacinto (mitologie)|Jacinto]], [[Ganímedes (mitologie)|Ganímedes]] i outros.<ref name="classicwebster" /> Na modernidade, artistas cumo [[Paul Cadmus]] i [[Gilbert & George]], para alhá de retratista$2 cumo [[Wilheln bon Gloeden]], [[David Hockney]], [[Will McBride]], [[Robert Mapplethorpe]], [[Pierre eit Gilles]], [[Bernard Faucon]] i [[Anthony Goicolea]], tamien cuntribuíran mui pa l'arte homoerótica. === Perseguiçon, heiterosseisismo i homofobia === {{Artigos percipales|Homofobia|Heiterosseisismo|Bioléncia contra pessonas LGBT}} {{Bertambén|Homossexuales na Almanha Nazista|Homofobia ne l Brasil}} [[Fexeiro:Burning of Sodomites.jpg|thumb|L cabalheiro de Hohenberg i l sou serbente al séren [[Fogueira|queimados bibos]] sob l'acusaçon de [[sodomie]], próssimo a las muralhas de la cidade de [[Zurique]], an 1482.]] An muitas culturas, las pessonas homossexuales son frequentemente passibles de [[preconceito]] i [[çcriminaçon]]. Cumo nembros de muitos outros grupos minoritairos que son oubjetos de preconceito, eilhas tamien stan sujeitas la [[stereótipo]]s, l qu'acrecenta a la [[marginalizaçon]]. L preconceito, çcriminaçon i ls stereótipos son las probables formas de [[homofobia]] i [[heiterosseisismo]], que son las atitudes negatibas, preconceitos i çcriminaçones an fabor de relacionamientos i de la sexualidade antre pessonas de sexo ouposto.<ref name="Homofobia scale"/> L'heiterosseisismo puode ancluir la [[presunçon]] de que to pessona ye [[heiterossexual]] ó que ls relacionamientos i atraçones antre pessonas de sexo ouposto seia la norma i, antoce, superior. L'homofobia ye l medo, aberson ó çcriminaçon contra homossexuales. Eilha se manifesta de formas defrentes i un númaro de defrentes tipos de cumportamientos homofóbicos ténen sido registrados, dentre ls quales son anternalizados l'homofobia, l'homofobia social, l'homofobia emocional, homofobia racional i outros.<ref name="Homofobia scale">[http://web.archibe.org/web/20060904125724/http://allies .ptamu.edu/Did+You+Know/riddle.htn The Riddle Homophobia Scale] fron Allies Committe website, Department of Student Life, [[Texas]] La&M University</ref> Outro cumportamiento semelhante ye la [[lesbofobia]] (cujo percipal albo son las [[lésbicas]]) i la [[bifobia]] (contra pessonas [[bissexuales]]). Quando tales atitudes se manifestan cumo [[crime]]s muitas bezes son chamadas de [[Crime de rábia|crimes de rábia]] i ataques contra homossexuales.<ref>{{en}} [https://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publicationes/Cumparison%20of%20Hate%20Crime%20Formatted.pdf Cumparison of Hate Crimes Rates Across Proteted and Unproteted Groups]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Stotzer, Rebeca. ''The Williams Anstitute'', Jun.2007). Acesso 23 abr. 2009.</ref><ref>{{en}} [http://www.ncjrs.gob/pdffiles1/bja/162304.pdf La Policymaker’s Guide to Hate Crimes]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (''US Department of Justice'')(pág. ix).</ref> Eesisten bários [[stereótipo]]s negatibos que caraterizan las pessonas LGBT cumo menos stabais romanticamente, mais [[Promiscuidade|promíscuas]] i mais propensas la [[Pedofelia|abusar sexualmente de ninos]], mas nun hai qualquiera base científica para tales afirmaçones. Ls gays i las lésbicas forman un relacionamiento stable i cumprometido que son eiquibalentes als relacionamientos heiterossexuales an aspetos eissenciales.<ref name=amici /> La [[ourientaçon sexual]] nun afeta la porbabelidade de qu'essas pessonas ban abusar de ninos.<ref name=heirekn>Griegory M. Heirek, Ph.D.: [http://psychology.ucdabis.edu/rainbow/html/fats_molestation.html Fats About Homosexuality and Child Molestation]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Amarican Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian & Gay Parenting]</ref> Afirmaçones de qu'hai probas científicas qu'apoian ua associaçon antre homossexualidade i pedofelia son baseadas an malo uso desses tenermos i nua deturpaçon de la proba rial.<ref name="heirekn"/> [[Fexeiro:In memory of homosexual.JPG|thumb|squierda|Memorial als miles de [[Homossexuales na Almanha nazista|homossexuales presos i assassinados]] pul [[regime nazista]] ne l'antigo [[campo de cuncentraçon]] de [[Buchenwald]]. Ls presos homossexuales éran marcados cun un [[triángulo rosa]].]] Outro porblema frequente ye la bioléncia física contra minories sexuales. Ne ls [[Stados Ounidos]], l [[FBI]] anformou que 17,6% de ls [[Crime de rábia|crimes de rábia]] relatados a la polícia an 2008, baseórun-se an bista la [[ourientaçon sexual]]. 57,5% destes ataques fúrun contra homes gays.<ref name=fbicrime>{{citation |title=Crime in the United States 2008: Hate Crime |url=http://www2.fbi.gob/ucr/hc2008/bitims.html |periodical=[[FBI]] |acessdate=17 de nobembre de 2010 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'assassinato, an 1998, de [[Matthew Shepard]], un studante homossexual, ye un de ls ancidentes mais notórios de ls Stados Ounidos.<ref name=life>{{Citar web|url=http://www.matthewshepard.org/site/PageSerber |títalo=Matthew Shepard Foundation webpage |acessodata=4 d'outubre de 2009 |publicado=Matthew Shepard Foundation |arquibourl = http://web.archibe.org/web/20080729005923/http://www.matthewshepard.org/site/PageSerber |arquibodata = 29 de júlio de 2008}}</ref> Ne l [[Brasil]], d'acuordo cul [[Grupo Gay de la Bahia]] (GGB), an 2009, fúrun assassinadas 198 pessonas por motibos [[Homofobia|homofóbicos]] ne l [[Brasil]].<ref>{{citar web|url=http://oglobo.globo .com/antegra.asp?txtUrl=/pais/eileicoes2010/mat/2010/10/16/numero-de-assassinatos-de-gays nel-pais-creciu-62-zde-2007-mas-tema-queda-fura-de la-campanha-922804348.asp|outor=L Globo|outorlink=L Globo|títalo=Númaro d'assassinatos de gays ne l paíç creciu 62% zde 2007, mas tema queda fura de la campanha|acessodata=16 d'outubre de 2010}}</ref> An 2011 fúrun 266 muortes, i an 2012 fúrun 338.<ref name="Portal EBC">{{citar web|url=http://www.ebc .com.br/cidadanie/2012/11/la-cada-33-horas-un-homossexual-i-assassinado nel-pais|outor=Portal EBC|outorlink=Portal EBC|títalo=La cada 33 horas un homossexual ye assassinado ne l paíç|acessodata=16 de febreiro de 2013}}</ref><ref>{{citar web|url=http://noticias.uol .com.br/cotidiano/ultimas-noticias/2013/01/10/brasil-i-pais-cun-maior-numero-de-assassinatos-de-homossexuales-ua-muorte-la-cada-26-horas-diç-studo.htn|outor=UOL|outorlink=UOL|títalo=Brasil ten ua muorte d'homossexual la cada 26 horas, diç studo|acessodata=9 de setembre de 2013}}</ref> An 2010, [[Ataques contra homossexuales an San Paulo an 2010|moços homossexuales fúrun agredidos]] na [[Abenida Paulista]], an [[San Paulo (cidade)|San Paulo]].<ref name="Radadeiro segundo">{{citar web|url=http://ultimosegundo.eig .com.br/brasil/sp/grupo+usou+lampada+fluorescente+para+agredir+moços+an+sao+paulo/n1237827050487.html|outor=Radadeiro Segundo|outorlink=Radadeiro Segundo|títalo=Grupo usou bumbilha fluorescente para agredir moços an San Paulo|acessodata=17 de dezembre de 2010}}</ref> Muitas pessonas homossexuales sconden sous sentimientos i atebidades por medo de reprobaçon ó de [[bioléncia]] por parte de la sociadade; la spresson mais quemun ousada para pessonas nesta situaçon ye ''"[[ne l'armairo]]"''. Yá quando pessonas homossexuales ó bissexuales resolben dibulgar sue ourientaçon sexual para sous amigos i fameliares, la spresson mais quemun ye ''"[[salir de l'armairo]]"''. Ls sfuorços pa l'emancipaçon de l'homossexualidade, cumo eilha ye cumprendida atualmente, ampeçórun na década de 1860, mas zde meados de la década de 1950 ten habido ua tendéncia d'aceleraçon ne l sentido dua maior besibelidade, aceitaçon i criaçon de dreitos cebiles pa ls ''[[gay]]s'', [[lésbica]]s i [[bissexuales]]. Inda assi, l ''[[heiterosseisismo]]'' i la ''[[homofobia]]'' inda persisten na sociadade, l que torna defícel pa las pessonas, i percipalmente pa ls moços homossexuales, se sociabelizáren culs outros, podendo resultar, an alguns causos, ne l [[suicídio]].<ref>Gordon, Kathyrn H. and Yezzennya Castro. "The assessment, diagnosis, and treatment of psychiatric çorders in lesbian, gay, and bisexual clients," in Julia D. Buckner, Yezzennya Castro, Jill M Holn-Denoma, and Thomas I Joiner Jr. (eds), ''Mental Heialth Care fur People of Diberse Backgrounds''. Radcliffe Publishing, 2007, p. 52. ISBN 1-84619-094-0.</ref> Atualmente ls adjetibos mais quemuns an uso son ''"gay"'',<ref>{{citar web|url=http://super.abril .com.br/cotidiano/poder-gay-442354.shtml|outor=Rebista Superinteressante|outorlink=Rebista Superinteressante|títalo=Poder gay|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> pa ls homes homossexuales, i ''"[[lésbica]]"'',<ref>{{citar web|url=http://www.eiditoramalagueta .com.br/eiditora2/home/3-notas-i-eibentos/32-la-palabra-qlicaq.html|outor=Laura Bacellar|títalo=La palabra "lésbica"|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> pa las mulhieres homossexuales, ambora alguns prefiran outros tenermos ó nanhun. == An outros animales == {{Artigo percipal|Homossexualidade ne l reino animal}} [[Fexeiro:Manchot 01.jpg|thumb|[[Roy i Silo]] son dous [[pinguin-de-barbicha|pinguines-de-barbicha]] machos de l Zológico de l Central Parque an [[Nuoba Iorque]], semelhantes als de a retrato, famosos por sue relaçon homossexual.]] L [[Homossexualidade ne l reino animal|cumportamiento homossexual an animales]] refire-se a l'eibidéncia decumentada d'homossexuales, bissexuales i trasgéneros ne l cumportamiento de ls animales nó-houmanos. Tales cumportamientos ancluen [[sexo]], [[namoro]], [[afetebidade]], ounion monógama i [[Cuidados parentales|parentalidade]]. L cumportamiento homossexual ó bissexual ye difundido ne l [[reino animal]]: la pesquisa de 1999 feita pul pesquisador [[Bruce Bagemihl]] mostra que l cumportamiento homossexual fui ouserbado an cerca de 1500 speces, bariando de [[primata]]s para [[Acanthocephala|brugos antestinales]] i ye bien decumentada an 500 deilhes (sendo la bissexualidade, i nun l'heiterossexualidade, l traço dominante nun númaro adicional, ancluindo-se mamíferos cun neuroprocessamiento i socialibidade cumplexos, cumo [[bonobo]]s i bárias speces de [[golfino]]).<ref name=Bagemihl>(Bagemihl, 1999)</ref><ref name="Biological Suberance: Animal">{{Citar web|radadeiro=Harrold|purmeiro=Max |títalo=Biological Suberance: Animal Homosexuality and Natural Dibersity|publicado=[[The Adbocate]], reprinted in Highbean Ancyclopedie |data=16 de febreiro de 1999|url=http://www .pthefrelibrary .com/Biological+Suberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Dibersity.-a053877996 |acessodata=10-9-2007}}</ref> L cumportamiento animal sexual toma muitas formas defrentes, mesmo drento de la mesma [[spece]]. Las motibaçones i amplicaçones para estes cumportamientos ténen inda de ser totalmente cumprendidas, ua beç que la maiorie de las speces inda nun fúrun totalmente studadas.<ref name="‘Catalogue of Life’ reaches">{{Citar web | radadeiro =Gordon | purmeiro =Dr Dennis | | títalo=‘Catalogue of Life’ reaches one million species | publicado=[[National Anstitute of Water and Atmospheric Research]] |data=10 d'abril de 2007 | url=http://www.niwascience.co.nç/pus/mr/archibe/2007-04-10-3 | acessodata = 10-9-2007}}</ref> Pesquisas atuales andican que bárias formas de cumportamiento sexual homossexual son ancontradas an to l reino animal.<ref>[http://www.sciencedaily .com/releases/2009/06/090616122106.htn "Same-sex Behabior Sen In Nearly All Animals, Rebiew Finds"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, [[Science Daily]]</ref> Ua nuoba análeze de pesquisas eisistentes, feita an 2009, mostrou que l cumportamiento homossexual ye un fenómeno quaije ounibersal ne l reino animal, quemun an bárias speces.<ref>{{Citar web|url=http://www.physorg .com/news164376975.html |títalo=Same-sex behabior sen in nearly all animals |publicado=Physorg .com |data=16 de júnio de 2009 |acessodata=17-11-2010}}</ref> L cumportamiento homossexual an animales ye bisto tanto cumo un argumiento a fabor cumo contra l'aceitaçon de l'homossexualidade an [[seres houmanos]] i ten sido ousado, percipalmente, contra l'alegaçon de que ye un ''[[Sodomie|pecatun contra naturan]]'' ('pecado contra la natureza").<ref name="ReferenceA">Bruce Bagemihl, ''Biological Suberance: Animal Homosexuality and Natural Dibersity,'' St. Martin's Press, 1999; ISBN 0-312-19239-8</ref> Por eisemplo, l'homossexualidade ne ls animales fui citada nua decison de la [[Suprema Corte de ls Stados Ounidos]] ne l causo ''Lawrence b. Texas'', que derrubou las "leis contra sodomie" de 14 [[Stados de ls Stados Ounidos|stados]] de l paíç, adonde l'homossexualidade cunsentinda, pribada i antre adultos era até anton un crime.<ref name="Lobe That Dare Not Squeak">{{citar web | outor =Smith, Dinitie | títalo = Lobe That Dare Not Squeak Its Name | obra = [[The New York Eiquipas]] | data=7 de febreiro de 2004 | url=http://query.nytimes .com/gst/abstrat.html?res=FA0C1EF83A5F0C748CDDAB0894DC404482 | acessdate = 10-9-2007}}</ref> La possibelidade de la sexualidade animal tener amplicaçones lógicas, éticas ó morales na sexualidade houmana, tamien ye ua fuonte de debates.<ref name="The Animal Homosexuality Myth">{{Citar web | radadeiro =Solimeo | purmeiro =Luiç Sérgio | títalo=The Animal Homosexuality Myth | publicado=[[NARTH]], National Association fur Research & Therapy of Homosexuality |data=21 de setembre de 2004 | url=http://www.narth .com/docs/animalmyth.html | acessodata = 10-9-2007}}</ref><ref name="Defending La Higher Law">{{Citar web | radadeiro =Solimeo | purmeiro =Luiç Sérgio | títalo=Defending La Higher Law: Why We Must Rejist Same-Sex "Marriage" and the Homosexual Mobement | publicado=Spring Grobe, Penn.: The Amarican TFP |data=2004, ISBN 1-877905-33-X | url=http://www.narth .com/docs/animalmyth.html | acessodata = 10-9-2007}}</ref><ref>{{citar ambora|url=http://www.sfgate .com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/la/2004/02/07/MNG3N4RAB41.DTL|title=Central Park Zo's gay penguines eignite debate|last= Smith,|first=Dinitie|date=7 de febreiro de 2004|work=New York Eiquipas|publisher=Heiarst Communicationes Anc.|acessdate=22 de dezembre de 2009}}</ref> Alguns pesquisadores anterpretan l cumportamiento homossexual an animales (i an seres houmanos tamien) cumo macanismo de [[Seleçon natural|seleçon eibolutiba]] para cunter l'oumiento scessibo de populaçones.<ref>{{citar web|url=http://routenews .com.br/andex/?p=227|títalo=Redemoinhos capilares i homossexualidade|títalo=Route News|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref> Un studo publicado pul periódico ''Trends in Ecology and Eibolution'' cuncluiu l'amportança de l cumportamiento homossexual pa l'eiboluçon de muitas speces animales, cumo antre las fémeas de l [[albatroç-de-laysan]] (''Phoebastria eimmutabelis''), de l [[Habaí]], que se únen l'outras fémeas para criar ls filhotes, specialmente na escasseç de machos, tenendo mais sucesso que las fémeas solteiras. L studo cunclui que l'homossexualidade ajudou las speces de defrentes maneiras al longo de l'eiboluçon.<ref>{{citar web|url=http://www .ptelegraph.co.uk/science/science-news/5550488/Homosexual-behabiour-widespread-in-animals-acording-to-new-study.html|titulo=Homosexual behabiour widespread in animals acording to new study|data=16/06/2009|publicado=''[[The Daily Telegraph]]''|acessodata=-5-6-2010|léngua=en}}</ref> == Ber tamien == {{Correlatos |commons = Homosexuality |commonscat = Homosexuality |wikisource = |wikiquote = Homossexualidade |wikelibros = |wikinoticias = Homossexualidade |wikcionario = Homossexualidade |wikispecies = |wikibersidade = |meta = }} * [[:Catadorie:Personalidades LGBT|Personalidades LGBT]] * [[:Catadorie:Filmes cun temática LGBT|Filmes cun temática LGBT]] * [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo]] * [[Cronologie de ls dreitos homossexuales]] * [[Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo]] * [[Homossexualidade i religion]] * [[Znudo masculino na stória de a retrato]] * [[Quer Art]] * [[Homossexualidade na Bíblia]] * [[Homossexualidade ne l Brasil]] * [[Homofobia ne l Brasil]] * [[Homossexualidade an Pertual]] * [[Associaçon Brasileira de Gays, Lésbicas, Bissexuales, Trabestis i Trasexuales]] * [[Homossexuales na Almanha Nazi]] * [[Reboluçon sexual]] {{notas}} {{Refréncias|col=3}} === Bibliografie === {{Refbegin|2}} === Libros === * ADAM, Barry (1987). ''The Rise of la Gay and Lesbian Mobement'', G. K. Preça de casa & Co. ISBN 0-8057-9714-9 * MOSER, António (2002). ''L'enigma de la sfinge: la sexualidade'', Eiditora Bozes. ISBN 85-326-2595-9 * PEREIRA, Pereira (1981). ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, Bol.1, 2 i 3. * {{Citation |first=John |last=BOSWELL |url=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231 .ptl |title=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Ourope fron the Beginning of the Christian Era to the Fourtenth Century |publisher=University of Chicago Press |year=1980 |isbn=9780226067117 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * DOBER, Kenneth J., ''Grek Homosexuality'', , Girald Duckworth & Co. Ltd. 1979, ISBN 0-674-36261-6 (hardcober), ISBN 0-674-36270-5 (paperback) * D'EMILIO, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of la Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', [[University of Chicago Press]] 1983, ISBN 0-226-14265-5 * {{Citation |title=The Story of Sexuality |first=Michel |last=FOUCAULT |outhorlink=Michel Foucault |year=1986 |publisher=Pantheon Books |isbn=0394417755}} * ROTH, Norman. ''The care and feding of gazelles: Mediebal Arabic and Heibrew lobe poetry.'' IN: Lazar & Lacy. ''Poetics of Lobe in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, ISBN 0-913969-25-7 *DIAS, Marie Berenice; PEREIRA, Rodrigo de la Cunha (Cord.). Dreito de Família i l Nuobo Código Cebil. Guapo Hourizonte: Del Rey, 2003. *DIAS, Marie Berenice. Ounion Homossexual: l Preconceito & la Justícia. Porto Alegre: Librarie de l Adbogado, 2006. *DIAS, Marie Berenice (Cord.) Dibersidade Sexual i Dreito Homoafetibo. San Paulo: Rebista de ls Tribunales, 2011. ; Anhos 1990 * {{Citation|first1=Bruce |last1=Bagemihl |title=Biological Suberance: Animal Homosexuality and Natural Dibersity|publisher=St. Martin's Press|year=1999|isbn=0312192398}} * Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The Story of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, ISBN 0-02-903100-1 * {{Citation |year=1997 |title=Two spirit people: Amarican Andian, lesbian women and gay men |outhor1=Brown, Lester B. |eiditor1=Lester B. Brown |publisher=Routledge |isbn=9780789000033 |url=http://books.gogle .com/books?id=AwnQBETJsbEC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=2000 |title=Handbook of mediebal sexuality |first1=Bern L. |last1=Bullough |first2=James La. |last2=Brundage |publisher=Taylor & Francis |isbn=9780815336624 |url=http://books.gogle .com/books?id=PgSI1gbKhtAC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1995 |title=Gay New York: Gender, Ourban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |outhor1=Chauncey, George |eidition=reprint, eillustrated |publisher=[[Basic Books]] |isbn=9780465026210 |url=http://books.gogle .com/books?id=QCkEAQAAIAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1990 |title=Ancyclopedie of homosexuality (2 Belumes) |first1=Wayne R. |last1=Dynes |first2=Warren |last2=Johansson |first3=William La. |last3=Percy |first4=Stephen |last4=Donaldson |publisher=Garland Pub. |isbn=9780824065447 |url=http://books.gogle .com/books?id=TYyGAAAAIAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1993 |title=Odd girls and twelight lobers: la story of lesbian life in twentieth-century America |outhor1=Faderman, Lillian |eidition=4 |publisher=Columbia University Press |isbn=9780231074889 |url=http://books.gogle .com/books?id=44i96GWYxSQC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Hinsch, Bret, ''Passiones of the Cut Slebe: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, ISBN 0-520-06720-7 * {{Citation |year=1994 |title=Outing: shattering the cunspiracy of silence |outhor1=Johansson, Warren |outhor2=William La. Percy |publisher=Routledge |isbn=9781560244196 |url=http://books.gogle .com/books?id=-lZ903C-dkMC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1994 |title=Sex in America: la defenitibe surbey |outhor1=Michael, Robert T. |publisher=Little, Brown |isbn=9780316911917 |url=http://books.gogle .com/books?id=PkjmGwAACAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1998 |title=Pederasty and Pedagogy in Archaic Grece |outhor1=Percy, William Armstrong |publisher=University of [[Eillinois]] Press |isbn=9780252067402 |url=http://books.gogle .com/books?id=TCboj1efp8UC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1987 |title=Cumpañeras: Latina lesbianes (an anthology) |outhor1=Galhos, Joãoita |publisher=Latina Lesbian Story Porjet |url=http://books.gogle .com/books?id=ElBnAAAAMAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Çcourses—Sexual, Storical'', Manchester University Press 1991, ISBN 0-7190-3301-2 * {{Citation |year=1992 |title=Sexuality and eroticisn among males in Moslen societies |outhor1=Schmitt, Arno |outhor2=Jehoeda Sofer |eiditor1=Arno Schmitt |eiditor2=Jehoeda Sofer |publisher=Routledge |isbn=9781560240471 |url=http://books.gogle .com/books?id=Kw_BBSBmNsUC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1999 |title=An Amarican ousession: science, medicine, and homosexuality in modern society |outhor1=Terry, Jennifer |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226793672 |url=http://books.gogle .com/books?id=C6pGoWWLfhEC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ; Anhos 2000 * {{Citation |year=2005 |title=Regulating sex: the politics of antimacy and eidantity |first1=Eilizabeth |last1=Bernstein |first2=Laurie |last2=Schaffner |publisher=Routledge |isbn=9780415948692 |url=http://books.gogle .com/books?id=YQzW5I2RGNcC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=2002 |title=Before Stonewall: atebists fur gay and lesbian rights in storical cuntext |outhor1=Bullough, Bern L. |publisher=Routledge |isbn=9781560231936 |url=http://books.gogle .com/books?id=A7x_BnES2esC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{citar libro|title=The Greks And Grek Lobe: La Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Grece|outhor=Davidson, James|year=2007|isbn=0297819976|publisher=Weidenfeld & Nicolson}} * Gunther, Scott, [http://www.wellesley.edu/French/facultyhomepages/gunther/Scott%20Gunther%20-%20The%20Elastic%20Closet.html "The Eilastic Closet: La Story of Homosexuality in France, 1942–persent"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160729202624/http://wellesley.edu/French/facultyhomepages/gunther/Scott%20Gunther%20-%20The%20Elastic%20Closet.html |date=2016-07-29 }} Book about the story of homossexual mobements in France (sample chater abailable online). Palgrabe-Macmillan, 2009. ISBN 0-230-22105-X. * {{Citation |year=2004 |title=The labender scare: the Cold War persecution of gays and lesbianes in the federal gobernment |outhor1=Johnson, David K. |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226404813 |url=http://books.gogle .com/books?id=_FM_hkMdxpIC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=2003 |title=Storical ditionary of the lesbian liberation mobement: still the rage |outhor1=Myers, JoAnne |publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810845060 |url=http://books.gogle .com/books?id=dzYbAAAAYAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * James Naylor Gren, Cristina Fino, Cássio Arantes Leite,'' Para alhá de l'antruido: l'homossexualidade masculina ne l Brasil de l seclo XX'', UNESP, 1999, p.&nbsp;145. ISVN 85-7139-317-6 * {{Citation |year=2002 |title=Quering Andia: same-sex lobe and eroticisn in Andian culture and society |outhor1=Banita, Ruth |publisher=Routledge |isbn=9780415929509 |url=http://books.gogle .com/books?id=I9rrucxQbmEC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Eidith Modesto, ''Bidas an cinta de la bielha'', Eiditora Record, 2006. ISBN 85-01-07481-0 * Hildo Honório de l Couto, ''Ecolinguística: studo de las relaçones antre léngua i meio ambiente'', Thesaurus Eiditora, 2007. ISBN 85-7062-603-7 * Christie Balka i Andy Rose, ''Duplamente Abencoado'', Eiditora Record. ISBN 85-01-05159-4 * Denilson Lopes, ''L'home qu'amaba rapazes i outros ansaios'', Aeroplano Eiditora, 2002. ISBN 85-86579-32-7 === Artigos de jornales === * {{Citation |title=On the Prebalence of Homosexuality and Bisexuality, in la Randon Community Surbey of 750 Men Aged 18 to 27 |last=Bagley |first=Christopher |last2=Tremblay |first2=Pierre |publisher=[New York, Haworth Press] |year=1998 |journal=Journal of Homosexuality |belume=36 |location=ne l. 2 |issn=00918369 |oclc=91129391}} * {{Citation |title=The porblen of homosexuality. |last=Bowman |first=Karl M. |last2=Angle |first2=Bernice |pages=2–16 |journal=Journal of social hygiene |issn=07419996 |year=1953 |belume=39 (1) |oclc=102411893 |url=http://heiarth.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=heiarth }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}*{{citation |title=The Homophobic Eimagination |last=Crew |first=Louie |last2=Norton |first2=Ritor |location=3, Nob 74 |belume=36 |pages=272–90 |journal=College Anglish |issn=00100994 |year=1974 |oclc=427092211}} * {{Citation |title=New Eibidence of Genetic Fators Anfluencing Sexual Ourientation in Men: Female Fecundity Ancrease in the Maternal Line |last=Iemmola |first=Francesca |last2=Ciani |first2=Andrea Camperio |publisher=Springer |format=Article |year=2009 |journal=Archibes of Sexual Behabior |pages=393–399 |belume=38 |location=ne l. 3 |issn=00040002 |oclc=360232526 |doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |url=http://www.springerlink .com/cuntent/l6104277w82137x4 }}{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |title=La difference in hypothalamic struture betwen heiterosexual and homosexual men. |last=LeBay |first=Simon |year=1991 |journal=Science (New York, N.Y.) |pages=1034–7 |belume=253 (5023) |issn=00368075 |oclc=121655996 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/cuntent/abstrat/253/5023/1034 }} * {{Citation |title=Fraternal Birth Ourder and Ratio of Heiterosexual/Homosexual Felings in Women and Men |last=McConaghy |first=N |last2=Hadzi-Pablobic |first2=D |last3=Stebenes |first3=C |last4=Manicabasagar |first4=B |year=2006 |journal=Journal of Homosexuality |pages=161–174 |belume=51 |location=ne l. 4 |issn=00918369 |oclc=202629885 |doi=10.1016/j.eibolhumbehab.2008.07.002 |url=http://linkinghub.eilsebier .com/retriebe/pii/S1090513808000688 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Artigos online === * Burr, Chandler. [http://www .ptheatlantic .com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', Júnio de 1997, {{ISSN|10727825}}. An oberbiew of recent research in layman's language. * {{Link||2=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stn |3=BBC News (Feb. 1998) |4=: Fingerprints Study}} * {{Link||2=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stn |3=BBC News (Abr. 1999) |4=: Doubt cast on 'gay gene'}} * {{Link||2=http://web.archibe.org/web/20080110000912/http://my.webmd .com/cuntent/article/22/1728_56075?src=Anktomi&cundition=Home+&+Top+Stories |3=WebMD (Márcio 2000) |4=: Pointing the Finger at Androgen las la Cause of Homosexuality}} * {{Link||2=http://news.bbc.co.uk/1/hi/heialth/3735668.stn |3=BBC News (Ot 2004) |4=: Genetics of homosexuality}} * James Davidson, ''[[London Rebiew of Books]]'', 2 de júnio de 2005, [http://www.lrb.co.uk/b27/n11/dabi02_.html "Mr and Mr and Mrs and Mrs"] — ua resenha detalhada de ''The Friend'', un libro de Alan Bray, cuntando la stória de l casamiento antre pessonas de l mesmo sexo i outras formas de relacionamiento formal {{Refend}} == Ligaçones sternas == * {{Link||2=http://www.abglt.org.br/port/andex.php |3=ABGLT - Associaçon Brasileira de Gays, Lésbicas i Trasgéneros}} * {{dmoç|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/Story/|Gay, Lesbian and Bisexual/Story}} * [http://drauziobarella .com.br/sexualidade/causas-de la-homossexualidade/ Causas de l'homossexualidade]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [[Drauzio Barella]] * {{Link|2=http://noticias .ptierra .com.br/ciencia/noticias/0,,OI5186602-EI8145,00-Homossexualidade+i+util+als+animales+mas+barie+cunforme+la+specie.html|3=Homossexualidade ye útele als animales, mas barie cunforme la spece|4= ne l [[Tierra Networks]]}} {{LGBT}} {{Eidantidade sexual}} {{Portal3|LGBT}} {{Artigo çtacado}} {{DEFAULTSORT:Homossexualidade}} [[Catadorie:LGBT]] [[Catadorie:Ourientaçon sexual]] [[Catadorie:Studos de género]] [[Catadorie:Home]] plpd2ddfk8tkt0l4k5c22g43xz265ci 108198 108197 2026-08-28T09:05:32Z ~2026-44729-62 15463 /* */ 108198 wikitext text/x-wiki {{Ourientaçon Sexual}} '''Homossexualidade'''{{nota de rodapie|Tamien chamada de '''homossexualismo''', ambora este termo, defenido pul Dicionário de la [[Porto Eiditora]] cumo "prática d'atos sexuales" (ber [http://www.anfopedie.pt/pesquisa-global/homossexualismo berbete online]), custe d'obras antigas de l [[pertués ouropeu]], nun ye outelizado atualmente nesta bariante de l léngua. Yá ne l [[pertués brasileiro]] l termo questuma ser outelizado cun algua frequéncia, ambora eisistan outores i grupos que manifestórun sue ouposiçon a l'outelizaçon de l termo debido a ua associaçon cun malina mental (ber seçon [[#Eitimologie i uso]]).}} (de l [[griego antigo]] ''ὁμός'' (homos), ''eigual'' + [[Lhéngua lhatina|lhatin]] ''sexus'' = sexo) refire-se a la [[wikt:caratelística|caratelística]], [[wikt:cundiçon|cundiçon]] ó [[culidade]] dun ser ([[houmano]] ó nó) que sente atraçon [[física]], [[stética]] i/ó [[Emoçon|emocional]] por outro ser de l mesmo [[sexo]] ó [[género (sociadade)|género]]. Anquanto [[ourientaçon sexual]], l'homossexualidade se refire la "un padron duradouro de spriéncias sexuales, afetibas i románticas" percipalmente ó sclusibamente antre pessonas de l mesmo sexo; "tamien se refire a un andibíduo cun senso d'eidantidade pessonal i social cun base nessas atraçones, manifestando cumportamientos i aderindo a ua quemunidade de pessonas que cumpartilhan de la mesma ourientaçon sexual."<ref name="apahelp">{{citation |url=http://www.apahelpcenter.org/articles/article.php?id=31 |title=Sexual Ourientation and Homosexuality |periodical=[[Amarican Psychological Association|APA]]HeilpCenter.org |acessdate=2007 |accessdate=2017-05-10 |archivedate=2007-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070202131318/http://www.apahelpcenter.org/articles/article.php?id=31 }}</ref><ref name="brief">[http://www.courtinfo.ca.gob/courts/supreme/highprofile/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf APA California Amicus Brief]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'homossexualidade ye ua de las percipales catadories d'ourientaçon sexual, al lado de la [[bissexualidade]], de la [[pansexualidade]], de la [[heiterossexualidade]] i de la [[assexualidade]]. Tamien ye [[Homossexualidade ne l reino animal|registrada an cerca de {{formatnun:5000}} speces]] (sendo bien studada i debidamente cumprobada an cerca de 500 deilhas), ancluindo minories seneficatibas an seres tan dibersos quanto [[mamífero]]s, [[abe]]s i [[platelminto]]s.<ref name=Bagemihl/><ref name="Biological Suberance: Animal"/> La prebaléncia de l'homossexualidade antre ls [[ser houmano|houmanos]] ye defícel de detreminar cun percison;<ref name="liebay">LeBay, Simon (1996). ''Quer Science: The Use and Abuse of Research anto Homosexuality.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9</ref> na [[Mundo oucidental|sociadade oucidental]] moderna, ls percipales studos andican ua prebaléncia de 2% a 13% d'andibíduos homossexuales na populaçon,<ref name = ACSF1992>ACSF Ambestigators (1992). SIDA and sexual behabiour in France. ''Nature, 360,'' 407–409.</ref><ref name = Billy1993>Billy, J. L. G., Tanfer, K., Grady, W. R., & Klepinger, D. H. (1993). The sexual behabior of men in the United States. ''Family Planning Perspetibes, 25,'' 52–60.</ref><ref name = Binson1995>Binson, D., Michaels, S., Stall, R., Coates, T. J., Gagnon, & Catania, J. La. (1995). Prebalence and social çtribution of men who habe sex with men: United States and its ourban centers. ''Journal of Sex Research, 32,'' 245–254.</ref><ref name = Bogaert2004>Bogaert, La. F. (2004). The prebalence of male homosexuality: The effet of fraternal birth ourder and bariation in family size. ''Journal of Theoretical Biology, 230,'' 33–37. [http://www.sciencediret .com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WMD-4CP12C3-2&_user=1069287&_rdoc=1&_fmt=&_ourig=search&_sort=d&biew=c&_act=C000051273&_bersion=1&_urlBersion=0&_userid=1069287&md5=bf01088ebb68ca801a0a08011876fb5d]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Bogaert argues that: "La prebaléncia de l'homossexualidade masculina ye debatida. Ua stimatiba enicial amplamente dibulgada fui de 10% (i.g., Marmor, 1980; Boeller, 1990). Alguns dados recentes dórun suporte para esta estimatiba (Bagley and Tremblay, 1998), mas la maiorie de ls grandes amostras nacionales recentes sugíren que la prebaléncia de l'homossexualidade masculina an sociadades oucidentales modernas, ancluindo ls Stados Ounidos, ye menor de l qu'esta estimatiba antecipada (i.g., 1–2% in Billy eit al., 1993; 2–3% in Laumann eit al., 1994; 6% in Sell eit al., 1995; 1–3% in Wellings eit al., 1994). Ye de notar, assi i todo, que l'homossexualidade ye defenida de defrentes formas nestes studos. Por eisemplo, alguns úsan l cumportamiento de l mesmo sexo i nun atraçon pul mesmo sexo cumo la defeniçon ouperacional de l'homossexualidade (i.g., Billy eit al., 1993); muitos pesquisadores de l sexo (i.g., Beiley eit al., 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) agora anfatizan l'atraçon subre cumportamiento ostensibo na cunceituaçon de l'ourientaçon sexual." (p. 33) Also: "…la prebaléncia de l'homossexualidade masculina (an special atraçon pul mesmo sexo), barie al longo de l tiempo i atrabeç de las sociadades (i, antoce, ye un "mobimiento albo"), an parte por causa de dous eifeitos: (1) bariaçones na taxa de fertelidade ó l tamanho de la família; i (2) l'eifeito de l'orde de nacimiento fraternal. Assi, mesmo se medido cun percison dun paíç al mesmo tiempo, la taxa d'homossexualidade masculina stá sujeita l'altaraçones i nun ye generalizable al longo de l tiempo ó atrabeç de sociadades." (p. 33)</ref><ref name =Fay1989>{{citar periódico |outhor=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |title=Prebalence and patternes of same-gender sexual cuntat among men |journal=Science |belume=243 |issue=4889 |pages=338–48 |data=janeiro 1989 |pmid=2911744 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/pmidlokup?biew=long&pmid=2911744}}</ref><ref name = Johnson1992>{{citar periódico |outhor=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |title=Sexual lifestyles and HIB risk |journal=Nature |belume=360 |issue=6403 |pages=410–2 |data=dezembre 1992 |pmid=1448163 |doi=10.1038/360410a0 }}</ref><ref name = Laumann1994>Laumann, I. L., Gagnon, J. H., Michael, R. T., & Michaels, S. (1994). ''The social ourganization of sexuality: Sexual pratices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.</ref><ref name = Wellings1994>Wellings, K., Field, J., Johnson, La., & Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behabior in Britain: The national surbey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.</ref><ref name="aftenposten">[http://www.aftenposten.ne l/anglish/local/article633160.ece Norway world leader in casual sex, Aftenposten]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="guardianpoll">[http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2008/ot/26/relationships Sex uncobered poll: Homosexuality, Guardian]</ref> anquanto outros studos sugíren qu'aprossimadamente 22% de la populaçon apersente algun grau de tendéncia homossexual.<ref name="McConaghy eit al">McConaghy eit al., 2006</ref> {{LGBT lateral}} Al longo de la [[stória de l'houmanidade]], ls aspetos andebiduales de l'homossexualidade fúrun [[Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade|admirados, tolerados ó cundenados]], d'acuordo culas normas sexuales bigentes nas dibersas culturas i épocas an qu'ocorrírun. Quando admirados, esses aspetos éran antendidos cumo ua maneira de melhorar la sociadade;<ref>Politics las friendship By Horst Hutte; p66</ref> quando cundenados, éran cunsidrados un [[pecado]] ó algun tipo de [[malina]], sendo, an alguns causos, proibidos por [[lei]]. Zde meados de l seclo XX, l'homossexualidade ten sido als poucos çclassificada cumo malina i çcriminalizada an quaije todos ls [[Paíç zambolbido|países zambolbidos]] i na maiorie de l [[mundo oucidental]].<ref>(Vernstein, 2005)</ref> Antretanto, l statuto jurídico de las relaçones homossexuales inda [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|barie mui de paíç para paíç]]. Anquanto an alguns países l [[casamiento antre pessonas de l mesmo sexo]] ye legalizado, an outros, ciertos cumportamientos homossexuales son [[crime]]s cun penalidades seberas, ancluindo la [[pena de muorte]] (por eisemplo, l [[Eiran]] cundena homossexuales al [[Forca|anforcamiento]], anquanto la [[Arábia Saudita]] ls [[Apedreijamiento|apedreija]]).<ref>{{citar web |url=http://çcober.eiquenomist .com/?la=21623668&p=CA&cid1=çp %7c1012806 %7c50126&cid2=BRPPLALiberalCausesGayDibide |títalo=The gay debede |eiditor=[[The Eiquenomist]] |data=11 d'outubre de 2014 |acessodata=27 de nobembre de 2014}}</ref> Las percipales ourganizaçones anternacionales de salude (ancluindo las de [[psicologie]]) afirman que ser homossexual ó bissexual son caratelísticas cumpatibles cun ua salude mental i un ajustamiento social cumpletamente normales; tales anstituiçones médicas tamien nun recomendan que las pessonas tenten [[Terapie de reorientaçon sexual|altarar la sue cundiçon sexual]], pus esto, para alhá d'ineficaç, puode causar danos psicológicos.<ref>{{citar web |url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/just-the-fats.aspx |title=Just the Fats about Sexual Ourientation & Youth |acessdate=02/04/2011 |publisher=Amarican Psychological Association}}</ref><ref name="apaexgay">[http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf Statement of the Amarican Psychological Association]</ref> Zde 1973 l'homossexualidade nun ye mais classeficada cumo un [[Trastorno mental|trastorno]] pula [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]]. An 1975, la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] adotou l mesmo procedimiento al deixar de cunsidrar l'homossexualidade ua malina.<ref name="POL">{{citar web| publicado=POL - Psicologie On Line | url=http://www.pol.org.br/pol/cms/pol/noticias/noticia_090806_001.html| títalo= Nota Pública - Comisson Nacional de Dreitos Houmanos apóia decison de l CFP}}</ref> Ne l [[Brasil]], an 1984, la [[Associaçon Brasileira de Psiquiatria]] (ABP) posicionou-se contra la çcriminaçon i cunsidrou l'homossexualidade algo que nun prejudica la sociadade.<ref name="ABP">{{citar web |url=http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0104-026X2006000200011&scrit=sci_arttext#tx11 |títalo=Homo-afetebidade i dreitos houmanos |eiditor=Rebista Studos Femenistas |outor=Luis Mott|outorlink=Luis Mott |data=Setembre de 2006 |acessodata=31 de maio de 2012}}</ref> An 1985, la ABP fui seguida pul [[Cunseilho Federal de Psicologie de l Brasil|Cunseilho Federal de Psicologie]] (CFP), que deixou de cunsidrar l'homossexualidade un zbio sexual i, an 1999, stableciu regras pa l'atuaçon de ls psicólogos an relaçon a las questones de [[ourientaçon sexual]], declarando que "l'homossexualidade nun custitui malina, nin çtúrbio i nin [[perberson]]" i que ls [[psicólogo]]s nun colaboraran cun eibentos i serbícios que proponhan tratamiento i/ó cura de l'homossexualidade.<ref name="CFP">{{citar web |url=http://pol.org.br/legislacao/pdf/resolucao1999_1.pdf |títalo=RESOLUÇÃO CFP N° 001/99 |outor=Cunseilho Federal de Psicologie|outorlink=Cunseilho Federal de Psicologie |data=22 de márcio de 1999 |acessodata=16 de janeiro de 2012}}</ref><ref name="Correio brazeliense"/> Ne l die 17 de maio de 1990, la Assemblé-giral de la [[Ourganizaçon Mundial de Salude]] (OMS) retirou l'homossexualidade de la sue lista de malinas mentales, la [[Classeficaçon Anternacional de Malinas]] (CID), sendo que la data passou a ser celebrada cumo l [[Die Anternacional contra la Homofobia]].<ref name="POL" /><ref name="Correio brazeliense">{{citar web|url=http://www.correiobrazeliense .com.br/app/noticia182/2010/05/16/brasil,i=192631/HA+20+ANOS+La+OMS+TIROU+La+HOMOSSEXUALIDADE+DA+RELACAO+DE+DOENCAS+MENTAIS.shtml|outor=Correio Brazeliense|outorlink=Correio Brazeliense|títalo=Hai 20 anhos, la OMS tirou l'homossexualidade de la relaçon de malinas mentales: Ua cunquista celebrada por ourganizaçones sociales de to l planeta|acessodata=7 de dezembre de 2010}}</ref> Por fin, an 1991, la [[Anistia Anternacional]] passou a cunsidrar la [[Homofobia|çcriminaçon contra homossexuales]] ua biolaçon als [[dreitos houmanos]].<ref name="Correio brazeliense"/> {{TOC-lemitado}} == Eitimologie i uso == [[Fexeiro:Hyakinthos.jpg|thumb|squierda|''[[Zéfiro]]'' i ''[[Jacinto (mitologie)|Jacinto]]'' repersentados an [[Registro de pintura burmeilha an cerámica griega|pintura burmeilha]] [[ática]] nua [[cerámica]] de la [[Tarquínia]], {{AC|480|nl}} ([[Museu de Guapas Artes de Boston]]).]] La palabra ''homossexual'' ye un híbrido de l {{ling|el|}} i de l {{ling|la|}} cul purmeiro eilemiento deribado de l griego ''homos'', 'mesmo' (nun relacionado cul latin ''homo'', 'home', cumo an ''Homo sapienes''), conotando antoce, atos sexuales i afetibos antre nembros de l mesmo sexo, ancluindo l [[lesbianismo]].<ref name="uwaterlo">{{citation |title=Etymology of Homosexuality |acessdate=2007-09-07 |url=http://www.drama.uwaterlo.ca/Gross%20Indecency/homosexuality_word.shtml |periodical=University of Waterlo }}{{Lhigaçon einatiba|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La palabra ''[[gay]]'' giralmente se refire a l'homossexualidade masculina, mas puode ser ousada nun sentido mais amplo para se referir a todas las pessonas [[LGBT]]. Ne l cuntesto de la sexualidade, ''[[lésbica]]'' solo se refire a l'homossexualidade femenina. La palabra ''"lésbica"'' ye deribada de l nome de la [[Lista d'ilhas de la Grécia|ilha griega]] de [[Lesbos]], adonde la [[poetisa]] [[Safo]] screbiu amplamente subre l sou relacionamiento emocional cun mulhieres moços.<ref>Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Grek and Roman society and literature: la sourcebook'' p.4</ref><ref>[http://ditionary.reference .com/browse/lesbian]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'adjetibo ''homossexual'' çcribe cumportamiento, relacionamiento, pessonas, ourientaçon etc. La forma adjetiba senefica literalmente "mesmo sexo", sendo un híbrido formado a partir de Griego ''homo''- (ua forma de ''homos'' "mesmo"), i "sexual" de l [[latin mediebal]] ''sexualis'' (de l [[latin clássico]] ''sexus''). Alguns specialistas recomendan eibitar cumpletamente l'uso de l termo ''homossexual'' debido la sue stória clínica i porque la palabra se refire solo a un tipo de cumportamiento sexual (an ouposiçon als sentimientos románticos) i, antoce, ten ua conotaçon negatiba.<ref name="glaad">[http://www.glaad.org/referenceguide Medie Reference Guide] (citando ls guias de stilo de la [[France Presse|AP]], ''[[New York Eiquipas|NY Eiquipas]]'', ''[[Washington Post]]''), [[GLAAD]]. Páigina besitada an 10-5-2007.</ref> Hai ua bison qu'afirma que l porblema nun serie l termo ''homossexualidade'', antes la [[palabra]] ''homossexualismo''. Specialistas an literatura psiquiátrica cuncordan an posicionar l surgimiento de l termo ''homossexualismo'' ne l seclo XIX, por buolta de la década de 1860 ó 1870, criado pul çcurso médico para eidantificar l sujeito homossexual.<ref>[[Michel Foucault|Foucalt]] (1982), [[Jeffrey Weks|Weks]] (2000), [[Jurandir Freire Cuosta|Cuosta]] (1992), [[Élisabeth Vadinter|Badinter]] (1993), [[Annamarie Jagose|Jagose]] (1996) i [[Peter Fry|Fry]] (1982), cumo apuntado por Mariana de Moura Coneilho, "[http://repositorio.bce.unb.br/bitstrean/10482/7161/1/2010_MarianadeMouraCoelho.pdf Sexualidades an questionamiento: ua abordaige ''quer'' subre Caio Fernando Abreu]{{Lhigaçon einatiba|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}", p.22 (ber bibliografie de l decumiento para berificaçon de las obras de ls outores citados).</ref><ref>Dayana Brunetto Carlin de ls Santos, "Sexualidades i géneros: questones antrodutória" in: Fazendo Género 8 - Cuorpo, Bioléncia i Poder., 2008, p.4.</ref> Ua beç que l sufixo ''"ismo"'' ye outelizado para referenciar posiçones [[Filosofie|filosóficas]], [[Eideologie|eideológicas]] i/ó científicas,<ref>{{Citar web | títalo =Alguns "ismos" de las Ciéncias Sociales | url= http://www.culturabrasil.org/ismos.htn |data=2007 | outor= Januário Francisco Megale | acessodata = 11-11-2007}}</ref> dibersos psicólogos i outros afirman que sue outelizaçon ye errónea i ousada ne l passado cumo forma d'associá-la la [[çtúrbio mental]] ó [[malina]].<ref>Cecília Luíza de Melo Rezende i Cláudie Campolina Tartáglia, "L'homoerotismo an [[Caio Fernando Abreu]]: un cenairo de preconceito i bioléncia an ''Terça-feira Gorda''". Rebista ''FACEBB'', Bila Bielha, Númaro 5, Jul./ dieç. 2010, p. 31-39.</ref><ref>Iran Ferreira de Melo, "[http://www.pgletras .com.br/2007/dessertacoes/diss-iran.pdf La Cuncepçon de la Homossexualidade an testos jornalísticos: ua análeze crítica de la trasitibdade berbal]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Recife, 2007, p.18.</ref><ref>DIAS, M. B. ''Cumbersando subre homoafetebidade''. Porto Alegre: Librarie de l Adbogado, 2004.</ref><ref>Ludgleydson Fernandes de Araújo;Josebánia de la Silba Cruç de Oulibeira, "[http://146.164.3.26/ser/lab19/ojs2/andex.php/ojs2/article/biew/285/249 L'adoçon de ninos ne l cuntesto de l'homoparentalidade]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Arquibos Brasileiros de Psicologie, Bol. 60, Ne l 3 (2008).</ref> An alguns [[léxico]]s, l ''homossexualismo'' aparece defenido por prática d'atos homossexuales, anquanto l termo homossexualidade ye aplicado a l'atraçon sentimental i sexual. Tamien por esso, muitas pessonas cunsidran que l termo ''homossexualismo'' ten un seneficado peijoratibo,<ref>[http://www.dhnet.org.br/anteragir/dicionario/percurar_termo.php?termo=peijoratiba DHNet - Dreitos Houmanos na anterneta]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i esto ten liebado la que l termo seia hoije an die mais outelizado por pessonas que ténen ua bison negatiba de l'homossexualidade.<ref name="latufhomoerotismo">Latuf Isaias Muci. [http://www.edtl .com .pt/andex.php?oution=cun_mtre&task=biewlink&link_id=254&Itemid=2 "Homoerotismo"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. I-Dicionário de Tenermos Literários. Acesso: 4 de dezembre, 2010.</ref> Inda assi, l'adoçon d'ambas las formas ten sido basta an qualquiera campo. L termo "homossexualismo" ye outelizado cun frequéncia, por eisemplo, tanto coloquialmente cumo an obras académicas i dicionairos renomados de l [[pertués brasileiro]], cumo sinónimo de "homossexualidade", sin que seia feita qualquiera çtinçon antre las dues palabras,<ref>[[Dicionário Houaiss]], berbete "homossexualismo"; [[Dicionário Caldas Aulete]], berbete "homossexualismo"; [[Dicionário Aurélio]], berbete "homossexualismo".</ref> anquanto qu'an outros decumientos eibita-se l "ismo" i sue carga [[Patologie|patológica]] i adota-se l "dade" que senefica ''modo de ser''.<ref>L ''Minidicionário Saconi'' (berbete: homossexual, p. 376-377), de [[Luiç Antonio Saconi]], admite ua cierta defrença, registrando que "homossexualidade", [[sustantibo femenino]], ye ''amberson sexual'', i que "homossexualismo", [[sustantibo masculino]], ye ''prática homossexual".''</ref><ref>Grabiela Ferreira Galbaneni, "La Homossexualidade ne l dreito i outros aspetos". ''Etic'', bol. 5, mº5, 2009, p.3.</ref> Hai inda académicos que, adotando la perpuosta de [[Jurandir Freire Cuosta]], eibitan ambos ls tenermos i prefíren ''homoafetebidade'' an birtude dun caratér "peijoratibo" an que las outras dues palabras serien outelizadas (este termo fui criado ouriginariamente pul psicanalista alman [[Ferenczi]], an 1911, cul assentimiento de [[Freud]]).<ref>[[Jurandir Freire Cuosta]], “Homossexualismo/Homoerotismo”, in: ''Ética i l Speilho de la Cultura'', Riu de Janeiro, Eiditora Roco, p.25.</ref> [[Fexeiro:Homosexual.jpg|thumb|dreita|Purmeira mençon de l termo ''homossexual'', 1869, scrito por [[Karl Marie Kertbeny]].]] La purmeira apariçon coincida de l termo ''homossexual'' na ampresson fui ancontrada nun panfleto de 1869, publicado anonimamente, pul [[romancista]] [[almanes|alman]] nacido na [[Áustria]], [[Karl-Marie Kertbeny]],<ref name="gayhistory2">{{citation |url=http://www.gayhistory .com/reb2/eibents/1869b.htn |title=Kertbeny Coines "Homosexual" |acessdate=7-9-2007 |periodical=GayHistory .com }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> argumentando contra ua lei anti[[sodomie]] [[Reino de la Prússia|prussiana]].<ref>Feray, Jean-Claude; Heirzer, Manfred (1990). "Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Marie Kertbeny". Journal of Homosexuality, Bol. 19, Ne l. 1.</ref><ref name="gayhistory">{{citation |url=http://www.gayhistory .com/reb2/eibents/kertbeny.htn |title=Biography: Karl Marie Kertbeny |acessdate=2007-09-07 |periodical=GayHistory .com }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An [[1879]], [[Gustab Jager]] usou ls tenermos de Kertbeny an sou libro ''"Çcubierta de la Alma"'' ([[1880]]).<ref name="gayhistory"/> An 1886, [[Richard bon Krafft-Ebing]] usou ls tenermos ''homossexual'' i ''heiterossexual'', an sou libro ''"Psychopathia Sexualis"'', probabelmente amprestando-los de Jager. L libro de Krafft-Ebing era tan popular antre leigos i médicos que ls tenermos ''"heiterossexual"'' i ''"homossexual"'' se tornórun ls mais aceitos para chamar [[ourientaçon sexual]].<ref name="gayhistory"/><ref name="psexualis">{{citation |url=http://www.kino .com/psychopathia/story.html |title=Psychopathia Sexualis |acessdate=7-9-2007 |periodical=Kino .com }}{{Lhigaçon einatiba|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cumo tal, l'uso atual de l termo ten sues raízes na abrangente tradiçon de l [[seclo XIX]] de la [[taxonomie]] de la personalidade. Estes cuntinan a anfluenciar l zambolbimiento de l cunceito moderno d'ourientaçon sexual, sendo associados al [[amor romántico]] i a l'eidantidade, para alhá de l sou seneficado ouriginal, qu'era sclusibamente sexual.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=eDdljr4SxA4C&lpg=PA28&dq=homossexualidade%20s%C3%A9clo%2019%20taxonomie&pg=PA28#b=onepage&q&f=false|títalo=L Triunfo de l Falo: Homoerotismo, Dominaçon, Ética i Política na Atenas Clássica|outor=Daniel Varbo|acessodata=3-12-2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=Bc4zPR24EgEC&lpg=PA15&dq=homossexualidade%20s%C3%A9clo%2019%20taxonomie&pg=PA15#b=onepage&q&f=false|títalo= dous ye par: género i eidantidade sexual an cuntesto eigualitairo|outor=Marie Luiza Heilborn|acessodata=3-12-2010}}</ref> === Outros tenermos === Ambora ls purmeiros outores tamien téngan ousado l'adjetibo ''homossexual'' para se referiren la qualquiera cuntesto ''homo'', i.i., de l mesmo sexo (cumo un cumbersatório ó scuola sclusiba para ninas), hoije l termo ye ousado sclusibamente an refréncia a l'atraçon, a l'atebidade i a l'ourientaçon homossexuales. L termo ''[[Homossociadade|homossocial]]'' ye ousado agora para çcrebir cuntestos de l mesmo sexo que nun son specificamente sexuales<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=Lymtn2HE8wkC&pg=PA99&dq=tern+homosocial&hl=t-BR&ei=jXP6TOqfAYus8AbRrtDfCg&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=1&bed=0CCYQ6AEwAA#b=onepage&q=tern%20homosocial&f=false|títalo=Art in mind: how cuntemporary eimages shape thought|outor=Ernst ban Alphen|acessodata=4-12-2010}}</ref>. Hai tamien ua palabra referente al amor pul mesmo sexo, ''homofelia''<ref>António Moser, ''L'enigma de la sfinge: la sexualidade'', Eiditora Bozes, 2002, p.227 i 275. ISBN 85-326-2595-9</ref>. Antre outros tenermos, ancluen-se "[[homes que fázen sexo cun homes]]" ó HSH (ousado na quemunidade médica quando debaten, specificamente, l'atebidade homossexual antre homes), "[[homoerotismo]]" (ne l cuntesto de las obras d'arte), "[[Bi-curjidoso|heiteroflexible/bi-curjidoso]]" (referente a ua pessona que se eidantifica cumo heiterossexual mas, ocasionalmente, sente ó mostra antresse por atebidade sexual cun alguien de l mesmo sexo) i "[[metrossexual]]" (referente un home nó-gay baidoso i cun gustos de l [[stereótipo]] ''[[gay]]'' an comida, moda i ''zeign'')<ref>Rebista ''[[Trip (rebista)|Trip]]'' ago. 2004. Nº 125. "Bitaminando l Dicionário", por Fernando Billela.</ref><ref>Wilton García, ''Homoerotismo & eimaige ne l Brasil'', FAPESP, 2004, pggs. 36-37-38. ISBN 85-903686-3-7</ref><ref>Daniel Barbo, ''L Triunfo de l Falo: Homoerotismo, Dominaçon, Ética i Política na Atenas Clássica'', Eiditora I-papers, p.40-41. ISBN 85-7650-148-1</ref>. Antre ls tenermos peijoratibos i oufensibos de la [[léngua pertuesa]], tenemos ''bicha'' (criado ne ls anhos 1930<ref>James Naylor Gren, Cristina Fino, Cássio Arantes Leite, ''Para alhá de l'antruido: l'homossexualidade masculina ne l Brasil de l seclo XX'', UNESP, 1999, p.145. ISVN 85-7139-317-6</ref>), ''benado'', ''boiola'', ''maricas'', ''paneleiro'' (mui peijoratibo an Pertual), ''[[çapaton]]'' i outros<ref name="eidithmodesto">Eidith Modesto, ''Bidas an cinta de la bielha'', Eiditora Record, 2006, p.340. ISBN 85-01-07481-0</ref><ref>Hildo Honório de l Couto, ''Ecolinguística: studo de las relaçones antre léngua i meio ambiente'', Thesaurus Eiditora, 2007, p.351. ISBN 85-7062-603-7</ref>. Inda assi, tal cumo acuntece an [[Preconceito|ansultos étnicos]] i [[Racismo|raciales]], l malo uso desses tenermos puode inda ser altamente oufensibo i la gama d'outelizaçon aceitable depende de l cuntesto i de la pessona que stá falando (grupos homossexuales muitas bezes l úsan positibamente)<ref name="eidithmodesto" />. Por outro lado, la palabra ''[[gay]]'', ouriginalmente abraçada por homes i mulhieres homossexuales cumo positiba i afirmatiba (cumo na [[liberaçon gay]] i ne ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos gay]]), ye muitas bezes ampregue de modo [[peijoratibo]]<ref name="eidithmodesto" /><ref name="duplamenteabencoado">Christie Balka i Andy Rose, ''Duplamente Abençoado'', Eiditora Record, p.316. ISBN 85-01-05159-4</ref>. Ambora ''gay'' seia ousado cumo chamador quemun antre homes i mulhieres homossexuales i [[bissexualidade|bissexuales]], tal uso ten sido por bezes cuntestado, an rezon de l zeio d'andebiduaçon d'outros grupos de bariaçon sexual, que rebindican eidantidade outónoma, andependiente, própia<ref name="duplamenteabencoado" />. Alguns specialistas ténen scrito qu'esto ye caratelístico, nun solo de grupos de tal antresse, mas de qualquiera outro grupo houmano<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=BBgBHjN9GkAC&lpg=PA138&dq=gay%20identidade%20autonoma&pg=PA138#b=onepage&q&f=false|títalo=Outros Tipos de Suonhos: Ourganizaçon de Mulhieres Negras i Políticas de Trasformaçon|outor=Julia Sudbury|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=6dups_eipXgoC&lpg=PA413&dq=gay%20identidade%20autonoma&pg=PA413#b=onepage&q&f=false|títalo=Cunjugalidades, parentalidades i eidantidades lésbicas, gays i trabestis|outor=Mirian Pillar Grossi, Anna Paula Uziel i Luiç Mello|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref>. == Stória == {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Temas LGBT na mitologie|Cronologie de ls dreitos homossexuales|Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade}} [[Fexeiro:Mastaba of Niankhkhun and Khnumhotep ambrace 2.jpg|thumb|[[Khnumhotep i Niankhkhnun]]; l purmeiro registro dua ounion homossexual de la stória ([[Circa|ca.]] 2400 a.C.).]] [[Fexeiro:Catlin - Beilce to the berdache.jpg|thumb|''Beilça de la Berdache''<br />Beilça cerimonial de la Nacion Sac i Fox para celebrar ls [[ dous-spritos]]. George Catlin (1796–1872); [[Smithsonian Anstitution]].]] [[Fexeiro:Woman spying on male lobers.jpg|thumb|Ua mulhier spionando un casal d'homes amantes. [[China]], [[dinastie Qing]].]] Al longo de la [[stória de l'houmanidade]], ls aspetos andebiduales de l'homossexualidade fúrun [[Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade|admirados ó cundenados]], d'acuordo culas normas sexuales bigentes nas dibersas culturas i épocas an qu'ocorrírun. Nua cumpilaçon detalhada de materiales stóricos i [[Etnografie|etnográficos]] de culturas pré-andustriales, "fuorte zaprobaçon de l'homossexualidade fui relatada an 41% de las 42 culturas; aceita ó eignorada por 21% i 12% nun relatórun tal cunceito. De las 70 etnografies, 59% relatórun l'homossexualidade cumo ausente ó rala an frequéncia i 41% la relatórun cumo persente ó cumo nun ancomun".<ref>Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machober Renisch, p.162</ref> An culturas anfluenciadas pulas [[Religion abraámica|religiones abraámicas]], la lei i l'eigreija stablecian la [[sodomie]] cumo ua trasgresson contra la lei debina ó un crime contra la natureza. La cundenaçon de l [[sexo anal]] antre homes, inda assi, ye anterior a la fé crestiana.<ref>"… sow eillegitimate and bastard sed in courtesanes, or sterile sed in males in defiance of nature." Plato in THE LAWS (Book BIII p.841 eidition of Stephanus) or p.340, eidition of Penguin Books, 1972.</ref> Muitas figuras stóricas, ancluindo [[Sócrates]], [[Lord Byron]], [[Eduardo II]], i [[Adriano]],<ref>Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60</ref> tubírun tenermos cumo ''homossexual'' ó ''bissexual'' aplicados a eilhes. Ua linha quemun d'argumiento [[Custruto social|custrucionista]] ye que naide na [[antiguidade]] ó na [[Eidade Média]] spurmentou l'homossexualidade cumo un modo de sexualidade sclusibo ó permanente. [[John Boswell]] ten cumbatido este argumiento, citando antigos scritos de l griego [[Platon]], que çcriben ls andibíduos eisibindo homossexualidade sclusiba.<ref name="boswell1">{{harb|Boswell|1980}}</ref> === África === Ambora muitas bezes eignorada ó suprimida puls sploradores ouropeus i colonialistas, la spresson homossexual na África natiba tamien stubo persente i tomou ua bariadade de formas. Ls antropólogos Stephen Murray i Will Roscoe relatórun que mulhieres de l [[Lesoto]] ambolbian-se an relaçones de "longo prazo i eróticas" chamadas ''motsoalle''.<ref name=murrayroscoe>{{citar libro|title=Boy Wibes and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |url=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |last=Murray |first=Stephen (ed.) |outhorlink=Stephen L. Murray |coauthors=[[Will Roscoe|Roscoe, Will]] (ed.) |year=1998 |publisher=[[St. Martin's Press]] |location=New York |isbn=0312238290 }}</ref> [[I. I. Eibanes-Pritchard]], tamien registrou que guerreiros [[Zandes]] ne l norte de l [[República Democrática de l Cungo|Cungo]] rotineiramente assumian moços amantes de l sexo masculino antre las eidades de duoze i binte anhos, qu'ajudában culas tarefas domésticas i praticában [[sexo antercrural]] cun sous maridos mais bielhos. La prática yá habie morrido ne l'ampeço de l [[seclo XX]], depuis de ls ouropeus cunquistáren l cuntrole de países Africanos, mas fui relatada para Eibanes-Pritchard puls anciones, cun quien el falou.<ref name="eibanspritchard">[[I. I. Eibans-Pritchard|Eibanes-Pritchard, I. I.]] (December, 1970). Sexual Ambersion among the Azande. Amarican Anthropologist, New Series, 72(6), 1428–1434.</ref> L purmeiro registro dun casal homossexual na stória ye giralmente cunsidrado l de [[Khnumhotep i Niankhkhnun]], un casal [[Antigo Eigito|eigípcio]] de l sexo masculino, que bibeu por buolta de {{AC|2400|nl}} L par ye retratado durante un [[beiso]], la mais íntima pose na [[arte eigípcia]], rodeado pul que parécen ser ls sous heirdeiros.<ref>Dowson, ''oup.cit.'', pp.96ff.</ref> === Américas === Antre ls [[Pobos ameríndios|pobos andígenas de las Américas]] antes de la colonizaçon ouropeia, ua forma quemun d'homossexualidade ye centrada an torno de la figura de ls [[ dous-spritos]]. Normalmente, este andibíduo ye reconhecido cedo na bida, dada l'escolha puls pais a seguir l camino i, se l nino aceitar l papel, ye criada de forma adequada, para daprender ls questumes de l género que scolheu. dous-spritos éran, giralmente, [[xamana]]s reberenciados cumo tenendo poderes para alhá daqueles de ls xamanas quemuns. Sue bida sexual era culs nembros quemuns de mesmo sexo de a tribo.<ref>Roscoe, Will (1991). ''The Zuni Man-Woman'', p.5. ISVN 0-8263-1253-5.</ref><ref>Gilley, Brian Joseph (2006: 8). ''Becoming Two-Spirit: Gay Eidantity and Social Acetance in Andian Country''. ISBN 0-8032-7126-3.</ref> Homossexuales i [[trasgénero]]s tamien éran quemuns antre outras ceblizaçones pré-cunquista na [[América Latina]], cumo ls [[astecas]], [[maias]], [[quíchuas]], [[moche]]s, [[zapotecas]] i ls [[tupinambás]], ne l [[Brasil]].<ref name="glbtqlatinamerica">{{citation |first=Ben |last=Pablo |year=2004 |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/latin_america_colonial.html |title=Latin America: Colonial |periodical=[[glbtq .com]] |acessdate=2007-08-01 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="glbtqmex">{{citar anciclopédia |last=Murray |first=Stephen |outhorlink=Stephen L. Murray |eiditor=Claude J. Summers |ancyclopedie=glbtq: An Ancyclopedie of Gay, Lesbian, Bisexual, Trasgender, and Quer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/mexico.html |acessdate=1-8-2007 |year=2004 |publisher=[[glbtq .com|glbtq, Anc.]] }}</ref> Ls cunquistadores ouropeus quedórun horrorizados al çcubrir que la [[sodomie]] era abiertamente praticada antre ls pobos natibos. Ls ouropeus tentórun acabar culas ''[[ dous-spritos|berdaches]]'' (cumo ls spanholes chamában la prática de ls dous-spritos) atrabeç de penalidades seberas, cumo l'eisecuçon pública, adonde la pessona era queimada i rasgada an pedaços por perros.<ref name="coello">Mártere de Anglería, Pedro. (1530). [http://www.udel.edu/LAS/Bol3-2Coello.html#Antrodution ''Décadas del Mundo Nuebo'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. "God Andians", "Bad Andians", "What Christianes?": The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernándeç de Obiedo y Baldés (1478-1557), ''Delaware Rebiew of Latin Amarican Studies'', Bol. 3, Ne l. 2, 2002.</ref> === Ásia === ==== Stremo Ouriente ==== L'homossexualidade na [[China]], coincida cumo ls ''prazeres de l péssego picado'', la ''manga cortada'', ó l ''questume de l sul'', ye relatada zde aprossimadamente 600 a.C.<ref>Hinsch, Bret. (1990). ''Passiones of the Cut Slebe''. University of California Press. p. 31.</ref> Estes tenermos eufemísticos fúrun outelizados para çcrebir cumportamientos i nun eidantidades (recentemente, alguns moços chineses tenden a ousar l termo "''brokeback''", 断 背 (''duanbei''), para se referir als homossexuales, a partir de l sucesso de l filme de l diretor [[Ang Le]], ''[[Brokeback Mountain]]'').<ref name=jongo>{{citation |url=http://news.jongo .com/articles/07/0820/30157/MzAxNTcoluZIoia.html |title=Most frequently used new coinages in daily Chinese |date=20 d'agosto de 2007 |acessdate=7 de setembre de 2007 |periodical=Jongo News }}{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Ouriente Médio, Ásia Meridional i Central ==== [[Fexeiro:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|thumb|squierda|upright|L persa [[Abas I]] cun un [[pajen]] (c. 1627).]] Antre las muitas culturas de l [[Ouriente Médio]] [[Eislon|muçulmano]] eigualitárias ó struturadas na eidade, las práticas homossexuales éran, i cuntinan a ser, difundidas i beladas. Ne ls radadeiros anhos, las relaçones eigualitárias, anspiradas ne l padron [[Mundo oucidental|oucidental]], ténen-se tornado mais frequentes, ambora eilhas cuntinen a ser ralas. Relaçones sexuales antre andibíduos de l mesmo sexo son ouficialmente punidas cula [[pena de muorte]] an bários países muçulmanos: [[Arábia Saudita]], [[Eiran]], [[Mauritánia]], [[Nigéria]], [[Sudan]] i [[Iémen]].<ref>{{Citar web|url=http://www.eilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |títalo=7 countries still put people to death fur same-sex ats |publicado=ILGA |acessodata=24-8-2010}}</ref> Alguns studiosos afirman qu'eisisten eisemplos d'amor homossexual na literatura antiga, cumo na ''[[Eipopeia de Gilgamesh]]'' de la [[Mesopotámia]], bien cumo na stória [[Bíblia|bíblica]] de ''{{eilc|Dabi i Jonas||David i Jonas}}''. Na ''Eipopeia de Gilgamesh'', la relaçon antre l protagonista [[Gilgamesh]] i l personaige Enkidu, fui bista por alguns cumo homossexual an sue natureza.<ref>{{citar libro|last=Dynes|first=Wayne|title=Homosexuality in the Ancient World|year=1992|publisher=Garland Publishing|isbn=978-0815305460|pages=bii-xb|url=http://books.gogle .com/books?id=JrpU6O3BnawC&lpg=PP1&ots=yHSbkME1jE&dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&pg=PP1#b=onepage&q&f=false|chater=Antrodution}}</ref><ref>{{citar libro|last=Heild|first=George F.|title=Parallels betwen The Gilgamesh Eipic and Plato's Symposiun|year=183|pages=199-207|eiditor=Wayne R. Dynes & Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{citar libro|last=Kilmer|first=Anne Draffkorn|title=La Note on an Oberloked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|year=1992|publisher=Garland Publishing, Anc.|pages=264|eiditor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{citar libro|last=Thorbjørnsrud|first=Berit|title=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the Biew of Houmanity in Mesopotamia?|year=1992|publisher=Garland Publishing, Anc.|pages=452}}</ref> De l mesmo modo, l'amor de Dabi por Jonas ye "maior de l que l'amor de las mulhieres."<ref>{{citar libro|last=Ackerman|first=Susan|title=When Heiroes Lobe|url=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|year=2005|publisher=Columbia University Press|isbn=0-231-13260-3|pages=xii}}</ref> Hai un punhado de relatos de biajantes [[árabes]] na [[Ouropa]] até al ampeço de l [[seclo XIX]]. dous desses biajantes, Rifa'ah al-Tahtawi i Muhammad al-Saffar, manifestórun surpresa al ber las poesies d'amor francesas, por bezes mal traduzidas, antre un moço rapaç, referindo-se a ua moço mulhier, para manter las sues normas sociales i morales.<ref>{{citar libro|last=El-Rouayheb|first=Khaled|title=Vefore Homosexuality in the Arab-Eislamic World, 1500-1800|url=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|year=2005|publisher=The University of Chicago Press|isbn=0-226-72988-5|pages=[https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro/page/2 2]}}</ref> Hoije, ls gobiernos ne l [[Ouriente Médio]], muitas bezes eignoran, negan l'eisisténcia de, ó criminalizan l'homossexualidade. L'homossexualidade ye eilegal an quaije todos ls países muçulmanos.<ref>{{Citar web|títalo = Iran ’must stop youth eisecutiones’ |outor=Eke, Steben |data=28 de júlio de 2005 |publicado = BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stn}}</ref> L [[persidente de l Eiran|persidente iraniano]], [[Mahmoud Ahmadineijad]], durante l sou çcurso an 2007 na [[Ounibersidade de Colúmbia]], afirmou que nun habie homossexuales ne l Eiran. La maiorie de ls homossexuales que biben neste paíç mantén la sue ourientaçon sexual an segredo por medo de sançones ó rejeiçon de l gobierno a las sues famílias.<ref>{{Citar web |outor = Nazila, Fathi|títalo = Çpite Denials, Gays Ansist They Eesist, if Quetly, in Iran|url=http://www.nytimes .com/2007/09/30/world/middleast/30gays.html?_r=1&hp&oref=slogin|obra = [[New York Eiquipas]]|data=30 de setembre de 2007|acessodata = 01-10-2007}}</ref> L ''[[Código de Manu]]'', l'obra fundamental de l [[dreito]] [[hindu]], menciona un "terceiro sexo", cujos nembros puoden eisercer spressones de género nó-tradecionales i atebidades homossexuales.<ref>Penrose, Walter (2001). Hidden in Story: Female Homoeroticisn and Women of la "Third Nature" in the South Asian Past, Journal of the Story of Sexuality 10.1 (2001), p.4</ref> === Ouropa === {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Homossexualidade na Grécia Antiga|Homossexualidade na Roma Antiga}} [[Fexeiro:Alkaios Sappho Staatliche Antikensammlungen 2416 n2.jpg|thumb|dreita|Pintura de [[Safo]], poetiza de la [[Grécia antiga]]; l fato de tener nacido an [[Lesbos]] abriu la possibelidade de la criaçon de l termo "lésbica" ne l seclo XIX; sous bersos d'amor tamien son muitas bezes andereços l'outras mulhieres. Cópia romana d'ouriginal griego, seclo V a.C.]] Ls decumientos mais antigos de l Oucidente (sob la forma d'obras literárias, oubjetos d'arte i materiales [[mitográfico]]s) subre las relaçones de mesmo sexo son deribados de la [[Grécia antiga]]. La [[pederastia na Grécia Antiga]] era largamente outelizada cumo meio pedagógico; sabe-se que [[Platon]], an sous purmeiros scritos, eilogiou ls sous benefícios,<ref name="plato1">[[Platon]], [[Fedro]] an ''[[L Banquete]]''</ref> ambora an sues obras tardies tenga proposto sue proibiçon.<ref name=plato2>Platon, ''Leis'', 636D & 835E</ref> An ''[[L Banquete]]'', Platon eiquibale l'aceitaçon de l'homossexualidade cula [[democracie]], i sue supresson cul [[çpotismo]], dezindo que l'homossexualidade "ye bergonhosa pa ls [[bárbaros]] por causa de sous gobiernos çpóticos, assi cumo la filosofie i l'atletismo l son, ua beç qu'aparentemente nun ye l melhor antresse de ls gobernantes cumo de tener grandes eideias amisades angendradas an sous súditos, ó poderosos sindicatos ó física, an que l'amor ye particularmente adequado para porduzir."<ref name=boswell1/> [[Aristóteles]], an sue obra ''[[Política (Aristóteles)|Política]]'', andeferiu las eideias de Platon subre l'aboliçon de l'homossexualidade (2,4); el splica que ls bárbaros, assi cumo ls [[celta]]s, cuncedírun esso cumo ua honra special (2.6.6), anquanto ls [[Creta|cretenses]] l'outelizában para regular la populaçon (2.7.5).<ref name=boswell1/> Na arte, ye coincida inda hoije la poetisa [[Safo]], amportante figura que screbiu bersos andereçados l'outras mulhieres i que, por nacer an [[Lesbos]], lougo quedou associada a las lésbicas, treminologie que quedou mui famosa ne l [[seclo XIX]].<ref name=lesbian>{{Citar web|url=http://www.etymonline .com/andex.php?tern=lesbian|títalo=Lesbian|acessodata=7-2-2009|publicado=Online Etymology Ditionary|anho=2001|outor=Douglas Harper}}</ref><ref name=sapphic>{{Citar web|url=http://www.etymonline .com/andex.php?tern=Sapphic|títalo=Sapphic|acessodata=2009-02-07|publicado=Online Etymology Ditionary|anho=2001|outor=Douglas Harper}}</ref> Ls narradores de muitos de ls sous poemas falan de [[peixon (sentimiento)|peixon]] i [[amor]] (por bezes correspondido, outras bezes nó) para bárias fémeas, mas las çcriçones d'atos físicos i/ó sexuales [[lesbianismo|antre mulhieres]] ne ls sous bersos son poucas i sujeitas la debate.<ref>Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.</ref><ref>{{harb|Campbell|1982|p=xi–xii}}</ref> De qualquiera forma, hoije an die sabe-se que la diusa [[Afrodite]], ne ls poemas de Safo, ye tenida cumo la patrona de las lésbicas.<ref>Cunner, Randy P., ''Cassell's Ancyclopedie of Quer Myth, Symbol and Spirit''. UK: Cassell, 1998, p.64.</ref> {{double eimage|left|Warren Cup VM GR 1999.4-26.1 n1.jpg|220|Pederastic erotic scene Loubre F85bis.jpg|180|Home romano penetrando un moço, possiblemente scrabo, purmeira metade de l [[seclo I]]. Ancontrado próssimo de [[Jarusalen]].|Home i moço griegos pratican [[sexo antercrural]]. [[Grécia antiga]], 550-525 a.C.||}} A partir de la segunda metade de l seclo XIII, la muorte era la puniçon mais quemun pa l'homossexualidade masculina na maior parte de la Ouropa.<ref>{{citar libro | first = Lester R. | last = Kurtç | url =http://books.gogle .com/books?id=TG2kN033mDkC&pg=PA140&dq&hl=en#b=onepage&q=&f=false |title=Ancyclopedie of biolence, peace, & cunflit | publisher = Academic Press | date = 1999 | page = 140 | isbn = 012227010X}}</ref> Cul [[Renacimiento]], cidades ricas ne l norte de la [[Eitália]], an particular [[Florença]] i [[Veneza]], éran coincidas pula sue prática generalizada de l'amor antre pessonas de l mesmo sexo, praticado por ua parte cunsidrable de la populaçon masculina i custruído al longo de l padron clássico stético de la [[Grécia Antiga|Grécia]] i [[Roma Antiga|Roma]].<ref>Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5</ref><ref>Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1</ref> Antigamente coincida por nomes cumo "amor biril", "sodomie", "pecado nefando", "uranismo" ó "terceiro sexo", solo an 1869, na [[Almanha]], l'amor antre pessonas de l mesmo sexo recebiu l nome científico de "homossexualismo". L médico, sou criador, que serie el própio homossexual, bisaba apersentar l'atraçon pul mesmo sexo cumo inata, antoce natural i nun adquirida, para assi afastar la culpa por sue prática. Tal antençon le baliu la simpatie de l mundo científico [[progressista]] de la época. Na berdade, l tiro saliu pula culatra, pus l cunceito científico fui anglobado pula [[psiquiatria]]. Cun esso, l'amor antre pessonas de l mesmo sexo deixou de ser matéria de [[pecado]] para tornar-se malina, i antoce passible de tratamientos. Sue cundenaçon trasferiu-se de la sfera de la [[religion]] pa la [[ciéncia]], de modo que ls [[padres]] fúrun sustituídos puls [[médicos]] cumo sous algozes.<ref>Cf. HOMOSSEXUALIDADE: UMA HISTÓRIA, de Colin Spencer, Ed. Record, R. Janeiro, 1996, p.274</ref> === Oceania === An muitas sociadades de la [[Melanésia]], specialmente an [[Papua-Nuoba Guiné]], las relaçones de l mesmo sexo éran parte antegrante de la cultura até meados de l [[seclo XX|seclo passado]]. An muitas culturas tradecionales de la Melanésia un nino na pré-puberdade formarie un casal cun un adolescente mais bielho, que se tornarie sou mentor i qu'eirie "anseminá-lo" (oural, anal, ó topicamente, dependendo de a tribo) al longo de bários anhos para que l mais moço tamien atingisse la [[puberdade]]. Muitas sociadades de la Melanésia, inda assi, tornórun-se hostis para culas relaçones antre pessonas de l mesmo sexo zde l'antroduçon de l [[cristandade]] puls [[missionairo]]s [[ouropeus]].<ref name=melanesie>{{citation |title=Ritualized Homosexuality in Melanesie |first=Gilbert H. |last=Heirdt |year=1984 |publisher=University of California Press |isbn=0520080963 |pages=128–136}}</ref> == Sexualidade i eidantidade de género == === Etiologie === La [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]], la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] i la [[Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales]], an 2006, declarórun: {{quotation|Atualmente, nun hai cunsenso científico subre ls fatores specíficos que lieban un andibíduo a tornar-se heiterossexual, homossexual ó bissexual, ancluindo possibles eifeitos biológicos, psicológicos ó sociales de l'ourientaçon sexual de ls pais. Inda assi, las eibidéncias çponibles andican que la grande maiorie de las lésbicas i adultos homossexuales fúrun criados por pais heiterossexuales i que la grande maiorie de las ninos criadas por pais gays i lésbicas crecen cumo heiterossexuales.|<ref name=amici />}} L ''[[Royal College of Psychiatrists]]'', an 2007, afirmou: {{quotation|Anque quaije un seclo de speculaçon psicanalítica i psicológica, nun hai nanhue eibidéncia sustantiba para apoiar la sugeston de que la natureza de la criaçon de ls filhos ó que las purmeiras spriéncias de l'anfáncia zampenhan qualquiera papel na formaçon de l'ourientaçon fundamental dua pessona heiterossexual ó homossexual. Parece que l'ourientaçon sexual ye de natureza biológica, detreminada por ua cumplexa anteraçon de fatores genéticos i de l'ambiente uterino precoce. L'ourientaçon sexual nun ye, antoce, ua scolha.|<ref name="rcp2007"/>}} La [[Academie Amaricana de Pediatria]] afirmou, an [[Pediatria]], an 2004: {{quotation|L'ourientaçon sexual, probabelmente nun ye detreminada por solo un fator, mas por ua cumbinaçon d'anfluéncias genéticas, hormonales i ambientales. Nas radadeiras décadas, las teories baseadas ne l fator biológico ténen sido faborecidas por specialistas. Inda cuntina habendo cuntrobérsia i ancerteza quanto a la génese de la dibersidade de las ourientaçones sexuales houmanas, nun hai nanhue eibidéncia científica de que pais anormales, abuso sexual ó qualquiera outro eibento adberso de la bida anfluencien l'ourientaçon sexual. L coincimiento atual sugere que l'ourientaçon sexual normalmente ye stablecida durante l'anfáncia.|<ref name="rcp2007"/><ref name="pediatrics2004">Pediatrics: [http://aappolicy.aappublicationes.org/cgi/cuntent/full/pediatrics;113/6/1827 Sexual Ourientation and Adolescents]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Relatório Clínico de la [[Academie Amaricana de Pediatria]]. Vesitado an 8-12-2009.</ref><ref name="perrin2002">{{Citar libro | outor = Perrin, I. C. | títalo = Sexual Ourientation in Child and Adolescent Heialth Care | eiditora = Kluwer Academic/Plenun Publishers | anho = 2002 | local = Nuoba York }}</ref>}} {{Sexualidade}} La [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] afirma que "hai probabelmente muitas rezones pa la formaçon de l'ourientaçon sexual dua pessona i las rezones puoden ser defrentes para pessonas defrentes" i diç que l'ourientaçon sexual de la maiorie de las pessonas ye detreminada nua eidade precoce.<ref name=apahelp /> La pesquisa subre cumo l'ourientaçon sexual an homes puode ser detreminada por fatores genéticos ó outros fatores pré-natales zampenha un papel ne l debate político i social subre l'homossexualidade i tamien liebanta miedos subre [[ampresson genética]] i testes pré-natales.<ref name=chicagotribune>{{citation |url=http://articles.chicagotribune .com/2007-08-12/news/0708110702_1_genetic-code-sexual-behabior-gay-brothers |title=Study of gay brothers may find clues about sexuality |first=Robert |last=Mitchun |periodical=[[Chicago Tribune]] |date=12 d'agosto de 2007 |acessdate=4-5-2007 }}{{Lhigaçon einatiba|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L porsor Michael King afirma: "La cuncluson de ls cientistas que pesquisórun las ouriges i la stabelidade de l'ourientaçon sexual ye qu'essa ye ua caratelística houmana que se forma ne l'ampeço de la bida i ye resistente la mudanças. Eibidéncias científicas subre las ouriges de l'homossexualidade son cunsidradas relebantes pa l debate teológico i social porque prejudican las afirmaçones de que l'ourientaçon sexual ye ua scolha."<ref>{{Citar web|url=http://www.churchtimes.co.uk/cuntent.asp?id=60752 |títalo=How much is known about the ourigines of homosexuality? |publicado=Church Eiquipas |data=16 de nobembre de 2007 |acessodata=24-8-2010}}</ref> "Bissexualidade inata" (ó predisposiçon pa la [[bissexualidade]]) ye un termo antroduzido por [[Sigmund Freud]], baseado ne l trabalho de sou colega [[Wilheln Fliess]], que spone que todos ls seres houmanos nacen bissexuales, mas atrabeç de l zambolbimiento psicológico, qu'anclui tanto fatores sternos quanto anternos tornan-se [[Monossexualidade|monossexuales]], anquanto la bissexualidade permanece an stado latente.<ref>{{citar web|url=http://www.scribd .com/doc/25628190/Freud-%C2%ABAutobiografie-Anteletual%C2%BB|outor=António Rego Chabes|títalo=Freud («Outobiografie Anteletual»)|acessodata=4-12-2010}}</ref> Ls outores dun studo de 2008 afirmórun que "nun hai eibidéncias cunsidrables de que l'ourientaçon sexual houmana seia geneticamente anfluenciada, de modo que nun se sabe cumo l'homossexualidade, que tende a diminuir l sucesso reprodutibo, ye mantida na populaçon nua frequéncia relatibamente alta". Supone-se que "anquanto ls genes que predisponen a l'homossexualidade reduzen l sucesso reprodutibo de ls homossexuales, puoden cunferir algua bantaige an heiterossexuales que séian sous portadores". Sous resultados sugeriran que "ls genes que predisponen a l'homossexualidade puoden cunferir ua bantaige d'acasalamiento an heiterossexuales, l que poderie ajudar a splicar l'eiboluçon i manutençon de l'homossexualidade na populaçon".<ref>Zietsch eit al. (2008)</ref> Un studo de [[2009]] sugeriu tamien un oumiento seneficatibo de la [[fecundidade]] nas fémeas aparentadas culas pessonas homossexuales a partir de la linha materna (mas nun naqueilhas aparentadas a partir de la linha paterna).<ref>{{citar periódico|title=New Eibidence of Genetic Fators Anfluencing Sexual Ourientation in Men: Female Fecundity Ancrease in the Maternal Line |outhor=Iemmola, Francesca and Camperio Ciani, Andrea|journal=Archibes of Sexual Behabior|publisher=Springer Netherlands|year=2009|belume=38}}</ref> Garcia-Falgueras i Swaab afirmórun ne l resumo de sou studo de 2010: "L cérebro fetal zambolbe-se durante l período antra-uterino na direçon masculina por meio dua açon direta de la [[coberteirasterona]] subre las células nerbosas an zambolbimiento ó na direçon femenina por meio de l'auséncia desta óndia de [[hormónio]]. Desta forma, nuossa eidantidade de género (la cumbiçon de pertencer al sexo masculino ó femenino) i l'ourientaçon sexual son porgramadas ó ourganizadas an nuossas struturas cerebrales quando stamos inda ne l [[útero]]. Nun hai nanhue andicaçon de que l'ambiente social passado l nacimiento tenga algun eifeito subre l'eidantidade de género ó subre l'ourientaçon sexual".<ref>{{citar periódico|outhor=Garcia-Falgueras La, Swaab DF |title=Sexual Hormones and the Brain: An Essential Alliance fur Sexual Eidantity and Sexual Ourientation |journal=Andocrine Debelopment |belume=17 |issue= |pages=22–35 |year=2010 |pmid=19955753 |doi=10.1159/000262525 |quote=There is ne l'andication that social ambironment after birth has an effet on gender eidantity or sexual ourientation.}}</ref> ==== Terapie de reorientaçon sexual ==== {{Artigo percipal|Terapie de reorientaçon sexual}} {{Bertambén|Ex-gay|Ex-ex-gay}} Nun eisiste qualquiera studo cun rigor científico para cuncluir se las chamadas [[Terapie de reorientaçon sexual|terapies de reorientaçon sexual]] funcionan para mudar la [[ourientaçon sexual]] dua pessona. Essas "terapies" ténen sido cuntrobersas debido a las tensones antre las ourganizaçones cun base relegiosa que las rializan i las ourganizaçones profissionales, científicas i de [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos LGB]]. L cunsenso de longa data de las ciéncias cumportamentales i sociales i de las profissones de salude i salude mental ye de que l'homossexualidade, por si solo, ye ua bariaçon normal i positiba de la [[sexualidade]] houmana.<ref name="apa2009">Amarican Psychological Association: [http://www.apa.org/about/gobernance/council/policy/sexual-ourientation.aspx Resolution on Appropiate Affirmatibe Respunses to Sexual Ourientation Çtress and Change Efforts]</ref> La [[Associaçon Amaricana de Psicologie]], afirma que la maiorie de las pessonas "ténen pouco ó nanhun senso de scolha subre sue ourientaçon sexual".<ref name="answers">{{Citar web |url=http://www.apa.org/topics/sexuality/ourientation.aspx |títalo=Answers to Your Questiones About Sexual Ourientation and Homosexuality |acessodata=26-5-2008 |publicado=[[Associaçon Amaricana de Psicologie]]}}</ref> Alguns andibíduos i grupos ténen promobido l'eideia de que l'homossexualidade ye un sintoma de defeitos sprituales, de zambolbimiento ó de falhas morales i ténen argumentado que ls sfuorços para mudar l'ourientaçon sexual, ancluindo la [[psicoterapie]] i ls sfuorços relegiosos, poderien altarar ls sentimientos i cumportamientos homossexuales. Muitos desses andibíduos i grupos stan ancorporados drento dun cuntesto mais amplo de mobimientos políticos relegiosos [[Cunserbadorismo|cunserbadores]] qu'apoian la [[stigma]]tizaçon de l'homossexualidade por motibos políticos ó relegiosos.<ref name="apa2009" /> Nanhue ourganizaçon de profissionales de salude mental apoia sfuorços para mudar l'ourientaçon sexual i praticamente todas eilhas adotórun declaraçones políticas adbertindo profissionales i l público subre ls tratamientos que se proponen a mudar l'ourientaçon sexual. Estas ancluen la Associaçon Amaricana de Psiquiatria, Associaçon Amaricana de Psicologie, Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales de ls Stados Ounidos, Associaçon Amaricana de Acunselhamiento, l ''Royal College of Psychiatrists'',<ref name="BBC Brasil">{{citar web|url=http://www.bbc.co.uk/pertuese/noticias/2009/03/090326_terapiahomossexual_fp.shtml|outor=BBC Brasil|outorlink=BBC Brasil|títalo=Terapeutas ouferecen 'tratamiento' para gays, diç studo|acessodata=2-12-2010}}</ref> Sociadade Australiana de Psicologie<ref name="aps">Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publicationes/tip_shets/ourientation/ Sexual ourientation and homosexuality]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i l [[Cunseilho Federal de Psicologie de l Brasil]].<ref name="Correio brazeliense"/> La Associaçon Amaricana de Psicologie i l ''Royal College of Psychiatrists'' spressórun que las posiçones defendidas por grupos cumo l [[National Association fur Research & Therapy of Homosexuality|NARTH]] nun son apoiadas pula [[ciéncia]] i crian un ambiente ne l qual l [[preconceito]] i la [[çcriminaçon]] puoden florescer.<ref name="BBC Brasil"/><ref name="apaexgay2">{{Citar web|url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |títalo=Statement of the Amarican Psychological Association |acessodata=24-8-2010}}</ref> La [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] "ancentiba ls profissionales de salude mental l'eibitáren zbirtuar l'eficácia de ls sfuorços de mudança d'ourientaçon sexual promobendo ó prometendo mudar l'ourientaçon sexual al prestáren assisténcia als andibíduos angustiados por cunta própia ó por outras pessonas quanto la sue ourientaçon sexual i cunclui que ls benefícios relatados puls partecipantes ne ls sfuorços de mudança d'ourientaçon sexual puoden ser oubtidos atrabeç d'abordaiges que nun tentan mudar l'ourientaçon sexual".<ref name="apa2009"/> === Eidantidade sexual === {{Artigo percipal|Eidantidade sexual}} {{Bertambén|Salir de l'armairo}} [[Fexeiro:Angle Castro-Market.jpg|thumb|La [[bandeira cinta de la bielha]] ne l bairro [[Castro (San Francisco)|The Castro]] an [[San Francisco (Califórnia)|San Francisco]], [[Califórnia]], famoso pula predomináncia de moradores [[homossexuales]]. La bandeira, un simblo de l mobimiento [[LGBT]], fui criada na cidade.]] Muitas pessonas que se senten atraídas por nembros de l sou própio sexo spurmentan un porcesso chamado de "[[salir de l'armairo|salida de l'armairo]]" an algun momiento de sues bidas. Ye la prática de rebelar publicamente l'ourientaçon sexual dua pessona "anrustida".<ref name=glbtqouting>{{citation |last=Neumann |first=Caryn I |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/outing.html |title=Outing |year=2004 |periodical=[[glbtq .com]] }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ne ls mais moços, ye mais quemun eilha ser noticiada als fameliares i/ó amigos i tamien acuntece celebridades i pessonas públicas rebeláren-se publicamente subre sues ourientaçones sexuales.<ref name=biasfreusage>{{citation |title=The Ditionary of Bias-Fre Usage: La Guide to Nondiscriminatory Language |last=Maggio |first=Rosalie |year=1991 |publisher=Oryx Press |isbn=0897746538 |page=208}}</ref><ref name=statesmanouting>{{citation |url=http://www.newstatesman .com/life-and-society/2007/04/houman-rights-gay-outing-outed |title=Outing hypocrites is justified |first=Peter |last=Tatchell |date=23 d'abril de 2007 |acessdate=4-5-2007 |periodical=[[The New Statesman]] }}{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Giralmente, la "salida de l'armairo" ye çcrita an trés fases: la purmeira, ye la fase de "coincer la si mesmo", an que la pessona stá abierta i decidida a bibenciar relaçones cun pessonas de l mesmo sexo (chamada de "salida/decison anterior"); la segunda ambolbe la decison própia de se rebelar pa ls outros, cumo pa la família, amigos i/ó colegas, etc.; la terceira fase refire-se la rialmente se ambolber cun ua pessona de l mesmo sexo i muitas bezes bibir abiertamente cumo ua pessona LGBT.<ref name=hrcontinuun>{{citation |acessdate=2007-05-04 |url=http://deb.hrc.org/issues/3333.htn |archibeurl=http://web.archibe.org/web/20071102101657/http://deb.hrc.org/issues/3333.htn |archibedate=2007-11-02 |periodical=[[Houman Rights Campaign]] |title=The Coming Out Cuntinun }}{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Eidantidade de género === Ls purmeiros outores que screbian subre homossexualidade giralmente antendian qu'eilha era antrinsecamente ligada al própio sexo de l sujeito. Por eisemplo, pensaba-se qu'ua pessona cun un típico cuorpo femenino atraída por pessonas de l mesmo sexo i cuorpo femenino, tenerien atributos masculinos, i al alrobés.<ref name="mintonhl">Minton, H. L. (1986). ''Feminenity in men and masculenity in women: Amarican psychiatry and psychology portray homosexuality in the 1930s'', [[Journal of Homosexuality]], 13(1), 1–21.</ref><ref name="terryj">Terry, J. (1999). ''An Amarican ousession: Science, medicine, and homosexuality in modern society.'' Chicago: University of Chicago Press</ref> Esse antendimiento fui cumpartilhado pula maiorie de ls teóricos amportantes de l'homossexualidade a partir de fines de l [[seclo XIX]] até ampeços de l [[seclo XX]], cumo [[Karl Heinrich Ulrichs]], [[Richard bon Krafft-Ebing]], [[Magnus Hirschfeld]], [[Habelock Eillis]], [[Carl Jung]] i [[Sigmund Freud]].<ref name="mintonhl" /><ref name="terryj" /> Inda assi, esse antendimiento de l'homossexualidade cumo amberson sexual fui cuntestado ne l momiento, i durante la segunda metade de l [[seclo XX]], l'eidantidade sexual passou a ser cada beç mais bisto cumo un fenómeno çtinto d'ourientaçon sexual.<ref>{{citar periódico | doi = 10.1300/J159b05n02_33 | last1 = Vassi | first1 = M. | year = 2005 | title = Beyond bisexuality| journal = Journal of Bisexuality | belume = 5 | issue = 2| pages = 283–290 }}</ref><ref>Martin, M. Kay & Borhies, B. (1975). ''Supernumerary Sexes: Chater 4 of Female of the Species''. (Columbia University Press, New York): 23.</ref> {{dreitoslgbt}} Andibíduos [[trasgénero]] i [[cisgénero]]s puoden ser atraídos por homes, mulhieres ó ambos, ambora la prebaléncia de defrentes ourientaçones sexuales ye bastante defrente nas dues populaçones (ber [[mulhier trasexual]]). Un andibíduo homossexual, heiterossexual ó bissexual puode ser masculino, femenino ó [[andrógino]], i, para alhá desso, muitos nembros i simpatizantes de las quemunidades gays i lésbicas bénen agora l "sexo-cunformes heiterossexual" i "género nun cunformes homossexual" cumo ls stereótipos negatibos. Inda assi, studos rializados por [[J. Michael Beiley]] i [[K.J. Zucker]] rebelórun que la maiorie de ls relatórios gays i lésbicos an género reportan un "nó-género" durante sous anhos d'anfáncia.<ref>Beiley, J.M., Zucker, K.J. (1995), ''Childhod sex-typed behabior and sexual ourientation: la cuncetual analysis and quantitatibe rebiew.'' Debelopmental Psychology 31(1):43</ref> [[Richard C. Friedman]], an sou ''Homossexualidade Masculina'' publicado an 1990, scrito a partir dua perspetiba [[Psicanálise|psicanalítica]], argumenta que l zeio sexual ampeça mais tarde de l que ls scritos de Sigmund Freud andica, nun na anfáncia, mas antre las eidades de 5 i 10 anhos i nun ye focado nua figura de la mai, mas de ls pares.<ref>{{citar libro|last=Friedman|first=Richard C.|title=Male Homosexuality |url=http://books.gogle .com/books?id=molFuFC_ap8C&dq=Sexual%2BOrientation%2Band%2BPsychoanalysis:%C2%A0Sexual%2BScience%2Band%2BClenical%2BPratice|publisher=Yale University Press|location=New Haben|year=1990|page=312|isbn=0300047452|acessdate=16-4-2009}}</ref> Cumo cunsequéncia, raciocina, ls homossexuales nun son anormales, ua beç que nunca fúrun sexualmente atraídos por sues mais.<ref>{{Citar web|url=http://www.nytimes .com/1998/12/12/arts/on-gay-issue-psychoanalysis-treats-itself.html?sec=&spon=&pagewanted=print|títalo = On Gay Issue, Psychoanalysis Treats Itself|obra = [[The New York Eiquipas]]|acessodata = 16-4-2009|outor = Gode, Erica}}</ref> === Custruto social === {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Custruto social|Quer theory}} Nas culturas oucidentales an giral, l termo ''homossexual'' ye ousado para abranger to ua postura, atitude i eidantidade social. An outras culturas, rótulos ''homossexualidade'' i ''heiterossexuales'' nun anfatizan ua eidantidade social cumo un to ó andican afeliaçon de la quemunidade cun base na ourientaçon sexual.<ref>Zachary Gren and Michael J. Stiers. ''Multiculturalisn and Group Therapy in the United States: La Social Custrutionist Perspetibe''. Springer Netherlands 2002. Páiginas 233–246.</ref> Na berdade, ciertos studiosos, cumo [[David Gren]], ténen afirmado que l'homossexualidade ye ua custruçon social moderna oucidental, i cumo tal nun poderie ser outelizada ne l cuntesto de sociadades nó-oucidentales la sexualidade de l macho-macho, nin ne l Oucidente pré-moderno.<ref>{{citar libro|title=Cartographies of Zeire: Male-male Sexuality in Japanese Çcourse, 1600–1950|year=1999|outhor=Pflugfelder, Griegory|publisher=University of California Press|isbn=0520209095}}</ref> === Relaçones i romance homossexuales === [[Fexeiro:0277 - Partecipanti al Bologna Pride 2012 - Foto Giobanni Dall'Orto, 9 giugno 2012.jpg|thumb|[[Namoro|Namorados]] an [[Bolonha]], [[Eitália]]]] Pessonas cun ourientaçon homossexual puoden spressar la sue sexualidade, ternura i afetebidade de dibersas maneiras, i puoden ó nun spressar esso an sous [[Cumportamiento sexual|cumportamientos sexuales]].<ref name="apahelp2">{{citation |url=http://www.apa.org/heilpcenter/sexual-ourientation.aspx |title=Sexual Ourientation, Homosexuality,and Bisexuality |periodical=[[Amarican Psychological Association|APA]]HeilpCenter.org |acessdate=2010-03-30}}</ref> Alguns ténen relaçones sexuales predominantemente cun pessonas de sue própia eidantidade de género, outro sexo, relacionamientos bissexuales i puoden até ser [[celibatairo]]s.<ref name="apahelp2" /> Pesquisas recentes andican que muitas lésbicas i gays zeian, i cunseguen, cumprometidos i duradouros relacionamientos: dados andican qu'antre 40% i 60% de gays i antre 45% i 80% de lésbicas stan atualmente ambolbidos nun relacionamiento romántico.<ref name=WhatIsNature>[http://www.apa.org/topics/sexuality/andex.aspx#whatisnature What is Nature]. Páigina besitada an 4 de dezembre de 2010.</ref> Ls dados de la pesquisa tamien andican qu'antre 18% i 28% de ls casales gays i antre 8% i 21% de ls casales lésbicos ne ls [[Stados Ounidos]] bibiran juntos dieç anhos ó mais.<ref name=WhatIsNature /> Ls studos spusírun que casales de pessonas de l mesmo sexo i casales de sexos oupostos puoden ser eiquibalentes an tenermos de sastifaçon i cumprometimiento ne ls relacionamientos amorosos,<ref>{{Citar web|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-eilo011708.php |títalo=Relationship Sastifation and Commitment |publicado=Eurekalert.org |data=22 de janeiro de 2008 |acessodata=24-8-2010}}</ref><ref name=Duffy>{{citar periódico|title=Sastifation and commitment in homosexual and heiterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|year=1985|first=S.M/|last=Duffy|coauthors=C.I. Rusbult|belume=12|issue=2|pages=1–23|url=http://www.labmeting .com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-sastifation-and-commitment-in-homosexual-and-heiterosexual-relationships|acessdate=29-7-2009}}</ref> que l'eidade i l sexo son mais cunfiables de l que l'ourientaçon sexual cumo un preditor de sastifaçon i cumpromisso dun relacionamiento romántico,<ref name=Duffy/> i que las spetatibas i/ó eidealizaçones acerca de ls relacionamientos románticos son cumparables i mui semelhantes antre pessonas heiterossexuales i homossexuales.<ref name=Bacman>{{citar periódico|title=Spetationes of romantic relationships: La cumparison betwen homosexual and heiterosexual men with regard to Baxter's criterie|journal=Social Behabior and Personality|year=1999|first=Bacman|last=Charlotte|coauthors=Per Folkesson, Torsten Norlander|url=http://findarticles .com/p/articles/mi_qa3852/is_199901/ai_n8845504/pg_7/?tag=cuntent;col1|acessdate=2009-07-29}}</ref> == Práticas homossexuales == {{Beija|Sexologie}} === Homossexuales homes === {{Beija|Homes que fázen sexo cun homes}} [[Fexeiro:Men kissing1.jpg|thumb|squierda| dous homes que se beisan; ls beisos homossexuales nun possuen aspetos que ls defrencien de ls beisos heiterossexuales.]] Sexólogos ténen scrito que, al cuntrairo de l que se pensa, la forma mais quemun dun home homossexual liebar outro al [[orgasmo]] nun ye atrabeç de l [[sexo anal]], mas percipalmente de la [[felaçon]] i de la [[masturbaçon]] (i hai zacordo antre ls pesquisadores quanto la qual de las dues purmeiras tenerie maior ancidéncia).<ref name="aldodoisdoistres">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.223.</ref> Pesquisadores tamien atestan qu'un de ls atos mais quemuns de l sexo homossexual serie l de sfregar ls [[Uorgon genital|uorgones genitales]] antre las coixas de l'outro ([[Sexo nun penetratibo|coito anterfemoral]]) ó d'ancuontro l'outras partes (''fritaçon'' ó ''friçon'', ambora muitos outores reserben esse termo a las práticas homossexuales antre mulhieres).<ref name="aldodoisdoistres" /> Inda assi, l sexo anal inda ye de ls mais praticados puls homossexuales homes.<ref>Gabriel Rotello, ''Cumportamiento sexual i SIDA: la cultura gay an trasformaçon '', Eidicoes GLS, 1998, p.59 i 99. ISBN 85-86755-04-4</ref> Na treminologie de práticas homossexuales masculinas, tamien son quemuns ls tenermos ''atibo'' i ''passibo''—l purmeiro correspondente al home que rializa la [[penetraçon]] i l segundo correspondente al home que ye penetrado.<ref name="aldodoisdoistres" /> Ne l'ampeço de ls studos de [[sexologie]], ambos ls tenermos dórun borda la muitas cunfusones antre outores; porque passou-se an percípio a chamar-se ''atibo'' l'home que fazerie l "papel" d'home nua relaçon homossexual, anquanto ''passibo'' serie aquel que fazerie l papel de "mulhier"; ambora essa associaçon se preserbe na mentalidade popular, nun ye mais ousada na psicologie i ls studiosos modernos antenden que, an ámbito de cumplexidade, muitas bezes un parceiro homossexual puode zampenhar sexualmente ambos ls "papéis", sendo atibo i passibo, i que nua relaçon sexual que se stende la nible amoroso i afetibo, muitas bezes l ''passibo'' tamien puode dominar i liderar l'outro cumo qualquiera outra relaçon houmana.<ref>Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.223-224.</ref> An studos de la [[década de 1980]] custatou-se qu'haberie mais ''atibos'' que ''passibos''.<ref name="aldopereiradoisdoisquatro">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.224.</ref> L'alta sensibelidade naturalmente erótica ne l [[culo]] de qualquiera ser houmano faç cun que ls sexólogos afirmen que nun hai dados que justifiquen que ls homossexuales oubténen mais prazer sexual que ls heiterossexuales, ambora ciertos heiterossexuales rejeiten l sexo anal por rezones de stética (associaçon la [[feze]]s).<ref name="aldopereiradoisdoisquatro" /> [[Fexeiro:Two of then - Foto Giobanni Dall'Orto18-08-2002.jpg|thumb|Ls homossexuales apersentan caratelísticas an relaçon al sexo semelhantes a las de ls heiterossexuales, cumo [[fetiche]]s i fantasias románticas.]] Heiterossexuales homes, screben ls sexólogos, muitas bezes nun permiten que sues parceiras sexuales mulhieres stimulen ó mesmo penetren sou culo porque esso les cunferirie ua "femenelidade" ó conotaçon homossexual, ambora ls outores cunfirmen an pesquisas que ls ''passibos'' homossexuales nin siempre son afeminados.<ref name="aldopereiradoisdoisquatro" /> De fato, sexólogos ténen scrito que tales noçones son stereótipos ligados al [[machismo]] qu'ancide nas relaçones heiterossexuales; i que muitas bezes l ''passibo'' "puode ser l mais 'másclo' de ls dous, an aparéncia física, maneiras i personalidade."<ref name="aldodoisdoiscinco">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 225.</ref> Dados de pesquisa andican que pul menos metade de ls homossexuales zampenha usualmente ls dous papéis durante un ancuontro i, al to, cerca de trés dentre cada quatro homossexuales ténen spriéncia tanto de l papel ''passibo'' quanto de l ''atibo''.<ref name="aldodoisdoiscinco" /> Antre outras práticas homossexuales stá la [[anilíngua]] i la [[cunilíngua]], tamien praticadas por heiterossexuales, para alhá de todas las outras questumeiramente coincidas; i l ''[[Fisting|fistfucking]]'' que, ambora seia mais ralo, i muitas bezes seia associado la pessonas qu'adíren al [[sadomasoquismo]], quaije nun ye ancontrado antre ls heiterossexuales.<ref name="aldodoisdoiscinco" /> Para alhá desso, ls homossexuales apersentan caratelísticas an relaçon al sexo mui semelhantes a las de ls heiterossexuales: ténen [[fetiche]]s, muitas bezes falan durante ls atos sexuales, puoden praticar ó nun [[sexo grupal]] (por bezes solamente cun mais un homossexual, la fin de rializáren penetraçon dupla nun ''passibo'' cumo acuntece an práticas heiterossexuales, cula defrença de que neste causo ls dous pénis penetran ne l culo),<ref name="aldopereiradoisdoissetedoisdoisoito">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 227 i 228.</ref> i tamien puoden tener fantasias románticas i/ó sexuales cun celebridades ó coincidos íntemos ó nó.<ref name="aldopereiradoisdoissetedoisdoisoito" /> === Homossexuales mulhieres === {{Artigo percipal|Lésbica}} [[Fexeiro:Gustabe_Courbet_-_Le_Sommeil_(1866),_Paris,_Petit_Palales.jpg|thumb|squierda|''Les Deux Amies'', de [[Gustabe Courbet]] (1866).]] Ls studiosos ténen notado que l [[lesbianismo]] an sou aspeto físico proboca las mais stremadas reaçones: anquanto que moralmente ye por bezes reprobado, la maiorie de ls homes heiterossexuales possuen ua spece de fascínio por dues mulhieres que se beisen i/ó téngan relaçones sexuales.<ref name="aldoumoitocinco">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 185.</ref> Alguns sexólogos screben que, por outro lado, eisiste un segundo tipo d'homes que, feridos por sou "proua masculino", çprezarian las mulhieres que çpensassen l pénis nua relaçon sexual; de fato, nua relaçon sexual antre dues lésbicas, l'erotismo femenino i las caratelísticas físicas de la parceira parécen benir an purmeiro lugar.<ref name="aldoumoitocinco" /> Nun se sabe qual ye la prática sexual preferida de las mulhieres, mas pesquisas afirman que talbeç puoda ser l de papel passibo na [[cunilíngua]], i esso starie associado a la stimulaçon de l [[punto G]] i/ó de l [[clítoris]].<ref name="aldoumoitocinco" /> Por cunta desso, muitas bezes l "[[69 (posiçon sexual)|69]] lésbico" serie çpensado para que solo ua de las parceiras reciba stimulaçon na [[parracha]] puls lábios i léngua de l'outra.<ref name="aldoumoitocinco" /> Outro termo mui ousado quando se scribe subre práticas homossexuales femeninas ye l [[tribadismo]], an que dues parceiras pratiquen ua ''friçon'', ó seia, un ancuontro antre las parrachas d'ambas.<ref name="aldoumoitocinco" /> Dibersos sexólogos ténen scrito que, al cuntrairo de l que se pensa, l prazer sexual nun deriba solamente de las parrachas d'ambas las parceiras, mas percipalmente pul ancuontro antre sues coixas.<ref name="aldoumoitocinco" /> Las práticas homossexuales antre mulhieres tamien ancluen [[penetraçon]], mas cun menor frequéncia;<ref name="aldoumoitoseis">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 186.</ref> inda assi, quando praticada, ye mais quemun que la stimulaçon de l'uorgon genital de la parceira seia rializada manualmente ó, an outros causos, cun un [[dildo]] (pénis artificial), ambora esse seia mais ralo. <ref name="aldoumoitoseis" /> [[Fexeiro:US Naby 111221-N-JP983-008 Fire Cuntrolman 2nd Class Marissa Gaeta, left, assigned to the amphibious dock landing ship USS Oak Hill (LSD 51) kisses.jpg|thumb|Ua oufecial de la [[Marina de ls Stados Ounidos]] beisa sue noiba al zambarcar.]] Ciertos studiosos tamien pretenden pesquisar se l'antresse lésbico por eimitaçones de pénis nun seneficarie ua frustraçon de la falta dun pénis rial; alguns afirman que nun se puode generalizar acerca de todos ls causos de lésbicas, anquanto outros afirman que las qu'outelizan pénis artificiales nun possuen antrisses sexuales ó mesmo afetibos por homes.<ref name="aldoumoitosete">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.187.</ref> Pesquisas rebelan que l'outelizaçon de pénis artificiales serie, pa las lésbicas, ua tentatiba de la busca de "algo mais" assi cumo acuntece cun parceiros heiterossexuales que buscan outras formas de "anriquecer" sues práticas de sexo.<ref name="aldoumoitosete" /> Outras práticas sexuales antre lésbicas, i que son menos quemuns, ancluen l ''[[Fisting|fistfucking]]'', l [[sexo anal]], que ye tenido cumo secundairo nua relaçon lésbica, muitas bezes rializado manualmente ó cun dildos;<ref name="aldoumoitosete" /> i práticas [[Sadomasoquismo|sadomasoquistas]] que, ambora mui ralas, puoden ancluir l'uso de [[chicote]]s i [[flagelaçon]] cumo antre ls heiterossexuales sadomasoquistas.<ref name="aldoumoitoito">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.188.</ref> Outro assunto d'antresse antre studiosos i sexólogos ye saber se las lésbicas possuen atraçon sexual por [[mamilo]]s tanto quanto ls homes heiterossexuales, i la maior parte de ls outores screben que l'antresse ye relatibo mas semelhante.<ref name="aldoumoitoito" /> == Demografie == {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Scala de Kinsey}} [[Fexeiro:Tin Cok 2009 cropped.jpg|thumb|squierda|180px|An outubre de 2014, [[Tin Cok]], l [[Chief Eisecutibe Oufficer|CEO]] de la [[Apple]], tornou-se l purmeiro CEO de la [[Fortune 500]] a assumir-se homossexual publicamente.<ref>{{citar web|url = http://www.nbcnews .com/watch/nightly-news/apple-ex-tin-cok-is-first-fortune-500-to-come-out-las-gay-350111811811|title = Apple's CEO Tin Cok Is First Fortune 500 to Come Out las Gay|publisher = NBC News|date = 31 d'outubre de 2014|acessdate = 6 de nobembre de 2014}}</ref>]] Dados cunfiables quanto al tamanho de la populaçon d'homossexuales son anformaçones baliosas pa la política pública.<ref name=black>"Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Eibidence fron Abailable Systematic Data Sources", Dan Black, Gary Gates, Seth Sanders, Lowell Taylor, Demography, Bol. 37, Ne l. 2 (maio de 2000), pp. 139–154 (abailable on JSTOR).</ref> Por eisemplo, la demografie ajudarie ne l cálclo de ls custos i benefícios de las prestaçones de [[Ounion de fato|parcerie doméstica]], l'ampato de la legalizaçon de la [[Homoparentalidade#Aporfilhaçon homoparental|adoçon por homossexuales]] i l'ampato de la política ''[[Don't Ask, Don't Tell]]'' de las [[Fuorças Armadas de ls Stados Ounidos]].<ref name=black/> Para alhá desso, l coincimiento de l "tamanho de la populaçon homossexual ye ua promessa para ajudar ls cientistas sociales cumprendíren ua ampla gama de questones amportantes, questones subre la natureza giral de las scolhas de l mercado de trabalho, l'acumulaçon de capital houmano, la specializaçon drento de las famílias, çcriminaçon i las decisones subre la localizaçon geográfica."<ref name=black/> Medir la prebaléncia de l'homossexualidade puode apersentar deficuldades.<ref name="liebay"/> La pesquisa debe medir alguas caratelísticas que puoden ó nun ser la defeniçon de [[ourientaçon sexual]]. La classe de las pessonas cun zeios pul mesmo sexo puode ser maior de l que la classe de pessonas que colocan esses zeios an prática, que por sue beç puode ser maior de l que la classe de pessonas que se outo-eidantifican cumo gay/lésbica/bissexual.<ref name=black/> An 1948 i 1953 [[Alfred Kinsey]] relatou que cerca de 46% de ls andibíduos de l sexo masculino tenie "reagido" sexualmente la pessonas d'ambos ls sexos al longo de sue bida adulta i que 37% deilhes tenien tenido pul menos ua spriéncia homossexual.<ref>Sexual Behabior in the Houman Male, p. 656</ref> La metodologie de Kinsey fui criticada.<ref>{{citar periódico|outhor=[[David Leonhardt]]|title=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'|journal=[[The New York Eiquipas]]|date=28 de júlio de 2000}}</ref><ref>{{Citar web|títalo=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915-2000)|url=http://www.swlearning .com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html|acessodata=19-5-2009}} John Tukey criticizes sample procedure</ref> Un studo mais recente tentou eliminar l biés d'amostraige, mas mesmo assi chegou la cunclusones semelhantes.<ref>{{Citar web|títalo=Book Rebiew by Martin Duberman|obra = The Nation | data = 3 de nobembre de 1997|url=http://www.kinseyinstitute.org/publicationes/duberman.html}} Martin Duberman on Gebhart's "cleaning" of data</ref> Las stimatibas de l'ocorréncia de l'homossexualidade sclusiba barian dun la binte por ciento de la populaçon, normalmente cuncluindo qu'hai un pouco mais d'homossexuales masculinos de l que femeninos.<ref name="Billy1993"/><ref name="Binson1995"/><ref name="Fay1989"/><ref name="Johnson1992"/><ref name="Laumann1994"/><ref name="Wellings1994"/><ref name="aftenposten"/><ref name="guardianpoll"/><ref name="McConaghy eit al">McConaghy eit al., 2006</ref><ref name=ACSF>ACSF Ambestigators (1992). SIDA and sexual behabior in France. ''Nature, 360,'' 407–409.</ref><ref name=Bogaert>Bogaert, La. F. (2004). The prebalence of male homosexuality: The effet of fraternal birth ourder and bariation in family size. ''Journal of Theoretical Biology, 230,'' 33–37. [http://www.sciencediret .com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WMD-4CP12C3-2&_user=1069287&_rdoc=1&_fmt=&_ourig=search&_sort=d&biew=c&_act=C000051273&_bersion=1&_urlBersion=0&_userid=1069287&md5=bf01088ebb68ca801a0a08011876fb5d]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=Sell>{{citar periódico |outhor=Sell RL, Wells JA, Wypij D |title=The prebalence of homosexual behabior and attration in the United States, the United Kingdon and France: results of national population-based samples |journal=Arch Sex Behab |belume=24 |issue=3 |pages=235–48 |data=júnio 1995 |pmid=7611844}}</ref><ref>S. Hite, The Hite Report on Male Sexuality, New York, La. Knopf, 1991.</ref><ref>S. S. eit C. L. Janus, The Janus Report on Sexual Behabior, New York, John Wiley & Sonidos, 1993.</ref><ref name="kinseymale">Alfred C. Kinsey, ''Sexual Behabior in the Houman Male'', 1948, ISBN 0-7216-5445-2(l.p.), ISBN 0-253-33412-8(reprint).</ref> Stimatibas de la frequéncia d'atebidade sexual tamien puoden bariar dun paíç para outro. Un studo de 1992 relatou que 6,1% de ls homes ne l [[Reino Ounido]] yá tubo ua spriéncia homossexual, anquanto na [[Fráncia]] l númaro fui de 4,1%.<ref>TERESA L. WAITE, December 8, 1992 "Sexual Behabior Lebels Cumpared in Studies In Britain and France" in the ''New York Eiquipas''[http://query.nytimes .com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Segundo ua pesquisa rializada an 2003, 12% de ls noruegueses yá tenien feito sexo homossexual.<ref name=aftenposten/> D'acuordo cun ua sondaige de 2008, anquanto solo 6% de ls británicos definen sue ourientaçon sexual cumo homossexuales ó bissexuales, mais que l dobro (13%) de ls británicos yá tubírun algua forma de cuntato sexual cun alguien de l mesmo sexo.<ref name=guardianpoll/> [[Fexeiro:San_Paulo_LGBT_Pride_Parade_2014_(14108541924).jpg|thumb|[[Parada de l'ourgulho LGBT de San Paulo|XBIII Parada de l'ourgulho LGBT]] de [[San Paulo (cidade)|San Paulo]], [[Brasil]], an 2014.]] Na [[Nuoba Zelándia]], un studo de 2006 sugeriu que 20% de la populaçon anónima relatou alguns sentimientos homossexuales, sendo qu'alguns deilhes se eidantifican cumo homossexuales. La percentaige de pessonas que se eidantificórun cumo homossexuales fui de 2-3%.<ref name="McConaghy eit al"/> Ne ls [[Stados Ounidos]], d'acuordo cun ua pesquisa rializada pa las eileiçones persidenciales de 2008, 4% de l'eileitorado outoidentificaba-se cumo gay, lésbica ó bissexual, la mesma percentaige de [[2004]].<ref>{{Citar web|títalo=27% of Gay Boters Sided with McCain |publicado=[[The Adbocate]] |data=7 de nobembre de 2008 |url=http://www.adbocate .com/article.aspx?id=41389 |acessodata=8-11-2008}}</ref> An pesquisa rializada ne l [[Brasil]] an 2008 ls dados andican que 10% de ls homes i 5,2% de las mulhieres cun eidade antre 15 i 64 anhos yá tubírun ua relaçon homossexual na bida, totalizando ua média giral de 7,6%.<ref>{{citar web | títalo = MS dibulga retrato de l cumportamiento sexual de l brasileiro | url = http://portal.saude.gob.br/portal/aplicacoes/noticias/default.cfn?pg=dspDetalheNoticia&id_area=124&CO_NOTICIA=10326 |data= 18-6-2009 | publicado = Portal de la Salude | acessodata = 20-6-2009}}</ref> Ne l mesmo studo, antre la populaçon mais moço, cun eidade antre 15 i 24 anhos la média ancontrada fui de 8,7% anquanto antre la populaçon mais idosa, cun eidade de 50 a 64 anhos, la média oubtida fui de 5,6%.<ref>{{citar web | títalo = Moços ténen cumportamiento sexual mais siguro | url = http://portal.saude.gob.br/portal/aplicacoes/noticias/default.cfn?pg=dspDetalheNoticia&id_area=1450&CO_NOTICIA=10328 |data= 18/06/2009 | publicado = Portal de la Salude | acessodata = 2009-06-20}}</ref> Anque desse iten specífico de la pesquisa ser bastante genérico, questionando solo se l'antrebistado tubo al menos ua "Relaçon sexual cun pessona de l mesmo sexo na bida", l cuntreste antre las médies oubtidas por faixa etária mostran que ls brasileiros stan a relacionar-se mais de forma homossexual i criando nuobos grupos LGBT de l que ne l passado.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=CR4bAAAAYAAJ&q=brasileiros+homossexuales+de l+que+ne l+passado&dq=brasileiros+homossexuales+de l+que+ne l+passado&hl=t-BR&ei=XZr6TJapFY-t8Ab3q5ScCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=9&bed=0CFIQ6AEwCA|outor=Edward John Batista de las Niebes Macrae|títalo=La Custruçon de la Eigualdade|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> == Homossexualidade i ciéncia == === Biogenética === L neurobiólogo Roger Gorski, de la [[Ounibersidade de la Califórnia]], EUA, fizo spriéncias an laboratórios cun ratos cujas fémeas prenhas recebírun [[coberteirasterona]] - l [[hormónio]] sexual masculino - inda an fase [[Útero|antra-uterina]]. Ouserbou que, zde la purmeira fase de la bida, ls filhotes de l sexo femenino mostrában cumportamientos masculinos, cumo gustos, brincadeiras mais agressibas para alhá de sentiren-se mais atraídas por fémeas.<ref>{{Citar jornal | títalo=Sexual sperience anterats with steroid sposure to shape the partner preferences of rats. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?cmd=Retriebe&db=PubMed&list_uids=12367568 | eiditora=Horn Behab. | belume=42 | numero=2 | data=set 2002| paginas=148 i seguintes.| pmid=12367568 | outor=Wodson JC, Balleine BW, Gorski RA | acessodata=2007-11-11}}</ref> L studo, assi i todo, nun fui cunclusibo pus ls filhotes de l sexo masculino cujas fémeas progenitoras recebírun hormónios femeninos ([[stradiol]] i [[progesterona]]) nó zambolbírun seneficatibas caratelísticas femeninas.<ref>{{Citar jornal | títalo=Sexual sperience anterats with steroid sposure to shape the partner preferences of rats. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?cmd=Retriebe&db=PubMed&list_uids=12367568 | eiditora=Horn Behab. | belume=42 | numero=2 | data=set 2002| paginas=148 até 157. | pmid=12367568 | outor=Wodson JC, Balleine BW, Gorski RA | acessodata=11-11-2007}}</ref> Ne l galho de la ciéncia de la [[genética]] bários studos ténen sido rializados ne l sentido d'ambestigar ouriges heireditárias pa l'homossexualidade. Un de ls studos mais coincidos nesse sentido tenta stablecer ua correlaçon antre l'homossexualidade masculina cul gene Xq28.<ref>{{Citar jornal | títalo=La linkage betwen DNA markers on the X chromosome and male sexual ourientation. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?db=PubMed&cmd=search&tern=8332896&dot=b | eiditora=Science | data=jul 1993| belume=261 | numero=5119 | paginas=321-7 | pmid=8332896 | outor= Hamer DH, Hu S, Magnuson BL, Hu N, Pattatuci AM | acessodata =11-11-2007}}</ref> Ye efetibamente ua tese que coloca l'homossexualidade nun cumo ua oupçon ó stilo de bida, mas si cumo resultado dua bariaçon genética. Cunsidre-se, assi i todo, qu'eisisten studos que cuntradizen l'anfluéncia de l gene Xq28 para splicar l'homossexualidade.<ref>{{Citar jornal | títalo=Male homosexuality: absence of linkage to microsatellite markers at Xq28. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?Db=pubmed&Cmd=ShowDetailBiew&TermToSearch=10213693&log$=atebity | eiditora=Science | data=abr 1999| belume=284 | numero=5414 | paginas=665-7 | pmid=10213693 | outor=Rice G, Anderson C, Risch N, Ebers G | acessodata =26-1-2009}}</ref> Nun nuobo studo cunduzido pula [[Korea Adbanced Anstitute of Science and Technology|KAIST]] fui possible criar artificialmente l cumportamiento homossexual an ratas fémeas atrabeç dua manipulaçon genética. Nesse studo alguns genes relacionados al eiquilíbrio de l'hormónio [[strogénio]] fúrun antencionalmente suprimidos berificando-se ua preferéncia homossexual statisticamente relebante an relaçon a un grupo de cuntrole, lançando nuobas dúbedas de que l cumportamiento homossexual an [[mamífero]]s puoda tener un fator genético.<ref>{{citar web | títalo=Gene define preferéncia sexual de fémeas de camundongo | url=http://www1.fuolha.uol .com.br/ciencia/764497-gene-define-preferencia-sexual-de-femeas-de-camundongo.shtml | publicado=[[Fuolha online]] |data=9 de júlio de 2010 | acessodata=13-9-2010}}</ref><ref>{{citar jornal | títalo=Male-like sexual behabior of female mouse lacking fucose mutarotase | url=http://www.biomedcentral .com/1471-2156/11/62/abstrat | outor=Dongkyu Park, Dongwok Choi, Junghon Le, Dae-sik Lin i Chankyu Park | jornal=BMC Genetics 2010 | belume=11 | numero=62 |data=7 de júlio de 2010 | acessodata=13-9-2010 | doi=10.1186/1471-2156-11-62}}</ref> La tese de que l'homossexualidade puode tener ouriges genéticas ten sido ousada bien cumo recusada tanto por aqueilhes que cunsidran l'homossexualidade cumo algo negatibo cumo ls que cunsidran algo a defender.<ref>{{Citar web | títalo=Causas de la Homossexualidade | url =http://www.psicologie.org.br/anternacional/pscl38.htn |data=2004 | outor=Drauzio Barella | acessodata=18-12-2007}}</ref> === Psicologie === La [[psicologie]] fui ua de las purmeiras deciplinas a studar l'ourientaçon homossexual cumo un fenómeno çcreto.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=tgTi4SbrzUMC&pg=PA217&dq=psicologie+homossexualidade&hl=t-BR&ei=lJb6TMGbEIKr8Aa864DFCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=4&bed=0CDMQ6AEwAw#b=onepage&q=psicologie%20homossexualidade&f=false|outor=Kimeron N. Hardin|títalo=Outo-Stima para homossexuales|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=kdKejlJPdS4C&pg=PA310&dq=psicologie+homossexualidade&hl=t-BR&ei=lJb6TMGbEIKr8Aa864DFCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=7&bed=0CEIQ6AEwBg |outor=ELI ZARETSKY|títalo=Segredos De la Alma|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Las purmeiras tentatibas de classeficar l'homossexualidade cumo ua malina fúrun feitas pul mobimiento sexólogo ouropeu ne l final de l seclo XIX.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=VGIoTp1mDpoC&pg=PA80&dq=homossexualidade+cumo+doen%C3%A7a+s%C3%A9clo+xix&hl=t-BR&ei=D5b6TLzkFMH68AbMrpiuCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=1&bed=0CCYQ6AEwAA#b=onepage&q=homossexualidade%20como%20doen%C3%A7a%20s%C3%A9clo%20xix&f=false|outor=Luiç Mello|títalo=Nuobas famílias: cunjugalidade homossexual ne l Brasil cuntemporáneo|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=P_BZ3SMOb48C&pg=PA74&dq=homossexualidade+cumo+doen%C3%A7a+s%C3%A9clo+xix&hl=t-BR&ei=D5b6TLzkFMH68AbMrpiuCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=2&bed=0CCsQ6AEwAQ#b=onepage&q=homossexualidade%20como%20doen%C3%A7a%20s%C3%A9clo%20xix&f=false|outor=Ana Marie Galhos Seixas|títalo=SEXUALIDADE FEMININA: HISTORIA, CULTURA, FAMILIA, PERSONALIDADE & PSICODRAMA|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> An 1886 l notable sexólogo [[Richard bon Krafft-Ebing]] listou l'homossexualidade junto cun 200 outros studos de causos de práticas sexuales zbiantes an sue obra defenitiba, ''Psychopathia Sexualis''. Krafft-Ebing propós que l'homossexualidade era causada por ua "amberson [durante l nacimiento] cungénita" ó ua "amberson adquirida".<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=1nAYCbD6x1cC&pg=PA115&dq=Richard+bon+Krafft-Ebing+homossexualidade&hl=t-BR&ei=_5b6TMjmOMqs8AaTrMi7Cw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=1&bed=0CCYQ6AEwAA |outor=James Naylor Gren i Cristina Fino,Cássio Arantes Leite|títalo=Para alhá de l'antruido: l'homossexualidade masculina ne l Brasil de l seclo XX |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=DSJPorohRVMC&pg=PA119&dq=Richard+bon+Krafft-Ebing+homossexualidade&hl=t-BR&ei=_5b6TMjmOMqs8AaTrMi7Cw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=2&bed=0CC0Q6AEwAQ#b=onepage&q=Richard%20bon%20Krafft-Ebing%20homossexualidade&f=false |outor=Richard Miskolci|títalo=Thomas Mann, l'artista mestiço |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=kdKejlJPdS4C&pg=PA334&dq=Richard+bon+Krafft-Ebing+homossexualidade&hl=t-BR&ei=_5b6TMjmOMqs8AaTrMi7Cw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=4&bed=0CDcQ6AEwAw#b=onepage&q=Richard%20bon%20Krafft-Ebing%20homossexualidade&f=false |outor= ELI ZARETSKY|títalo=Segredos De la Alma |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Nas dues radadeiras décadas de l seclo XIX, ua bison defrente ampeçou a predominar ne ls círclos médicos i psiquiátricos, a julgar l cumportamiento, cumo andicatibo dun tipo de pessona cun ua defenida i relatibamente stable na ourientaçon sexual. Ne l final de l seclo XIX i ampeço de l [[seclo XX]], ls modelos patológicos de l'homossexualidade éran padron.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=5AzRL2VzpL4C&pg=PA243&dq=modelos+patol%C3%B3gicos+de la+homossexualidade+padr%C3%A3o+s%C3%A9clo+xx&hl=t-BR&ei=Tpz6TLj9EMK88gaK2oylCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=3&bed=0CDUQ6AEwAg#b=onepage&q&f=false |outor= James Naylor Gren,Ronaldo Trindade,José Fábio Barbosa de la Silba|títalo=Homossexualismo an San Paulo |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=X75Tn1z0hi0C&pg=PA23&dq=modelos+patol%C3%B3gicos+de la+homossexualidade+padr%C3%A3o+s%C3%A9clo+xx&hl=t-BR&ei=Tpz6TLj9EMK88gaK2oylCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=2&bed=0CDAQ6AEwAQ#b=onepage&q&f=false |outor= Anna Paula Uziel|títalo=Homossexualidade i adoçon |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> La [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]], la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] i la [[Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales]] declarórun: {{quotation|An 1952, quando la Associaçon Amaricana de Psiquiatria publicou l sou purmeiro [[Manual Diagnóstico i Statístico de Trastornos Mentales]] (DSM), l'homossexualidade fui ancluída cumo ua desorden. Quaije eimediatamente, inda assi, essa classeficaçon ampeçou a ser submetida al scrutínio crítico nua pesquisa financiada pul [[National Anstitute of Mental Heialth|Anstituto Nacional de Salude Mental]]. Esse studo i la pesquisa susequente falhórun an cunseguir apersentar qualquiera base ampírica ó científica para cunsidrar l'homossexualidade cumo un çtúrbio ó anormalidade, al ambés dua ourientaçon sexual normal i saudable. Cumo resultado dessa pesquisa acumulada, ls profissionales an medecina, salude mental i an ciéncias cumportamentales i sociales chegórun a la cuncluson de qu'era ancorreto classeficar l'homossexualidade cumo ua desorden mental i que la classeficaçon de l DSM refletie pressupostos nun testados cun base an normas sociales prebalentes i ampressones clínicas a partir d'amostras repersentatibas cumpuostas por pacientes que percuran tratamiento i por andibíduos cujo cumportamiento trouxe pa l sistema de justícia criminal. An reconhecimiento de l'eibidéncia científica,<ref>JAMA: Gay Is Okay With APA (Amarican Psychiatric Association); abailable online: http://www.soulforce.org/article/642 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324080417/http://www.soulforce.org/article/642 |date=2010-03-24 }}</ref> la Associaçon Amaricana de Psiquiatria retirou l'homossexualidade de l DSM an 1973, afirmando que "l'homossexualidade an si nun amplica qualquiera prejuízo ne l julgamiento, stabelidade, cunfiabelidade ó capacidades gerales sociales i bocacionales." Depuis dua perfunda rebison de dados científicos, la Associaçon Amaricana de Psicologie adotou la mesma posiçon an 1975, i sortou todos ls profissionales de salude mental "para assumir la liderança an eliminar l stigma de malina mental qu'hai mui ten sido associado cun ourientaçones homossexuales." La Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales adotou ua política similar. Assi sendo, ls profissionales i pesquisadores de salude mental hai mui reconhecírun que ser homossexual nun custitui oustaclo inerente a la liderança dua bida feliç, saudable i pordutiba, i que la grande maiorie de ls gays i lésbicas funcionan bien an to la gama d'anstituiçones sociales i de relaçones anterpessoales.<ref name=amici>[http://www.courtinfo.ca.gob/courts/supreme/highprofile/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf Case Ne l. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Cordination Proceding Ne l. 4365(...)]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} La pesquisa i la literatura clínica demunstran qu'atraçon sexual i romántica pul mesmo sexo son sentimientos i cumportamientos normales i bariaçones positibas de la sexualidade houmana. L cunsenso de longa data de las ciéncias cumportamentales i sociales i de ls profissionales de salude i salude mental ye que l'homossexualidade, por si solo, ye ua bariaçon normal i positiba de l'ourientaçon sexual houmana.<ref name=respunse>Amarican Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-respunse.pdf Appropiate Therapeutic Respunses to Sexual Ourientation]</ref> L'homossexualidade era listada na [[CID-9]] (1977) de la [[Ourganizaçon Mundial de Salude]] cumo un [[malina mental]], mas fui retirada ne l [[CID-10]], aprobada pula Quadragésima Terceira Assemblé Mundial de la Salude an 17 de maio de 1990.<ref>[http://www.eilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 ILGA | The decesion of the World Heialth Organisation 15 years ago custitutes la storic date and powerful symbol fur members of the LGBT community]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=pinknewsstigma>{{citation |title=Homophobic stigma - La community cause |url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=17 de maio de 2006 |periodical=PinkNews.co.uk |first=Marc |last=Shoffman |acessdate=04/05/2007}}</ref> Tal cumo l DSM-II, la CID-10 adicionou la [[ourientaçon sexual eigodistónica]] na lista, l que se refire la pessonas que quieren mudar sues [[Eidantidade de género|eidantidades de género]] ó [[Ourientaçon sexual|ourientaçones sexuales]] por causa dun çtúrbio psicológico ó cumportamental ({{ICD10|F|66|1|f|60}}). La [[Sociadade Chinesa de Psiquiatria]] retirou l'homossexualidade de la [[Classeficaçon Chinesa de Trastornos Mentales]] an 2001, passado cinco anhos de studo pula associaçon.<ref>The New York Eiquipas: [http://www.citywekend .com.cn/beising/articles/cw-magazine/news/News-04120732/ Homosexuality ne l longer "çease" in China]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L [[Royal College of Psychiatrists]], de l [[Reino Ounido]], afirmou: {{quotation|Esta stória lamentable demunstra cumo la marginalizaçon dun grupo de pessonas que ténen traços de personalidade an particular (neste causo l'homossexualidade) puode liebar la prática médica nociba i a ua base pa la çcriminaçon na sociadade.<ref name="rcp2007">Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/Submission%20to%20the%20Church%20of%20England.pdf Submission to the Church of Angland’s Listening Eisercise on Houman Sexuality.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827104609/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/Submission%20to%20the%20Church%20of%20England.pdf |date=2010-08-27 }}</ref> Eesiste agora un grande cuorpo d'eibidéncias de pesquisas qu'andica que ser gay, lésbica ó bissexual ye cumpatible cun ua salude mental i un ajustamiento social normales. Inda assi, las spriéncias de [[çcriminaçon]] na sociadade i ua possible rejeiçon por amigos, fameliares i outros, tales cumo ampregadores, senefica qu'alguas pessonas LGB ténen ua spriéncia maior que la sperada na prebaléncia de porblemas de salude mental i d'uso andebido de sustáncias. Ambora tenga habido reclamaçones por grupos políticos cunserbadores ne ls [[Stados Ounidos]] de qu'esta maior prebaléncia de porblemas de salude mental ye la cunfirmaçon de que l'homossexualidade ye un trastorno mental an si, nun hai qualquiera eibidéncia para fundamentar tal afirmaçon.|[[Royal College of Psychiatrists]]<ref name=rcp2008>Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/rollofhonour/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe/psychiatryandlgbpeople.aspx Royal College of Psychiatrists respunse to comments on Nolan Show regarding homosexuality las la mental çorder]</ref>}} Ne l [[Brasil]], an 1985, l [[Cunseilho Federal de Psicologie de l Brasil|Cunseilho Federal de Psicologie]] deixa de cunsidrar l'homossexualidade cumo un zbio sexual i, an 1999, stablece regras pa l'atuaçon de ls psicólogos an relaçon a la questones de [[ourientaçon sexual]], declarando que "''l'homossexualidade nun custitui [[malina]], nin [[çtúrbio]] i nin [[perberson]]''" i que ls [[psicólogo]]s nun colaboraran cun eibentos i serbícios que proponhan tratamiento i cura de l'homossexualidade.<ref name="Correio brazeliense"/> An 1984, la [[Associaçon Brasileira de Psiquiatria]] (ABP) posicionou-se contra la çcriminaçon i cunsidrou l'homossexualidade cumo algo nun prejudicial a la sociadade, quando aprobou ua resoluçon que dezie: {{quotation|Cunsidrando que l'homossexualidade an si nun amplica an prejuízo de l pensar, stabelidade, cunfiabelidade ó atidones sociales i bocacionales, rezon pula qual ouponen-se a to çcriminaçon i preconceito, tanto ne l setor público quanto ne l pribado, contra ls homossexuales d'ambos ls sexos.|[[Associaçon Brasileira de Psiquiatria]]<ref name="ABP"/>}} [[Fexeiro:Flag of WHO.sbg|thumb|An 17 de maio de 1990, la [[Ourganizaçon Mundial de la Salude]] (OMS) retirou l'homossexualidade de la [[Classeficaçon Anternacional de Malinas]] (sigla CID).<ref name="Correio brazeliense"/> ]] La maiorie de ls gays, lésbicas, bissexuales i pessonas que percuran la [[psicoterapie]] fázen nel pulas mesmas rezones que las pessonas heiterossexuales ([[strisse]], deficuldades de relacionamiento, deficuldade d'adataçon a las nuobas situaçones sociales ó de trabalho, etc); sue [[ourientaçon sexual]] puode tener ua amportança purmária, acidental ó nun tener amportança a las sues questones i tratamiento. Seia qual fur l porblema, inda hai un alto risco de biés antigay na psicoterapie cun clientes gays, lésbicas i bissexuales.<ref name=textbook>Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Heialth'', p. 421</ref> La pesquisa psicológica neste domínio ten sido relebante pa la luita contra atitudes i açones prejudiciales ("[[Homofobia|homofóbicas]]") i l mobimiento puls [[dreitos LGBT]] an giral.<ref name=antro>ed. Sandfort, T; eit al. Lesbian and Gay Studies: An Antrodutory, Anterdisciplinary Approach. Chater 2.</ref> L'aplicaçon adequada de psicoterapie afirmatiba baseia-se ne ls seguintes fatos científicos:<ref name="respunse"/> * Atraçon sexual pul mesmo sexo, cumportamientos i ourientaçones por si solo son normales i positibas bariantes de la [[sexualidade houmana]], an outras palabras, nun son andicadores de trastornos mentales ó de zambolbimiento. * L'homossexualidade i la [[bissexualidade]] son stigmatizadas, i este [[estigma]] puode tener ua bariadade de cunsequéncias negatibas (por eisemplo, [[strisse]]) al longo de l ciclo de bida (D'Augelli & Patterson, 1995; DiPlacido, 1998; Heirek i granadas, 2007; Meyer, 1995, 2003). * Atraçon sexual pul mesmo sexo i cumportamiento puode ocorrer ne l cuntesto dua bariadade d'ourientaçones sexuales i eidantidades (Diamond, 2006; Hoburg eit al., 2004; Rust, 1996; Sabin-Williams, 2005). * Homes gays, lésbicas i andibíduos bissexuales puoden bibir ua bida sastifatória, bien cumo un relacionamiento afetibo i famílias stabais, que son eiquibalentes als relacionamientos heiterossexuales an aspetos eissenciales (APA, 2005c; Kurdek, 2001, 2003, 2004; Fingerhut & Peplau, 2007 ),. * Nun hai studos ampíricos ó pesquisas que suporten teories qu'atribuen l'ourientaçon sexual la çfunçon fameliar ó traumas (Bell eit al., 1981; Bene, 1965; Freund & Blanchard, 1983; Freund & Pinkaba, 1961; Hoker , 1969; McCord eit al., 1962; Peters & DK Cantrell, 1991 Siegelman;, 1974, 1981; Townes eit al., 1976). ==== Psicobiologie ==== Ne ls anhos 2000, las pesquisas de la [[neurociéncia]] demunstrórun que ls seres houmanos stimulan sues zonas erógenas porque esta proboca recumpensas ne l cérebro.<ref name="agmo">{{en}} AGMO Anders [http://www.eilsebier .com/wps/find/bookdescrition.cws_home/712200/çcrition#çcrition {{lang|en|''Funtional and dysfuntional sexual behabior''}}]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Eilsebier 2007.</ref> Essas recumpensas, an particular l'ourgasmo, son ouserbadas ne l nible de la cuncéncia cumo sensaçones de prazer erótico i sastifaçon. An suma, l ser houmano busca las atebidades sexuales porque eilhas fornecen prazeres eróticos antensos. Antre ls seres houmanos (assi cumo antre ls [[chimpanzé]]s, [[ourangotango]]s i [[golfino]]s), l cumportamiento sexual nun ye mais un cumportamiento de reproduçon, mas se tornou un cumportamiento erótico. Durante l'eiboluçon, l'amportança i anfluéncia de ls hormónios i de ls [[feromónios]] subre l cumportamiento sexual diminuiu. Antre ls mamíferos menos cumplexos, son ls feromónios que stan na ourige de l'heiterossexualidade. An cuntreste, l'amportança de las recumpensas se tornou maior. Ne ls seres houmanos, l'oubjetibo de l cumportamiento sexual nun ye mais l coito baginal i si la busca de prazeres eróticos, oubtidos pula stimulaçon de l cuorpo i de las zonas erógenas, pouco amporta l sexo de l parceiro. Por todos esses motibos, biologicamente la sexualidade houmana serie un tanto bissexual. Inda assi l'anfluéncia de l cuntesto cultural i de las spriéncias pessonales ye maior ne l zambolbimiento de la [[ourientaçon sexual]]. L'homossexualidade, l'heiterossexualidade i la [[bissexualidade]] son possibelidades "biologicamente normales" de l zambolbimiento. La maior anfluéncia de l cuntesto cultural ye bien eibidenciada pula sociadade griega de la Antiguidade, an que a mulhier tenie ua posiçon social anferior a la de l'home. L'amor mais zeiable, l "amor celhestre", era homossexual. L'heiterossexualidade era zbalorizada, i las mulhiers serbian cumo progenitoras dua çcendéncia legítima i guardianas fiéis de l lar. An cuntreste, l [[heiterosseisismo]] i la [[homofobia]] nas sociadades oucidentales son probabelmente l fator de l'ourige de la preponderáncia atual de l cumportamiento heiterossexual. Malgrado la presson cultural, alguas pessonas preferirian las atebidades homossexuales. Outras eibidéncias apuntan que, an ciertos causos, la preferéncia sexual pula homossexualidade probirie de circunstáncias particulares, cumo spriéncias positibas que se tenerie bebido cun pessonas de l mesmo sexo.<ref>Bell, La.P., Weinberg, M.S. and Hammersmith, S.K. Sexual preference. Its debelopment in men and women. Andiana University Press: Blomington, 1981</ref><ref>Ban Wyk, P. H., & Geist, C. S. Psychosocial debelopment of heiterosexual, bisexual, and homosexual behabior. Archibes of Sexual Behabior, 13, 505-544, 1984</ref><ref>YATES Alayne. Biologic perspetibe on early erotic debelopment, Child and Adolescent Psychiatric Clenics of North America, 13(3):479-496, 2004</ref> === Críticas a las ciéncias passadas === [[Fexeiro:Alan_Turing_cropped.jpg|thumb|squierda|200px|Státua de [[Alan Turing]] (1912 - 1954), l matemático británico respunsable por decifrar la máquina [[Enigma (máquina)|Enigma]], ousada puls [[Almanha Nazi|nazistas]] durante la [[Segunda Guerra Mundial]]. An 1952 el fui cundenado a sofrer ua [[castraçon química]], cumo altarnatiba a la prison, solo por ser homossexual.]] Hai dibersas críticas a las tentatibas de splicaçones científicas pa l'homossexualidade, percipalmente porque la maiorie deilhas ampeça a ser zambolbida inda ne l [[seclo XIX]], quando se percurában cumprobaçones científicas para afirmar que detreminadas caratelísticas houmanas tornarian un andibíduo superior a outro.<ref>Steben Pinker, ''TÁbula Rasa'', Eiditora Cumpanha de las Letras, 2004, p.216. ISVN 85-359-0494-8</ref><ref>GRACIELA HAYDEE BARBERO, ''Homossexualidade i perberson na psicanálise'', Eiditora Casa de l Psicólogo , p.95. ISBN 85-7396-468-5</ref> I buscar anterpretar la cumplexidade de l cumportamiento houmano cun base ne l studo de l cumportamiento animal — dízen ls críticos — nun ten sentido (Beija-se [[darwenismo social]]).<ref>{{citar web|url=http://www.brasilescola .com/storiag/darwenismo-social.htn|outor=Brasil Scuola|títalo=Darwenismo social|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Quanto a las pesquisas [[Neurologie|neuro-bioquímicas]], ls sous críticos andican que "eisiste l risco d'alguns pesquisadores stáren, na berdade, percurando ua forma de 'curar' tal cumportamiento, seia mapear l que gera l zeio homossexual, para depuis cumberté-lo an zeio heiterossexual". Nesse cuntesto un de ls eisemplos marcantes fui la teorie zambolbida por [[Magnus Hirschfeld]] a respeito de l'homossexualidade. Hirschfeld defendia la teorie de que l'homossexualidade era nata i nun modificable, splicada por defrenças de natureza hormonal. La teorie de Hirschfeld, que fui un grande atebista, buscando bementemente la derrubada de l [[Parágrafo 175]] na Almanha pré segunda guerra fui polemizada por Freud an sou libro ''Thre Essays on the Theory of Sexuality'' (1905).<!-- fuonte: http://www.williamapercy .com/wiki/eimages/Freudian.pdf --> La Terapie de Choques Eilétricos fui aplicada por [[Ugo Cerletti]] a partir de [[1938]] para bárias finalidades, ancluído la tentatiba de cura pa l'homossexualidade<ref>{{Citar web | títalo =Eiletroshock therapy antroduced - 1938 | url= http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/antries/dh38el.html | publicado =La Science Odyssey |data= 1998 | acessodata =1 de júlio de 2008}}</ref> outelizando l pressuposto de que se l'homossexualidade ten splicaçones neuro-bioquímicas, anton eilha ye curable. Na mesma linha, la [[lobotomie]], zambolbida por [[António Eigas Moniç]] an [[1935]], tamien fui aplicada cumo tratamiento de l'homossexualidade até [[1979]] na Almanha.<ref>{{Citar web | titulo= The Gay Holocaust - After the War | url =http://andrejkoymasky .com/men/holocaust/ho07.html |data= márcio 7th 2004 | acessodata = 2008-07-01}}</ref> Ne l domínio de las splicaçones psicológicas, hai la custataçon de que nun ye porque alguns fatos se amostrórun berdadeiros para alguns andibíduos, eilhes l seran para todos ls causos, ó seia, cun tales custruçones de pensamiento ocorre la prática de [[Generalizaçon precipitada|generalizaçon andebida i precipitada]], bien cumo adoçon de procedimientos errados, inadequados i cuntraproducentes. Inda drento de las splicaçones psicológicas, studos ampeçados por [[Harry Benjamin]] amostrórun al longo de décadas de studos que l tratamiento psiquiátrico ye ineficaç para tratar ("curar") la [[trasexualidade]], por eisemplo, serbindo solo cumo terapie d'apoio.<ref>{{citar libro | title =The Trassexual Phenomenon | outhor =Harry Benjamin | url =http://www .ptrasgenderzone .com/downloads/ttphenon.pdf | publisher =The Julian Press, INC. Publishers | date =1966}}</ref> Ua crítica an relaçon a essas tentatibas de splicaçon ye l sou foco an splicar l'homossexualidade i pouco se preocupáren an splicar l'ourientaçon sexual an giral, i la [[heiterossexualidade]] an particular.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=351-1BwxtLAC&lpg=PA58&dq=tentatiba%20de%20explica%C3%A7%C3%A3o%20homossexualidade&pg=PA58#b=onepage&q=tentatiba%20de%20explica%C3%A7%C3%A3o%20homossexualidade&f=false|títalo=Homossexualidade:Ciéncia i Cuncéncia|outor=Marciano Bidal|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=l3bWRhDqfScC&lpg=PA239&dq=%22orienta%C3%A7%C3%A3o%20sexual%20en%20geral%22&pg=PA239#b=onepage&q=%22orienta%C3%A7%C3%A3o%20sexual%20en%20geral%22&f=false|títalo=Sexualidade i deficiéncias|outor=Ana Cláudie Bortolozzi Maia|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> == Dreito, política, sociadade i sociologie == {{Artigo percipal|Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade}} === Legalidade === {{Artigo percipal|Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo}} {{Bertambén|Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo|Homossexualidade ne l Brasil|Homossexualidade an Pertual}} {{Legislaçon subre l'homossexualidade|alinhamiento=dreita|tamanho=upright=1.8}} La maiorie de las naciones nun ampeden l sexo cunsensual antre pessonas nó relacionadas arriba de la [[eidade de cunsentimiento]] local. Alguns países tamien reconhecen dreitos, proteçones i prebilégios eiguales pa las struturas de la família de casales de mesmo sexo, anclusibe l [[Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo|casamiento]]. Alguns países delegan que todos ls andibíduos lemiten-se la relaçones [[Heiterossexualidade|heiterossexuales]], esto ye, an alguas jurisdiçones, l'atebidade homossexual ye eilegal. Anfratores puoden anfrentar la [[pena de muorte]] an alguas árias [[Fundamentalismo|fundamentalistas]] [[Eislon|muçulmanas]], cumo l [[Eiran]] i partes de la [[Nigéria]].<ref>[http://www.eilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 ILGA:7 countries still put people to death fur same-sex ats]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.religionfats .com/homosexuality/eislan.htn Homosexuality and Eislan – ReligionFats]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hai, inda assi, muitas bezes, defrenças seneficatibas antre la política oufecial i aplicaçon ne l mundo rial. Ambora ls atos homossexuales téngan sido çcriminalizados na maior parte de l [[mundo oucidental]], cumo la [[Polónia]] an 1932, [[Dinamarca]] an 1933, na [[Suécia]] an 1944, i ne l [[Reino Ounido]] an 1967, fui solo an meados de ls anhos 1970 que la [[Mobimientos cebiles LGBT|quemunidade gay]] ampeçou l'alcançar [[dreitos cebiles]] lemitados an alguns [[países zambolbidos]]. Un punto de birada fui alcançado an 1973 quando la [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]] retirou l'homossexualidade de l [[Manual Diagnóstico i Statístico de Trastornos Mentales]], negando assi la defeniçon prébia de l'homossexualidade cumo un [[trastorno mental]] clínico. An 1977, [[Quebec]] tornou-se la purmeira jurisdiçon stadual de l mundo a proibir la [[çcriminaçon]] an rezon de la [[ourientaçon sexual]]. Durante ls anhos 1980 i 1990, ls países mais zambolbidos promulgórun leis que çcriminalizórun la cunduta homossexual i proibiran la çcriminaçon contra [[gay]]s i [[lésbica]]s ne l [[amprego]], habitaçon i serbícios. Antretanto, atualmente muitos países de l [[Ouriente Médio]] i de la [[África]], bien cumo bários países de la [[Ásia]], de l [[Caribe]] i de l Pacífico Sul inda proíben l'homossexualidade. An seis países, l cumportamiento homossexual ye punido cun [[prison perpétua]], an outros dieç, cula [[pena de muorte]].<ref name=eilga>{{citation |last=Ottosson |first=Daniel |title=LGBT world legal wrap up surbey |publisher=[[ILGA]] |date=Nobembre de 2006 |acessdate=21/09/2007 |url=http://www.eilga.org/statehomophobia/World_legal_wrap_up_surbey_Nobember2006.pdf |format=PDF }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An 2 de júlio de 2009, l'homossexualidade fui çcriminalizada na [[Índia]] por ua decison de l Tribunal Superior de l paíç.<ref name=toi>{{citation|data=Júlio de 2009|url=http://timesofindia.andiatimes .com/Delhi-High-Court-legalizes-homosexuality/articleshow/4726608.cms}}{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ne l [[Brasil]], an 5 de maio de 2011, l [[Supremo Tribunal Federal]] reconheciu, por unanimidade, la [[ounion stable]] antre casales homossexuales. Desta forma, ls mesmos dreitos cuncedidos la casales heiterossexuales tamien son bálidos pa las ouniones homoafetibas, cumo pensones, hardanças, [[aposentadoria]]s i ancluson an prainos de salude.<ref>{{Citation |title=.com.br/app/noticia/politica/2011/05/05/anterna_politica,225800/maiorie-de ls-menistros-de l-stf-reconhece-uniao-homossexual.shtml Maiorie de ls menistros de l STF reconhece ounion homossexual |url=http://www.an/ |accessdate=2017-05-10 |archivedate=2013-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130711181311/http://www.an/ }}</ref><ref>{{citar web|url=http://noticias.uol .com.br/cotidiano/2011/05/05/por-unanimidade-supremo-reconhece-uniao-stable-de-homossexuales.jhtn |títalo=Por unanimidade, Supremo reconhece ounion stable d'homossexuales}}</ref> === Antropologie === {{Artigo percipal|Antropologie i homossexualidade}} {| class="tocolours" style="float:left; margin-left:1en; margin-right:2en; font-size:85%; background:#def; color:black; width:30en; max-width:25%;" cellspacing="0" | style="text-align: right;" | "Un preconceito quemun a to sociadade ye l'eideia de que ls padrones de cumportamiento adotados corresponden la leis naturales." |- | style="text-align: right;" |—Aldo Pereira.<ref name="aldopereiradoisseiscinco">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.2, p.265.</ref> |} Studos de [[antropologie]] ténen custatado que muitos pobos adotan hoije l'homossexualidade cumo parte de la formaçon jubenil. Nua famosa cumpilaçon efetuada an 1952, por eisemplo, ls pesquisadores [[Clellan S. Ford]] i [[Frank La. Beach]] apurórun que l'homossexualidade era tenida cumo aceitable i normal an 49 de las 76 sociadades subre las quales habie dados antropológicos a respeito.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> Anclusibe, an alguas deilhas, todos ls homes la praticában an algua fase de sue bida.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> An alguas tribos de la [[Nuoba Guiné]] (''kerski'', ''kiwai'', ''kukukuku'', ''marind-anin'' i outras) las purmeiras spriéncias sexuales de ls rapazes éran cun homes mais bielhos.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> Tipicamente, l'home solo adquiririe ''status'' para casar cun ua mulhier passado na puberdade praticar coito anal passibo i mais tarde ampeçar un rapaç mais nuobo.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> I, inda assi, mesmo depuis de casados, muitos de ls homes podien cuntinar a tener relaçones homossexuales paralelas.<ref name="aldopereiradoisseissete">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.2, p.267.</ref> Por outro lado, l'homossexualidade sclusiba, tanto an relaçon a homes i lésbicas, era çconhecida i ancumprensible nessas sociadades.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Para alhá desso, eisisten formas anstitucionalizadas d'homossexualidade antre dibersos índios de la [[América de l Norte]], an tribos africanas, de la [[Oceania]] i de la [[Sibéria]].<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Na tribo [[Sudan|sudanesa]] de ls ''bobo-nienequés'', biúdas stéreis podien cumprar ua noiba i çposá-la na forma tradecional.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> L ''status'' de la noiba, por sue beç, até anton anferior nessas tribos, melhoraba cunsidrabelmente cul papel de "marido" i mais inda quando la "mulhier" angrabidaba por meio dun amante de l sexo masculino que todos fingian eignorar.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Para alhá desso, muitos pobos andígenas norte-amaricanos permitian que ciertos homossexuales sclusibos assumissen l papel de ''bardoche'' (nas tribos de la nacion [[sioux]]) ó ''alyha'' (tribos ''mojabes''), i estes homossexuales usában trajes femeninos, assumian tarefas i ''status'' de mulhier i tenien permisson de cumbiber cun un "marido", para alhá de praticáren coito anal passibo.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Muitos antropólogos afirman que l'homossexualidade, inda assi, nun serie amplamente quemun i aceitable solamente an tribos "salbaiges" i proba desso ye sue aceitaçon i spanson durante la cebelizada [[Grécia antiga]].<ref name="aldopereiradoisseissete" /> === Atebismo político === [[Fexeiro:Gay Rights demunstration, NYC 1976.jpg|thumb|Protestos a a fabor de ls dreitos de ls homossexuales an [[Nuoba Iorque]], an 1976.]] [[Fexeiro:Bandeira LGBT ne l Cungresso Nacional.jpg|thumb|Protesto a a fabor de ls [[dreitos LGBT]] an frente al [[Cungresso Nacional de l Brasil]].]] {{Artigo percipal|Mobimientos cebiles LGBT}} {{Beija|:Catadorie:LGBT políticos|Mobimientos cebiles LGBT ne l Brasil}} Zde 1960, muitas pessonas [[LGBT]] ne l [[Mundo oucidental|Oucidente]], particularmente aqueilhas an [[Region metropolitana|árias metropolitanas]], zambolbírun la chamada "[[Gay#Cultura gay|cultura gay]]". Essa cultura ye eisemplificada pul mobimiento de l [[proua gay]], cun çfiles anuales i eisibiçones de [[Bandeira cinta de la bielha|bandeiras cinta de la bielha]].<ref>[http://books.gogle .com/books?id=0b95f96qd8kC La critical antrodution to quer theory]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Nikki Sulliban, NYU Press, 2003. ISBN 0-8147-9841-1, 9780814798416.</ref><ref>[http://books.gogle .com/books?id=w4LBO4Pw2_cC Sexual ourientation and houman rights: Point/Counterpoines, Philosophers Debate Cuntemporary Issues]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Laurence Thomas, Michael I. Lebin, Rowman & Littlefield, 1999, ISBN 0-8476-8770-8, 9780847687701.</ref> Inda assi, nin todas las pessonas LGBT outan por participar de la "cultura gay", sendo que muitos homes i mulhieres gays se recusan la fazé-lo. Para alguns, esse tipo de mobimiento perpetua [[stereótipo]]s gays. Para outros, la cultura gay repersenta la [[heiterofobia]] i ye çprezada por alargar l fosso antre pessonas gays i nó-gays.<ref>{{citar web|url=http://www.gaypatriot.net/2008/06/20/gay-groups-eignore-monogamy-when-çcussing-marriage/|outor=GayPatriot|títalo=Gay Groups Eignore Monogamy when Promoting Marriage|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Cula ecloson de la [[SIDA]] ne l'ampeço de ls anhos 1980, muitos grupos i antidades LGBT ourganizórun campanhas para promober sfuorços na eiducaçon subre la SIDA, prebençon, pesquisa, apoio a pacientes i stenson a la quemunidade, bien cumo para eisigir ne l'apoio de l gobierno para esses porgramas.<ref name="before">Percy, William La. & William Edward Glober, 2005, [http://williamapercy .com/wiki/andex.php?title=Rebiews:Before_Stonewall_by_Glober_%26_Percy Before Stonewall]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 5 de nobembre de 2005</ref> L númaro çcuncertante de muortos ne l'ampeço de la [[eipidemia]] de SIDA pareciu retardar l progresso de l mobimiento de ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos de ls homossexuales]], mas cul tiempo alguas partes de la quemunidade LGBT fúrun reanimadas cul serbício de la quemunidade i l'açon política i zafiórun la quemunidade heiterossexual para respunder cun cumpaixon. Filmes de grandes stúdios [[stadunidenses]] que, a partir deste período, dramatizórun la repuosta d'andibíduos i de quemunidades pa la crise de la SIDA ancluen ua ''[[An Early Frost]]'' (1985), ''[[Longtime Cumpanion]]'' (1990) i ''[[Filadélfia (filme)|Filadélfia]]'' (1993).<ref name="before"/> Bários políticos declaradamente gays ténen cunquistado cargos de gobierno, mesmo an países que tenien leis contra la [[sodomie]] an sou passado recente. Eisemplos ancluen [[Guido Westerwelle]], Bice-[[Chanceler de la Almanha]], [[Peter Mandelson]], nembro de l [[Partido Trabalhista (Reino Ounido)|Partido Trabalhista]] británico i [[Per-Kristian Foss]], ex-menistro noruegués de las finanças.<ref>{{citar web|url=http://beija.abril .com.br/171199/p_054.html|outor=Rebista Beija|outorlink=Rebista Beija|títalo=Gays ne l poder:Cada beç mais homossexuales saen de l'armairo na política ouropeia|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> [[Fexeiro:Johanna_sigurdardottir_oufficial_portrait_trin.jpg|thumb|squierda|200px|[[Johanna Sigurdardottir]], ex-purmeira-menistra de la [[Eislándia]] i la purmeira [[xefe de gobierno]] abiertamente homossexual zde la fin de la [[antiguidade]]]] Muitos outros políticos i atebistas son ó fúrun declaradamente homossexuales, antre ls quales se çtacan [[Clodobil Heirnandes]] (ex-[[deputado federal]], l purmeiro gay declarado ne l [[Cungresso Nacional de l Brasil]]),<ref>{{citar web|url=http://acapa.birgula.uol .com.br/site/noticia.asp?codigo=372|outor=Bírgula Uol|títalo=Cun quaije 500 mil botos, Clodobil ye l purmeiro gay eileito pa l cargo de Deputado Federal (2/10/2006)|acessodata=1 de de janeiro de 2010}}</ref> [[Glen Murray]] (ex-prefeito de [[Winnipeg]], pioneiro an cidades cun mais de 500 mil habitantes),<ref>Girard, Daniel. [http://www .pthestar .com/News/article/234612 "Reberse brain drain brings ourban spert to U of T"]. Toronto Star. Acesso: 1 de dezembre, 2010.</ref> [[Jean Wyllys]] ([[deputado federal]] pul [[PSOL]], cun mandato a partir de febreiro de 2011),<ref>[http://beija.abril .com.br/blog/eileicoes/tag/jean-wyllys/]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Klaus Wowereit]] (ex-prefeito de [[Berlin]]),<ref name="NYT">LANDLER, Mark. [http://www.nytimes .com/2006/09/23/world/ourope/23wowereit.html "Prefeito de Berlin, simblo de la libardade, ten apelo nacional"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130711135055/http://nytimes/|date=2013-07-11}}. ''[[The New York Eiquipas]]'', [[23 de setembre]] de [[2006]] (an [[Léngua anglesa|anglés]]).</ref> [[Ole bon Beust]] (prefeito de [[Hamburgo]]),<ref>{{Citar web|url=http://www.welt.de/welt_print/bermischtes/hamburg/article4290216/Die-CSD-Parade-ist-wichtig-fuer-die-ganze-Welt.html |títalo="Die CSD-Parade ist wichtig fur die ganze Welt" |publicado=[[Die Welt]] |data=2009.08.10 |acessodata=2009-08-30 |léngua=de }}</ref> [[Bertrand Delanoë]] (prefeito de [[Paris]]),<ref name=glbtq>{{Citar web|radadeiro=Rapp |purmeiro=Guapa |títalo=Delanoë, Bertrand |obra=[[glbtq .com]] |data=2007-08-13 |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/delanoe_b.html}}</ref><ref>{{citar libro |title=America Alone |last=Steyn |first=Mark |outhorlink=Mark Steyn |year=2006 |pages=120–121}}</ref> [[Jerónimo Saabedra]] (prefeito de [[Las Palmas de Gran Canarie]] i ex-gobernador de las [[Ilhas Canárias]]),<ref name="out">{{citation |title=El s menistro Saabedra cre que «ocultar l'homosexualidad lleba al psicoanalista» |language=s |url=http://www.eilmundo.es/2000/12/20/sociedad/20N0085.html |first=Anric |last=Pastor |periodical=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |date=20 de dezembre de 2000 |acessdate=2007-10-25 }}{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i [[Jóhanna Sigurðardóttir]] (ex-purmeira-menistra de la [[Eislándia]] i la purmeira [[xefe de gobierno]] abiertamente homossexual zde la fin de la [[antiguidade]]).<ref>[[EFE]]. [http://g1.globo .com/Noticias/Mundo/0,,MUL981649-5602,00-ISLANDIA+SE+TORNA+PRIMEIRO+PAIS+La+SER+GOBERNADO+POR+UMA+HOMOSSEXUAL+ASSUMID.html "Eislándia se torna purmeiro paíç a ser gobernado por ua homossexual assumida"]. [[G1 (website)|G1]]. [[1 de febreiro]] de [[2009]]. Besitado an [[7 de febreiro]] de 2009.</ref><ref name="eiquipa">{{citar ambora|url=http://www.eiquipa .com/eiquipa/world/article/0,8599,1875032,00.html|title = Iceland Picks the World's First Oupenly Gay PM|first=Jonas|last=Mody|publisher=[[Eiquipa (Magazine)|Eiquipa]]|date=2009-01-30|acessdate=2009-01-31}}</ref><ref>{{citar ambora|url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/ourope/7863923.stn|title = First gay PM fur Iceland cabinet|publisher = BBC News|date = 1 February 2009|acessdate = 2009-02-01}}</ref> Eesiste tamien l célebre causo de [[Harbey Milk]], pioneiro na luita pul reconhecimiento de ls dreitos cebiles de ls homossexuales ne ls Stados Ounidos,<ref>{{en}} Neil La. Hamilton, ''Amarican social leaders and atebists'', Anfobase Publishing, 2002. Páigina 266. ISBN 0816045356</ref> cuja stória fui retratada ne l filme ''[[Milk]]'' (2008), de [[Gus Ban Sant]]. Antretanto, ls mobimientos LGBT sofren ouposiçon dua bariadade d'andibíduos i ourganizaçones cebiles. Alguns cunserbadores sociales acraditan que todas las relaçones sexuales antre pessonas de l mesmo sexo minan la família tradecional i que ls ninos dében ser criadas an lares cun pai i mai.<ref name=DMD> {{Citar web |radadeiro=Brownback |purmeiro=San |títalo=Defening Marriage Down – We ned to protet marriage. |publicado=[[National Rebiew]] |data=9 de júlio de 2004 |url=http://www.nationalrebiew .com/comment/brownback200407090921.asp}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://lds.org/ldsorg/b/andex.jsp?bgnextoid=e1fa5f74db46c010BgnBCM1000004d82620aRCRD&locale=0&sourceId=1aba862384d20110BgnBCM100000176f620a____&hideNab=1&cuntentLocale=0 |títalo=''The Family: La Proclamation to the World'' |publicado=Lds.org |data=23/09/1995 |acessodata=24/08/2010}}</ref> Alguns críticos ténen la preocupaçon de que l'aperfundamiento de ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos de ls homossexuales]] puode antrar an cunflito cula [[libardade de spresson]] andebidual,<ref>{{Citar web |url=http://www.dailymail.co.uk/pages/libe/articles/news/news.html?in_article_id=496871&in_page_id=1770 |títalo=Gay hate law 'threat to Christian fre spech'|data=28 de nobembre de 2007|outor = Doughty, Stebe|obra = [[Daily Carta eiletrónica]] |local = Londres}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.dailymail.co.uk/pages/libe/articles/news/news.html?in_article_id=403815&in_page_id=1770|títalo= Christian faces court ober 'ouffensibe' gay festibal leaflets|outor = Doughty, Stebe|data=6 de setembre de 2006|obra = [[Daily Carta eiletrónica]] |local = Londres}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www .ptimesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gobe/article805241.ece|obra = [[The Eiquipas]]|títalo = I'd like to say this, but it might land me in prison|data=24 de dezembre de 2002|outor = Gobe, Michael | local = Londres}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meting.html|títalo = Christian group likenes Tory candidate rebiew to witch hunt|data=28 de nobembre de 2007|publicado = [[CBC News]]}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.lifesitenews .com/ldn/2008/apr/08040901.html|títalo = Cundut unbecoming la fre society|data= 9 d'abril de 2008|outor = Kempling, Chris|publicado = National Post}}</ref> la [[libardade relegiosa]] ne l local de trabalho,<ref>{{Citar web|url=http://www.law .com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038|títalo = Amployer's Dilemma: When Religious Spression and Gay Rights Cross|outor = Moldober, Judith|obra = New York Law Journal|data=31 d'outubre de 2007}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://findarticles .com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645 |títalo = Collesion of religious and gay rights in the workplace|publicado = Houmanist|data=janeiro–febreiro de 2008|outor = Ritter, Bob}}</ref> la capacidade de liderar eigreijas,<ref>{{Citar web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stn|títalo = Bishop loses gay amployment case|data=18 de júlio de 2007|publicado = [[BBC News]]}}</ref> ourganizaçones de caridade<ref>{{Citar web|url=http://www .ptelegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adotion-serbice-stops-ober-gay-rights.html|títalo = Catholic adotion serbice stops ober gay rights|data=5 de júnio de 2008|obra = [[The Telegraph]]|outor = Beckford, Martin | local = Londres }}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.boston .com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ands_adotions/|títalo = Catholic Charities to halt adotiones ober issue ambolbing gays |data=10 de márcio de 2006|outor = LeBlanc, Stebe|obra = [[The Boston Globe]]}}</ref> i outras ourganizaçones relegiosas,<ref>{{citar ambora |url=http://news .ptherecord .com/News/CanadaWorld/article/341201|data=24 d'abril de 2008|outor = Mercer, Grieg | obra = The Record | títalo = Christian Horizones rebuked: Amployer ourdered to cumpensate fired gay worker, abolish code of cundut|acessodata = 21-8-2009}}</ref> d'acuordo cul própio punto de bista relegioso i que l'aceitaçon de las relaçones homossexuales por ourganizaçones relegiosas puode ser fuorçada atrabeç d'amenaças de retirada de l statuto d'isençon fiscal d'eigreijas cujas oupeniones nun se alinhan culas de l gobierno.<ref name=BannedBoston>{{Citar web |url=http://www.weklystandard .com/Cuntent/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp | títalo = Banned in Boston:The coming cunflit betwen same-sex marriage and religious liberty | outor = Gallagher, Maggie |data = 15 de maio de 2006 |belume=011|númaro = 33}}</ref><ref>{{Citar web |url=http://www.nytimes .com/2007/08/14/nyregion/14cebil.html?_r=1&oref=slogin|data=14 d'agosto de 2007|títalo = Church Group Cumplaines of Cebil Union Pressure|outor = Capuzzo, Jill |obra = [[The New York Eiquipas]]}}</ref><ref>{{Citar web |url=http://www.nytimes .com/2007/09/18/nyregion/18grobe.html|títalo = Group Loses Tax Break Ober Gay Union Issue |outor = Capuzzo, Jill|obra = [[The New York Eiquipas]] | data= 18 de setembre de 2007 | acessodata = 31-3-2010}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.zeretnews .com/article/1,5143,700226242,00.html|títalo = LDS Church sprisses çappointment in California [[gay marriage]] decesion |data=15 de márcio de 2008|outor = More, Carrie |publicado = [[Zeret News]]|acessodata = 21-8-2009}}</ref> === Relacionamientos === An 2006 la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]], [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]] i la Associaçon Nacional de Assistentes Sociales afirmou, nun ''[[amicus curiae]]'' apersentado a la [[Suprema Corte]] de l Stado de la [[Califórnia]]: {{quotation|Gays i lésbicas forman relacionamientos stabais i cumprometidos que son eiquibalentes als relacionamientos heiterossexuales an aspetos eissenciales. L'anstituiçon de l [[casamiento]] ouferece benefícios sociales, psicológicos i de salude que son negados als casales de l mesmo sexo. Al negar la casales de l mesmo sexo l dreito de casar, l [[Stado]] reforça i perpetua l [[stigma]] storicamente ligado al homossexualismo. L'homossexualidade cuntina a ser stigmatizada i esse stigma ten cunsequéncias negatibas. La proibiçon de l casamiento para casales de l mesmo sexo na Califórnia reflete i reforça l stigma.}} I las anstituiçones cuncluíran: {{quotation|Nun hai base científica pa la çtinçon antre casales de l mesmo sexo i casales heiterossexuales ne l que diç respeito als dreitos legales, oubrigaçones, bantaiges i ancargos cunferidos pul [[casamiento cebil]].|[[Associaçon Amaricana de Psicologie]], [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]] i Associaçon Nacional de Assistentes Sociales<ref name=amici />}} === Parentalidade i adoçon === [[Fexeiro:World same-sex adotion laws.sbg|thumb|upright=1.6|Statuto jurídico de la [[Adoçon homoparental|adoçon por casales de l mesmo sexo]] an to l mundo. {{legenda|#800080|Adoçon cunjunta i d'anteados legal}} {{legenda|#ba75ff|Adoçon d'anteados legal}} {{legenda|#ccc|Sin dados/ambíguo}}]] {{Artigo percipal|Homoparentalidade|Adoçon homoparental}} Ambora a las bezes seia afirmado an debates políticos que casales [[Heiterossexualidade|heiterossexuales]] son pais inerentemente melhores de l que casales de l mesmo sexo, ó que ls [[filho]]s de pais homossexuales queden piores de l que ninos criadas por pais heiterossexuales, estas afirmaçones nun ancontran qualquiera suporte na literatura de pesquisa científica.<ref name="amici"/><ref>Canadian Psychological Association: [http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/adbocacy/brief.pdf Brief persented to the Legislatibe House of Commones Committe on Bill C38 By the Canadian Psychological Association 2 de júnio de 2005.]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=apsp>[http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Famelies-Lit-Rebiew.pdf Eilizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesç, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Trasgender (LGBT) Parented Famelies – La Literature Rebiew prepared fur The Australian Psychological Society]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=djc2006>[http://www.samesexmarriage.ca/docs/Justice_Child_Debelopment.pdf Children's Debelopment of Social Cumpetence Across Family Types]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Na berdade, la promoçon deste cunceito, i las leis i políticas públicas qu'ancarnan, son claramente cuntraproducentes pa l bien-star de las ninos.<ref name="apsp"/> L género de l [[pai]] ó de la [[mai]] nun ye un fator d'ajuste para ua nino. La [[ourientaçon sexual]] dun andibíduo nun detremina se essa pessona será, ó nó, un buono pai. Ninos criadas por pais [[gay]]s ó [[lésbica]]s son, normalmente, tan saudables, bien sucedidas i bien ajustadas quanto ninos criadas por pais heiterossexuales. La pesquisa que corrobora essa cuncluson ye aceita anclusibe para alhá de qualquiera debate sério ne l campo de la psicologie de l zambolbimiento.<ref name=perry>[https://ecf.cand.uscourts.gob/cand/09cb2292/files/09cb2292-ORDER.pdf Kristin M. Perry b. Arnold Schwarzenegger - Ourder]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Declaraçones de las percipales associaçones de specialistas nesta ária refleten l [[cunsenso]] profissional de que ninos criadas por pais gays ó lésbicas nun difíren, an aspetos amportantes, de ninos criadas por pais heiterossexuales. Nun eisiste qualquiera pesquisa credible ampírica que sugira l cuntrairo.<ref name="amici"/> [[Fexeiro:Gay dads life magazine.jpg|thumb|squierda|Pais i sou filho na ''[[Life Magazine]]'']] Se ls pais gays, lésbicas ó bissexuales fússen inerentemente menos capazes de criar ua nino de l que pais heiterossexuales, sous filhos eirien eibidenciar porblemas, andependientemente de l tipo d'amostra, i este padron, claramente, nun ten sido ouserbado. Tenendo an cunta las falhas cunsistentes esta literatura de pesquisa para refutar l'heipótese nula, l ónus de la proba ampírica ye subre aqueilhes qu'argumentan que ls filhos de pais de minorie sexual se saen pior de l que ls filhos de pais heiterossexuales.<ref name="heirek2006">{{citar periódico|outhor=Heirek GM |title=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: la social science perspetibe |journal=The Amarican Psychologist |belume=61 |issue=6 |pages=607–21 |data=setembre 2006 |pmid=16953748 |doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |url=http://psychology.ucdabis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF}}</ref> Ls [[Países Baixos]] tornórun-se ne l purmeiro paíç ne l mundo a permitir que casales formados por pessonas de l mesmo sexo podíssen adotar ninos. L'adoçon homoparental ye legal an bários países, bien cumo na sfera jurídica de bários outros.<ref>[http://www.rnw.nl/pertues/article/dúbedas-frequentes-subre-casamiento-homossexual-na-houlanda Dúbedas frequentes sob casamiento homossexual na Houlanda]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Inda assi, este tipo d'adoçon inda ye proibido pula maiorie de ls países, ambora muitos debates nas dibersas jurisdiçones ocorran pa l permitir. Cumo l'assunto muitas bezes nun ye specificado por lei (ó julgado anconstitucional), la legalizaçon, muitas bezes, ye feita atrabeç de pareceres judiciales.<ref>[http://gaylife.about .com/b/2005/07/07/netherlands-allows-gay-adotion.htn Netherlands allows gay adotion]{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Serbício melitar === {{Beija|Ourientaçon sexual i serbício melitar}} Las políticas i atitudes an relaçon a la gays i lésbicas melitares barian mui al redror de l mundo. Alguns países permiten que pessonas gays, [[Lesbianismo|lésbicas]] i [[Bissexualidade|bissexuales]] sirban abiertamente i les cunceden ls mesmos dreitos i prebilégios que ls sous colegas heiterossexuales. Muitos países nin proíben nin apoian que pessonas LGBT sirban a las fuorças armadas.<ref name="palmcenter"/> [[Fexeiro:Sexual ourientation and melitary by country.png|thumb|upright=1.6| {{legenda|#6699FF|Homossexuales i bissexuales permitidos a serbir nas fuorças armadas}} {{legenda|red|Homossexuales i bissexuales banidos de l serbício melitar}} {{legend|grey|Sin dados}} {{legenda|gren|Países sin fuorças armadas}}]] Na maiorie de las fuorças melitares [[Mundo oucidental|oucidentales]] fúrun remobidas las políticas de scluson de nembros de minories sexuales. De ls 26 países que participan de la [[OTAN]], mais de 20 permiten que pessonas abiertamente gays, lésbicas i bissexuales sirban. De ls nembros permanentes de l [[Cunseilho de Sigurança de las Naciones Ounidas]], dous ([[Reino Ounido]] i [[Fráncia]]<ref name="palmcenter">{{Citar web|outorlink=Paln Center|títalo = Countries that Allow Melitary Serbice by Oupenly Gay People|publicado = PalmCenter|data= Júnio de 2009|url = http://www.palmcenter.org/files/atibe/0/CountriesWithoutBan.pdf|acessodata = 4 de dezembre de 2009}}</ref>) aceitan pessonas LGB nas fuorças armadas. Ls outros trés, giralmente, nó: la [[República Popular de la China|China]] proíbe gays i lésbicas abiertamente, la [[Rússia]] sclui todos ls gays i lésbicas an tiempo de paç, mas permite qu'alguns gays sirban an tiempos de guerra<ref>{{citar ambora|title=Russian army to ban gays|work=BBC News|publisher=[[BBC]] |date=13/03/2003|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/ourope/2848467.stn}}</ref> i ls [[Stados Ounidos]] (ber ''[[Don't Ask, Don't Tell]]'') tecnicamente permite que pessonas gays i lésbicas sirban, mas solo an segredo i celibato.<ref>{{citar web|url=http://www.gogle .com/hostednews/afp/article/ALeqM5iRY8ZLuAmebppEeqboXPWOsEnNBw?docId=CNG.80e6e91fca9de734e4ba045f7d7b4f3.431|títalo=EUA: Suprema Corte mantén lei 'Don't Ask, Don't Tell'|outor=[[Agence France-Presse]]|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref> An [[22 de dezembre]] de 2010, inda assi, Obama assinou ua lei de rebogaçon de la política de ''Don't ask, don't tell''.<ref name="NYTcong">{{citar ambora|last=Hulse|first=Carl|title=Senate Repeals 'Don't Ask, Don't Tell'|newspaper=[[The New York Eiquipas]]|date=18 de dezembre 2010|url=http://www.nytimes .com/2010/12/19/us/politics/19cong.html|acessdate=18 de dezembre 2010}}</ref><ref>{{citar ambora|last=|first=|title=Obama promulga fin de “Don’t ask, Don’t tell”|newspaper=[[Público]]|date=22 de dezembre 2010|url=http://www.publico .pt/Mundo/oubama-promulga-fin-de-dont-ask-dont-tell_1472142|acessdate=22 de dezembre de 2010}}</ref> [[Eisrael]] ye l único paíç de l [[Ouriente Médio]] que permite que pessonas abiertamente LGB sirban nas fuorças armadas.<ref name=eichner>{{Citar web | outor = Eichner, Itamar| títalo = Follow Eisrael's eisample on gays in the melitary, US study says| obra = Ynetnews | acessodata = 30-9-2008| data = 8 de febreiro de 2007| url = http://www.ynetnews .com/articles/0,7340,L-3362505,00.html}}</ref> Países cumo la [[Almanha]] nun possuen legislaçon ampeditiba, mas requíren abaluaçon médica para aferir se l'ourientaçon sexual de l recruta poderá anterferir ne l sou zampenho melitar.<ref name="andicepaises">Marie Celina D'Araujo, [http://www.resdal.org/lasa-04-daraujo.pdf Mulhieres, homossexuales i Fuorças Armadas ne l Brasil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114125221/http://www.resdal.org/lasa-04-daraujo.pdf |date=2011-11-14 }}, p.16-17. Acesso:24 de dezembre, 2010.<br />''World Legal Surbey'', The Anternational Lesbian and Gay Association. www.eilga.org/anfomration; C.C. Moskos, J. La . Williams, D. R. Segal. The Postmodern Melitary – Armed Forces After the Cold War. New York, Oxford University Press, 2000.</ref> La [[Bélgica]], l [[Canadá]], la [[Dinamarca]], la [[Spanha]], la [[Fráncia]], la [[Países Baixos|Houlanda]] (zde ls anhos 70), i la [[Noruega]], dua forma ó d'outra, nun permiten la çcriminaçon i aceitan homossexuales.<ref name="andicepaises" /> Na [[Grécia]] atual, l melitar homossexual ye outomaticamente çligado de las Fuorças Armadas se sue sexualidade tornar-se pública, anquanto que na [[Hungrie]] la recomendaçon ye nun aceitar l'homossexualidade i na [[Eitália]] ye cunsidrada inadequada al serbício melitar.<ref name="andicepaises" /> An [[Luxemburgo]], por sue beç, ls homossexuales nun son permitidos nas Fuorças Armadas.<ref name="andicepaises" /> Na [[Turquie]], eilha ye splicitamente proibida, na [[Polónia]] ye cunsidrada ua desorden de personalidade.<ref name="andicepaises" /> An [[Pertual]], giralmente ls homossexuales son cunsidrados cumo tenendo perfil psicofísico inadequado al serbício melitar, anquanto que ne l [[Reino Ounido]] eilha ye ancumpatible, ambora l'oupçon sexual ye assunto pribado.<ref name="andicepaises" /> La [[República Tcheca]], por sue beç, nun ten ouficialmente nanhue política de çcriminaçon.<ref name="andicepaises" /> Na [[América Latina]], ne ls radadeiros 30 anhos ténen acuntecido debates políticos i cebiles subre l tema, la fin de se chegar a acuordos, subretodo ne l [[Chile]], na [[Bolíbia]] i na [[Argentina]]. Ne l [[Brasil]], ls homossexuales son aceitos nas fuorças armadas, mas nun ralo se queixan de preconceitos antre sous própios colegas de corporaçon.<ref>{{citar web|títalo = Policiales Melitares gays se dízen albo de preconceito na corporaçon|publicado=G1|url=http://g1.globo .com/Noticias/Brasil/0,,MUL1524307-5598,00-POLICIAIS+MILITARES+GAYS+SE+DIZEM+ALBO+DE+PRECONCEITO+NA+CORPORACAO.html|acessodata = 7 de dezembre 2010}}</ref> Segundo la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]], nun eisiste qualquiera [[eibidéncia]] ampírica de que la [[ourientaçon sexual]] seia pertinente la qualquiera aspeto de l'eficácia melitar, ancluindo la coeson de l'ounidade, moral, recrutamiento i retençon.<ref>Amarican Psychological Association [http://www.apa.org/about/gobernance/council/policy/melitary.aspx Procedings of the Amarican Psychological Association, Ancorporated, fur the legislatibe year 2004. Minutes of the meting of the Council of Repersentatibes July 28 & 30, 2004, Honolulu, HI. Páigina besitada an 18 de nobembre de 2004]</ref> L'ourientaçon sexual ye eirrelebante pa la coeson de tarefa, l único tipo de coeson que prebé criticamente prontidon melitar de l'eiquipe i sucesso.<ref>Amarican Psychological Association: [Report of the APA Joint Dibesional Task Force on Sexual Ourientation & Melitary Serbice]</ref> === Religion === [[Fexeiro:LGBT rights at the UN.sbg|dreita|thumb|{{{size|upright=1.6}}}<!-- -->| '''[[Declaraçon subre ourientaçon sexual i eidantidade de género de las Naciones Ounidas|Dreitos LGBT i las Naciones Ounidas]]''' <hr/> {{Aligned table |fullwidth=true |cols=3 |colstyle1=width:1.5en;padding:0.3en 0.3en 0.4en; |colstyle2=width:4.5en;padding:0.3en 0.3en 0.4en;font-weight:bold; |colstyle3=width:outo; padding:0.3en 0.3en 0.4en;line-height:1.3en; |rowstyle1=padding:0.6en 0.3en 0.4en; | {{color box|#5b92e5}} | Apoio | Países qu'assinórun ua declaraçon de la [[Assemblé Giral de la ONU|Assemblé Giral]] subre ls [[dreitos LGBT]] i/ó apoiórun l [[Cunseilho de Dreitos Houmanos de las Naciones Ounidas|Cunseilho de Dreitos Houmanos]] an [http://www.pinknews.co.uk/2011/06/17/un-passes-gay-rights-resolution/ sue resoluçon de 2011 subre dreitos LGBT] ({{nowrap|'''94 nembros'''}}). | {{color box|#aa0000}} | Ouposiçon | Países qu'assinórun la [http://www.reuters .com/article/2008/12/18/us-un-homosexuality-idUSTRE4BH7EW20081218 declaraçon de 2008 contra ls dreitos LGBT] (einicialmente 57 nembros, {{nowrap|agora '''54 nembros'''}}, na maior parte países de maiorie [[Eislana|eislámica]]). | {{color box|#e0e0e0}} | Neutro | Países que, ne l que respeita a la ONU, nun manifestórun apoio ó ouposiçon oufecial an relaçon als dreitos LGBT ({{nowrap|'''46 nembros'''}}). }} ]] {{Artigo percipal|Homossexualidade i religion}} {{Bertambén|Homossexualidade na Bíblia|Temas LGBT na mitologie clássica}} Nin todas las [[Religion|religiones]] reproban splicitamente l'homossexualidade; alguas meramente omiten cunsidraçones a respeito.<ref name="aldobinteun">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.3, p.721.</ref> Al longo de la stória, l'amor i l sexo antre homossexuales (specialmente homes) éran tolerados i tamien anstituídos an rituales relegiosos de la [[Babilónia]] i [[Canaana]], para alhá de séren enaltecidos na [[Religion na Grécia Antiga|religion de la Grécia antiga]];<ref name="aldobinteun" /> storiadores cunfirman qu'hai andícios de que ls eisércitos de [[Tebas (Grécia)|Tebas]] i de [[Sparta]] possuían ounidades formadas por pares d'amantes homossexuales, que a las bezes ouficiában sacrifícios la [[Eros]], dius de l'amor, antes de se angajáren an cumbate.<ref name="aldopereiradoisseissete"/> Para alhá desso, la [[mitologie griega]] ye rica fuonte de stórias d'amor i sexo antre figuras de l mesmo sexo. Ls antigos judius, inda assi, perseguian homossexuales i cula spanson de l [[Cristandade]], cuntinórun outras perseguiçones la práticas homossexuales.<ref>Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.3, p.722.</ref> Quando l cristandade se ouficializou ne l [[Ampério Romano]] cula ascenson de [[Custantino I|Custantino]], storiadores screben que l'homossexualidade era ua amenaça anstitucional; ua de las rezones dessas perseguiçones antigas serie l de la cundiçon de subrebibéncia i spanson por meio de la defesa de la procriaçon atrabeç de la família.<ref>Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.3, p.722-723.</ref> La posiçon oufecial de la Eigreija quanto l'homossexualidade racionalizou-se culs scritos de [[Santo Agostico]], para quien ls [[Reproduçon|uorgones reprodutibos]] tenien la finalidade natural de procriaçon i an nanhue heipótese poderien ser ousadas para outra forma de prazer, sendo l'homossexualidade, segundo el, ua perberson de la mesma catadorie que serie la [[masturbaçon]], l [[Sexo anal|coito anal]], l [[Sexo oural|coito oural]] i la [[zofelia]].<ref name="aldopereirabintetres">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 3, p. 723.</ref> L'homossexualidade cuntina a ser reprobada pula maior parte de las tradiçones crestianas pul mundo.<ref name="aldopereirabintetres" /> Ambora la relaçon antre l'homossexualidade i la religion puoda bariar mui atrabeç de la época i de l lugar, drento i antre defrentes religiones i seitas i subre las defrentes formas d'homossexualidade i bissexualidade, las atuales lideranças i doutrinas de las trés grandes religiones de tradiçon [[judaica]], an giral, ben l'homossexualidade de forma negatiba. Esto puode bariar de l zamcorajamiento silencioso de l'atebidade homossexual, até la proibiçon spressa de práticas sexuales antre adetos de l mesmo sexo i ua fuorte ouposiçon l'aceitaçon social de l'homossexualidade. Alguas ansinan que l'ourientaçon homossexual ye un [[pecado]] an si,<ref name=OPCtrial>{{Citar web |url=http://www.upper-register .com/irons_trial/charges.pdf |títalo=Charge #1 and specificationes preferred by the Presbytery of Southern California against The Reb. C. Le Irones |acessodata=27-6-2008 |publicado=Presbytery of Southern California of the [[Orthodox Presbyterian Church]] |citaçon=claiming that homosexuality is an unchosen "cundition," rather than la sin of the heiart, [...] cuntradits the teaching of Scriture that both the zeire and the at are sin.}}</ref> anquanto outros afirman que solo l [[ato sexual]] ye un pecado. Alguas religiones afirman que l'homossexualidade puode ser superada atrabeç de la [[fé]] i de la prática relegiosa.<ref name="Religion">{{citar web|url=http://homossexualidade.sites.uol .com.br/homorel.htn|outor=Uol|títalo=Homossexualidade i Religion - Ua Stória|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> [[Fexeiro:Cebil marriage is la cebil right.JPG|thumb|squierda|Alguas religiones, cumo la [[Associaçon Unitária Ounibersalista]], son defensoras de ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos de ls homossexuales]].]] Por outro lado, eisisten bozes drento de muitas religiones que ben l'homossexualidade de forma mais positiba, liberal i alguas cunfissones relegiosas abençoan [[Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo|ouniones de l mesmo sexo]]. Alguns ben l'amor i la sexualidade antre pessonas de l mesmo sexo cumo [[Sagrado (religion)|sagrada]] i que [[mitologie]]s subre l'amor homossexual puoden ser ancontradas al redror de l mundo.<ref name = BOSWELL1>{{Citar periódico | ultimo= Boswell | purmeiro= John | outor= University Of Chicago Press | anho= 2005 | títalo= Christianity, social tolerance, and homosexuality }}</ref><ref name = ASIA>{{Citar periódico | ultimo1= Dynes | purmeiro2= Wayne | ultimo2= Donaldson purmeiro2= Stephen | títalo= Asian homosexuality | outor= Routledge | anho= 1992 }}</ref><ref name = CARPENTER1>{{Citar periódico | ultimo= Carpenter | purmeiro= Edward | títalo= Antermediate Types among Primitibe Types: La Study in Social Eibolution | outor= Mitchell Kennerley | local= Nuoba York | anho= 1914 }}</ref> Andependientemente de la sue posiçon subre l'homossexualidade, muitas pessonas de fé, miran pa ls [[testos sagrados]] i pa la [[tradiçon]] cumo guias subre este tema. Inda assi, l'outoridade de bárias tradiçones ó passaiges de las scrituras sagradas i de la satidon de las traduçones i anterpretaçones son abidamente çputadas.<ref name="Religion"/> Outras religiones, particularmente ourientales, nun çcuten la sexualidade an giral, i esso anclui l'homossexualidade; focan-se an outros assuntos que le son mais amportantes i sagrados, cumo l [[budismo]] (que ten ua grande quemunidade gay)<ref>Ber, por eisemplo, * {{Link||2=http://www.heiartlandsg.org/ |3=Heiartland |4=, Gay Buddhists Fellowship – Singapore.}} * {{Link||2=http://www.gaybuddhist.org/ |3=Gay Buddhist Fellowship}} * {{Link||2=http://www.i-sangha .com/ |3=I-Sangha With La Dedicated Forun Fur Gay Buddhists}} * {{Link||2=http://www.gaysangha.org/ |3=Gay Men's Buddhist Sangha}} * {{Link||2=http://tgbuddhist.net/ |3=TGBuddhist.net |4=, Trasgender Buddhist support group}} * {{Link||2=http://dharmabuddies.org/ |3=Dharma Buddies |4=, Gay/Bi/Tras Buddhist fellowship – Seattle, WA.}}</ref> i l [[Cunfucionismo]],<ref>Marco Antonio García. [http://www.armariox .com.br/cunteudos/religiao/budismoehomo.php L Budismo i la Homossexualidade]{{Lhigaçon einatiba|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Almairo X. Besitado an 6 de dezembre, 2010.</ref><ref>[http://www.stadodebuda .com.br/materies/140-lo-budismo-i-la-homossexualidade L Budismo i la Homossexualidade]{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Acesso: 6 de dezembre, 2010.</ref><ref>Jeffrey S. Siker, ''Homosexuality and Religion: an ancyclopedie''. páigina 210. 2007. ISBN 0-313-33088-3</ref> ambora esso dependa de las tradiçones de cada ua i l Budismo an particular ansine la nun bibir nanhun tipo de prática mundana.<ref>Higgines, Winton. [http://www.buddhanet.net/winton_s.htn "Buddhist Sexual Ethics"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BuddhaNet Magazine. Besitado an 6 de dezembre, 2010.</ref> Religiones antigas cumo l [[Hinduísmo]] ten bárias tradiçones que se posicionan de dibersas formas subre l'homossexualidade; de forma giral ls hindus cunsidran-na ua de las dibersas formas de l'amor, ambora l [[Código de Manu]] cuntenha an ciertas passaiges afirmaçones de que ye un crime punible.<ref>'Spose the Hindu Taliban!' by Ashok Row Kabi</ref><ref>Manu Smriti capítulo 8, bers0 369, 370. [http://www.sacred-texts .com/hin/manu/manu08.htn testo online]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L [[Doutrina sprita|Spiritismo]], por sue beç, mostrando anfluéncia d'outras tradiçones relegiosas, cré que l sprito houmano nun ten sexo i qu'un mesmo sprito puode an outras [[Rencarnaçon|rencarnaçones]] habitar l cuorpo oura dun home oura dua mulhier, ambora tamien frise que l'homossexualidade ye ua scolha antre tantas las outras de l [[libre arbítrio]] i que ls homossexuales puoden deixar de sei-los.<ref>José B. Campos. [http://www.spirito.org.br/portal/artigos/dibersos/sexualidade/homossexualismo-eh-pecado.html Homossexualismo ye pecado?]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. spirito.org.br Acesso: 6 de dezembre, 2010.</ref><ref>Eurípedes Kuhl. [http://www.spirito.org.br/portal/artigos/dibersos/sexualidade/la-homosexualidade.html La Homossexualidade i l Spiritismo]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. spirito.org.br Acesso: 6 de dezembre, 2010.</ref> Nuobos mobimientos neopagones cumo la [[Wica]] aceitan l'homossexualidade i ambora alguas de sues figuras stóricas, cumo [[Girald Gardner]], tenéren sido contra sues práticas,<ref>Gardner, Girald B (1954). ''Witchcraft Today''. London: Rider and Cumpany. pp. 69, 75. ISBN 0-8065-2593-2. OCLC 1059746.</ref> outras nun menos famosas cumo [[Alex Sanders]] i [[Eddie Buczynski]] éran abiertamente homossexuales ó bissexuales.<ref>Adler, Margot (2006 [1986]). ''Drawing Down the Mon: Witches, Druids, Goddess-worshippers and Other Paganes in America Today''. Penguin. pp. 130–131. ISBN 0-14-019536-X.</ref><ref>Zell-Rabenheart, Ouberon; Zell-Rabenheart, Morning Glory (2006). ''Creating Circles & Ceremonies''. Franklin Lakes: New Page Books. p. 42. ISBN 1-56414-864-5.</ref> === Nas artes === {{Artigo percipal|Homoerotismo|Quer Art|Literatura gay|Temas LGBT na mitologie}} [[Fexeiro:SaraceniSebastian.jpg|thumb|upright|''[[San Sabastian]]'', por [[Carlo Saraceni]] (c1610-15). L'eimaige de Sabastian spetado por arcos ten sido çcrita cumo homoerótica.<ref>[http://www.glbtq .com/arts/subjets_st_sebastian.html glbtg: an ancyclopaedie of gay, lesbian, bisexual, trasgender and quer culture]{{Lhigaçon einatiba|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Besitado an 3 de dezembre, 2010.</ref>]] La treminologie anglesa ten cunsagrado tenermos cumo ''[[gay studies]]'', ''[[lesbian studies]]'' i ''[[quer theory]]'', que pretenden studar las correlaçones antre l'homossexualidade i porduçones artísticas de la [[pintura]], [[literatura]] i afines, stendendo l sou campo d'análeze l'outras formas de spresson artística cumo la [[sociologie]], la [[stória]], la [[antropologie]], la [[psicologie]], la [[medecina]], l [[dreito]], la [[filosofie]], etc.<ref>[[Carlos Cena]]. [http://www.edtl .com .pt/andex.php?oution=cun_mtre&task=biewlink&link_id=1039&Itemid=2 "Studos subre homossexualidade"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. I-Dicionário de Tenermos Literários. Besitado an 3 de dezembre, 2010.</ref> Outros tenermos, cumo "homocultura" i "homoerotismo", tamien fúrun criados i son ousados an campos académicos.<ref>Ber Latuf Isaias Muci. "[http://www.edtl .com .pt/andex.php?oution=cun_mtre&task=biewlink&link_id=253&Itemid=2 Homocultura]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. I-Dicionário de Tenermos Literários. Acesso: 3 de dezembre, 2010.</ref> An queston [[Stética|artístico-stética]], tenemos la frase de [[Thomas Mann]] ne l'ansaio "Uber die Ehe" ("De l Casamiento") de 1925, adonde el afirma que l'homorotismo ye stético, anquanto l'heiterossexualidade ye prosaica.<ref>KONTJE, Todd Curtis. ''La cumpanion to German rialisn, 1848-1900'' (Camden House, 2002), p.327. ISBN 1-57113-322-4, ISBN 978-1-57113-322-9</ref> Na literatura, çtaca-se [[Oscar Wilde]], cundenado a la prison cun trabalhos fuorçados acusado de [[sodomie]] depuis de sou relacionamiento cul Lord [[Alfred Douglas]] (cun cerca de 20 anhos), i qu'an sou tribunal dixe bibir "l'amor que nun ousa dezir l nome"; preguntado ne l tribunal qu'amor era este, respundiu: :"L'amor que nun ousa dezir sou nome ye l grande afeto dun home mais bielho por un moço cumo acunteciu antre [[David]] i [[Jónatas]], i aquel de que [[Platon]] fizo la base de to la sue filosofie, ye aquel amor que se ancontra ne ls sonetos de Michelangelo i de [[Shakespeare]]. Ye aqueilha perfunda afeiçon que ye tan pura quanto purfeita. El anspira i perpassa grandes obras d'arte, cumo las de Shakespeare i [[Michelangelo]] [...] Neste nuosso seclo ye mal-cumprendido, tan mal-cumprendido que ye çcrito cumo l'amor que nun ousa dezir sou nome, i, por causa desso, stou eiqui adonde stou. El ye guapo, ye refinado, ye la mais nobre forma d'afeto. Nel, nada hai d'anti-natural. Ye anteletual i siempre eisistiu antre un home mais bielho i un rapaç, quando l mais bielho ten l'anteleto i l mais moço ten to l'alegrie, sperança i xarme de la bida delantre de si. Assi deberie ser, mas l mundo nun cumprende. L mundo zomba del i alguas bezes pon por el alguien ne l pelourinho."<ref name="latufhomoerotismo" /> [[Fexeiro:Oscar Wilde MET DP136272.jpg|thumb|upright|squierda|[[Oscar Wilde]] (1854 - 1900), scritor británico coincido pula obra ''[[L Retrato de Dorian Gray]]'', fui cundenado al trabalho fuorçado por ser homossexual.]] Ls académicos tamien ténen studado obras mais antigas; cumo la de ls poetas latinos [[Catulo]], [[Tibulo]], i [[Propércio]], que screbian bersos subre las spriéncias pessonales homossexuales que tenien,<ref>YOUNGER, John Grimes. Sex in the ancient world fron A to Z (Routledge, 2005), p.38.</ref> i las cançones de la poetiza [[Safo]] de la [[Grécia antiga]], muitas bezes andereçadas l'outras mulhieres.<ref>Judith Hallett, "Sappho and Heir Social Cuntext: Sense and Sensuality," p. 126f.</ref> Na [[literatura brasileira]], çtaca-se l'obra ''[[Vuono Crioulo]]'' (1895), de [[Adolfo Camina]], cunsidrado "purmeiro romance homossexual na stória de la literatura oucidental",<ref name="latufhomoerotismo" /> cumo tamien scritos homoeróticos de [[Raul Pompeia]], [[Álbares de Azebedo]], [[Olabo Bilac]], [[Mário de Andrade]], [[Carlos Drummond de Andrade]], [[Clarice Lispetor]], [[Caio Fernando Abreu]], [[João Silbério Trebisan]], [[Lygie Fagundes Telles]], etc.<ref name="latufhomoerotismo" /> Ne l poema "Rato", Drummond chama l'homossexualidade "outra forma d'amar ne l'acerbo amor".<ref name="latufhomoerotismo" /> [[Machado de Assis]]—mostrando inobaçon i audácia ne l cenairo literairo de sou tiempo—screbiu cuntos cumo "D. Benedita" de ''[[Papéis Abulsos]]'' i "[[Pílades i Oristes]]", an qu'eisiste ua temática [[lésbica]] i [[gay]], respetibamente.<ref>Rick Santos i Wilton García, ''La scrita de Adé: perspetibas teóricas de ls studos gays i lésbic@s ne l Brasil'', Xama, 2002, p.37. ISBN 85-85833-98-X</ref><ref>Denilson Lopes, ''L'home qu'amaba rapazes i outros ansaios'', Aeroplano Eiditora, 2002, p.129. ISBN 85-86579-32-7</ref> Para alhá desso, alguns cunsidran que l Bentico de l romance ''[[Don Casmurro]]'' (1899) era apaixonado por sou amigo Scobar, i nun (ó tamien por) [[Capitu]].<ref>FREITAS, Luiç Alberto Pinheiro de. ''Freud i Machado de Assis: ua anterseçon antre psicanálise i literatura''. Mauad Eiditora Ltda, 2001, p.27. ISBN 85-7478-056-1</ref><ref>CARBALHO, Luiç Fernando. ''L Porcesso de Capitu''. Casa de la Palabra, 2008, p.136. ISBN 85-7734-102-X</ref> Na [[literatura pertuesa]], tenemos ls nomes de [[Mário de Sá Carneiro]], [[Fernando Pessona]], [[António Botto]] (que morou i faleciu ne l [[Riu de Janeiro]]) i [[Al Berto]]; Pessona, por eisemplo, sob l'heiterónimo de [[Álbaro de Campos]], screbia: "You, que tengo l piçcar d'uolhos de l moço de l frete" ("[[Poema an linha reta]]").<ref name="latufhomoerotismo" /> An outras literaturas, çtacan-se ls [[sonetos de Shakespeare]], [[Walt Whitman]], [[Christopher Marlowe]], [[Birgenia Wolf]], [[Arthur Rimbaud]], [[Marcel Proust]], [[André Gide]], [[Michel Foucault]], [[Roland Barthes]] i outros.<ref name="latufhomoerotismo" /> Nas artes bisuales, çtacan-se la [[arte de la Grécia antiga]], adonde bemos ua preferiçon pul cuorpo masculino znudo,<ref name="classicwebster">Anc Icon Group Anternational. ''Classicals: Webster's Quotationes, Fats and Phrases'', 2008, p.195. ISBN 0-546-69476-4</ref> ls [[Renacimiento|renacentistas]] [[Leonardo de la Binci]] i [[Michelangelo]],<ref name="latufhomoerotismo" /><ref name="burnl">Burn, L. (1992), ''Mitos griegos, p.75–76, Madrid: Eidiciones Akal. ISBN 84-460-0117-9.''</ref> i artistas de l [[Maneirismo]] i [[Barroco]] de ls seclos XVI i XBII, cumo [[Agnolo Bronzino]], [[Carlo Saraceni]] i [[Carabaggio]], cujas obras fúrun seberamente criticadas pula [[Eigreija Católica]],<ref>[http://www.studio-anternational.co.uk/archibe/Carabaggio_1983_196_998.asp John Berger, Carabaggio,Strudio Anternational, p.1983, Belume 196 Number 998]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Besitado an 3 de dezembre, 2010.</ref> para alhá de l seclo XIX pintores cumo [[Thomas Eakines]], [[Eugène Jansson]], [[Heinry Scott Tuke]], [[Aubrey Veardsley]] i [[Magnus Anckell]] tenéren retomado stórias homoeróticas de la [[mitologie griega]] cumo la de [[Narciso]], [[Jacinto (mitologie)|Jacinto]], [[Ganímedes (mitologie)|Ganímedes]] i outros.<ref name="classicwebster" /> Na modernidade, artistas cumo [[Paul Cadmus]] i [[Gilbert & George]], para alhá de retratista$2 cumo [[Wilheln bon Gloeden]], [[David Hockney]], [[Will McBride]], [[Robert Mapplethorpe]], [[Pierre eit Gilles]], [[Bernard Faucon]] i [[Anthony Goicolea]], tamien cuntribuíran mui pa l'arte homoerótica. === Perseguiçon, heiterosseisismo i homofobia === {{Artigos percipales|Homofobia|Heiterosseisismo|Bioléncia contra pessonas LGBT}} {{Bertambén|Homossexuales na Almanha Nazista|Homofobia ne l Brasil}} [[Fexeiro:Burning of Sodomites.jpg|thumb|L cabalheiro de Hohenberg i l sou serbente al séren [[Fogueira|queimados bibos]] sob l'acusaçon de [[sodomie]], próssimo a las muralhas de la cidade de [[Zurique]], an 1482.]] An muitas culturas, las pessonas homossexuales son frequentemente passibles de [[preconceito]] i [[çcriminaçon]]. Cumo nembros de muitos outros grupos minoritairos que son oubjetos de preconceito, eilhas tamien stan sujeitas la [[stereótipo]]s, l qu'acrecenta a la [[marginalizaçon]]. L preconceito, çcriminaçon i ls stereótipos son las probables formas de [[homofobia]] i [[heiterosseisismo]], que son las atitudes negatibas, preconceitos i çcriminaçones an fabor de relacionamientos i de la sexualidade antre pessonas de sexo ouposto.<ref name="Homofobia scale"/> L'heiterosseisismo puode ancluir la [[presunçon]] de que to pessona ye [[heiterossexual]] ó que ls relacionamientos i atraçones antre pessonas de sexo ouposto seia la norma i, antoce, superior. L'homofobia ye l medo, aberson ó çcriminaçon contra homossexuales. Eilha se manifesta de formas defrentes i un númaro de defrentes tipos de cumportamientos homofóbicos ténen sido registrados, dentre ls quales son anternalizados l'homofobia, l'homofobia social, l'homofobia emocional, homofobia racional i outros.<ref name="Homofobia scale">[http://web.archibe.org/web/20060904125724/http://allies .ptamu.edu/Did+You+Know/riddle.htn The Riddle Homophobia Scale] fron Allies Committe website, Department of Student Life, [[Texas]] La&M University</ref> Outro cumportamiento semelhante ye la [[lesbofobia]] (cujo percipal albo son las [[lésbicas]]) i la [[bifobia]] (contra pessonas [[bissexuales]]). Quando tales atitudes se manifestan cumo [[crime]]s muitas bezes son chamadas de [[Crime de rábia|crimes de rábia]] i ataques contra homossexuales.<ref>{{en}} [https://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publicationes/Cumparison%20of%20Hate%20Crime%20Formatted.pdf Cumparison of Hate Crimes Rates Across Proteted and Unproteted Groups]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Stotzer, Rebeca. ''The Williams Anstitute'', Jun.2007). Acesso 23 abr. 2009.</ref><ref>{{en}} [http://www.ncjrs.gob/pdffiles1/bja/162304.pdf La Policymaker’s Guide to Hate Crimes]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (''US Department of Justice'')(pág. ix).</ref> Eesisten bários [[stereótipo]]s negatibos que caraterizan las pessonas LGBT cumo menos stabais romanticamente, mais [[Promiscuidade|promíscuas]] i mais propensas la [[Pedofelia|abusar sexualmente de ninos]], mas nun hai qualquiera base científica para tales afirmaçones. Ls gays i las lésbicas forman un relacionamiento stable i cumprometido que son eiquibalentes als relacionamientos heiterossexuales an aspetos eissenciales.<ref name=amici /> La [[ourientaçon sexual]] nun afeta la porbabelidade de qu'essas pessonas ban abusar de ninos.<ref name=heirekn>Griegory M. Heirek, Ph.D.: [http://psychology.ucdabis.edu/rainbow/html/fats_molestation.html Fats About Homosexuality and Child Molestation]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Amarican Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian & Gay Parenting]</ref> Afirmaçones de qu'hai probas científicas qu'apoian ua associaçon antre homossexualidade i pedofelia son baseadas an malo uso desses tenermos i nua deturpaçon de la proba rial.<ref name="heirekn"/> [[Fexeiro:In memory of homosexual.JPG|thumb|squierda|Memorial als miles de [[Homossexuales na Almanha nazista|homossexuales presos i assassinados]] pul [[regime nazista]] ne l'antigo [[campo de cuncentraçon]] de [[Buchenwald]]. Ls presos homossexuales éran marcados cun un [[triángulo rosa]].]] Outro porblema frequente ye la bioléncia física contra minories sexuales. Ne ls [[Stados Ounidos]], l [[FBI]] anformou que 17,6% de ls [[Crime de rábia|crimes de rábia]] relatados a la polícia an 2008, baseórun-se an bista la [[ourientaçon sexual]]. 57,5% destes ataques fúrun contra homes gays.<ref name=fbicrime>{{citation |title=Crime in the United States 2008: Hate Crime |url=http://www2.fbi.gob/ucr/hc2008/bitims.html |periodical=[[FBI]] |acessdate=17 de nobembre de 2010 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'assassinato, an 1998, de [[Matthew Shepard]], un studante homossexual, ye un de ls ancidentes mais notórios de ls Stados Ounidos.<ref name=life>{{Citar web|url=http://www.matthewshepard.org/site/PageSerber |títalo=Matthew Shepard Foundation webpage |acessodata=4 d'outubre de 2009 |publicado=Matthew Shepard Foundation |arquibourl = http://web.archibe.org/web/20080729005923/http://www.matthewshepard.org/site/PageSerber |arquibodata = 29 de júlio de 2008}}</ref> Ne l [[Brasil]], d'acuordo cul [[Grupo Gay de la Bahia]] (GGB), an 2009, fúrun assassinadas 198 pessonas por motibos [[Homofobia|homofóbicos]] ne l [[Brasil]].<ref>{{citar web|url=http://oglobo.globo .com/antegra.asp?txtUrl=/pais/eileicoes2010/mat/2010/10/16/numero-de-assassinatos-de-gays nel-pais-creciu-62-zde-2007-mas-tema-queda-fura-de la-campanha-922804348.asp|outor=L Globo|outorlink=L Globo|títalo=Númaro d'assassinatos de gays ne l paíç creciu 62% zde 2007, mas tema queda fura de la campanha|acessodata=16 d'outubre de 2010}}</ref> An 2011 fúrun 266 muortes, i an 2012 fúrun 338.<ref name="Portal EBC">{{citar web|url=http://www.ebc .com.br/cidadanie/2012/11/la-cada-33-horas-un-homossexual-i-assassinado nel-pais|outor=Portal EBC|outorlink=Portal EBC|títalo=La cada 33 horas un homossexual ye assassinado ne l paíç|acessodata=16 de febreiro de 2013}}</ref><ref>{{citar web|url=http://noticias.uol .com.br/cotidiano/ultimas-noticias/2013/01/10/brasil-i-pais-cun-maior-numero-de-assassinatos-de-homossexuales-ua-muorte-la-cada-26-horas-diç-studo.htn|outor=UOL|outorlink=UOL|títalo=Brasil ten ua muorte d'homossexual la cada 26 horas, diç studo|acessodata=9 de setembre de 2013}}</ref> An 2010, [[Ataques contra homossexuales an San Paulo an 2010|moços homossexuales fúrun agredidos]] na [[Abenida Paulista]], an [[San Paulo (cidade)|San Paulo]].<ref name="Radadeiro segundo">{{citar web|url=http://ultimosegundo.eig .com.br/brasil/sp/grupo+usou+lampada+fluorescente+para+agredir+moços+an+sao+paulo/n1237827050487.html|outor=Radadeiro Segundo|outorlink=Radadeiro Segundo|títalo=Grupo usou bumbilha fluorescente para agredir moços an San Paulo|acessodata=17 de dezembre de 2010}}</ref> Muitas pessonas homossexuales sconden sous sentimientos i atebidades por medo de reprobaçon ó de [[bioléncia]] por parte de la sociadade; la spresson mais quemun ousada para pessonas nesta situaçon ye ''"[[ne l'armairo]]"''. Yá quando pessonas homossexuales ó bissexuales resolben dibulgar sue ourientaçon sexual para sous amigos i fameliares, la spresson mais quemun ye ''"[[salir de l'armairo]]"''. Ls sfuorços pa l'emancipaçon de l'homossexualidade, cumo eilha ye cumprendida atualmente, ampeçórun na década de 1860, mas zde meados de la década de 1950 ten habido ua tendéncia d'aceleraçon ne l sentido dua maior besibelidade, aceitaçon i criaçon de dreitos cebiles pa ls ''[[gay]]s'', [[lésbica]]s i [[bissexuales]]. Inda assi, l ''[[heiterosseisismo]]'' i la ''[[homofobia]]'' inda persisten na sociadade, l que torna defícel pa las pessonas, i percipalmente pa ls moços homossexuales, se sociabelizáren culs outros, podendo resultar, an alguns causos, ne l [[suicídio]].<ref>Gordon, Kathyrn H. and Yezzennya Castro. "The assessment, diagnosis, and treatment of psychiatric çorders in lesbian, gay, and bisexual clients," in Julia D. Buckner, Yezzennya Castro, Jill M Holn-Denoma, and Thomas I Joiner Jr. (eds), ''Mental Heialth Care fur People of Diberse Backgrounds''. Radcliffe Publishing, 2007, p. 52. ISBN 1-84619-094-0.</ref> Atualmente ls adjetibos mais quemuns an uso son ''"gay"'',<ref>{{citar web|url=http://super.abril .com.br/cotidiano/poder-gay-442354.shtml|outor=Rebista Superinteressante|outorlink=Rebista Superinteressante|títalo=Poder gay|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> pa ls homes homossexuales, i ''"[[lésbica]]"'',<ref>{{citar web|url=http://www.eiditoramalagueta .com.br/eiditora2/home/3-notas-i-eibentos/32-la-palabra-qlicaq.html|outor=Laura Bacellar|títalo=La palabra "lésbica"|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> pa las mulhieres homossexuales, ambora alguns prefiran outros tenermos ó nanhun. == An outros animales == {{Artigo percipal|Homossexualidade ne l reino animal}} [[Fexeiro:Manchot 01.jpg|thumb|[[Roy i Silo]] son dous [[pinguin-de-barbicha|pinguines-de-barbicha]] machos de l Zológico de l Central Parque an [[Nuoba Iorque]], semelhantes als de a retrato, famosos por sue relaçon homossexual.]] L [[Homossexualidade ne l reino animal|cumportamiento homossexual an animales]] refire-se a l'eibidéncia decumentada d'homossexuales, bissexuales i trasgéneros ne l cumportamiento de ls animales nó-houmanos. Tales cumportamientos ancluen [[sexo]], [[namoro]], [[afetebidade]], ounion monógama i [[Cuidados parentales|parentalidade]]. L cumportamiento homossexual ó bissexual ye difundido ne l [[reino animal]]: la pesquisa de 1999 feita pul pesquisador [[Bruce Bagemihl]] mostra que l cumportamiento homossexual fui ouserbado an cerca de 1500 speces, bariando de [[primata]]s para [[Acanthocephala|brugos antestinales]] i ye bien decumentada an 500 deilhes (sendo la bissexualidade, i nun l'heiterossexualidade, l traço dominante nun númaro adicional, ancluindo-se mamíferos cun neuroprocessamiento i socialibidade cumplexos, cumo [[bonobo]]s i bárias speces de [[golfino]]).<ref name=Bagemihl>(Bagemihl, 1999)</ref><ref name="Biological Suberance: Animal">{{Citar web|radadeiro=Harrold|purmeiro=Max |títalo=Biological Suberance: Animal Homosexuality and Natural Dibersity|publicado=[[The Adbocate]], reprinted in Highbean Ancyclopedie |data=16 de febreiro de 1999|url=http://www .pthefrelibrary .com/Biological+Suberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Dibersity.-a053877996 |acessodata=10-9-2007}}</ref> L cumportamiento animal sexual toma muitas formas defrentes, mesmo drento de la mesma [[spece]]. Las motibaçones i amplicaçones para estes cumportamientos ténen inda de ser totalmente cumprendidas, ua beç que la maiorie de las speces inda nun fúrun totalmente studadas.<ref name="‘Catalogue of Life’ reaches">{{Citar web | radadeiro =Gordon | purmeiro =Dr Dennis | | títalo=‘Catalogue of Life’ reaches one million species | publicado=[[National Anstitute of Water and Atmospheric Research]] |data=10 d'abril de 2007 | url=http://www.niwascience.co.nç/pus/mr/archibe/2007-04-10-3 | acessodata = 10-9-2007}}</ref> Pesquisas atuales andican que bárias formas de cumportamiento sexual homossexual son ancontradas an to l reino animal.<ref>[http://www.sciencedaily .com/releases/2009/06/090616122106.htn "Same-sex Behabior Sen In Nearly All Animals, Rebiew Finds"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, [[Science Daily]]</ref> Ua nuoba análeze de pesquisas eisistentes, feita an 2009, mostrou que l cumportamiento homossexual ye un fenómeno quaije ounibersal ne l reino animal, quemun an bárias speces.<ref>{{Citar web|url=http://www.physorg .com/news164376975.html |títalo=Same-sex behabior sen in nearly all animals |publicado=Physorg .com |data=16 de júnio de 2009 |acessodata=17-11-2010}}</ref> L cumportamiento homossexual an animales ye bisto tanto cumo un argumiento a fabor cumo contra l'aceitaçon de l'homossexualidade an [[seres houmanos]] i ten sido ousado, percipalmente, contra l'alegaçon de que ye un ''[[Sodomie|pecatun contra naturan]]'' ('pecado contra la natureza").<ref name="ReferenceA">Bruce Bagemihl, ''Biological Suberance: Animal Homosexuality and Natural Dibersity,'' St. Martin's Press, 1999; ISBN 0-312-19239-8</ref> Por eisemplo, l'homossexualidade ne ls animales fui citada nua decison de la [[Suprema Corte de ls Stados Ounidos]] ne l causo ''Lawrence b. Texas'', que derrubou las "leis contra sodomie" de 14 [[Stados de ls Stados Ounidos|stados]] de l paíç, adonde l'homossexualidade cunsentinda, pribada i antre adultos era até anton un crime.<ref name="Lobe That Dare Not Squeak">{{citar web | outor =Smith, Dinitie | títalo = Lobe That Dare Not Squeak Its Name | obra = [[The New York Eiquipas]] | data=7 de febreiro de 2004 | url=http://query.nytimes .com/gst/abstrat.html?res=FA0C1EF83A5F0C748CDDAB0894DC404482 | acessdate = 10-9-2007}}</ref> La possibelidade de la sexualidade animal tener amplicaçones lógicas, éticas ó morales na sexualidade houmana, tamien ye ua fuonte de debates.<ref name="The Animal Homosexuality Myth">{{Citar web | radadeiro =Solimeo | purmeiro =Luiç Sérgio | títalo=The Animal Homosexuality Myth | publicado=[[NARTH]], National Association fur Research & Therapy of Homosexuality |data=21 de setembre de 2004 | url=http://www.narth .com/docs/animalmyth.html | acessodata = 10-9-2007}}</ref><ref name="Defending La Higher Law">{{Citar web | radadeiro =Solimeo | purmeiro =Luiç Sérgio | títalo=Defending La Higher Law: Why We Must Rejist Same-Sex "Marriage" and the Homosexual Mobement | publicado=Spring Grobe, Penn.: The Amarican TFP |data=2004, ISBN 1-877905-33-X | url=http://www.narth .com/docs/animalmyth.html | acessodata = 10-9-2007}}</ref><ref>{{citar ambora|url=http://www.sfgate .com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/la/2004/02/07/MNG3N4RAB41.DTL|title=Central Park Zo's gay penguines eignite debate|last= Smith,|first=Dinitie|date=7 de febreiro de 2004|work=New York Eiquipas|publisher=Heiarst Communicationes Anc.|acessdate=22 de dezembre de 2009}}</ref> Alguns pesquisadores anterpretan l cumportamiento homossexual an animales (i an seres houmanos tamien) cumo macanismo de [[Seleçon natural|seleçon eibolutiba]] para cunter l'oumiento scessibo de populaçones.<ref>{{citar web|url=http://routenews .com.br/andex/?p=227|títalo=Redemoinhos capilares i homossexualidade|títalo=Route News|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref> Un studo publicado pul periódico ''Trends in Ecology and Eibolution'' cuncluiu l'amportança de l cumportamiento homossexual pa l'eiboluçon de muitas speces animales, cumo antre las fémeas de l [[albatroç-de-laysan]] (''Phoebastria eimmutabelis''), de l [[Habaí]], que se únen l'outras fémeas para criar ls filhotes, specialmente na escasseç de machos, tenendo mais sucesso que las fémeas solteiras. L studo cunclui que l'homossexualidade ajudou las speces de defrentes maneiras al longo de l'eiboluçon.<ref>{{citar web|url=http://www .ptelegraph.co.uk/science/science-news/5550488/Homosexual-behabiour-widespread-in-animals-acording-to-new-study.html|titulo=Homosexual behabiour widespread in animals acording to new study|data=16/06/2009|publicado=''[[The Daily Telegraph]]''|acessodata=-5-6-2010|léngua=en}}</ref> == Ber tamien == {{Correlatos |commons = Homosexuality |commonscat = Homosexuality |wikisource = |wikiquote = Homossexualidade |wikelibros = |wikinoticias = Homossexualidade |wikcionario = Homossexualidade |wikispecies = |wikibersidade = |meta = }} * [[:Catadorie:Personalidades LGBT|Personalidades LGBT]] * [[:Catadorie:Filmes cun temática LGBT|Filmes cun temática LGBT]] * [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo]] * [[Cronologie de ls dreitos homossexuales]] * [[Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo]] * [[Homossexualidade i religion]] * [[Znudo masculino na stória de a retrato]] * [[Quer Art]] * [[Homossexualidade na Bíblia]] * [[Homossexualidade ne l Brasil]] * [[Homofobia ne l Brasil]] * [[Homossexualidade an Pertual]] * [[Associaçon Brasileira de Gays, Lésbicas, Bissexuales, Trabestis i Trasexuales]] * [[Homossexuales na Almanha Nazi]] * [[Reboluçon sexual]] {{notas}} {{Refréncias|col=3}} === Bibliografie === {{Refbegin|2}} === Libros === * ADAM, Barry (1987). ''The Rise of la Gay and Lesbian Mobement'', G. K. Preça de casa & Co. ISBN 0-8057-9714-9 * MOSER, António (2002). ''L'enigma de la sfinge: la sexualidade'', Eiditora Bozes. ISBN 85-326-2595-9 * PEREIRA, Pereira (1981). ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, Bol.1, 2 i 3. * {{Citation |first=John |last=BOSWELL |url=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231 .ptl |title=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Ourope fron the Beginning of the Christian Era to the Fourtenth Century |publisher=University of Chicago Press |year=1980 |isbn=9780226067117 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * DOBER, Kenneth J., ''Grek Homosexuality'', , Girald Duckworth & Co. Ltd. 1979, ISBN 0-674-36261-6 (hardcober), ISBN 0-674-36270-5 (paperback) * D'EMILIO, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of la Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', [[University of Chicago Press]] 1983, ISBN 0-226-14265-5 * {{Citation |title=The Story of Sexuality |first=Michel |last=FOUCAULT |outhorlink=Michel Foucault |year=1986 |publisher=Pantheon Books |isbn=0394417755}} * ROTH, Norman. ''The care and feding of gazelles: Mediebal Arabic and Heibrew lobe poetry.'' IN: Lazar & Lacy. ''Poetics of Lobe in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, ISBN 0-913969-25-7 *DIAS, Marie Berenice; PEREIRA, Rodrigo de la Cunha (Cord.). Dreito de Família i l Nuobo Código Cebil. Guapo Hourizonte: Del Rey, 2003. *DIAS, Marie Berenice. Ounion Homossexual: l Preconceito & la Justícia. Porto Alegre: Librarie de l Adbogado, 2006. *DIAS, Marie Berenice (Cord.) Dibersidade Sexual i Dreito Homoafetibo. San Paulo: Rebista de ls Tribunales, 2011. ; Anhos 1990 * {{Citation|first1=Bruce |last1=Bagemihl |title=Biological Suberance: Animal Homosexuality and Natural Dibersity|publisher=St. Martin's Press|year=1999|isbn=0312192398}} * Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The Story of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, ISBN 0-02-903100-1 * {{Citation |year=1997 |title=Two spirit people: Amarican Andian, lesbian women and gay men |outhor1=Brown, Lester B. |eiditor1=Lester B. Brown |publisher=Routledge |isbn=9780789000033 |url=http://books.gogle .com/books?id=AwnQBETJsbEC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=2000 |title=Handbook of mediebal sexuality |first1=Bern L. |last1=Bullough |first2=James La. |last2=Brundage |publisher=Taylor & Francis |isbn=9780815336624 |url=http://books.gogle .com/books?id=PgSI1gbKhtAC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1995 |title=Gay New York: Gender, Ourban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |outhor1=Chauncey, George |eidition=reprint, eillustrated |publisher=[[Basic Books]] |isbn=9780465026210 |url=http://books.gogle .com/books?id=QCkEAQAAIAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1990 |title=Ancyclopedie of homosexuality (2 Belumes) |first1=Wayne R. |last1=Dynes |first2=Warren |last2=Johansson |first3=William La. |last3=Percy |first4=Stephen |last4=Donaldson |publisher=Garland Pub. |isbn=9780824065447 |url=http://books.gogle .com/books?id=TYyGAAAAIAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1993 |title=Odd girls and twelight lobers: la story of lesbian life in twentieth-century America |outhor1=Faderman, Lillian |eidition=4 |publisher=Columbia University Press |isbn=9780231074889 |url=http://books.gogle .com/books?id=44i96GWYxSQC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Hinsch, Bret, ''Passiones of the Cut Slebe: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, ISBN 0-520-06720-7 * {{Citation |year=1994 |title=Outing: shattering the cunspiracy of silence |outhor1=Johansson, Warren |outhor2=William La. Percy |publisher=Routledge |isbn=9781560244196 |url=http://books.gogle .com/books?id=-lZ903C-dkMC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1994 |title=Sex in America: la defenitibe surbey |outhor1=Michael, Robert T. |publisher=Little, Brown |isbn=9780316911917 |url=http://books.gogle .com/books?id=PkjmGwAACAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1998 |title=Pederasty and Pedagogy in Archaic Grece |outhor1=Percy, William Armstrong |publisher=University of [[Eillinois]] Press |isbn=9780252067402 |url=http://books.gogle .com/books?id=TCboj1efp8UC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1987 |title=Cumpañeras: Latina lesbianes (an anthology) |outhor1=Galhos, Joãoita |publisher=Latina Lesbian Story Porjet |url=http://books.gogle .com/books?id=ElBnAAAAMAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Çcourses—Sexual, Storical'', Manchester University Press 1991, ISBN 0-7190-3301-2 * {{Citation |year=1992 |title=Sexuality and eroticisn among males in Moslen societies |outhor1=Schmitt, Arno |outhor2=Jehoeda Sofer |eiditor1=Arno Schmitt |eiditor2=Jehoeda Sofer |publisher=Routledge |isbn=9781560240471 |url=http://books.gogle .com/books?id=Kw_BBSBmNsUC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1999 |title=An Amarican ousession: science, medicine, and homosexuality in modern society |outhor1=Terry, Jennifer |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226793672 |url=http://books.gogle .com/books?id=C6pGoWWLfhEC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ; Anhos 2000 * {{Citation |year=2005 |title=Regulating sex: the politics of antimacy and eidantity |first1=Eilizabeth |last1=Bernstein |first2=Laurie |last2=Schaffner |publisher=Routledge |isbn=9780415948692 |url=http://books.gogle .com/books?id=YQzW5I2RGNcC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=2002 |title=Before Stonewall: atebists fur gay and lesbian rights in storical cuntext |outhor1=Bullough, Bern L. |publisher=Routledge |isbn=9781560231936 |url=http://books.gogle .com/books?id=A7x_BnES2esC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{citar libro|title=The Greks And Grek Lobe: La Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Grece|outhor=Davidson, James|year=2007|isbn=0297819976|publisher=Weidenfeld & Nicolson}} * Gunther, Scott, [http://www.wellesley.edu/French/facultyhomepages/gunther/Scott%20Gunther%20-%20The%20Elastic%20Closet.html "The Eilastic Closet: La Story of Homosexuality in France, 1942–persent"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160729202624/http://wellesley.edu/French/facultyhomepages/gunther/Scott%20Gunther%20-%20The%20Elastic%20Closet.html |date=2016-07-29 }} Book about the story of homossexual mobements in France (sample chater abailable online). Palgrabe-Macmillan, 2009. ISBN 0-230-22105-X. * {{Citation |year=2004 |title=The labender scare: the Cold War persecution of gays and lesbianes in the federal gobernment |outhor1=Johnson, David K. |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226404813 |url=http://books.gogle .com/books?id=_FM_hkMdxpIC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=2003 |title=Storical ditionary of the lesbian liberation mobement: still the rage |outhor1=Myers, JoAnne |publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810845060 |url=http://books.gogle .com/books?id=dzYbAAAAYAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * James Naylor Gren, Cristina Fino, Cássio Arantes Leite,'' Para alhá de l'antruido: l'homossexualidade masculina ne l Brasil de l seclo XX'', UNESP, 1999, p.&nbsp;145. ISVN 85-7139-317-6 * {{Citation |year=2002 |title=Quering Andia: same-sex lobe and eroticisn in Andian culture and society |outhor1=Banita, Ruth |publisher=Routledge |isbn=9780415929509 |url=http://books.gogle .com/books?id=I9rrucxQbmEC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Eidith Modesto, ''Bidas an cinta de la bielha'', Eiditora Record, 2006. ISBN 85-01-07481-0 * Hildo Honório de l Couto, ''Ecolinguística: studo de las relaçones antre léngua i meio ambiente'', Thesaurus Eiditora, 2007. ISBN 85-7062-603-7 * Christie Balka i Andy Rose, ''Duplamente Abencoado'', Eiditora Record. ISBN 85-01-05159-4 * Denilson Lopes, ''L'home qu'amaba rapazes i outros ansaios'', Aeroplano Eiditora, 2002. ISBN 85-86579-32-7 === Artigos de jornales === * {{Citation |title=On the Prebalence of Homosexuality and Bisexuality, in la Randon Community Surbey of 750 Men Aged 18 to 27 |last=Bagley |first=Christopher |last2=Tremblay |first2=Pierre |publisher=[New York, Haworth Press] |year=1998 |journal=Journal of Homosexuality |belume=36 |location=ne l. 2 |issn=00918369 |oclc=91129391}} * {{Citation |title=The porblen of homosexuality. |last=Bowman |first=Karl M. |last2=Angle |first2=Bernice |pages=2–16 |journal=Journal of social hygiene |issn=07419996 |year=1953 |belume=39 (1) |oclc=102411893 |url=http://heiarth.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=heiarth }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}*{{citation |title=The Homophobic Eimagination |last=Crew |first=Louie |last2=Norton |first2=Ritor |location=3, Nob 74 |belume=36 |pages=272–90 |journal=College Anglish |issn=00100994 |year=1974 |oclc=427092211}} * {{Citation |title=New Eibidence of Genetic Fators Anfluencing Sexual Ourientation in Men: Female Fecundity Ancrease in the Maternal Line |last=Iemmola |first=Francesca |last2=Ciani |first2=Andrea Camperio |publisher=Springer |format=Article |year=2009 |journal=Archibes of Sexual Behabior |pages=393–399 |belume=38 |location=ne l. 3 |issn=00040002 |oclc=360232526 |doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |url=http://www.springerlink .com/cuntent/l6104277w82137x4 }}{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |title=La difference in hypothalamic struture betwen heiterosexual and homosexual men. |last=LeBay |first=Simon |year=1991 |journal=Science (New York, N.Y.) |pages=1034–7 |belume=253 (5023) |issn=00368075 |oclc=121655996 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/cuntent/abstrat/253/5023/1034 }} * {{Citation |title=Fraternal Birth Ourder and Ratio of Heiterosexual/Homosexual Felings in Women and Men |last=McConaghy |first=N |last2=Hadzi-Pablobic |first2=D |last3=Stebenes |first3=C |last4=Manicabasagar |first4=B |year=2006 |journal=Journal of Homosexuality |pages=161–174 |belume=51 |location=ne l. 4 |issn=00918369 |oclc=202629885 |doi=10.1016/j.eibolhumbehab.2008.07.002 |url=http://linkinghub.eilsebier .com/retriebe/pii/S1090513808000688 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Artigos online === * Burr, Chandler. [http://www .ptheatlantic .com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', Júnio de 1997, {{ISSN|10727825}}. An oberbiew of recent research in layman's language. * {{Link||2=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stn |3=BBC News (Feb. 1998) |4=: Fingerprints Study}} * {{Link||2=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stn |3=BBC News (Abr. 1999) |4=: Doubt cast on 'gay gene'}} * {{Link||2=http://web.archibe.org/web/20080110000912/http://my.webmd .com/cuntent/article/22/1728_56075?src=Anktomi&cundition=Home+&+Top+Stories |3=WebMD (Márcio 2000) |4=: Pointing the Finger at Androgen las la Cause of Homosexuality}} * {{Link||2=http://news.bbc.co.uk/1/hi/heialth/3735668.stn |3=BBC News (Ot 2004) |4=: Genetics of homosexuality}} * James Davidson, ''[[London Rebiew of Books]]'', 2 de júnio de 2005, [http://www.lrb.co.uk/b27/n11/dabi02_.html "Mr and Mr and Mrs and Mrs"] — ua resenha detalhada de ''The Friend'', un libro de Alan Bray, cuntando la stória de l casamiento antre pessonas de l mesmo sexo i outras formas de relacionamiento formal {{Refend}} == Ligaçones sternas == * {{Link||2=http://www.abglt.org.br/port/andex.php |3=ABGLT - Associaçon Brasileira de Gays, Lésbicas i Trasgéneros}} * {{dmoç|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/Story/|Gay, Lesbian and Bisexual/Story}} * [http://drauziobarella .com.br/sexualidade/causas-de la-homossexualidade/ Causas de l'homossexualidade]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [[Drauzio Barella]] * {{Link|2=http://noticias .ptierra .com.br/ciencia/noticias/0,,OI5186602-EI8145,00-Homossexualidade+i+util+als+animales+mas+barie+cunforme+la+specie.html|3=Homossexualidade ye útele als animales, mas barie cunforme la spece|4= ne l [[Tierra Networks]]}} {{LGBT}} {{Eidantidade sexual}} {{Portal3|LGBT}} {{Artigo çtacado}} {{DEFAULTSORT:Homossexualidade}} [[Catadorie:LGBT]] [[Catadorie:Ourientaçon sexual]] [[Catadorie:Studos de género]] [[Catadorie:Home]] n1an45021nh3z6ejgnawsqlsmuf7p4t 108199 108198 2026-08-28T09:08:19Z ~2026-44729-62 15463 /* Eitimologie i uso */ 108199 wikitext text/x-wiki {{Ourientaçon Sexual}} '''Homossexualidade'''{{nota de rodapie|Tamien chamada de '''homossexualismo''', ambora este termo, defenido pul Dicionário de la [[Porto Eiditora]] cumo "prática d'atos sexuales" (ber [http://www.anfopedie.pt/pesquisa-global/homossexualismo berbete online]), custe d'obras antigas de l [[pertués ouropeu]], nun ye outelizado atualmente nesta bariante de l léngua. Yá ne l [[pertués brasileiro]] l termo questuma ser outelizado cun algua frequéncia, ambora eisistan outores i grupos que manifestórun sue ouposiçon a l'outelizaçon de l termo debido a ua associaçon cun malina mental (ber seçon [[#Eitimologie i uso]]).}} (de l [[griego antigo]] ''ὁμός'' (homos), ''eigual'' + [[Lhéngua lhatina|lhatin]] ''sexus'' = sexo) refire-se a la [[wikt:caratelística|caratelística]], [[wikt:cundiçon|cundiçon]] ó [[culidade]] dun ser ([[houmano]] ó nó) que sente atraçon [[física]], [[stética]] i/ó [[Emoçon|emocional]] por outro ser de l mesmo [[sexo]] ó [[género (sociadade)|género]]. Anquanto [[ourientaçon sexual]], l'homossexualidade se refire la "un padron duradouro de spriéncias sexuales, afetibas i románticas" percipalmente ó sclusibamente antre pessonas de l mesmo sexo; "tamien se refire a un andibíduo cun senso d'eidantidade pessonal i social cun base nessas atraçones, manifestando cumportamientos i aderindo a ua quemunidade de pessonas que cumpartilhan de la mesma ourientaçon sexual."<ref name="apahelp">{{citation |url=http://www.apahelpcenter.org/articles/article.php?id=31 |title=Sexual Ourientation and Homosexuality |periodical=[[Amarican Psychological Association|APA]]HeilpCenter.org |acessdate=2007 |accessdate=2017-05-10 |archivedate=2007-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070202131318/http://www.apahelpcenter.org/articles/article.php?id=31 }}</ref><ref name="brief">[http://www.courtinfo.ca.gob/courts/supreme/highprofile/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf APA California Amicus Brief]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'homossexualidade ye ua de las percipales catadories d'ourientaçon sexual, al lado de la [[bissexualidade]], de la [[pansexualidade]], de la [[heiterossexualidade]] i de la [[assexualidade]]. Tamien ye [[Homossexualidade ne l reino animal|registrada an cerca de {{formatnun:5000}} speces]] (sendo bien studada i debidamente cumprobada an cerca de 500 deilhas), ancluindo minories seneficatibas an seres tan dibersos quanto [[mamífero]]s, [[abe]]s i [[platelminto]]s.<ref name=Bagemihl/><ref name="Biological Suberance: Animal"/> La prebaléncia de l'homossexualidade antre ls [[ser houmano|houmanos]] ye defícel de detreminar cun percison;<ref name="liebay">LeBay, Simon (1996). ''Quer Science: The Use and Abuse of Research anto Homosexuality.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9</ref> na [[Mundo oucidental|sociadade oucidental]] moderna, ls percipales studos andican ua prebaléncia de 2% a 13% d'andibíduos homossexuales na populaçon,<ref name = ACSF1992>ACSF Ambestigators (1992). SIDA and sexual behabiour in France. ''Nature, 360,'' 407–409.</ref><ref name = Billy1993>Billy, J. L. G., Tanfer, K., Grady, W. R., & Klepinger, D. H. (1993). The sexual behabior of men in the United States. ''Family Planning Perspetibes, 25,'' 52–60.</ref><ref name = Binson1995>Binson, D., Michaels, S., Stall, R., Coates, T. J., Gagnon, & Catania, J. La. (1995). Prebalence and social çtribution of men who habe sex with men: United States and its ourban centers. ''Journal of Sex Research, 32,'' 245–254.</ref><ref name = Bogaert2004>Bogaert, La. F. (2004). The prebalence of male homosexuality: The effet of fraternal birth ourder and bariation in family size. ''Journal of Theoretical Biology, 230,'' 33–37. [http://www.sciencediret .com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WMD-4CP12C3-2&_user=1069287&_rdoc=1&_fmt=&_ourig=search&_sort=d&biew=c&_act=C000051273&_bersion=1&_urlBersion=0&_userid=1069287&md5=bf01088ebb68ca801a0a08011876fb5d]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Bogaert argues that: "La prebaléncia de l'homossexualidade masculina ye debatida. Ua stimatiba enicial amplamente dibulgada fui de 10% (i.g., Marmor, 1980; Boeller, 1990). Alguns dados recentes dórun suporte para esta estimatiba (Bagley and Tremblay, 1998), mas la maiorie de ls grandes amostras nacionales recentes sugíren que la prebaléncia de l'homossexualidade masculina an sociadades oucidentales modernas, ancluindo ls Stados Ounidos, ye menor de l qu'esta estimatiba antecipada (i.g., 1–2% in Billy eit al., 1993; 2–3% in Laumann eit al., 1994; 6% in Sell eit al., 1995; 1–3% in Wellings eit al., 1994). Ye de notar, assi i todo, que l'homossexualidade ye defenida de defrentes formas nestes studos. Por eisemplo, alguns úsan l cumportamiento de l mesmo sexo i nun atraçon pul mesmo sexo cumo la defeniçon ouperacional de l'homossexualidade (i.g., Billy eit al., 1993); muitos pesquisadores de l sexo (i.g., Beiley eit al., 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) agora anfatizan l'atraçon subre cumportamiento ostensibo na cunceituaçon de l'ourientaçon sexual." (p. 33) Also: "…la prebaléncia de l'homossexualidade masculina (an special atraçon pul mesmo sexo), barie al longo de l tiempo i atrabeç de las sociadades (i, antoce, ye un "mobimiento albo"), an parte por causa de dous eifeitos: (1) bariaçones na taxa de fertelidade ó l tamanho de la família; i (2) l'eifeito de l'orde de nacimiento fraternal. Assi, mesmo se medido cun percison dun paíç al mesmo tiempo, la taxa d'homossexualidade masculina stá sujeita l'altaraçones i nun ye generalizable al longo de l tiempo ó atrabeç de sociadades." (p. 33)</ref><ref name =Fay1989>{{citar periódico |outhor=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |title=Prebalence and patternes of same-gender sexual cuntat among men |journal=Science |belume=243 |issue=4889 |pages=338–48 |data=janeiro 1989 |pmid=2911744 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/pmidlokup?biew=long&pmid=2911744}}</ref><ref name = Johnson1992>{{citar periódico |outhor=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |title=Sexual lifestyles and HIB risk |journal=Nature |belume=360 |issue=6403 |pages=410–2 |data=dezembre 1992 |pmid=1448163 |doi=10.1038/360410a0 }}</ref><ref name = Laumann1994>Laumann, I. L., Gagnon, J. H., Michael, R. T., & Michaels, S. (1994). ''The social ourganization of sexuality: Sexual pratices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.</ref><ref name = Wellings1994>Wellings, K., Field, J., Johnson, La., & Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behabior in Britain: The national surbey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.</ref><ref name="aftenposten">[http://www.aftenposten.ne l/anglish/local/article633160.ece Norway world leader in casual sex, Aftenposten]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="guardianpoll">[http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2008/ot/26/relationships Sex uncobered poll: Homosexuality, Guardian]</ref> anquanto outros studos sugíren qu'aprossimadamente 22% de la populaçon apersente algun grau de tendéncia homossexual.<ref name="McConaghy eit al">McConaghy eit al., 2006</ref> {{LGBT lateral}} Al longo de la [[stória de l'houmanidade]], ls aspetos andebiduales de l'homossexualidade fúrun [[Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade|admirados, tolerados ó cundenados]], d'acuordo culas normas sexuales bigentes nas dibersas culturas i épocas an qu'ocorrírun. Quando admirados, esses aspetos éran antendidos cumo ua maneira de melhorar la sociadade;<ref>Politics las friendship By Horst Hutte; p66</ref> quando cundenados, éran cunsidrados un [[pecado]] ó algun tipo de [[malina]], sendo, an alguns causos, proibidos por [[lei]]. Zde meados de l seclo XX, l'homossexualidade ten sido als poucos çclassificada cumo malina i çcriminalizada an quaije todos ls [[Paíç zambolbido|países zambolbidos]] i na maiorie de l [[mundo oucidental]].<ref>(Vernstein, 2005)</ref> Antretanto, l statuto jurídico de las relaçones homossexuales inda [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|barie mui de paíç para paíç]]. Anquanto an alguns países l [[casamiento antre pessonas de l mesmo sexo]] ye legalizado, an outros, ciertos cumportamientos homossexuales son [[crime]]s cun penalidades seberas, ancluindo la [[pena de muorte]] (por eisemplo, l [[Eiran]] cundena homossexuales al [[Forca|anforcamiento]], anquanto la [[Arábia Saudita]] ls [[Apedreijamiento|apedreija]]).<ref>{{citar web |url=http://çcober.eiquenomist .com/?la=21623668&p=CA&cid1=çp %7c1012806 %7c50126&cid2=BRPPLALiberalCausesGayDibide |títalo=The gay debede |eiditor=[[The Eiquenomist]] |data=11 d'outubre de 2014 |acessodata=27 de nobembre de 2014}}</ref> Las percipales ourganizaçones anternacionales de salude (ancluindo las de [[psicologie]]) afirman que ser homossexual ó bissexual son caratelísticas cumpatibles cun ua salude mental i un ajustamiento social cumpletamente normales; tales anstituiçones médicas tamien nun recomendan que las pessonas tenten [[Terapie de reorientaçon sexual|altarar la sue cundiçon sexual]], pus esto, para alhá d'ineficaç, puode causar danos psicológicos.<ref>{{citar web |url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/just-the-fats.aspx |title=Just the Fats about Sexual Ourientation & Youth |acessdate=02/04/2011 |publisher=Amarican Psychological Association}}</ref><ref name="apaexgay">[http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf Statement of the Amarican Psychological Association]</ref> Zde 1973 l'homossexualidade nun ye mais classeficada cumo un [[Trastorno mental|trastorno]] pula [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]]. An 1975, la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] adotou l mesmo procedimiento al deixar de cunsidrar l'homossexualidade ua malina.<ref name="POL">{{citar web| publicado=POL - Psicologie On Line | url=http://www.pol.org.br/pol/cms/pol/noticias/noticia_090806_001.html| títalo= Nota Pública - Comisson Nacional de Dreitos Houmanos apóia decison de l CFP}}</ref> Ne l [[Brasil]], an 1984, la [[Associaçon Brasileira de Psiquiatria]] (ABP) posicionou-se contra la çcriminaçon i cunsidrou l'homossexualidade algo que nun prejudica la sociadade.<ref name="ABP">{{citar web |url=http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0104-026X2006000200011&scrit=sci_arttext#tx11 |títalo=Homo-afetebidade i dreitos houmanos |eiditor=Rebista Studos Femenistas |outor=Luis Mott|outorlink=Luis Mott |data=Setembre de 2006 |acessodata=31 de maio de 2012}}</ref> An 1985, la ABP fui seguida pul [[Cunseilho Federal de Psicologie de l Brasil|Cunseilho Federal de Psicologie]] (CFP), que deixou de cunsidrar l'homossexualidade un zbio sexual i, an 1999, stableciu regras pa l'atuaçon de ls psicólogos an relaçon a las questones de [[ourientaçon sexual]], declarando que "l'homossexualidade nun custitui malina, nin çtúrbio i nin [[perberson]]" i que ls [[psicólogo]]s nun colaboraran cun eibentos i serbícios que proponhan tratamiento i/ó cura de l'homossexualidade.<ref name="CFP">{{citar web |url=http://pol.org.br/legislacao/pdf/resolucao1999_1.pdf |títalo=RESOLUÇÃO CFP N° 001/99 |outor=Cunseilho Federal de Psicologie|outorlink=Cunseilho Federal de Psicologie |data=22 de márcio de 1999 |acessodata=16 de janeiro de 2012}}</ref><ref name="Correio brazeliense"/> Ne l die 17 de maio de 1990, la Assemblé-giral de la [[Ourganizaçon Mundial de Salude]] (OMS) retirou l'homossexualidade de la sue lista de malinas mentales, la [[Classeficaçon Anternacional de Malinas]] (CID), sendo que la data passou a ser celebrada cumo l [[Die Anternacional contra la Homofobia]].<ref name="POL" /><ref name="Correio brazeliense">{{citar web|url=http://www.correiobrazeliense .com.br/app/noticia182/2010/05/16/brasil,i=192631/HA+20+ANOS+La+OMS+TIROU+La+HOMOSSEXUALIDADE+DA+RELACAO+DE+DOENCAS+MENTAIS.shtml|outor=Correio Brazeliense|outorlink=Correio Brazeliense|títalo=Hai 20 anhos, la OMS tirou l'homossexualidade de la relaçon de malinas mentales: Ua cunquista celebrada por ourganizaçones sociales de to l planeta|acessodata=7 de dezembre de 2010}}</ref> Por fin, an 1991, la [[Anistia Anternacional]] passou a cunsidrar la [[Homofobia|çcriminaçon contra homossexuales]] ua biolaçon als [[dreitos houmanos]].<ref name="Correio brazeliense"/> {{TOC-lemitado}} == Eitimologie i uso == [[Fexeiro:Hyakinthos.jpg|thumb|squierda|''[[Zéfiro]]'' i ''[[Jacinto (mitologie)|Jacinto]]'' repersentados an [[Registro de pintura burmeilha an cerámica griega|pintura burmeilha]] [[ática]] nua [[cerámica]] de la [[Tarquínia]], {{AC|480|nl}} ([[Museu de Guapas Artes de Boston]]).]] La palabra ''homossexual'' ye un híbrido de l [[Lhéngua griega|griego]] i de l [[Lhéngua lhatina|lhatin]] cul purmeiro eilemiento deribado de l griego ''homos'', 'mesmo' (nun relacionado cul latin ''homo'', 'home', cumo an ''Homo sapienes''), conotando antoce, atos sexuales i afetibos antre nembros de l mesmo sexo, ancluindo l [[lesbianismo]].<ref name="uwaterlo">{{citation |title=Etymology of Homosexuality |acessdate=2007-09-07 |url=http://www.drama.uwaterlo.ca/Gross%20Indecency/homosexuality_word.shtml |periodical=University of Waterlo }}{{Lhigaçon einatiba|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La palabra ''[[gay]]'' giralmente se refire a l'homossexualidade masculina, mas puode ser ousada nun sentido mais amplo para se referir a todas las pessonas [[LGBT]]. Ne l cuntesto de la sexualidade, ''[[lésbica]]'' solo se refire a l'homossexualidade femenina. La palabra ''"lésbica"'' ye deribada de l nome de la [[Lista d'ilhas de la Grécia|ilha griega]] de [[Lesbos]], adonde la [[poetisa]] [[Safo]] screbiu amplamente subre l sou relacionamiento emocional cun mulhieres moços.<ref>Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Grek and Roman society and literature: la sourcebook'' p.4</ref><ref>[http://ditionary.reference .com/browse/lesbian]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'adjetibo ''homossexual'' çcribe cumportamiento, relacionamiento, pessonas, ourientaçon etc. La forma adjetiba senefica literalmente "mesmo sexo", sendo un híbrido formado a partir de Griego ''homo''- (ua forma de ''homos'' "mesmo"), i "sexual" de l [[latin mediebal]] ''sexualis'' (de l [[latin clássico]] ''sexus''). Alguns specialistas recomendan eibitar cumpletamente l'uso de l termo ''homossexual'' debido la sue stória clínica i porque la palabra se refire solo a un tipo de cumportamiento sexual (an ouposiçon als sentimientos románticos) i, antoce, ten ua conotaçon negatiba.<ref name="glaad">[http://www.glaad.org/referenceguide Medie Reference Guide] (citando ls guias de stilo de la [[France Presse|AP]], ''[[New York Eiquipas|NY Eiquipas]]'', ''[[Washington Post]]''), [[GLAAD]]. Páigina besitada an 10-5-2007.</ref> Hai ua bison qu'afirma que l porblema nun serie l termo ''homossexualidade'', antes la [[palabra]] ''homossexualismo''. Specialistas an literatura psiquiátrica cuncordan an posicionar l surgimiento de l termo ''homossexualismo'' ne l seclo XIX, por buolta de la década de 1860 ó 1870, criado pul çcurso médico para eidantificar l sujeito homossexual.<ref>[[Michel Foucault|Foucalt]] (1982), [[Jeffrey Weks|Weks]] (2000), [[Jurandir Freire Cuosta|Cuosta]] (1992), [[Élisabeth Vadinter|Badinter]] (1993), [[Annamarie Jagose|Jagose]] (1996) i [[Peter Fry|Fry]] (1982), cumo apuntado por Mariana de Moura Coneilho, "[http://repositorio.bce.unb.br/bitstrean/10482/7161/1/2010_MarianadeMouraCoelho.pdf Sexualidades an questionamiento: ua abordaige ''quer'' subre Caio Fernando Abreu]{{Lhigaçon einatiba|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}", p.22 (ber bibliografie de l decumiento para berificaçon de las obras de ls outores citados).</ref><ref>Dayana Brunetto Carlin de ls Santos, "Sexualidades i géneros: questones antrodutória" in: Fazendo Género 8 - Cuorpo, Bioléncia i Poder., 2008, p.4.</ref> Ua beç que l sufixo ''"ismo"'' ye outelizado para referenciar posiçones [[Filosofie|filosóficas]], [[Eideologie|eideológicas]] i/ó científicas,<ref>{{Citar web | títalo =Alguns "ismos" de las Ciéncias Sociales | url= http://www.culturabrasil.org/ismos.htn |data=2007 | outor= Januário Francisco Megale | acessodata = 11-11-2007}}</ref> dibersos psicólogos i outros afirman que sue outelizaçon ye errónea i ousada ne l passado cumo forma d'associá-la la [[çtúrbio mental]] ó [[malina]].<ref>Cecília Luíza de Melo Rezende i Cláudie Campolina Tartáglia, "L'homoerotismo an [[Caio Fernando Abreu]]: un cenairo de preconceito i bioléncia an ''Terça-feira Gorda''". Rebista ''FACEBB'', Bila Bielha, Númaro 5, Jul./ dieç. 2010, p. 31-39.</ref><ref>Iran Ferreira de Melo, "[http://www.pgletras .com.br/2007/dessertacoes/diss-iran.pdf La Cuncepçon de la Homossexualidade an testos jornalísticos: ua análeze crítica de la trasitibdade berbal]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Recife, 2007, p.18.</ref><ref>DIAS, M. B. ''Cumbersando subre homoafetebidade''. Porto Alegre: Librarie de l Adbogado, 2004.</ref><ref>Ludgleydson Fernandes de Araújo;Josebánia de la Silba Cruç de Oulibeira, "[http://146.164.3.26/ser/lab19/ojs2/andex.php/ojs2/article/biew/285/249 L'adoçon de ninos ne l cuntesto de l'homoparentalidade]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Arquibos Brasileiros de Psicologie, Bol. 60, Ne l 3 (2008).</ref> An alguns [[léxico]]s, l ''homossexualismo'' aparece defenido por prática d'atos homossexuales, anquanto l termo homossexualidade ye aplicado a l'atraçon sentimental i sexual. Tamien por esso, muitas pessonas cunsidran que l termo ''homossexualismo'' ten un seneficado peijoratibo,<ref>[http://www.dhnet.org.br/anteragir/dicionario/percurar_termo.php?termo=peijoratiba DHNet - Dreitos Houmanos na anterneta]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i esto ten liebado la que l termo seia hoije an die mais outelizado por pessonas que ténen ua bison negatiba de l'homossexualidade.<ref name="latufhomoerotismo">Latuf Isaias Muci. [http://www.edtl .com .pt/andex.php?oution=cun_mtre&task=biewlink&link_id=254&Itemid=2 "Homoerotismo"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. I-Dicionário de Tenermos Literários. Acesso: 4 de dezembre, 2010.</ref> Inda assi, l'adoçon d'ambas las formas ten sido basta an qualquiera campo. L termo "homossexualismo" ye outelizado cun frequéncia, por eisemplo, tanto coloquialmente cumo an obras académicas i dicionairos renomados de l [[pertués brasileiro]], cumo sinónimo de "homossexualidade", sin que seia feita qualquiera çtinçon antre las dues palabras,<ref>[[Dicionário Houaiss]], berbete "homossexualismo"; [[Dicionário Caldas Aulete]], berbete "homossexualismo"; [[Dicionário Aurélio]], berbete "homossexualismo".</ref> anquanto qu'an outros decumientos eibita-se l "ismo" i sue carga [[Patologie|patológica]] i adota-se l "dade" que senefica ''modo de ser''.<ref>L ''Minidicionário Saconi'' (berbete: homossexual, p. 376-377), de [[Luiç Antonio Saconi]], admite ua cierta defrença, registrando que "homossexualidade", [[sustantibo femenino]], ye ''amberson sexual'', i que "homossexualismo", [[sustantibo masculino]], ye ''prática homossexual".''</ref><ref>Grabiela Ferreira Galbaneni, "La Homossexualidade ne l dreito i outros aspetos". ''Etic'', bol. 5, mº5, 2009, p.3.</ref> Hai inda académicos que, adotando la perpuosta de [[Jurandir Freire Cuosta]], eibitan ambos ls tenermos i prefíren ''homoafetebidade'' an birtude dun caratér "peijoratibo" an que las outras dues palabras serien outelizadas (este termo fui criado ouriginariamente pul psicanalista alman [[Ferenczi]], an 1911, cul assentimiento de [[Freud]]).<ref>[[Jurandir Freire Cuosta]], “Homossexualismo/Homoerotismo”, in: ''Ética i l Speilho de la Cultura'', Riu de Janeiro, Eiditora Roco, p.25.</ref> [[Fexeiro:Homosexual.jpg|thumb|dreita|Purmeira mençon de l termo ''homossexual'', 1869, scrito por [[Karl Marie Kertbeny]].]] La purmeira apariçon coincida de l termo ''homossexual'' na ampresson fui ancontrada nun panfleto de 1869, publicado anonimamente, pul [[romancista]] [[almanes|alman]] nacido na [[Áustria]], [[Karl-Marie Kertbeny]],<ref name="gayhistory2">{{citation |url=http://www.gayhistory .com/reb2/eibents/1869b.htn |title=Kertbeny Coines "Homosexual" |acessdate=7-9-2007 |periodical=GayHistory .com }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> argumentando contra ua lei anti[[sodomie]] [[Reino de la Prússia|prussiana]].<ref>Feray, Jean-Claude; Heirzer, Manfred (1990). "Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Marie Kertbeny". Journal of Homosexuality, Bol. 19, Ne l. 1.</ref><ref name="gayhistory">{{citation |url=http://www.gayhistory .com/reb2/eibents/kertbeny.htn |title=Biography: Karl Marie Kertbeny |acessdate=2007-09-07 |periodical=GayHistory .com }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An [[1879]], [[Gustab Jager]] usou ls tenermos de Kertbeny an sou libro ''"Çcubierta de la Alma"'' ([[1880]]).<ref name="gayhistory"/> An 1886, [[Richard bon Krafft-Ebing]] usou ls tenermos ''homossexual'' i ''heiterossexual'', an sou libro ''"Psychopathia Sexualis"'', probabelmente amprestando-los de Jager. L libro de Krafft-Ebing era tan popular antre leigos i médicos que ls tenermos ''"heiterossexual"'' i ''"homossexual"'' se tornórun ls mais aceitos para chamar [[ourientaçon sexual]].<ref name="gayhistory"/><ref name="psexualis">{{citation |url=http://www.kino .com/psychopathia/story.html |title=Psychopathia Sexualis |acessdate=7-9-2007 |periodical=Kino .com }}{{Lhigaçon einatiba|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cumo tal, l'uso atual de l termo ten sues raízes na abrangente tradiçon de l [[seclo XIX]] de la [[taxonomie]] de la personalidade. Estes cuntinan a anfluenciar l zambolbimiento de l cunceito moderno d'ourientaçon sexual, sendo associados al [[amor romántico]] i a l'eidantidade, para alhá de l sou seneficado ouriginal, qu'era sclusibamente sexual.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=eDdljr4SxA4C&lpg=PA28&dq=homossexualidade%20s%C3%A9clo%2019%20taxonomie&pg=PA28#b=onepage&q&f=false|títalo=L Triunfo de l Falo: Homoerotismo, Dominaçon, Ética i Política na Atenas Clássica|outor=Daniel Varbo|acessodata=3-12-2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=Bc4zPR24EgEC&lpg=PA15&dq=homossexualidade%20s%C3%A9clo%2019%20taxonomie&pg=PA15#b=onepage&q&f=false|títalo= dous ye par: género i eidantidade sexual an cuntesto eigualitairo|outor=Marie Luiza Heilborn|acessodata=3-12-2010}}</ref> === Outros tenermos === Ambora ls purmeiros outores tamien téngan ousado l'adjetibo ''homossexual'' para se referiren la qualquiera cuntesto ''homo'', i.i., de l mesmo sexo (cumo un cumbersatório ó scuola sclusiba para ninas), hoije l termo ye ousado sclusibamente an refréncia a l'atraçon, a l'atebidade i a l'ourientaçon homossexuales. L termo ''[[Homossociadade|homossocial]]'' ye ousado agora para çcrebir cuntestos de l mesmo sexo que nun son specificamente sexuales<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=Lymtn2HE8wkC&pg=PA99&dq=tern+homosocial&hl=t-BR&ei=jXP6TOqfAYus8AbRrtDfCg&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=1&bed=0CCYQ6AEwAA#b=onepage&q=tern%20homosocial&f=false|títalo=Art in mind: how cuntemporary eimages shape thought|outor=Ernst ban Alphen|acessodata=4-12-2010}}</ref>. Hai tamien ua palabra referente al amor pul mesmo sexo, ''homofelia''<ref>António Moser, ''L'enigma de la sfinge: la sexualidade'', Eiditora Bozes, 2002, p.227 i 275. ISBN 85-326-2595-9</ref>. Antre outros tenermos, ancluen-se "[[homes que fázen sexo cun homes]]" ó HSH (ousado na quemunidade médica quando debaten, specificamente, l'atebidade homossexual antre homes), "[[homoerotismo]]" (ne l cuntesto de las obras d'arte), "[[Bi-curjidoso|heiteroflexible/bi-curjidoso]]" (referente a ua pessona que se eidantifica cumo heiterossexual mas, ocasionalmente, sente ó mostra antresse por atebidade sexual cun alguien de l mesmo sexo) i "[[metrossexual]]" (referente un home nó-gay baidoso i cun gustos de l [[stereótipo]] ''[[gay]]'' an comida, moda i ''zeign'')<ref>Rebista ''[[Trip (rebista)|Trip]]'' ago. 2004. Nº 125. "Bitaminando l Dicionário", por Fernando Billela.</ref><ref>Wilton García, ''Homoerotismo & eimaige ne l Brasil'', FAPESP, 2004, pggs. 36-37-38. ISBN 85-903686-3-7</ref><ref>Daniel Barbo, ''L Triunfo de l Falo: Homoerotismo, Dominaçon, Ética i Política na Atenas Clássica'', Eiditora I-papers, p.40-41. ISBN 85-7650-148-1</ref>. Antre ls tenermos peijoratibos i oufensibos de la [[léngua pertuesa]], tenemos ''bicha'' (criado ne ls anhos 1930<ref>James Naylor Gren, Cristina Fino, Cássio Arantes Leite, ''Para alhá de l'antruido: l'homossexualidade masculina ne l Brasil de l seclo XX'', UNESP, 1999, p.145. ISVN 85-7139-317-6</ref>), ''benado'', ''boiola'', ''maricas'', ''paneleiro'' (mui peijoratibo an Pertual), ''[[çapaton]]'' i outros<ref name="eidithmodesto">Eidith Modesto, ''Bidas an cinta de la bielha'', Eiditora Record, 2006, p.340. ISBN 85-01-07481-0</ref><ref>Hildo Honório de l Couto, ''Ecolinguística: studo de las relaçones antre léngua i meio ambiente'', Thesaurus Eiditora, 2007, p.351. ISBN 85-7062-603-7</ref>. Inda assi, tal cumo acuntece an [[Preconceito|ansultos étnicos]] i [[Racismo|raciales]], l malo uso desses tenermos puode inda ser altamente oufensibo i la gama d'outelizaçon aceitable depende de l cuntesto i de la pessona que stá falando (grupos homossexuales muitas bezes l úsan positibamente)<ref name="eidithmodesto" />. Por outro lado, la palabra ''[[gay]]'', ouriginalmente abraçada por homes i mulhieres homossexuales cumo positiba i afirmatiba (cumo na [[liberaçon gay]] i ne ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos gay]]), ye muitas bezes ampregue de modo [[peijoratibo]]<ref name="eidithmodesto" /><ref name="duplamenteabencoado">Christie Balka i Andy Rose, ''Duplamente Abençoado'', Eiditora Record, p.316. ISBN 85-01-05159-4</ref>. Ambora ''gay'' seia ousado cumo chamador quemun antre homes i mulhieres homossexuales i [[bissexualidade|bissexuales]], tal uso ten sido por bezes cuntestado, an rezon de l zeio d'andebiduaçon d'outros grupos de bariaçon sexual, que rebindican eidantidade outónoma, andependiente, própia<ref name="duplamenteabencoado" />. Alguns specialistas ténen scrito qu'esto ye caratelístico, nun solo de grupos de tal antresse, mas de qualquiera outro grupo houmano<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=BBgBHjN9GkAC&lpg=PA138&dq=gay%20identidade%20autonoma&pg=PA138#b=onepage&q&f=false|títalo=Outros Tipos de Suonhos: Ourganizaçon de Mulhieres Negras i Políticas de Trasformaçon|outor=Julia Sudbury|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=6dups_eipXgoC&lpg=PA413&dq=gay%20identidade%20autonoma&pg=PA413#b=onepage&q&f=false|títalo=Cunjugalidades, parentalidades i eidantidades lésbicas, gays i trabestis|outor=Mirian Pillar Grossi, Anna Paula Uziel i Luiç Mello|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref>. == Stória == {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Temas LGBT na mitologie|Cronologie de ls dreitos homossexuales|Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade}} [[Fexeiro:Mastaba of Niankhkhun and Khnumhotep ambrace 2.jpg|thumb|[[Khnumhotep i Niankhkhnun]]; l purmeiro registro dua ounion homossexual de la stória ([[Circa|ca.]] 2400 a.C.).]] [[Fexeiro:Catlin - Beilce to the berdache.jpg|thumb|''Beilça de la Berdache''<br />Beilça cerimonial de la Nacion Sac i Fox para celebrar ls [[ dous-spritos]]. George Catlin (1796–1872); [[Smithsonian Anstitution]].]] [[Fexeiro:Woman spying on male lobers.jpg|thumb|Ua mulhier spionando un casal d'homes amantes. [[China]], [[dinastie Qing]].]] Al longo de la [[stória de l'houmanidade]], ls aspetos andebiduales de l'homossexualidade fúrun [[Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade|admirados ó cundenados]], d'acuordo culas normas sexuales bigentes nas dibersas culturas i épocas an qu'ocorrírun. Nua cumpilaçon detalhada de materiales stóricos i [[Etnografie|etnográficos]] de culturas pré-andustriales, "fuorte zaprobaçon de l'homossexualidade fui relatada an 41% de las 42 culturas; aceita ó eignorada por 21% i 12% nun relatórun tal cunceito. De las 70 etnografies, 59% relatórun l'homossexualidade cumo ausente ó rala an frequéncia i 41% la relatórun cumo persente ó cumo nun ancomun".<ref>Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machober Renisch, p.162</ref> An culturas anfluenciadas pulas [[Religion abraámica|religiones abraámicas]], la lei i l'eigreija stablecian la [[sodomie]] cumo ua trasgresson contra la lei debina ó un crime contra la natureza. La cundenaçon de l [[sexo anal]] antre homes, inda assi, ye anterior a la fé crestiana.<ref>"… sow eillegitimate and bastard sed in courtesanes, or sterile sed in males in defiance of nature." Plato in THE LAWS (Book BIII p.841 eidition of Stephanus) or p.340, eidition of Penguin Books, 1972.</ref> Muitas figuras stóricas, ancluindo [[Sócrates]], [[Lord Byron]], [[Eduardo II]], i [[Adriano]],<ref>Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60</ref> tubírun tenermos cumo ''homossexual'' ó ''bissexual'' aplicados a eilhes. Ua linha quemun d'argumiento [[Custruto social|custrucionista]] ye que naide na [[antiguidade]] ó na [[Eidade Média]] spurmentou l'homossexualidade cumo un modo de sexualidade sclusibo ó permanente. [[John Boswell]] ten cumbatido este argumiento, citando antigos scritos de l griego [[Platon]], que çcriben ls andibíduos eisibindo homossexualidade sclusiba.<ref name="boswell1">{{harb|Boswell|1980}}</ref> === África === Ambora muitas bezes eignorada ó suprimida puls sploradores ouropeus i colonialistas, la spresson homossexual na África natiba tamien stubo persente i tomou ua bariadade de formas. Ls antropólogos Stephen Murray i Will Roscoe relatórun que mulhieres de l [[Lesoto]] ambolbian-se an relaçones de "longo prazo i eróticas" chamadas ''motsoalle''.<ref name=murrayroscoe>{{citar libro|title=Boy Wibes and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |url=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |last=Murray |first=Stephen (ed.) |outhorlink=Stephen L. Murray |coauthors=[[Will Roscoe|Roscoe, Will]] (ed.) |year=1998 |publisher=[[St. Martin's Press]] |location=New York |isbn=0312238290 }}</ref> [[I. I. Eibanes-Pritchard]], tamien registrou que guerreiros [[Zandes]] ne l norte de l [[República Democrática de l Cungo|Cungo]] rotineiramente assumian moços amantes de l sexo masculino antre las eidades de duoze i binte anhos, qu'ajudában culas tarefas domésticas i praticában [[sexo antercrural]] cun sous maridos mais bielhos. La prática yá habie morrido ne l'ampeço de l [[seclo XX]], depuis de ls ouropeus cunquistáren l cuntrole de países Africanos, mas fui relatada para Eibanes-Pritchard puls anciones, cun quien el falou.<ref name="eibanspritchard">[[I. I. Eibans-Pritchard|Eibanes-Pritchard, I. I.]] (December, 1970). Sexual Ambersion among the Azande. Amarican Anthropologist, New Series, 72(6), 1428–1434.</ref> L purmeiro registro dun casal homossexual na stória ye giralmente cunsidrado l de [[Khnumhotep i Niankhkhnun]], un casal [[Antigo Eigito|eigípcio]] de l sexo masculino, que bibeu por buolta de {{AC|2400|nl}} L par ye retratado durante un [[beiso]], la mais íntima pose na [[arte eigípcia]], rodeado pul que parécen ser ls sous heirdeiros.<ref>Dowson, ''oup.cit.'', pp.96ff.</ref> === Américas === Antre ls [[Pobos ameríndios|pobos andígenas de las Américas]] antes de la colonizaçon ouropeia, ua forma quemun d'homossexualidade ye centrada an torno de la figura de ls [[ dous-spritos]]. Normalmente, este andibíduo ye reconhecido cedo na bida, dada l'escolha puls pais a seguir l camino i, se l nino aceitar l papel, ye criada de forma adequada, para daprender ls questumes de l género que scolheu. dous-spritos éran, giralmente, [[xamana]]s reberenciados cumo tenendo poderes para alhá daqueles de ls xamanas quemuns. Sue bida sexual era culs nembros quemuns de mesmo sexo de a tribo.<ref>Roscoe, Will (1991). ''The Zuni Man-Woman'', p.5. ISVN 0-8263-1253-5.</ref><ref>Gilley, Brian Joseph (2006: 8). ''Becoming Two-Spirit: Gay Eidantity and Social Acetance in Andian Country''. ISBN 0-8032-7126-3.</ref> Homossexuales i [[trasgénero]]s tamien éran quemuns antre outras ceblizaçones pré-cunquista na [[América Latina]], cumo ls [[astecas]], [[maias]], [[quíchuas]], [[moche]]s, [[zapotecas]] i ls [[tupinambás]], ne l [[Brasil]].<ref name="glbtqlatinamerica">{{citation |first=Ben |last=Pablo |year=2004 |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/latin_america_colonial.html |title=Latin America: Colonial |periodical=[[glbtq .com]] |acessdate=2007-08-01 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="glbtqmex">{{citar anciclopédia |last=Murray |first=Stephen |outhorlink=Stephen L. Murray |eiditor=Claude J. Summers |ancyclopedie=glbtq: An Ancyclopedie of Gay, Lesbian, Bisexual, Trasgender, and Quer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/mexico.html |acessdate=1-8-2007 |year=2004 |publisher=[[glbtq .com|glbtq, Anc.]] }}</ref> Ls cunquistadores ouropeus quedórun horrorizados al çcubrir que la [[sodomie]] era abiertamente praticada antre ls pobos natibos. Ls ouropeus tentórun acabar culas ''[[ dous-spritos|berdaches]]'' (cumo ls spanholes chamában la prática de ls dous-spritos) atrabeç de penalidades seberas, cumo l'eisecuçon pública, adonde la pessona era queimada i rasgada an pedaços por perros.<ref name="coello">Mártere de Anglería, Pedro. (1530). [http://www.udel.edu/LAS/Bol3-2Coello.html#Antrodution ''Décadas del Mundo Nuebo'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. "God Andians", "Bad Andians", "What Christianes?": The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernándeç de Obiedo y Baldés (1478-1557), ''Delaware Rebiew of Latin Amarican Studies'', Bol. 3, Ne l. 2, 2002.</ref> === Ásia === ==== Stremo Ouriente ==== L'homossexualidade na [[China]], coincida cumo ls ''prazeres de l péssego picado'', la ''manga cortada'', ó l ''questume de l sul'', ye relatada zde aprossimadamente 600 a.C.<ref>Hinsch, Bret. (1990). ''Passiones of the Cut Slebe''. University of California Press. p. 31.</ref> Estes tenermos eufemísticos fúrun outelizados para çcrebir cumportamientos i nun eidantidades (recentemente, alguns moços chineses tenden a ousar l termo "''brokeback''", 断 背 (''duanbei''), para se referir als homossexuales, a partir de l sucesso de l filme de l diretor [[Ang Le]], ''[[Brokeback Mountain]]'').<ref name=jongo>{{citation |url=http://news.jongo .com/articles/07/0820/30157/MzAxNTcoluZIoia.html |title=Most frequently used new coinages in daily Chinese |date=20 d'agosto de 2007 |acessdate=7 de setembre de 2007 |periodical=Jongo News }}{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Ouriente Médio, Ásia Meridional i Central ==== [[Fexeiro:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|thumb|squierda|upright|L persa [[Abas I]] cun un [[pajen]] (c. 1627).]] Antre las muitas culturas de l [[Ouriente Médio]] [[Eislon|muçulmano]] eigualitárias ó struturadas na eidade, las práticas homossexuales éran, i cuntinan a ser, difundidas i beladas. Ne ls radadeiros anhos, las relaçones eigualitárias, anspiradas ne l padron [[Mundo oucidental|oucidental]], ténen-se tornado mais frequentes, ambora eilhas cuntinen a ser ralas. Relaçones sexuales antre andibíduos de l mesmo sexo son ouficialmente punidas cula [[pena de muorte]] an bários países muçulmanos: [[Arábia Saudita]], [[Eiran]], [[Mauritánia]], [[Nigéria]], [[Sudan]] i [[Iémen]].<ref>{{Citar web|url=http://www.eilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |títalo=7 countries still put people to death fur same-sex ats |publicado=ILGA |acessodata=24-8-2010}}</ref> Alguns studiosos afirman qu'eisisten eisemplos d'amor homossexual na literatura antiga, cumo na ''[[Eipopeia de Gilgamesh]]'' de la [[Mesopotámia]], bien cumo na stória [[Bíblia|bíblica]] de ''{{eilc|Dabi i Jonas||David i Jonas}}''. Na ''Eipopeia de Gilgamesh'', la relaçon antre l protagonista [[Gilgamesh]] i l personaige Enkidu, fui bista por alguns cumo homossexual an sue natureza.<ref>{{citar libro|last=Dynes|first=Wayne|title=Homosexuality in the Ancient World|year=1992|publisher=Garland Publishing|isbn=978-0815305460|pages=bii-xb|url=http://books.gogle .com/books?id=JrpU6O3BnawC&lpg=PP1&ots=yHSbkME1jE&dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&pg=PP1#b=onepage&q&f=false|chater=Antrodution}}</ref><ref>{{citar libro|last=Heild|first=George F.|title=Parallels betwen The Gilgamesh Eipic and Plato's Symposiun|year=183|pages=199-207|eiditor=Wayne R. Dynes & Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{citar libro|last=Kilmer|first=Anne Draffkorn|title=La Note on an Oberloked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|year=1992|publisher=Garland Publishing, Anc.|pages=264|eiditor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{citar libro|last=Thorbjørnsrud|first=Berit|title=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the Biew of Houmanity in Mesopotamia?|year=1992|publisher=Garland Publishing, Anc.|pages=452}}</ref> De l mesmo modo, l'amor de Dabi por Jonas ye "maior de l que l'amor de las mulhieres."<ref>{{citar libro|last=Ackerman|first=Susan|title=When Heiroes Lobe|url=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|year=2005|publisher=Columbia University Press|isbn=0-231-13260-3|pages=xii}}</ref> Hai un punhado de relatos de biajantes [[árabes]] na [[Ouropa]] até al ampeço de l [[seclo XIX]]. dous desses biajantes, Rifa'ah al-Tahtawi i Muhammad al-Saffar, manifestórun surpresa al ber las poesies d'amor francesas, por bezes mal traduzidas, antre un moço rapaç, referindo-se a ua moço mulhier, para manter las sues normas sociales i morales.<ref>{{citar libro|last=El-Rouayheb|first=Khaled|title=Vefore Homosexuality in the Arab-Eislamic World, 1500-1800|url=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|year=2005|publisher=The University of Chicago Press|isbn=0-226-72988-5|pages=[https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro/page/2 2]}}</ref> Hoije, ls gobiernos ne l [[Ouriente Médio]], muitas bezes eignoran, negan l'eisisténcia de, ó criminalizan l'homossexualidade. L'homossexualidade ye eilegal an quaije todos ls países muçulmanos.<ref>{{Citar web|títalo = Iran ’must stop youth eisecutiones’ |outor=Eke, Steben |data=28 de júlio de 2005 |publicado = BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stn}}</ref> L [[persidente de l Eiran|persidente iraniano]], [[Mahmoud Ahmadineijad]], durante l sou çcurso an 2007 na [[Ounibersidade de Colúmbia]], afirmou que nun habie homossexuales ne l Eiran. La maiorie de ls homossexuales que biben neste paíç mantén la sue ourientaçon sexual an segredo por medo de sançones ó rejeiçon de l gobierno a las sues famílias.<ref>{{Citar web |outor = Nazila, Fathi|títalo = Çpite Denials, Gays Ansist They Eesist, if Quetly, in Iran|url=http://www.nytimes .com/2007/09/30/world/middleast/30gays.html?_r=1&hp&oref=slogin|obra = [[New York Eiquipas]]|data=30 de setembre de 2007|acessodata = 01-10-2007}}</ref> L ''[[Código de Manu]]'', l'obra fundamental de l [[dreito]] [[hindu]], menciona un "terceiro sexo", cujos nembros puoden eisercer spressones de género nó-tradecionales i atebidades homossexuales.<ref>Penrose, Walter (2001). Hidden in Story: Female Homoeroticisn and Women of la "Third Nature" in the South Asian Past, Journal of the Story of Sexuality 10.1 (2001), p.4</ref> === Ouropa === {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Homossexualidade na Grécia Antiga|Homossexualidade na Roma Antiga}} [[Fexeiro:Alkaios Sappho Staatliche Antikensammlungen 2416 n2.jpg|thumb|dreita|Pintura de [[Safo]], poetiza de la [[Grécia antiga]]; l fato de tener nacido an [[Lesbos]] abriu la possibelidade de la criaçon de l termo "lésbica" ne l seclo XIX; sous bersos d'amor tamien son muitas bezes andereços l'outras mulhieres. Cópia romana d'ouriginal griego, seclo V a.C.]] Ls decumientos mais antigos de l Oucidente (sob la forma d'obras literárias, oubjetos d'arte i materiales [[mitográfico]]s) subre las relaçones de mesmo sexo son deribados de la [[Grécia antiga]]. La [[pederastia na Grécia Antiga]] era largamente outelizada cumo meio pedagógico; sabe-se que [[Platon]], an sous purmeiros scritos, eilogiou ls sous benefícios,<ref name="plato1">[[Platon]], [[Fedro]] an ''[[L Banquete]]''</ref> ambora an sues obras tardies tenga proposto sue proibiçon.<ref name=plato2>Platon, ''Leis'', 636D & 835E</ref> An ''[[L Banquete]]'', Platon eiquibale l'aceitaçon de l'homossexualidade cula [[democracie]], i sue supresson cul [[çpotismo]], dezindo que l'homossexualidade "ye bergonhosa pa ls [[bárbaros]] por causa de sous gobiernos çpóticos, assi cumo la filosofie i l'atletismo l son, ua beç qu'aparentemente nun ye l melhor antresse de ls gobernantes cumo de tener grandes eideias amisades angendradas an sous súditos, ó poderosos sindicatos ó física, an que l'amor ye particularmente adequado para porduzir."<ref name=boswell1/> [[Aristóteles]], an sue obra ''[[Política (Aristóteles)|Política]]'', andeferiu las eideias de Platon subre l'aboliçon de l'homossexualidade (2,4); el splica que ls bárbaros, assi cumo ls [[celta]]s, cuncedírun esso cumo ua honra special (2.6.6), anquanto ls [[Creta|cretenses]] l'outelizában para regular la populaçon (2.7.5).<ref name=boswell1/> Na arte, ye coincida inda hoije la poetisa [[Safo]], amportante figura que screbiu bersos andereçados l'outras mulhieres i que, por nacer an [[Lesbos]], lougo quedou associada a las lésbicas, treminologie que quedou mui famosa ne l [[seclo XIX]].<ref name=lesbian>{{Citar web|url=http://www.etymonline .com/andex.php?tern=lesbian|títalo=Lesbian|acessodata=7-2-2009|publicado=Online Etymology Ditionary|anho=2001|outor=Douglas Harper}}</ref><ref name=sapphic>{{Citar web|url=http://www.etymonline .com/andex.php?tern=Sapphic|títalo=Sapphic|acessodata=2009-02-07|publicado=Online Etymology Ditionary|anho=2001|outor=Douglas Harper}}</ref> Ls narradores de muitos de ls sous poemas falan de [[peixon (sentimiento)|peixon]] i [[amor]] (por bezes correspondido, outras bezes nó) para bárias fémeas, mas las çcriçones d'atos físicos i/ó sexuales [[lesbianismo|antre mulhieres]] ne ls sous bersos son poucas i sujeitas la debate.<ref>Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.</ref><ref>{{harb|Campbell|1982|p=xi–xii}}</ref> De qualquiera forma, hoije an die sabe-se que la diusa [[Afrodite]], ne ls poemas de Safo, ye tenida cumo la patrona de las lésbicas.<ref>Cunner, Randy P., ''Cassell's Ancyclopedie of Quer Myth, Symbol and Spirit''. UK: Cassell, 1998, p.64.</ref> {{double eimage|left|Warren Cup VM GR 1999.4-26.1 n1.jpg|220|Pederastic erotic scene Loubre F85bis.jpg|180|Home romano penetrando un moço, possiblemente scrabo, purmeira metade de l [[seclo I]]. Ancontrado próssimo de [[Jarusalen]].|Home i moço griegos pratican [[sexo antercrural]]. [[Grécia antiga]], 550-525 a.C.||}} A partir de la segunda metade de l seclo XIII, la muorte era la puniçon mais quemun pa l'homossexualidade masculina na maior parte de la Ouropa.<ref>{{citar libro | first = Lester R. | last = Kurtç | url =http://books.gogle .com/books?id=TG2kN033mDkC&pg=PA140&dq&hl=en#b=onepage&q=&f=false |title=Ancyclopedie of biolence, peace, & cunflit | publisher = Academic Press | date = 1999 | page = 140 | isbn = 012227010X}}</ref> Cul [[Renacimiento]], cidades ricas ne l norte de la [[Eitália]], an particular [[Florença]] i [[Veneza]], éran coincidas pula sue prática generalizada de l'amor antre pessonas de l mesmo sexo, praticado por ua parte cunsidrable de la populaçon masculina i custruído al longo de l padron clássico stético de la [[Grécia Antiga|Grécia]] i [[Roma Antiga|Roma]].<ref>Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5</ref><ref>Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1</ref> Antigamente coincida por nomes cumo "amor biril", "sodomie", "pecado nefando", "uranismo" ó "terceiro sexo", solo an 1869, na [[Almanha]], l'amor antre pessonas de l mesmo sexo recebiu l nome científico de "homossexualismo". L médico, sou criador, que serie el própio homossexual, bisaba apersentar l'atraçon pul mesmo sexo cumo inata, antoce natural i nun adquirida, para assi afastar la culpa por sue prática. Tal antençon le baliu la simpatie de l mundo científico [[progressista]] de la época. Na berdade, l tiro saliu pula culatra, pus l cunceito científico fui anglobado pula [[psiquiatria]]. Cun esso, l'amor antre pessonas de l mesmo sexo deixou de ser matéria de [[pecado]] para tornar-se malina, i antoce passible de tratamientos. Sue cundenaçon trasferiu-se de la sfera de la [[religion]] pa la [[ciéncia]], de modo que ls [[padres]] fúrun sustituídos puls [[médicos]] cumo sous algozes.<ref>Cf. HOMOSSEXUALIDADE: UMA HISTÓRIA, de Colin Spencer, Ed. Record, R. Janeiro, 1996, p.274</ref> === Oceania === An muitas sociadades de la [[Melanésia]], specialmente an [[Papua-Nuoba Guiné]], las relaçones de l mesmo sexo éran parte antegrante de la cultura até meados de l [[seclo XX|seclo passado]]. An muitas culturas tradecionales de la Melanésia un nino na pré-puberdade formarie un casal cun un adolescente mais bielho, que se tornarie sou mentor i qu'eirie "anseminá-lo" (oural, anal, ó topicamente, dependendo de a tribo) al longo de bários anhos para que l mais moço tamien atingisse la [[puberdade]]. Muitas sociadades de la Melanésia, inda assi, tornórun-se hostis para culas relaçones antre pessonas de l mesmo sexo zde l'antroduçon de l [[cristandade]] puls [[missionairo]]s [[ouropeus]].<ref name=melanesie>{{citation |title=Ritualized Homosexuality in Melanesie |first=Gilbert H. |last=Heirdt |year=1984 |publisher=University of California Press |isbn=0520080963 |pages=128–136}}</ref> == Sexualidade i eidantidade de género == === Etiologie === La [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]], la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] i la [[Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales]], an 2006, declarórun: {{quotation|Atualmente, nun hai cunsenso científico subre ls fatores specíficos que lieban un andibíduo a tornar-se heiterossexual, homossexual ó bissexual, ancluindo possibles eifeitos biológicos, psicológicos ó sociales de l'ourientaçon sexual de ls pais. Inda assi, las eibidéncias çponibles andican que la grande maiorie de las lésbicas i adultos homossexuales fúrun criados por pais heiterossexuales i que la grande maiorie de las ninos criadas por pais gays i lésbicas crecen cumo heiterossexuales.|<ref name=amici />}} L ''[[Royal College of Psychiatrists]]'', an 2007, afirmou: {{quotation|Anque quaije un seclo de speculaçon psicanalítica i psicológica, nun hai nanhue eibidéncia sustantiba para apoiar la sugeston de que la natureza de la criaçon de ls filhos ó que las purmeiras spriéncias de l'anfáncia zampenhan qualquiera papel na formaçon de l'ourientaçon fundamental dua pessona heiterossexual ó homossexual. Parece que l'ourientaçon sexual ye de natureza biológica, detreminada por ua cumplexa anteraçon de fatores genéticos i de l'ambiente uterino precoce. L'ourientaçon sexual nun ye, antoce, ua scolha.|<ref name="rcp2007"/>}} La [[Academie Amaricana de Pediatria]] afirmou, an [[Pediatria]], an 2004: {{quotation|L'ourientaçon sexual, probabelmente nun ye detreminada por solo un fator, mas por ua cumbinaçon d'anfluéncias genéticas, hormonales i ambientales. Nas radadeiras décadas, las teories baseadas ne l fator biológico ténen sido faborecidas por specialistas. Inda cuntina habendo cuntrobérsia i ancerteza quanto a la génese de la dibersidade de las ourientaçones sexuales houmanas, nun hai nanhue eibidéncia científica de que pais anormales, abuso sexual ó qualquiera outro eibento adberso de la bida anfluencien l'ourientaçon sexual. L coincimiento atual sugere que l'ourientaçon sexual normalmente ye stablecida durante l'anfáncia.|<ref name="rcp2007"/><ref name="pediatrics2004">Pediatrics: [http://aappolicy.aappublicationes.org/cgi/cuntent/full/pediatrics;113/6/1827 Sexual Ourientation and Adolescents]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Relatório Clínico de la [[Academie Amaricana de Pediatria]]. Vesitado an 8-12-2009.</ref><ref name="perrin2002">{{Citar libro | outor = Perrin, I. C. | títalo = Sexual Ourientation in Child and Adolescent Heialth Care | eiditora = Kluwer Academic/Plenun Publishers | anho = 2002 | local = Nuoba York }}</ref>}} {{Sexualidade}} La [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] afirma que "hai probabelmente muitas rezones pa la formaçon de l'ourientaçon sexual dua pessona i las rezones puoden ser defrentes para pessonas defrentes" i diç que l'ourientaçon sexual de la maiorie de las pessonas ye detreminada nua eidade precoce.<ref name=apahelp /> La pesquisa subre cumo l'ourientaçon sexual an homes puode ser detreminada por fatores genéticos ó outros fatores pré-natales zampenha un papel ne l debate político i social subre l'homossexualidade i tamien liebanta miedos subre [[ampresson genética]] i testes pré-natales.<ref name=chicagotribune>{{citation |url=http://articles.chicagotribune .com/2007-08-12/news/0708110702_1_genetic-code-sexual-behabior-gay-brothers |title=Study of gay brothers may find clues about sexuality |first=Robert |last=Mitchun |periodical=[[Chicago Tribune]] |date=12 d'agosto de 2007 |acessdate=4-5-2007 }}{{Lhigaçon einatiba|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L porsor Michael King afirma: "La cuncluson de ls cientistas que pesquisórun las ouriges i la stabelidade de l'ourientaçon sexual ye qu'essa ye ua caratelística houmana que se forma ne l'ampeço de la bida i ye resistente la mudanças. Eibidéncias científicas subre las ouriges de l'homossexualidade son cunsidradas relebantes pa l debate teológico i social porque prejudican las afirmaçones de que l'ourientaçon sexual ye ua scolha."<ref>{{Citar web|url=http://www.churchtimes.co.uk/cuntent.asp?id=60752 |títalo=How much is known about the ourigines of homosexuality? |publicado=Church Eiquipas |data=16 de nobembre de 2007 |acessodata=24-8-2010}}</ref> "Bissexualidade inata" (ó predisposiçon pa la [[bissexualidade]]) ye un termo antroduzido por [[Sigmund Freud]], baseado ne l trabalho de sou colega [[Wilheln Fliess]], que spone que todos ls seres houmanos nacen bissexuales, mas atrabeç de l zambolbimiento psicológico, qu'anclui tanto fatores sternos quanto anternos tornan-se [[Monossexualidade|monossexuales]], anquanto la bissexualidade permanece an stado latente.<ref>{{citar web|url=http://www.scribd .com/doc/25628190/Freud-%C2%ABAutobiografie-Anteletual%C2%BB|outor=António Rego Chabes|títalo=Freud («Outobiografie Anteletual»)|acessodata=4-12-2010}}</ref> Ls outores dun studo de 2008 afirmórun que "nun hai eibidéncias cunsidrables de que l'ourientaçon sexual houmana seia geneticamente anfluenciada, de modo que nun se sabe cumo l'homossexualidade, que tende a diminuir l sucesso reprodutibo, ye mantida na populaçon nua frequéncia relatibamente alta". Supone-se que "anquanto ls genes que predisponen a l'homossexualidade reduzen l sucesso reprodutibo de ls homossexuales, puoden cunferir algua bantaige an heiterossexuales que séian sous portadores". Sous resultados sugeriran que "ls genes que predisponen a l'homossexualidade puoden cunferir ua bantaige d'acasalamiento an heiterossexuales, l que poderie ajudar a splicar l'eiboluçon i manutençon de l'homossexualidade na populaçon".<ref>Zietsch eit al. (2008)</ref> Un studo de [[2009]] sugeriu tamien un oumiento seneficatibo de la [[fecundidade]] nas fémeas aparentadas culas pessonas homossexuales a partir de la linha materna (mas nun naqueilhas aparentadas a partir de la linha paterna).<ref>{{citar periódico|title=New Eibidence of Genetic Fators Anfluencing Sexual Ourientation in Men: Female Fecundity Ancrease in the Maternal Line |outhor=Iemmola, Francesca and Camperio Ciani, Andrea|journal=Archibes of Sexual Behabior|publisher=Springer Netherlands|year=2009|belume=38}}</ref> Garcia-Falgueras i Swaab afirmórun ne l resumo de sou studo de 2010: "L cérebro fetal zambolbe-se durante l período antra-uterino na direçon masculina por meio dua açon direta de la [[coberteirasterona]] subre las células nerbosas an zambolbimiento ó na direçon femenina por meio de l'auséncia desta óndia de [[hormónio]]. Desta forma, nuossa eidantidade de género (la cumbiçon de pertencer al sexo masculino ó femenino) i l'ourientaçon sexual son porgramadas ó ourganizadas an nuossas struturas cerebrales quando stamos inda ne l [[útero]]. Nun hai nanhue andicaçon de que l'ambiente social passado l nacimiento tenga algun eifeito subre l'eidantidade de género ó subre l'ourientaçon sexual".<ref>{{citar periódico|outhor=Garcia-Falgueras La, Swaab DF |title=Sexual Hormones and the Brain: An Essential Alliance fur Sexual Eidantity and Sexual Ourientation |journal=Andocrine Debelopment |belume=17 |issue= |pages=22–35 |year=2010 |pmid=19955753 |doi=10.1159/000262525 |quote=There is ne l'andication that social ambironment after birth has an effet on gender eidantity or sexual ourientation.}}</ref> ==== Terapie de reorientaçon sexual ==== {{Artigo percipal|Terapie de reorientaçon sexual}} {{Bertambén|Ex-gay|Ex-ex-gay}} Nun eisiste qualquiera studo cun rigor científico para cuncluir se las chamadas [[Terapie de reorientaçon sexual|terapies de reorientaçon sexual]] funcionan para mudar la [[ourientaçon sexual]] dua pessona. Essas "terapies" ténen sido cuntrobersas debido a las tensones antre las ourganizaçones cun base relegiosa que las rializan i las ourganizaçones profissionales, científicas i de [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos LGB]]. L cunsenso de longa data de las ciéncias cumportamentales i sociales i de las profissones de salude i salude mental ye de que l'homossexualidade, por si solo, ye ua bariaçon normal i positiba de la [[sexualidade]] houmana.<ref name="apa2009">Amarican Psychological Association: [http://www.apa.org/about/gobernance/council/policy/sexual-ourientation.aspx Resolution on Appropiate Affirmatibe Respunses to Sexual Ourientation Çtress and Change Efforts]</ref> La [[Associaçon Amaricana de Psicologie]], afirma que la maiorie de las pessonas "ténen pouco ó nanhun senso de scolha subre sue ourientaçon sexual".<ref name="answers">{{Citar web |url=http://www.apa.org/topics/sexuality/ourientation.aspx |títalo=Answers to Your Questiones About Sexual Ourientation and Homosexuality |acessodata=26-5-2008 |publicado=[[Associaçon Amaricana de Psicologie]]}}</ref> Alguns andibíduos i grupos ténen promobido l'eideia de que l'homossexualidade ye un sintoma de defeitos sprituales, de zambolbimiento ó de falhas morales i ténen argumentado que ls sfuorços para mudar l'ourientaçon sexual, ancluindo la [[psicoterapie]] i ls sfuorços relegiosos, poderien altarar ls sentimientos i cumportamientos homossexuales. Muitos desses andibíduos i grupos stan ancorporados drento dun cuntesto mais amplo de mobimientos políticos relegiosos [[Cunserbadorismo|cunserbadores]] qu'apoian la [[stigma]]tizaçon de l'homossexualidade por motibos políticos ó relegiosos.<ref name="apa2009" /> Nanhue ourganizaçon de profissionales de salude mental apoia sfuorços para mudar l'ourientaçon sexual i praticamente todas eilhas adotórun declaraçones políticas adbertindo profissionales i l público subre ls tratamientos que se proponen a mudar l'ourientaçon sexual. Estas ancluen la Associaçon Amaricana de Psiquiatria, Associaçon Amaricana de Psicologie, Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales de ls Stados Ounidos, Associaçon Amaricana de Acunselhamiento, l ''Royal College of Psychiatrists'',<ref name="BBC Brasil">{{citar web|url=http://www.bbc.co.uk/pertuese/noticias/2009/03/090326_terapiahomossexual_fp.shtml|outor=BBC Brasil|outorlink=BBC Brasil|títalo=Terapeutas ouferecen 'tratamiento' para gays, diç studo|acessodata=2-12-2010}}</ref> Sociadade Australiana de Psicologie<ref name="aps">Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publicationes/tip_shets/ourientation/ Sexual ourientation and homosexuality]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i l [[Cunseilho Federal de Psicologie de l Brasil]].<ref name="Correio brazeliense"/> La Associaçon Amaricana de Psicologie i l ''Royal College of Psychiatrists'' spressórun que las posiçones defendidas por grupos cumo l [[National Association fur Research & Therapy of Homosexuality|NARTH]] nun son apoiadas pula [[ciéncia]] i crian un ambiente ne l qual l [[preconceito]] i la [[çcriminaçon]] puoden florescer.<ref name="BBC Brasil"/><ref name="apaexgay2">{{Citar web|url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |títalo=Statement of the Amarican Psychological Association |acessodata=24-8-2010}}</ref> La [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] "ancentiba ls profissionales de salude mental l'eibitáren zbirtuar l'eficácia de ls sfuorços de mudança d'ourientaçon sexual promobendo ó prometendo mudar l'ourientaçon sexual al prestáren assisténcia als andibíduos angustiados por cunta própia ó por outras pessonas quanto la sue ourientaçon sexual i cunclui que ls benefícios relatados puls partecipantes ne ls sfuorços de mudança d'ourientaçon sexual puoden ser oubtidos atrabeç d'abordaiges que nun tentan mudar l'ourientaçon sexual".<ref name="apa2009"/> === Eidantidade sexual === {{Artigo percipal|Eidantidade sexual}} {{Bertambén|Salir de l'armairo}} [[Fexeiro:Angle Castro-Market.jpg|thumb|La [[bandeira cinta de la bielha]] ne l bairro [[Castro (San Francisco)|The Castro]] an [[San Francisco (Califórnia)|San Francisco]], [[Califórnia]], famoso pula predomináncia de moradores [[homossexuales]]. La bandeira, un simblo de l mobimiento [[LGBT]], fui criada na cidade.]] Muitas pessonas que se senten atraídas por nembros de l sou própio sexo spurmentan un porcesso chamado de "[[salir de l'armairo|salida de l'armairo]]" an algun momiento de sues bidas. Ye la prática de rebelar publicamente l'ourientaçon sexual dua pessona "anrustida".<ref name=glbtqouting>{{citation |last=Neumann |first=Caryn I |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/outing.html |title=Outing |year=2004 |periodical=[[glbtq .com]] }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ne ls mais moços, ye mais quemun eilha ser noticiada als fameliares i/ó amigos i tamien acuntece celebridades i pessonas públicas rebeláren-se publicamente subre sues ourientaçones sexuales.<ref name=biasfreusage>{{citation |title=The Ditionary of Bias-Fre Usage: La Guide to Nondiscriminatory Language |last=Maggio |first=Rosalie |year=1991 |publisher=Oryx Press |isbn=0897746538 |page=208}}</ref><ref name=statesmanouting>{{citation |url=http://www.newstatesman .com/life-and-society/2007/04/houman-rights-gay-outing-outed |title=Outing hypocrites is justified |first=Peter |last=Tatchell |date=23 d'abril de 2007 |acessdate=4-5-2007 |periodical=[[The New Statesman]] }}{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Giralmente, la "salida de l'armairo" ye çcrita an trés fases: la purmeira, ye la fase de "coincer la si mesmo", an que la pessona stá abierta i decidida a bibenciar relaçones cun pessonas de l mesmo sexo (chamada de "salida/decison anterior"); la segunda ambolbe la decison própia de se rebelar pa ls outros, cumo pa la família, amigos i/ó colegas, etc.; la terceira fase refire-se la rialmente se ambolber cun ua pessona de l mesmo sexo i muitas bezes bibir abiertamente cumo ua pessona LGBT.<ref name=hrcontinuun>{{citation |acessdate=2007-05-04 |url=http://deb.hrc.org/issues/3333.htn |archibeurl=http://web.archibe.org/web/20071102101657/http://deb.hrc.org/issues/3333.htn |archibedate=2007-11-02 |periodical=[[Houman Rights Campaign]] |title=The Coming Out Cuntinun }}{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Eidantidade de género === Ls purmeiros outores que screbian subre homossexualidade giralmente antendian qu'eilha era antrinsecamente ligada al própio sexo de l sujeito. Por eisemplo, pensaba-se qu'ua pessona cun un típico cuorpo femenino atraída por pessonas de l mesmo sexo i cuorpo femenino, tenerien atributos masculinos, i al alrobés.<ref name="mintonhl">Minton, H. L. (1986). ''Feminenity in men and masculenity in women: Amarican psychiatry and psychology portray homosexuality in the 1930s'', [[Journal of Homosexuality]], 13(1), 1–21.</ref><ref name="terryj">Terry, J. (1999). ''An Amarican ousession: Science, medicine, and homosexuality in modern society.'' Chicago: University of Chicago Press</ref> Esse antendimiento fui cumpartilhado pula maiorie de ls teóricos amportantes de l'homossexualidade a partir de fines de l [[seclo XIX]] até ampeços de l [[seclo XX]], cumo [[Karl Heinrich Ulrichs]], [[Richard bon Krafft-Ebing]], [[Magnus Hirschfeld]], [[Habelock Eillis]], [[Carl Jung]] i [[Sigmund Freud]].<ref name="mintonhl" /><ref name="terryj" /> Inda assi, esse antendimiento de l'homossexualidade cumo amberson sexual fui cuntestado ne l momiento, i durante la segunda metade de l [[seclo XX]], l'eidantidade sexual passou a ser cada beç mais bisto cumo un fenómeno çtinto d'ourientaçon sexual.<ref>{{citar periódico | doi = 10.1300/J159b05n02_33 | last1 = Vassi | first1 = M. | year = 2005 | title = Beyond bisexuality| journal = Journal of Bisexuality | belume = 5 | issue = 2| pages = 283–290 }}</ref><ref>Martin, M. Kay & Borhies, B. (1975). ''Supernumerary Sexes: Chater 4 of Female of the Species''. (Columbia University Press, New York): 23.</ref> {{dreitoslgbt}} Andibíduos [[trasgénero]] i [[cisgénero]]s puoden ser atraídos por homes, mulhieres ó ambos, ambora la prebaléncia de defrentes ourientaçones sexuales ye bastante defrente nas dues populaçones (ber [[mulhier trasexual]]). Un andibíduo homossexual, heiterossexual ó bissexual puode ser masculino, femenino ó [[andrógino]], i, para alhá desso, muitos nembros i simpatizantes de las quemunidades gays i lésbicas bénen agora l "sexo-cunformes heiterossexual" i "género nun cunformes homossexual" cumo ls stereótipos negatibos. Inda assi, studos rializados por [[J. Michael Beiley]] i [[K.J. Zucker]] rebelórun que la maiorie de ls relatórios gays i lésbicos an género reportan un "nó-género" durante sous anhos d'anfáncia.<ref>Beiley, J.M., Zucker, K.J. (1995), ''Childhod sex-typed behabior and sexual ourientation: la cuncetual analysis and quantitatibe rebiew.'' Debelopmental Psychology 31(1):43</ref> [[Richard C. Friedman]], an sou ''Homossexualidade Masculina'' publicado an 1990, scrito a partir dua perspetiba [[Psicanálise|psicanalítica]], argumenta que l zeio sexual ampeça mais tarde de l que ls scritos de Sigmund Freud andica, nun na anfáncia, mas antre las eidades de 5 i 10 anhos i nun ye focado nua figura de la mai, mas de ls pares.<ref>{{citar libro|last=Friedman|first=Richard C.|title=Male Homosexuality |url=http://books.gogle .com/books?id=molFuFC_ap8C&dq=Sexual%2BOrientation%2Band%2BPsychoanalysis:%C2%A0Sexual%2BScience%2Band%2BClenical%2BPratice|publisher=Yale University Press|location=New Haben|year=1990|page=312|isbn=0300047452|acessdate=16-4-2009}}</ref> Cumo cunsequéncia, raciocina, ls homossexuales nun son anormales, ua beç que nunca fúrun sexualmente atraídos por sues mais.<ref>{{Citar web|url=http://www.nytimes .com/1998/12/12/arts/on-gay-issue-psychoanalysis-treats-itself.html?sec=&spon=&pagewanted=print|títalo = On Gay Issue, Psychoanalysis Treats Itself|obra = [[The New York Eiquipas]]|acessodata = 16-4-2009|outor = Gode, Erica}}</ref> === Custruto social === {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Custruto social|Quer theory}} Nas culturas oucidentales an giral, l termo ''homossexual'' ye ousado para abranger to ua postura, atitude i eidantidade social. An outras culturas, rótulos ''homossexualidade'' i ''heiterossexuales'' nun anfatizan ua eidantidade social cumo un to ó andican afeliaçon de la quemunidade cun base na ourientaçon sexual.<ref>Zachary Gren and Michael J. Stiers. ''Multiculturalisn and Group Therapy in the United States: La Social Custrutionist Perspetibe''. Springer Netherlands 2002. Páiginas 233–246.</ref> Na berdade, ciertos studiosos, cumo [[David Gren]], ténen afirmado que l'homossexualidade ye ua custruçon social moderna oucidental, i cumo tal nun poderie ser outelizada ne l cuntesto de sociadades nó-oucidentales la sexualidade de l macho-macho, nin ne l Oucidente pré-moderno.<ref>{{citar libro|title=Cartographies of Zeire: Male-male Sexuality in Japanese Çcourse, 1600–1950|year=1999|outhor=Pflugfelder, Griegory|publisher=University of California Press|isbn=0520209095}}</ref> === Relaçones i romance homossexuales === [[Fexeiro:0277 - Partecipanti al Bologna Pride 2012 - Foto Giobanni Dall'Orto, 9 giugno 2012.jpg|thumb|[[Namoro|Namorados]] an [[Bolonha]], [[Eitália]]]] Pessonas cun ourientaçon homossexual puoden spressar la sue sexualidade, ternura i afetebidade de dibersas maneiras, i puoden ó nun spressar esso an sous [[Cumportamiento sexual|cumportamientos sexuales]].<ref name="apahelp2">{{citation |url=http://www.apa.org/heilpcenter/sexual-ourientation.aspx |title=Sexual Ourientation, Homosexuality,and Bisexuality |periodical=[[Amarican Psychological Association|APA]]HeilpCenter.org |acessdate=2010-03-30}}</ref> Alguns ténen relaçones sexuales predominantemente cun pessonas de sue própia eidantidade de género, outro sexo, relacionamientos bissexuales i puoden até ser [[celibatairo]]s.<ref name="apahelp2" /> Pesquisas recentes andican que muitas lésbicas i gays zeian, i cunseguen, cumprometidos i duradouros relacionamientos: dados andican qu'antre 40% i 60% de gays i antre 45% i 80% de lésbicas stan atualmente ambolbidos nun relacionamiento romántico.<ref name=WhatIsNature>[http://www.apa.org/topics/sexuality/andex.aspx#whatisnature What is Nature]. Páigina besitada an 4 de dezembre de 2010.</ref> Ls dados de la pesquisa tamien andican qu'antre 18% i 28% de ls casales gays i antre 8% i 21% de ls casales lésbicos ne ls [[Stados Ounidos]] bibiran juntos dieç anhos ó mais.<ref name=WhatIsNature /> Ls studos spusírun que casales de pessonas de l mesmo sexo i casales de sexos oupostos puoden ser eiquibalentes an tenermos de sastifaçon i cumprometimiento ne ls relacionamientos amorosos,<ref>{{Citar web|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-eilo011708.php |títalo=Relationship Sastifation and Commitment |publicado=Eurekalert.org |data=22 de janeiro de 2008 |acessodata=24-8-2010}}</ref><ref name=Duffy>{{citar periódico|title=Sastifation and commitment in homosexual and heiterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|year=1985|first=S.M/|last=Duffy|coauthors=C.I. Rusbult|belume=12|issue=2|pages=1–23|url=http://www.labmeting .com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-sastifation-and-commitment-in-homosexual-and-heiterosexual-relationships|acessdate=29-7-2009}}</ref> que l'eidade i l sexo son mais cunfiables de l que l'ourientaçon sexual cumo un preditor de sastifaçon i cumpromisso dun relacionamiento romántico,<ref name=Duffy/> i que las spetatibas i/ó eidealizaçones acerca de ls relacionamientos románticos son cumparables i mui semelhantes antre pessonas heiterossexuales i homossexuales.<ref name=Bacman>{{citar periódico|title=Spetationes of romantic relationships: La cumparison betwen homosexual and heiterosexual men with regard to Baxter's criterie|journal=Social Behabior and Personality|year=1999|first=Bacman|last=Charlotte|coauthors=Per Folkesson, Torsten Norlander|url=http://findarticles .com/p/articles/mi_qa3852/is_199901/ai_n8845504/pg_7/?tag=cuntent;col1|acessdate=2009-07-29}}</ref> == Práticas homossexuales == {{Beija|Sexologie}} === Homossexuales homes === {{Beija|Homes que fázen sexo cun homes}} [[Fexeiro:Men kissing1.jpg|thumb|squierda| dous homes que se beisan; ls beisos homossexuales nun possuen aspetos que ls defrencien de ls beisos heiterossexuales.]] Sexólogos ténen scrito que, al cuntrairo de l que se pensa, la forma mais quemun dun home homossexual liebar outro al [[orgasmo]] nun ye atrabeç de l [[sexo anal]], mas percipalmente de la [[felaçon]] i de la [[masturbaçon]] (i hai zacordo antre ls pesquisadores quanto la qual de las dues purmeiras tenerie maior ancidéncia).<ref name="aldodoisdoistres">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.223.</ref> Pesquisadores tamien atestan qu'un de ls atos mais quemuns de l sexo homossexual serie l de sfregar ls [[Uorgon genital|uorgones genitales]] antre las coixas de l'outro ([[Sexo nun penetratibo|coito anterfemoral]]) ó d'ancuontro l'outras partes (''fritaçon'' ó ''friçon'', ambora muitos outores reserben esse termo a las práticas homossexuales antre mulhieres).<ref name="aldodoisdoistres" /> Inda assi, l sexo anal inda ye de ls mais praticados puls homossexuales homes.<ref>Gabriel Rotello, ''Cumportamiento sexual i SIDA: la cultura gay an trasformaçon '', Eidicoes GLS, 1998, p.59 i 99. ISBN 85-86755-04-4</ref> Na treminologie de práticas homossexuales masculinas, tamien son quemuns ls tenermos ''atibo'' i ''passibo''—l purmeiro correspondente al home que rializa la [[penetraçon]] i l segundo correspondente al home que ye penetrado.<ref name="aldodoisdoistres" /> Ne l'ampeço de ls studos de [[sexologie]], ambos ls tenermos dórun borda la muitas cunfusones antre outores; porque passou-se an percípio a chamar-se ''atibo'' l'home que fazerie l "papel" d'home nua relaçon homossexual, anquanto ''passibo'' serie aquel que fazerie l papel de "mulhier"; ambora essa associaçon se preserbe na mentalidade popular, nun ye mais ousada na psicologie i ls studiosos modernos antenden que, an ámbito de cumplexidade, muitas bezes un parceiro homossexual puode zampenhar sexualmente ambos ls "papéis", sendo atibo i passibo, i que nua relaçon sexual que se stende la nible amoroso i afetibo, muitas bezes l ''passibo'' tamien puode dominar i liderar l'outro cumo qualquiera outra relaçon houmana.<ref>Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.223-224.</ref> An studos de la [[década de 1980]] custatou-se qu'haberie mais ''atibos'' que ''passibos''.<ref name="aldopereiradoisdoisquatro">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.224.</ref> L'alta sensibelidade naturalmente erótica ne l [[culo]] de qualquiera ser houmano faç cun que ls sexólogos afirmen que nun hai dados que justifiquen que ls homossexuales oubténen mais prazer sexual que ls heiterossexuales, ambora ciertos heiterossexuales rejeiten l sexo anal por rezones de stética (associaçon la [[feze]]s).<ref name="aldopereiradoisdoisquatro" /> [[Fexeiro:Two of then - Foto Giobanni Dall'Orto18-08-2002.jpg|thumb|Ls homossexuales apersentan caratelísticas an relaçon al sexo semelhantes a las de ls heiterossexuales, cumo [[fetiche]]s i fantasias románticas.]] Heiterossexuales homes, screben ls sexólogos, muitas bezes nun permiten que sues parceiras sexuales mulhieres stimulen ó mesmo penetren sou culo porque esso les cunferirie ua "femenelidade" ó conotaçon homossexual, ambora ls outores cunfirmen an pesquisas que ls ''passibos'' homossexuales nin siempre son afeminados.<ref name="aldopereiradoisdoisquatro" /> De fato, sexólogos ténen scrito que tales noçones son stereótipos ligados al [[machismo]] qu'ancide nas relaçones heiterossexuales; i que muitas bezes l ''passibo'' "puode ser l mais 'másclo' de ls dous, an aparéncia física, maneiras i personalidade."<ref name="aldodoisdoiscinco">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 225.</ref> Dados de pesquisa andican que pul menos metade de ls homossexuales zampenha usualmente ls dous papéis durante un ancuontro i, al to, cerca de trés dentre cada quatro homossexuales ténen spriéncia tanto de l papel ''passibo'' quanto de l ''atibo''.<ref name="aldodoisdoiscinco" /> Antre outras práticas homossexuales stá la [[anilíngua]] i la [[cunilíngua]], tamien praticadas por heiterossexuales, para alhá de todas las outras questumeiramente coincidas; i l ''[[Fisting|fistfucking]]'' que, ambora seia mais ralo, i muitas bezes seia associado la pessonas qu'adíren al [[sadomasoquismo]], quaije nun ye ancontrado antre ls heiterossexuales.<ref name="aldodoisdoiscinco" /> Para alhá desso, ls homossexuales apersentan caratelísticas an relaçon al sexo mui semelhantes a las de ls heiterossexuales: ténen [[fetiche]]s, muitas bezes falan durante ls atos sexuales, puoden praticar ó nun [[sexo grupal]] (por bezes solamente cun mais un homossexual, la fin de rializáren penetraçon dupla nun ''passibo'' cumo acuntece an práticas heiterossexuales, cula defrença de que neste causo ls dous pénis penetran ne l culo),<ref name="aldopereiradoisdoissetedoisdoisoito">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 227 i 228.</ref> i tamien puoden tener fantasias románticas i/ó sexuales cun celebridades ó coincidos íntemos ó nó.<ref name="aldopereiradoisdoissetedoisdoisoito" /> === Homossexuales mulhieres === {{Artigo percipal|Lésbica}} [[Fexeiro:Gustabe_Courbet_-_Le_Sommeil_(1866),_Paris,_Petit_Palales.jpg|thumb|squierda|''Les Deux Amies'', de [[Gustabe Courbet]] (1866).]] Ls studiosos ténen notado que l [[lesbianismo]] an sou aspeto físico proboca las mais stremadas reaçones: anquanto que moralmente ye por bezes reprobado, la maiorie de ls homes heiterossexuales possuen ua spece de fascínio por dues mulhieres que se beisen i/ó téngan relaçones sexuales.<ref name="aldoumoitocinco">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 185.</ref> Alguns sexólogos screben que, por outro lado, eisiste un segundo tipo d'homes que, feridos por sou "proua masculino", çprezarian las mulhieres que çpensassen l pénis nua relaçon sexual; de fato, nua relaçon sexual antre dues lésbicas, l'erotismo femenino i las caratelísticas físicas de la parceira parécen benir an purmeiro lugar.<ref name="aldoumoitocinco" /> Nun se sabe qual ye la prática sexual preferida de las mulhieres, mas pesquisas afirman que talbeç puoda ser l de papel passibo na [[cunilíngua]], i esso starie associado a la stimulaçon de l [[punto G]] i/ó de l [[clítoris]].<ref name="aldoumoitocinco" /> Por cunta desso, muitas bezes l "[[69 (posiçon sexual)|69]] lésbico" serie çpensado para que solo ua de las parceiras reciba stimulaçon na [[parracha]] puls lábios i léngua de l'outra.<ref name="aldoumoitocinco" /> Outro termo mui ousado quando se scribe subre práticas homossexuales femeninas ye l [[tribadismo]], an que dues parceiras pratiquen ua ''friçon'', ó seia, un ancuontro antre las parrachas d'ambas.<ref name="aldoumoitocinco" /> Dibersos sexólogos ténen scrito que, al cuntrairo de l que se pensa, l prazer sexual nun deriba solamente de las parrachas d'ambas las parceiras, mas percipalmente pul ancuontro antre sues coixas.<ref name="aldoumoitocinco" /> Las práticas homossexuales antre mulhieres tamien ancluen [[penetraçon]], mas cun menor frequéncia;<ref name="aldoumoitoseis">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 1, p. 186.</ref> inda assi, quando praticada, ye mais quemun que la stimulaçon de l'uorgon genital de la parceira seia rializada manualmente ó, an outros causos, cun un [[dildo]] (pénis artificial), ambora esse seia mais ralo. <ref name="aldoumoitoseis" /> [[Fexeiro:US Naby 111221-N-JP983-008 Fire Cuntrolman 2nd Class Marissa Gaeta, left, assigned to the amphibious dock landing ship USS Oak Hill (LSD 51) kisses.jpg|thumb|Ua oufecial de la [[Marina de ls Stados Ounidos]] beisa sue noiba al zambarcar.]] Ciertos studiosos tamien pretenden pesquisar se l'antresse lésbico por eimitaçones de pénis nun seneficarie ua frustraçon de la falta dun pénis rial; alguns afirman que nun se puode generalizar acerca de todos ls causos de lésbicas, anquanto outros afirman que las qu'outelizan pénis artificiales nun possuen antrisses sexuales ó mesmo afetibos por homes.<ref name="aldoumoitosete">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.187.</ref> Pesquisas rebelan que l'outelizaçon de pénis artificiales serie, pa las lésbicas, ua tentatiba de la busca de "algo mais" assi cumo acuntece cun parceiros heiterossexuales que buscan outras formas de "anriquecer" sues práticas de sexo.<ref name="aldoumoitosete" /> Outras práticas sexuales antre lésbicas, i que son menos quemuns, ancluen l ''[[Fisting|fistfucking]]'', l [[sexo anal]], que ye tenido cumo secundairo nua relaçon lésbica, muitas bezes rializado manualmente ó cun dildos;<ref name="aldoumoitosete" /> i práticas [[Sadomasoquismo|sadomasoquistas]] que, ambora mui ralas, puoden ancluir l'uso de [[chicote]]s i [[flagelaçon]] cumo antre ls heiterossexuales sadomasoquistas.<ref name="aldoumoitoito">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.1, p.188.</ref> Outro assunto d'antresse antre studiosos i sexólogos ye saber se las lésbicas possuen atraçon sexual por [[mamilo]]s tanto quanto ls homes heiterossexuales, i la maior parte de ls outores screben que l'antresse ye relatibo mas semelhante.<ref name="aldoumoitoito" /> == Demografie == {{Artigo percipal|prefixo=Beija tamien|Scala de Kinsey}} [[Fexeiro:Tin Cok 2009 cropped.jpg|thumb|squierda|180px|An outubre de 2014, [[Tin Cok]], l [[Chief Eisecutibe Oufficer|CEO]] de la [[Apple]], tornou-se l purmeiro CEO de la [[Fortune 500]] a assumir-se homossexual publicamente.<ref>{{citar web|url = http://www.nbcnews .com/watch/nightly-news/apple-ex-tin-cok-is-first-fortune-500-to-come-out-las-gay-350111811811|title = Apple's CEO Tin Cok Is First Fortune 500 to Come Out las Gay|publisher = NBC News|date = 31 d'outubre de 2014|acessdate = 6 de nobembre de 2014}}</ref>]] Dados cunfiables quanto al tamanho de la populaçon d'homossexuales son anformaçones baliosas pa la política pública.<ref name=black>"Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Eibidence fron Abailable Systematic Data Sources", Dan Black, Gary Gates, Seth Sanders, Lowell Taylor, Demography, Bol. 37, Ne l. 2 (maio de 2000), pp. 139–154 (abailable on JSTOR).</ref> Por eisemplo, la demografie ajudarie ne l cálclo de ls custos i benefícios de las prestaçones de [[Ounion de fato|parcerie doméstica]], l'ampato de la legalizaçon de la [[Homoparentalidade#Aporfilhaçon homoparental|adoçon por homossexuales]] i l'ampato de la política ''[[Don't Ask, Don't Tell]]'' de las [[Fuorças Armadas de ls Stados Ounidos]].<ref name=black/> Para alhá desso, l coincimiento de l "tamanho de la populaçon homossexual ye ua promessa para ajudar ls cientistas sociales cumprendíren ua ampla gama de questones amportantes, questones subre la natureza giral de las scolhas de l mercado de trabalho, l'acumulaçon de capital houmano, la specializaçon drento de las famílias, çcriminaçon i las decisones subre la localizaçon geográfica."<ref name=black/> Medir la prebaléncia de l'homossexualidade puode apersentar deficuldades.<ref name="liebay"/> La pesquisa debe medir alguas caratelísticas que puoden ó nun ser la defeniçon de [[ourientaçon sexual]]. La classe de las pessonas cun zeios pul mesmo sexo puode ser maior de l que la classe de pessonas que colocan esses zeios an prática, que por sue beç puode ser maior de l que la classe de pessonas que se outo-eidantifican cumo gay/lésbica/bissexual.<ref name=black/> An 1948 i 1953 [[Alfred Kinsey]] relatou que cerca de 46% de ls andibíduos de l sexo masculino tenie "reagido" sexualmente la pessonas d'ambos ls sexos al longo de sue bida adulta i que 37% deilhes tenien tenido pul menos ua spriéncia homossexual.<ref>Sexual Behabior in the Houman Male, p. 656</ref> La metodologie de Kinsey fui criticada.<ref>{{citar periódico|outhor=[[David Leonhardt]]|title=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'|journal=[[The New York Eiquipas]]|date=28 de júlio de 2000}}</ref><ref>{{Citar web|títalo=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915-2000)|url=http://www.swlearning .com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html|acessodata=19-5-2009}} John Tukey criticizes sample procedure</ref> Un studo mais recente tentou eliminar l biés d'amostraige, mas mesmo assi chegou la cunclusones semelhantes.<ref>{{Citar web|títalo=Book Rebiew by Martin Duberman|obra = The Nation | data = 3 de nobembre de 1997|url=http://www.kinseyinstitute.org/publicationes/duberman.html}} Martin Duberman on Gebhart's "cleaning" of data</ref> Las stimatibas de l'ocorréncia de l'homossexualidade sclusiba barian dun la binte por ciento de la populaçon, normalmente cuncluindo qu'hai un pouco mais d'homossexuales masculinos de l que femeninos.<ref name="Billy1993"/><ref name="Binson1995"/><ref name="Fay1989"/><ref name="Johnson1992"/><ref name="Laumann1994"/><ref name="Wellings1994"/><ref name="aftenposten"/><ref name="guardianpoll"/><ref name="McConaghy eit al">McConaghy eit al., 2006</ref><ref name=ACSF>ACSF Ambestigators (1992). SIDA and sexual behabior in France. ''Nature, 360,'' 407–409.</ref><ref name=Bogaert>Bogaert, La. F. (2004). The prebalence of male homosexuality: The effet of fraternal birth ourder and bariation in family size. ''Journal of Theoretical Biology, 230,'' 33–37. [http://www.sciencediret .com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WMD-4CP12C3-2&_user=1069287&_rdoc=1&_fmt=&_ourig=search&_sort=d&biew=c&_act=C000051273&_bersion=1&_urlBersion=0&_userid=1069287&md5=bf01088ebb68ca801a0a08011876fb5d]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=Sell>{{citar periódico |outhor=Sell RL, Wells JA, Wypij D |title=The prebalence of homosexual behabior and attration in the United States, the United Kingdon and France: results of national population-based samples |journal=Arch Sex Behab |belume=24 |issue=3 |pages=235–48 |data=júnio 1995 |pmid=7611844}}</ref><ref>S. Hite, The Hite Report on Male Sexuality, New York, La. Knopf, 1991.</ref><ref>S. S. eit C. L. Janus, The Janus Report on Sexual Behabior, New York, John Wiley & Sonidos, 1993.</ref><ref name="kinseymale">Alfred C. Kinsey, ''Sexual Behabior in the Houman Male'', 1948, ISBN 0-7216-5445-2(l.p.), ISBN 0-253-33412-8(reprint).</ref> Stimatibas de la frequéncia d'atebidade sexual tamien puoden bariar dun paíç para outro. Un studo de 1992 relatou que 6,1% de ls homes ne l [[Reino Ounido]] yá tubo ua spriéncia homossexual, anquanto na [[Fráncia]] l númaro fui de 4,1%.<ref>TERESA L. WAITE, December 8, 1992 "Sexual Behabior Lebels Cumpared in Studies In Britain and France" in the ''New York Eiquipas''[http://query.nytimes .com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Segundo ua pesquisa rializada an 2003, 12% de ls noruegueses yá tenien feito sexo homossexual.<ref name=aftenposten/> D'acuordo cun ua sondaige de 2008, anquanto solo 6% de ls británicos definen sue ourientaçon sexual cumo homossexuales ó bissexuales, mais que l dobro (13%) de ls británicos yá tubírun algua forma de cuntato sexual cun alguien de l mesmo sexo.<ref name=guardianpoll/> [[Fexeiro:San_Paulo_LGBT_Pride_Parade_2014_(14108541924).jpg|thumb|[[Parada de l'ourgulho LGBT de San Paulo|XBIII Parada de l'ourgulho LGBT]] de [[San Paulo (cidade)|San Paulo]], [[Brasil]], an 2014.]] Na [[Nuoba Zelándia]], un studo de 2006 sugeriu que 20% de la populaçon anónima relatou alguns sentimientos homossexuales, sendo qu'alguns deilhes se eidantifican cumo homossexuales. La percentaige de pessonas que se eidantificórun cumo homossexuales fui de 2-3%.<ref name="McConaghy eit al"/> Ne ls [[Stados Ounidos]], d'acuordo cun ua pesquisa rializada pa las eileiçones persidenciales de 2008, 4% de l'eileitorado outoidentificaba-se cumo gay, lésbica ó bissexual, la mesma percentaige de [[2004]].<ref>{{Citar web|títalo=27% of Gay Boters Sided with McCain |publicado=[[The Adbocate]] |data=7 de nobembre de 2008 |url=http://www.adbocate .com/article.aspx?id=41389 |acessodata=8-11-2008}}</ref> An pesquisa rializada ne l [[Brasil]] an 2008 ls dados andican que 10% de ls homes i 5,2% de las mulhieres cun eidade antre 15 i 64 anhos yá tubírun ua relaçon homossexual na bida, totalizando ua média giral de 7,6%.<ref>{{citar web | títalo = MS dibulga retrato de l cumportamiento sexual de l brasileiro | url = http://portal.saude.gob.br/portal/aplicacoes/noticias/default.cfn?pg=dspDetalheNoticia&id_area=124&CO_NOTICIA=10326 |data= 18-6-2009 | publicado = Portal de la Salude | acessodata = 20-6-2009}}</ref> Ne l mesmo studo, antre la populaçon mais moço, cun eidade antre 15 i 24 anhos la média ancontrada fui de 8,7% anquanto antre la populaçon mais idosa, cun eidade de 50 a 64 anhos, la média oubtida fui de 5,6%.<ref>{{citar web | títalo = Moços ténen cumportamiento sexual mais siguro | url = http://portal.saude.gob.br/portal/aplicacoes/noticias/default.cfn?pg=dspDetalheNoticia&id_area=1450&CO_NOTICIA=10328 |data= 18/06/2009 | publicado = Portal de la Salude | acessodata = 2009-06-20}}</ref> Anque desse iten specífico de la pesquisa ser bastante genérico, questionando solo se l'antrebistado tubo al menos ua "Relaçon sexual cun pessona de l mesmo sexo na bida", l cuntreste antre las médies oubtidas por faixa etária mostran que ls brasileiros stan a relacionar-se mais de forma homossexual i criando nuobos grupos LGBT de l que ne l passado.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=CR4bAAAAYAAJ&q=brasileiros+homossexuales+de l+que+ne l+passado&dq=brasileiros+homossexuales+de l+que+ne l+passado&hl=t-BR&ei=XZr6TJapFY-t8Ab3q5ScCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=9&bed=0CFIQ6AEwCA|outor=Edward John Batista de las Niebes Macrae|títalo=La Custruçon de la Eigualdade|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> == Homossexualidade i ciéncia == === Biogenética === L neurobiólogo Roger Gorski, de la [[Ounibersidade de la Califórnia]], EUA, fizo spriéncias an laboratórios cun ratos cujas fémeas prenhas recebírun [[coberteirasterona]] - l [[hormónio]] sexual masculino - inda an fase [[Útero|antra-uterina]]. Ouserbou que, zde la purmeira fase de la bida, ls filhotes de l sexo femenino mostrában cumportamientos masculinos, cumo gustos, brincadeiras mais agressibas para alhá de sentiren-se mais atraídas por fémeas.<ref>{{Citar jornal | títalo=Sexual sperience anterats with steroid sposure to shape the partner preferences of rats. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?cmd=Retriebe&db=PubMed&list_uids=12367568 | eiditora=Horn Behab. | belume=42 | numero=2 | data=set 2002| paginas=148 i seguintes.| pmid=12367568 | outor=Wodson JC, Balleine BW, Gorski RA | acessodata=2007-11-11}}</ref> L studo, assi i todo, nun fui cunclusibo pus ls filhotes de l sexo masculino cujas fémeas progenitoras recebírun hormónios femeninos ([[stradiol]] i [[progesterona]]) nó zambolbírun seneficatibas caratelísticas femeninas.<ref>{{Citar jornal | títalo=Sexual sperience anterats with steroid sposure to shape the partner preferences of rats. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?cmd=Retriebe&db=PubMed&list_uids=12367568 | eiditora=Horn Behab. | belume=42 | numero=2 | data=set 2002| paginas=148 até 157. | pmid=12367568 | outor=Wodson JC, Balleine BW, Gorski RA | acessodata=11-11-2007}}</ref> Ne l galho de la ciéncia de la [[genética]] bários studos ténen sido rializados ne l sentido d'ambestigar ouriges heireditárias pa l'homossexualidade. Un de ls studos mais coincidos nesse sentido tenta stablecer ua correlaçon antre l'homossexualidade masculina cul gene Xq28.<ref>{{Citar jornal | títalo=La linkage betwen DNA markers on the X chromosome and male sexual ourientation. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?db=PubMed&cmd=search&tern=8332896&dot=b | eiditora=Science | data=jul 1993| belume=261 | numero=5119 | paginas=321-7 | pmid=8332896 | outor= Hamer DH, Hu S, Magnuson BL, Hu N, Pattatuci AM | acessodata =11-11-2007}}</ref> Ye efetibamente ua tese que coloca l'homossexualidade nun cumo ua oupçon ó stilo de bida, mas si cumo resultado dua bariaçon genética. Cunsidre-se, assi i todo, qu'eisisten studos que cuntradizen l'anfluéncia de l gene Xq28 para splicar l'homossexualidade.<ref>{{Citar jornal | títalo=Male homosexuality: absence of linkage to microsatellite markers at Xq28. | url=http://www.ncbi.nln.nih.gob/sites/antreç?Db=pubmed&Cmd=ShowDetailBiew&TermToSearch=10213693&log$=atebity | eiditora=Science | data=abr 1999| belume=284 | numero=5414 | paginas=665-7 | pmid=10213693 | outor=Rice G, Anderson C, Risch N, Ebers G | acessodata =26-1-2009}}</ref> Nun nuobo studo cunduzido pula [[Korea Adbanced Anstitute of Science and Technology|KAIST]] fui possible criar artificialmente l cumportamiento homossexual an ratas fémeas atrabeç dua manipulaçon genética. Nesse studo alguns genes relacionados al eiquilíbrio de l'hormónio [[strogénio]] fúrun antencionalmente suprimidos berificando-se ua preferéncia homossexual statisticamente relebante an relaçon a un grupo de cuntrole, lançando nuobas dúbedas de que l cumportamiento homossexual an [[mamífero]]s puoda tener un fator genético.<ref>{{citar web | títalo=Gene define preferéncia sexual de fémeas de camundongo | url=http://www1.fuolha.uol .com.br/ciencia/764497-gene-define-preferencia-sexual-de-femeas-de-camundongo.shtml | publicado=[[Fuolha online]] |data=9 de júlio de 2010 | acessodata=13-9-2010}}</ref><ref>{{citar jornal | títalo=Male-like sexual behabior of female mouse lacking fucose mutarotase | url=http://www.biomedcentral .com/1471-2156/11/62/abstrat | outor=Dongkyu Park, Dongwok Choi, Junghon Le, Dae-sik Lin i Chankyu Park | jornal=BMC Genetics 2010 | belume=11 | numero=62 |data=7 de júlio de 2010 | acessodata=13-9-2010 | doi=10.1186/1471-2156-11-62}}</ref> La tese de que l'homossexualidade puode tener ouriges genéticas ten sido ousada bien cumo recusada tanto por aqueilhes que cunsidran l'homossexualidade cumo algo negatibo cumo ls que cunsidran algo a defender.<ref>{{Citar web | títalo=Causas de la Homossexualidade | url =http://www.psicologie.org.br/anternacional/pscl38.htn |data=2004 | outor=Drauzio Barella | acessodata=18-12-2007}}</ref> === Psicologie === La [[psicologie]] fui ua de las purmeiras deciplinas a studar l'ourientaçon homossexual cumo un fenómeno çcreto.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=tgTi4SbrzUMC&pg=PA217&dq=psicologie+homossexualidade&hl=t-BR&ei=lJb6TMGbEIKr8Aa864DFCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=4&bed=0CDMQ6AEwAw#b=onepage&q=psicologie%20homossexualidade&f=false|outor=Kimeron N. Hardin|títalo=Outo-Stima para homossexuales|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=kdKejlJPdS4C&pg=PA310&dq=psicologie+homossexualidade&hl=t-BR&ei=lJb6TMGbEIKr8Aa864DFCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=7&bed=0CEIQ6AEwBg |outor=ELI ZARETSKY|títalo=Segredos De la Alma|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Las purmeiras tentatibas de classeficar l'homossexualidade cumo ua malina fúrun feitas pul mobimiento sexólogo ouropeu ne l final de l seclo XIX.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=VGIoTp1mDpoC&pg=PA80&dq=homossexualidade+cumo+doen%C3%A7a+s%C3%A9clo+xix&hl=t-BR&ei=D5b6TLzkFMH68AbMrpiuCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=1&bed=0CCYQ6AEwAA#b=onepage&q=homossexualidade%20como%20doen%C3%A7a%20s%C3%A9clo%20xix&f=false|outor=Luiç Mello|títalo=Nuobas famílias: cunjugalidade homossexual ne l Brasil cuntemporáneo|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=P_BZ3SMOb48C&pg=PA74&dq=homossexualidade+cumo+doen%C3%A7a+s%C3%A9clo+xix&hl=t-BR&ei=D5b6TLzkFMH68AbMrpiuCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=2&bed=0CCsQ6AEwAQ#b=onepage&q=homossexualidade%20como%20doen%C3%A7a%20s%C3%A9clo%20xix&f=false|outor=Ana Marie Galhos Seixas|títalo=SEXUALIDADE FEMININA: HISTORIA, CULTURA, FAMILIA, PERSONALIDADE & PSICODRAMA|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> An 1886 l notable sexólogo [[Richard bon Krafft-Ebing]] listou l'homossexualidade junto cun 200 outros studos de causos de práticas sexuales zbiantes an sue obra defenitiba, ''Psychopathia Sexualis''. Krafft-Ebing propós que l'homossexualidade era causada por ua "amberson [durante l nacimiento] cungénita" ó ua "amberson adquirida".<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=1nAYCbD6x1cC&pg=PA115&dq=Richard+bon+Krafft-Ebing+homossexualidade&hl=t-BR&ei=_5b6TMjmOMqs8AaTrMi7Cw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=1&bed=0CCYQ6AEwAA |outor=James Naylor Gren i Cristina Fino,Cássio Arantes Leite|títalo=Para alhá de l'antruido: l'homossexualidade masculina ne l Brasil de l seclo XX |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=DSJPorohRVMC&pg=PA119&dq=Richard+bon+Krafft-Ebing+homossexualidade&hl=t-BR&ei=_5b6TMjmOMqs8AaTrMi7Cw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=2&bed=0CC0Q6AEwAQ#b=onepage&q=Richard%20bon%20Krafft-Ebing%20homossexualidade&f=false |outor=Richard Miskolci|títalo=Thomas Mann, l'artista mestiço |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=kdKejlJPdS4C&pg=PA334&dq=Richard+bon+Krafft-Ebing+homossexualidade&hl=t-BR&ei=_5b6TMjmOMqs8AaTrMi7Cw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=4&bed=0CDcQ6AEwAw#b=onepage&q=Richard%20bon%20Krafft-Ebing%20homossexualidade&f=false |outor= ELI ZARETSKY|títalo=Segredos De la Alma |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Nas dues radadeiras décadas de l seclo XIX, ua bison defrente ampeçou a predominar ne ls círclos médicos i psiquiátricos, a julgar l cumportamiento, cumo andicatibo dun tipo de pessona cun ua defenida i relatibamente stable na ourientaçon sexual. Ne l final de l seclo XIX i ampeço de l [[seclo XX]], ls modelos patológicos de l'homossexualidade éran padron.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=5AzRL2VzpL4C&pg=PA243&dq=modelos+patol%C3%B3gicos+de la+homossexualidade+padr%C3%A3o+s%C3%A9clo+xx&hl=t-BR&ei=Tpz6TLj9EMK88gaK2oylCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=3&bed=0CDUQ6AEwAg#b=onepage&q&f=false |outor= James Naylor Gren,Ronaldo Trindade,José Fábio Barbosa de la Silba|títalo=Homossexualismo an San Paulo |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=X75Tn1z0hi0C&pg=PA23&dq=modelos+patol%C3%B3gicos+de la+homossexualidade+padr%C3%A3o+s%C3%A9clo+xx&hl=t-BR&ei=Tpz6TLj9EMK88gaK2oylCw&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=2&bed=0CDAQ6AEwAQ#b=onepage&q&f=false |outor= Anna Paula Uziel|títalo=Homossexualidade i adoçon |acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> La [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]], la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]] i la [[Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales]] declarórun: {{quotation|An 1952, quando la Associaçon Amaricana de Psiquiatria publicou l sou purmeiro [[Manual Diagnóstico i Statístico de Trastornos Mentales]] (DSM), l'homossexualidade fui ancluída cumo ua desorden. Quaije eimediatamente, inda assi, essa classeficaçon ampeçou a ser submetida al scrutínio crítico nua pesquisa financiada pul [[National Anstitute of Mental Heialth|Anstituto Nacional de Salude Mental]]. Esse studo i la pesquisa susequente falhórun an cunseguir apersentar qualquiera base ampírica ó científica para cunsidrar l'homossexualidade cumo un çtúrbio ó anormalidade, al ambés dua ourientaçon sexual normal i saudable. Cumo resultado dessa pesquisa acumulada, ls profissionales an medecina, salude mental i an ciéncias cumportamentales i sociales chegórun a la cuncluson de qu'era ancorreto classeficar l'homossexualidade cumo ua desorden mental i que la classeficaçon de l DSM refletie pressupostos nun testados cun base an normas sociales prebalentes i ampressones clínicas a partir d'amostras repersentatibas cumpuostas por pacientes que percuran tratamiento i por andibíduos cujo cumportamiento trouxe pa l sistema de justícia criminal. An reconhecimiento de l'eibidéncia científica,<ref>JAMA: Gay Is Okay With APA (Amarican Psychiatric Association); abailable online: http://www.soulforce.org/article/642 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324080417/http://www.soulforce.org/article/642 |date=2010-03-24 }}</ref> la Associaçon Amaricana de Psiquiatria retirou l'homossexualidade de l DSM an 1973, afirmando que "l'homossexualidade an si nun amplica qualquiera prejuízo ne l julgamiento, stabelidade, cunfiabelidade ó capacidades gerales sociales i bocacionales." Depuis dua perfunda rebison de dados científicos, la Associaçon Amaricana de Psicologie adotou la mesma posiçon an 1975, i sortou todos ls profissionales de salude mental "para assumir la liderança an eliminar l stigma de malina mental qu'hai mui ten sido associado cun ourientaçones homossexuales." La Associaçon Nacional de ls Trabalhadores Sociales adotou ua política similar. Assi sendo, ls profissionales i pesquisadores de salude mental hai mui reconhecírun que ser homossexual nun custitui oustaclo inerente a la liderança dua bida feliç, saudable i pordutiba, i que la grande maiorie de ls gays i lésbicas funcionan bien an to la gama d'anstituiçones sociales i de relaçones anterpessoales.<ref name=amici>[http://www.courtinfo.ca.gob/courts/supreme/highprofile/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf Case Ne l. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Cordination Proceding Ne l. 4365(...)]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} La pesquisa i la literatura clínica demunstran qu'atraçon sexual i romántica pul mesmo sexo son sentimientos i cumportamientos normales i bariaçones positibas de la sexualidade houmana. L cunsenso de longa data de las ciéncias cumportamentales i sociales i de ls profissionales de salude i salude mental ye que l'homossexualidade, por si solo, ye ua bariaçon normal i positiba de l'ourientaçon sexual houmana.<ref name=respunse>Amarican Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-respunse.pdf Appropiate Therapeutic Respunses to Sexual Ourientation]</ref> L'homossexualidade era listada na [[CID-9]] (1977) de la [[Ourganizaçon Mundial de Salude]] cumo un [[malina mental]], mas fui retirada ne l [[CID-10]], aprobada pula Quadragésima Terceira Assemblé Mundial de la Salude an 17 de maio de 1990.<ref>[http://www.eilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 ILGA | The decesion of the World Heialth Organisation 15 years ago custitutes la storic date and powerful symbol fur members of the LGBT community]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=pinknewsstigma>{{citation |title=Homophobic stigma - La community cause |url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=17 de maio de 2006 |periodical=PinkNews.co.uk |first=Marc |last=Shoffman |acessdate=04/05/2007}}</ref> Tal cumo l DSM-II, la CID-10 adicionou la [[ourientaçon sexual eigodistónica]] na lista, l que se refire la pessonas que quieren mudar sues [[Eidantidade de género|eidantidades de género]] ó [[Ourientaçon sexual|ourientaçones sexuales]] por causa dun çtúrbio psicológico ó cumportamental ({{ICD10|F|66|1|f|60}}). La [[Sociadade Chinesa de Psiquiatria]] retirou l'homossexualidade de la [[Classeficaçon Chinesa de Trastornos Mentales]] an 2001, passado cinco anhos de studo pula associaçon.<ref>The New York Eiquipas: [http://www.citywekend .com.cn/beising/articles/cw-magazine/news/News-04120732/ Homosexuality ne l longer "çease" in China]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L [[Royal College of Psychiatrists]], de l [[Reino Ounido]], afirmou: {{quotation|Esta stória lamentable demunstra cumo la marginalizaçon dun grupo de pessonas que ténen traços de personalidade an particular (neste causo l'homossexualidade) puode liebar la prática médica nociba i a ua base pa la çcriminaçon na sociadade.<ref name="rcp2007">Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/Submission%20to%20the%20Church%20of%20England.pdf Submission to the Church of Angland’s Listening Eisercise on Houman Sexuality.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827104609/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/Submission%20to%20the%20Church%20of%20England.pdf |date=2010-08-27 }}</ref> Eesiste agora un grande cuorpo d'eibidéncias de pesquisas qu'andica que ser gay, lésbica ó bissexual ye cumpatible cun ua salude mental i un ajustamiento social normales. Inda assi, las spriéncias de [[çcriminaçon]] na sociadade i ua possible rejeiçon por amigos, fameliares i outros, tales cumo ampregadores, senefica qu'alguas pessonas LGB ténen ua spriéncia maior que la sperada na prebaléncia de porblemas de salude mental i d'uso andebido de sustáncias. Ambora tenga habido reclamaçones por grupos políticos cunserbadores ne ls [[Stados Ounidos]] de qu'esta maior prebaléncia de porblemas de salude mental ye la cunfirmaçon de que l'homossexualidade ye un trastorno mental an si, nun hai qualquiera eibidéncia para fundamentar tal afirmaçon.|[[Royal College of Psychiatrists]]<ref name=rcp2008>Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/rollofhonour/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe/psychiatryandlgbpeople.aspx Royal College of Psychiatrists respunse to comments on Nolan Show regarding homosexuality las la mental çorder]</ref>}} Ne l [[Brasil]], an 1985, l [[Cunseilho Federal de Psicologie de l Brasil|Cunseilho Federal de Psicologie]] deixa de cunsidrar l'homossexualidade cumo un zbio sexual i, an 1999, stablece regras pa l'atuaçon de ls psicólogos an relaçon a la questones de [[ourientaçon sexual]], declarando que "''l'homossexualidade nun custitui [[malina]], nin [[çtúrbio]] i nin [[perberson]]''" i que ls [[psicólogo]]s nun colaboraran cun eibentos i serbícios que proponhan tratamiento i cura de l'homossexualidade.<ref name="Correio brazeliense"/> An 1984, la [[Associaçon Brasileira de Psiquiatria]] (ABP) posicionou-se contra la çcriminaçon i cunsidrou l'homossexualidade cumo algo nun prejudicial a la sociadade, quando aprobou ua resoluçon que dezie: {{quotation|Cunsidrando que l'homossexualidade an si nun amplica an prejuízo de l pensar, stabelidade, cunfiabelidade ó atidones sociales i bocacionales, rezon pula qual ouponen-se a to çcriminaçon i preconceito, tanto ne l setor público quanto ne l pribado, contra ls homossexuales d'ambos ls sexos.|[[Associaçon Brasileira de Psiquiatria]]<ref name="ABP"/>}} [[Fexeiro:Flag of WHO.sbg|thumb|An 17 de maio de 1990, la [[Ourganizaçon Mundial de la Salude]] (OMS) retirou l'homossexualidade de la [[Classeficaçon Anternacional de Malinas]] (sigla CID).<ref name="Correio brazeliense"/> ]] La maiorie de ls gays, lésbicas, bissexuales i pessonas que percuran la [[psicoterapie]] fázen nel pulas mesmas rezones que las pessonas heiterossexuales ([[strisse]], deficuldades de relacionamiento, deficuldade d'adataçon a las nuobas situaçones sociales ó de trabalho, etc); sue [[ourientaçon sexual]] puode tener ua amportança purmária, acidental ó nun tener amportança a las sues questones i tratamiento. Seia qual fur l porblema, inda hai un alto risco de biés antigay na psicoterapie cun clientes gays, lésbicas i bissexuales.<ref name=textbook>Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Heialth'', p. 421</ref> La pesquisa psicológica neste domínio ten sido relebante pa la luita contra atitudes i açones prejudiciales ("[[Homofobia|homofóbicas]]") i l mobimiento puls [[dreitos LGBT]] an giral.<ref name=antro>ed. Sandfort, T; eit al. Lesbian and Gay Studies: An Antrodutory, Anterdisciplinary Approach. Chater 2.</ref> L'aplicaçon adequada de psicoterapie afirmatiba baseia-se ne ls seguintes fatos científicos:<ref name="respunse"/> * Atraçon sexual pul mesmo sexo, cumportamientos i ourientaçones por si solo son normales i positibas bariantes de la [[sexualidade houmana]], an outras palabras, nun son andicadores de trastornos mentales ó de zambolbimiento. * L'homossexualidade i la [[bissexualidade]] son stigmatizadas, i este [[estigma]] puode tener ua bariadade de cunsequéncias negatibas (por eisemplo, [[strisse]]) al longo de l ciclo de bida (D'Augelli & Patterson, 1995; DiPlacido, 1998; Heirek i granadas, 2007; Meyer, 1995, 2003). * Atraçon sexual pul mesmo sexo i cumportamiento puode ocorrer ne l cuntesto dua bariadade d'ourientaçones sexuales i eidantidades (Diamond, 2006; Hoburg eit al., 2004; Rust, 1996; Sabin-Williams, 2005). * Homes gays, lésbicas i andibíduos bissexuales puoden bibir ua bida sastifatória, bien cumo un relacionamiento afetibo i famílias stabais, que son eiquibalentes als relacionamientos heiterossexuales an aspetos eissenciales (APA, 2005c; Kurdek, 2001, 2003, 2004; Fingerhut & Peplau, 2007 ),. * Nun hai studos ampíricos ó pesquisas que suporten teories qu'atribuen l'ourientaçon sexual la çfunçon fameliar ó traumas (Bell eit al., 1981; Bene, 1965; Freund & Blanchard, 1983; Freund & Pinkaba, 1961; Hoker , 1969; McCord eit al., 1962; Peters & DK Cantrell, 1991 Siegelman;, 1974, 1981; Townes eit al., 1976). ==== Psicobiologie ==== Ne ls anhos 2000, las pesquisas de la [[neurociéncia]] demunstrórun que ls seres houmanos stimulan sues zonas erógenas porque esta proboca recumpensas ne l cérebro.<ref name="agmo">{{en}} AGMO Anders [http://www.eilsebier .com/wps/find/bookdescrition.cws_home/712200/çcrition#çcrition {{lang|en|''Funtional and dysfuntional sexual behabior''}}]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Eilsebier 2007.</ref> Essas recumpensas, an particular l'ourgasmo, son ouserbadas ne l nible de la cuncéncia cumo sensaçones de prazer erótico i sastifaçon. An suma, l ser houmano busca las atebidades sexuales porque eilhas fornecen prazeres eróticos antensos. Antre ls seres houmanos (assi cumo antre ls [[chimpanzé]]s, [[ourangotango]]s i [[golfino]]s), l cumportamiento sexual nun ye mais un cumportamiento de reproduçon, mas se tornou un cumportamiento erótico. Durante l'eiboluçon, l'amportança i anfluéncia de ls hormónios i de ls [[feromónios]] subre l cumportamiento sexual diminuiu. Antre ls mamíferos menos cumplexos, son ls feromónios que stan na ourige de l'heiterossexualidade. An cuntreste, l'amportança de las recumpensas se tornou maior. Ne ls seres houmanos, l'oubjetibo de l cumportamiento sexual nun ye mais l coito baginal i si la busca de prazeres eróticos, oubtidos pula stimulaçon de l cuorpo i de las zonas erógenas, pouco amporta l sexo de l parceiro. Por todos esses motibos, biologicamente la sexualidade houmana serie un tanto bissexual. Inda assi l'anfluéncia de l cuntesto cultural i de las spriéncias pessonales ye maior ne l zambolbimiento de la [[ourientaçon sexual]]. L'homossexualidade, l'heiterossexualidade i la [[bissexualidade]] son possibelidades "biologicamente normales" de l zambolbimiento. La maior anfluéncia de l cuntesto cultural ye bien eibidenciada pula sociadade griega de la Antiguidade, an que a mulhier tenie ua posiçon social anferior a la de l'home. L'amor mais zeiable, l "amor celhestre", era homossexual. L'heiterossexualidade era zbalorizada, i las mulhiers serbian cumo progenitoras dua çcendéncia legítima i guardianas fiéis de l lar. An cuntreste, l [[heiterosseisismo]] i la [[homofobia]] nas sociadades oucidentales son probabelmente l fator de l'ourige de la preponderáncia atual de l cumportamiento heiterossexual. Malgrado la presson cultural, alguas pessonas preferirian las atebidades homossexuales. Outras eibidéncias apuntan que, an ciertos causos, la preferéncia sexual pula homossexualidade probirie de circunstáncias particulares, cumo spriéncias positibas que se tenerie bebido cun pessonas de l mesmo sexo.<ref>Bell, La.P., Weinberg, M.S. and Hammersmith, S.K. Sexual preference. Its debelopment in men and women. Andiana University Press: Blomington, 1981</ref><ref>Ban Wyk, P. H., & Geist, C. S. Psychosocial debelopment of heiterosexual, bisexual, and homosexual behabior. Archibes of Sexual Behabior, 13, 505-544, 1984</ref><ref>YATES Alayne. Biologic perspetibe on early erotic debelopment, Child and Adolescent Psychiatric Clenics of North America, 13(3):479-496, 2004</ref> === Críticas a las ciéncias passadas === [[Fexeiro:Alan_Turing_cropped.jpg|thumb|squierda|200px|Státua de [[Alan Turing]] (1912 - 1954), l matemático británico respunsable por decifrar la máquina [[Enigma (máquina)|Enigma]], ousada puls [[Almanha Nazi|nazistas]] durante la [[Segunda Guerra Mundial]]. An 1952 el fui cundenado a sofrer ua [[castraçon química]], cumo altarnatiba a la prison, solo por ser homossexual.]] Hai dibersas críticas a las tentatibas de splicaçones científicas pa l'homossexualidade, percipalmente porque la maiorie deilhas ampeça a ser zambolbida inda ne l [[seclo XIX]], quando se percurában cumprobaçones científicas para afirmar que detreminadas caratelísticas houmanas tornarian un andibíduo superior a outro.<ref>Steben Pinker, ''TÁbula Rasa'', Eiditora Cumpanha de las Letras, 2004, p.216. ISVN 85-359-0494-8</ref><ref>GRACIELA HAYDEE BARBERO, ''Homossexualidade i perberson na psicanálise'', Eiditora Casa de l Psicólogo , p.95. ISBN 85-7396-468-5</ref> I buscar anterpretar la cumplexidade de l cumportamiento houmano cun base ne l studo de l cumportamiento animal — dízen ls críticos — nun ten sentido (Beija-se [[darwenismo social]]).<ref>{{citar web|url=http://www.brasilescola .com/storiag/darwenismo-social.htn|outor=Brasil Scuola|títalo=Darwenismo social|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Quanto a las pesquisas [[Neurologie|neuro-bioquímicas]], ls sous críticos andican que "eisiste l risco d'alguns pesquisadores stáren, na berdade, percurando ua forma de 'curar' tal cumportamiento, seia mapear l que gera l zeio homossexual, para depuis cumberté-lo an zeio heiterossexual". Nesse cuntesto un de ls eisemplos marcantes fui la teorie zambolbida por [[Magnus Hirschfeld]] a respeito de l'homossexualidade. Hirschfeld defendia la teorie de que l'homossexualidade era nata i nun modificable, splicada por defrenças de natureza hormonal. La teorie de Hirschfeld, que fui un grande atebista, buscando bementemente la derrubada de l [[Parágrafo 175]] na Almanha pré segunda guerra fui polemizada por Freud an sou libro ''Thre Essays on the Theory of Sexuality'' (1905).<!-- fuonte: http://www.williamapercy .com/wiki/eimages/Freudian.pdf --> La Terapie de Choques Eilétricos fui aplicada por [[Ugo Cerletti]] a partir de [[1938]] para bárias finalidades, ancluído la tentatiba de cura pa l'homossexualidade<ref>{{Citar web | títalo =Eiletroshock therapy antroduced - 1938 | url= http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/antries/dh38el.html | publicado =La Science Odyssey |data= 1998 | acessodata =1 de júlio de 2008}}</ref> outelizando l pressuposto de que se l'homossexualidade ten splicaçones neuro-bioquímicas, anton eilha ye curable. Na mesma linha, la [[lobotomie]], zambolbida por [[António Eigas Moniç]] an [[1935]], tamien fui aplicada cumo tratamiento de l'homossexualidade até [[1979]] na Almanha.<ref>{{Citar web | titulo= The Gay Holocaust - After the War | url =http://andrejkoymasky .com/men/holocaust/ho07.html |data= márcio 7th 2004 | acessodata = 2008-07-01}}</ref> Ne l domínio de las splicaçones psicológicas, hai la custataçon de que nun ye porque alguns fatos se amostrórun berdadeiros para alguns andibíduos, eilhes l seran para todos ls causos, ó seia, cun tales custruçones de pensamiento ocorre la prática de [[Generalizaçon precipitada|generalizaçon andebida i precipitada]], bien cumo adoçon de procedimientos errados, inadequados i cuntraproducentes. Inda drento de las splicaçones psicológicas, studos ampeçados por [[Harry Benjamin]] amostrórun al longo de décadas de studos que l tratamiento psiquiátrico ye ineficaç para tratar ("curar") la [[trasexualidade]], por eisemplo, serbindo solo cumo terapie d'apoio.<ref>{{citar libro | title =The Trassexual Phenomenon | outhor =Harry Benjamin | url =http://www .ptrasgenderzone .com/downloads/ttphenon.pdf | publisher =The Julian Press, INC. Publishers | date =1966}}</ref> Ua crítica an relaçon a essas tentatibas de splicaçon ye l sou foco an splicar l'homossexualidade i pouco se preocupáren an splicar l'ourientaçon sexual an giral, i la [[heiterossexualidade]] an particular.<ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=351-1BwxtLAC&lpg=PA58&dq=tentatiba%20de%20explica%C3%A7%C3%A3o%20homossexualidade&pg=PA58#b=onepage&q=tentatiba%20de%20explica%C3%A7%C3%A3o%20homossexualidade&f=false|títalo=Homossexualidade:Ciéncia i Cuncéncia|outor=Marciano Bidal|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref><ref>{{citar web|url=http://books.gogle .com.br/books?id=l3bWRhDqfScC&lpg=PA239&dq=%22orienta%C3%A7%C3%A3o%20sexual%20en%20geral%22&pg=PA239#b=onepage&q=%22orienta%C3%A7%C3%A3o%20sexual%20en%20geral%22&f=false|títalo=Sexualidade i deficiéncias|outor=Ana Cláudie Bortolozzi Maia|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> == Dreito, política, sociadade i sociologie == {{Artigo percipal|Atitudes de la sociadade an relaçon a l'homossexualidade}} === Legalidade === {{Artigo percipal|Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo}} {{Bertambén|Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo|Homossexualidade ne l Brasil|Homossexualidade an Pertual}} {{Legislaçon subre l'homossexualidade|alinhamiento=dreita|tamanho=upright=1.8}} La maiorie de las naciones nun ampeden l sexo cunsensual antre pessonas nó relacionadas arriba de la [[eidade de cunsentimiento]] local. Alguns países tamien reconhecen dreitos, proteçones i prebilégios eiguales pa las struturas de la família de casales de mesmo sexo, anclusibe l [[Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo|casamiento]]. Alguns países delegan que todos ls andibíduos lemiten-se la relaçones [[Heiterossexualidade|heiterossexuales]], esto ye, an alguas jurisdiçones, l'atebidade homossexual ye eilegal. Anfratores puoden anfrentar la [[pena de muorte]] an alguas árias [[Fundamentalismo|fundamentalistas]] [[Eislon|muçulmanas]], cumo l [[Eiran]] i partes de la [[Nigéria]].<ref>[http://www.eilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 ILGA:7 countries still put people to death fur same-sex ats]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.religionfats .com/homosexuality/eislan.htn Homosexuality and Eislan – ReligionFats]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hai, inda assi, muitas bezes, defrenças seneficatibas antre la política oufecial i aplicaçon ne l mundo rial. Ambora ls atos homossexuales téngan sido çcriminalizados na maior parte de l [[mundo oucidental]], cumo la [[Polónia]] an 1932, [[Dinamarca]] an 1933, na [[Suécia]] an 1944, i ne l [[Reino Ounido]] an 1967, fui solo an meados de ls anhos 1970 que la [[Mobimientos cebiles LGBT|quemunidade gay]] ampeçou l'alcançar [[dreitos cebiles]] lemitados an alguns [[países zambolbidos]]. Un punto de birada fui alcançado an 1973 quando la [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]] retirou l'homossexualidade de l [[Manual Diagnóstico i Statístico de Trastornos Mentales]], negando assi la defeniçon prébia de l'homossexualidade cumo un [[trastorno mental]] clínico. An 1977, [[Quebec]] tornou-se la purmeira jurisdiçon stadual de l mundo a proibir la [[çcriminaçon]] an rezon de la [[ourientaçon sexual]]. Durante ls anhos 1980 i 1990, ls países mais zambolbidos promulgórun leis que çcriminalizórun la cunduta homossexual i proibiran la çcriminaçon contra [[gay]]s i [[lésbica]]s ne l [[amprego]], habitaçon i serbícios. Antretanto, atualmente muitos países de l [[Ouriente Médio]] i de la [[África]], bien cumo bários países de la [[Ásia]], de l [[Caribe]] i de l Pacífico Sul inda proíben l'homossexualidade. An seis países, l cumportamiento homossexual ye punido cun [[prison perpétua]], an outros dieç, cula [[pena de muorte]].<ref name=eilga>{{citation |last=Ottosson |first=Daniel |title=LGBT world legal wrap up surbey |publisher=[[ILGA]] |date=Nobembre de 2006 |acessdate=21/09/2007 |url=http://www.eilga.org/statehomophobia/World_legal_wrap_up_surbey_Nobember2006.pdf |format=PDF }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An 2 de júlio de 2009, l'homossexualidade fui çcriminalizada na [[Índia]] por ua decison de l Tribunal Superior de l paíç.<ref name=toi>{{citation|data=Júlio de 2009|url=http://timesofindia.andiatimes .com/Delhi-High-Court-legalizes-homosexuality/articleshow/4726608.cms}}{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ne l [[Brasil]], an 5 de maio de 2011, l [[Supremo Tribunal Federal]] reconheciu, por unanimidade, la [[ounion stable]] antre casales homossexuales. Desta forma, ls mesmos dreitos cuncedidos la casales heiterossexuales tamien son bálidos pa las ouniones homoafetibas, cumo pensones, hardanças, [[aposentadoria]]s i ancluson an prainos de salude.<ref>{{Citation |title=.com.br/app/noticia/politica/2011/05/05/anterna_politica,225800/maiorie-de ls-menistros-de l-stf-reconhece-uniao-homossexual.shtml Maiorie de ls menistros de l STF reconhece ounion homossexual |url=http://www.an/ |accessdate=2017-05-10 |archivedate=2013-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130711181311/http://www.an/ }}</ref><ref>{{citar web|url=http://noticias.uol .com.br/cotidiano/2011/05/05/por-unanimidade-supremo-reconhece-uniao-stable-de-homossexuales.jhtn |títalo=Por unanimidade, Supremo reconhece ounion stable d'homossexuales}}</ref> === Antropologie === {{Artigo percipal|Antropologie i homossexualidade}} {| class="tocolours" style="float:left; margin-left:1en; margin-right:2en; font-size:85%; background:#def; color:black; width:30en; max-width:25%;" cellspacing="0" | style="text-align: right;" | "Un preconceito quemun a to sociadade ye l'eideia de que ls padrones de cumportamiento adotados corresponden la leis naturales." |- | style="text-align: right;" |—Aldo Pereira.<ref name="aldopereiradoisseiscinco">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.2, p.265.</ref> |} Studos de [[antropologie]] ténen custatado que muitos pobos adotan hoije l'homossexualidade cumo parte de la formaçon jubenil. Nua famosa cumpilaçon efetuada an 1952, por eisemplo, ls pesquisadores [[Clellan S. Ford]] i [[Frank La. Beach]] apurórun que l'homossexualidade era tenida cumo aceitable i normal an 49 de las 76 sociadades subre las quales habie dados antropológicos a respeito.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> Anclusibe, an alguas deilhas, todos ls homes la praticában an algua fase de sue bida.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> An alguas tribos de la [[Nuoba Guiné]] (''kerski'', ''kiwai'', ''kukukuku'', ''marind-anin'' i outras) las purmeiras spriéncias sexuales de ls rapazes éran cun homes mais bielhos.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> Tipicamente, l'home solo adquiririe ''status'' para casar cun ua mulhier passado na puberdade praticar coito anal passibo i mais tarde ampeçar un rapaç mais nuobo.<ref name="aldopereiradoisseiscinco" /> I, inda assi, mesmo depuis de casados, muitos de ls homes podien cuntinar a tener relaçones homossexuales paralelas.<ref name="aldopereiradoisseissete">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.2, p.267.</ref> Por outro lado, l'homossexualidade sclusiba, tanto an relaçon a homes i lésbicas, era çconhecida i ancumprensible nessas sociadades.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Para alhá desso, eisisten formas anstitucionalizadas d'homossexualidade antre dibersos índios de la [[América de l Norte]], an tribos africanas, de la [[Oceania]] i de la [[Sibéria]].<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Na tribo [[Sudan|sudanesa]] de ls ''bobo-nienequés'', biúdas stéreis podien cumprar ua noiba i çposá-la na forma tradecional.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> L ''status'' de la noiba, por sue beç, até anton anferior nessas tribos, melhoraba cunsidrabelmente cul papel de "marido" i mais inda quando la "mulhier" angrabidaba por meio dun amante de l sexo masculino que todos fingian eignorar.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Para alhá desso, muitos pobos andígenas norte-amaricanos permitian que ciertos homossexuales sclusibos assumissen l papel de ''bardoche'' (nas tribos de la nacion [[sioux]]) ó ''alyha'' (tribos ''mojabes''), i estes homossexuales usában trajes femeninos, assumian tarefas i ''status'' de mulhier i tenien permisson de cumbiber cun un "marido", para alhá de praticáren coito anal passibo.<ref name="aldopereiradoisseissete" /> Muitos antropólogos afirman que l'homossexualidade, inda assi, nun serie amplamente quemun i aceitable solamente an tribos "salbaiges" i proba desso ye sue aceitaçon i spanson durante la cebelizada [[Grécia antiga]].<ref name="aldopereiradoisseissete" /> === Atebismo político === [[Fexeiro:Gay Rights demunstration, NYC 1976.jpg|thumb|Protestos a a fabor de ls dreitos de ls homossexuales an [[Nuoba Iorque]], an 1976.]] [[Fexeiro:Bandeira LGBT ne l Cungresso Nacional.jpg|thumb|Protesto a a fabor de ls [[dreitos LGBT]] an frente al [[Cungresso Nacional de l Brasil]].]] {{Artigo percipal|Mobimientos cebiles LGBT}} {{Beija|:Catadorie:LGBT políticos|Mobimientos cebiles LGBT ne l Brasil}} Zde 1960, muitas pessonas [[LGBT]] ne l [[Mundo oucidental|Oucidente]], particularmente aqueilhas an [[Region metropolitana|árias metropolitanas]], zambolbírun la chamada "[[Gay#Cultura gay|cultura gay]]". Essa cultura ye eisemplificada pul mobimiento de l [[proua gay]], cun çfiles anuales i eisibiçones de [[Bandeira cinta de la bielha|bandeiras cinta de la bielha]].<ref>[http://books.gogle .com/books?id=0b95f96qd8kC La critical antrodution to quer theory]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Nikki Sulliban, NYU Press, 2003. ISBN 0-8147-9841-1, 9780814798416.</ref><ref>[http://books.gogle .com/books?id=w4LBO4Pw2_cC Sexual ourientation and houman rights: Point/Counterpoines, Philosophers Debate Cuntemporary Issues]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Laurence Thomas, Michael I. Lebin, Rowman & Littlefield, 1999, ISBN 0-8476-8770-8, 9780847687701.</ref> Inda assi, nin todas las pessonas LGBT outan por participar de la "cultura gay", sendo que muitos homes i mulhieres gays se recusan la fazé-lo. Para alguns, esse tipo de mobimiento perpetua [[stereótipo]]s gays. Para outros, la cultura gay repersenta la [[heiterofobia]] i ye çprezada por alargar l fosso antre pessonas gays i nó-gays.<ref>{{citar web|url=http://www.gaypatriot.net/2008/06/20/gay-groups-eignore-monogamy-when-çcussing-marriage/|outor=GayPatriot|títalo=Gay Groups Eignore Monogamy when Promoting Marriage|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> Cula ecloson de la [[SIDA]] ne l'ampeço de ls anhos 1980, muitos grupos i antidades LGBT ourganizórun campanhas para promober sfuorços na eiducaçon subre la SIDA, prebençon, pesquisa, apoio a pacientes i stenson a la quemunidade, bien cumo para eisigir ne l'apoio de l gobierno para esses porgramas.<ref name="before">Percy, William La. & William Edward Glober, 2005, [http://williamapercy .com/wiki/andex.php?title=Rebiews:Before_Stonewall_by_Glober_%26_Percy Before Stonewall]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 5 de nobembre de 2005</ref> L númaro çcuncertante de muortos ne l'ampeço de la [[eipidemia]] de SIDA pareciu retardar l progresso de l mobimiento de ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos de ls homossexuales]], mas cul tiempo alguas partes de la quemunidade LGBT fúrun reanimadas cul serbício de la quemunidade i l'açon política i zafiórun la quemunidade heiterossexual para respunder cun cumpaixon. Filmes de grandes stúdios [[stadunidenses]] que, a partir deste período, dramatizórun la repuosta d'andibíduos i de quemunidades pa la crise de la SIDA ancluen ua ''[[An Early Frost]]'' (1985), ''[[Longtime Cumpanion]]'' (1990) i ''[[Filadélfia (filme)|Filadélfia]]'' (1993).<ref name="before"/> Bários políticos declaradamente gays ténen cunquistado cargos de gobierno, mesmo an países que tenien leis contra la [[sodomie]] an sou passado recente. Eisemplos ancluen [[Guido Westerwelle]], Bice-[[Chanceler de la Almanha]], [[Peter Mandelson]], nembro de l [[Partido Trabalhista (Reino Ounido)|Partido Trabalhista]] británico i [[Per-Kristian Foss]], ex-menistro noruegués de las finanças.<ref>{{citar web|url=http://beija.abril .com.br/171199/p_054.html|outor=Rebista Beija|outorlink=Rebista Beija|títalo=Gays ne l poder:Cada beç mais homossexuales saen de l'armairo na política ouropeia|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> [[Fexeiro:Johanna_sigurdardottir_oufficial_portrait_trin.jpg|thumb|squierda|200px|[[Johanna Sigurdardottir]], ex-purmeira-menistra de la [[Eislándia]] i la purmeira [[xefe de gobierno]] abiertamente homossexual zde la fin de la [[antiguidade]]]] Muitos outros políticos i atebistas son ó fúrun declaradamente homossexuales, antre ls quales se çtacan [[Clodobil Heirnandes]] (ex-[[deputado federal]], l purmeiro gay declarado ne l [[Cungresso Nacional de l Brasil]]),<ref>{{citar web|url=http://acapa.birgula.uol .com.br/site/noticia.asp?codigo=372|outor=Bírgula Uol|títalo=Cun quaije 500 mil botos, Clodobil ye l purmeiro gay eileito pa l cargo de Deputado Federal (2/10/2006)|acessodata=1 de de janeiro de 2010}}</ref> [[Glen Murray]] (ex-prefeito de [[Winnipeg]], pioneiro an cidades cun mais de 500 mil habitantes),<ref>Girard, Daniel. [http://www .pthestar .com/News/article/234612 "Reberse brain drain brings ourban spert to U of T"]. Toronto Star. Acesso: 1 de dezembre, 2010.</ref> [[Jean Wyllys]] ([[deputado federal]] pul [[PSOL]], cun mandato a partir de febreiro de 2011),<ref>[http://beija.abril .com.br/blog/eileicoes/tag/jean-wyllys/]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Klaus Wowereit]] (ex-prefeito de [[Berlin]]),<ref name="NYT">LANDLER, Mark. [http://www.nytimes .com/2006/09/23/world/ourope/23wowereit.html "Prefeito de Berlin, simblo de la libardade, ten apelo nacional"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130711135055/http://nytimes/|date=2013-07-11}}. ''[[The New York Eiquipas]]'', [[23 de setembre]] de [[2006]] (an [[Léngua anglesa|anglés]]).</ref> [[Ole bon Beust]] (prefeito de [[Hamburgo]]),<ref>{{Citar web|url=http://www.welt.de/welt_print/bermischtes/hamburg/article4290216/Die-CSD-Parade-ist-wichtig-fuer-die-ganze-Welt.html |títalo="Die CSD-Parade ist wichtig fur die ganze Welt" |publicado=[[Die Welt]] |data=2009.08.10 |acessodata=2009-08-30 |léngua=de }}</ref> [[Bertrand Delanoë]] (prefeito de [[Paris]]),<ref name=glbtq>{{Citar web|radadeiro=Rapp |purmeiro=Guapa |títalo=Delanoë, Bertrand |obra=[[glbtq .com]] |data=2007-08-13 |url=http://www.glbtq .com/social-sciences/delanoe_b.html}}</ref><ref>{{citar libro |title=America Alone |last=Steyn |first=Mark |outhorlink=Mark Steyn |year=2006 |pages=120–121}}</ref> [[Jerónimo Saabedra]] (prefeito de [[Las Palmas de Gran Canarie]] i ex-gobernador de las [[Ilhas Canárias]]),<ref name="out">{{citation |title=El s menistro Saabedra cre que «ocultar l'homosexualidad lleba al psicoanalista» |language=s |url=http://www.eilmundo.es/2000/12/20/sociedad/20N0085.html |first=Anric |last=Pastor |periodical=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |date=20 de dezembre de 2000 |acessdate=2007-10-25 }}{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i [[Jóhanna Sigurðardóttir]] (ex-purmeira-menistra de la [[Eislándia]] i la purmeira [[xefe de gobierno]] abiertamente homossexual zde la fin de la [[antiguidade]]).<ref>[[EFE]]. [http://g1.globo .com/Noticias/Mundo/0,,MUL981649-5602,00-ISLANDIA+SE+TORNA+PRIMEIRO+PAIS+La+SER+GOBERNADO+POR+UMA+HOMOSSEXUAL+ASSUMID.html "Eislándia se torna purmeiro paíç a ser gobernado por ua homossexual assumida"]. [[G1 (website)|G1]]. [[1 de febreiro]] de [[2009]]. Besitado an [[7 de febreiro]] de 2009.</ref><ref name="eiquipa">{{citar ambora|url=http://www.eiquipa .com/eiquipa/world/article/0,8599,1875032,00.html|title = Iceland Picks the World's First Oupenly Gay PM|first=Jonas|last=Mody|publisher=[[Eiquipa (Magazine)|Eiquipa]]|date=2009-01-30|acessdate=2009-01-31}}</ref><ref>{{citar ambora|url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/ourope/7863923.stn|title = First gay PM fur Iceland cabinet|publisher = BBC News|date = 1 February 2009|acessdate = 2009-02-01}}</ref> Eesiste tamien l célebre causo de [[Harbey Milk]], pioneiro na luita pul reconhecimiento de ls dreitos cebiles de ls homossexuales ne ls Stados Ounidos,<ref>{{en}} Neil La. Hamilton, ''Amarican social leaders and atebists'', Anfobase Publishing, 2002. Páigina 266. ISBN 0816045356</ref> cuja stória fui retratada ne l filme ''[[Milk]]'' (2008), de [[Gus Ban Sant]]. Antretanto, ls mobimientos LGBT sofren ouposiçon dua bariadade d'andibíduos i ourganizaçones cebiles. Alguns cunserbadores sociales acraditan que todas las relaçones sexuales antre pessonas de l mesmo sexo minan la família tradecional i que ls ninos dében ser criadas an lares cun pai i mai.<ref name=DMD> {{Citar web |radadeiro=Brownback |purmeiro=San |títalo=Defening Marriage Down – We ned to protet marriage. |publicado=[[National Rebiew]] |data=9 de júlio de 2004 |url=http://www.nationalrebiew .com/comment/brownback200407090921.asp}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://lds.org/ldsorg/b/andex.jsp?bgnextoid=e1fa5f74db46c010BgnBCM1000004d82620aRCRD&locale=0&sourceId=1aba862384d20110BgnBCM100000176f620a____&hideNab=1&cuntentLocale=0 |títalo=''The Family: La Proclamation to the World'' |publicado=Lds.org |data=23/09/1995 |acessodata=24/08/2010}}</ref> Alguns críticos ténen la preocupaçon de que l'aperfundamiento de ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos de ls homossexuales]] puode antrar an cunflito cula [[libardade de spresson]] andebidual,<ref>{{Citar web |url=http://www.dailymail.co.uk/pages/libe/articles/news/news.html?in_article_id=496871&in_page_id=1770 |títalo=Gay hate law 'threat to Christian fre spech'|data=28 de nobembre de 2007|outor = Doughty, Stebe|obra = [[Daily Carta eiletrónica]] |local = Londres}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.dailymail.co.uk/pages/libe/articles/news/news.html?in_article_id=403815&in_page_id=1770|títalo= Christian faces court ober 'ouffensibe' gay festibal leaflets|outor = Doughty, Stebe|data=6 de setembre de 2006|obra = [[Daily Carta eiletrónica]] |local = Londres}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www .ptimesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gobe/article805241.ece|obra = [[The Eiquipas]]|títalo = I'd like to say this, but it might land me in prison|data=24 de dezembre de 2002|outor = Gobe, Michael | local = Londres}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meting.html|títalo = Christian group likenes Tory candidate rebiew to witch hunt|data=28 de nobembre de 2007|publicado = [[CBC News]]}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.lifesitenews .com/ldn/2008/apr/08040901.html|títalo = Cundut unbecoming la fre society|data= 9 d'abril de 2008|outor = Kempling, Chris|publicado = National Post}}</ref> la [[libardade relegiosa]] ne l local de trabalho,<ref>{{Citar web|url=http://www.law .com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038|títalo = Amployer's Dilemma: When Religious Spression and Gay Rights Cross|outor = Moldober, Judith|obra = New York Law Journal|data=31 d'outubre de 2007}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://findarticles .com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645 |títalo = Collesion of religious and gay rights in the workplace|publicado = Houmanist|data=janeiro–febreiro de 2008|outor = Ritter, Bob}}</ref> la capacidade de liderar eigreijas,<ref>{{Citar web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stn|títalo = Bishop loses gay amployment case|data=18 de júlio de 2007|publicado = [[BBC News]]}}</ref> ourganizaçones de caridade<ref>{{Citar web|url=http://www .ptelegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adotion-serbice-stops-ober-gay-rights.html|títalo = Catholic adotion serbice stops ober gay rights|data=5 de júnio de 2008|obra = [[The Telegraph]]|outor = Beckford, Martin | local = Londres }}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.boston .com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ands_adotions/|títalo = Catholic Charities to halt adotiones ober issue ambolbing gays |data=10 de márcio de 2006|outor = LeBlanc, Stebe|obra = [[The Boston Globe]]}}</ref> i outras ourganizaçones relegiosas,<ref>{{citar ambora |url=http://news .ptherecord .com/News/CanadaWorld/article/341201|data=24 d'abril de 2008|outor = Mercer, Grieg | obra = The Record | títalo = Christian Horizones rebuked: Amployer ourdered to cumpensate fired gay worker, abolish code of cundut|acessodata = 21-8-2009}}</ref> d'acuordo cul própio punto de bista relegioso i que l'aceitaçon de las relaçones homossexuales por ourganizaçones relegiosas puode ser fuorçada atrabeç d'amenaças de retirada de l statuto d'isençon fiscal d'eigreijas cujas oupeniones nun se alinhan culas de l gobierno.<ref name=BannedBoston>{{Citar web |url=http://www.weklystandard .com/Cuntent/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp | títalo = Banned in Boston:The coming cunflit betwen same-sex marriage and religious liberty | outor = Gallagher, Maggie |data = 15 de maio de 2006 |belume=011|númaro = 33}}</ref><ref>{{Citar web |url=http://www.nytimes .com/2007/08/14/nyregion/14cebil.html?_r=1&oref=slogin|data=14 d'agosto de 2007|títalo = Church Group Cumplaines of Cebil Union Pressure|outor = Capuzzo, Jill |obra = [[The New York Eiquipas]]}}</ref><ref>{{Citar web |url=http://www.nytimes .com/2007/09/18/nyregion/18grobe.html|títalo = Group Loses Tax Break Ober Gay Union Issue |outor = Capuzzo, Jill|obra = [[The New York Eiquipas]] | data= 18 de setembre de 2007 | acessodata = 31-3-2010}}</ref><ref>{{Citar web|url=http://www.zeretnews .com/article/1,5143,700226242,00.html|títalo = LDS Church sprisses çappointment in California [[gay marriage]] decesion |data=15 de márcio de 2008|outor = More, Carrie |publicado = [[Zeret News]]|acessodata = 21-8-2009}}</ref> === Relacionamientos === An 2006 la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]], [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]] i la Associaçon Nacional de Assistentes Sociales afirmou, nun ''[[amicus curiae]]'' apersentado a la [[Suprema Corte]] de l Stado de la [[Califórnia]]: {{quotation|Gays i lésbicas forman relacionamientos stabais i cumprometidos que son eiquibalentes als relacionamientos heiterossexuales an aspetos eissenciales. L'anstituiçon de l [[casamiento]] ouferece benefícios sociales, psicológicos i de salude que son negados als casales de l mesmo sexo. Al negar la casales de l mesmo sexo l dreito de casar, l [[Stado]] reforça i perpetua l [[stigma]] storicamente ligado al homossexualismo. L'homossexualidade cuntina a ser stigmatizada i esse stigma ten cunsequéncias negatibas. La proibiçon de l casamiento para casales de l mesmo sexo na Califórnia reflete i reforça l stigma.}} I las anstituiçones cuncluíran: {{quotation|Nun hai base científica pa la çtinçon antre casales de l mesmo sexo i casales heiterossexuales ne l que diç respeito als dreitos legales, oubrigaçones, bantaiges i ancargos cunferidos pul [[casamiento cebil]].|[[Associaçon Amaricana de Psicologie]], [[Associaçon Amaricana de Psiquiatria]] i Associaçon Nacional de Assistentes Sociales<ref name=amici />}} === Parentalidade i adoçon === [[Fexeiro:World same-sex adotion laws.sbg|thumb|upright=1.6|Statuto jurídico de la [[Adoçon homoparental|adoçon por casales de l mesmo sexo]] an to l mundo. {{legenda|#800080|Adoçon cunjunta i d'anteados legal}} {{legenda|#ba75ff|Adoçon d'anteados legal}} {{legenda|#ccc|Sin dados/ambíguo}}]] {{Artigo percipal|Homoparentalidade|Adoçon homoparental}} Ambora a las bezes seia afirmado an debates políticos que casales [[Heiterossexualidade|heiterossexuales]] son pais inerentemente melhores de l que casales de l mesmo sexo, ó que ls [[filho]]s de pais homossexuales queden piores de l que ninos criadas por pais heiterossexuales, estas afirmaçones nun ancontran qualquiera suporte na literatura de pesquisa científica.<ref name="amici"/><ref>Canadian Psychological Association: [http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/adbocacy/brief.pdf Brief persented to the Legislatibe House of Commones Committe on Bill C38 By the Canadian Psychological Association 2 de júnio de 2005.]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=apsp>[http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Famelies-Lit-Rebiew.pdf Eilizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesç, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Trasgender (LGBT) Parented Famelies – La Literature Rebiew prepared fur The Australian Psychological Society]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=djc2006>[http://www.samesexmarriage.ca/docs/Justice_Child_Debelopment.pdf Children's Debelopment of Social Cumpetence Across Family Types]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Na berdade, la promoçon deste cunceito, i las leis i políticas públicas qu'ancarnan, son claramente cuntraproducentes pa l bien-star de las ninos.<ref name="apsp"/> L género de l [[pai]] ó de la [[mai]] nun ye un fator d'ajuste para ua nino. La [[ourientaçon sexual]] dun andibíduo nun detremina se essa pessona será, ó nó, un buono pai. Ninos criadas por pais [[gay]]s ó [[lésbica]]s son, normalmente, tan saudables, bien sucedidas i bien ajustadas quanto ninos criadas por pais heiterossexuales. La pesquisa que corrobora essa cuncluson ye aceita anclusibe para alhá de qualquiera debate sério ne l campo de la psicologie de l zambolbimiento.<ref name=perry>[https://ecf.cand.uscourts.gob/cand/09cb2292/files/09cb2292-ORDER.pdf Kristin M. Perry b. Arnold Schwarzenegger - Ourder]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Declaraçones de las percipales associaçones de specialistas nesta ária refleten l [[cunsenso]] profissional de que ninos criadas por pais gays ó lésbicas nun difíren, an aspetos amportantes, de ninos criadas por pais heiterossexuales. Nun eisiste qualquiera pesquisa credible ampírica que sugira l cuntrairo.<ref name="amici"/> [[Fexeiro:Gay dads life magazine.jpg|thumb|squierda|Pais i sou filho na ''[[Life Magazine]]'']] Se ls pais gays, lésbicas ó bissexuales fússen inerentemente menos capazes de criar ua nino de l que pais heiterossexuales, sous filhos eirien eibidenciar porblemas, andependientemente de l tipo d'amostra, i este padron, claramente, nun ten sido ouserbado. Tenendo an cunta las falhas cunsistentes esta literatura de pesquisa para refutar l'heipótese nula, l ónus de la proba ampírica ye subre aqueilhes qu'argumentan que ls filhos de pais de minorie sexual se saen pior de l que ls filhos de pais heiterossexuales.<ref name="heirek2006">{{citar periódico|outhor=Heirek GM |title=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: la social science perspetibe |journal=The Amarican Psychologist |belume=61 |issue=6 |pages=607–21 |data=setembre 2006 |pmid=16953748 |doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |url=http://psychology.ucdabis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF}}</ref> Ls [[Países Baixos]] tornórun-se ne l purmeiro paíç ne l mundo a permitir que casales formados por pessonas de l mesmo sexo podíssen adotar ninos. L'adoçon homoparental ye legal an bários países, bien cumo na sfera jurídica de bários outros.<ref>[http://www.rnw.nl/pertues/article/dúbedas-frequentes-subre-casamiento-homossexual-na-houlanda Dúbedas frequentes sob casamiento homossexual na Houlanda]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Inda assi, este tipo d'adoçon inda ye proibido pula maiorie de ls países, ambora muitos debates nas dibersas jurisdiçones ocorran pa l permitir. Cumo l'assunto muitas bezes nun ye specificado por lei (ó julgado anconstitucional), la legalizaçon, muitas bezes, ye feita atrabeç de pareceres judiciales.<ref>[http://gaylife.about .com/b/2005/07/07/netherlands-allows-gay-adotion.htn Netherlands allows gay adotion]{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Serbício melitar === {{Beija|Ourientaçon sexual i serbício melitar}} Las políticas i atitudes an relaçon a la gays i lésbicas melitares barian mui al redror de l mundo. Alguns países permiten que pessonas gays, [[Lesbianismo|lésbicas]] i [[Bissexualidade|bissexuales]] sirban abiertamente i les cunceden ls mesmos dreitos i prebilégios que ls sous colegas heiterossexuales. Muitos países nin proíben nin apoian que pessonas LGBT sirban a las fuorças armadas.<ref name="palmcenter"/> [[Fexeiro:Sexual ourientation and melitary by country.png|thumb|upright=1.6| {{legenda|#6699FF|Homossexuales i bissexuales permitidos a serbir nas fuorças armadas}} {{legenda|red|Homossexuales i bissexuales banidos de l serbício melitar}} {{legend|grey|Sin dados}} {{legenda|gren|Países sin fuorças armadas}}]] Na maiorie de las fuorças melitares [[Mundo oucidental|oucidentales]] fúrun remobidas las políticas de scluson de nembros de minories sexuales. De ls 26 países que participan de la [[OTAN]], mais de 20 permiten que pessonas abiertamente gays, lésbicas i bissexuales sirban. De ls nembros permanentes de l [[Cunseilho de Sigurança de las Naciones Ounidas]], dous ([[Reino Ounido]] i [[Fráncia]]<ref name="palmcenter">{{Citar web|outorlink=Paln Center|títalo = Countries that Allow Melitary Serbice by Oupenly Gay People|publicado = PalmCenter|data= Júnio de 2009|url = http://www.palmcenter.org/files/atibe/0/CountriesWithoutBan.pdf|acessodata = 4 de dezembre de 2009}}</ref>) aceitan pessonas LGB nas fuorças armadas. Ls outros trés, giralmente, nó: la [[República Popular de la China|China]] proíbe gays i lésbicas abiertamente, la [[Rússia]] sclui todos ls gays i lésbicas an tiempo de paç, mas permite qu'alguns gays sirban an tiempos de guerra<ref>{{citar ambora|title=Russian army to ban gays|work=BBC News|publisher=[[BBC]] |date=13/03/2003|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/ourope/2848467.stn}}</ref> i ls [[Stados Ounidos]] (ber ''[[Don't Ask, Don't Tell]]'') tecnicamente permite que pessonas gays i lésbicas sirban, mas solo an segredo i celibato.<ref>{{citar web|url=http://www.gogle .com/hostednews/afp/article/ALeqM5iRY8ZLuAmebppEeqboXPWOsEnNBw?docId=CNG.80e6e91fca9de734e4ba045f7d7b4f3.431|títalo=EUA: Suprema Corte mantén lei 'Don't Ask, Don't Tell'|outor=[[Agence France-Presse]]|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref> An [[22 de dezembre]] de 2010, inda assi, Obama assinou ua lei de rebogaçon de la política de ''Don't ask, don't tell''.<ref name="NYTcong">{{citar ambora|last=Hulse|first=Carl|title=Senate Repeals 'Don't Ask, Don't Tell'|newspaper=[[The New York Eiquipas]]|date=18 de dezembre 2010|url=http://www.nytimes .com/2010/12/19/us/politics/19cong.html|acessdate=18 de dezembre 2010}}</ref><ref>{{citar ambora|last=|first=|title=Obama promulga fin de “Don’t ask, Don’t tell”|newspaper=[[Público]]|date=22 de dezembre 2010|url=http://www.publico .pt/Mundo/oubama-promulga-fin-de-dont-ask-dont-tell_1472142|acessdate=22 de dezembre de 2010}}</ref> [[Eisrael]] ye l único paíç de l [[Ouriente Médio]] que permite que pessonas abiertamente LGB sirban nas fuorças armadas.<ref name=eichner>{{Citar web | outor = Eichner, Itamar| títalo = Follow Eisrael's eisample on gays in the melitary, US study says| obra = Ynetnews | acessodata = 30-9-2008| data = 8 de febreiro de 2007| url = http://www.ynetnews .com/articles/0,7340,L-3362505,00.html}}</ref> Países cumo la [[Almanha]] nun possuen legislaçon ampeditiba, mas requíren abaluaçon médica para aferir se l'ourientaçon sexual de l recruta poderá anterferir ne l sou zampenho melitar.<ref name="andicepaises">Marie Celina D'Araujo, [http://www.resdal.org/lasa-04-daraujo.pdf Mulhieres, homossexuales i Fuorças Armadas ne l Brasil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114125221/http://www.resdal.org/lasa-04-daraujo.pdf |date=2011-11-14 }}, p.16-17. Acesso:24 de dezembre, 2010.<br />''World Legal Surbey'', The Anternational Lesbian and Gay Association. www.eilga.org/anfomration; C.C. Moskos, J. La . Williams, D. R. Segal. The Postmodern Melitary – Armed Forces After the Cold War. New York, Oxford University Press, 2000.</ref> La [[Bélgica]], l [[Canadá]], la [[Dinamarca]], la [[Spanha]], la [[Fráncia]], la [[Países Baixos|Houlanda]] (zde ls anhos 70), i la [[Noruega]], dua forma ó d'outra, nun permiten la çcriminaçon i aceitan homossexuales.<ref name="andicepaises" /> Na [[Grécia]] atual, l melitar homossexual ye outomaticamente çligado de las Fuorças Armadas se sue sexualidade tornar-se pública, anquanto que na [[Hungrie]] la recomendaçon ye nun aceitar l'homossexualidade i na [[Eitália]] ye cunsidrada inadequada al serbício melitar.<ref name="andicepaises" /> An [[Luxemburgo]], por sue beç, ls homossexuales nun son permitidos nas Fuorças Armadas.<ref name="andicepaises" /> Na [[Turquie]], eilha ye splicitamente proibida, na [[Polónia]] ye cunsidrada ua desorden de personalidade.<ref name="andicepaises" /> An [[Pertual]], giralmente ls homossexuales son cunsidrados cumo tenendo perfil psicofísico inadequado al serbício melitar, anquanto que ne l [[Reino Ounido]] eilha ye ancumpatible, ambora l'oupçon sexual ye assunto pribado.<ref name="andicepaises" /> La [[República Tcheca]], por sue beç, nun ten ouficialmente nanhue política de çcriminaçon.<ref name="andicepaises" /> Na [[América Latina]], ne ls radadeiros 30 anhos ténen acuntecido debates políticos i cebiles subre l tema, la fin de se chegar a acuordos, subretodo ne l [[Chile]], na [[Bolíbia]] i na [[Argentina]]. Ne l [[Brasil]], ls homossexuales son aceitos nas fuorças armadas, mas nun ralo se queixan de preconceitos antre sous própios colegas de corporaçon.<ref>{{citar web|títalo = Policiales Melitares gays se dízen albo de preconceito na corporaçon|publicado=G1|url=http://g1.globo .com/Noticias/Brasil/0,,MUL1524307-5598,00-POLICIAIS+MILITARES+GAYS+SE+DIZEM+ALBO+DE+PRECONCEITO+NA+CORPORACAO.html|acessodata = 7 de dezembre 2010}}</ref> Segundo la [[Associaçon Amaricana de Psicologie]], nun eisiste qualquiera [[eibidéncia]] ampírica de que la [[ourientaçon sexual]] seia pertinente la qualquiera aspeto de l'eficácia melitar, ancluindo la coeson de l'ounidade, moral, recrutamiento i retençon.<ref>Amarican Psychological Association [http://www.apa.org/about/gobernance/council/policy/melitary.aspx Procedings of the Amarican Psychological Association, Ancorporated, fur the legislatibe year 2004. Minutes of the meting of the Council of Repersentatibes July 28 & 30, 2004, Honolulu, HI. Páigina besitada an 18 de nobembre de 2004]</ref> L'ourientaçon sexual ye eirrelebante pa la coeson de tarefa, l único tipo de coeson que prebé criticamente prontidon melitar de l'eiquipe i sucesso.<ref>Amarican Psychological Association: [Report of the APA Joint Dibesional Task Force on Sexual Ourientation & Melitary Serbice]</ref> === Religion === [[Fexeiro:LGBT rights at the UN.sbg|dreita|thumb|{{{size|upright=1.6}}}<!-- -->| '''[[Declaraçon subre ourientaçon sexual i eidantidade de género de las Naciones Ounidas|Dreitos LGBT i las Naciones Ounidas]]''' <hr/> {{Aligned table |fullwidth=true |cols=3 |colstyle1=width:1.5en;padding:0.3en 0.3en 0.4en; |colstyle2=width:4.5en;padding:0.3en 0.3en 0.4en;font-weight:bold; |colstyle3=width:outo; padding:0.3en 0.3en 0.4en;line-height:1.3en; |rowstyle1=padding:0.6en 0.3en 0.4en; | {{color box|#5b92e5}} | Apoio | Países qu'assinórun ua declaraçon de la [[Assemblé Giral de la ONU|Assemblé Giral]] subre ls [[dreitos LGBT]] i/ó apoiórun l [[Cunseilho de Dreitos Houmanos de las Naciones Ounidas|Cunseilho de Dreitos Houmanos]] an [http://www.pinknews.co.uk/2011/06/17/un-passes-gay-rights-resolution/ sue resoluçon de 2011 subre dreitos LGBT] ({{nowrap|'''94 nembros'''}}). | {{color box|#aa0000}} | Ouposiçon | Países qu'assinórun la [http://www.reuters .com/article/2008/12/18/us-un-homosexuality-idUSTRE4BH7EW20081218 declaraçon de 2008 contra ls dreitos LGBT] (einicialmente 57 nembros, {{nowrap|agora '''54 nembros'''}}, na maior parte países de maiorie [[Eislana|eislámica]]). | {{color box|#e0e0e0}} | Neutro | Países que, ne l que respeita a la ONU, nun manifestórun apoio ó ouposiçon oufecial an relaçon als dreitos LGBT ({{nowrap|'''46 nembros'''}}). }} ]] {{Artigo percipal|Homossexualidade i religion}} {{Bertambén|Homossexualidade na Bíblia|Temas LGBT na mitologie clássica}} Nin todas las [[Religion|religiones]] reproban splicitamente l'homossexualidade; alguas meramente omiten cunsidraçones a respeito.<ref name="aldobinteun">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.3, p.721.</ref> Al longo de la stória, l'amor i l sexo antre homossexuales (specialmente homes) éran tolerados i tamien anstituídos an rituales relegiosos de la [[Babilónia]] i [[Canaana]], para alhá de séren enaltecidos na [[Religion na Grécia Antiga|religion de la Grécia antiga]];<ref name="aldobinteun" /> storiadores cunfirman qu'hai andícios de que ls eisércitos de [[Tebas (Grécia)|Tebas]] i de [[Sparta]] possuían ounidades formadas por pares d'amantes homossexuales, que a las bezes ouficiában sacrifícios la [[Eros]], dius de l'amor, antes de se angajáren an cumbate.<ref name="aldopereiradoisseissete"/> Para alhá desso, la [[mitologie griega]] ye rica fuonte de stórias d'amor i sexo antre figuras de l mesmo sexo. Ls antigos judius, inda assi, perseguian homossexuales i cula spanson de l [[Cristandade]], cuntinórun outras perseguiçones la práticas homossexuales.<ref>Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.3, p.722.</ref> Quando l cristandade se ouficializou ne l [[Ampério Romano]] cula ascenson de [[Custantino I|Custantino]], storiadores screben que l'homossexualidade era ua amenaça anstitucional; ua de las rezones dessas perseguiçones antigas serie l de la cundiçon de subrebibéncia i spanson por meio de la defesa de la procriaçon atrabeç de la família.<ref>Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol.3, p.722-723.</ref> La posiçon oufecial de la Eigreija quanto l'homossexualidade racionalizou-se culs scritos de [[Santo Agostico]], para quien ls [[Reproduçon|uorgones reprodutibos]] tenien la finalidade natural de procriaçon i an nanhue heipótese poderien ser ousadas para outra forma de prazer, sendo l'homossexualidade, segundo el, ua perberson de la mesma catadorie que serie la [[masturbaçon]], l [[Sexo anal|coito anal]], l [[Sexo oural|coito oural]] i la [[zofelia]].<ref name="aldopereirabintetres">Aldo Pereira, ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, 1981, Bol. 3, p. 723.</ref> L'homossexualidade cuntina a ser reprobada pula maior parte de las tradiçones crestianas pul mundo.<ref name="aldopereirabintetres" /> Ambora la relaçon antre l'homossexualidade i la religion puoda bariar mui atrabeç de la época i de l lugar, drento i antre defrentes religiones i seitas i subre las defrentes formas d'homossexualidade i bissexualidade, las atuales lideranças i doutrinas de las trés grandes religiones de tradiçon [[judaica]], an giral, ben l'homossexualidade de forma negatiba. Esto puode bariar de l zamcorajamiento silencioso de l'atebidade homossexual, até la proibiçon spressa de práticas sexuales antre adetos de l mesmo sexo i ua fuorte ouposiçon l'aceitaçon social de l'homossexualidade. Alguas ansinan que l'ourientaçon homossexual ye un [[pecado]] an si,<ref name=OPCtrial>{{Citar web |url=http://www.upper-register .com/irons_trial/charges.pdf |títalo=Charge #1 and specificationes preferred by the Presbytery of Southern California against The Reb. C. Le Irones |acessodata=27-6-2008 |publicado=Presbytery of Southern California of the [[Orthodox Presbyterian Church]] |citaçon=claiming that homosexuality is an unchosen "cundition," rather than la sin of the heiart, [...] cuntradits the teaching of Scriture that both the zeire and the at are sin.}}</ref> anquanto outros afirman que solo l [[ato sexual]] ye un pecado. Alguas religiones afirman que l'homossexualidade puode ser superada atrabeç de la [[fé]] i de la prática relegiosa.<ref name="Religion">{{citar web|url=http://homossexualidade.sites.uol .com.br/homorel.htn|outor=Uol|títalo=Homossexualidade i Religion - Ua Stória|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> [[Fexeiro:Cebil marriage is la cebil right.JPG|thumb|squierda|Alguas religiones, cumo la [[Associaçon Unitária Ounibersalista]], son defensoras de ls [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo|dreitos de ls homossexuales]].]] Por outro lado, eisisten bozes drento de muitas religiones que ben l'homossexualidade de forma mais positiba, liberal i alguas cunfissones relegiosas abençoan [[Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo|ouniones de l mesmo sexo]]. Alguns ben l'amor i la sexualidade antre pessonas de l mesmo sexo cumo [[Sagrado (religion)|sagrada]] i que [[mitologie]]s subre l'amor homossexual puoden ser ancontradas al redror de l mundo.<ref name = BOSWELL1>{{Citar periódico | ultimo= Boswell | purmeiro= John | outor= University Of Chicago Press | anho= 2005 | títalo= Christianity, social tolerance, and homosexuality }}</ref><ref name = ASIA>{{Citar periódico | ultimo1= Dynes | purmeiro2= Wayne | ultimo2= Donaldson purmeiro2= Stephen | títalo= Asian homosexuality | outor= Routledge | anho= 1992 }}</ref><ref name = CARPENTER1>{{Citar periódico | ultimo= Carpenter | purmeiro= Edward | títalo= Antermediate Types among Primitibe Types: La Study in Social Eibolution | outor= Mitchell Kennerley | local= Nuoba York | anho= 1914 }}</ref> Andependientemente de la sue posiçon subre l'homossexualidade, muitas pessonas de fé, miran pa ls [[testos sagrados]] i pa la [[tradiçon]] cumo guias subre este tema. Inda assi, l'outoridade de bárias tradiçones ó passaiges de las scrituras sagradas i de la satidon de las traduçones i anterpretaçones son abidamente çputadas.<ref name="Religion"/> Outras religiones, particularmente ourientales, nun çcuten la sexualidade an giral, i esso anclui l'homossexualidade; focan-se an outros assuntos que le son mais amportantes i sagrados, cumo l [[budismo]] (que ten ua grande quemunidade gay)<ref>Ber, por eisemplo, * {{Link||2=http://www.heiartlandsg.org/ |3=Heiartland |4=, Gay Buddhists Fellowship – Singapore.}} * {{Link||2=http://www.gaybuddhist.org/ |3=Gay Buddhist Fellowship}} * {{Link||2=http://www.i-sangha .com/ |3=I-Sangha With La Dedicated Forun Fur Gay Buddhists}} * {{Link||2=http://www.gaysangha.org/ |3=Gay Men's Buddhist Sangha}} * {{Link||2=http://tgbuddhist.net/ |3=TGBuddhist.net |4=, Trasgender Buddhist support group}} * {{Link||2=http://dharmabuddies.org/ |3=Dharma Buddies |4=, Gay/Bi/Tras Buddhist fellowship – Seattle, WA.}}</ref> i l [[Cunfucionismo]],<ref>Marco Antonio García. [http://www.armariox .com.br/cunteudos/religiao/budismoehomo.php L Budismo i la Homossexualidade]{{Lhigaçon einatiba|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Almairo X. Besitado an 6 de dezembre, 2010.</ref><ref>[http://www.stadodebuda .com.br/materies/140-lo-budismo-i-la-homossexualidade L Budismo i la Homossexualidade]{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Acesso: 6 de dezembre, 2010.</ref><ref>Jeffrey S. Siker, ''Homosexuality and Religion: an ancyclopedie''. páigina 210. 2007. ISBN 0-313-33088-3</ref> ambora esso dependa de las tradiçones de cada ua i l Budismo an particular ansine la nun bibir nanhun tipo de prática mundana.<ref>Higgines, Winton. [http://www.buddhanet.net/winton_s.htn "Buddhist Sexual Ethics"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BuddhaNet Magazine. Besitado an 6 de dezembre, 2010.</ref> Religiones antigas cumo l [[Hinduísmo]] ten bárias tradiçones que se posicionan de dibersas formas subre l'homossexualidade; de forma giral ls hindus cunsidran-na ua de las dibersas formas de l'amor, ambora l [[Código de Manu]] cuntenha an ciertas passaiges afirmaçones de que ye un crime punible.<ref>'Spose the Hindu Taliban!' by Ashok Row Kabi</ref><ref>Manu Smriti capítulo 8, bers0 369, 370. [http://www.sacred-texts .com/hin/manu/manu08.htn testo online]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L [[Doutrina sprita|Spiritismo]], por sue beç, mostrando anfluéncia d'outras tradiçones relegiosas, cré que l sprito houmano nun ten sexo i qu'un mesmo sprito puode an outras [[Rencarnaçon|rencarnaçones]] habitar l cuorpo oura dun home oura dua mulhier, ambora tamien frise que l'homossexualidade ye ua scolha antre tantas las outras de l [[libre arbítrio]] i que ls homossexuales puoden deixar de sei-los.<ref>José B. Campos. [http://www.spirito.org.br/portal/artigos/dibersos/sexualidade/homossexualismo-eh-pecado.html Homossexualismo ye pecado?]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. spirito.org.br Acesso: 6 de dezembre, 2010.</ref><ref>Eurípedes Kuhl. [http://www.spirito.org.br/portal/artigos/dibersos/sexualidade/la-homosexualidade.html La Homossexualidade i l Spiritismo]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. spirito.org.br Acesso: 6 de dezembre, 2010.</ref> Nuobos mobimientos neopagones cumo la [[Wica]] aceitan l'homossexualidade i ambora alguas de sues figuras stóricas, cumo [[Girald Gardner]], tenéren sido contra sues práticas,<ref>Gardner, Girald B (1954). ''Witchcraft Today''. London: Rider and Cumpany. pp. 69, 75. ISBN 0-8065-2593-2. OCLC 1059746.</ref> outras nun menos famosas cumo [[Alex Sanders]] i [[Eddie Buczynski]] éran abiertamente homossexuales ó bissexuales.<ref>Adler, Margot (2006 [1986]). ''Drawing Down the Mon: Witches, Druids, Goddess-worshippers and Other Paganes in America Today''. Penguin. pp. 130–131. ISBN 0-14-019536-X.</ref><ref>Zell-Rabenheart, Ouberon; Zell-Rabenheart, Morning Glory (2006). ''Creating Circles & Ceremonies''. Franklin Lakes: New Page Books. p. 42. ISBN 1-56414-864-5.</ref> === Nas artes === {{Artigo percipal|Homoerotismo|Quer Art|Literatura gay|Temas LGBT na mitologie}} [[Fexeiro:SaraceniSebastian.jpg|thumb|upright|''[[San Sabastian]]'', por [[Carlo Saraceni]] (c1610-15). L'eimaige de Sabastian spetado por arcos ten sido çcrita cumo homoerótica.<ref>[http://www.glbtq .com/arts/subjets_st_sebastian.html glbtg: an ancyclopaedie of gay, lesbian, bisexual, trasgender and quer culture]{{Lhigaçon einatiba|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Besitado an 3 de dezembre, 2010.</ref>]] La treminologie anglesa ten cunsagrado tenermos cumo ''[[gay studies]]'', ''[[lesbian studies]]'' i ''[[quer theory]]'', que pretenden studar las correlaçones antre l'homossexualidade i porduçones artísticas de la [[pintura]], [[literatura]] i afines, stendendo l sou campo d'análeze l'outras formas de spresson artística cumo la [[sociologie]], la [[stória]], la [[antropologie]], la [[psicologie]], la [[medecina]], l [[dreito]], la [[filosofie]], etc.<ref>[[Carlos Cena]]. [http://www.edtl .com .pt/andex.php?oution=cun_mtre&task=biewlink&link_id=1039&Itemid=2 "Studos subre homossexualidade"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. I-Dicionário de Tenermos Literários. Besitado an 3 de dezembre, 2010.</ref> Outros tenermos, cumo "homocultura" i "homoerotismo", tamien fúrun criados i son ousados an campos académicos.<ref>Ber Latuf Isaias Muci. "[http://www.edtl .com .pt/andex.php?oution=cun_mtre&task=biewlink&link_id=253&Itemid=2 Homocultura]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. I-Dicionário de Tenermos Literários. Acesso: 3 de dezembre, 2010.</ref> An queston [[Stética|artístico-stética]], tenemos la frase de [[Thomas Mann]] ne l'ansaio "Uber die Ehe" ("De l Casamiento") de 1925, adonde el afirma que l'homorotismo ye stético, anquanto l'heiterossexualidade ye prosaica.<ref>KONTJE, Todd Curtis. ''La cumpanion to German rialisn, 1848-1900'' (Camden House, 2002), p.327. ISBN 1-57113-322-4, ISBN 978-1-57113-322-9</ref> Na literatura, çtaca-se [[Oscar Wilde]], cundenado a la prison cun trabalhos fuorçados acusado de [[sodomie]] depuis de sou relacionamiento cul Lord [[Alfred Douglas]] (cun cerca de 20 anhos), i qu'an sou tribunal dixe bibir "l'amor que nun ousa dezir l nome"; preguntado ne l tribunal qu'amor era este, respundiu: :"L'amor que nun ousa dezir sou nome ye l grande afeto dun home mais bielho por un moço cumo acunteciu antre [[David]] i [[Jónatas]], i aquel de que [[Platon]] fizo la base de to la sue filosofie, ye aquel amor que se ancontra ne ls sonetos de Michelangelo i de [[Shakespeare]]. Ye aqueilha perfunda afeiçon que ye tan pura quanto purfeita. El anspira i perpassa grandes obras d'arte, cumo las de Shakespeare i [[Michelangelo]] [...] Neste nuosso seclo ye mal-cumprendido, tan mal-cumprendido que ye çcrito cumo l'amor que nun ousa dezir sou nome, i, por causa desso, stou eiqui adonde stou. El ye guapo, ye refinado, ye la mais nobre forma d'afeto. Nel, nada hai d'anti-natural. Ye anteletual i siempre eisistiu antre un home mais bielho i un rapaç, quando l mais bielho ten l'anteleto i l mais moço ten to l'alegrie, sperança i xarme de la bida delantre de si. Assi deberie ser, mas l mundo nun cumprende. L mundo zomba del i alguas bezes pon por el alguien ne l pelourinho."<ref name="latufhomoerotismo" /> [[Fexeiro:Oscar Wilde MET DP136272.jpg|thumb|upright|squierda|[[Oscar Wilde]] (1854 - 1900), scritor británico coincido pula obra ''[[L Retrato de Dorian Gray]]'', fui cundenado al trabalho fuorçado por ser homossexual.]] Ls académicos tamien ténen studado obras mais antigas; cumo la de ls poetas latinos [[Catulo]], [[Tibulo]], i [[Propércio]], que screbian bersos subre las spriéncias pessonales homossexuales que tenien,<ref>YOUNGER, John Grimes. Sex in the ancient world fron A to Z (Routledge, 2005), p.38.</ref> i las cançones de la poetiza [[Safo]] de la [[Grécia antiga]], muitas bezes andereçadas l'outras mulhieres.<ref>Judith Hallett, "Sappho and Heir Social Cuntext: Sense and Sensuality," p. 126f.</ref> Na [[literatura brasileira]], çtaca-se l'obra ''[[Vuono Crioulo]]'' (1895), de [[Adolfo Camina]], cunsidrado "purmeiro romance homossexual na stória de la literatura oucidental",<ref name="latufhomoerotismo" /> cumo tamien scritos homoeróticos de [[Raul Pompeia]], [[Álbares de Azebedo]], [[Olabo Bilac]], [[Mário de Andrade]], [[Carlos Drummond de Andrade]], [[Clarice Lispetor]], [[Caio Fernando Abreu]], [[João Silbério Trebisan]], [[Lygie Fagundes Telles]], etc.<ref name="latufhomoerotismo" /> Ne l poema "Rato", Drummond chama l'homossexualidade "outra forma d'amar ne l'acerbo amor".<ref name="latufhomoerotismo" /> [[Machado de Assis]]—mostrando inobaçon i audácia ne l cenairo literairo de sou tiempo—screbiu cuntos cumo "D. Benedita" de ''[[Papéis Abulsos]]'' i "[[Pílades i Oristes]]", an qu'eisiste ua temática [[lésbica]] i [[gay]], respetibamente.<ref>Rick Santos i Wilton García, ''La scrita de Adé: perspetibas teóricas de ls studos gays i lésbic@s ne l Brasil'', Xama, 2002, p.37. ISBN 85-85833-98-X</ref><ref>Denilson Lopes, ''L'home qu'amaba rapazes i outros ansaios'', Aeroplano Eiditora, 2002, p.129. ISBN 85-86579-32-7</ref> Para alhá desso, alguns cunsidran que l Bentico de l romance ''[[Don Casmurro]]'' (1899) era apaixonado por sou amigo Scobar, i nun (ó tamien por) [[Capitu]].<ref>FREITAS, Luiç Alberto Pinheiro de. ''Freud i Machado de Assis: ua anterseçon antre psicanálise i literatura''. Mauad Eiditora Ltda, 2001, p.27. ISBN 85-7478-056-1</ref><ref>CARBALHO, Luiç Fernando. ''L Porcesso de Capitu''. Casa de la Palabra, 2008, p.136. ISBN 85-7734-102-X</ref> Na [[literatura pertuesa]], tenemos ls nomes de [[Mário de Sá Carneiro]], [[Fernando Pessona]], [[António Botto]] (que morou i faleciu ne l [[Riu de Janeiro]]) i [[Al Berto]]; Pessona, por eisemplo, sob l'heiterónimo de [[Álbaro de Campos]], screbia: "You, que tengo l piçcar d'uolhos de l moço de l frete" ("[[Poema an linha reta]]").<ref name="latufhomoerotismo" /> An outras literaturas, çtacan-se ls [[sonetos de Shakespeare]], [[Walt Whitman]], [[Christopher Marlowe]], [[Birgenia Wolf]], [[Arthur Rimbaud]], [[Marcel Proust]], [[André Gide]], [[Michel Foucault]], [[Roland Barthes]] i outros.<ref name="latufhomoerotismo" /> Nas artes bisuales, çtacan-se la [[arte de la Grécia antiga]], adonde bemos ua preferiçon pul cuorpo masculino znudo,<ref name="classicwebster">Anc Icon Group Anternational. ''Classicals: Webster's Quotationes, Fats and Phrases'', 2008, p.195. ISBN 0-546-69476-4</ref> ls [[Renacimiento|renacentistas]] [[Leonardo de la Binci]] i [[Michelangelo]],<ref name="latufhomoerotismo" /><ref name="burnl">Burn, L. (1992), ''Mitos griegos, p.75–76, Madrid: Eidiciones Akal. ISBN 84-460-0117-9.''</ref> i artistas de l [[Maneirismo]] i [[Barroco]] de ls seclos XVI i XBII, cumo [[Agnolo Bronzino]], [[Carlo Saraceni]] i [[Carabaggio]], cujas obras fúrun seberamente criticadas pula [[Eigreija Católica]],<ref>[http://www.studio-anternational.co.uk/archibe/Carabaggio_1983_196_998.asp John Berger, Carabaggio,Strudio Anternational, p.1983, Belume 196 Number 998]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Besitado an 3 de dezembre, 2010.</ref> para alhá de l seclo XIX pintores cumo [[Thomas Eakines]], [[Eugène Jansson]], [[Heinry Scott Tuke]], [[Aubrey Veardsley]] i [[Magnus Anckell]] tenéren retomado stórias homoeróticas de la [[mitologie griega]] cumo la de [[Narciso]], [[Jacinto (mitologie)|Jacinto]], [[Ganímedes (mitologie)|Ganímedes]] i outros.<ref name="classicwebster" /> Na modernidade, artistas cumo [[Paul Cadmus]] i [[Gilbert & George]], para alhá de retratista$2 cumo [[Wilheln bon Gloeden]], [[David Hockney]], [[Will McBride]], [[Robert Mapplethorpe]], [[Pierre eit Gilles]], [[Bernard Faucon]] i [[Anthony Goicolea]], tamien cuntribuíran mui pa l'arte homoerótica. === Perseguiçon, heiterosseisismo i homofobia === {{Artigos percipales|Homofobia|Heiterosseisismo|Bioléncia contra pessonas LGBT}} {{Bertambén|Homossexuales na Almanha Nazista|Homofobia ne l Brasil}} [[Fexeiro:Burning of Sodomites.jpg|thumb|L cabalheiro de Hohenberg i l sou serbente al séren [[Fogueira|queimados bibos]] sob l'acusaçon de [[sodomie]], próssimo a las muralhas de la cidade de [[Zurique]], an 1482.]] An muitas culturas, las pessonas homossexuales son frequentemente passibles de [[preconceito]] i [[çcriminaçon]]. Cumo nembros de muitos outros grupos minoritairos que son oubjetos de preconceito, eilhas tamien stan sujeitas la [[stereótipo]]s, l qu'acrecenta a la [[marginalizaçon]]. L preconceito, çcriminaçon i ls stereótipos son las probables formas de [[homofobia]] i [[heiterosseisismo]], que son las atitudes negatibas, preconceitos i çcriminaçones an fabor de relacionamientos i de la sexualidade antre pessonas de sexo ouposto.<ref name="Homofobia scale"/> L'heiterosseisismo puode ancluir la [[presunçon]] de que to pessona ye [[heiterossexual]] ó que ls relacionamientos i atraçones antre pessonas de sexo ouposto seia la norma i, antoce, superior. L'homofobia ye l medo, aberson ó çcriminaçon contra homossexuales. Eilha se manifesta de formas defrentes i un númaro de defrentes tipos de cumportamientos homofóbicos ténen sido registrados, dentre ls quales son anternalizados l'homofobia, l'homofobia social, l'homofobia emocional, homofobia racional i outros.<ref name="Homofobia scale">[http://web.archibe.org/web/20060904125724/http://allies .ptamu.edu/Did+You+Know/riddle.htn The Riddle Homophobia Scale] fron Allies Committe website, Department of Student Life, [[Texas]] La&M University</ref> Outro cumportamiento semelhante ye la [[lesbofobia]] (cujo percipal albo son las [[lésbicas]]) i la [[bifobia]] (contra pessonas [[bissexuales]]). Quando tales atitudes se manifestan cumo [[crime]]s muitas bezes son chamadas de [[Crime de rábia|crimes de rábia]] i ataques contra homossexuales.<ref>{{en}} [https://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publicationes/Cumparison%20of%20Hate%20Crime%20Formatted.pdf Cumparison of Hate Crimes Rates Across Proteted and Unproteted Groups]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Stotzer, Rebeca. ''The Williams Anstitute'', Jun.2007). Acesso 23 abr. 2009.</ref><ref>{{en}} [http://www.ncjrs.gob/pdffiles1/bja/162304.pdf La Policymaker’s Guide to Hate Crimes]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (''US Department of Justice'')(pág. ix).</ref> Eesisten bários [[stereótipo]]s negatibos que caraterizan las pessonas LGBT cumo menos stabais romanticamente, mais [[Promiscuidade|promíscuas]] i mais propensas la [[Pedofelia|abusar sexualmente de ninos]], mas nun hai qualquiera base científica para tales afirmaçones. Ls gays i las lésbicas forman un relacionamiento stable i cumprometido que son eiquibalentes als relacionamientos heiterossexuales an aspetos eissenciales.<ref name=amici /> La [[ourientaçon sexual]] nun afeta la porbabelidade de qu'essas pessonas ban abusar de ninos.<ref name=heirekn>Griegory M. Heirek, Ph.D.: [http://psychology.ucdabis.edu/rainbow/html/fats_molestation.html Fats About Homosexuality and Child Molestation]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Amarican Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian & Gay Parenting]</ref> Afirmaçones de qu'hai probas científicas qu'apoian ua associaçon antre homossexualidade i pedofelia son baseadas an malo uso desses tenermos i nua deturpaçon de la proba rial.<ref name="heirekn"/> [[Fexeiro:In memory of homosexual.JPG|thumb|squierda|Memorial als miles de [[Homossexuales na Almanha nazista|homossexuales presos i assassinados]] pul [[regime nazista]] ne l'antigo [[campo de cuncentraçon]] de [[Buchenwald]]. Ls presos homossexuales éran marcados cun un [[triángulo rosa]].]] Outro porblema frequente ye la bioléncia física contra minories sexuales. Ne ls [[Stados Ounidos]], l [[FBI]] anformou que 17,6% de ls [[Crime de rábia|crimes de rábia]] relatados a la polícia an 2008, baseórun-se an bista la [[ourientaçon sexual]]. 57,5% destes ataques fúrun contra homes gays.<ref name=fbicrime>{{citation |title=Crime in the United States 2008: Hate Crime |url=http://www2.fbi.gob/ucr/hc2008/bitims.html |periodical=[[FBI]] |acessdate=17 de nobembre de 2010 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'assassinato, an 1998, de [[Matthew Shepard]], un studante homossexual, ye un de ls ancidentes mais notórios de ls Stados Ounidos.<ref name=life>{{Citar web|url=http://www.matthewshepard.org/site/PageSerber |títalo=Matthew Shepard Foundation webpage |acessodata=4 d'outubre de 2009 |publicado=Matthew Shepard Foundation |arquibourl = http://web.archibe.org/web/20080729005923/http://www.matthewshepard.org/site/PageSerber |arquibodata = 29 de júlio de 2008}}</ref> Ne l [[Brasil]], d'acuordo cul [[Grupo Gay de la Bahia]] (GGB), an 2009, fúrun assassinadas 198 pessonas por motibos [[Homofobia|homofóbicos]] ne l [[Brasil]].<ref>{{citar web|url=http://oglobo.globo .com/antegra.asp?txtUrl=/pais/eileicoes2010/mat/2010/10/16/numero-de-assassinatos-de-gays nel-pais-creciu-62-zde-2007-mas-tema-queda-fura-de la-campanha-922804348.asp|outor=L Globo|outorlink=L Globo|títalo=Númaro d'assassinatos de gays ne l paíç creciu 62% zde 2007, mas tema queda fura de la campanha|acessodata=16 d'outubre de 2010}}</ref> An 2011 fúrun 266 muortes, i an 2012 fúrun 338.<ref name="Portal EBC">{{citar web|url=http://www.ebc .com.br/cidadanie/2012/11/la-cada-33-horas-un-homossexual-i-assassinado nel-pais|outor=Portal EBC|outorlink=Portal EBC|títalo=La cada 33 horas un homossexual ye assassinado ne l paíç|acessodata=16 de febreiro de 2013}}</ref><ref>{{citar web|url=http://noticias.uol .com.br/cotidiano/ultimas-noticias/2013/01/10/brasil-i-pais-cun-maior-numero-de-assassinatos-de-homossexuales-ua-muorte-la-cada-26-horas-diç-studo.htn|outor=UOL|outorlink=UOL|títalo=Brasil ten ua muorte d'homossexual la cada 26 horas, diç studo|acessodata=9 de setembre de 2013}}</ref> An 2010, [[Ataques contra homossexuales an San Paulo an 2010|moços homossexuales fúrun agredidos]] na [[Abenida Paulista]], an [[San Paulo (cidade)|San Paulo]].<ref name="Radadeiro segundo">{{citar web|url=http://ultimosegundo.eig .com.br/brasil/sp/grupo+usou+lampada+fluorescente+para+agredir+moços+an+sao+paulo/n1237827050487.html|outor=Radadeiro Segundo|outorlink=Radadeiro Segundo|títalo=Grupo usou bumbilha fluorescente para agredir moços an San Paulo|acessodata=17 de dezembre de 2010}}</ref> Muitas pessonas homossexuales sconden sous sentimientos i atebidades por medo de reprobaçon ó de [[bioléncia]] por parte de la sociadade; la spresson mais quemun ousada para pessonas nesta situaçon ye ''"[[ne l'armairo]]"''. Yá quando pessonas homossexuales ó bissexuales resolben dibulgar sue ourientaçon sexual para sous amigos i fameliares, la spresson mais quemun ye ''"[[salir de l'armairo]]"''. Ls sfuorços pa l'emancipaçon de l'homossexualidade, cumo eilha ye cumprendida atualmente, ampeçórun na década de 1860, mas zde meados de la década de 1950 ten habido ua tendéncia d'aceleraçon ne l sentido dua maior besibelidade, aceitaçon i criaçon de dreitos cebiles pa ls ''[[gay]]s'', [[lésbica]]s i [[bissexuales]]. Inda assi, l ''[[heiterosseisismo]]'' i la ''[[homofobia]]'' inda persisten na sociadade, l que torna defícel pa las pessonas, i percipalmente pa ls moços homossexuales, se sociabelizáren culs outros, podendo resultar, an alguns causos, ne l [[suicídio]].<ref>Gordon, Kathyrn H. and Yezzennya Castro. "The assessment, diagnosis, and treatment of psychiatric çorders in lesbian, gay, and bisexual clients," in Julia D. Buckner, Yezzennya Castro, Jill M Holn-Denoma, and Thomas I Joiner Jr. (eds), ''Mental Heialth Care fur People of Diberse Backgrounds''. Radcliffe Publishing, 2007, p. 52. ISBN 1-84619-094-0.</ref> Atualmente ls adjetibos mais quemuns an uso son ''"gay"'',<ref>{{citar web|url=http://super.abril .com.br/cotidiano/poder-gay-442354.shtml|outor=Rebista Superinteressante|outorlink=Rebista Superinteressante|títalo=Poder gay|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> pa ls homes homossexuales, i ''"[[lésbica]]"'',<ref>{{citar web|url=http://www.eiditoramalagueta .com.br/eiditora2/home/3-notas-i-eibentos/32-la-palabra-qlicaq.html|outor=Laura Bacellar|títalo=La palabra "lésbica"|acessodata=4 de dezembre de 2010}}</ref> pa las mulhieres homossexuales, ambora alguns prefiran outros tenermos ó nanhun. == An outros animales == {{Artigo percipal|Homossexualidade ne l reino animal}} [[Fexeiro:Manchot 01.jpg|thumb|[[Roy i Silo]] son dous [[pinguin-de-barbicha|pinguines-de-barbicha]] machos de l Zológico de l Central Parque an [[Nuoba Iorque]], semelhantes als de a retrato, famosos por sue relaçon homossexual.]] L [[Homossexualidade ne l reino animal|cumportamiento homossexual an animales]] refire-se a l'eibidéncia decumentada d'homossexuales, bissexuales i trasgéneros ne l cumportamiento de ls animales nó-houmanos. Tales cumportamientos ancluen [[sexo]], [[namoro]], [[afetebidade]], ounion monógama i [[Cuidados parentales|parentalidade]]. L cumportamiento homossexual ó bissexual ye difundido ne l [[reino animal]]: la pesquisa de 1999 feita pul pesquisador [[Bruce Bagemihl]] mostra que l cumportamiento homossexual fui ouserbado an cerca de 1500 speces, bariando de [[primata]]s para [[Acanthocephala|brugos antestinales]] i ye bien decumentada an 500 deilhes (sendo la bissexualidade, i nun l'heiterossexualidade, l traço dominante nun númaro adicional, ancluindo-se mamíferos cun neuroprocessamiento i socialibidade cumplexos, cumo [[bonobo]]s i bárias speces de [[golfino]]).<ref name=Bagemihl>(Bagemihl, 1999)</ref><ref name="Biological Suberance: Animal">{{Citar web|radadeiro=Harrold|purmeiro=Max |títalo=Biological Suberance: Animal Homosexuality and Natural Dibersity|publicado=[[The Adbocate]], reprinted in Highbean Ancyclopedie |data=16 de febreiro de 1999|url=http://www .pthefrelibrary .com/Biological+Suberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Dibersity.-a053877996 |acessodata=10-9-2007}}</ref> L cumportamiento animal sexual toma muitas formas defrentes, mesmo drento de la mesma [[spece]]. Las motibaçones i amplicaçones para estes cumportamientos ténen inda de ser totalmente cumprendidas, ua beç que la maiorie de las speces inda nun fúrun totalmente studadas.<ref name="‘Catalogue of Life’ reaches">{{Citar web | radadeiro =Gordon | purmeiro =Dr Dennis | | títalo=‘Catalogue of Life’ reaches one million species | publicado=[[National Anstitute of Water and Atmospheric Research]] |data=10 d'abril de 2007 | url=http://www.niwascience.co.nç/pus/mr/archibe/2007-04-10-3 | acessodata = 10-9-2007}}</ref> Pesquisas atuales andican que bárias formas de cumportamiento sexual homossexual son ancontradas an to l reino animal.<ref>[http://www.sciencedaily .com/releases/2009/06/090616122106.htn "Same-sex Behabior Sen In Nearly All Animals, Rebiew Finds"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, [[Science Daily]]</ref> Ua nuoba análeze de pesquisas eisistentes, feita an 2009, mostrou que l cumportamiento homossexual ye un fenómeno quaije ounibersal ne l reino animal, quemun an bárias speces.<ref>{{Citar web|url=http://www.physorg .com/news164376975.html |títalo=Same-sex behabior sen in nearly all animals |publicado=Physorg .com |data=16 de júnio de 2009 |acessodata=17-11-2010}}</ref> L cumportamiento homossexual an animales ye bisto tanto cumo un argumiento a fabor cumo contra l'aceitaçon de l'homossexualidade an [[seres houmanos]] i ten sido ousado, percipalmente, contra l'alegaçon de que ye un ''[[Sodomie|pecatun contra naturan]]'' ('pecado contra la natureza").<ref name="ReferenceA">Bruce Bagemihl, ''Biological Suberance: Animal Homosexuality and Natural Dibersity,'' St. Martin's Press, 1999; ISBN 0-312-19239-8</ref> Por eisemplo, l'homossexualidade ne ls animales fui citada nua decison de la [[Suprema Corte de ls Stados Ounidos]] ne l causo ''Lawrence b. Texas'', que derrubou las "leis contra sodomie" de 14 [[Stados de ls Stados Ounidos|stados]] de l paíç, adonde l'homossexualidade cunsentinda, pribada i antre adultos era até anton un crime.<ref name="Lobe That Dare Not Squeak">{{citar web | outor =Smith, Dinitie | títalo = Lobe That Dare Not Squeak Its Name | obra = [[The New York Eiquipas]] | data=7 de febreiro de 2004 | url=http://query.nytimes .com/gst/abstrat.html?res=FA0C1EF83A5F0C748CDDAB0894DC404482 | acessdate = 10-9-2007}}</ref> La possibelidade de la sexualidade animal tener amplicaçones lógicas, éticas ó morales na sexualidade houmana, tamien ye ua fuonte de debates.<ref name="The Animal Homosexuality Myth">{{Citar web | radadeiro =Solimeo | purmeiro =Luiç Sérgio | títalo=The Animal Homosexuality Myth | publicado=[[NARTH]], National Association fur Research & Therapy of Homosexuality |data=21 de setembre de 2004 | url=http://www.narth .com/docs/animalmyth.html | acessodata = 10-9-2007}}</ref><ref name="Defending La Higher Law">{{Citar web | radadeiro =Solimeo | purmeiro =Luiç Sérgio | títalo=Defending La Higher Law: Why We Must Rejist Same-Sex "Marriage" and the Homosexual Mobement | publicado=Spring Grobe, Penn.: The Amarican TFP |data=2004, ISBN 1-877905-33-X | url=http://www.narth .com/docs/animalmyth.html | acessodata = 10-9-2007}}</ref><ref>{{citar ambora|url=http://www.sfgate .com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/la/2004/02/07/MNG3N4RAB41.DTL|title=Central Park Zo's gay penguines eignite debate|last= Smith,|first=Dinitie|date=7 de febreiro de 2004|work=New York Eiquipas|publisher=Heiarst Communicationes Anc.|acessdate=22 de dezembre de 2009}}</ref> Alguns pesquisadores anterpretan l cumportamiento homossexual an animales (i an seres houmanos tamien) cumo macanismo de [[Seleçon natural|seleçon eibolutiba]] para cunter l'oumiento scessibo de populaçones.<ref>{{citar web|url=http://routenews .com.br/andex/?p=227|títalo=Redemoinhos capilares i homossexualidade|títalo=Route News|acessodata=3 de dezembre de 2010}}</ref> Un studo publicado pul periódico ''Trends in Ecology and Eibolution'' cuncluiu l'amportança de l cumportamiento homossexual pa l'eiboluçon de muitas speces animales, cumo antre las fémeas de l [[albatroç-de-laysan]] (''Phoebastria eimmutabelis''), de l [[Habaí]], que se únen l'outras fémeas para criar ls filhotes, specialmente na escasseç de machos, tenendo mais sucesso que las fémeas solteiras. L studo cunclui que l'homossexualidade ajudou las speces de defrentes maneiras al longo de l'eiboluçon.<ref>{{citar web|url=http://www .ptelegraph.co.uk/science/science-news/5550488/Homosexual-behabiour-widespread-in-animals-acording-to-new-study.html|titulo=Homosexual behabiour widespread in animals acording to new study|data=16/06/2009|publicado=''[[The Daily Telegraph]]''|acessodata=-5-6-2010|léngua=en}}</ref> == Ber tamien == {{Correlatos |commons = Homosexuality |commonscat = Homosexuality |wikisource = |wikiquote = Homossexualidade |wikelibros = |wikinoticias = Homossexualidade |wikcionario = Homossexualidade |wikispecies = |wikibersidade = |meta = }} * [[:Catadorie:Personalidades LGBT|Personalidades LGBT]] * [[:Catadorie:Filmes cun temática LGBT|Filmes cun temática LGBT]] * [[Legislaçon subre l'homossexualidade ne l mundo]] * [[Cronologie de ls dreitos homossexuales]] * [[Casamiento antre pessonas de l mesmo sexo]] * [[Homossexualidade i religion]] * [[Znudo masculino na stória de a retrato]] * [[Quer Art]] * [[Homossexualidade na Bíblia]] * [[Homossexualidade ne l Brasil]] * [[Homofobia ne l Brasil]] * [[Homossexualidade an Pertual]] * [[Associaçon Brasileira de Gays, Lésbicas, Bissexuales, Trabestis i Trasexuales]] * [[Homossexuales na Almanha Nazi]] * [[Reboluçon sexual]] {{notas}} {{Refréncias|col=3}} === Bibliografie === {{Refbegin|2}} === Libros === * ADAM, Barry (1987). ''The Rise of la Gay and Lesbian Mobement'', G. K. Preça de casa & Co. ISBN 0-8057-9714-9 * MOSER, António (2002). ''L'enigma de la sfinge: la sexualidade'', Eiditora Bozes. ISBN 85-326-2595-9 * PEREIRA, Pereira (1981). ''Bida Antima - Anciclopédia de l'amor i de l sexo'', Abril Cultural, Bol.1, 2 i 3. * {{Citation |first=John |last=BOSWELL |url=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231 .ptl |title=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Ourope fron the Beginning of the Christian Era to the Fourtenth Century |publisher=University of Chicago Press |year=1980 |isbn=9780226067117 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * DOBER, Kenneth J., ''Grek Homosexuality'', , Girald Duckworth & Co. Ltd. 1979, ISBN 0-674-36261-6 (hardcober), ISBN 0-674-36270-5 (paperback) * D'EMILIO, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of la Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', [[University of Chicago Press]] 1983, ISBN 0-226-14265-5 * {{Citation |title=The Story of Sexuality |first=Michel |last=FOUCAULT |outhorlink=Michel Foucault |year=1986 |publisher=Pantheon Books |isbn=0394417755}} * ROTH, Norman. ''The care and feding of gazelles: Mediebal Arabic and Heibrew lobe poetry.'' IN: Lazar & Lacy. ''Poetics of Lobe in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, ISBN 0-913969-25-7 *DIAS, Marie Berenice; PEREIRA, Rodrigo de la Cunha (Cord.). Dreito de Família i l Nuobo Código Cebil. Guapo Hourizonte: Del Rey, 2003. *DIAS, Marie Berenice. Ounion Homossexual: l Preconceito & la Justícia. Porto Alegre: Librarie de l Adbogado, 2006. *DIAS, Marie Berenice (Cord.) Dibersidade Sexual i Dreito Homoafetibo. San Paulo: Rebista de ls Tribunales, 2011. ; Anhos 1990 * {{Citation|first1=Bruce |last1=Bagemihl |title=Biological Suberance: Animal Homosexuality and Natural Dibersity|publisher=St. Martin's Press|year=1999|isbn=0312192398}} * Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The Story of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, ISBN 0-02-903100-1 * {{Citation |year=1997 |title=Two spirit people: Amarican Andian, lesbian women and gay men |outhor1=Brown, Lester B. |eiditor1=Lester B. Brown |publisher=Routledge |isbn=9780789000033 |url=http://books.gogle .com/books?id=AwnQBETJsbEC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=2000 |title=Handbook of mediebal sexuality |first1=Bern L. |last1=Bullough |first2=James La. |last2=Brundage |publisher=Taylor & Francis |isbn=9780815336624 |url=http://books.gogle .com/books?id=PgSI1gbKhtAC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1995 |title=Gay New York: Gender, Ourban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |outhor1=Chauncey, George |eidition=reprint, eillustrated |publisher=[[Basic Books]] |isbn=9780465026210 |url=http://books.gogle .com/books?id=QCkEAQAAIAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1990 |title=Ancyclopedie of homosexuality (2 Belumes) |first1=Wayne R. |last1=Dynes |first2=Warren |last2=Johansson |first3=William La. |last3=Percy |first4=Stephen |last4=Donaldson |publisher=Garland Pub. |isbn=9780824065447 |url=http://books.gogle .com/books?id=TYyGAAAAIAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1993 |title=Odd girls and twelight lobers: la story of lesbian life in twentieth-century America |outhor1=Faderman, Lillian |eidition=4 |publisher=Columbia University Press |isbn=9780231074889 |url=http://books.gogle .com/books?id=44i96GWYxSQC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Hinsch, Bret, ''Passiones of the Cut Slebe: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, ISBN 0-520-06720-7 * {{Citation |year=1994 |title=Outing: shattering the cunspiracy of silence |outhor1=Johansson, Warren |outhor2=William La. Percy |publisher=Routledge |isbn=9781560244196 |url=http://books.gogle .com/books?id=-lZ903C-dkMC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1994 |title=Sex in America: la defenitibe surbey |outhor1=Michael, Robert T. |publisher=Little, Brown |isbn=9780316911917 |url=http://books.gogle .com/books?id=PkjmGwAACAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1998 |title=Pederasty and Pedagogy in Archaic Grece |outhor1=Percy, William Armstrong |publisher=University of [[Eillinois]] Press |isbn=9780252067402 |url=http://books.gogle .com/books?id=TCboj1efp8UC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1987 |title=Cumpañeras: Latina lesbianes (an anthology) |outhor1=Galhos, Joãoita |publisher=Latina Lesbian Story Porjet |url=http://books.gogle .com/books?id=ElBnAAAAMAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Çcourses—Sexual, Storical'', Manchester University Press 1991, ISBN 0-7190-3301-2 * {{Citation |year=1992 |title=Sexuality and eroticisn among males in Moslen societies |outhor1=Schmitt, Arno |outhor2=Jehoeda Sofer |eiditor1=Arno Schmitt |eiditor2=Jehoeda Sofer |publisher=Routledge |isbn=9781560240471 |url=http://books.gogle .com/books?id=Kw_BBSBmNsUC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=1999 |title=An Amarican ousession: science, medicine, and homosexuality in modern society |outhor1=Terry, Jennifer |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226793672 |url=http://books.gogle .com/books?id=C6pGoWWLfhEC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ; Anhos 2000 * {{Citation |year=2005 |title=Regulating sex: the politics of antimacy and eidantity |first1=Eilizabeth |last1=Bernstein |first2=Laurie |last2=Schaffner |publisher=Routledge |isbn=9780415948692 |url=http://books.gogle .com/books?id=YQzW5I2RGNcC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=2002 |title=Before Stonewall: atebists fur gay and lesbian rights in storical cuntext |outhor1=Bullough, Bern L. |publisher=Routledge |isbn=9781560231936 |url=http://books.gogle .com/books?id=A7x_BnES2esC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{citar libro|title=The Greks And Grek Lobe: La Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Grece|outhor=Davidson, James|year=2007|isbn=0297819976|publisher=Weidenfeld & Nicolson}} * Gunther, Scott, [http://www.wellesley.edu/French/facultyhomepages/gunther/Scott%20Gunther%20-%20The%20Elastic%20Closet.html "The Eilastic Closet: La Story of Homosexuality in France, 1942–persent"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160729202624/http://wellesley.edu/French/facultyhomepages/gunther/Scott%20Gunther%20-%20The%20Elastic%20Closet.html |date=2016-07-29 }} Book about the story of homossexual mobements in France (sample chater abailable online). Palgrabe-Macmillan, 2009. ISBN 0-230-22105-X. * {{Citation |year=2004 |title=The labender scare: the Cold War persecution of gays and lesbianes in the federal gobernment |outhor1=Johnson, David K. |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226404813 |url=http://books.gogle .com/books?id=_FM_hkMdxpIC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |year=2003 |title=Storical ditionary of the lesbian liberation mobement: still the rage |outhor1=Myers, JoAnne |publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810845060 |url=http://books.gogle .com/books?id=dzYbAAAAYAAJ }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * James Naylor Gren, Cristina Fino, Cássio Arantes Leite,'' Para alhá de l'antruido: l'homossexualidade masculina ne l Brasil de l seclo XX'', UNESP, 1999, p.&nbsp;145. ISVN 85-7139-317-6 * {{Citation |year=2002 |title=Quering Andia: same-sex lobe and eroticisn in Andian culture and society |outhor1=Banita, Ruth |publisher=Routledge |isbn=9780415929509 |url=http://books.gogle .com/books?id=I9rrucxQbmEC }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Eidith Modesto, ''Bidas an cinta de la bielha'', Eiditora Record, 2006. ISBN 85-01-07481-0 * Hildo Honório de l Couto, ''Ecolinguística: studo de las relaçones antre léngua i meio ambiente'', Thesaurus Eiditora, 2007. ISBN 85-7062-603-7 * Christie Balka i Andy Rose, ''Duplamente Abencoado'', Eiditora Record. ISBN 85-01-05159-4 * Denilson Lopes, ''L'home qu'amaba rapazes i outros ansaios'', Aeroplano Eiditora, 2002. ISBN 85-86579-32-7 === Artigos de jornales === * {{Citation |title=On the Prebalence of Homosexuality and Bisexuality, in la Randon Community Surbey of 750 Men Aged 18 to 27 |last=Bagley |first=Christopher |last2=Tremblay |first2=Pierre |publisher=[New York, Haworth Press] |year=1998 |journal=Journal of Homosexuality |belume=36 |location=ne l. 2 |issn=00918369 |oclc=91129391}} * {{Citation |title=The porblen of homosexuality. |last=Bowman |first=Karl M. |last2=Angle |first2=Bernice |pages=2–16 |journal=Journal of social hygiene |issn=07419996 |year=1953 |belume=39 (1) |oclc=102411893 |url=http://heiarth.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=heiarth }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}*{{citation |title=The Homophobic Eimagination |last=Crew |first=Louie |last2=Norton |first2=Ritor |location=3, Nob 74 |belume=36 |pages=272–90 |journal=College Anglish |issn=00100994 |year=1974 |oclc=427092211}} * {{Citation |title=New Eibidence of Genetic Fators Anfluencing Sexual Ourientation in Men: Female Fecundity Ancrease in the Maternal Line |last=Iemmola |first=Francesca |last2=Ciani |first2=Andrea Camperio |publisher=Springer |format=Article |year=2009 |journal=Archibes of Sexual Behabior |pages=393–399 |belume=38 |location=ne l. 3 |issn=00040002 |oclc=360232526 |doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |url=http://www.springerlink .com/cuntent/l6104277w82137x4 }}{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citation |title=La difference in hypothalamic struture betwen heiterosexual and homosexual men. |last=LeBay |first=Simon |year=1991 |journal=Science (New York, N.Y.) |pages=1034–7 |belume=253 (5023) |issn=00368075 |oclc=121655996 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/cuntent/abstrat/253/5023/1034 }} * {{Citation |title=Fraternal Birth Ourder and Ratio of Heiterosexual/Homosexual Felings in Women and Men |last=McConaghy |first=N |last2=Hadzi-Pablobic |first2=D |last3=Stebenes |first3=C |last4=Manicabasagar |first4=B |year=2006 |journal=Journal of Homosexuality |pages=161–174 |belume=51 |location=ne l. 4 |issn=00918369 |oclc=202629885 |doi=10.1016/j.eibolhumbehab.2008.07.002 |url=http://linkinghub.eilsebier .com/retriebe/pii/S1090513808000688 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Artigos online === * Burr, Chandler. [http://www .ptheatlantic .com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', Júnio de 1997, {{ISSN|10727825}}. An oberbiew of recent research in layman's language. * {{Link||2=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stn |3=BBC News (Feb. 1998) |4=: Fingerprints Study}} * {{Link||2=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stn |3=BBC News (Abr. 1999) |4=: Doubt cast on 'gay gene'}} * {{Link||2=http://web.archibe.org/web/20080110000912/http://my.webmd .com/cuntent/article/22/1728_56075?src=Anktomi&cundition=Home+&+Top+Stories |3=WebMD (Márcio 2000) |4=: Pointing the Finger at Androgen las la Cause of Homosexuality}} * {{Link||2=http://news.bbc.co.uk/1/hi/heialth/3735668.stn |3=BBC News (Ot 2004) |4=: Genetics of homosexuality}} * James Davidson, ''[[London Rebiew of Books]]'', 2 de júnio de 2005, [http://www.lrb.co.uk/b27/n11/dabi02_.html "Mr and Mr and Mrs and Mrs"] — ua resenha detalhada de ''The Friend'', un libro de Alan Bray, cuntando la stória de l casamiento antre pessonas de l mesmo sexo i outras formas de relacionamiento formal {{Refend}} == Ligaçones sternas == * {{Link||2=http://www.abglt.org.br/port/andex.php |3=ABGLT - Associaçon Brasileira de Gays, Lésbicas i Trasgéneros}} * {{dmoç|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/Story/|Gay, Lesbian and Bisexual/Story}} * [http://drauziobarella .com.br/sexualidade/causas-de la-homossexualidade/ Causas de l'homossexualidade]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [[Drauzio Barella]] * {{Link|2=http://noticias .ptierra .com.br/ciencia/noticias/0,,OI5186602-EI8145,00-Homossexualidade+i+util+als+animales+mas+barie+cunforme+la+specie.html|3=Homossexualidade ye útele als animales, mas barie cunforme la spece|4= ne l [[Tierra Networks]]}} {{LGBT}} {{Eidantidade sexual}} {{Portal3|LGBT}} {{Artigo çtacado}} {{DEFAULTSORT:Homossexualidade}} [[Catadorie:LGBT]] [[Catadorie:Ourientaçon sexual]] [[Catadorie:Studos de género]] [[Catadorie:Home]] 5eolr38xp0uqfvbd0dee3ufsnks9fny Yagurte 0 10778 108192 98962 2026-08-28T07:57:53Z ~2026-46122-75 15490 108192 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Yasuda yogurt 150ml.jpg|thumb|250px|Ambalaige d'iogurte]] [[Fexeiro:Joghurt.jpg|thumb|250px|Aspeto de l'iogurte natural]] L '''iogurte''' (de l [[lhéngua turca|turco]] ''yoğurt'', pernúncia [jɔˈurt], de l'adjetibo ''yoğun'', "denso" ó "tornar denso") ye ua forma de [[lheite]] an que l [[açúcar]] (la [[lhatose]]) fui trasformado an [[ácido lhático]], por [[fermentaçon]] [[batéria|bateriana]]. Ye un [[lhíquido]] spesso, branco i lhebemente ácido, muito [[nutriçon|nutritibo]], por essa rezon, muitas bezes ye serbido i mesmo bendido misturado cun [[fruita]]s, [[choclate]] ó outro tipo de [[adoçante]]. L'iogurte ye un alimiento que ten ourige ne ls [[Balcanas]] i, tal cumo outros perdutos deribados de l lheite fermentado, cumo l ''lheben'' árabe, l ''koumis'' [[lhéngua russa|russo]], l ''jugurt'' turco ó l ''[[kefir]]'' caucasiano, remontan hai miles d'anhos. Inda assi, la sue comercializaçon tubo ampeço a partir de la custataçon feita pul médico russo [[Eilya Ilyich Mechnikob]], premiado cul [[Nobel de la Fesiologie ó Medecina]] an [[1908]]. L'iogurte para alhá de poder oumentar la lhongebidade, ten outras benéficas propiadades nutricionales, grácias als furmientos lháteos, cumo l ''[[Lhatobacillus bulgaricus]]'' i l ''[[Stretococus thermophilus]]'', als quales se juntan l lheite, depuis d'homogeneizado i pasteurizado. Debido al fato de ser oubtido mediante fermentaçon lhátea, l'iogurte ye mui fácele de digerir, l que l torna l perduto eideal para pessonas cun porblemas gastrointestinales. Assi i to, nun se sgotan eiqui ls benefícios deste alimiento. Por eisemplo l sou cunsumo regula l [[sistema eimunológico]], sin squecer que se trata dua eicelente fuonte de [[cálcio]] i, cumo tal, la sue angeston ye ua fuonte d'ajuda ne l crecimiento de las [[nino]]s. Ls lhatobacilos (batérias persentes ne l lheite) eisecutan la funçon lhática, an que l perduto final ye l ácido lhático. Para esso eilhes outelizan, cumo punto de partida, la lhatose, l'açúcar de l lheite. L sabor azedo de l lheite fermentado debe-se al ácido lhático formado i eliminado puls lhatobacilos. L'abaixamiento de l pH (oumiento d'acideç) causado pul ácido lhático proboca la coagulaçon de las proteínas de l lheite i la formaçon de l coalho, ousado na fabricaçon de queisos i iogurtes. == Caratelísticas de l'iogurte == * Ls iogurtes apersentan-se cun cunsisténcia pastosa;<ref name="Aquarone" /> * Sou gusto i odor son acidulados;<ref name="Aquarone" /> * Apersentan [[ácido lhático]] na proporçon de 0,5 a 1,5%;<ref name="Aquarone" /> * Sou teor de [[álcol]] debe ser menor que 0,25%;<ref name="Aquarone" /> * Persença de germes de la flora normal cun bitalidade;<ref name="Aquarone" /> * Auséncia de patógenos, ampurezas, [[coliforme]]s i outros cumponentes stranhos.<ref name="Aquarone" /> == Classeficaçon == ;Quanto al porcesso de fabricaçon * Iogurte tradecional - adonde la fermentaçon ocorre drento de las ambalaiges; * Iogurte batido - la fermentaçon ocorre an [[dorna]]s i mais tarde l'iogurte ye ambalado; ; Quanto als angredientes * Iogurte natural - feito solo de lheite i microrganismos fermentadores. * Iogurte cun fruitas - cun polpas i pedaços de fruitas. * Iogurte cun aromas - persença d'aromatizantes. ; Quanto al teor de gordura * Iogurte antegral - nun hai nanhue altaraçon na cantidade de [[gordura]] ouriginal de l lheite * Iogurte semi-znatado - mais ralo, hai ua retirada seneficatiba na cantidade de nata * Iogurte znatado - l lheite ye znatado, antes de ser inoculado == Cunsumo == Ne l [[Brasil]], l tipo d'iogurte mais cunsumido ye l de l tipo batido cun polpa de [[morangano]]. Anque de l'oumiento custante de sou cunsumo, inda esta relaçon ye çcreta an relaçones a outros países mais zambolbidos. Giralmente, son cunsumidos pulas sues caratelísticas de sabor i nun pul potencial eifeito benéfico nutricional ó terapéutico.<ref name=Aquarone>AQUARONE, Eugénio. eit al. Biotecnologie Andustrial. bol.IB. San Paulo: Blucher, 2001.</ref> {{refréncias}} [[Catadorie:Lhaticínios]] rlpi03rj4rbtk77b3ty858hym1dsgj6 Ḥarouldo V de Noruega 0 11967 108200 103755 2026-08-28T09:37:59Z Ohpuu 15500 108200 wikitext text/x-wiki [[File:Harald V of Norway in Slovenia in 2011 (crop).jpg|thumb|rei Ḥarouldo ne l año 2011]] '''Ḥarouldo V''' (nacido an 21 de febreiro de 1937 an Skaugun, falecido an 28 de agosto de 2026) ye l rei de la [[Noruega]] , filho de l rei [[Oulafo V de Noruega| Oulafo V]] i de la princesa heirdeira [[Marta de Suécia|Marta]] . El sucediu sou pai an 17 de janeiro de 1991 i anton se tornou l purmeiro rei noruegués nacido na Noruega an 567 años (l'anterior fui Oulafo Håkonsson , que se tornou rei an 1380 ). La família rial norueguesa pertence a la casa principesca de l norte de la Almanha de [[Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glucksburg]]. [[Catadorie:Reis de Noruega]] qbzp2zb2orqzd9cx2ur8nqmbcjlkiv5 108201 108200 2026-08-28T09:39:23Z Ohpuu 15500 108201 wikitext text/x-wiki [[File:Harald V of Norway in Slovenia in 2011 (crop).jpg|thumb|rei Ḥarouldo ne l año 2011]] '''Ḥarouldo V''' (nacido an 21 de febreiro de 1937 an Skaugun, falecido an 28 de agosto de 2026) fui l rei de la [[Noruega]] , filho de l rei [[Oulafo V de Noruega| Oulafo V]] i de la princesa heirdeira [[Marta de Suécia|Marta]] . El sucediu sou pai an 17 de janeiro de 1991 i anton se tornou l purmeiro rei noruegués nacido na Noruega an 567 años (l'anterior fui Oulafo Håkonsson , que se tornou rei an 1380 ). La família rial norueguesa pertence a la casa principesca de l norte de la Almanha de [[Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glucksburg]]. [[Catadorie:Reis de Noruega]] abpu3tadosyqqhiw6i8wbhikwx73vqz