Biquipédia mwlwiki https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Multimédia Special Cumbersa Outelizador(a) Cumbersa outelizador(a) Biquipédia Cumbersa Biquipédia Fexeiro Cumbersa fexeiro Biqui Cumbersa Biqui Modelo Cumbersa modelo Ajuda Cumbersa ajuda Catadorie Cumbersa catadorie Portal Cumbersa portal TimedText TimedText talk Módulo Cumbersa módulo Evento Evento Discussão Outelizador(a):Cecílio/Tradutor Mirandés 2 319 108204 98581 2026-08-28T12:25:30Z ~2026-46122-75 15490 108204 wikitext text/x-wiki Un tradutor ye algo que traduç de ua lhéngua pa outra. pt Eisiste un tradutor de Pertués pa Sendinés (bariadade de l Mirandés). [http://tradutormirandes.pt.vc/ Tradutor] Aconselha-se a leitura de [[Biquipédia:De la Máquina de Cecílio]]. '''Deixa las tues sugestones na çcusson desta páigina.''' === Código Fuonte === <source lang="javascript"> /* L código eiqui amostrado ye solo pa las pessonas que quejiren ajudar nun téren que adebinar l que eiqui stá. Las palabras de la squierda dan ourige a las de la dreita. Pa quien quier antender algo melhor l que stá ambaixo: Nun antendo? Las palabras de la squierda nun eisisten... An las palabras de la squierda a las bezes hai carateres speciales. L "." quier dezir qualquier letra, l "( )" diç un cunjunto que dá eiquibaléncia a $1 ó $2 $2 etc. L "^" quier dezir negaçon, l "|" quier dezir ou, l "+" quier dezir ua beç, l "?" zero ou nanhue beç, l "*" zero ó mais bezes L quei? Tu sós boubo? Nun te antendo. Na pratica, por eisemplo la palabra "cheia" -> queda "chena", mas cheias, cheio e cheios? La spresson cun aqueilhes simblos speciales serie "chei([a|o]+)([s]?) " i dá dreito a "chen$1$2 ". Spliçon ampeça por "chei" seguido de "a" ó "o" pul menos ua beç, seguido de l "s" zero ou mais bezes(puode aparecer l "s" ne l fin de la palabra ó nó). La purmeira beç que eisiste () ye un cunjunto que ne l resultado se manten,$1, cheia->chena, cheio->cheno. Assi $1 bai repersentar l balor de l "a"(se se screbiu "cheia" al traduzir) ó "o"(se se screbiu "cheio" al traduzir). L segundo () marca l segundo cunjunto, ó seia, queda cul balor "s" se este fur screbido al traduzir ó bazio se nun tubir "s". Em cheios $2 será sustituido por "s", mas an "cheio" nó. Eisemplo de negaçon: "es([^s]+)", "s$1", quier dezir que to las palabras ampeçadas por "es" i que a seguir na palabra nun benga un "s" quedan "s". Por eisemplo, "está" queda -> "stá". Mas por sue beç, "esse", manten-se "esse", "esso", (ó até "essencial" nun tira l "s", inda que mais tarde demude de "essencial" pa eissencial.) L que aparece a berde ó seia ten // son comentairos i nun ye anterpretado. Quiero antender mas nun se te antende... Dezi algo porqui...ó assi. - Cecílio, 08-01-2009. */ //normalmente ampeços de palabras var upperCase = new Array( "bem - vind(a|o)(s)? ", "bienbenid$1$2 ", //traduções de verbos //ser "és ", "sós ", "é ", "ye ", "sois ", "sódes ", "eramos ", "éramos ", "erais ", "érades ", "eram ", "éran ", "serão " ,"seran ", "foi ", "fui ", "foste ", "fuste ", "fomos ", "fumos ", "foram ", "fúrun ", "fosse ", "fusse ", "fosses ", "fusses ", "fossemos ", "fússemos ", "fosseis ", "fússedes ", "fossem ", "fússen ", "for ", "fur ", "fores ", "fures ", "formos ", "furmos ", "foreis ", "furdes ", "forem ", "fúren ", "fora ", "fura ", "foras ", "furas ", "foramos ", "fúramos ", "foreis ", "fúrades ", "forem ", "fúran ", "seja ", "seia ", "sejas ", "seias ", "sejamos ", "séiamos ", "sejais ", "séiades ", "sejam ", "séian ", "sereis ", "serdes ", "serem ", "séren ", "seria ", "serie ", "serias ", "series ", "seriamos ", "seriemos ", "serieis ", "seriedes ", "seriam ", "serien ", "sê ", "sei ", //ter "temos ", "tenemos ", "tendes ", "teneis ", "têm ", "ténen ", "tinha ", "tenie ", "tinhas ", "tenies ", "tinhamos ", "teniemos ", "tinhais ", "teniedes ", "tinham ", "tenien ", "tive ", "tube ", "tiveste ", "tubiste ", "teve ", "tubo ", "tivemos ", "tubimos ", "tivesteis ", "tubistes ", "tiveram ", "tubírun ", "tivera ","tubira ", "tiveras ","tubiras ", "tiveramos ","tubiramos ", "tivereis ","tubirades ", //"tiveram ","tubíran ", "tenha ", "tenga ", "tenhas ", "tengas ", "tenhamos ", "téngamos ", "tenhais ", "téngades ", "tenham ", "téngan ", "tivesse ","tubisse ", "tivesses ","tubisses ", "tivessemos ","tubíssemos ", "tivesseis ","tubíssedes ", "tivessem ","tubíssen ", "tiver ","tubir ", "tiveres ","tubires ", "tivermos ","tubirmos ", "tivereis ","tubirdes ", "tiverem ","tubíren ", "ter ","tener ", "teres ","teneres ", "termos ","tenermos ", "terdes ","tenerdes ", "terem ","tenéren ", "teria ","tenerie ", "terias ","teneries ", "teriamos ","teneriemos ", "terieis ","teneriedes ", "teriam ","tenerien ", //fazer "faço ","fago ", "fazem ","fázen ", "fizeste ","faziste ", "fez ", "fizo ", "fizemos ","fazimos ", "fizestes ", "fazistes ", "fizeram ","fazirun ", "fazia ","fazie ", "fazias ","fazies ", "fazíamos ","faziemos ", "fazíeis ","faziedes ", "faziam ","fazien ", "fizera ","fazira ", "fizeras ","faziras ", "fizéramos ","faziramos ", "fizéreis ","fazirades ", "fizeram ","faziran ", "farei ","fazerei ", "farás ","fazerás ", "fará ","fazerá ", "faremos ","fazeremos ", "fareis ","fazereis ", "farão ","fazeran ", "faria ","fazerie ", "farias ","fazeries ", "faríamos ","fazeriemos ", "faríeis ","fazerides ", "fariam ","fazerien ", "faça ","faga ", "faças ","fagas ", "façamos ","fágamos ", "façais ","fágades ", "façam ","fágan ", "fizesse ","fazisse ", "fizesses ","fazisses ", "fizéssemos ","fazissemos ", "fizésseis ","fazissedes ", "fizessem ","fazissen ", "fizer ","fazir ", "fizeres ","fazires ", "fizermos ","fazirmos ", "fizerdes ","fazirdes ", "fizerem ","faziren ", "faça ","faga ", "façamos ","fagamos ", "façamo ","fagan ", "andei ", "andube ", "acham ", "áchan ", "acontece", "acunte", "aconteceu", "acunteciu", "acred", "acrad", "adivinh", "adebin", "adorm", "adrum", "apont", "apunt", //apuntar "aprend", "daprend", //daprender "apres([^s]+)", "apers$1", //apersentar "aquec", "calec", "arranc", "arrinc", "arrast", "arrastr", //arrastrar "aument", "oument", //aumentar "bail([^e |^es ]+)", "bailar", //beilar "bail", "beil", "beber", "buber", "bebi", "bubi", "bebid", "bubid", "cair ", "caer ", "caminh", "camin", "classif", "classef", //classificar "cor(es)? ","quelor$1 ", "começ", "ampeç", "comeu", "comiu", "comparar", "acumparar", "cresc", "crec", "dan([ç|c]+)", "beil", //beilei, beile, dança -> beila "dão ", "dan ", "denomina", "chama", "desapareceu","zapareciu", "descreve", "çcribe", "descreveu ", "çcrebiu ", "desej", "desei", //deseio "disse ", "dixe ", "disse([a-z]+)", "dezi$1", "dit(a|o)+ ", "dezid$1 ", "divid", "debed", //debeddir "dizem ","dízen ", "dizer", "dezir", "dorm", "drum", "efei", "eifei", //eifeito "emb", "amb", //ambarcar", "ambubidos" "encaix", "ancaix", "encontr", "ancontr", "entend", "antend", "entr([^a |^as ]+)", "entrar", //antrar "eram ", "éran ", "escreve ", "scribe ", "escreveu ", "screbiu ", "escuta", "scuita", "estão ", "stan ", "estavam", "stában", "evit", "eibit", //eibitar "evol", "eibol", //eiboluçon "executar","fazer", "exibir", "amostrar", "fica","queda", "ficou ", "quedou ", "fiqu", "qued", //quedei "haja ", "haba ", "houve ", "houbo ", "ia ", "iba ", "in.ciativa(s)? ", "einiciatiba ", "in.ci", "ampeç", "inclui", "anclui", "insatisf", "ansastif", "inspir", "anspir", "instru", "anstru", //instruir", "instrumento" "iria", "eirie", "nasc", "nac", "nasç", "naç", "olha", "mira", "opera", "oupera", "oriund", "ouriund", "ouço ","oubo ", "pergunt", "pregunt", //preguntar "pode ", "puode ", "podem ", "puoden ", "pode-se", "se puode", "pôe", "pon ", "pôem ", "ponen ", "pôs ", "puso ", "possa ", "puoda ", "possui", "ten", "prob([a-z]+)", "porb$1", //porbar ...ber melhor "procur", "percur", //percura "quer ", "quier ", "queres ", "quieres ", "quero ", "quiero ", "quis ", "quiso ", "quiser ", "quejir ", "quiseram ", "quejiran ", "quiserem ", "quejiren ", "quisermos ", "quejirmos ", "quisesse ", "quejisse ", "quisessem ", "quejissen ", "quisesses ", "quejisses ", "resist" , "rejist", "respond", "respund", //respunder "sai ", "sal ", "saí ", "sali ", "saiba ", "saba ", "sair", "salir", "satisf", "sastif", //sastifeito "se situa ", "queda ", "situa - se ", "queda ", "seja", "seia", "seme([a|e|i|o|u]+)", "sembr", //semear -> sembrar "tão ", "tan ", "terá", "tenerá", "utili", "outili", "vindo", "benido", "viver", "bibir", "voar ", "bolar ", //bolar "caiar", "ancaliar", "cala ", "calha ", "calai ", "calhai ", "calar ", "calhar ", "calei ", "calhei ", "engan", "anganh", "ponho ", "pongo ", "saiu ", "saliu ", "designar ", "chamar ", // AMPORTA ORDE "nua(s)? ", "znuda$1 ", "testo", "coberteira", "terra gelada", "cúscaro", "um calor", "ua calor", "uns calor", "uas calor", "num calor", "nua calor", "de um calor", "dua calor", "meio - dia(s)? ", "meidie$1 ", "meia(s)? - noite(s)? ", "meia$1 nuite$2 ", "a(s)? ","la$1 ", "à(s)? ","a la$1 ", "ao(s)? ","al$1 ", "banco de pedra", "puial", "bancos de pedra", "puiales", "em baixo ", "ambaixo ", "em cima ", "anrriba ", //PROPOSTAS "solo", "tierra", "program", "porgram", "alheira(s)? ", "tabafeia ", "muito ([a-zA-Záéíóúàèìòùâêîôûãiõ]+)([a-zA-Záéíóúàèìòùâêîôûãiõ]+)","mui $1$2", "excelente(s)? ", "eicelente$1 ", "excelência(s)? ", "eiceléncia$1 ", "diante ", "delantre ", "adiante ", "adelantre ", "passarinh(a|o)+(s)? ","paxaric$1$2 ", "cobra(s)? ", "queluobra$1 ", "chuvos(a|o)+(s)? ", "chubios$1$2 ", //"acha", "rachon", "tremer", "tembrar", "nevoeiro(s)? ", "nubrina$1 ", "aguaceiro(s)? ", "scarabanada$1 ", "aveia(s)? ", "bena$1 ", "veia(s)? ", "bena$1 ", "vagem ", "baina ", "vagens ", "bainas ", "coelh(a|o)+(s)? ", "coneilh$1$2", "coelheira(s)? ", "conelheira$1 ", "saída(s)? ", "salida$1 ", "carreiro", "carreiron", "curva(s)? ", "rebuolta$1 ", "blus[a|o]+(s)? ", "chambre$1 ", "blaser ", "chambra ", "urinar ", "mejar ", "mijar ", "mejar ", "fechad(a|o)+(s)? ", "cerrad$1$2 ", "fechar ", "cerrar ", "texug(a|o)+(s)? ", "teixug$1$2 ", "colorid(a|o)+(s)? ","quelorid$1$2 ", "corad(a|o)+(s)? ", "quelorad$1$2 ", "lá ", "alhá ", "cá ", "acá ", "portada", "portalada", "fotografia", "retrato", "fotógraf[a|o]+(s)? ", "retratista$2 ", "fotografa(r)? ", "retrata$1 ", "parente(s)? ", "pariente$1 ", "balde(s)? ", "baldo$1 ", "noz ", "nuoç ", "nozes ", "nuozes ", "nogueira(s)? ", "nueira$1 ", "macieira(s)? ", "maçaneira$1 ", "alperce(s)? ", "albricoque$1 ", "ameixa(s)? ", "alméixina$1 ", "doninha(s)? ", "renozielha$1 ", "experimentar ", "spurmentar ", "pescoço(s)? ", "cachaço$1 ", "infinito(s)? ", "anfenito$1 ", "mó(s)? ", "muola$1 ", "dente canino ", "caneiro ", "dentes canino ", "caneiros ", "grão de bico ", "garbanço ", "grãos de bico ", "garbanços ", "feijão frade ", "chícharo ", "feijões frade ", "chícharos ", "cem ", "cien ", "duzentos ", "duzientos ", "trezentos ", "trezientos ", "quatrocentos ", "quatrocientos ", "quinhentos ", "quenhientos ", "seiscentos ", "seicientos ", "setecentos ", "sietecientos", "oitocentos ", "uitecientos ", "novecentos ", "nuobecientos ", "recebia", "recebie", "recebias", "recebies", "recebíamos", "recebiemos", "recebíeis", "recebiedes", "recebiam ", "recebien ", "nevoeiro(s)? gelado(s)? ", "cenceinho$1 ", "lavrar", "arar", "eixo(s)? ", "eixe$1 ", "prego(s)? ", "crabo$1 ", "soalho(s)? ", "sobrado$1 ", "tremoço(s)? ", "antramoço$1 ", "tremoceir(a|o)+(s)? ", "antramoceir$1$2 ", "veio ", "bieno ", "vir ", "benir ", "benvind(a|o)+(s)? ", "bienbenid$1$2 ", "malagueta(s)? ", "guindilha$1 ", "sumagre(s)? ", "cemaque$1 ", "peneira(s)? ", "penheira$1 ", "peneirar", "penheirar", "giesta(s|l)? ", "scoba$1 ", "esteva(s)? ", "xara$1 ", "rosmaninho(s)? ", "tomilho$1 ", "pólvora(s)? ", "pólbara$1 ", "atordoar", "atrelundar", "explodir", "stourar", "caspa do cabelo", "falhiçca", "faiscar", "chiçpar", "percevejo", "chizme", //"banco", "talho", //traduçones de palabras "- as ","- las ", "- o ","- lo ", "- os ","- los ", "([\-]+) nos ","$1 mos ", "([^\\[]+)categoria", "$1catadorie", //traduç fuora se hai eitiquetas de Biquipédia "([^\\[]+)imagem", "$1eimaige", //traduç fuora se hai eitiquetas de Biquipédia "([a-z]+)áveis ", "$1ables ", "([a-z]+)ável ", "$1able ",//agradable "([a-z]+)íveis ", "$1ibles ", "([a-z]+)ível ", "$1ible ",//"audible "[\-]+ no "," nel ", "abaixo", "ambaixo", "abdómen", "abdóme", "abert", "abiert", //repetido "abort", "amóbit", "acima ", "arriba ", "açucar ","açucre ", "açucares ","açucres ", "água(s)? ", "auga$1 ", "aguardente(s)? ", "augardiente$1 ", "águia(s)? ", "águila$1 ", "aí ", "ende ", "ainda ", "inda ", "aldeia(s)? ", "aldé$1 ", "alegria(s)? ", "alegrie$1 ", "além ", "para alhá ", "alemanha ", "almanha ", "alemão ", "alman ", "alemães ", "almanes ", "alforge[s]?", "alforjas", "alga(s)? ", "ouca$1 ", "alguém ", "alguien ", "algum ","algun ", "alguma(s)? ","algua$1 ", "ali ", "eilhi ", "alicerce(s)? ", "aliçace$1 ", "almoç", "almuorç", "am.ndoa", "almendra", "amanhã ", "manhana ", "amarel", "amarielh", "ameaç", "amenaç", "amendoim ", "cascaboi ", "amendoins ", "cascabois ", "amizade(s)? ", "amisade$1 ", //amisade "amora(s)? ", "mora$1 " , "amoreira", "moreira", "anão ", "nano ", "ancinho(s)? ", "rastro$1 ", "andorinh", "andorin", "anel", "anielho", "anex", "aneix", //anexo "anfiteatro([s]?)", "anfitriato$1", "animais ", "animales ", // la tradução "ais" stá a scluir la letra [m]... pa manter mais "ano(s)? ", "anho$1 ", "anões ", "nanos ", "anoitec", "anuitec", "anteontem ", "trasdonte ", "anteproje[c]?t", "anteporjet", "apenas ", "solo ", "aprofun", "aperfun", //aperfundar "aquela(s)? ","aqueilha$1 ", "aqueles ", "aqueilhes ", "aquele ", "aquel ", "aqui ", "eiqui ", "aquilo ","aqueilho ", "ar ", "aire ", "área(s)? ", "ária$1 ", "areia(s)? ", "arena$1 ", "ares ", "aires ", "árvore(s)? ", "arble$1 ", "assim ", "assi ", "através ", "atrabeç ", "automóvel ", "altemoble ", "automóveis ", "altemobles ", "autónom","outónom", "autor(es)? ", "outor$1 ", "avali", "abalu", //abaluação "azeitona(s)? ", "azeituna$1 ", "azuis ", "azules ", "bagado", "granado", "batata(s)? ", "patata$1 ", "batatal ", "patatal ", "batatais ", "patatales ", "batateir(a|o)+(s)? ", "patateir$1$2 ", "beij", "beis", "bem ", "bien ", "bilhet", "belhet", "boa(s)? ", "buona$1 ", "bocadinho(s)? ", "cachico$1 ", "bocado(s)? ", "cacho$1 ", "bode(s)? ", "beche$1 ", "boi(s)? ", "bui$1 ", "boina(s)? ", "gorra$1 " , "bolacha(s)? ", "bolaixa$1 ", "bombard", "bumbard", "bombeir", "bumbeir", "boné(s)? ", "gorro$1 ", "boneco(s)? ", "caramono$1 ", "bonit(a|o)+(s)? ","guap$1$2 ", //guapo "borboleta(s)? ", "paixarina$1 ", "cabanhal ", "cabanhal ", "cabanhais ", "cabanhales ", "cabrito(s)? ", "chibo$1 ", "cachecois ", "cascoles ", "cachecol ", "cascol ", "cães ", "perros ", "caixilh", "queixilh", "calcanhar(es)? ", "carcanhal$1 ", "canal ", "canhal ", "canais ", "canhales ", "candeeiro", "candieiro", "can(a|o)+(s)? ", "canh$1$2 ", "cão ", "perro ", "capela(s)? ","capielha$1 ", "carangueijo(s)? ", "cangareijo$1 ", "carne(s)? ", "chicha$1 ", "casaco(s)? ", "jiqueta$1 ", "casaca(s)? ", "çamarra$1 ", "caso([s]?)", "causo$1", "castel(a|o)+(s)? ", "castielh$1$2 ", //castielho/a "cautel", "coutel", "caval([^h]+)", "cabalh$1", //cabalhitas, cabalho, cavalheiro manten-se "cebola(s)? ", "cebolha$1 ", "cegonh", "ciguonh", //ciguonha, ciguonho "ceia", "cena", "celeste", "celhestre", "cemitério(s)? ", "semitério$1 ", "centeio(s)? ", "centeno$1 ", "cento(s)? ", "ciento$1 ", "cert(a|o)+([s]?)", "ciert$1$2 ", "céu(s)? ", "cielo$1 ", "chá(s)? ", "xá$1 ", "chaminé(s)? ", "chupon$1 ", "champa[gn|nh]e(s)? ", "xampanhe$1 ", "chão ", "suolo ", "charm([e|o]+)", "xarm$1", "chat", "xat", //xato, xateia, tira chatarra "chávena(s)? ", "chícara$1 ", "checo(s)? ", "xeco$1 ", "chefe(s)? ", "xefe$1 ", "chefi", "xefi", //xefiar "chei(a|o)+(s)? ", "chen$1$2 ", //cheio, cheia "cheiro ", "oulor ", "cheiros ", "oulores ", "cheque(s)? ", "xeque$1 ", "chique(s)? ", "xique$1 ", "chispa(s)? ", "chiçpa$1 ", "chocolat","choclat", //chocolate, chocolatado "chove ", "chuobe ", "ceg(a|o)+(s)? ", "cieg$1$2 ", "civil ", "cebil ", "cobert", "cobiert", "coisa(s)? ", "cousa$1 ", "colégio(s)? ", "coleijo$1 ", "colher ", "cuchara ", "colheres ", "cucharas ", "com ","cun ", "comboio(s)? ", "camboio$1 ", "comentário(s)? ", "comentairo$1 ", "comida(s)? " , "quemido$1 ", "comigo ", "cumigo ", "como ","cumo ", "companhia(s)? ", "cumpanha$1 ", "comu", "quemu", // quemunitária, quemum "concelho(s)? ", "cunceilho$1 ", "confort", "cunfuort", //cunfuorto "conhecer", "coincer", "conhecid", "coincid", "conhecimento", "coincimiento", "connosco", "cun nós", "consciência", "cuncéncia", "conso", "cunsu", //consume "contigo ", "cuntigo ", "continent","cuntinent", "continu", "cuntin", "convosco", "cun bós", "cor(es)? ", "quelor$1 ", "corda(s)? ", "cuorda$1 ", "corpo(s)? ", "cuorpo$1 ", "costum", "questum", "cotovelo(s)? ", "quetobielho$1 ", "couval ", "berçal ", "couve", "berça", "cova(s)? ", "fóia$1 ", "cozinh", "cozin", //cozina, cozine "cristã(s)? ", "cristiana$1 ", "cristan", "cristian", "cristão(s)? ", "cristiano$1 ", "cru(s)? ", "crudo$1 ", "crua(s)? ", "cruda$1 ", "cú(s)? ","culo$1 ", "curios(a|o)+(s)? ","curjidos$1$2 ", "curiosidade(s)? ", "curjidade$1 ", "curt(a|o)+", "cúrti$1", "da(s)? ","de la$1 ", "daí ", "dende ", "dali ", "deilhi ", "de um ","dun ", "de uma ","dua ", "dela(s)? ", "deilha$1 ", "dele ", "del ", "deles ", "deilhes ", "demons", "demuns", //demunstraçon "dente(s)? ", "diente$1 ", "dentro ", "drento ", "depois ", "depuis ", "desde ", "zde ", "desem", "zam", "desen^h", "zam", "desenh(a|e|ou)+", "zenh$1", //desenhar, nun traduç zeinho "desenho(s)? ", "zeinho$1 ", "deus ", "dius ", "dez "," dieç ", "dezembro ","dezembre ", "dia(s)? ", "die$1 ", "diferen", "defren", "difícieis ", "defíceles ", "difícil", "defícel", "dinheiro(s)? ", "denheiro$1 ", "direit", "dreit", "disposto", "çpuosto", "disso ","desso ", "disto ","desto ", "do(s)? ","de l ", "documento(s)? ", "decumiento$1 ", "dois "," dous ", "domingo ", "demingo ", "dono(s)? ", "duonho$1 ", "dor(es)? ", "delor$1 ", "doze "," duoze ", "duas "," dues ", "dum ","dun ", "duma ","dua ", "dúvida(s)? ", "dúbeda$1 ", "e ","i ", "é ","ye ", "economia(s)? ", "eiquenomie$1 ", "edi", "eidi", "educa", "eiduca", //educação "efecti", "afeta", //afetiba "eg", "eig", "ela(s)? ", "eilha$1 ", "ele ", "el ", "elefante", "alifante", "elei", "eilei", //eileito, eileiçon "elemento", "eilemiento", "eles ", "eilhes ", "em ","an ", "embora", "ambora", "empre", "ampre", "encara", "ancara", "encosta", "costielha", "energia(s)? ", "einergie$1 ", "enfim ", "anfin ", "engenharia", "angenharie", "engenheir", "angenheir", "engenho(s)? ", "angeinho$1 ", "englob", "anglob", "enquanto ", "anquanto ", "ensin", "ansin", "enregelad", "atrecid", "entanto", "antanto", "então ", "anton ", "entidade(s)? ", "antidade$1 ", "entrada(s)? ","antrada$1 ", "entre ", "antre ", "entretanto ", "antretanto ", "entrete", "antrete", //eantretenimento "equi", "eiqui", //eiquilíbrio, eiquibaléncia "erva(s)? ", "yerba$1 ", "escada(s)? ", "scaleira$1 ", "escano(s)? ", "scanho$1 ", "escola(s)? ", "scuola$1 ", "escorpião ", "alicran", "escorpiões ", "alicranes ", "espaço(s)? ", "spácio$1 ", "espalhadoura", "biendo", "espírit", "sprit", //sprito "esquerda", "squierda", "essenci", "eissenci", "essênci","eissenci", "estrela(s)? ", "streilha$1 ", "estrelad", "strelhad", "estrumar", "stercar", "estrume", "stierco", "eu ", "you ", "euro", "ouro", "evento(s)? ", "eibento$1 ", "exam", "eisam", //eisame "excepto", "fuora", "exec","eisec", //eisecutar "exem","eisem", //eisemplo "exis","eisis", //eisistir "exp", "sp", //speriéncia "experiment", "spurment", "fácil", "fácele", "faísca", "chiçpa", "feijão ", "freijon ", "feijões ", "frajones ", "fere", "fire", //aleija "fermento(s)? ", "furmiento$1 ", "ferramenta(s)? ", "ferramienta$1 ", "ferro(s)? ","fierro$1 ", "festa(s)? ", "fiesta$1 ", "fevereiro", "febreiro", "fiandeira", "filadeira" , "fiar", "filar", "filosofia(s)? ", "filosofie$1 ", "fio(s)? ", "filo$1 ", "flauta(s)? ", "fraita$1 ", "fogo(s)? ", "fuogo$1 ", "foice", "fouce", "folha(s)? ", "fuolha$1 ", "esfome(s)? ", "sfame$1 ", "fome(s)? ", "fame$1 ", "fonte", "fuonte", "fontinha", "funtica", "fora ", "fuora ", "força([^r]+)", "fuorça$1", "forja", "frauga", "forte", "fuorte", "fósforo(s)? ","cerilha$1 ", "frágil ", "andeble ", "frança ", "fráncia ", "freix", "frezn", //frezno, frezneira "fria(s)? ", "frie$1 ", "frio(s)? ", "friu$1 ", "front", "frunt", //frunteira "frut", "fruit", "funda", "atiradeira", "fundo", "fondo", "futur", "fetur", "galin", "galhin", // galhináceo "galinh", "galhin", //galhina "gás ", "gáç ", "gelado","ancarambiando", "gelo(s)? ", "carambelo$1 " , "gêmeo(s)? ", "mielgo$1 ", "gente(s)? ", "giente$1 ", "geral", "giral", "gesto(s)? ", "géstio$1 ", "gost", "gust", "graça(s)? ", "grácia$1 ", "grão(s)? ", "grano$1 ", "greg", "grieg", //griego "grossa(s)? ", "gruossa$1 ", "há ","hai ", "hip", "heip", //heipotese "his", "s", "hoje ", "hoije ", "homem ", "home ", "homens ", "homes ",// AMPORTA ORDE "homen", "houmen", //houmenaige, houmano "honest", "hounest", //hounesto "hospi", "spi", "human", "houman", "humi", "houmi", //houmilde "ibéric", "eibéric", "idade(s)? ", "eidade$1 ", "id([é|e]+)ia(s)? ", "eideia$1 ", "identi","eidanti", //eidantidade "iguais ", "eiguales ", "igual ", "eigual ", "ig", "eig", // AMPORTA ORDE "impossível ", "ampossible ", "incluem ", "ancluen ", "independente", "andependiente", "indivíd", "andibíd", "inevit", "einebit", //einebitable "inform", "anform", "informa", "anforma", "institui", "anstitui", "intelig", "antelig", "intere", "antre", "inúme", "einúme", "inúteis ", "einúteles ", "inverno(s)? ", "ambierno$1 ", "irmã(s)? ", "armana$1 ", "irmão(s)? ", "armano$1 ", "isqueiro(s)? ", "içqueiro$1 ", "isso ","esso ", "isto ","esto ", "itália ", "eitália ", "iraque ", "eiraque ", "iraquian(a|o)+(s)? ", "eiraquian$1$2 ", "já ","yá ", "janela(s)? ","jinela$1 ", "jesus ", "jasus ", "(a)?joelh", "$1zinolh", "jovem ", "moço ", "jovens ", "moços ", "judeu", "judiu", "julho ","júlio ", "junho ","júnio ", "justiça", "justícia", "juventude(s)? ", "Omocidade$1 ", "lol ", "alt (Arreganha La Tacha) ", "LOL ", "ALT (Arreganha La Tacha) ", "lâmpada(s)? ", "bumbilha$1 ", "lápis ", "lápeç ", "lareira(s)? ", "lume$1 ", "leão ", "lhion ", "leões ", "lhiones ", "lind(a|o)+(s)? ","guap$1$2 ", //guapo "língu", "lhéngu", // lhéngua, línguista "lingu", "lhengu", // linguagem "linhaça", "linaça", "linho(s)? ", "lino$1 ", "líquen", "patrielha", "lisboa", "lhisboua", "longe ", "lhoinge ", "lua(s)? ", "lhuna$1 ", "luta(s)? ", "lhuita$1 ", "má(s)? ", "malas$1 ", "manhã ", "manhana ", "mão(s)? ","mano$1 ", "março ","márcio ", "martelo", "martielho", "mau(s)? ", "malo$1 ", "máx", "máss", "melancia(s)? ", "balancie$1 ", "membr", "nembr", "memória(s)? ", "mimória$1 ", "menin(a|o)+(s)? ", "nin$1$2 ", "mentira(s)?", "mintira$1 ", "mesm(a|o)+(s)? ", "miesm$1$2 ", "meu(s)? ", "miu$1 ", "mezinha", "malzina", "migalha(s)? ", "forfalha$1 ", "mim ", "mi ", "minha ", "mie ", "ministro(s)? ", "menistro$1 ", "moinho(s)? ", "molino$1 ", "morango(s)? ", "morangano$1 ", "morcego(s)? ", "morciegano$1 ", "mulher", "mulhier", "nação ", "nacion ", "nações ", "naciones ", "naquela(s)? ","naqueilha$1 ", "naquele ","naquel ", "naqueles ","naqueilhes ", "naquilo ","naqueilho ", "natureza(s)? ", "naturaleza$1 ", "necessári", "neçair", "necessidade", "necidade", "nela(s)? ", "neilha$1 ", "nele(s)? ", "nel$1 ", "nem ","nin ", "nenhum ", "nanhun ", "nenhuma(s)? ", "nanhue$1 ", "nenhuns ", "nanhuns ", "net(a|o)+(s)? ", "niet$1$2 ", //nieto,nieta "neve(s)? ", "niebe$1 ", "ninguém ", "naide ", "ninho(s)? ", "niu$1 ", "nisso " ,"nesso ", "nisto ", "nesto ", "no ","ne l ", "noite", "nuite", "nos ","ne ls ", "noss(a|o)+(s)? ", "nuoss$1$2 ", "nov(a|o)+(s)? ", "nuob$1$2 ", "novembro ","nobembre ", "nove ", "nuobe ", "nú(s)? ", "amplache$1 ", "num ","nun ", "numa ","nua ", "número(s)? ", "númaro$1 ", "nuvem ", "nube ", "nuvens ", "nubes ", "o ","l ", "obj([a-z]+)", "oubj$1", "obr([a-z]+)", "oubr$1", "oceano", "ouceano", "ocident", "oucident", "óculo(s)? ", "oclo$1 ", "ocupa", "acupa", //acupar, acupado "ódio(s)? ", "rábia$1 ", "of([a-zí]+)", "ouf$1", "ofensiv", "oufensib", "oiro(s)? ", "ouro$1 ", "oito ", "uito ", //uito, uitenta "oitenta ", "uitenta ", "olá ", "oulá ", "olho(s)? ", "uolho$1 ", "olmo(s)? ", "uolmo$1 ", "onda(s)? ", "óndia$1 ", "ontem ", "onte ", "ora", "oura", //oração "orelha(s)? ", "oureilha$1 ", "orç([a-z]+)", "ourç$1", "ord([a-z]+)", "ourd$1", "org", "ourg", //organismo, organização "órg", "uorg", "orgulho(s)? ", "proua$1 ", "origem ","ourige ", "origens ","ouriges ", "os ","ls ", "osso(s)? ", "uosso$1 ", "ou ", "ó ", "oubra(s)? ", "obra$1", "ourdem ", "orde ", "ourdens ", "ordes ", "outon", "outonh", "outubro ","outubre ", "oveilha(s)? ", "canhona$1 ", "ovo(s)? ", "uobo$1 ", "oxigénio(s)? ", "ouxigénio$1 ", "ozono(s)? ", "ouzono$1 ", "pá(s)? ", "pala$1 " , "paciência", "pacéncia", "padaria(s)? ", "panadarie$1 ", "padeir", "panadeir", //panadeiro "página(s)? ", "páigina$1 ", "país ", "paíç ", "paixão ", "peixon ", "paixões ", "peixones ", "palestra(s)? ", "palhestra$1 ", "pano(s)? ", "panho$1 ", "pão ", "pan ", "parabéns ","parabienes ", "parceria(s)? ", "parcerie$1 ", "pássaro(s)? ", "páixaro$1 ", "pau(s)? ", "palo$1 ", "pé(s)? ","pie$1 ", "pedra(s)? ", "piedra$1 ", "pedrinha(s)? ", "china$1 ", "pela(s)? ","pula$1 ", "pele(s)? ","piel$1 ", "pelo(s)? ","pul$1 ", "penha(s)? ", "peinha$1 ", "pente(s)? ", "peine$1 ", "pentead(a|o)+(s)? ", "peinad$1$2 ", "pentear([e]?)(s)? ", "peinar$1$2 ", "pentei", "pein", "pequen(a|o)+(s)? ", "pequeinh$1$2 ", "perfeit", "purfeit", "perigo", "peligro", //peligro, peligrosa "pé(s)? ", "pie$1 ", "pessoa(s)? ", "pessona$1 ", "piment(a|o)+(s)? ", "pumient$1$2 ", "piano(s)? ", "pianho$1 ", "planalto(s)? ", "praino$1 ", "pois ", "pus ", "pomba(s)? ", "palomba$1 ", "pombal ", "palumbar ", "pombais ", "palumbares ", "pombinha", "palumbica", "ponta(s)? " , "punta$1 ", "ponte(s)? ", "puonte$1 ", "ponteira(s)? ", "punteira$1 ", "pontinha(s)? ", "puntica$1 ", "pont(a|o)+(s)? ", "punt$1$2 ", "pontões ", "puntones ", "porco(s)? ", "cochino$1 ", "porquê", "porquei", "porta(s)? ", "puorta$1 ", "portugal ", "pertual ", "portugu", "pertu", "poss[í|i]+vel", "possible", //possível, possivelmente "possíveis ", "possibles ", "pr([o|ó]+)x", "pr$1ss", "precis", "percis", //perciso "preço(s)? ", "précio$1 ", "presiden", "pursiden", "pressa(s)? ", "priessa$1 ", "presunto(s)? ", "persunto$1 ", "primeir", "purmeir", "princí", "percí", "percípais ", "percípales ", "principal ", "percípal ", "problema(s)? ", "porblema$1 ", "professor(es|a|as)? ", "porsor$1 ", "profun", "perfun", //profunda "proje[c]?t", "porjet", //porjeto "pr([o|ó]+)pri", "pr$1pi", "qualquer ","qualquier ", "quaisquer ","qualesquier ", "quase ","quaije ", "quebradiço", "salagre", "queij", "queis", "quem ","quien ", "quente(s)? ", "caliente$1 ", "quiet", "quet", "raiva(s)? ", "rábia$1 ", "rapariga(s)? ", "rapaza$1 ", "razão ", "rezon ", "razões ", "rezones ", "real", "rial", "referência(s)? ","refréncia$1 ", "relógio(s)? ", "reloijo$1 ", "resposta(s)? ", "respuosta$1 ", "ressuscit", "ressucit", "ribeir(a|o)+(s)? ", "rigueir$1$2 ", "rio(s)? ", "riu$1 ", "roca(s)? ", "ruoca$1 ", "roda(s)? ", "ruoda$1 ", "rosto","rostro", "rua(s)? ", "rue$1 ", "sabão ", "xabon ", "sabedoria", "sabedorie", "sabões", "xabones", "sabonete", "xabonete", "saída ", "salida ", "sapat", "çapat", //çapato, çapatilha "sapataria(s)? ", "çapatarie$1 ", "sapateir(o|a)+(s)? ", "çapateiro$1$2 ", "sardinha(s)? ", "sardina$1 ", "saudade(s)? ","suidade$1 ", "saúde(s)? ","salude$1 ", "século(s)? ", "seclo$1 ", "seixo(s)? ", "xeixo$1 ", "sem ","sin ", "semana(s)? ", "sumana$1 ", "sempre ", "siempre ", "senão ","senó ", "serve ", "sirbe ", "sete "," siete ", "setembro ","setembre ", "seu(s)? ", "sou$1 ", "sext(a|o)+(s)? ", "sest$1$2 ", "sforço(s)? ", "sfuorço$1 ", "sim ","si ", "só ", "solo ", "sobre ", "subre ", "sobrinh(a|o)+(s)? ", "sobrin$1$2 ", "sociedade", "sociadade", "som ", "sonido ", "sombra(s)? ", "selombra$1 ", "somente", "solamente", "sons ", "sonidos ", "sopa(s)? ", "caldo$1 ", "sozinh(a|o)+(s)? ", "solic$1$2 ", "sua(s)? ", "sue$1 ", "surd", "xord", //xordo "também ", "tamien ", "tampa(s)? ", "tapadeira$1 ", "tear", "telar", "teatro(s)? ", "triato$1 ", "tempo(s)? ", "tiempo$1 ", "teoria(s)? ", "teorie$1 ", "terra(s)? ", "tierra$1 ", "tesoura(s)? ", "tejeira$1 ", "teu(s)? ", "tou$1 ", "texto", "testo", "tingido", "tenhido", "tingir", "tenhir", "título(s)? ", "títalo$1 ", "toda ", "to ", "todo ", "to ", "transmon", "stransmun", //stransmuntano "tudo ", "todo ", "últim", "redadeir", //redadeiro, redadeira... "um ","un ", "uma(s)? ","ua$1 ", "união ", "ounion ", "uniões ", "ouniones ", "unid", "ounid", "univ", "ounib", //ouniberso "útil ","útele ", "úteis ", "úteles ", "vale ", "bal ", "velhice(s)? ", "belheç$1 ", "velh(a|o)+(s)? ", "bielh$1$2 ", "vind(a|o)+(s)? ", "benid$1$2 ", "vinho(s)? ", "bino$1 ", "vizinh(a|o)+(s)? ", "bezin$1$2 ", "voss(a|o)+(s)? ", "buoss$1$2 ", "gado(s)? ", "ganado$1 ", // AMPORTA LA ORDE "ceg", "cieg", "conf", "cunf", "conv", "cumb", //cumbençon "desa", "za", "não ([^\\.|^;|^,|^:]+)","nun $1", "não ","nó ", "aconp", "acump", "acon", "acun", //acunteciu "comp", "cump", //cumputador "comb", "cumb", //cumbate "ide", "eide", //eideia "envolv", "ambolb", "ofe", "oufe", //oferta, ofende "oli", "ouli", //oulibeira "olí", "oulí", //oulibeira "opi", "oupi", //oupinião "otimi", "outimi", //outimismo "([ó|o])rf", "uorf", //uorfano "ori", "ouri", //ourige "ocup", "acup", //acupação "const", "cust", "con","cun", "econ","eicon", "imp", "amp", "inf", "anf", //anferior, anfierno "inv", "amb", //ambierno //todo "dis", "ç", // AMPORTA LA ORDE "çs", "diss", // AMPORTA LA ORDE "çto", "disto", // AMPORTA LA ORDE "des([^a|^e|^i|^o|^u|^s])", "ç$1", // AMPORTA LA ORDE "ex","s", "es([^s]+)", "s$1", "cabelo","pelo", // solo apuis de pelo->pul AMPORTA LA ORDE "bons ([a-zAz]+)([a-zAz]*)([o|e|z|ç]+)(s)? ", "buns $1$2$3$4 ", // AMPORTA LA ORDE "bons ", "buonos ", // AMPORTA LA ORDE "bom ([a-zAz]+)([a-zAz]*)([o]+)(s)? ", "bun $1$2$3$4 ", // AMPORTA LA ORDE "bom ", "buono ", // AMPORTA LA ORDE "[\-]+ l(a|o)+(s)?","-l$1$2", //para mantener "-la" // AMPORTA LA ORDE "- a ","- la ", // ANGANHOS "la ([a-z]*r) ","a $1 ", //corecção a verbo a partir, a saber AMPORTA LA ORDE "l calor", "la calor", "la naide","a naide", //corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la cerca", "a cerca",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la esse", "a esse",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la essa", "a essa",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la un", "a un",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la ua", "a ua",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "serc", "eiserc", // AMPORTA LA ORDE "d'uma", "dua", // AMPORTA LA ORDE "qu'uma", "qu'ua", // AMPORTA LA ORDE //repor de novo o "E" "ste ", "este ", // AMPORTA LA ORDE "stes ", "estes ", // AMPORTA LA ORDE "sta ", "esta ", // AMPORTA LA ORDE "stas ", "estas ", // AMPORTA LA ORDE "çte ","deste ", // AMPORTA LA ORDE "çtes ","destes ", // AMPORTA LA ORDE "çta ","desta ", // AMPORTA LA ORDE "çtas ","destas " // AMPORTA LA ORDE //fim de repor de novo o "E" ); //normalmente letras pequeinhas, terminaçones var lowerCase=new Array( //berbos //ar regular beilar "([a-zA-Zç]+)arão ", "$1aran ", "([a-zA-Zç]+)aram ", "$1órun ", //"([a-zA-Zç]+)aram ", "$1áran ", "([a-zA-Zç]+)arem ", "$1áren ", //er regular - Comer //"([a-zA-Zç]+)erão ", "$1eran ", //"([a-zA-Zç]+)eram ", "$1íran ", "([a-zA-Zç]+)erem ", "$1íren", //"([a-zA-Zç]+)erem ", "$1éren ", "([a-zA-Zç]+)eram ", "$1írun ", //ir regular - bibir "([a-zA-Zç]+)erão ", "$1iran ", //"([a-zA-Zç]+)eram ", "$1íran ", //"([a-zA-Zç]+)erem ", "$1íren", //"([a-zA-Zç]+)erem ", "$1íren ", //"([a-zA-Zç]+)eram ", "$1írun ", //verbos "([a-zA-Zç]+)deu ", "$1diu ", "([a-zA-Zç]+)meu ", "$1miu ", "([a-zA-Zç]+)beu ", "$1biu ", "([a-zA-Zç]+)abia(s)? ", "$1abie$2 ", "([a-zA-Zç]+)avia(s)? ", "$1abie$2 ", "([a-zA-Zç]+)ecia(s)? ", "$1ecie$2 ", "([a-zA-Zç]+)aleu ", "$1aliu ", "([a-zA-Zç]+)aceu ", "$1aciu ", "([a-zA-Zç]+)eceu ", "$1eciu ", "([a-zA-Zç]+)eveu ", "$1ebiu ", "([a-zA-Zç]+)oveu ", "$1obiu ", "([a-zA-Zç]+)lveu ", "$1lbiu ", "([a-zA-Zç]+)avam ", "$1ában ", "([^s]+)tia(s)? ", "$1tie$2 ", "pôs ", "puso ", "([a-zA-Zç]+)aria(s)? ", "$1arie$2 ", "([a-zA-Zç]+)eria(s)? ", "$1erie$2 ", "([a-zA-Zç]+)iria(s)? ", "$1iriev ", "([a-zA-Zç]+)azia(s)? ", "$1azie$2 ", //fazia -> fazie "([a-zA-Zç]+)êm ","$1énen ", //ténen "([a-zA-Zç]+)êem ","$1énen ", //bénen //FIXME "([a-zA-Zç]+)enhamos ","$1éngamos ", //tenhamos "([a-zA-Zç]+)enham ", "$1engan ", //tenham "([a-zA-Zç]+)enha ", "$1enga ", //tenham "([a-zA-Zç]+)enho ", "$1engo ", //tenho "([a-zA-Zç]+)teu ", "$1tiu ", //bateu "([a-zç]+)([a-z]+)esse ", "$1$2isse ", //aparecesse -> aparecisse nesses "antrisse ", "antresse ", //correcção "([a-zç]+)([a-z]+)esses ", "$1$2isses ", //aparecesses -> aparecisses //desses tira n, d "([a-zA-Zç]+)iveste ", "$1ubiste ", //estiveste "([a-zA-Zç]+)([a-z]+)este(s)? ", "$1$2iste$3 ", //estiveste //FIXME "nordeste(s)? ", "nordeste$1 ", "liste(s)? ", "leste$1 ", "çaste ", "ceste ", "([a-zA-Z]+)aste ", "$1este ", " lhe ", " le ", " lhes ", " les ", "dizer", "dezir", //FIXME "çcriber", "çcrebir", "çcribiu", "çcrebiu", "screver", "screbir", "ej([o|a|e]+)", "eij$1", //aleije, azuleijo //"([^m|^i]+)elh", "$1eilh", //orelhas-> oureilhas //melhor n dá //antes de ão "anão ", "nano ", "anões ", "nanos ", //"São ", "San ", "Sebastião", "Sabastian ", "Cristóvão", "Cristófe ", "ãos ","ones ", "ão ","on ", "ões ","ones ", "õe", "one", //?? "ães ", "anes ", "ãe ", "ane ", //?? "esia(s)? ", "esie$1 ", //freguesia "([a-z]+)vel ", "$1ble ", "([a-z]+)velmente ", "$1blemiente ", "([a-z]+)veis ", "$1bles ", "([a-z]+)agens ", "$1aiges ", "([^a^e^i^o^u]+)gens ", "$1ges ", "([^a^e^i^o^u]+)gem ", "$1ge ", "([a-z]+)agem ", "$1aige ", "([^u]+)ns ", "$1nes ", //fins "([^n]+)dia ", "$1die ", //óndia "([^n]+)dias ", "$1dies ", "([^m])ais ","$1ales ", // excepto mais "([a-z]+)ogia(s)? ", "$1ogie$2 ", // biologie "([a-z]+)acia(s)? ", "$1acie$2 ", // democracie "([a-z]+)gia(s)? ", "$1gie$2 ", "([a-z]+)afia(s)? ", "$1afie$2 ", "([a-z]+)omia(s)? ", "$1omie$2 ", "([a-z]+)etria(s)? ", "$1etrie$2 ", "([a-zA-Z]+)ox(a|o)+(s)? ", "$1oix$2$3 ", //coixo, roixo, roixa //repetidos, meio de las palabra "cento", "ciento", "sobre", "subre", "rodapé", "rodapie", "ter ", "tener ", "tinha ", "tenie ", "comp", "cump", "coisa", "cousa", "oiro", "ouro", "energia", "einergie", "abert", "abiert", "propri", "propi", "própri", "própi", "prox", "pross", "próx", "próss", "máx", "máss", "exis","eisis", "exem","eisem", "texto", "testo", "viver", "bibir", "inclui", "anclui", "coberta", "cobierta", // fim repetidos "cantor", "cantadeiro", "Cantora", "cantadeiro", "V","B", "v","b", "â","á", "ô","ó", "ê","é", "ü","u", "Â","Á", "Ô","Ó", "Ê","É", "Ü","U", "ã(s)? ", "ana$1 ", //maçana " im", " eim", //eimaculado //"in", "ein", ?? "deus", "dius", " irr([a-z]+)"," eirr$1", //eirredutor " im([a]+)g"," eim$1g", //eimaginable " im([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," am$1", //ambasão " inv"," amb", //ambasão " in([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," an$1", //ambasão " ind([^a]+)"," and$1", //andicar //tira inda " Irr([a-z]+)"," Eirr$1", //eirredutor " Im([a]+)g"," Eim$1g", //eimaginable " Im([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," Am$1", //ambasão " Inb"," amb", //ambasão " In([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," An$1", //ambasão " Ind([^a]+)"," And$1", //andicar //tira inda " el([a-zé]+)", " eil$1", //eilegante " El([a-zé]+)", " Eil$1", " il([a-z]+)", " eil$1", //eiludir " Il([a-z]+)", " Eil$1", " aut", " out", //auto, autu, autó " Aut", " Out", //auto, autu, autó "tinho(s)? ", "tico$1 ", "tinha(s)? ", "tica$1 ", //melhoria "fere", "fre", //oufrece "a la frente", "delantre", "cun l", "cul", "Ne l'entanto ", "Mas ", "ne l'entanto ", "mas ", //fim enganos "culo ","clo ", "culos ","clos ", "oo","o", "cç", "ç", "z ","ç ", "ubs", "us", "ct", "t", "cc", "c", "ee", "e", "pt", "t", "m ", "n ", //melhoria " cun eilha ", " culha ", " cun el ", " cul ", " de ua ", " dua ", " de un ", " dun ", " la ([a|e|i|o|u|h]+)", " l'$1", " l ([a|e|i|o|u|h]+)", " l'$1", " que ([a|e|i|o|u|h]+)", " qu'$1", " de ([a|e|i|o|u|h]+)", " d'$1", " te ([a|e|i|o|u|h]+)", " t'$1", " Cun eilha ", " Culha ", " Cun el ", " Cul ", " De ua ", " Dua ", " De un ", " Dun ", " La ([a|e|i|o|u|h]+)", " L'$1", " L ([a|e|i|o|u|h]+)", " L'$1", " Que ([a|e|i|o|u|h]+)", " Qu'$1", " De ([a|e|i|o|u|h]+)", " D'$1", " Te ([a|e|i|o|u|h]+)", " T'$1", //brasileirada /* "([a-z]*)ando ", "a $1ar ", "([a-z]*)endo ", "a $1er ", "([a-z]*)indo ", "a $1ir ", "([a-zA-Z]*)ando ", "A $1ar ", "([a-zA-Z]*)endo ", "A $1er ", "([a-zA-Z]*)indo ", "A $1ir ", */ //enganos " non ", " nun ", "Non ", "Nun ", "la to", "a to", "la todo", "a todo", "enciclopédie", "anciclopédia", "qu'a ", "que a ", "cunhe", "conhe", "percípais", "percípales", //excluiu pais "pales ", "pais ", //Biquipédia " { { ", "{{", " \\[ \\[ Categoria", "[[Category", " \\[ \\[ ", "[[", " \\[\\[\\.\\./Imagem", "[[Image", " \\] \\] ", "]]", " \\| ([a-zA-Z0-9áàâãäÁÀÂÃÄéèêëÉÈÊËíìîïÍÌÎÏòóôõöÓÒÔÕÖùúûüÚÙÛÜçÇ ]*)\\/\\]\\] ", "|$1]]" ); </source> pfshhxm90738fptupom7eloudnykx48 108205 108204 2026-08-28T12:26:17Z ~2026-46122-75 15490 108205 wikitext text/x-wiki Un tradutor ye algo que traduç de ua lhéngua pa outra. Eisiste un tradutor de Pertués pa Sendinés (bariadade de l Mirandés). [http://tradutormirandes.pt.vc/ Tradutor] Aconselha-se a leitura de [[Biquipédia:De la Máquina de Cecílio]]. '''Deixa las tues sugestones na çcusson desta páigina.''' === Código Fuonte === <source lang="javascript"> /* L código eiqui amostrado ye solo pa las pessonas que quejiren ajudar nun téren que adebinar l que eiqui stá. Las palabras de la squierda dan ourige a las de la dreita. Pa quien quier antender algo melhor l que stá ambaixo: Nun antendo? Las palabras de la squierda nun eisisten... An las palabras de la squierda a las bezes hai carateres speciales. L "." quier dezir qualquier letra, l "( )" diç un cunjunto que dá eiquibaléncia a $1 ó $2 $2 etc. L "^" quier dezir negaçon, l "|" quier dezir ou, l "+" quier dezir ua beç, l "?" zero ou nanhue beç, l "*" zero ó mais bezes L quei? Tu sós boubo? Nun te antendo. Na pratica, por eisemplo la palabra "cheia" -> queda "chena", mas cheias, cheio e cheios? La spresson cun aqueilhes simblos speciales serie "chei([a|o]+)([s]?) " i dá dreito a "chen$1$2 ". Spliçon ampeça por "chei" seguido de "a" ó "o" pul menos ua beç, seguido de l "s" zero ou mais bezes(puode aparecer l "s" ne l fin de la palabra ó nó). La purmeira beç que eisiste () ye un cunjunto que ne l resultado se manten,$1, cheia->chena, cheio->cheno. Assi $1 bai repersentar l balor de l "a"(se se screbiu "cheia" al traduzir) ó "o"(se se screbiu "cheio" al traduzir). L segundo () marca l segundo cunjunto, ó seia, queda cul balor "s" se este fur screbido al traduzir ó bazio se nun tubir "s". Em cheios $2 será sustituido por "s", mas an "cheio" nó. Eisemplo de negaçon: "es([^s]+)", "s$1", quier dezir que to las palabras ampeçadas por "es" i que a seguir na palabra nun benga un "s" quedan "s". Por eisemplo, "está" queda -> "stá". Mas por sue beç, "esse", manten-se "esse", "esso", (ó até "essencial" nun tira l "s", inda que mais tarde demude de "essencial" pa eissencial.) L que aparece a berde ó seia ten // son comentairos i nun ye anterpretado. Quiero antender mas nun se te antende... Dezi algo porqui...ó assi. - Cecílio, 08-01-2009. */ //normalmente ampeços de palabras var upperCase = new Array( "bem - vind(a|o)(s)? ", "bienbenid$1$2 ", //traduções de verbos //ser "és ", "sós ", "é ", "ye ", "sois ", "sódes ", "eramos ", "éramos ", "erais ", "érades ", "eram ", "éran ", "serão " ,"seran ", "foi ", "fui ", "foste ", "fuste ", "fomos ", "fumos ", "foram ", "fúrun ", "fosse ", "fusse ", "fosses ", "fusses ", "fossemos ", "fússemos ", "fosseis ", "fússedes ", "fossem ", "fússen ", "for ", "fur ", "fores ", "fures ", "formos ", "furmos ", "foreis ", "furdes ", "forem ", "fúren ", "fora ", "fura ", "foras ", "furas ", "foramos ", "fúramos ", "foreis ", "fúrades ", "forem ", "fúran ", "seja ", "seia ", "sejas ", "seias ", "sejamos ", "séiamos ", "sejais ", "séiades ", "sejam ", "séian ", "sereis ", "serdes ", "serem ", "séren ", "seria ", "serie ", "serias ", "series ", "seriamos ", "seriemos ", "serieis ", "seriedes ", "seriam ", "serien ", "sê ", "sei ", //ter "temos ", "tenemos ", "tendes ", "teneis ", "têm ", "ténen ", "tinha ", "tenie ", "tinhas ", "tenies ", "tinhamos ", "teniemos ", "tinhais ", "teniedes ", "tinham ", "tenien ", "tive ", "tube ", "tiveste ", "tubiste ", "teve ", "tubo ", "tivemos ", "tubimos ", "tivesteis ", "tubistes ", "tiveram ", "tubírun ", "tivera ","tubira ", "tiveras ","tubiras ", "tiveramos ","tubiramos ", "tivereis ","tubirades ", //"tiveram ","tubíran ", "tenha ", "tenga ", "tenhas ", "tengas ", "tenhamos ", "téngamos ", "tenhais ", "téngades ", "tenham ", "téngan ", "tivesse ","tubisse ", "tivesses ","tubisses ", "tivessemos ","tubíssemos ", "tivesseis ","tubíssedes ", "tivessem ","tubíssen ", "tiver ","tubir ", "tiveres ","tubires ", "tivermos ","tubirmos ", "tivereis ","tubirdes ", "tiverem ","tubíren ", "ter ","tener ", "teres ","teneres ", "termos ","tenermos ", "terdes ","tenerdes ", "terem ","tenéren ", "teria ","tenerie ", "terias ","teneries ", "teriamos ","teneriemos ", "terieis ","teneriedes ", "teriam ","tenerien ", //fazer "faço ","fago ", "fazem ","fázen ", "fizeste ","faziste ", "fez ", "fizo ", "fizemos ","fazimos ", "fizestes ", "fazistes ", "fizeram ","fazirun ", "fazia ","fazie ", "fazias ","fazies ", "fazíamos ","faziemos ", "fazíeis ","faziedes ", "faziam ","fazien ", "fizera ","fazira ", "fizeras ","faziras ", "fizéramos ","faziramos ", "fizéreis ","fazirades ", "fizeram ","faziran ", "farei ","fazerei ", "farás ","fazerás ", "fará ","fazerá ", "faremos ","fazeremos ", "fareis ","fazereis ", "farão ","fazeran ", "faria ","fazerie ", "farias ","fazeries ", "faríamos ","fazeriemos ", "faríeis ","fazerides ", "fariam ","fazerien ", "faça ","faga ", "faças ","fagas ", "façamos ","fágamos ", "façais ","fágades ", "façam ","fágan ", "fizesse ","fazisse ", "fizesses ","fazisses ", "fizéssemos ","fazissemos ", "fizésseis ","fazissedes ", "fizessem ","fazissen ", "fizer ","fazir ", "fizeres ","fazires ", "fizermos ","fazirmos ", "fizerdes ","fazirdes ", "fizerem ","faziren ", "faça ","faga ", "façamos ","fagamos ", "façamo ","fagan ", "andei ", "andube ", "acham ", "áchan ", "acontece", "acunte", "aconteceu", "acunteciu", "acred", "acrad", "adivinh", "adebin", "adorm", "adrum", "apont", "apunt", //apuntar "aprend", "daprend", //daprender "apres([^s]+)", "apers$1", //apersentar "aquec", "calec", "arranc", "arrinc", "arrast", "arrastr", //arrastrar "aument", "oument", //aumentar "bail([^e |^es ]+)", "bailar", //beilar "bail", "beil", "beber", "buber", "bebi", "bubi", "bebid", "bubid", "cair ", "caer ", "caminh", "camin", "classif", "classef", //classificar "cor(es)? ","quelor$1 ", "começ", "ampeç", "comeu", "comiu", "comparar", "acumparar", "cresc", "crec", "dan([ç|c]+)", "beil", //beilei, beile, dança -> beila "dão ", "dan ", "denomina", "chama", "desapareceu","zapareciu", "descreve", "çcribe", "descreveu ", "çcrebiu ", "desej", "desei", //deseio "disse ", "dixe ", "disse([a-z]+)", "dezi$1", "dit(a|o)+ ", "dezid$1 ", "divid", "debed", //debeddir "dizem ","dízen ", "dizer", "dezir", "dorm", "drum", "efei", "eifei", //eifeito "emb", "amb", //ambarcar", "ambubidos" "encaix", "ancaix", "encontr", "ancontr", "entend", "antend", "entr([^a |^as ]+)", "entrar", //antrar "eram ", "éran ", "escreve ", "scribe ", "escreveu ", "screbiu ", "escuta", "scuita", "estão ", "stan ", "estavam", "stában", "evit", "eibit", //eibitar "evol", "eibol", //eiboluçon "executar","fazer", "exibir", "amostrar", "fica","queda", "ficou ", "quedou ", "fiqu", "qued", //quedei "haja ", "haba ", "houve ", "houbo ", "ia ", "iba ", "in.ciativa(s)? ", "einiciatiba ", "in.ci", "ampeç", "inclui", "anclui", "insatisf", "ansastif", "inspir", "anspir", "instru", "anstru", //instruir", "instrumento" "iria", "eirie", "nasc", "nac", "nasç", "naç", "olha", "mira", "opera", "oupera", "oriund", "ouriund", "ouço ","oubo ", "pergunt", "pregunt", //preguntar "pode ", "puode ", "podem ", "puoden ", "pode-se", "se puode", "pôe", "pon ", "pôem ", "ponen ", "pôs ", "puso ", "possa ", "puoda ", "possui", "ten", "prob([a-z]+)", "porb$1", //porbar ...ber melhor "procur", "percur", //percura "quer ", "quier ", "queres ", "quieres ", "quero ", "quiero ", "quis ", "quiso ", "quiser ", "quejir ", "quiseram ", "quejiran ", "quiserem ", "quejiren ", "quisermos ", "quejirmos ", "quisesse ", "quejisse ", "quisessem ", "quejissen ", "quisesses ", "quejisses ", "resist" , "rejist", "respond", "respund", //respunder "sai ", "sal ", "saí ", "sali ", "saiba ", "saba ", "sair", "salir", "satisf", "sastif", //sastifeito "se situa ", "queda ", "situa - se ", "queda ", "seja", "seia", "seme([a|e|i|o|u]+)", "sembr", //semear -> sembrar "tão ", "tan ", "terá", "tenerá", "utili", "outili", "vindo", "benido", "viver", "bibir", "voar ", "bolar ", //bolar "caiar", "ancaliar", "cala ", "calha ", "calai ", "calhai ", "calar ", "calhar ", "calei ", "calhei ", "engan", "anganh", "ponho ", "pongo ", "saiu ", "saliu ", "designar ", "chamar ", // AMPORTA ORDE "nua(s)? ", "znuda$1 ", "testo", "coberteira", "terra gelada", "cúscaro", "um calor", "ua calor", "uns calor", "uas calor", "num calor", "nua calor", "de um calor", "dua calor", "meio - dia(s)? ", "meidie$1 ", "meia(s)? - noite(s)? ", "meia$1 nuite$2 ", "a(s)? ","la$1 ", "à(s)? ","a la$1 ", "ao(s)? ","al$1 ", "banco de pedra", "puial", "bancos de pedra", "puiales", "em baixo ", "ambaixo ", "em cima ", "anrriba ", //PROPOSTAS "solo", "tierra", "program", "porgram", "alheira(s)? ", "tabafeia ", "muito ([a-zA-Záéíóúàèìòùâêîôûãiõ]+)([a-zA-Záéíóúàèìòùâêîôûãiõ]+)","mui $1$2", "excelente(s)? ", "eicelente$1 ", "excelência(s)? ", "eiceléncia$1 ", "diante ", "delantre ", "adiante ", "adelantre ", "passarinh(a|o)+(s)? ","paxaric$1$2 ", "cobra(s)? ", "queluobra$1 ", "chuvos(a|o)+(s)? ", "chubios$1$2 ", //"acha", "rachon", "tremer", "tembrar", "nevoeiro(s)? ", "nubrina$1 ", "aguaceiro(s)? ", "scarabanada$1 ", "aveia(s)? ", "bena$1 ", "veia(s)? ", "bena$1 ", "vagem ", "baina ", "vagens ", "bainas ", "coelh(a|o)+(s)? ", "coneilh$1$2", "coelheira(s)? ", "conelheira$1 ", "saída(s)? ", "salida$1 ", "carreiro", "carreiron", "curva(s)? ", "rebuolta$1 ", "blus[a|o]+(s)? ", "chambre$1 ", "blaser ", "chambra ", "urinar ", "mejar ", "mijar ", "mejar ", "fechad(a|o)+(s)? ", "cerrad$1$2 ", "fechar ", "cerrar ", "texug(a|o)+(s)? ", "teixug$1$2 ", "colorid(a|o)+(s)? ","quelorid$1$2 ", "corad(a|o)+(s)? ", "quelorad$1$2 ", "lá ", "alhá ", "cá ", "acá ", "portada", "portalada", "fotografia", "retrato", "fotógraf[a|o]+(s)? ", "retratista$2 ", "fotografa(r)? ", "retrata$1 ", "parente(s)? ", "pariente$1 ", "balde(s)? ", "baldo$1 ", "noz ", "nuoç ", "nozes ", "nuozes ", "nogueira(s)? ", "nueira$1 ", "macieira(s)? ", "maçaneira$1 ", "alperce(s)? ", "albricoque$1 ", "ameixa(s)? ", "alméixina$1 ", "doninha(s)? ", "renozielha$1 ", "experimentar ", "spurmentar ", "pescoço(s)? ", "cachaço$1 ", "infinito(s)? ", "anfenito$1 ", "mó(s)? ", "muola$1 ", "dente canino ", "caneiro ", "dentes canino ", "caneiros ", "grão de bico ", "garbanço ", "grãos de bico ", "garbanços ", "feijão frade ", "chícharo ", "feijões frade ", "chícharos ", "cem ", "cien ", "duzentos ", "duzientos ", "trezentos ", "trezientos ", "quatrocentos ", "quatrocientos ", "quinhentos ", "quenhientos ", "seiscentos ", "seicientos ", "setecentos ", "sietecientos", "oitocentos ", "uitecientos ", "novecentos ", "nuobecientos ", "recebia", "recebie", "recebias", "recebies", "recebíamos", "recebiemos", "recebíeis", "recebiedes", "recebiam ", "recebien ", "nevoeiro(s)? gelado(s)? ", "cenceinho$1 ", "lavrar", "arar", "eixo(s)? ", "eixe$1 ", "prego(s)? ", "crabo$1 ", "soalho(s)? ", "sobrado$1 ", "tremoço(s)? ", "antramoço$1 ", "tremoceir(a|o)+(s)? ", "antramoceir$1$2 ", "veio ", "bieno ", "vir ", "benir ", "benvind(a|o)+(s)? ", "bienbenid$1$2 ", "malagueta(s)? ", "guindilha$1 ", "sumagre(s)? ", "cemaque$1 ", "peneira(s)? ", "penheira$1 ", "peneirar", "penheirar", "giesta(s|l)? ", "scoba$1 ", "esteva(s)? ", "xara$1 ", "rosmaninho(s)? ", "tomilho$1 ", "pólvora(s)? ", "pólbara$1 ", "atordoar", "atrelundar", "explodir", "stourar", "caspa do cabelo", "falhiçca", "faiscar", "chiçpar", "percevejo", "chizme", //"banco", "talho", //traduçones de palabras "- as ","- las ", "- o ","- lo ", "- os ","- los ", "([\-]+) nos ","$1 mos ", "([^\\[]+)categoria", "$1catadorie", //traduç fuora se hai eitiquetas de Biquipédia "([^\\[]+)imagem", "$1eimaige", //traduç fuora se hai eitiquetas de Biquipédia "([a-z]+)áveis ", "$1ables ", "([a-z]+)ável ", "$1able ",//agradable "([a-z]+)íveis ", "$1ibles ", "([a-z]+)ível ", "$1ible ",//"audible "[\-]+ no "," nel ", "abaixo", "ambaixo", "abdómen", "abdóme", "abert", "abiert", //repetido "abort", "amóbit", "acima ", "arriba ", "açucar ","açucre ", "açucares ","açucres ", "água(s)? ", "auga$1 ", "aguardente(s)? ", "augardiente$1 ", "águia(s)? ", "águila$1 ", "aí ", "ende ", "ainda ", "inda ", "aldeia(s)? ", "aldé$1 ", "alegria(s)? ", "alegrie$1 ", "além ", "para alhá ", "alemanha ", "almanha ", "alemão ", "alman ", "alemães ", "almanes ", "alforge[s]?", "alforjas", "alga(s)? ", "ouca$1 ", "alguém ", "alguien ", "algum ","algun ", "alguma(s)? ","algua$1 ", "ali ", "eilhi ", "alicerce(s)? ", "aliçace$1 ", "almoç", "almuorç", "am.ndoa", "almendra", "amanhã ", "manhana ", "amarel", "amarielh", "ameaç", "amenaç", "amendoim ", "cascaboi ", "amendoins ", "cascabois ", "amizade(s)? ", "amisade$1 ", //amisade "amora(s)? ", "mora$1 " , "amoreira", "moreira", "anão ", "nano ", "ancinho(s)? ", "rastro$1 ", "andorinh", "andorin", "anel", "anielho", "anex", "aneix", //anexo "anfiteatro([s]?)", "anfitriato$1", "animais ", "animales ", // la tradução "ais" stá a scluir la letra [m]... pa manter mais "ano(s)? ", "anho$1 ", "anões ", "nanos ", "anoitec", "anuitec", "anteontem ", "trasdonte ", "anteproje[c]?t", "anteporjet", "apenas ", "solo ", "aprofun", "aperfun", //aperfundar "aquela(s)? ","aqueilha$1 ", "aqueles ", "aqueilhes ", "aquele ", "aquel ", "aqui ", "eiqui ", "aquilo ","aqueilho ", "ar ", "aire ", "área(s)? ", "ária$1 ", "areia(s)? ", "arena$1 ", "ares ", "aires ", "árvore(s)? ", "arble$1 ", "assim ", "assi ", "através ", "atrabeç ", "automóvel ", "altemoble ", "automóveis ", "altemobles ", "autónom","outónom", "autor(es)? ", "outor$1 ", "avali", "abalu", //abaluação "azeitona(s)? ", "azeituna$1 ", "azuis ", "azules ", "bagado", "granado", "batata(s)? ", "patata$1 ", "batatal ", "patatal ", "batatais ", "patatales ", "batateir(a|o)+(s)? ", "patateir$1$2 ", "beij", "beis", "bem ", "bien ", "bilhet", "belhet", "boa(s)? ", "buona$1 ", "bocadinho(s)? ", "cachico$1 ", "bocado(s)? ", "cacho$1 ", "bode(s)? ", "beche$1 ", "boi(s)? ", "bui$1 ", "boina(s)? ", "gorra$1 " , "bolacha(s)? ", "bolaixa$1 ", "bombard", "bumbard", "bombeir", "bumbeir", "boné(s)? ", "gorro$1 ", "boneco(s)? ", "caramono$1 ", "bonit(a|o)+(s)? ","guap$1$2 ", //guapo "borboleta(s)? ", "paixarina$1 ", "cabanhal ", "cabanhal ", "cabanhais ", "cabanhales ", "cabrito(s)? ", "chibo$1 ", "cachecois ", "cascoles ", "cachecol ", "cascol ", "cães ", "perros ", "caixilh", "queixilh", "calcanhar(es)? ", "carcanhal$1 ", "canal ", "canhal ", "canais ", "canhales ", "candeeiro", "candieiro", "can(a|o)+(s)? ", "canh$1$2 ", "cão ", "perro ", "capela(s)? ","capielha$1 ", "carangueijo(s)? ", "cangareijo$1 ", "carne(s)? ", "chicha$1 ", "casaco(s)? ", "jiqueta$1 ", "casaca(s)? ", "çamarra$1 ", "caso([s]?)", "causo$1", "castel(a|o)+(s)? ", "castielh$1$2 ", //castielho/a "cautel", "coutel", "caval([^h]+)", "cabalh$1", //cabalhitas, cabalho, cavalheiro manten-se "cebola(s)? ", "cebolha$1 ", "cegonh", "ciguonh", //ciguonha, ciguonho "ceia", "cena", "celeste", "celhestre", "cemitério(s)? ", "semitério$1 ", "centeio(s)? ", "centeno$1 ", "cento(s)? ", "ciento$1 ", "cert(a|o)+([s]?)", "ciert$1$2 ", "céu(s)? ", "cielo$1 ", "chá(s)? ", "xá$1 ", "chaminé(s)? ", "chupon$1 ", "champa[gn|nh]e(s)? ", "xampanhe$1 ", "chão ", "suolo ", "charm([e|o]+)", "xarm$1", "chat", "xat", //xato, xateia, tira chatarra "chávena(s)? ", "chícara$1 ", "checo(s)? ", "xeco$1 ", "chefe(s)? ", "xefe$1 ", "chefi", "xefi", //xefiar "chei(a|o)+(s)? ", "chen$1$2 ", //cheio, cheia "cheiro ", "oulor ", "cheiros ", "oulores ", "cheque(s)? ", "xeque$1 ", "chique(s)? ", "xique$1 ", "chispa(s)? ", "chiçpa$1 ", "chocolat","choclat", //chocolate, chocolatado "chove ", "chuobe ", "ceg(a|o)+(s)? ", "cieg$1$2 ", "civil ", "cebil ", "cobert", "cobiert", "coisa(s)? ", "cousa$1 ", "colégio(s)? ", "coleijo$1 ", "colher ", "cuchara ", "colheres ", "cucharas ", "com ","cun ", "comboio(s)? ", "camboio$1 ", "comentário(s)? ", "comentairo$1 ", "comida(s)? " , "quemido$1 ", "comigo ", "cumigo ", "como ","cumo ", "companhia(s)? ", "cumpanha$1 ", "comu", "quemu", // quemunitária, quemum "concelho(s)? ", "cunceilho$1 ", "confort", "cunfuort", //cunfuorto "conhecer", "coincer", "conhecid", "coincid", "conhecimento", "coincimiento", "connosco", "cun nós", "consciência", "cuncéncia", "conso", "cunsu", //consume "contigo ", "cuntigo ", "continent","cuntinent", "continu", "cuntin", "convosco", "cun bós", "cor(es)? ", "quelor$1 ", "corda(s)? ", "cuorda$1 ", "corpo(s)? ", "cuorpo$1 ", "costum", "questum", "cotovelo(s)? ", "quetobielho$1 ", "couval ", "berçal ", "couve", "berça", "cova(s)? ", "fóia$1 ", "cozinh", "cozin", //cozina, cozine "cristã(s)? ", "cristiana$1 ", "cristan", "cristian", "cristão(s)? ", "cristiano$1 ", "cru(s)? ", "crudo$1 ", "crua(s)? ", "cruda$1 ", "cú(s)? ","culo$1 ", "curios(a|o)+(s)? ","curjidos$1$2 ", "curiosidade(s)? ", "curjidade$1 ", "curt(a|o)+", "cúrti$1", "da(s)? ","de la$1 ", "daí ", "dende ", "dali ", "deilhi ", "de um ","dun ", "de uma ","dua ", "dela(s)? ", "deilha$1 ", "dele ", "del ", "deles ", "deilhes ", "demons", "demuns", //demunstraçon "dente(s)? ", "diente$1 ", "dentro ", "drento ", "depois ", "depuis ", "desde ", "zde ", "desem", "zam", "desen^h", "zam", "desenh(a|e|ou)+", "zenh$1", //desenhar, nun traduç zeinho "desenho(s)? ", "zeinho$1 ", "deus ", "dius ", "dez "," dieç ", "dezembro ","dezembre ", "dia(s)? ", "die$1 ", "diferen", "defren", "difícieis ", "defíceles ", "difícil", "defícel", "dinheiro(s)? ", "denheiro$1 ", "direit", "dreit", "disposto", "çpuosto", "disso ","desso ", "disto ","desto ", "do(s)? ","de l ", "documento(s)? ", "decumiento$1 ", "dois "," dous ", "domingo ", "demingo ", "dono(s)? ", "duonho$1 ", "dor(es)? ", "delor$1 ", "doze "," duoze ", "duas "," dues ", "dum ","dun ", "duma ","dua ", "dúvida(s)? ", "dúbeda$1 ", "e ","i ", "é ","ye ", "economia(s)? ", "eiquenomie$1 ", "edi", "eidi", "educa", "eiduca", //educação "efecti", "afeta", //afetiba "eg", "eig", "ela(s)? ", "eilha$1 ", "ele ", "el ", "elefante", "alifante", "elei", "eilei", //eileito, eileiçon "elemento", "eilemiento", "eles ", "eilhes ", "em ","an ", "embora", "ambora", "empre", "ampre", "encara", "ancara", "encosta", "costielha", "energia(s)? ", "einergie$1 ", "enfim ", "anfin ", "engenharia", "angenharie", "engenheir", "angenheir", "engenho(s)? ", "angeinho$1 ", "englob", "anglob", "enquanto ", "anquanto ", "ensin", "ansin", "enregelad", "atrecid", "entanto", "antanto", "então ", "anton ", "entidade(s)? ", "antidade$1 ", "entrada(s)? ","antrada$1 ", "entre ", "antre ", "entretanto ", "antretanto ", "entrete", "antrete", //eantretenimento "equi", "eiqui", //eiquilíbrio, eiquibaléncia "erva(s)? ", "yerba$1 ", "escada(s)? ", "scaleira$1 ", "escano(s)? ", "scanho$1 ", "escola(s)? ", "scuola$1 ", "escorpião ", "alicran", "escorpiões ", "alicranes ", "espaço(s)? ", "spácio$1 ", "espalhadoura", "biendo", "espírit", "sprit", //sprito "esquerda", "squierda", "essenci", "eissenci", "essênci","eissenci", "estrela(s)? ", "streilha$1 ", "estrelad", "strelhad", "estrumar", "stercar", "estrume", "stierco", "eu ", "you ", "euro", "ouro", "evento(s)? ", "eibento$1 ", "exam", "eisam", //eisame "excepto", "fuora", "exec","eisec", //eisecutar "exem","eisem", //eisemplo "exis","eisis", //eisistir "exp", "sp", //speriéncia "experiment", "spurment", "fácil", "fácele", "faísca", "chiçpa", "feijão ", "freijon ", "feijões ", "frajones ", "fere", "fire", //aleija "fermento(s)? ", "furmiento$1 ", "ferramenta(s)? ", "ferramienta$1 ", "ferro(s)? ","fierro$1 ", "festa(s)? ", "fiesta$1 ", "fevereiro", "febreiro", "fiandeira", "filadeira" , "fiar", "filar", "filosofia(s)? ", "filosofie$1 ", "fio(s)? ", "filo$1 ", "flauta(s)? ", "fraita$1 ", "fogo(s)? ", "fuogo$1 ", "foice", "fouce", "folha(s)? ", "fuolha$1 ", "esfome(s)? ", "sfame$1 ", "fome(s)? ", "fame$1 ", "fonte", "fuonte", "fontinha", "funtica", "fora ", "fuora ", "força([^r]+)", "fuorça$1", "forja", "frauga", "forte", "fuorte", "fósforo(s)? ","cerilha$1 ", "frágil ", "andeble ", "frança ", "fráncia ", "freix", "frezn", //frezno, frezneira "fria(s)? ", "frie$1 ", "frio(s)? ", "friu$1 ", "front", "frunt", //frunteira "frut", "fruit", "funda", "atiradeira", "fundo", "fondo", "futur", "fetur", "galin", "galhin", // galhináceo "galinh", "galhin", //galhina "gás ", "gáç ", "gelado","ancarambiando", "gelo(s)? ", "carambelo$1 " , "gêmeo(s)? ", "mielgo$1 ", "gente(s)? ", "giente$1 ", "geral", "giral", "gesto(s)? ", "géstio$1 ", "gost", "gust", "graça(s)? ", "grácia$1 ", "grão(s)? ", "grano$1 ", "greg", "grieg", //griego "grossa(s)? ", "gruossa$1 ", "há ","hai ", "hip", "heip", //heipotese "his", "s", "hoje ", "hoije ", "homem ", "home ", "homens ", "homes ",// AMPORTA ORDE "homen", "houmen", //houmenaige, houmano "honest", "hounest", //hounesto "hospi", "spi", "human", "houman", "humi", "houmi", //houmilde "ibéric", "eibéric", "idade(s)? ", "eidade$1 ", "id([é|e]+)ia(s)? ", "eideia$1 ", "identi","eidanti", //eidantidade "iguais ", "eiguales ", "igual ", "eigual ", "ig", "eig", // AMPORTA ORDE "impossível ", "ampossible ", "incluem ", "ancluen ", "independente", "andependiente", "indivíd", "andibíd", "inevit", "einebit", //einebitable "inform", "anform", "informa", "anforma", "institui", "anstitui", "intelig", "antelig", "intere", "antre", "inúme", "einúme", "inúteis ", "einúteles ", "inverno(s)? ", "ambierno$1 ", "irmã(s)? ", "armana$1 ", "irmão(s)? ", "armano$1 ", "isqueiro(s)? ", "içqueiro$1 ", "isso ","esso ", "isto ","esto ", "itália ", "eitália ", "iraque ", "eiraque ", "iraquian(a|o)+(s)? ", "eiraquian$1$2 ", "já ","yá ", "janela(s)? ","jinela$1 ", "jesus ", "jasus ", "(a)?joelh", "$1zinolh", "jovem ", "moço ", "jovens ", "moços ", "judeu", "judiu", "julho ","júlio ", "junho ","júnio ", "justiça", "justícia", "juventude(s)? ", "Omocidade$1 ", "lol ", "alt (Arreganha La Tacha) ", "LOL ", "ALT (Arreganha La Tacha) ", "lâmpada(s)? ", "bumbilha$1 ", "lápis ", "lápeç ", "lareira(s)? ", "lume$1 ", "leão ", "lhion ", "leões ", "lhiones ", "lind(a|o)+(s)? ","guap$1$2 ", //guapo "língu", "lhéngu", // lhéngua, línguista "lingu", "lhengu", // linguagem "linhaça", "linaça", "linho(s)? ", "lino$1 ", "líquen", "patrielha", "lisboa", "lhisboua", "longe ", "lhoinge ", "lua(s)? ", "lhuna$1 ", "luta(s)? ", "lhuita$1 ", "má(s)? ", "malas$1 ", "manhã ", "manhana ", "mão(s)? ","mano$1 ", "março ","márcio ", "martelo", "martielho", "mau(s)? ", "malo$1 ", "máx", "máss", "melancia(s)? ", "balancie$1 ", "membr", "nembr", "memória(s)? ", "mimória$1 ", "menin(a|o)+(s)? ", "nin$1$2 ", "mentira(s)?", "mintira$1 ", "mesm(a|o)+(s)? ", "miesm$1$2 ", "meu(s)? ", "miu$1 ", "mezinha", "malzina", "migalha(s)? ", "forfalha$1 ", "mim ", "mi ", "minha ", "mie ", "ministro(s)? ", "menistro$1 ", "moinho(s)? ", "molino$1 ", "morango(s)? ", "morangano$1 ", "morcego(s)? ", "morciegano$1 ", "mulher", "mulhier", "nação ", "nacion ", "nações ", "naciones ", "naquela(s)? ","naqueilha$1 ", "naquele ","naquel ", "naqueles ","naqueilhes ", "naquilo ","naqueilho ", "natureza(s)? ", "naturaleza$1 ", "necessári", "neçair", "necessidade", "necidade", "nela(s)? ", "neilha$1 ", "nele(s)? ", "nel$1 ", "nem ","nin ", "nenhum ", "nanhun ", "nenhuma(s)? ", "nanhue$1 ", "nenhuns ", "nanhuns ", "net(a|o)+(s)? ", "niet$1$2 ", //nieto,nieta "neve(s)? ", "niebe$1 ", "ninguém ", "naide ", "ninho(s)? ", "niu$1 ", "nisso " ,"nesso ", "nisto ", "nesto ", "no ","ne l ", "noite", "nuite", "nos ","ne ls ", "noss(a|o)+(s)? ", "nuoss$1$2 ", "nov(a|o)+(s)? ", "nuob$1$2 ", "novembro ","nobembre ", "nove ", "nuobe ", "nú(s)? ", "amplache$1 ", "num ","nun ", "numa ","nua ", "número(s)? ", "númaro$1 ", "nuvem ", "nube ", "nuvens ", "nubes ", "o ","l ", "obj([a-z]+)", "oubj$1", "obr([a-z]+)", "oubr$1", "oceano", "ouceano", "ocident", "oucident", "óculo(s)? ", "oclo$1 ", "ocupa", "acupa", //acupar, acupado "ódio(s)? ", "rábia$1 ", "of([a-zí]+)", "ouf$1", "ofensiv", "oufensib", "oiro(s)? ", "ouro$1 ", "oito ", "uito ", //uito, uitenta "oitenta ", "uitenta ", "olá ", "oulá ", "olho(s)? ", "uolho$1 ", "olmo(s)? ", "uolmo$1 ", "onda(s)? ", "óndia$1 ", "ontem ", "onte ", "ora", "oura", //oração "orelha(s)? ", "oureilha$1 ", "orç([a-z]+)", "ourç$1", "ord([a-z]+)", "ourd$1", "org", "ourg", //organismo, organização "órg", "uorg", "orgulho(s)? ", "proua$1 ", "origem ","ourige ", "origens ","ouriges ", "os ","ls ", "osso(s)? ", "uosso$1 ", "ou ", "ó ", "oubra(s)? ", "obra$1", "ourdem ", "orde ", "ourdens ", "ordes ", "outon", "outonh", "outubro ","outubre ", "oveilha(s)? ", "canhona$1 ", "ovo(s)? ", "uobo$1 ", "oxigénio(s)? ", "ouxigénio$1 ", "ozono(s)? ", "ouzono$1 ", "pá(s)? ", "pala$1 " , "paciência", "pacéncia", "padaria(s)? ", "panadarie$1 ", "padeir", "panadeir", //panadeiro "página(s)? ", "páigina$1 ", "país ", "paíç ", "paixão ", "peixon ", "paixões ", "peixones ", "palestra(s)? ", "palhestra$1 ", "pano(s)? ", "panho$1 ", "pão ", "pan ", "parabéns ","parabienes ", "parceria(s)? ", "parcerie$1 ", "pássaro(s)? ", "páixaro$1 ", "pau(s)? ", "palo$1 ", "pé(s)? ","pie$1 ", "pedra(s)? ", "piedra$1 ", "pedrinha(s)? ", "china$1 ", "pela(s)? ","pula$1 ", "pele(s)? ","piel$1 ", "pelo(s)? ","pul$1 ", "penha(s)? ", "peinha$1 ", "pente(s)? ", "peine$1 ", "pentead(a|o)+(s)? ", "peinad$1$2 ", "pentear([e]?)(s)? ", "peinar$1$2 ", "pentei", "pein", "pequen(a|o)+(s)? ", "pequeinh$1$2 ", "perfeit", "purfeit", "perigo", "peligro", //peligro, peligrosa "pé(s)? ", "pie$1 ", "pessoa(s)? ", "pessona$1 ", "piment(a|o)+(s)? ", "pumient$1$2 ", "piano(s)? ", "pianho$1 ", "planalto(s)? ", "praino$1 ", "pois ", "pus ", "pomba(s)? ", "palomba$1 ", "pombal ", "palumbar ", "pombais ", "palumbares ", "pombinha", "palumbica", "ponta(s)? " , "punta$1 ", "ponte(s)? ", "puonte$1 ", "ponteira(s)? ", "punteira$1 ", "pontinha(s)? ", "puntica$1 ", "pont(a|o)+(s)? ", "punt$1$2 ", "pontões ", "puntones ", "porco(s)? ", "cochino$1 ", "porquê", "porquei", "porta(s)? ", "puorta$1 ", "portugal ", "pertual ", "portugu", "pertu", "poss[í|i]+vel", "possible", //possível, possivelmente "possíveis ", "possibles ", "pr([o|ó]+)x", "pr$1ss", "precis", "percis", //perciso "preço(s)? ", "précio$1 ", "presiden", "pursiden", "pressa(s)? ", "priessa$1 ", "presunto(s)? ", "persunto$1 ", "primeir", "purmeir", "princí", "percí", "percípais ", "percípales ", "principal ", "percípal ", "problema(s)? ", "porblema$1 ", "professor(es|a|as)? ", "porsor$1 ", "profun", "perfun", //profunda "proje[c]?t", "porjet", //porjeto "pr([o|ó]+)pri", "pr$1pi", "qualquer ","qualquier ", "quaisquer ","qualesquier ", "quase ","quaije ", "quebradiço", "salagre", "queij", "queis", "quem ","quien ", "quente(s)? ", "caliente$1 ", "quiet", "quet", "raiva(s)? ", "rábia$1 ", "rapariga(s)? ", "rapaza$1 ", "razão ", "rezon ", "razões ", "rezones ", "real", "rial", "referência(s)? ","refréncia$1 ", "relógio(s)? ", "reloijo$1 ", "resposta(s)? ", "respuosta$1 ", "ressuscit", "ressucit", "ribeir(a|o)+(s)? ", "rigueir$1$2 ", "rio(s)? ", "riu$1 ", "roca(s)? ", "ruoca$1 ", "roda(s)? ", "ruoda$1 ", "rosto","rostro", "rua(s)? ", "rue$1 ", "sabão ", "xabon ", "sabedoria", "sabedorie", "sabões", "xabones", "sabonete", "xabonete", "saída ", "salida ", "sapat", "çapat", //çapato, çapatilha "sapataria(s)? ", "çapatarie$1 ", "sapateir(o|a)+(s)? ", "çapateiro$1$2 ", "sardinha(s)? ", "sardina$1 ", "saudade(s)? ","suidade$1 ", "saúde(s)? ","salude$1 ", "século(s)? ", "seclo$1 ", "seixo(s)? ", "xeixo$1 ", "sem ","sin ", "semana(s)? ", "sumana$1 ", "sempre ", "siempre ", "senão ","senó ", "serve ", "sirbe ", "sete "," siete ", "setembro ","setembre ", "seu(s)? ", "sou$1 ", "sext(a|o)+(s)? ", "sest$1$2 ", "sforço(s)? ", "sfuorço$1 ", "sim ","si ", "só ", "solo ", "sobre ", "subre ", "sobrinh(a|o)+(s)? ", "sobrin$1$2 ", "sociedade", "sociadade", "som ", "sonido ", "sombra(s)? ", "selombra$1 ", "somente", "solamente", "sons ", "sonidos ", "sopa(s)? ", "caldo$1 ", "sozinh(a|o)+(s)? ", "solic$1$2 ", "sua(s)? ", "sue$1 ", "surd", "xord", //xordo "também ", "tamien ", "tampa(s)? ", "tapadeira$1 ", "tear", "telar", "teatro(s)? ", "triato$1 ", "tempo(s)? ", "tiempo$1 ", "teoria(s)? ", "teorie$1 ", "terra(s)? ", "tierra$1 ", "tesoura(s)? ", "tejeira$1 ", "teu(s)? ", "tou$1 ", "texto", "testo", "tingido", "tenhido", "tingir", "tenhir", "título(s)? ", "títalo$1 ", "toda ", "to ", "todo ", "to ", "transmon", "stransmun", //stransmuntano "tudo ", "todo ", "últim", "redadeir", //redadeiro, redadeira... "um ","un ", "uma(s)? ","ua$1 ", "união ", "ounion ", "uniões ", "ouniones ", "unid", "ounid", "univ", "ounib", //ouniberso "útil ","útele ", "úteis ", "úteles ", "vale ", "bal ", "velhice(s)? ", "belheç$1 ", "velh(a|o)+(s)? ", "bielh$1$2 ", "vind(a|o)+(s)? ", "benid$1$2 ", "vinho(s)? ", "bino$1 ", "vizinh(a|o)+(s)? ", "bezin$1$2 ", "voss(a|o)+(s)? ", "buoss$1$2 ", "gado(s)? ", "ganado$1 ", // AMPORTA LA ORDE "ceg", "cieg", "conf", "cunf", "conv", "cumb", //cumbençon "desa", "za", "não ([^\\.|^;|^,|^:]+)","nun $1", "não ","nó ", "aconp", "acump", "acon", "acun", //acunteciu "comp", "cump", //cumputador "comb", "cumb", //cumbate "ide", "eide", //eideia "envolv", "ambolb", "ofe", "oufe", //oferta, ofende "oli", "ouli", //oulibeira "olí", "oulí", //oulibeira "opi", "oupi", //oupinião "otimi", "outimi", //outimismo "([ó|o])rf", "uorf", //uorfano "ori", "ouri", //ourige "ocup", "acup", //acupação "const", "cust", "con","cun", "econ","eicon", "imp", "amp", "inf", "anf", //anferior, anfierno "inv", "amb", //ambierno //todo "dis", "ç", // AMPORTA LA ORDE "çs", "diss", // AMPORTA LA ORDE "çto", "disto", // AMPORTA LA ORDE "des([^a|^e|^i|^o|^u|^s])", "ç$1", // AMPORTA LA ORDE "ex","s", "es([^s]+)", "s$1", "cabelo","pelo", // solo apuis de pelo->pul AMPORTA LA ORDE "bons ([a-zAz]+)([a-zAz]*)([o|e|z|ç]+)(s)? ", "buns $1$2$3$4 ", // AMPORTA LA ORDE "bons ", "buonos ", // AMPORTA LA ORDE "bom ([a-zAz]+)([a-zAz]*)([o]+)(s)? ", "bun $1$2$3$4 ", // AMPORTA LA ORDE "bom ", "buono ", // AMPORTA LA ORDE "[\-]+ l(a|o)+(s)?","-l$1$2", //para mantener "-la" // AMPORTA LA ORDE "- a ","- la ", // ANGANHOS "la ([a-z]*r) ","a $1 ", //corecção a verbo a partir, a saber AMPORTA LA ORDE "l calor", "la calor", "la naide","a naide", //corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la cerca", "a cerca",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la esse", "a esse",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la essa", "a essa",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la un", "a un",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la ua", "a ua",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "serc", "eiserc", // AMPORTA LA ORDE "d'uma", "dua", // AMPORTA LA ORDE "qu'uma", "qu'ua", // AMPORTA LA ORDE //repor de novo o "E" "ste ", "este ", // AMPORTA LA ORDE "stes ", "estes ", // AMPORTA LA ORDE "sta ", "esta ", // AMPORTA LA ORDE "stas ", "estas ", // AMPORTA LA ORDE "çte ","deste ", // AMPORTA LA ORDE "çtes ","destes ", // AMPORTA LA ORDE "çta ","desta ", // AMPORTA LA ORDE "çtas ","destas " // AMPORTA LA ORDE //fim de repor de novo o "E" ); //normalmente letras pequeinhas, terminaçones var lowerCase=new Array( //berbos //ar regular beilar "([a-zA-Zç]+)arão ", "$1aran ", "([a-zA-Zç]+)aram ", "$1órun ", //"([a-zA-Zç]+)aram ", "$1áran ", "([a-zA-Zç]+)arem ", "$1áren ", //er regular - Comer //"([a-zA-Zç]+)erão ", "$1eran ", //"([a-zA-Zç]+)eram ", "$1íran ", "([a-zA-Zç]+)erem ", "$1íren", //"([a-zA-Zç]+)erem ", "$1éren ", "([a-zA-Zç]+)eram ", "$1írun ", //ir regular - bibir "([a-zA-Zç]+)erão ", "$1iran ", //"([a-zA-Zç]+)eram ", "$1íran ", //"([a-zA-Zç]+)erem ", "$1íren", //"([a-zA-Zç]+)erem ", "$1íren ", //"([a-zA-Zç]+)eram ", "$1írun ", //verbos "([a-zA-Zç]+)deu ", "$1diu ", "([a-zA-Zç]+)meu ", "$1miu ", "([a-zA-Zç]+)beu ", "$1biu ", "([a-zA-Zç]+)abia(s)? ", "$1abie$2 ", "([a-zA-Zç]+)avia(s)? ", "$1abie$2 ", "([a-zA-Zç]+)ecia(s)? ", "$1ecie$2 ", "([a-zA-Zç]+)aleu ", "$1aliu ", "([a-zA-Zç]+)aceu ", "$1aciu ", "([a-zA-Zç]+)eceu ", "$1eciu ", "([a-zA-Zç]+)eveu ", "$1ebiu ", "([a-zA-Zç]+)oveu ", "$1obiu ", "([a-zA-Zç]+)lveu ", "$1lbiu ", "([a-zA-Zç]+)avam ", "$1ában ", "([^s]+)tia(s)? ", "$1tie$2 ", "pôs ", "puso ", "([a-zA-Zç]+)aria(s)? ", "$1arie$2 ", "([a-zA-Zç]+)eria(s)? ", "$1erie$2 ", "([a-zA-Zç]+)iria(s)? ", "$1iriev ", "([a-zA-Zç]+)azia(s)? ", "$1azie$2 ", //fazia -> fazie "([a-zA-Zç]+)êm ","$1énen ", //ténen "([a-zA-Zç]+)êem ","$1énen ", //bénen //FIXME "([a-zA-Zç]+)enhamos ","$1éngamos ", //tenhamos "([a-zA-Zç]+)enham ", "$1engan ", //tenham "([a-zA-Zç]+)enha ", "$1enga ", //tenham "([a-zA-Zç]+)enho ", "$1engo ", //tenho "([a-zA-Zç]+)teu ", "$1tiu ", //bateu "([a-zç]+)([a-z]+)esse ", "$1$2isse ", //aparecesse -> aparecisse nesses "antrisse ", "antresse ", //correcção "([a-zç]+)([a-z]+)esses ", "$1$2isses ", //aparecesses -> aparecisses //desses tira n, d "([a-zA-Zç]+)iveste ", "$1ubiste ", //estiveste "([a-zA-Zç]+)([a-z]+)este(s)? ", "$1$2iste$3 ", //estiveste //FIXME "nordeste(s)? ", "nordeste$1 ", "liste(s)? ", "leste$1 ", "çaste ", "ceste ", "([a-zA-Z]+)aste ", "$1este ", " lhe ", " le ", " lhes ", " les ", "dizer", "dezir", //FIXME "çcriber", "çcrebir", "çcribiu", "çcrebiu", "screver", "screbir", "ej([o|a|e]+)", "eij$1", //aleije, azuleijo //"([^m|^i]+)elh", "$1eilh", //orelhas-> oureilhas //melhor n dá //antes de ão "anão ", "nano ", "anões ", "nanos ", //"São ", "San ", "Sebastião", "Sabastian ", "Cristóvão", "Cristófe ", "ãos ","ones ", "ão ","on ", "ões ","ones ", "õe", "one", //?? "ães ", "anes ", "ãe ", "ane ", //?? "esia(s)? ", "esie$1 ", //freguesia "([a-z]+)vel ", "$1ble ", "([a-z]+)velmente ", "$1blemiente ", "([a-z]+)veis ", "$1bles ", "([a-z]+)agens ", "$1aiges ", "([^a^e^i^o^u]+)gens ", "$1ges ", "([^a^e^i^o^u]+)gem ", "$1ge ", "([a-z]+)agem ", "$1aige ", "([^u]+)ns ", "$1nes ", //fins "([^n]+)dia ", "$1die ", //óndia "([^n]+)dias ", "$1dies ", "([^m])ais ","$1ales ", // excepto mais "([a-z]+)ogia(s)? ", "$1ogie$2 ", // biologie "([a-z]+)acia(s)? ", "$1acie$2 ", // democracie "([a-z]+)gia(s)? ", "$1gie$2 ", "([a-z]+)afia(s)? ", "$1afie$2 ", "([a-z]+)omia(s)? ", "$1omie$2 ", "([a-z]+)etria(s)? ", "$1etrie$2 ", "([a-zA-Z]+)ox(a|o)+(s)? ", "$1oix$2$3 ", //coixo, roixo, roixa //repetidos, meio de las palabra "cento", "ciento", "sobre", "subre", "rodapé", "rodapie", "ter ", "tener ", "tinha ", "tenie ", "comp", "cump", "coisa", "cousa", "oiro", "ouro", "energia", "einergie", "abert", "abiert", "propri", "propi", "própri", "própi", "prox", "pross", "próx", "próss", "máx", "máss", "exis","eisis", "exem","eisem", "texto", "testo", "viver", "bibir", "inclui", "anclui", "coberta", "cobierta", // fim repetidos "cantor", "cantadeiro", "Cantora", "cantadeiro", "V","B", "v","b", "â","á", "ô","ó", "ê","é", "ü","u", "Â","Á", "Ô","Ó", "Ê","É", "Ü","U", "ã(s)? ", "ana$1 ", //maçana " im", " eim", //eimaculado //"in", "ein", ?? "deus", "dius", " irr([a-z]+)"," eirr$1", //eirredutor " im([a]+)g"," eim$1g", //eimaginable " im([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," am$1", //ambasão " inv"," amb", //ambasão " in([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," an$1", //ambasão " ind([^a]+)"," and$1", //andicar //tira inda " Irr([a-z]+)"," Eirr$1", //eirredutor " Im([a]+)g"," Eim$1g", //eimaginable " Im([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," Am$1", //ambasão " Inb"," amb", //ambasão " In([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," An$1", //ambasão " Ind([^a]+)"," And$1", //andicar //tira inda " el([a-zé]+)", " eil$1", //eilegante " El([a-zé]+)", " Eil$1", " il([a-z]+)", " eil$1", //eiludir " Il([a-z]+)", " Eil$1", " aut", " out", //auto, autu, autó " Aut", " Out", //auto, autu, autó "tinho(s)? ", "tico$1 ", "tinha(s)? ", "tica$1 ", //melhoria "fere", "fre", //oufrece "a la frente", "delantre", "cun l", "cul", "Ne l'entanto ", "Mas ", "ne l'entanto ", "mas ", //fim enganos "culo ","clo ", "culos ","clos ", "oo","o", "cç", "ç", "z ","ç ", "ubs", "us", "ct", "t", "cc", "c", "ee", "e", "pt", "t", "m ", "n ", //melhoria " cun eilha ", " culha ", " cun el ", " cul ", " de ua ", " dua ", " de un ", " dun ", " la ([a|e|i|o|u|h]+)", " l'$1", " l ([a|e|i|o|u|h]+)", " l'$1", " que ([a|e|i|o|u|h]+)", " qu'$1", " de ([a|e|i|o|u|h]+)", " d'$1", " te ([a|e|i|o|u|h]+)", " t'$1", " Cun eilha ", " Culha ", " Cun el ", " Cul ", " De ua ", " Dua ", " De un ", " Dun ", " La ([a|e|i|o|u|h]+)", " L'$1", " L ([a|e|i|o|u|h]+)", " L'$1", " Que ([a|e|i|o|u|h]+)", " Qu'$1", " De ([a|e|i|o|u|h]+)", " D'$1", " Te ([a|e|i|o|u|h]+)", " T'$1", //brasileirada /* "([a-z]*)ando ", "a $1ar ", "([a-z]*)endo ", "a $1er ", "([a-z]*)indo ", "a $1ir ", "([a-zA-Z]*)ando ", "A $1ar ", "([a-zA-Z]*)endo ", "A $1er ", "([a-zA-Z]*)indo ", "A $1ir ", */ //enganos " non ", " nun ", "Non ", "Nun ", "la to", "a to", "la todo", "a todo", "enciclopédie", "anciclopédia", "qu'a ", "que a ", "cunhe", "conhe", "percípais", "percípales", //excluiu pais "pales ", "pais ", //Biquipédia " { { ", "{{", " \\[ \\[ Categoria", "[[Category", " \\[ \\[ ", "[[", " \\[\\[\\.\\./Imagem", "[[Image", " \\] \\] ", "]]", " \\| ([a-zA-Z0-9áàâãäÁÀÂÃÄéèêëÉÈÊËíìîïÍÌÎÏòóôõöÓÒÔÕÖùúûüÚÙÛÜçÇ ]*)\\/\\]\\] ", "|$1]]" ); </source> 80nqb0ua8j7u2skv20warbw7bhrecrf 108207 108205 2026-08-28T12:38:20Z ~2026-46122-75 15490 /* Código Fuonte */ 108207 wikitext text/x-wiki Un tradutor ye algo que traduç de ua lhéngua pa outra. Eisiste un tradutor de Pertués pa Sendinés (bariadade de l Mirandés). [http://tradutormirandes.pt.vc/ Tradutor] Aconselha-se a leitura de [[Biquipédia:De la Máquina de Cecílio]]. '''Deixa las tues sugestones na çcusson desta páigina.''' === Código Fuonte === <source lang="javascript"> /* L código eiqui amostrado ye solo pa las pessonas que quejiren ajudar nun téren que adebinar l que eiqui stá. Las palabras de la squierda dan ourige a las de la dreita. Pa quien quier antender algo melhor l que stá ambaixo: Nun antendo? Las palabras de la squierda nun eisisten... An las palabras de la squierda a las bezes hai carateres speciales. L "." quier dezir qualquier lhetra, l "( )" diç un cunjunto que dá eiquibaléncia a $1 ó $2 $2 etc. L "^" quier dezir negaçon, l "|" quier dezir ou, l "+" quier dezir ua beç, l "?" zero ou nanhue beç, l "*" zero ó mais bezes L quei? Tu sós boubo? Nun te antendo. Na pratica, por eisemplo la palabra "cheia" -> queda "chena", mas cheias, cheio e cheios? La spresson cun aqueilhes simblos speciales serie "chei([a|o]+)([s]?) " i dá dreito a "chen$1$2 ". Spliçon ampeça por "chei" seguido de "a" ó "o" pul menos ua beç, seguido de l "s" zero ou mais bezes(puode aparecer l "s" ne l fin de la palabra ó nó). La purmeira beç que eisiste () ye un cunjunto que ne l resultado se manten,$1, cheia->chena, cheio->cheno. Assi $1 bai repersentar l balor de l "a"(se se screbiu "cheia" al traduzir) ó "o"(se se screbiu "cheio" al traduzir). L segundo () marca l segundo cunjunto, ó seia, queda cul balor "s" se este fur screbido al traduzir ó bazio se nun tubir "s". Em cheios $2 será sustituido por "s", mas an "cheio" nó. Eisemplo de negaçon: "es([^s]+)", "s$1", quier dezir que to las palabras ampeçadas por "es" i que a seguir na palabra nun benga un "s" quedan "s". Por eisemplo, "está" queda -> "stá". Mas por sue beç, "esse", manten-se "esse", "esso", (ó até "essencial" nun tira l "s", inda que mais tarde demude de "essencial" pa eissencial.) L que aparece a berde ó seia ten // son comentairos i nun ye anterpretado. Quiero antender mas nun se te antende... Dezi algo porqui...ó assi. - Cecílio, 08-01-2009. */ //normalmente ampeços de palabras var upperCase = new Array( "bem - vind(a|o)(s)? ", "bienbenid$1$2 ", //traduções de verbos //ser "és ", "sós ", "é ", "ye ", "sois ", "sódes ", "eramos ", "éramos ", "erais ", "érades ", "eram ", "éran ", "serão " ,"seran ", "foi ", "fui ", "foste ", "fuste ", "fomos ", "fumos ", "foram ", "fúrun ", "fosse ", "fusse ", "fosses ", "fusses ", "fossemos ", "fússemos ", "fosseis ", "fússedes ", "fossem ", "fússen ", "for ", "fur ", "fores ", "fures ", "formos ", "furmos ", "foreis ", "furdes ", "forem ", "fúren ", "fora ", "fura ", "foras ", "furas ", "foramos ", "fúramos ", "foreis ", "fúrades ", "forem ", "fúran ", "seja ", "seia ", "sejas ", "seias ", "sejamos ", "séiamos ", "sejais ", "séiades ", "sejam ", "séian ", "sereis ", "serdes ", "serem ", "séren ", "seria ", "serie ", "serias ", "series ", "seriamos ", "seriemos ", "serieis ", "seriedes ", "seriam ", "serien ", "sê ", "sei ", //ter "temos ", "tenemos ", "tendes ", "teneis ", "têm ", "ténen ", "tinha ", "tenie ", "tinhas ", "tenies ", "tinhamos ", "teniemos ", "tinhais ", "teniedes ", "tinham ", "tenien ", "tive ", "tube ", "tiveste ", "tubiste ", "teve ", "tubo ", "tivemos ", "tubimos ", "tivesteis ", "tubistes ", "tiveram ", "tubírun ", "tivera ","tubira ", "tiveras ","tubiras ", "tiveramos ","tubiramos ", "tivereis ","tubirades ", //"tiveram ","tubíran ", "tenha ", "tenga ", "tenhas ", "tengas ", "tenhamos ", "téngamos ", "tenhais ", "téngades ", "tenham ", "téngan ", "tivesse ","tubisse ", "tivesses ","tubisses ", "tivessemos ","tubíssemos ", "tivesseis ","tubíssedes ", "tivessem ","tubíssen ", "tiver ","tubir ", "tiveres ","tubires ", "tivermos ","tubirmos ", "tivereis ","tubirdes ", "tiverem ","tubíren ", "ter ","tener ", "teres ","teneres ", "termos ","tenermos ", "terdes ","tenerdes ", "terem ","tenéren ", "teria ","tenerie ", "terias ","teneries ", "teriamos ","teneriemos ", "terieis ","teneriedes ", "teriam ","tenerien ", //fazer "faço ","fago ", "fazem ","fázen ", "fizeste ","faziste ", "fez ", "fizo ", "fizemos ","fazimos ", "fizestes ", "fazistes ", "fizeram ","fazirun ", "fazia ","fazie ", "fazias ","fazies ", "fazíamos ","faziemos ", "fazíeis ","faziedes ", "faziam ","fazien ", "fizera ","fazira ", "fizeras ","faziras ", "fizéramos ","faziramos ", "fizéreis ","fazirades ", "fizeram ","faziran ", "farei ","fazerei ", "farás ","fazerás ", "fará ","fazerá ", "faremos ","fazeremos ", "fareis ","fazereis ", "farão ","fazeran ", "faria ","fazerie ", "farias ","fazeries ", "faríamos ","fazeriemos ", "faríeis ","fazerides ", "fariam ","fazerien ", "faça ","faga ", "faças ","fagas ", "façamos ","fágamos ", "façais ","fágades ", "façam ","fágan ", "fizesse ","fazisse ", "fizesses ","fazisses ", "fizéssemos ","fazissemos ", "fizésseis ","fazissedes ", "fizessem ","fazissen ", "fizer ","fazir ", "fizeres ","fazires ", "fizermos ","fazirmos ", "fizerdes ","fazirdes ", "fizerem ","faziren ", "faça ","faga ", "façamos ","fagamos ", "façamo ","fagan ", "andei ", "andube ", "acham ", "áchan ", "acontece", "acunte", "aconteceu", "acunteciu", "acred", "acrad", "adivinh", "adebin", "adorm", "adrum", "apont", "apunt", //apuntar "aprend", "daprend", //daprender "apres([^s]+)", "apers$1", //apersentar "aquec", "calec", "arranc", "arrinc", "arrast", "arrastr", //arrastrar "aument", "oument", //aumentar "bail([^e |^es ]+)", "bailar", //beilar "bail", "beil", "beber", "buber", "bebi", "bubi", "bebid", "bubid", "cair ", "caer ", "caminh", "camin", "classif", "classef", //classificar "cor(es)? ","quelor$1 ", "começ", "ampeç", "comeu", "comiu", "comparar", "acumparar", "cresc", "crec", "dan([ç|c]+)", "beil", //beilei, beile, dança -> beila "dão ", "dan ", "denomina", "chama", "desapareceu","zapareciu", "descreve", "çcribe", "descreveu ", "çcrebiu ", "desej", "desei", //deseio "disse ", "dixe ", "disse([a-z]+)", "dezi$1", "dit(a|o)+ ", "dezid$1 ", "divid", "debed", //debeddir "dizem ","dízen ", "dizer", "dezir", "dorm", "drum", "efei", "eifei", //eifeito "emb", "amb", //ambarcar", "ambubidos" "encaix", "ancaix", "encontr", "ancontr", "entend", "antend", "entr([^a |^as ]+)", "entrar", //antrar "eram ", "éran ", "escreve ", "scribe ", "escreveu ", "screbiu ", "escuta", "scuita", "estão ", "stan ", "estavam", "stában", "evit", "eibit", //eibitar "evol", "eibol", //eiboluçon "executar","fazer", "exibir", "amostrar", "fica","queda", "ficou ", "quedou ", "fiqu", "qued", //quedei "haja ", "haba ", "houve ", "houbo ", "ia ", "iba ", "in.ciativa(s)? ", "einiciatiba ", "in.ci", "ampeç", "inclui", "anclui", "insatisf", "ansastif", "inspir", "anspir", "instru", "anstru", //instruir", "instrumento" "iria", "eirie", "nasc", "nac", "nasç", "naç", "olha", "mira", "opera", "oupera", "oriund", "ouriund", "ouço ","oubo ", "pergunt", "pregunt", //preguntar "pode ", "puode ", "podem ", "puoden ", "pode-se", "se puode", "pôe", "pon ", "pôem ", "ponen ", "pôs ", "puso ", "possa ", "puoda ", "possui", "ten", "prob([a-z]+)", "porb$1", //porbar ...ber melhor "procur", "percur", //percura "quer ", "quier ", "queres ", "quieres ", "quero ", "quiero ", "quis ", "quiso ", "quiser ", "quejir ", "quiseram ", "quejiran ", "quiserem ", "quejiren ", "quisermos ", "quejirmos ", "quisesse ", "quejisse ", "quisessem ", "quejissen ", "quisesses ", "quejisses ", "resist" , "rejist", "respond", "respund", //respunder "sai ", "sal ", "saí ", "sali ", "saiba ", "saba ", "sair", "salir", "satisf", "sastif", //sastifeito "se situa ", "queda ", "situa - se ", "queda ", "seja", "seia", "seme([a|e|i|o|u]+)", "sembr", //semear -> sembrar "tão ", "tan ", "terá", "tenerá", "utili", "outili", "vindo", "benido", "viver", "bibir", "voar ", "bolar ", //bolar "caiar", "ancaliar", "cala ", "calha ", "calai ", "calhai ", "calar ", "calhar ", "calei ", "calhei ", "engan", "anganh", "ponho ", "pongo ", "saiu ", "saliu ", "designar ", "chamar ", // AMPORTA ORDE "nua(s)? ", "znuda$1 ", "testo", "coberteira", "terra gelada", "cúscaro", "um calor", "ua calor", "uns calor", "uas calor", "num calor", "nua calor", "de um calor", "dua calor", "meio - dia(s)? ", "meidie$1 ", "meia(s)? - noite(s)? ", "meia$1 nuite$2 ", "a(s)? ","la$1 ", "à(s)? ","a la$1 ", "ao(s)? ","al$1 ", "banco de pedra", "puial", "bancos de pedra", "puiales", "em baixo ", "ambaixo ", "em cima ", "anrriba ", //PROPOSTAS "solo", "tierra", "program", "porgram", "alheira(s)? ", "tabafeia ", "muito ([a-zA-Záéíóúàèìòùâêîôûãiõ]+)([a-zA-Záéíóúàèìòùâêîôûãiõ]+)","mui $1$2", "excelente(s)? ", "eicelente$1 ", "excelência(s)? ", "eiceléncia$1 ", "diante ", "delantre ", "adiante ", "adelantre ", "passarinh(a|o)+(s)? ","paxaric$1$2 ", "cobra(s)? ", "queluobra$1 ", "chuvos(a|o)+(s)? ", "chubios$1$2 ", //"acha", "rachon", "tremer", "tembrar", "nevoeiro(s)? ", "nubrina$1 ", "aguaceiro(s)? ", "scarabanada$1 ", "aveia(s)? ", "bena$1 ", "veia(s)? ", "bena$1 ", "vagem ", "baina ", "vagens ", "bainas ", "coelh(a|o)+(s)? ", "coneilh$1$2", "coelheira(s)? ", "conelheira$1 ", "saída(s)? ", "salida$1 ", "carreiro", "carreiron", "curva(s)? ", "rebuolta$1 ", "blus[a|o]+(s)? ", "chambre$1 ", "blaser ", "chambra ", "urinar ", "mejar ", "mijar ", "mejar ", "fechad(a|o)+(s)? ", "cerrad$1$2 ", "fechar ", "cerrar ", "texug(a|o)+(s)? ", "teixug$1$2 ", "colorid(a|o)+(s)? ","quelorid$1$2 ", "corad(a|o)+(s)? ", "quelorad$1$2 ", "lá ", "alhá ", "cá ", "acá ", "portada", "portalada", "fotografia", "retrato", "fotógraf[a|o]+(s)? ", "retratista$2 ", "fotografa(r)? ", "retrata$1 ", "parente(s)? ", "pariente$1 ", "balde(s)? ", "baldo$1 ", "noz ", "nuoç ", "nozes ", "nuozes ", "nogueira(s)? ", "nueira$1 ", "macieira(s)? ", "maçaneira$1 ", "alperce(s)? ", "albricoque$1 ", "ameixa(s)? ", "alméixina$1 ", "doninha(s)? ", "renozielha$1 ", "experimentar ", "spurmentar ", "pescoço(s)? ", "cachaço$1 ", "infinito(s)? ", "anfenito$1 ", "mó(s)? ", "muola$1 ", "dente canino ", "caneiro ", "dentes canino ", "caneiros ", "grão de bico ", "garbanço ", "grãos de bico ", "garbanços ", "feijão frade ", "chícharo ", "feijões frade ", "chícharos ", "cem ", "cien ", "duzentos ", "duzientos ", "trezentos ", "trezientos ", "quatrocentos ", "quatrocientos ", "quinhentos ", "quenhientos ", "seiscentos ", "seicientos ", "setecentos ", "sietecientos", "oitocentos ", "uitecientos ", "novecentos ", "nuobecientos ", "recebia", "recebie", "recebias", "recebies", "recebíamos", "recebiemos", "recebíeis", "recebiedes", "recebiam ", "recebien ", "nevoeiro(s)? gelado(s)? ", "cenceinho$1 ", "lavrar", "arar", "eixo(s)? ", "eixe$1 ", "prego(s)? ", "crabo$1 ", "soalho(s)? ", "sobrado$1 ", "tremoço(s)? ", "antramoço$1 ", "tremoceir(a|o)+(s)? ", "antramoceir$1$2 ", "veio ", "bieno ", "vir ", "benir ", "benvind(a|o)+(s)? ", "bienbenid$1$2 ", "malagueta(s)? ", "guindilha$1 ", "sumagre(s)? ", "cemaque$1 ", "peneira(s)? ", "penheira$1 ", "peneirar", "penheirar", "giesta(s|l)? ", "scoba$1 ", "esteva(s)? ", "xara$1 ", "rosmaninho(s)? ", "tomilho$1 ", "pólvora(s)? ", "pólbara$1 ", "atordoar", "atrelundar", "explodir", "stourar", "caspa do cabelo", "falhiçca", "faiscar", "chiçpar", "percevejo", "chizme", //"banco", "talho", //traduçones de palabras "- as ","- las ", "- o ","- lo ", "- os ","- los ", "([\-]+) nos ","$1 mos ", "([^\\[]+)categoria", "$1catadorie", //traduç fuora se hai eitiquetas de Biquipédia "([^\\[]+)imagem", "$1eimaige", //traduç fuora se hai eitiquetas de Biquipédia "([a-z]+)áveis ", "$1ables ", "([a-z]+)ável ", "$1able ",//agradable "([a-z]+)íveis ", "$1ibles ", "([a-z]+)ível ", "$1ible ",//"audible "[\-]+ no "," nel ", "abaixo", "ambaixo", "abdómen", "abdóme", "abert", "abiert", //repetido "abort", "amóbit", "acima ", "arriba ", "açucar ","açucre ", "açucares ","açucres ", "água(s)? ", "auga$1 ", "aguardente(s)? ", "augardiente$1 ", "águia(s)? ", "águila$1 ", "aí ", "ende ", "ainda ", "inda ", "aldeia(s)? ", "aldé$1 ", "alegria(s)? ", "alegrie$1 ", "além ", "para alhá ", "alemanha ", "almanha ", "alemão ", "alman ", "alemães ", "almanes ", "alforge[s]?", "alforjas", "alga(s)? ", "ouca$1 ", "alguém ", "alguien ", "algum ","algun ", "alguma(s)? ","algua$1 ", "ali ", "eilhi ", "alicerce(s)? ", "aliçace$1 ", "almoç", "almuorç", "am.ndoa", "almendra", "amanhã ", "manhana ", "amarel", "amarielh", "ameaç", "amenaç", "amendoim ", "cascaboi ", "amendoins ", "cascabois ", "amizade(s)? ", "amisade$1 ", //amisade "amora(s)? ", "mora$1 " , "amoreira", "moreira", "anão ", "nano ", "ancinho(s)? ", "rastro$1 ", "andorinh", "andorin", "anel", "anielho", "anex", "aneix", //anexo "anfiteatro([s]?)", "anfitriato$1", "animais ", "animales ", // la traduçon "ais" stá a scluir la lhetra [m]... pa manter mais "ano(s)? ", "anho$1 ", "anões ", "nanos ", "anoitec", "anuitec", "anteontem ", "trasdonte ", "anteproje[c]?t", "anteporjet", "apenas ", "solo ", "aprofun", "aperfun", //aperfundar "aquela(s)? ","aqueilha$1 ", "aqueles ", "aqueilhes ", "aquele ", "aquel ", "aqui ", "eiqui ", "aquilo ","aqueilho ", "ar ", "aire ", "área(s)? ", "ária$1 ", "areia(s)? ", "arena$1 ", "ares ", "aires ", "árvore(s)? ", "arble$1 ", "assim ", "assi ", "através ", "atrabeç ", "automóvel ", "altemoble ", "automóveis ", "altemobles ", "autónom","outónom", "autor(es)? ", "outor$1 ", "avali", "abalu", //abaluação "azeitona(s)? ", "azeituna$1 ", "azuis ", "azules ", "bagado", "granado", "batata(s)? ", "patata$1 ", "batatal ", "patatal ", "batatais ", "patatales ", "batateir(a|o)+(s)? ", "patateir$1$2 ", "beij", "beis", "bem ", "bien ", "bilhet", "belhet", "boa(s)? ", "buona$1 ", "bocadinho(s)? ", "cachico$1 ", "bocado(s)? ", "cacho$1 ", "bode(s)? ", "beche$1 ", "boi(s)? ", "bui$1 ", "boina(s)? ", "gorra$1 " , "bolacha(s)? ", "bolaixa$1 ", "bombard", "bumbard", "bombeir", "bumbeir", "boné(s)? ", "gorro$1 ", "boneco(s)? ", "caramono$1 ", "bonit(a|o)+(s)? ","guap$1$2 ", //guapo "borboleta(s)? ", "paixarina$1 ", "cabanhal ", "cabanhal ", "cabanhais ", "cabanhales ", "cabrito(s)? ", "chibo$1 ", "cachecois ", "cascoles ", "cachecol ", "cascol ", "cães ", "perros ", "caixilh", "queixilh", "calcanhar(es)? ", "carcanhal$1 ", "canal ", "canhal ", "canais ", "canhales ", "candeeiro", "candieiro", "can(a|o)+(s)? ", "canh$1$2 ", "cão ", "perro ", "capela(s)? ","capielha$1 ", "carangueijo(s)? ", "cangareijo$1 ", "carne(s)? ", "chicha$1 ", "casaco(s)? ", "jiqueta$1 ", "casaca(s)? ", "çamarra$1 ", "caso([s]?)", "causo$1", "castel(a|o)+(s)? ", "castielh$1$2 ", //castielho/a "cautel", "coutel", "caval([^h]+)", "cabalh$1", //cabalhitas, cabalho, cavalheiro manten-se "cebola(s)? ", "cebolha$1 ", "cegonh", "ciguonh", //ciguonha, ciguonho "ceia", "cena", "celeste", "celhestre", "cemitério(s)? ", "semitério$1 ", "centeio(s)? ", "centeno$1 ", "cento(s)? ", "ciento$1 ", "cert(a|o)+([s]?)", "ciert$1$2 ", "céu(s)? ", "cielo$1 ", "chá(s)? ", "xá$1 ", "chaminé(s)? ", "chupon$1 ", "champa[gn|nh]e(s)? ", "xampanhe$1 ", "chão ", "suolo ", "charm([e|o]+)", "xarm$1", "chat", "xat", //xato, xateia, tira chatarra "chávena(s)? ", "chícara$1 ", "checo(s)? ", "xeco$1 ", "chefe(s)? ", "xefe$1 ", "chefi", "xefi", //xefiar "chei(a|o)+(s)? ", "chen$1$2 ", //cheio, cheia "cheiro ", "oulor ", "cheiros ", "oulores ", "cheque(s)? ", "xeque$1 ", "chique(s)? ", "xique$1 ", "chispa(s)? ", "chiçpa$1 ", "chocolat","choclat", //chocolate, chocolatado "chove ", "chuobe ", "ceg(a|o)+(s)? ", "cieg$1$2 ", "civil ", "cebil ", "cobert", "cobiert", "coisa(s)? ", "cousa$1 ", "colégio(s)? ", "coleijo$1 ", "colher ", "cuchara ", "colheres ", "cucharas ", "com ","cun ", "comboio(s)? ", "camboio$1 ", "comentário(s)? ", "comentairo$1 ", "comida(s)? " , "quemido$1 ", "comigo ", "cumigo ", "como ","cumo ", "companhia(s)? ", "cumpanha$1 ", "comu", "quemu", // quemunitária, quemum "concelho(s)? ", "cunceilho$1 ", "confort", "cunfuort", //cunfuorto "conhecer", "coincer", "conhecid", "coincid", "conhecimento", "coincimiento", "connosco", "cun nós", "consciência", "cuncéncia", "conso", "cunsu", //consume "contigo ", "cuntigo ", "continent","cuntinent", "continu", "cuntin", "convosco", "cun bós", "cor(es)? ", "quelor$1 ", "corda(s)? ", "cuorda$1 ", "corpo(s)? ", "cuorpo$1 ", "costum", "questum", "cotovelo(s)? ", "quetobielho$1 ", "couval ", "berçal ", "couve", "berça", "cova(s)? ", "fóia$1 ", "cozinh", "cozin", //cozina, cozine "cristã(s)? ", "cristiana$1 ", "cristan", "cristian", "cristão(s)? ", "cristiano$1 ", "cru(s)? ", "crudo$1 ", "crua(s)? ", "cruda$1 ", "cú(s)? ","culo$1 ", "curios(a|o)+(s)? ","curjidos$1$2 ", "curiosidade(s)? ", "curjidade$1 ", "curt(a|o)+", "cúrti$1", "da(s)? ","de la$1 ", "daí ", "dende ", "dali ", "deilhi ", "de um ","dun ", "de uma ","dua ", "dela(s)? ", "deilha$1 ", "dele ", "del ", "deles ", "deilhes ", "demons", "demuns", //demunstraçon "dente(s)? ", "diente$1 ", "dentro ", "drento ", "depois ", "depuis ", "desde ", "zde ", "desem", "zam", "desen^h", "zam", "desenh(a|e|ou)+", "zenh$1", //desenhar, nun traduç zeinho "desenho(s)? ", "zeinho$1 ", "deus ", "dius ", "dez "," dieç ", "dezembro ","dezembre ", "dia(s)? ", "die$1 ", "diferen", "defren", "difícieis ", "defíceles ", "difícil", "defícel", "dinheiro(s)? ", "denheiro$1 ", "direit", "dreit", "disposto", "çpuosto", "disso ","desso ", "disto ","desto ", "do(s)? ","de l ", "documento(s)? ", "decumiento$1 ", "dois "," dous ", "domingo ", "demingo ", "dono(s)? ", "duonho$1 ", "dor(es)? ", "delor$1 ", "doze "," duoze ", "duas "," dues ", "dum ","dun ", "duma ","dua ", "dúvida(s)? ", "dúbeda$1 ", "e ","i ", "é ","ye ", "economia(s)? ", "eiquenomie$1 ", "edi", "eidi", "educa", "eiduca", //educação "efecti", "afeta", //afetiba "eg", "eig", "ela(s)? ", "eilha$1 ", "ele ", "el ", "elefante", "alifante", "elei", "eilei", //eileito, eileiçon "elemento", "eilemiento", "eles ", "eilhes ", "em ","an ", "embora", "ambora", "empre", "ampre", "encara", "ancara", "encosta", "costielha", "energia(s)? ", "einergie$1 ", "enfim ", "anfin ", "engenharia", "angenharie", "engenheir", "angenheir", "engenho(s)? ", "angeinho$1 ", "englob", "anglob", "enquanto ", "anquanto ", "ensin", "ansin", "enregelad", "atrecid", "entanto", "antanto", "então ", "anton ", "entidade(s)? ", "antidade$1 ", "entrada(s)? ","antrada$1 ", "entre ", "antre ", "entretanto ", "antretanto ", "entrete", "antrete", //eantretenimento "equi", "eiqui", //eiquilíbrio, eiquibaléncia "erva(s)? ", "yerba$1 ", "escada(s)? ", "scaleira$1 ", "escano(s)? ", "scanho$1 ", "escola(s)? ", "scuola$1 ", "escorpião ", "alicran", "escorpiões ", "alicranes ", "espaço(s)? ", "spácio$1 ", "espalhadoura", "biendo", "espírit", "sprit", //sprito "esquerda", "squierda", "essenci", "eissenci", "essênci","eissenci", "estrela(s)? ", "streilha$1 ", "estrelad", "strelhad", "estrumar", "stercar", "estrume", "stierco", "eu ", "you ", "euro", "ouro", "evento(s)? ", "eibento$1 ", "exam", "eisam", //eisame "excepto", "fuora", "exec","eisec", //eisecutar "exem","eisem", //eisemplo "exis","eisis", //eisistir "exp", "sp", //speriéncia "experiment", "spurment", "fácil", "fácele", "faísca", "chiçpa", "feijão ", "freijon ", "feijões ", "frajones ", "fere", "fire", //aleija "fermento(s)? ", "furmiento$1 ", "ferramenta(s)? ", "ferramienta$1 ", "ferro(s)? ","fierro$1 ", "festa(s)? ", "fiesta$1 ", "fevereiro", "febreiro", "fiandeira", "filadeira" , "fiar", "filar", "filosofia(s)? ", "filosofie$1 ", "fio(s)? ", "filo$1 ", "flauta(s)? ", "fraita$1 ", "fogo(s)? ", "fuogo$1 ", "foice", "fouce", "folha(s)? ", "fuolha$1 ", "esfome(s)? ", "sfame$1 ", "fome(s)? ", "fame$1 ", "fonte", "fuonte", "fontinha", "funtica", "fora ", "fuora ", "força([^r]+)", "fuorça$1", "forja", "frauga", "forte", "fuorte", "fósforo(s)? ","cerilha$1 ", "frágil ", "andeble ", "frança ", "fráncia ", "freix", "frezn", //frezno, frezneira "fria(s)? ", "frie$1 ", "frio(s)? ", "friu$1 ", "front", "frunt", //frunteira "frut", "fruit", "funda", "atiradeira", "fundo", "fondo", "futur", "fetur", "galin", "galhin", // galhináceo "galinh", "galhin", //galhina "gás ", "gáç ", "gelado","ancarambiando", "gelo(s)? ", "carambelo$1 " , "gêmeo(s)? ", "mielgo$1 ", "gente(s)? ", "giente$1 ", "geral", "giral", "gesto(s)? ", "géstio$1 ", "gost", "gust", "graça(s)? ", "grácia$1 ", "grão(s)? ", "grano$1 ", "greg", "grieg", //griego "grossa(s)? ", "gruossa$1 ", "há ","hai ", "hip", "heip", //heipotese "his", "s", "hoje ", "hoije ", "homem ", "home ", "homens ", "homes ",// AMPORTA ORDE "homen", "houmen", //houmenaige, houmano "honest", "hounest", //hounesto "hospi", "spi", "human", "houman", "humi", "houmi", //houmilde "ibéric", "eibéric", "idade(s)? ", "eidade$1 ", "id([é|e]+)ia(s)? ", "eideia$1 ", "identi","eidanti", //eidantidade "iguais ", "eiguales ", "igual ", "eigual ", "ig", "eig", // AMPORTA ORDE "impossível ", "ampossible ", "incluem ", "ancluen ", "independente", "andependiente", "indivíd", "andibíd", "inevit", "einebit", //einebitable "inform", "anform", "informa", "anforma", "institui", "anstitui", "intelig", "antelig", "intere", "antre", "inúme", "einúme", "inúteis ", "einúteles ", "inverno(s)? ", "ambierno$1 ", "irmã(s)? ", "armana$1 ", "irmão(s)? ", "armano$1 ", "isqueiro(s)? ", "içqueiro$1 ", "isso ","esso ", "isto ","esto ", "itália ", "eitália ", "iraque ", "eiraque ", "iraquian(a|o)+(s)? ", "eiraquian$1$2 ", "já ","yá ", "janela(s)? ","jinela$1 ", "jesus ", "jasus ", "(a)?joelh", "$1zinolh", "jovem ", "moço ", "jovens ", "moços ", "judeu", "judiu", "julho ","júlio ", "junho ","júnio ", "justiça", "justícia", "juventude(s)? ", "Omocidade$1 ", "lol ", "alt (Arreganha La Tacha) ", "LOL ", "ALT (Arreganha La Tacha) ", "lâmpada(s)? ", "bumbilha$1 ", "lápis ", "lápeç ", "lareira(s)? ", "lume$1 ", "leão ", "lhion ", "leões ", "lhiones ", "lind(a|o)+(s)? ","guap$1$2 ", //guapo "língu", "lhéngu", // lhéngua, línguista "lingu", "lhengu", // linguagem "linhaça", "linaça", "linho(s)? ", "lino$1 ", "líquen", "patrielha", "lisboa", "lhisboua", "longe ", "lhoinge ", "lua(s)? ", "lhuna$1 ", "luta(s)? ", "lhuita$1 ", "má(s)? ", "malas$1 ", "manhã ", "manhana ", "mão(s)? ","mano$1 ", "março ","márcio ", "martelo", "martielho", "mau(s)? ", "malo$1 ", "máx", "máss", "melancia(s)? ", "balancie$1 ", "membr", "nembr", "memória(s)? ", "mimória$1 ", "menin(a|o)+(s)? ", "nin$1$2 ", "mentira(s)?", "mintira$1 ", "mesm(a|o)+(s)? ", "miesm$1$2 ", "meu(s)? ", "miu$1 ", "mezinha", "malzina", "migalha(s)? ", "forfalha$1 ", "mim ", "mi ", "minha ", "mie ", "ministro(s)? ", "menistro$1 ", "moinho(s)? ", "molino$1 ", "morango(s)? ", "morangano$1 ", "morcego(s)? ", "morciegano$1 ", "mulher", "mulhier", "nação ", "nacion ", "nações ", "naciones ", "naquela(s)? ","naqueilha$1 ", "naquele ","naquel ", "naqueles ","naqueilhes ", "naquilo ","naqueilho ", "natureza(s)? ", "naturaleza$1 ", "necessári", "neçair", "necessidade", "necidade", "nela(s)? ", "neilha$1 ", "nele(s)? ", "nel$1 ", "nem ","nin ", "nenhum ", "nanhun ", "nenhuma(s)? ", "nanhue$1 ", "nenhuns ", "nanhuns ", "net(a|o)+(s)? ", "niet$1$2 ", //nieto,nieta "neve(s)? ", "niebe$1 ", "ninguém ", "naide ", "ninho(s)? ", "niu$1 ", "nisso " ,"nesso ", "nisto ", "nesto ", "no ","ne l ", "noite", "nuite", "nos ","ne ls ", "noss(a|o)+(s)? ", "nuoss$1$2 ", "nov(a|o)+(s)? ", "nuob$1$2 ", "novembro ","nobembre ", "nove ", "nuobe ", "nú(s)? ", "amplache$1 ", "num ","nun ", "numa ","nua ", "número(s)? ", "númaro$1 ", "nuvem ", "nube ", "nuvens ", "nubes ", "o ","l ", "obj([a-z]+)", "oubj$1", "obr([a-z]+)", "oubr$1", "oceano", "ouceano", "ocident", "oucident", "óculo(s)? ", "oclo$1 ", "ocupa", "acupa", //acupar, acupado "ódio(s)? ", "rábia$1 ", "of([a-zí]+)", "ouf$1", "ofensiv", "oufensib", "oiro(s)? ", "ouro$1 ", "oito ", "uito ", //uito, uitenta "oitenta ", "uitenta ", "olá ", "oulá ", "olho(s)? ", "uolho$1 ", "olmo(s)? ", "uolmo$1 ", "onda(s)? ", "óndia$1 ", "ontem ", "onte ", "ora", "oura", //oração "orelha(s)? ", "oureilha$1 ", "orç([a-z]+)", "ourç$1", "ord([a-z]+)", "ourd$1", "org", "ourg", //organismo, organização "órg", "uorg", "orgulho(s)? ", "proua$1 ", "origem ","ourige ", "origens ","ouriges ", "os ","ls ", "osso(s)? ", "uosso$1 ", "ou ", "ó ", "oubra(s)? ", "obra$1", "ourdem ", "orde ", "ourdens ", "ordes ", "outon", "outonh", "outubro ","outubre ", "oveilha(s)? ", "canhona$1 ", "ovo(s)? ", "uobo$1 ", "oxigénio(s)? ", "ouxigénio$1 ", "ozono(s)? ", "ouzono$1 ", "pá(s)? ", "pala$1 " , "paciência", "pacéncia", "padaria(s)? ", "panadarie$1 ", "padeir", "panadeir", //panadeiro "página(s)? ", "páigina$1 ", "país ", "paíç ", "paixão ", "peixon ", "paixões ", "peixones ", "palestra(s)? ", "palhestra$1 ", "pano(s)? ", "panho$1 ", "pão ", "pan ", "parabéns ","parabienes ", "parceria(s)? ", "parcerie$1 ", "pássaro(s)? ", "páixaro$1 ", "pau(s)? ", "palo$1 ", "pé(s)? ","pie$1 ", "pedra(s)? ", "piedra$1 ", "pedrinha(s)? ", "china$1 ", "pela(s)? ","pula$1 ", "pele(s)? ","piel$1 ", "pelo(s)? ","pul$1 ", "penha(s)? ", "peinha$1 ", "pente(s)? ", "peine$1 ", "pentead(a|o)+(s)? ", "peinad$1$2 ", "pentear([e]?)(s)? ", "peinar$1$2 ", "pentei", "pein", "pequen(a|o)+(s)? ", "pequeinh$1$2 ", "perfeit", "purfeit", "perigo", "peligro", //peligro, peligrosa "pé(s)? ", "pie$1 ", "pessoa(s)? ", "pessona$1 ", "piment(a|o)+(s)? ", "pumient$1$2 ", "piano(s)? ", "pianho$1 ", "planalto(s)? ", "praino$1 ", "pois ", "pus ", "pomba(s)? ", "palomba$1 ", "pombal ", "palumbar ", "pombais ", "palumbares ", "pombinha", "palumbica", "ponta(s)? " , "punta$1 ", "ponte(s)? ", "puonte$1 ", "ponteira(s)? ", "punteira$1 ", "pontinha(s)? ", "puntica$1 ", "pont(a|o)+(s)? ", "punt$1$2 ", "pontões ", "puntones ", "porco(s)? ", "cochino$1 ", "porquê", "porquei", "porta(s)? ", "puorta$1 ", "portugal ", "pertual ", "portugu", "pertu", "poss[í|i]+vel", "possible", //possível, possivelmente "possíveis ", "possibles ", "pr([o|ó]+)x", "pr$1ss", "precis", "percis", //perciso "preço(s)? ", "précio$1 ", "presiden", "pursiden", "pressa(s)? ", "priessa$1 ", "presunto(s)? ", "persunto$1 ", "primeir", "purmeir", "princí", "percí", "percípais ", "percípales ", "principal ", "percípal ", "problema(s)? ", "porblema$1 ", "professor(es|a|as)? ", "porsor$1 ", "profun", "perfun", //profunda "proje[c]?t", "porjet", //porjeto "pr([o|ó]+)pri", "pr$1pi", "qualquer ","qualquier ", "quaisquer ","qualesquier ", "quase ","quaije ", "quebradiço", "salagre", "queij", "queis", "quem ","quien ", "quente(s)? ", "caliente$1 ", "quiet", "quet", "raiva(s)? ", "rábia$1 ", "rapariga(s)? ", "rapaza$1 ", "razão ", "rezon ", "razões ", "rezones ", "real", "rial", "referência(s)? ","refréncia$1 ", "relógio(s)? ", "reloijo$1 ", "resposta(s)? ", "respuosta$1 ", "ressuscit", "ressucit", "ribeir(a|o)+(s)? ", "rigueir$1$2 ", "rio(s)? ", "riu$1 ", "roca(s)? ", "ruoca$1 ", "roda(s)? ", "ruoda$1 ", "rosto","rostro", "rua(s)? ", "rue$1 ", "sabão ", "xabon ", "sabedoria", "sabedorie", "sabões", "xabones", "sabonete", "xabonete", "saída ", "salida ", "sapat", "çapat", //çapato, çapatilha "sapataria(s)? ", "çapatarie$1 ", "sapateir(o|a)+(s)? ", "çapateiro$1$2 ", "sardinha(s)? ", "sardina$1 ", "saudade(s)? ","suidade$1 ", "saúde(s)? ","salude$1 ", "século(s)? ", "seclo$1 ", "seixo(s)? ", "xeixo$1 ", "sem ","sin ", "semana(s)? ", "sumana$1 ", "sempre ", "siempre ", "senão ","senó ", "serve ", "sirbe ", "sete "," siete ", "setembro ","setembre ", "seu(s)? ", "sou$1 ", "sext(a|o)+(s)? ", "sest$1$2 ", "sforço(s)? ", "sfuorço$1 ", "sim ","si ", "só ", "solo ", "sobre ", "subre ", "sobrinh(a|o)+(s)? ", "sobrin$1$2 ", "sociedade", "sociadade", "som ", "sonido ", "sombra(s)? ", "selombra$1 ", "somente", "solamente", "sons ", "sonidos ", "sopa(s)? ", "caldo$1 ", "sozinh(a|o)+(s)? ", "solic$1$2 ", "sua(s)? ", "sue$1 ", "surd", "xord", //xordo "também ", "tamien ", "tampa(s)? ", "tapadeira$1 ", "tear", "telar", "teatro(s)? ", "triato$1 ", "tempo(s)? ", "tiempo$1 ", "teoria(s)? ", "teorie$1 ", "terra(s)? ", "tierra$1 ", "tesoura(s)? ", "tejeira$1 ", "teu(s)? ", "tou$1 ", "texto", "testo", "tingido", "tenhido", "tingir", "tenhir", "título(s)? ", "títalo$1 ", "toda ", "to ", "todo ", "to ", "transmon", "stransmun", //stransmuntano "tudo ", "todo ", "últim", "redadeir", //redadeiro, redadeira... "um ","un ", "uma(s)? ","ua$1 ", "união ", "ounion ", "uniões ", "ouniones ", "unid", "ounid", "univ", "ounib", //ouniberso "útil ","útele ", "úteis ", "úteles ", "vale ", "bal ", "velhice(s)? ", "belheç$1 ", "velh(a|o)+(s)? ", "bielh$1$2 ", "vind(a|o)+(s)? ", "benid$1$2 ", "vinho(s)? ", "bino$1 ", "vizinh(a|o)+(s)? ", "bezin$1$2 ", "voss(a|o)+(s)? ", "buoss$1$2 ", "gado(s)? ", "ganado$1 ", // AMPORTA LA ORDE "ceg", "cieg", "conf", "cunf", "conv", "cumb", //cumbençon "desa", "za", "não ([^\\.|^;|^,|^:]+)","nun $1", "não ","nó ", "aconp", "acump", "acon", "acun", //acunteciu "comp", "cump", //cumputador "comb", "cumb", //cumbate "ide", "eide", //eideia "envolv", "ambolb", "ofe", "oufe", //oferta, ofende "oli", "ouli", //oulibeira "olí", "oulí", //oulibeira "opi", "oupi", //oupinião "otimi", "outimi", //outimismo "([ó|o])rf", "uorf", //uorfano "ori", "ouri", //ourige "ocup", "acup", //acupação "const", "cust", "con","cun", "econ","eicon", "imp", "amp", "inf", "anf", //anferior, anfierno "inv", "amb", //ambierno //todo "dis", "ç", // AMPORTA LA ORDE "çs", "diss", // AMPORTA LA ORDE "çto", "disto", // AMPORTA LA ORDE "des([^a|^e|^i|^o|^u|^s])", "ç$1", // AMPORTA LA ORDE "ex","s", "es([^s]+)", "s$1", "cabelo","pelo", // solo apuis de pelo->pul AMPORTA LA ORDE "bons ([a-zAz]+)([a-zAz]*)([o|e|z|ç]+)(s)? ", "buns $1$2$3$4 ", // AMPORTA LA ORDE "bons ", "buonos ", // AMPORTA LA ORDE "bom ([a-zAz]+)([a-zAz]*)([o]+)(s)? ", "bun $1$2$3$4 ", // AMPORTA LA ORDE "bom ", "buono ", // AMPORTA LA ORDE "[\-]+ l(a|o)+(s)?","-l$1$2", //para mantener "-la" // AMPORTA LA ORDE "- a ","- la ", // ANGANHOS "la ([a-z]*r) ","a $1 ", //corecção a verbo a partir, a saber AMPORTA LA ORDE "l calor", "la calor", "la naide","a naide", //corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la cerca", "a cerca",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la esse", "a esse",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la essa", "a essa",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la un", "a un",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "la ua", "a ua",//corecção a queda a AMPORTA LA ORDE "serc", "eiserc", // AMPORTA LA ORDE "d'uma", "dua", // AMPORTA LA ORDE "qu'uma", "qu'ua", // AMPORTA LA ORDE //repor de novo o "E" "ste ", "este ", // AMPORTA LA ORDE "stes ", "estes ", // AMPORTA LA ORDE "sta ", "esta ", // AMPORTA LA ORDE "stas ", "estas ", // AMPORTA LA ORDE "çte ","deste ", // AMPORTA LA ORDE "çtes ","destes ", // AMPORTA LA ORDE "çta ","desta ", // AMPORTA LA ORDE "çtas ","destas " // AMPORTA LA ORDE //fim de repor de novo o "E" ); //normalmente lhetras pequeinhas, terminaçones var lowerCase=new Array( //berbos //ar regular beilar "([a-zA-Zç]+)arão ", "$1aran ", "([a-zA-Zç]+)aram ", "$1órun ", //"([a-zA-Zç]+)aram ", "$1áran ", "([a-zA-Zç]+)arem ", "$1áren ", //er regular - Comer //"([a-zA-Zç]+)erão ", "$1eran ", //"([a-zA-Zç]+)eram ", "$1íran ", "([a-zA-Zç]+)erem ", "$1íren", //"([a-zA-Zç]+)erem ", "$1éren ", "([a-zA-Zç]+)eram ", "$1írun ", //ir regular - bibir "([a-zA-Zç]+)erão ", "$1iran ", //"([a-zA-Zç]+)eram ", "$1íran ", //"([a-zA-Zç]+)erem ", "$1íren", //"([a-zA-Zç]+)erem ", "$1íren ", //"([a-zA-Zç]+)eram ", "$1írun ", //verbos "([a-zA-Zç]+)deu ", "$1diu ", "([a-zA-Zç]+)meu ", "$1miu ", "([a-zA-Zç]+)beu ", "$1biu ", "([a-zA-Zç]+)abia(s)? ", "$1abie$2 ", "([a-zA-Zç]+)avia(s)? ", "$1abie$2 ", "([a-zA-Zç]+)ecia(s)? ", "$1ecie$2 ", "([a-zA-Zç]+)aleu ", "$1aliu ", "([a-zA-Zç]+)aceu ", "$1aciu ", "([a-zA-Zç]+)eceu ", "$1eciu ", "([a-zA-Zç]+)eveu ", "$1ebiu ", "([a-zA-Zç]+)oveu ", "$1obiu ", "([a-zA-Zç]+)lveu ", "$1lbiu ", "([a-zA-Zç]+)avam ", "$1ában ", "([^s]+)tia(s)? ", "$1tie$2 ", "pôs ", "puso ", "([a-zA-Zç]+)aria(s)? ", "$1arie$2 ", "([a-zA-Zç]+)eria(s)? ", "$1erie$2 ", "([a-zA-Zç]+)iria(s)? ", "$1iriev ", "([a-zA-Zç]+)azia(s)? ", "$1azie$2 ", //fazia -> fazie "([a-zA-Zç]+)êm ","$1énen ", //ténen "([a-zA-Zç]+)êem ","$1énen ", //bénen //FIXME "([a-zA-Zç]+)enhamos ","$1éngamos ", //tenhamos "([a-zA-Zç]+)enham ", "$1engan ", //tenham "([a-zA-Zç]+)enha ", "$1enga ", //tenham "([a-zA-Zç]+)enho ", "$1engo ", //tenho "([a-zA-Zç]+)teu ", "$1tiu ", //bateu "([a-zç]+)([a-z]+)esse ", "$1$2isse ", //aparecesse -> aparecisse nesses "antrisse ", "antresse ", //correcção "([a-zç]+)([a-z]+)esses ", "$1$2isses ", //aparecesses -> aparecisses //desses tira n, d "([a-zA-Zç]+)iveste ", "$1ubiste ", //estiveste "([a-zA-Zç]+)([a-z]+)este(s)? ", "$1$2iste$3 ", //estiveste //FIXME "nordeste(s)? ", "nordeste$1 ", "liste(s)? ", "leste$1 ", "çaste ", "ceste ", "([a-zA-Z]+)aste ", "$1este ", " lhe ", " le ", " lhes ", " les ", "dizer", "dezir", //FIXME "çcriber", "çcrebir", "çcribiu", "çcrebiu", "screver", "screbir", "ej([o|a|e]+)", "eij$1", //aleije, azuleijo //"([^m|^i]+)elh", "$1eilh", //orelhas-> oureilhas //melhor n dá //antes de ão "anão ", "nano ", "anões ", "nanos ", //"São ", "San ", "Sebastião", "Sabastian ", "Cristóvão", "Cristófe ", "ãos ","ones ", "ão ","on ", "ões ","ones ", "õe", "one", //?? "ães ", "anes ", "ãe ", "ane ", //?? "esia(s)? ", "esie$1 ", //freguesia "([a-z]+)vel ", "$1ble ", "([a-z]+)velmente ", "$1blemiente ", "([a-z]+)veis ", "$1bles ", "([a-z]+)agens ", "$1aiges ", "([^a^e^i^o^u]+)gens ", "$1ges ", "([^a^e^i^o^u]+)gem ", "$1ge ", "([a-z]+)agem ", "$1aige ", "([^u]+)ns ", "$1nes ", //fins "([^n]+)dia ", "$1die ", //óndia "([^n]+)dias ", "$1dies ", "([^m])ais ","$1ales ", // excepto mais "([a-z]+)ogia(s)? ", "$1ogie$2 ", // biologie "([a-z]+)acia(s)? ", "$1acie$2 ", // democracie "([a-z]+)gia(s)? ", "$1gie$2 ", "([a-z]+)afia(s)? ", "$1afie$2 ", "([a-z]+)omia(s)? ", "$1omie$2 ", "([a-z]+)etria(s)? ", "$1etrie$2 ", "([a-zA-Z]+)ox(a|o)+(s)? ", "$1oix$2$3 ", //coixo, roixo, roixa //repetidos, meio de las palabra "cento", "ciento", "sobre", "subre", "rodapé", "rodapie", "ter ", "tener ", "tinha ", "tenie ", "comp", "cump", "coisa", "cousa", "oiro", "ouro", "energia", "einergie", "abert", "abiert", "propri", "propi", "própri", "própi", "prox", "pross", "próx", "próss", "máx", "máss", "exis","eisis", "exem","eisem", "texto", "testo", "viver", "bibir", "inclui", "anclui", "coberta", "cobierta", // fim repetidos "cantor", "cantadeiro", "Cantora", "cantadeiro", "V","B", "v","b", "â","á", "ô","ó", "ê","é", "ü","u", "Â","Á", "Ô","Ó", "Ê","É", "Ü","U", "ã(s)? ", "ana$1 ", //maçana " im", " eim", //eimaculado //"in", "ein", ?? "deus", "dius", " irr([a-z]+)"," eirr$1", //eirredutor " im([a]+)g"," eim$1g", //eimaginable " im([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," am$1", //ambasão " inv"," amb", //ambasão " in([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," an$1", //ambasão " ind([^a]+)"," and$1", //andicar //tira inda " Irr([a-z]+)"," Eirr$1", //eirredutor " Im([a]+)g"," Eim$1g", //eimaginable " Im([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," Am$1", //ambasão " Inb"," amb", //ambasão " In([q|w|r|t|p|s|f|g|h|j|k|l|ç|z|x|c|n]+)"," An$1", //ambasão " Ind([^a]+)"," And$1", //andicar //tira inda " el([a-zé]+)", " eil$1", //eilegante " El([a-zé]+)", " Eil$1", " il([a-z]+)", " eil$1", //eiludir " Il([a-z]+)", " Eil$1", " aut", " out", //auto, autu, autó " Aut", " Out", //auto, autu, autó "tinho(s)? ", "tico$1 ", "tinha(s)? ", "tica$1 ", //melhoria "fere", "fre", //oufrece "a la frente", "delantre", "cun l", "cul", "Ne l'entanto ", "Mas ", "ne l'entanto ", "mas ", //fim enganos "culo ","clo ", "culos ","clos ", "oo","o", "cç", "ç", "z ","ç ", "ubs", "us", "ct", "t", "cc", "c", "ee", "e", "pt", "t", "m ", "n ", //melhoria " cun eilha ", " culha ", " cun el ", " cul ", " de ua ", " dua ", " de un ", " dun ", " la ([a|e|i|o|u|h]+)", " l'$1", " l ([a|e|i|o|u|h]+)", " l'$1", " que ([a|e|i|o|u|h]+)", " qu'$1", " de ([a|e|i|o|u|h]+)", " d'$1", " te ([a|e|i|o|u|h]+)", " t'$1", " Cun eilha ", " Culha ", " Cun el ", " Cul ", " De ua ", " Dua ", " De un ", " Dun ", " La ([a|e|i|o|u|h]+)", " L'$1", " L ([a|e|i|o|u|h]+)", " L'$1", " Que ([a|e|i|o|u|h]+)", " Qu'$1", " De ([a|e|i|o|u|h]+)", " D'$1", " Te ([a|e|i|o|u|h]+)", " T'$1", //brasileirada /* "([a-z]*)ando ", "a $1ar ", "([a-z]*)endo ", "a $1er ", "([a-z]*)indo ", "a $1ir ", "([a-zA-Z]*)ando ", "A $1ar ", "([a-zA-Z]*)endo ", "A $1er ", "([a-zA-Z]*)indo ", "A $1ir ", */ //enganos " non ", " nun ", "Non ", "Nun ", "la to", "a to", "la todo", "a todo", "enciclopédie", "anciclopédia", "qu'a ", "que a ", "cunhe", "conhe", "percípais", "percípales", //excluiu pais "pales ", "pais ", //Biquipédia " { { ", "{{", " \\[ \\[ Categoria", "[[Category", " \\[ \\[ ", "[[", " \\[\\[\\.\\./Imagem", "[[Image", " \\] \\] ", "]]", " \\| ([a-zA-Z0-9áàâãäÁÀÂÃÄéèêëÉÈÊËíìîïÍÌÎÏòóôõöÓÒÔÕÖùúûüÚÙÛÜçÇ ]*)\\/\\]\\] ", "|$1]]" ); </source> 1r15p1iyqe4vpem926g3p4mhh5x4fic Ouropa 0 691 108233 107979 2026-08-29T11:38:02Z ~2026-46122-75 15490 108233 wikitext text/x-wiki '''Ouropa''' ye la parte oucidental de l supercontinente [[Eurásia|ouroasiático]]. Ambora geograficamente seia cunsidrada ua [[península]] de la Eurásia, ls pobos de la Ouropa ténen caraterísticas [[cultura]]is i ua [[stória de la Ouropa|stória]] specíficas, l que justifica que l território ouropeu seia giralmente cunsidrado cumo un [[cuntinente]]. == Çcriçon giral == La parte cuntinental ye lhemitada a Norte pul [[Ouceano Ártico|Ouceano Glacial Ártico]], a oeste pul [[Ouceano Atlántico]], a sul pul [[Mar Mediterráneo]], pul [[Mar Negro]], pulas muntanhas de l [[Cáucaso]] i pul [[Mar Cáspio]], i l Lheste, onde la delimitaçon ye mais arteficial, puls [[Montes Ourales]] i pul [[Riu Ural]]. La Ouropa anclui tamien las [[Eilhas Británicas]], la [[Eislándia]] i bárias Eilhas i arquipélagos menores, spalhados pul [[Atlántico]], [[Mediterráneo]] i [[Ouceano Ártico|Ártico]]. Segundo la mitologie griega, Ouropa fui ua mulhier muito guapa que çpertou ls amores de [[Zeus]], dius-rei de l Oulimpo. L cuntinente ouropeu, que durante la [[Era de ls Çcobrimentos]] fui chamado de [[Bielho Mundo]], stende-se quaije qu'anteiramente na zona temperada, arriba de 35º de lhatitude norte, cun solo ua streita faixa até l círclo polar Ártico. Debido al sou lhitoral muito recortado, l'anfluéncia oceánica ye grande, i las temperaturas son giralmente amenas (nun hai stremos acentuados), cun precipitaçones qu'ouscilan antre 500 i 1 000&nbsp;mm anuales. Alternan-se ne l sou relebo stensos prainos, maciços pré-cambrianos i palezóicos. La quaije totalidade de l cuntinente anclui-se ne l [[mundo zambolbido]]. La agricultura, mecanizada, amprega an média solo 10% de la populaçon eiconomicamente atiba, anquanto que un terço desta se acupa de la [[andústria]] i la maior parte ye absorbida pul setor terciário. La [[Ounion Ouropeia]] (UI), cumprendendo 27 Stados-nembros, ye la maior i mais amportante antidade política, eiconómica i cultural de l mundo. La UI ye tamien la maior eiconomie mundial cun un [[PIB]] stimado an 12,82 trilhones de dólares <ref>balor dado na [[scalas cúrtia i lharga|scala cúrtia]] ousada ne l Brasil. Na scala lhonga, ousada ne ls restantes países lhusófonos, l balor serie de 12,82 biliones de dólares.</ref> ultrapassando lhargamente ls [[Stados Ounidos]]. La Ouropa pertence, cula [[Ásia]], a ua massa de tierra chamada [[Ourásia]]. L cuntinente ouropeu ten ua ária de 10,3 milhones de [[Quilómetro quadrado|km²]] i ye banhado al norte pul [[ouceano Glacial Ártico]], l'oeste pul [[ouceano Atlántico]] i al sul pul [[mar Mediterráneo]]. La lheste, la frunteira cula Ásia atrabessa la [[Rússia]] i la [[Turquie|Turquia]]. Esse lhemite ye detreminado puls [[montes Ourales]], pul [[riu Ural]], pul [[mar Cáspio]], pulas muntanhas de l [[Cáucaso]] i pul [[mar Negro]]. Trés naciones transcaucasianas ([[Arménia]], [[Azerbaijon]] i [[Geórgia]]), cujos territórios se sténden até la Ásia, son cunsidradas antegrantes de l cuntinente ouropeu. L lhitoral ouropeu ye bastante recortado i apersenta cinco grandes penínsulas — [[península Eibérica|Eibérica]], [[península Eitálica|Eitálica]], [[península Balcánica|Balcánica]], [[península Scandinaba|Scandinaba]] i de la [[Jutlándia]] — i bárias Eilhas i arquipélagos, antre ls quales las [[Eilhas Británicas]], la [[Eislándia]], [[Córsega]], [[Sicília]], [[Creta]], ls [[Açores]] i la [[Region Outónoma de la Madeira|Madeira]]. A maior parte de l território ouropeu ye formada por [[planície]]s. Males de metade de la sue stenson stá ambaixo de 200 metros, i l'altitude média ye de 340 metros. L relebo muntanhoso prebalece nas porçones norte (onde se lhocalizan ls [[Alpes Scandinabos]] i las cadenas de las Eilhas Británicas) i sul (cortada puls [[Pirinéus]], [[Alpes]], [[Cárpatos]] i [[Balcanas]]). Ne l centro, ua basta planície se stende, quaije sin anterrupçon, de ls Pirineus als [[montes Urales]]. L cuntinente nun abriga rius stensos: l maior deilhes, l [[riu Bolga|Bolga]], ten cerca de 3,5 mil quilómetros. [[Fexeiro:Europe satellite globe.jpg|right|thumb|200px| Ouropa bista de l spácio<br /><small>Cortesie de la [[NASA]]</small>]] Predomina l [[clima ameroso]], mas hai bariaçones detreminadas pula lhatitude i pula anfluéncia de l'ouceano i de la massa cuntinental asiática. L sul apersenta [[clima mediterránico|clima mediterráneo]] i begetaçon d'arbustos. Ne l centro i ne l lheste, l clima ye [[clima cuntinental|cuntinental]], tornando-se cada beç mais friu a la medida que se abança para l'anterior. Essa faixa ye acupada por [[floresta temperada|florestas temperadas]] i de [[cunífera]]s. Ne l noroeste prebalece l [[clima ouceánico]]. L stremo norte ten [[clima polar]] i sue begetaçon típica ye la [[tundra]]. De acordo cul ''[http://www.wri.ourg/ World Resources Anstitute]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', cerca de 40% de las florestas de l cuntinente fúrun çmatadas. Las maiores stensones de mata natiba son de cuníferas i ancóntran-se na [[Suécia]] i na [[Finlándia]]. La Ouropa ten 761 milhones d'habitantes i ye l único cuntinente onde la populaçon ben deminuindo. Segundo l [http://www.unfpa.ourg/ Fondo de Populaçon de las Naciones Ounidas]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (FNUAP), eilha ancolherá a ua taxa de 0,1% al anho antre [[2005]] i [[2010]]. L ambelhecimento de la populaçon eisige absorçon d'eimigrantes, percipalmente porfissionales an tecnologie. Por outro lhado, l crecimento de l zamprego i l'oumento de la cuncorréncia ne l [[mercado de trabalho]] bénen amponendo oubstaclos a l'antrada de [[mano-de-obra]] nun qualificada. La cuncentraçon populacional ye alta ne l centro i ne l'oeste i menor nas porçones norte i lheste. Metade de ls ouropeus bibe an cidades pequeinhas, cun até 5 mil habitantes. Las grandes cidades, cumo [[Berlin]], [[Londres]], [[Moscobo]], [[Paris]], [[Roma]] i [[San Petersburgo]], cuncentran un quatro de la populaçon. La maiorie de ls habitantes fala lhénguas de l [[lénguas ando-ouropeias|tronco ando-ouropeu]], sendo las lhénguas mais difundidas las de l [[lénguas eitálicas|ramo lhatino]] ([[Lhéngua francesa|francés]], [[Lhéngua eitaliana|eitaliano]], [[Lhéngua romena|romeno]], [[léngua pertuesa|pertués]], [[Lhéngua catalana|catalan]]), [[lénguas germánicas|germánico]] ([[Lhéngua almana|alman]], [[léngua anglesa|anglés]], [[léngua nerlandesa|nerlandés]], [[Lhéngua norueguesa|noruegués]], [[lhéngua sueca|sueco]], [[léngua dinamarquesa|dinamarqués]]) i [[lénguas slabas|slabo]] ([[lhéngua russa|russo]], [[lhéngua oucraniana|oucraniano]], [[Lhéngua polonesa|polaco]], [[lhéngua serbo-croata|serbo-croata]], [[lhéngua checa|checo]], [[lhéngua búlgara|búlgaro]]). Hai tamien lhénguas d'outras famílias lhenguísticas, cumo l [[lhéngua húngara|húngaro]], l [[lhéngua finlandesa|finlandés]] i l [[lhéngua basca|basco]]. L [[crestianismo]] ye la religion cul maior númaro de seguidores na Ouropa. Ne l cuntinente eisiste un númaro segneficatibo d'adetos tanto de l [[catolicismo]] quanto de l [[portestantismo]] i de la [[Eigreija Ourtodoxa]]. Sede de la [[Reboluçon Andustrial]], la Ouropa ye l purmeiro cuntinente a modernizar sue [[eiconomie]]. L parque andustrial ouropeu ye, até hoije, un de ls mais abançados de l mundo. Sue [[agropecuária]] outeliza antensibamente tecnologie de punta, i l cuntinente ben registrando spanson i modernizaçon de ls serbícios. Inda hai, antretanto, muitos cuntrastes de zambolbimento antre ls [[Ouropa Oucidental|países oucidentales]] i las naciones de l [[Lheste Ouropeu|lheste]], que fazírun parte de l'antigo bloco quemunista i zde la [[década de 1990]] búscan amplantar la [[eiconomie de mercado]]. Na [[andústria]] ouropeia, çtacan-se ls setores [[andústria outomobelística|outomobelístico]], [[téstil]], [[Química|químico]] i de [[teliquemunicaçones]]. La porduçon agropecuária ye segneficatiba, mas amprega pequeinha cuntidade de [[mano-de-obra]], por causa de l'outelizaçon antensiba de máquinas i de técnicas abançadas de cultibo. Antre ls percipales produtos stan [[leite]], [[chicha bobina]] i [[suína]], [[centeno]], [[patata]], [[abeia]] i [[trigo]]. Na mineraçon subressal la straçon de [[carbon]] i [[minério de fierro]]. La [[Ouropa Oucidental]] cuncentra 90% de l [[produto anterno bruto|PIB]] de l cuntinente, mas ls países de l'antigo bloco [[socialismo|socialista]], qu'aderiran a la [[eiconomie de mercado]] na [[década de 1990]], ténen crecido ne ls redadeiros anhos. Maior pólo turístico de l planeta, la Ouropa atrai anualmente 400 milhones de bejitantes. == Stória == L [[home de Neandertal]] (''Homo sapienes neanderthalensis'') ye cunsidrada la única spece houmana outótone de la Ouropa. Esta spécie se ancuntraba yá na Ouropa quando chegou l'home de [[Cro-Magnon]] (''Homo sapienes''), spece la que pertence to l'houmanidade atual. Estas dues speces houmanas cumbibírun durante bastante tiempo até que l [[home de Neandertal]] se stinguiu l mais cierto por bias a la cumpetiçon cul home de [[Cro-Magnon]], se bien qu'inda restan einúmaras cuntrobérsias subre l [[home de Neandertal]] i sue stinçon. Por outro lhado, parece probado qu'eisistiu cruzamiento reprodutibo antre ambas las speces, de forma qu'an sentido strito, l ''[[Homo sapiens sapienes]]'' atual çcenderie d'ambas las speces. La [[anteguidade clássica]] stá dominada pul anfluxo de la ciblizaçon [[Stória de Roma|grieco-lhatina]], i de l Ampério Romano subre l resto de Ouropa. La [[Queda de l Ampério Romano|decadéncia de l Ampério Romano]] i la chegada de nuobos grupos étnicos cun nuobos reinos, lhebou a la fragmentaçon política de Ouropa, sendo seguida por sucessibas tentatibas d'ounificaçon i cunquista, qu'ambolbírun l cuntinente an numerosos cunflitos i guerras durante la [[Eidade Média]], cumo la [[guerra de ls Cen Anhos]] (que durou 116 anhos). Esto, junto cula anfluéncia al cuntinente de nuobos grupos, cumo ls mongoles chegados de las stepes ó l aparecimento de l Eislana, formando ua barreira que debediu dues culturas i l Mediterráneo, cun choques nesta frunteira, moldou esta época ne l cuntinente. La [[Eidade Moderna]] marca para la Ouropa l'ampeço de porcessos que mais tarde dórun lhugar a la globalizaçon, sendo la era an que ls cunflitos bélicos se sucedírun cada beç mais zastrosos, cumo la chamada [[guerra de ls Trinta Anhos]]. Ls porcessos eiconómicos i l zambolbimento científico i tecnológico se acelerórun, an prejuízo d'outros cuntinentes, de maneira bien mais notória durante la [[Eidade Cuntemporánea]], produzindo cunflitos que zancadeórun mais guerras (cumo las [[guerras Napoleónicas]] i las guerras mundiales). Hoije ls porcessos tendentes a la ouneficaçon se téntan pacificamente, tal ye l causo de la [[Ounion Ouropeia]]. La Ouropa ye l cuntinente que tubo mais anfluéncia na stória de l mundo (çcubiertas, cunquistas, colonizaçones, mobimentos i reboluçones, guerras mundiales, etc). == Geografie == [[Fexeiro:Europe topography map.png|thumb|right|300px|<center>Topografie de la Ouropa</center>]] La Ouropa ye l segundo menor cuntinente de l mundo depuis de la Ouceanie, tendo ua stenson de 10.530.751 km², repersentando 7% de las tierras eimersas. Stritamente falando an tenermos de ciéncia [[geografie|geográfica]] cuntemporánea, la Ouropa, cumo la Ouceanie, deixan de star categorizadas cumo cuntinentes i son cunsidradas Macro-Ounidades Geográficas, MUG; yá qu'afatibamente, ne l causo de la Ouropa esta macrounidade geográfica ye un prolongamento oucidental de l cuntinente ourasiático. Carateriza la Ouropa, tanto ne l geográfico (cun muita ancidéncia ne l climático cumo an sue [[geografie houmana]]), l'eilebada quantidade média de costas marítimas i oceánicas debida a la persença d'abundantes penínsulas, golfos, mares anteriores i Eilhas. Esto i l'anfluxo de la [[Corrente de l Golfo]] i la prossimidade de ls zertos calientes de África i Ásia detremínan que na Ouropa prepondere, pese a las lhatitudes, un [[clima temperado]] scepcionalmente benigno para l'habitabilidade houmana. Por outra parte l'abundáncia de costas i hidrobias premitiu i premite l tránsito de populaçones i depuis sou stabelecimento zde fines de l [[pleistoceno]] (quando ls ''[[Homo sapienes]]'' sustituíran als ''[[Neandertal|Homo neandertalensis]]''). Tamien ye la Ouropa, que se cunsidra tradecionalmente cumo un cuntinente, l mais plano de todos eilhes, cun ua altitude média de 230 metros. La mássima spresson destes prainos ye la grande praino de l Norte, que se stende 2000 Km zde las costas atlánticas francesas até ls [[montes Ourales]], la frunteira física mais ouriental cula Ásia. Ls puntos mais altos son l [[monte Eilbrus]] (Rússia) na Ouropa ouriental (5.642 metros), l [[Dykh-Tau]] (próssimo de l Eilbrus, na Rússia) (5.205 metros), l [[Shkhara]] (Geórgie) (5.204 metros) i l [[Monte Branco]] (Fráncia/Eitália) na Ouropa oucidental (4.807 metros). Al sul, la Ouropa stá separada de l [[África|cuntinente africano]] pul [[mar Mediterráneo]], frunteira que se reduç a uns 30 Km ne l [[streito de Gibraltar]], al sudeste ls lhemites cula Ásia tamien stan dados pul Mediterráneo i puls sous mares subsidiários (l [[streito de ls Dardanelos]], l [[Mar de Mármara]] i l Helesponto ténen muito poucos quilómetros de lhargura, l [[Bósforo]] ye tan streito qu'atualmente bárias puontes l crúzan). Na rialidade l Mar Mediterráneo i la sue bacie, mais de l qu'un lhemite - segundo ls momentos stóricos - son un lhugar d'ounion culs outros "cuntinentes" (las macro-ounidades geográficas de Ásia i África), resultando cumo berdadeiros lhemites culturales i étnicos antre eilhes las stensas regiones zerticas que se lhocalizan de l'outro lhado de l Mediterráneo. Cunsidrando la [[Eislándia]] cumo parte de Ouropa i la [[Groenlándia]] cumo parte de la América, puode-se oubserbar que las çtáncias antre la Ouropa i l [[cuntinente americano]] son tamien bastante síguas. Ls puntos stremos de la Ouropa son: * Norte: [[Cabo Nordkinn]], Noruega (cuntinental), i [[Kmibskjellodden]], Noruega (Eilha) * Sul: [[Gibraltar|Península de Gibraltar]], [[Gibraltar]] * Oeste: [[Cabo de la Ruoca]], [[Pertual]] (cuntinental), i [[eilhéu de Monchique]], Pertual (Eilha) === Antidades geográficas === ==== Golfos ==== Antre ls golfos de la Ouropa çtácan-se l [[golfo de Biscaia]] ([[Fráncia]] i [[Spanha]]), l de [[golfo de Cádis|Cádis]] ([[Spanha]], [[Marrocos]] i [[Pertual]]), l de ls [[streito de Dardanelos|Dardanelos]] ([[Turquie|Turquia]]), l de l [[streito de Bósforo|Bósforo]] ([[Turquie|Turquia]]), l de [[streito de Messina|Messina]] ([[Eitália]]) i l de [[Öresund]] ([[Dinamarca]] i [[Suécia]]), antre outros. ==== Penínsulas ==== Las sues percipales penínsulas son la [[península Scandinaba|Scandinaba]] (''[[Suécia]] i [[Noruega]]''), [[península Eibérica|península Spánica ó Eibérica]] (''[[Andorra]], [[Spanha]], [[Gibraltar]] i [[Pertual]]''), [[península Eitálica|Eitálica]] (''[[Eitália]], [[San Marino]] i [[Baticano]]''), [[península Balcánica|Balcánica]] (''[[Albánia]], [[Bósnia i Herzegobina]], [[Bulgária]], [[Croácia]], [[Grécia]], [[Slobénia]], [[Macedónia de l Norte]], [[Sérbia]], [[Roménia]], i [[Turquie|Turquia]]''); para alhá de las penínsulas de [[península de Kola|Kola]] ([[Rússia]]), [[Jutlándia]] ([[Dinamarca]]), [[Bretanha]] ([[Fráncia]]) i [[península de la Crimeia]] ([[Oucránia]]). === Relebo === [[Fexeiro:Europe topography map en.png|thumb|right|300px|Mapa físico de la Ouropa.]] Anque haba [[cadena de muntanhas|cadenas de muntanhas]], las formas de relebo predominantes na Ouropa son ls [[praino]]s, qu'apersentan dues caratelísticas mui positibas: un suolo giralmente fértil i faborable a la [[agricultura]] i grande facilidade para l stabelecimento de bias de quemunicaçon. Ls [[praino]]s mais eilebados i las [[muntanha]]s nun chégan a cubrir 35% de l território ouropeu i, por essa rezon, l'altitude média de las tierra s de la Ouropa ye de solo 340 metros. De maneira giral, antoce, ne l [[relebo]] ouropeu predomínan eilebaçones modestas, i son muito quemuns ls [[praino]]s, percipalmente na metade norte de l cuntinente i an toda la porçon lheste, adonde aparece l grande Praino Russo. Para alhá dessa, merécen çtaque l Praino Húngara, percorrida pul [[riu Danúbio]], la Planície de l Pó, ne l norte de la [[Eitália]], i ls Prainos que cuntornan l lheste i l sul de las [[Ilhas Británicas]]. L Praino Germano-Polonés, de tipo flubial, stende de l'anterior para l lhitoral norte de l cuntinente. Para alhá dessa einorme ária de prainos, ancontra-se inda ne l mapa de l cuntinente ouropeu: * maciços de la Era Purmária, çgastados pula eiroson i reduzidos la prainos pouco eilebados; ne l noroeste fórman ls [[Alpes Scandinabos]]; aparécen nas [[Ilhas Británicas]] formando ls [[Montes Peninos]]; na [[Península Eibérica]] aparece cun [[Montes Cantábricos]], Meseta Spanhola i outros; na [[Península Balcánica]], cháman-se Montes Pindos; i na frunteira natural antre la Ouropa i la [[Ásia]] lhieban l nome de [[Montes Ourales]]; * cordilheiras muito altas na parte centro-sul, formando ls [[Alpes]], adonde queda ls puntos culminantes de l relebo ouropeu, cumo l pico de l [[Monte Branco]] (4.807 metros). Inda nessa region merécen çtaque las cristas de ls [[Apeninos]], [[Pireneus]], [[Balcanes]], [[Cárpatos]] i Cadeia de l [[Cáucaso]]. L [[litoral]] de la Ouropa ye mui recortado, l que faborece l'anstalaçon de ls [[porto]]s, la [[nabegaçon]] i l [[comércio]]. Ten grande númaro de [[península]]s i Eilhas de stensones dibersas isolandos mares anteriores. Oubserbando atentamente l mapa, antende-se: * ne l norte, la [[Península Scandinaba]], qu'abriga l [[Mar Báltico]], ancontra-se la Península de la [[Jutlándia]] i las [[Ilhas Británicas]], ambolbidas pul [[Mar de l Norte]]. La porçon norte de l lhitoral ouropeu ye lhimitada pul [[Ouceano Glacial Ártico]], qu'angloba inda outros mares, cumo l [[Mar de la Noruega]], ne ls lhemites cul [[Ouceano Atlántico]]. * ne l sul, apartando la Ouropa de la [[África]], ancontra-se l [[Mar Mediterráneo]], que, por sue beç, abriga mares mais pequeinhos. Nel subressélen las [[península]]s [[Península Balcánica|Balcánica]], [[península Eitálica|Eitálica]] i la grande [[Península Eibérica]], que aparta l [[Mediterráneo]] de l [[Ouceano Atlántico]]. Nessa parte de l cuntinente ouropeu eisisten einúmaras Ilhas, merecendo çtaque las [[Ilhas Baleares]], la [[Córsega]], la [[Sardenha]] i la [[Sicília]], para alhá dun berdadeiro mosaico custituído pulas Ilhas griegas. Ls mares [[mar Tirreno|Tirreno]], [[mar Adriático|Adriático]], [[mar Jónico|Jónico]], [[mar Eigeu|Eigeu]], [[mar de Mármara|de Mármara]], [[mar Negro|Negro]], [[mar de Azob|de Azob]], i [[mar Cáspio|Cáspio]] móldan l cuntorno sul i sudeste de la Ouropa. Las costas oucidentales de la Ouropa son banhadas pul [[Ouceano Atlántico]] i por ls sous mares secundários. Alredro de toda la Ouropa, la plataforma cuntinental ye muito lharga, criando buonas cundiçones para la [[pesca]] i l [[stratibismo mineral]]. === Clima === [[Fexeiro:Europe biogeography countries en.svg|thumb|right|300px|Regiones biogeográficas de la Ouropa.]] La Ouropa apersenta na maior parte de sues regiones [[clima ameroso]], cun staçones bien definidas, sin scessos de [[temperatura]], chibiosidade ó queda de [[niebe]]. Solamente ne l stremo norte i an altitudes eilebadas, nas [[cordilheira]]s, son ancuntradas temperaturas nó mui buonas pa l'atibidade houmana. Las cundiçones climáticas stremamente faborables de la Ouropa de maneira giral resúltan de la cumbinaçon de quatro fatores: * la maior parte de las tierras ouropeias ancontra-se an [[latitude]]s médias, antre 35 i 70 graus de lhatitude norte; * l [[cuntinente]] ye rodeado por muitos mares i ls recortes de [[litoral]] nun faborécen mudanças bruscas de [[temperatura]]s; * l cuntinente recebe, l'anho anteiro, [[bento]]s de l'oeste, que lhieban l'oumidade de l [[Atlántico]] até l'anterior. * la [[Corriente de l Golfo]] lhieba augas calecidas até l lhitoral de las [[Ilhas Británicas]] i de la [[Península Scandinaba]], ajudando al eiquilíbrio térmico de las lhatitudes mais altas, subretodo al lhargo de la cuosta oucidental. La cumbinaçon desses fatores faborece l domínio, na [[Ouropa Oucidental]], de l '''[[clima ameroso|clima ameroso oceánico]]''', úmido i sin grandes bariaçones de [[temperatura]]. Aparécen inda, na [[Ouropa Ouriental]] i an parte de la [[Península Scandinaba]] i de la [[Rússia]], l '''[[clima ameroso|clima ameroso cuntinental]]''' — mais seco, cun berones calientes i chubiosos i ambiernos mui frius — i l '''[[clima polar]]''' — cun ambiernos rigorosos i berones cúrtios, que carateliza ua parte de la [[Península Scandinaba]] i de la [[Rússia]] ouropeia. Esses tipos climáticos apersentan bariaçones an funçon de fatores lhocales: ne l sul de l cuntinente, l'anfluéncia de las augas calecidas de l [[Atlántico]] i de l [[Mediterráneo]] permite l'eisisténcia de l '''[[clima mediterránico|clima mediterráneo]]''', qu'apersenta [[biran|berones]] i [[seca|secos]] i [[ambierno]]s úmidos i nun muito frius; ne ls [[Alpes]], l'altitude de l [[relebo]] ye respunsable pula cunfiguraçon de l [[clima]] d'altas [[muntanha]]s, coincido cumo '''[[clima alpino|alpino]]''', qu'apersenta [[ambierno]]s stremamente rigorosos. Este tipo climático aparece tamien ne ls Alpes Scandinabos, ne ls [[Cárpatos]] i ne ls [[Pireneus]]. Na Ouropa nun eisisten [[zerto]]s por ser un [[cuntinente]] [[clima ameroso|ameroso]]. [[Fexeiro:Europäische Wasserscheiden.png|thumb|right|300px|Bacies heidrográficas de la Ouropa.]] === Heidrografie === Se cumparados als rius tropicales, nun hai, na Ouropa, [[riu]]s muito stensos nin de grande belume d'auga. Inda assi, ls cursos flubiales son muito aprobeitados cumo bias de quemunicaçon i fuontes pordutores de [[einergie]]. La Ouropa apersenta ua grande quantidade de [[riu]]s, que zauguan ora diretamente ne l [[ouceano]], ora an lhagos, mares ó outros [[riu]]s. Desse ambaranhado flubial, çtacan-se las bacies: * de l '''[[riu Reno]]''', que nace na [[Suíça]], sirbe de frunteira antre la [[Fráncia]] i la [[Almanha]], adonde banha ua de las regiones mais andustrializadas de toda la Ouropa, i zaugua ne ls [[Países Baixos]] (porto de Roterdana). Por ser lhargamente outelizado na nabegaçon, l Reno anterlhiga-se l'outros rius atrabeç de canhales. * de l '''[[riu Danúbio]]''', que nace ne l maciço de la [[Floresta Negra]], na [[Almanha]], drena amportantes rius de l centro-sul ouropeu i çágua ne l [[Mar Negro]]. Para alhá de la [[Almanha]], banha ls seguintes países: [[Áustria]], [[Slobáquia]], [[Hungrie|Hungria]], [[Sérbia]], [[Bulgária]], [[Roménia]] i [[Oucránia]]. * de l '''[[riu Bolga]]''', l maior riu ouropeu, an que la nacente queda ne la [[praino de Baldai]], na [[Rússia]], drenando muitos afluentes até zauguar ne l [[Mar Cáspio]]. Merécen mençon inda, por passáren an capitales ó cidades amportantes de la Ouropa, ls rius [[Riu Tamisa|Támisa]], [[riu Eilba|Eilba]], [[riu Mosela|Mosela]], [[riu Bístula|Bístula]], [[riu Sena|Sena]], [[riu Lhoire|Lhoire]], [[riu Ródano|Ródano]], [[riu Pó|Pó]], [[riu Tibre|Tibre]], [[riu Douro|Douro]], [[riu Teijo|Teijo]], [[riu Ebro|Ebro]], [[riu Dnieper|Dnieper]], [[Riu Ural|Oural]], antre outros. Para alhá de la grande cantidade de rius i de mares, la [[hidrografie]] ouropeia apersenta inda muitos lhagos, cumo ls de [[lhago de Custança|Custança]], de [[lhago de Genebra|Genebra]], de Zurique, na [[Suíça]], i ls lhagos glaciários qu'inda aparécen ne ls prainos de l noroeste de la [[Rússia]], na [[Scandinábia]] i subretodo na [[Finlándia]], cunsidrada "l paíç de ls lhagos", por cuncentrá-los an maior númaro. === Begetaçon === Atualmente, la maior parte de las [[begetaçon|formaçones begetales]] de la Ouropa yá fui çtruída, abrindo spácio para l'acupaçon [[agricultura|agrícola]] ó para la spanson ourbana. Cumo an todo l mundo, las [[begetaçon|formaçones begetales]] oureginales de la Ouropa depénden de ls tipos de [[clima]] i, assi, de ls tipos de [[suolo]]. Assi, na [[Península Scandinaba]] i na [[Rússia]], junto al [[Ouceano Glacial Ártico]], aparece la '''[[tundra]]'''. Al sul dessa formaçon begetal, l'eilebaçon de la [[temperatura]] bai faborecendo, purmeiramente, l zambolbimento de la '''[[taiga]]''' i, depuis, de la '''[[floresta]] de [[cunífera]]s''', qu'acupan grande parte de la [[Suécia]], [[Noruega]] i [[Finlándia]]. Nas árias de [[clima ameroso|clima ameroso ouceánico]], adonde por anfluéncia de l [[ouceano]] la [[oumidade]] ye maior, ye muito quemun la '''[[floresta temperada]]''', formada por [[cunífera]]s i [[arble]]s de [[fuolha]]s caducas; essa fui la [[begetaçon|formaçon begetal]] oureginalmente dominante, mas hoije ye cunserbada solo ne ls [[maciço]]s muntanhosos. Nas árias mais [[seca]]s, dominadas pul [[clima ameroso|clima ameroso cuntinental]], próssimo als [[mar]]s [[mar Negro|Negro]] i [[mar Cáspio|Cáspio]] aparece gran stenson de [[stepe]]s, nas árias mais [[sieca]]s, i [[pradarie]]s, nas árias mais [[oumidade|úmidas]], cun ua [[begetaçon]] rastreira qu'an alguns cachos lhiembra ls [[pampa]]s de l [[Riu Grande de l Sul]]. Ne l sul de la Ouropa, l [[clima mediterránico|clima mediterráneo]], cun sues caratelísticas subtropicales bastante amenizadas pul [[Ouceano Atlántico]], faborece l zambolbimento de [[floresta]]s, qu'hoije, degradadas, apersentan-se cumo capones de [[begetaçon]] çcontina, coincidas cumo [[maquis]], an árias de [[suolo]]s [[arena|arenosos]], ó cumo garrigue, an árias de [[terreno]]s [[calcário]]s. Essa [[begetaçon]] ye chamada de '''[[mar Mediterráneo|mediterránea]]'''. Todo l [[leste]] de la Ouropa, acupado pula [[Rússia]] ouropeia, apersenta la mesma çtribuiçon begetal de l restante de l [[cuntinente]]: la [[tundra]] - ne l stremo norte -, la [[taiga]], las [[pradarie]]s i las [[stepe]] custituen las [[begetaçon|formaçones begetales]] dominantes. [[Fexeiro:Scandinavian grey wolf Canis lupus .jpg|right|thumb|350x|Lhobo cinza scandinabo]] === Fauna === La Ouropa anclui-se na region zogeográfica paleártica. La açon de l'home reduziu l númaro i la stenson geográfica de las speces selbaiges ouropeias. Na zona mais sietentrional bíben animales de pieles finas, cumo la [[rena]] i la [[foca]]. Ne ls bosques temperados habítan l [[urso pardo]], la [[raposa]], l [[lince]], la [[lhontra]], l [[lobo]], l [[benado]], l [[gamo]], [[corço]], l [[squilo]], etc. Anquanto na ária mediterránea abundan [[lebre]]s, [[jabali]]s, [[perdiç|perdize]]s i [[faison]]es. La muntanha apersenta ua fauna peculiar (l [[alce]] i l [[chibo montés]]). Son abundantes las [[abe]]s i ls [[páixaro]]s, muitos de ls quales mígran antre las dibersas regiones ouropeias ó antre la Ouropa i la [[África]]. === Porblemas eicológicos === [[Fexeiro:Pollution paris.jpg|thumb|lheft|200px|[[Poluiçon atmosférica]] an [[Paris]].]] Un [[porblema]] que la Ouropa bibe cun antensidade crecente ye la [[poluiçon]]. La antensa [[andustrializaçon|atibidade andustrial]] associada a l'alta acupaçon de l spácio resultan an agressones ambientales grabes, mesmo cula amplantaçon de medidas de prebençon. La [[poluiçon atmosférica]] alcança nibles anquietantes nas percipales [[cidade]]s de la Ouropa, adonde l númaro de [[Outomoble|outomobles]] an circulaçon ye cada beç maior. Paralelamente, la [[agricultura]] ouropeia tamien nun stá lhibre de ls eifeitos danosos de la [[chuba ácida]], [[anseticida]]s, [[fungicida]]s i [[herbicida]]s. == Regiones == D'acordo culs puntos de bista spacial i eiconómico, podemos dibedir l cuntinente an: [[Ouropa Oucidental]], [[Ouropa sietentrional]], [[Ouropa centro-ouriental|Ouropa Centro-Ouriental]] i [[Ouropa Meridional]]. Sendo: * '''[[Ouropa Oucidental]]''': region qu'abrange alguns de ls chamados países atlánticos, ó seia, banhados pul [[ouceano Atlántico]] ([[Reino Ounido]], [[Irlanda]] i [[Fráncia]]); ls que manténen relaçon direta cul Atlántico atrabeç de l [[mar de l Norte]]: [[Países Baixos]], [[Bélgica]] i [[Almanha]]; i ls países sin salida para l mar, mas que stan direta ó andiretamente lhigados al Oucidente ([[Áustria]], [[Suíça]], [[Luxemburgo]] i [[Liechtenstein]]). * '''[[Ouropa sietentrional]]''': region qu'angloba la [[Noruega]] i la [[Suécia]], lhocalizadas na [[península Scandinaba]], para alhá de la [[Finlándia]], [[Eislándia]] i [[Dinamarca]]; abrange tamien la [[Stónia]], [[Letónia]] i [[Lituánia]], que a partir de 1990 se tornórun andependientes de l'anton [[Ounion Sobiética]]. La ancluson desses países na region justifica-se por motibos eiquenómicos i pula sue prossimidade étnica i cultural culs finlandeses. * '''[[Ouropa centro-ouriental|Ouropa Centro-Ouriental]]''': Ye formada pul cunjunto de ls antigos países socialistas de l Lheste - [[Polónia]], [[República Checa]], [[Slobáquia]], [[Hungrie|Hungria]], [[Roménia]], [[Bulgária]], [[Albánia]], [[Sérbia]], [[Montenegro]], [[Kosobo]], [[Slobénia]], [[Croácia]], [[Bósnia i Herzegobina]] i [[Macedónia de l Norte]] - i pulas repúblicas que custituían l'antiga [[Ounion Sobiética]], an sue parte ouropeia: [[Bielorrússia]], [[Oucránia]], [[Moldábia]], [[Geórgie]], [[Arménia]], [[Azerbaijon]] i [[Rússia]] Ouropeia. * '''[[Ouropa Meridional]]''': region que, tamien chamada de mediterránea, cumprende ls países ne l sul de l cuntinente, quaije todos banhados pul mar Mediterráneo: [[Pertual]], [[Spanha]], [[Eitália]], [[Grécia]] i [[Turquie|Turquia]] ouropeia, para alhá de bários micro-stados - [[Baticano]], [[San Marino]], [[Mónaco]], [[Malta]] i [[Andorra]]. == Eiquenomie == [[Fexeiro:Europe gdp map.png|250px|thumb|Las naciones ouropeias segundo la sue renda per capita an 2002.]] La eiquenomie de la Ouropa ye la maior de l mundo. Muitos de sous stados perténcen al [[purmeiro mundo]]. Ne l [[seclo XIX]] rializa-se la purmeira antegraçon moderna de l'eiquenomie de bários stados ouropeus atrabeç de la [[Ounion Aduaneira de la Almanha]]. La [[Almanha]] ye eiquenomicamente la nacion mais poderosa de Ouropa, seguida por [[Fráncia]], l [[Reino Ounido]], [[Eitália]] i [[Spanha]], inda que l paíç mais rico, an renda per capita, ye la [[Eirlanda|República de la Eirlanda]], l paíç que quando antrou na [[Ounion Ouropeia]], era l mais pobre de l grupo. Eisiste ua grande çparidade na riqueza eiquenómica de ls defrentes países ouropeus, assi, anquanto nas cinco percipales eiconomies l [[PIB]] passa ls 20 mil [[ouro]]s por pessona, [[Moldábia]] mal ultrapassa ls dous mil. Buona parte de la dinámica eiquenómica de l cuntinente eimoldura-se drento de l funcionamento de la [[Ounion Ouropeia]]. Zde [[2007]], treze stados ouropeus (an 2007 ouniu-se la Slobénia) cumpárten ua mesma moneda, l [[ouro]] (€). La nuoba rialidade de l'eiquenomie mundial, que se cunsulidou an decorréncia de la redadeira década, esta marcada percipalmente pula zantegraçon de la [[Ounion Sobiética]], l bertiginoso crecimento de la [[República Popular de la China]] i la materializaçon de l'ounidade eiquenómica de buona parte de Ouropa. Ne l meio destas mudanças surgiran nuobos pólos para l'eiquenomie mundial qu'ampulsionórun l chamado porcesso de "[[Globalizaçon]]". Ua de las particularidades de l'eiquenomie ouropeia ye que bários stados de pouca stenson territorial, sien maiores recursos naturales i sin tenr costas, cóntan cun eiconomies prósperas i un eilebado nible de bida. Tal ye l causo de l [[Luxemburgo]], de la [[Suíça]] ó de l [[Liechtenstein]], bien cumo de l [[Mónaco]], inda qu'este redadeiro ten costas subre l Mediterráneo. == Demografie == [[Fexeiro:Europe population growth 2006.png|thumb|275px|L crecimento de la populaçon ne ls países ouropeus]] Zde la [[Renacimento|Renacença]] i la [[Era de ls Çcubrimientos]], la Ouropa tubo grande anfluéncia na cultura, eiquenomie i mobimentos sociales mundiales. La [[demografie]] de la Ouropa ye amportante nun solo storicamente, mas tamien na cumprenson de las relaçones anternacionales i de la dinámica populacional cuntemporáneas. Las questones demográficas de Ouropa, atuales i passadas, ancluíran [[Emigraçon|emigraçon por motibos religiosos]], [[relaçones raciales]], [[Eimigraçon|eimigraçon eiconómica]], declínio de la [[taxa de natalidade]] i [[ambelhecimento populacional]]. An alguns países, tal cumo la [[eirlanda]] i la [[Polónia]], l'acesso al [[amóbito]] ye atualmente lhemitado; ne l passado, essas restriçones era quemuns an toda Ouropa, assi cumo la maiorie de ls [[métodos cuntracetibos]]. Para alhá desso, trés países ouropeus ([[Países Baixos]], [[Bélgica]] i [[Suíça]]) ténen premitido ua forma lhemitada de [[outanásia]] boluntária para [[Malina treminal|anfermos treminales]]. An 2005 la populaçon de la Ouropa era stimada an 728 milhones de pessonas d'acordo cula [[Ourganizaçon de las Naciones Ounidas]] (ONU), l que perfaç pouco mais de 11% de la populaçon mundial. Un seclo antes, la Ouropa tenie quaije 25% de la populaçon de toda la Tierra . La populaçon ouropeia creciu nesses cien anhos, mas an outras parte de l mundo, particularmente na [[África]] i na [[Ásia]], l crecimento fui muitas bezes mais acentuado<ref name="UNPP 2004">[http://sa.un.ourg/unpp UNPP, 2004 Revision World Population Prospets: The 2004 Revision Population Database]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[Ourganizaçon de las Naciones Ounidas|United Nations]] Population Dibision, 2005. Bisitado an 25 d'outubre de 2006.</ref>. De acordo cula Ourganizaçon de las Naciones Ounidas, la proporçon de la populaçon mundial a morar na Ouropa cairá para cerca de 7% an [[2050]], totalizando 653 milhones d'habitantes<ref>http://sa.un.org/unpp/p2k0data.asp{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Lhénguas == {{Percipal|Lhénguas de la Ouropa}} [[Fexeiro:Europas språk.png|right|thumb|250px|Çtrebuiçon aprossimada de las lhénguas atualmente faladas an Ouropa.]] Las lhénguas ouropeias stan drento de trés grupos lhenguísticos: las [[lénguas románicas]], deribadas de la [[lhatin|lhéngua lhatina]] de l [[Ampério Romano]]; las [[lénguas germánicas]], an que ancestrales benírun de lhéngua de l sul de la [[Scandinábia]]; i las [[lénguas slabas]]. Las lhénguas románicas son faladas percipalmente ne l sudoeste de la Ouropa, assi cumo na [[Roménia]] i na [[Moldábia]], que quédan na [[Ouropa Ouriental]]. Las lhénguas germánicas son faladas ne l noroeste de la Ouropa i alguas partes de la [[Ouropa Central]]. Las lhénguas slabas son faladas na Ouropa Central, Ouriental i Sudeste de la Ouropa. Muitas outras lhénguas fura de ls trés percipales grupos son faladas na Ouropa. L eidioma [[Léngua Anglesa|Anglés]] ye única antre las lhénguas germánicas, tenendo grande parte de l sou bocabulário çcendente de lhénguas románicas. L grupo de [[lénguas célticas]] tamien ye un grupo çtinto, cumo ls restantes yá referidos, i ambora tenga zaparecido grande parte de l sou uso diário, inda eisisten defrentes númaros de falantes de cada ua de las seis lhénguas célticas: [[léngua eirlandesa|eirlandés]], [[gaélico scocés]] i [[manx]], [[galés]], [[léngua córnica|córnico]] i [[breton]]. Multilhénguismo i la proteçon de las lhénguas regionales i minoritárias son oubjetibos políticos reconhecidos na Ouropa d'hoije. L Cunselho de la Ouropa atrabeç de la [[Cumbençon-Quadro para la Proteçon de las Minorias Nacionales de l Cunselho de la Ouropa]] i de la [[Carta Ouropeia de las Lhénguas Regionales ó Minoritárias]] lhebou á criaçon dun quadro jurídico a fabor de ls dreitos lhenguísticos na Ouropa. == Religion == {{Percípal|Religion na Ouropa}} La prebaléncia de las religiones de la Ouropa ye la seguinte: * '''[[Crestianismo]]''' ** '''[[Catolicismo romano]]''', países ó árias cun populaçones significatibamente Católicas: [[Andorra]], [[Áustria]], oeste de la [[Bielorrússia]], [[Bélgica]], [[Bósnia i Heirzegobina]], [[Croácia]], [[República Checa]], [[Fráncia]], sul i oeste de la [[Almanha]], [[Hungrie|Hungria]], [[Eirlanda]], [[Eitália]], [[Latgale (region)|Lhatgale]] (region de la [[Letónia]]), [[Liechtenstein]], [[Lituánia]], [[Lhuxemburgo]], [[Malta]], [[Mónaco|Mónaco]], Sul de la [[Países Baixos|Holanda]], [[Polónia]], [[Pertual]], [[Roménia]], [[San Marino]], [[Slobáquia]], [[Slobénia]], [[Spanha]], centro i sul de la [[Suíça]], oeste de la [[Oucránia]], i [[Baticano]]. Eisisten tamien grandes minories católicas ne l [[Reino Ounido]] (specialmente na [[Eirlanda de l Norte]]), i an outros países ouropeus. Na [[Sérbia]], ls católicos son ua pequeinha minorie. ** ''' [[Eigreijas ourientales|Catolicismo Ouriental]]''' - ye ancuntrado ne l'oeste de la [[Oucránia]], [[Bulgária]], [[Xipre|Chipre]], [[Grécia]], [[Arménia]] (ten [[Eigreija Apostólica Arménia|Eigreija nacional]] i outocéfala), [[Hungrie|Hungria]], [[Macedónia de l Norte]], [[Roménia]], [[Rússia]], [[Sérbia]], [[Slobáquia]], sul de la [[Eitália]] ([[Sardenha]] i [[Sicília]]) i [[Córsega]], na [[Fráncia]]. ** ''' [[Eigreija Ortodoixa|Crestianismo ourtodoxo]] ''', ls países cun populaçones segneficatibamente Ourtodoxa son: [[Arménia]], [[Bielorrússia]], [[Bósnia i Herzegobina]], [[Bulgária]], [[Xipre|Chipre]], [[Geórgie]], [[Grécia]], [[Macedónia de l Norte]], [[Moldábia]], [[Montenegro]], [[Roménia]], [[Rússia]], [[Sérbia]], [[Oucránia]], parte ouriental de la [[Hungrie|Hungria]], i minories ne l Sul de la [[Eitália]], [[Cazaquiston]], [[Albánia]], [[Letónia]],[[Lituánia]], [[Polónia]] i [[Finlándia]] ([[Carélia]]). ** '''[[Protestantismo]]''': países cun populaçones segneficatibamente protestantes ancluen [[Dinamarca]], [[Stónia]], [[Finlándia]], norte i lheste de la [[Almanha]], [[Eislándia]], [[Letónia]], [[Países Baixos|Houlanda]], [[Noruega]], [[Suécia]]; lheste, norte i oeste de la [[Suíça]] i [[Reino Ounido]]. Eisisten significatibas minorias na [[Fráncia]], la noroeste [[Piemonte]] na region de [[Eitália]], [[Slobáquia]], [[República Checa]], [[Hungrie|Hungria]], i ua pequeinha minorie na [[Polónia]]. * '''[[Eislan|Eislon]]''', países cun segneficatiba populaçon muçulmana son: [[Albánia]], [[Azerbaijon]], [[Bósnia i Herzegobina]], [[Bulgária]], [[Grécia]], [[Geórgie]], [[Cazaquiston]], [[Montenegro]], bárias repúblicas de [[Rússia]], [[Sérbia]], [[Turquie|Turquia]], [[Crimeia]] na [[Oucránia]], i [[Fráncia]].<ref>{{Citar web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/Europe/4385768.stm | titalo = muçulmanos na Ouropa: BBC Country guia}}</ref> Outras religiones son praticadas por grupos menores na Ouropa, ancluindo: <br /> * '''[[Judaísmo]]''' percipalmente an [[Fráncia]], [[Almanha]], [[Reino Ounido]], [[Rússia]] i [[Eitália]]. Al mesmo tiempo, l judaísmo fui mui praticado an todo l cuntinente ouropeu, anque tenga deminuído an númaros zde la spulson i de l stermínio, i l éxodo de l [[judius]] durante parte de l segundo milénio. * '''[[Hinduísmo]]''' percipalmente antre eimigrantes de la [[índia]] ne l [[Reino Ounido]]. An [[1998]], habie ua stimatiba de 1.382.000 hindus na Ouropa.<ref>{{Citar web | url = http://www.adherents.cun/Na/Na_306.html | titulo = www.adherents.cun/Na/Na_306 . Html <! - INSERIR TÍTULL - >}}</ref> * '''[[Budismo]]''', fracamente spalhado por toda la Ouropa i an rápido crecimento ne ls redadeiros anhos, cerca de 3 milhones d'adetos.<ref>{{Citar web | url = http://www.bipassanafoundation.cun/Buddhists.html | titulo = Bipassana Foundation - budistas de to l mundo}}</ref><ref>{{Citar web | url = http://www.buddhanet.net/i-lhearning/buddhistworld/to-west.htn | titulo = BuddhaNet - budismo ne l Oucidente}}</ref> * '''Andígenas Ouropeus''', seguidores de las tradiçones i crenças paganas stan an muitos países (i an rápido crecimento ne l mobimento neopagon na [[Fráncia]], [[Almanha]], [[Eirlanda]] i [[Reino Ounido]]), i fé [[Asatru]] reconhecida cumo ua minorie religiosa na [[Eislándia]] (zde [[1973]]), [[Noruega]] i [[Suécia]]. * ''' [[Mobimiento Rastafari|Rastafari]] ''', quemunidades ne l [[Reino Ounido]], [[Fráncia]], [[Spanha]], [[Pertual]], [[Eitália]] i noutros países. * '''[[Sikhismo]]''', quaije 1 milhon d'adetos de l Sikhismo na Ouropa. La maiorie de la quemunidade bibe ne l [[Reino Ounido]] (750.000) i [[Eitália]] (70.000). Cerca de 10.000 na [[Bélgica]] i [[Fráncia]]. [[Países Baixos|Holanda]] i [[Almanha]] ténen ua populaçon de 12.000 adetos. Todos ls outros países ténen menos ó 5000 Sikhs. * '''[[Jainismo]]''', pequeinha adeson, percipalmente antre ls eimigrantes andianos ne l [[Reino Ounido]]. * '''[[Bodo]]''', percipalmente antre pessonas de raça negra, eimigrantes de [[Caribe]] i de la [[África Oucidental]] fixados ne l [[Reino Ounido]] i [[Fráncia]]. * '''Religiones tradecionales africanas''' (ancluindo [[Muti]]), percipalmente ne l [[Reino Ounido]] i [[Fráncia]]. * '''Outras religiones''' cun poucos (ó al abrigo dun milhon) adetos na Ouropa: [[Animismo]], [[Eigreija de Cristo]], [[Eco-religion]], [[Gnose]], [[Paganismo]], [[Teçtemunhas de Jeobá|Testemunhas de Jeobá]], [[Menonitas]], [[Eigreija Morabiana]], [[Mormonismo]] ó [[Ls Santos de ls Redadeiros Dies]], [[Panteísmo]], [[Politeísmo]], [[Relatibismo]] Teológico, [[Cientologie]], [[Adbentistas de l Sétimo Die]], [[Eigreija Ounibersal]], [[Unitarismo]], [[Wican]], i [[Zoroastrismo|Zoroastrianismo]]. Milhones d'ouropeus nun proféssan nanhue religion ó son [[ateísmo|ateus]], [[agnosticismo|agnósticos]] ó [[houmanismo|houmanistas]]. Las maiores populaçones nun cunfessionales (an percentaige) son ancuntradas na [[República Checa]], [[Dinamarca]], [[Fráncia]], [[Almanha]], [[Países Baixos|Houlanda]], [[Noruega]], [[Suécia]] i nas antigas repúblicas sobiéticas cumo [[Bielorrússia]], [[Stónia]], [[Rússia]] i [[Oucránia]], anque la maiorie de ls antigos países quemunistas téngan populaçones segneficatibamente nó cunfessionales. === Religiones cun statuto ouficial === Un cierto númaro de países de la Ouropa ténen [[Stado cunfessional|religiones ouficiales]], ancluindo [[Liechtenstein]], [[Malta]], [[Mónaco]], [[Baticano]] (católica), [[Grécia]] (Ortodoixa Ouriental), [[Dinamarca]], [[Eislándia|Islándia]], i [[Noruega]] (Lhuterana). Na [[Suíça]], alguns cantones reconhecen oufecialmente catolicismo, protestantismo i outras religiones reformistas. Alguas aldés suiças inda ténen la sue própia religion. La [[Geórgie]] nun ten Eigreija stabelecida, mas la [[Eigreija Ourtodoxa Georgiana]] ''goza de fato'' de statuto pribeligiado zde l'assinatura dua cuncordata an [[2002]] cul stado georgiano. Na [[Finlándia]], tanto la [[Eigreija Ortodoixa Finlandesa]] i la [[Eigreija Eibangélica Lhuterana de la Finlándia|Eigreija Lhuterana]] son oufeciales. Na [[Anglaterra]], ua parte de l [[Reino Ounido]], ten l [[Anglicanismo]] cumo la sue religion oufecial. Na [[Scócia]], ua outra parte de l Reino Ounido, ten l [[Presbiterianismo]] cumo la sue eigreija/religion nacional, mas yá nun ye "oufecial". Na [[Suécia]], l'uorgano de la Eigreija ye l [[Luteranismo]], mas tamien deixou de ser "oufecial". Ne l [[Azerbaijon]], [[Fráncia]], [[Pertual]], [[Roménia]], [[Rússia]], [[Spanha]] i [[Turquie|Turquia]] son oufecialmente "seculares". {{Refréncias}} [[Catadorie:Ouropa| ]] 0a3zv9ud4wtbfc36yae06pyekbylx8n Catolicismo 0 943 108230 107959 2026-08-29T11:34:25Z ~2026-46122-75 15490 108230 wikitext text/x-wiki {{Cristianismo}} L '''catolicismo''', de l griego katholikos (καθολικος), cul significado de "giral" ó "unibersal", ye un nome religioso aplicado la dous ramos de l cristianismo. An uso casual, quando las pessonas falan de "católicos" ó de "catolicismo", giralmente pretenden andicar ls aderentes a la Eigreija Católica Apostólica Romana. Ne l'antanto, ne l sou sentido giral (sin l C maiúsclo), l nome ye ousado por muitos cristianos qu'acraditan que son ls çcendentes spirituales de ls Apóstolos an beç de parte dua sucesson apostólica física, cumo defenden ls católicos romanos. Ne l sou sentido mais streito, l termo ye ousado para referir la Eigreija Católica Apostólica Romana, sob l Papado. Estas 24 eigreijas sui iuris stan an quemunhon total i afirman tener mais dun bilhon d'aderentes, l que las transforma na maior chamaçon cristiana de l mundo. Las sues caraterísticas çtintibas son l'aceitaçon de l'outoridade de l Papa, l Bispo de Roma, i la quemunhon cun el, i aceitáren la sue outoridade an matéria de "fé" i "moral" i la sue afirmaçon de "total, supremo i unibersal poder subre to la Eigreija". Esta chamaçon ye frequentemente chamada [[Eigreija Católica Apostólica Romana]], muito ambora l sou nome formal seia solo "Eigreija Católica". == Ls Credos i l Catolicismo == La palabra ''Católico'' surge ne ls percipales [[credo]]s (definiçones de fé semelhantes la preces) cristianos, nomeadamente ne l [[Credo de l Apóstolos]] i ne l [[Credo Niceno]]. Ls cristianos de la maior parte de las eigreijas, ancluindo la maioria de l [[protestantismo|protestantes]], afirman la sue fé "nua única santa Eigreija católica i apostólica". Esta crença refre-se a la sue crença na ounidade redadeira de todas las eigreijas sob un [[Dius]] i un [[salbaçon|Salbador]]. Inda assi, neste cuntesto, la palabra ''católico'' ye ousada puls crentes nun sentido definitibo (i.i., ounibersal), i nun cumo l nome dun cuorpo religioso. Neste tipo de uso, la palabra ye giralmente scrita cun c minúsclo, anquanto que l C maiúsclo se refre al sentido çcrito neste artigo. == Stória i Anfluéncia == La eigreija cristiana primitiba fui Ourganizada sob cinco [[patriarca]]s, ls bispos de [[Jarusalem]], [[Antióquia]], [[Alexandrie]], [[Custantinopla]] i [[Roma]]. L Bispo de Roma fui reconhecido puls Patriarcas cumo "l purmeiro antre eiguales", ambora l sou statuto i anfluéncia tenga crecido quando Roma era la capital de l ampério, culas çputas doutrinárias ó procedimentales la séren frequentemente remetidas la Roma para oubtener ua oupinion. Mas quando la capital se mudou para Custantinopla, la sue anfluéncia diminuiu. Anquanto [[Roma]] reclamaba ua outoridade que, segundo la Eigreija Católica, le probenie de [[San Pedro]] (que, segundo la Eigreija Católica Apostólica Romana, morriu an Roma i ye cunsidrado l ''purmeiro papa'') i [[San Paulo]], Custantinopla tornara-se la residéncia de l [[Ampério Romano|Amperador]] i de l [[Senado Romano|Senado]]. Ua série de dificuldades cumplexas (çputas doutrinárias, Cuncílios çputados, la eiboluçon de ritos separados i se la posiçon de l Papa de Roma era ó nun de rial outoridade ó tierra de respeito) lebórun a la debison an [[1054]] que debediu la Eigreija antre la Eigreija Católica ne l Oucidente i la Eigreija [[Ourtodoxa Ouriental]] ne l Leste ([[Grécia]], [[Rússia]] i muitas de las tierras slabas, [[Anatólia]], [[Síria]], [[Eigito]], etc.). La esta debison chama-se l [[Cisma de l Ouriente]]. La grande dibison seguinte de la Eigreija Católica oucorreu ne l [[seclo XVI]] cula [[Reforma Protestante]], durante la qual se formórun muitas de las façones [[Protestantismo|Protestantes]]. == Mundo católico == Ne l cristianismo oucidental, las percipales fés la se cunsideráren "Católicas", para alhá de la Eigreija Católica Romana, son la [[Eigreija Católica Antiga]], la [[Bielha Eigreija Católica]], la [[Eigreija Católica Liberal]], la [[Associaçon Patriótica Católica Chinesa]] i alguns eilemientos [[Eigreija Anglicana|anglicanos]] (ls "Anglicanos de la Alta Eigreija", ó ls "[[Anglo-Catolicismo|Anglo-Católicos]]"). Estes grupos ténen crenças i pratican rituales religiosos semelhantes als de l Catolicismo Romano, mas que son defrentes destes ne l que diç respeito al statuto, poder i anfluéncia de l [[Bispo de Roma]]. Las bárias eigreijas de la [[Ourtodoxie de Leste]] i [[Ourtodoxie Ouriental]] pensan an si própias cumo eigreijas Católicas ne l sentido de séren la eigreija ounibersal. Las eigreijas Ourtodoixas bénen giralmente ls "Católicos" Latinos cumo cismáticos heiréticos que salírun de la "berdadeira eigreija católica i apostólica" (bei [[Grande Cisma]]. Ls [[Patriarca]]s de la [[Ortodoxia Ouridental]] son [[bispo|hierarcas]] [[outocefalia|outocéfalos]], l que quier dezir, ''gruosso-modo'', que cada un deilhes ye andependiente de la superbison direta de outro bispo (ambora inda stéian sujeitos al to de l sou [[sínodo]] de bispos). Nun stan an quemunhon cul Papa i nun reconhecen la sue reibindicaçon a la xefia de la Eigreija ounibersal anquanto anstituiçon terrena. Eisisten tamien Católicos de [[Rito Ouriental]] cuja liturgie se assemelha a la de l Ourtodoxos, i que tamien permiten la ourdenaçon de homes casados, mas que reconhecen l Papa Romano cumo xefe de la sue eigreija. Alguns grupos chaman la si própios católicos, mas esse qualificatibo ye questionable: por eisemplo, la [[Eigreija Católica Liberal]], que se oureginou cumo ua dissenson de la Bielha Eigreija Católica mas que ancorporou tanta [[teosofie]] na sue doutrina que yá pouco ten an quemun cul Catolicismo. == Fenómenos Sócio-Cumportamentales == === Queda de l númaro de fieles === Ten-se ouserbado percipalmente nas Américas i an parte de la Ouropa l desinterisse frequente pula populaçon cun relaçon a la religion católica. Este fenómeno ye ouserbado cun muita facilidade ne l die-la-die i ye causa direta de la liberdade que ls andibíduos cunquistan la cada die. La causa desso ye ua grande massa de ''nó-praticantes''. Ne l [[Censo|Censo 2000]] feito pul [[IBGE]], 40% de l que respundírun ser católicos ne l Brasil dezien ser "nó-praticantes". Esse andibíduo giralmente çcorda de políticas seberas de la eigreija quanto al uso de l preserbatibo sexual, l dibórcio i l adultério. Ye frequentemente ousado ne ls dies de hoije l termo ''religiosidade'' para definir la atitude de tales adetos que çcordan de las políticas de la eigreija mas que cuntinan a seguir sous ansinamentos básicos cristianos. === Renobaçon Carismática === La [[Renobaçon Carismática Católica]] (RCC) ye un mobimento católico surgido ne ls Stados Ounidos an meados de la década de 1960. El ye boltado para la speriéncia pessonal cun Dius, particularmente atrabeç de l Sprito Santo i de l sous dones. Esse mobimento busca dar ua nuoba abordaige a las formas de ebangelizaçon i renobar práticas tradicionales de l ritos i de la mística católicos. L mobimento carismático católico fui anfluenciado an sou nacimento puls mobimentos pentecostais de ourige protestante i até hoije esses dous grupos se assemelhan an bários aspetos. Ne l Brasil, l mobimento tomou fuorça atrabeç de la Cançon Nuoba, Quemunidade de Bida i Aliança criada pul anton Padre Jonas Abib (hoije Monsenhor) na cidade de [[Cachoeira Paulista]] para dar ua nuoba abordaige la temas polémicos i morales i renobar cunceitos yá antigos de la religion católica. Esse mobimento ganhou fuorça an meados de l anhos 90 i yá respunde solico por grande parte de l católicos frequentantes ne l paíç. Ten un canhal de telbison chamado [[Cançon Nuoba]] i ye presidido pul [[Padre Jonas Abib]]. == Anglo-Catolicismo == L [[Anglo-Catolicismo]], sendo ambora ua única eigreija, stá na prática debedido an dous ramos, ls "Anglicanos de la Alta Eigreija", tamien chamados [[Anglo-Catolicismo|Anglo-Católicos]] i ls "Anglicanos de la Baixa Eigreija", tamien coincidos cumo la façon [[Ebangélico|Ebangélica]]. Ambora todos ls eilemientos de la Quemunhon Anglicana reciten ls mesmos credos, ls Anglicanos de la Baixa Eigreija tratan la palabra ''Católico'' ne l credo cumo un mero sinónimo antigo para ''ounibersal'', al passo que ls Anglicanos de la Alta Eigreija la tratan cumo l nome de la eigreija de Cristo a la qual pertencen eilhes, la Eigreija Católica Romana, i outras eigreijas de la [[Sucesson Apostólica]]. L Anglo-Catolicismo ten crenças i pratica rituales religiosos semelhantes als de l Catolicismo Romano. Ls eilemientos semelhantes ancluen la crença an siete sacramientos, la crença na [[Transustanciaçon]] i nun na [[Cunsustanciaçon]], la [[deboçon]] a la [[Birge Marie]] i als [[santo]]s, la çcriçon de l sou clero ourdenado cumo "padres", l bestir bestimentas própias na liturgie de la eigreija, i por bezes até mesmo la çcriçon de las sues celebraçones [[Eucaristie|Eucarísticas]] cumo [[Missa]]. La sue percipal dibergéncia de l Catolicismo Romano reside ne l statuto, poder i anfluéncia de l Bispo de Roma. L zambolbimento de la ala Anglo-Católica de l Anglicanismo tubo lugar percipalmente ne l [[Seclo XIX]] i stá fuortemente associado al [[Mobimento de Oxford]]. dous de l sous líderes, [[John Heinry Newman]] i [[Henry Edward Manning]], ambos ourdenados cléricos anglicanos, acabórun por aderir a la Eigreija Católica Romana i por se tornáren [[Cardeal]]es. Ambora l termo ''Catolicismo'' seia giralmente ousado para chamar l Catolicismo Romano, muitos Anglo-Católicos usan nel para se referiren tamien la si própios, cumo parte de la Eigreija Católica giral (i nun tierra Romana). Na berdade, alguas eigreijas anglicanas, cumo la [[Catedral de St. Patrick]] an [[Dublin]] ó la "Catedral Nacional" de la [[Eigreija de la Irlanda]] (anglicana), refíren-se la si própias cumo parte de la "Quemunhon Católica" i cumo "Eigreijas Católicas" an anúncios drento i an torno deilhas. [[Catadorie:Catolicismo]] hnb616qn9ep7eifqupdnnam62nwcb7a Outelizador(a):Yanguas 2 4055 108211 23326 2026-08-28T13:12:37Z ~2026-44729-62 15463 /* */ 108211 wikitext text/x-wiki {{babel|mwl-0|pt|en-3|}} lc7zl2512q89ma2s04hrq0nlh75424w Outelizador(a):Koavf 2 4297 108210 72350 2026-08-28T13:05:07Z ~2026-46122-75 15490 108210 wikitext text/x-wiki [http://en.wikipedia.org/wiki/User:Koavf !!!!] {{#babel:mwl-0|en|}} 6kephi3h1hz8wrcyhcuxocu88lcs0bs 108212 108210 2026-08-28T13:14:55Z ~2026-46122-75 15490 108212 wikitext text/x-wiki [http://en.wikipedia.org/wiki/User:Koavf !!!!] {{#babel:mwl-0|en}} 8llgbuvballhf49427ic5mhxmbbe9h4 108214 108212 2026-08-28T13:21:43Z Koavf 1708 Fúrun çfeitas las eidiçones de [[Special:Contributions/~2026-46122-75|~2026-46122-75]] ([[User talk:~2026-46122-75|cumbersa]]) pa la redadeira rebison de [[User:Koavf|Koavf]] 72350 wikitext text/x-wiki [http://en.wikipedia.org/wiki/User:Koavf !!!!] {{#babel:mwl-0|en|es-2}} qzrmbdtsvn9dmv6b7fgbpzmt4xurtt2 Biquipédia:Outelizadores segun coincimiento de mirandés 4 5689 108213 81792 2026-08-28T13:21:00Z ~2026-46122-75 15490 /* Lhista de ls outelizadores sin un coincimiento abançado de la lhéngua mirandesa */ 108213 wikitext text/x-wiki {{Atalho|WP:OM}} ''Esta páigina fui scrita por un eiditor cun un coincimiento pequeinho de l mirandés i deberie de ser rebista por un eiditor fluente.'' == Lhista de ls outelizadores c'un coincimiento abançado de la lhéngua mirandesa == ''Esta lhista ye para tener ls nomes de ls outelizadores <u>cun</u> un coincimiento abançado de la lhéngua mirandesa. Se bos sodes d'eilhes, botai eiqui l buosso nome.'' * [[Outelizador:Cecílio|Cecílio]]. Fizo sue [[Special:Contribuições/Cecílio|redadeira eidiçon]]<sup>Hoije 10h34min de 24 de Janeiro de 2013 (UTC)</sup> an 9 de Febreiro de 2010 * [[Outelizador:Pisones|Pisones]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. Fizo sue [[Special:Contribuições/Pisones|redadeira eidiçon]]<sup>Hoije ye 10h34min de 24 de Janeiro de 2013 (UTC)</sup> an 24 de Setembre de 2011 == Lhista de ls outelizadores sin un coincimiento abançado de la lhéngua mirandesa == ''Esta lhista ye para tener ls nomes de ls outelizadores <u>sin</u> un coincimiento abançado de la lhéngua mirandesa. Se bós sodes d'eilhes, botai eiqui l buosso nome.'' ''This list keeps the names of users without an advanced knowledge of [[:en:Mirandese language|Mirandese]]. If you are one of those, add your name here, please.'' * [[Outelizador:Achun1111y|Achun1111y]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Aeron10|Aeron10]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:AJona1992|AJona1992]]. Avisado em mwl, en e simple. 21h14min de 9 de Febreiro de 2013 (UTC) Em [[Utilizador Discussão:Manuel de Sousa#Translation]] ele escreve em inglês. * [[Outelizador:Alchimista|Alchimista]] * [[Outelizador:ArnoLagrange|ArnoLagrange]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Ary29|Ary29]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Avicennasis|Avicennasis]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Avraham|Avraham]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Bruno Ishiai|Bruno Ishiai]]. Por páigina de l outelizador. * [[User:Capmo|Capmo]]. L própio botou-se eiqui. * [[Outelizador:Capsot|Capsot]]. Por [[Cumbersa outelizador:Garsd#Oulà]]. * [[Utilizador:Carsrac|Carsrac]]. An la páigina de outelizador diç que ye neerlandés i nun fala pertués bien. * [[Outelizador:Chabi|Chabi]]. An [[:incubator:User talk:Amadeu]] diç ''Tou a tentar ajudar na Wikipédia em mirandes máis não o falo muito bem''. Tamien por [[Biquipédia:Taberna/Arquibo/2009-2011#Artigos em destaque]] ''Descumple meu nível de língua, mas acho que falo melhor português que mirandês pelo que falarei em português''. * [[Outelizador:Ciaurlec|Ciaurlec]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Cocu|Cocu]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Crochet.david|Crochet.david]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Deutrixcorp|Deutrixcorp]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Diupwijk|Diupwijk]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Dr. Lenaldo Vigo|Dr. Lenaldo Vigo]]. Avisado em mwl, pt, ru, sv, de, en, es e fi. 22h20min de 9 de Febreiro de 2013 (UTC) Em 12 jul 2012 criou [[Lactarius alnicola]] em que apôs [[Modelo:TraduçonOuto]]. * [[Utilizador:Ds02006|Ds02006]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Egmontaz|Egmontaz]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Eivindgh|Eivindgh]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Utilizador:Espadeiro|Espadeiro]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. An [[Cumbersa outelizador:Chabi#Nomes de pessonas]] diç ''Sou de l Sul, nun falo mirandés''. * [[Utilizador:El estremeñu|El estremeñu]]. Por páigina de cumbersa de outelizador, por [[Cumbersa outelizador:Cecílio]], por [[:en:User:El estremeñu]]: falante de castelhano de l Nuobo Mundo. An [[Biquipédia:Taberna/Arquibo/2009-2011#Nova ourtografía]] diç ''Conozco pouco sobre o mirandes, pero creo que seu ortografia deja muito por desear''. * [[Utilizador:Érico Júnior Wouters|Érico Júnior Wouters]]. Por [[Cumbersa outelizador:Garsd#Conhecimento da Língua Mirandesa]]. * [[Utilizador:EVula|EVula]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Foxie001|Foxie001]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Fredirib|Fredirib]]. Avisado em mwl, pt e gl. 09h36min de 10 de Febreiro de 2013 (UTC) O âmbito e período das suas edições em mwl, pt e gl é idêntico aos de [[Outelizador:MiguelGMC|MiguelGMC]] - possível sockpuppetry. * [[Outelizador:Garsd|Garsd]]. Por páigina de l outelizador. * [[Utilizador:Gucarpa|Gucarpa]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Hégésippe Cormier|Hégésippe Cormier]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Hugo.arg|Hugo.arg]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Utilizador:Isaac Mansur|Isaac Mansur]]. An páigina de l outelizador diç ''Stou eiqui para cuntribuir un pouco cula Biquipédia an mirandés, anque inda star daprendendo la lhéngua atrabeç de l'uso diairo desta anciclopédia''. * [[Outelizador:Jaceksoci68|Jaceksoci68]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Jafeluv|Jafeluv]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Utilizador:Jfblanc|Jfblanc]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Jkbw|Jkbw]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:João Carvalho|João Carvalho]]. Por [[Cumbersa outelizador:Garsd#Conhecimento da Língua Mirandesa]]. * [[Utilizador:Joãofcf|Joãofcf]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Jon Harald Søby|Jon Harald Søby]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Kanjy|Kanjy]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Koavf|Koavf]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Utilizador:Kodyus|Kodyus]]. Por [[Cumbersa outelizador:Garsd#Conhecimento da Língua Mirandesa]]. * [[Outelizador:Lguipontes|Lguipontes]]. Por [[Cumbersa outelizador:Garsd#Conhecimento de mirandês]]. * [[Outelizador:Lixer|Lixer]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Lodewijk Vadacchino|Lodewijk Vadacchino]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Luis Gabriel Moraes Dias|Luis Gabriel Moraes Dias]]. Por [[Cumbersa outelizador:Garsd#Re]]. * [[Utilizador:Malafaya|Malafaya]]. An [[Cumbersa outelizador:Cecílio]] diç ''o meu Mirandês é inexistente mas ajudarei no que puder''. * [[Utilizador:Manuel de Sousa|Manuel de Sousa]]. Por páigina de l outelizador. * [[Utilizador:Marcelofc|Marcelofc]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Utilizador:MarceloRenard2|MarceloRenard2]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Mercy|Mercy]]. Avisado em mwl, en, cs, commons e meta. 14h03min de 3 de Febreiro de 2013 (UTC) Em [[:m:User:Mercy]] diz ser nativo checo, ter um conhecimento apenas básico de castelão e nada diz do seu conhecimento de português. * [[Outelizador:Merlissimo|Merlissimo]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Midnight Green|Midnight Green]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Utilizador:Miguelcr|Miguelcr]]. Por páigina de cumbersa de outelizador. * [[Outelizador:MiguelGMC|MiguelGMC]]. Avisado em mwl, pt, es e gl. 09h24min de 10 de Febreiro de 2013 (UTC) Na sua página de utilizador afirma ''A minha pátria é a língua Galaica''. O âmbito e período das suas edições em mwl, pt e gl é idêntico aos de [[Outelizador:Fredirib|Fredirib]] - possível sockpuppetry. * [[Outelizador:Mindcraft|Mindcraft]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:MrStamper|MrStamper]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Utilizador:Mys 721tx|Mys 721tx]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Utilizador:NaviaTV|NaviaTV]]. Por [[Modelo:Babel]] an sue páigina de outelizador serie natibo de mirandés mas nada diç subre l pertués. Además, an [[Cumbersa outelizador:Pisones]] diç a [[Outelizador:Pisones]] (natibo de mirandés) * [[Utilizadora:Nini00|Nini00]]. Por [[Biquipédia:Taberna#Olá a todos]] i [[Utilizadora Discussão:Nini00#Convite]]. * [[Outelizador:Ninux2000|Ninux2000]]. Por [[Cumbersa outelizador:Garsd#Conhecimento de mirandês]]. * [[Outelizador:Orereta|Orereta]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Pathoschild|Pathoschild]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de cumbersa de l outelizador. * [[Outelizador:Patrol110|Patrol110]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Utilizador:Phantomsteve|Phantomsteve]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Utilizador:Pinxin|Pinxin]]. Por [[Cumbersa outelizador:Garsd#Re: Conhecimento de língua mirandesa]]. * [[Outelizador:Place Clichy|Place Clichy]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Purodha|Purodha]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Ralgis|Ralgis]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de cumbersa de l outelizador. * [[Outelizador:Rex Momo|Rex Momo]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. Segun [[:la:Usor:Rex Momo]], alias de [[:it:Utente:Rei Momo]]. * [[Outelizador:Rfarinha|Rfarinha]]. Por [[Cumbersa outelizador:Garsd#Conhecimento da Língua Mirandesa]]. * [[Outelizador:Richard Melo da Silva|Richard Melo da Silva]]. Por [[Cumbersa outelizador:Garsd#RE:Conhecimento de língua mirandesa]]. * [[Outelizador:Roinpa|Roinpa]]. Por [[Cumbersa outelizador:Garsd#Re: Conhecimento de língua mirandesa]]. * [[Outelizador:Sanya3|Sanya3]]. Por [[Modelo:Babel]] an sue páigina de outelizador serie natibo de mirandés, anglés i russo. Por [[:commons:Humanoo]] serie natibo de ucraniano i russo i nada diç subre l pertués ó outra lhéngua romana. Por [[:pt:Usuário(a):Sanya3]] serie natibo d'anglés, ucraniano, russo i tenerie solo un coincimiento pequeinho de l pertués. Anté hoije<sup>Hoije ye 10h34min de 24 de Janeiro de 2013 (UTC)</sup> só botou antrewikis an catadories i nun modelo i l [[Modelo:Babel]] an sue páigina de outelizador. * [[Utilizador:Seti6908|Seti6908]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Sisyph|Sisyph]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Stepro|Stepro]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Tamara Ustinova|Tamara Ustinova]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:ThiagoRuiz|ThiagoRuiz]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. An [[Utilizador Discussão:Espadeiro#Re:Suas contribuições para a Biquipédia]] diç ''eu gostaria de contribuir mais para a Biquipédia, mas sem falar nada de mirandés, não me agrada muito contribuir "às escuras"''. * [[Outelizador:Tuvalkin|Tuvalkin]]. Por Babel an [[:pt:Usuário:Tuvalkin]]. * [[Outelizador:Varlaam|Varlaam]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Utilizador:Vhorvat|Vhorvat]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:X4v13r3|X4v13r3]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador i [[Cumbersa outelizador:Garsd#Re:Conhecimento de língua mirandesa]]. * [[Outelizador:X4v13r3sh|X4v13r3sh]]. Sockpuppet de [[Outelizador:X4v13r3|X4v13r3]], por [[Cumbersa outelizador:Garsd#Re:Conhecimento de língua mirandesa]]. * [[Outelizador:Xqt|Xqt]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Yanguas|Yanguas]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. * [[Outelizador:Zois|Zois]]. Por [[Modelo:Babel]] an páigina de l outelizador. == Casos dubidosos == * [[Outelizador:Amadeuferreira|Amadeuferreira]]. L lhinguista de la lhéngua mirandesa [[Amadeu Ferreira]]? Ber [[incubator:User:Amadeu]]. * [[Outelizador:Infainç|Infainç]]. Mirandés. Diç falar melhor l pertués que l mirandés. * [[Special:Contributions/Cecilio84|Cecilio84]]. Talbeç seia [[User:Cecílio|Cecílio]]. * [[Special:Contributions/Amadeu|Amadeu]]. Talbeç seia [[User:Amadeuferreira|Amadeuferreira]]. == IPs == ''L caso de las eidiçones feitas por IPs ye mais defícele, puis hoije un IP ye de űa persona y manhana puode ser de outra.'' * [[Special:Contribuições/193.58.223.75|193.58.223.75]]. Por [[Biquipédia:Taberna#Novo artigo para Wikpedia Mirandes]], puode ser [[Outelizador:Rex Momo|Rex Momo]], que nun ten coincimiento abançado. [[Catadorie:!Biquipédia]] [[Catadorie:!Lhistas]] [[Catadorie:Outelizador mwl]] 5hw2ub33b2t914hpcmdlzun3e6noryp Reino de la Mércia 0 6582 108232 107961 2026-08-29T11:36:43Z ~2026-46122-75 15490 108232 wikitext text/x-wiki {{Sin-fuontes|data=maio de 2011| angola=| arte=| Brasil=| ciéncia=| geografie=| música=| Pertual=| sociadade=|1=|2=|3=|4=|5=|6=}} {{Estado extinto |nome_oficial = ''Miercna rice'' |nome_completo = Reino de la Mércia |nome_comum = Mércia | |<!--Campos utilizados para auto-categorização)--> | |continente = Ouropa |região = Ilhas Británicas |país = Anglaterra |era = Eidade Média |estatuto = Reino |forma_de_governo = Monarquia | |<!--Campos utilizados para corte de tempo do estado)--> | |ano_início = 527 |ano_fim = 919 | |ano_início_exílio = Caso seja um governo exilado, ano que começou o exilio |ano_fim_exílio = ano que teve fim o exilio | | |<!--Campos utilizados para eventos do estado)--> | |evento_início = Icel cunduzindo ls [[Anglos]] subre l Mar de l Norte (tradecional) |data_início = |evento_fim = Mércia aneixada la [[Wessex]] para formar l [[Reino de la Anglaterra]] |data_fim = [[4 de dezembre]] | |evento1 = Creoda de Mércia, purmeiro monarca mércio berdadeiro an Tamworth |data_evento1 = |ano_evento1 = [[584]] | |<!--- Navegação de bandeiras: Estados anteriors (p) e Estados antecessores (s) desse estado ---> |p1 = Anglos |bandeira_p1 = Sutton Hoo helmet 2016.png |s1 = Reino de la Anglaterra |bandeira_s1 = Flag_of_England.svg‎ |imagem_bandeira = Saint_Alban's_cross.svg |bandeira_tipo = [[Saint Alban's Cross|Cross of Saint Alban]] ‎| |imagem_escudo = |símbolo = |símbolo_tipo =[[Leofric, Earl of Mercia|Eagle of Leofric]] | |mapa = Britain peoples circa 600-pt.svg |legenda_mapa = Reinos Británicos ca. 600 | |capital = Tamworth | |lema_nacional = |hino_nacional = |idioma = [[Léngua anglesa antiga]] (''Englisc'') |religião = [[Paganismo]], [[cristandade]] |moeda = }} La '''Mércia''' fui un de ls siete reinos que cumpunhan la [[Heitarquia]] [[anglo-saxon|anglo-saxana]], ne l que ye hoije la [[Anglaterra]]. Localizaba-se na region de las [[Midlands]], cun centro ne l bal de l riu Trent i de sous tributairos. La Mércia fazie frunteira cula [[Nortúmbria]], Powys, ls reinos de [[Gales]], [[Wessex]], [[Sussex]], [[Cundado de Essex|Essex]] i la [[Ánglia Ouriental]]. L termo subrebibe hoije solo ne ls nomes d'alguas ounidades policiales i melitares anglesas. L'eiboluçon de la Mércia a partir de las ambasones anglo-saxanas ye mais ouscura de l que la de la Nortúmbria, de [[reino de Kent|Kent]] i mesmo de Wessex. Cunforme pesquisas [[arqueologie|arqueológicas]], ls [[anglos]] anstalórun-se nas tierras al norte de l [[riu Tamisa]] an torno de l [[seclo VI]]. L termo "Mércia" (''Mercia'' an [[léngua anglesa|anglés]]) ben de l [[anglés antigo]] i senefica "giente de la marca" ("marca" na acepçon de frunteira, debisa). A la noçon que l reino tubo ourige na frunteira antre ls [[galés|galeses]] i ls ambasores anglo-saxones, P. Hunter Blair cuntrapone l'eideia de qu'el surgiu al longo de la frunteira antre l Reino de la Nortúmbria i ls habitantes de l bal de l riu Trent. L purmeiro rei de la Mércia de que se ten registro ye [[Creoda]], que tenerie subido al poder an torno de [[585|585 d.C.]]. L radadeiro rei de la Mércia, de nome Burgred, subiu al trono an [[852]] i fui spulso de l reino puls [[bikings]] an [[874]]. An [[886]], la porçon ouriental de l reino fui ancorporada al [[Danelaw]]. La parte oucidental, andependiente, passou a ser gobernada por un "ealderman", nun un rei: Aethelred, que gobiernou de [[883]] la [[911]]. Sue mulhier, [[Ethelfleda]], filha de [[Alfredo de Anglaterra|Alfredo, l Grande]], de l Wessex, assumiu las rédeas de l poder quando l marido faleciu i fui sucedida ne l gobierno de la Mércia pul armano, [[Eduardo l Bielho|Eduardo, l Bielho]], rei de l Wessex. {{Heitarquia}} {{DEFAULTSORT:Mercia}} [[Catadorie:Stória de l Reino Ounido]] [[Catadorie:Stória de la Anglaterra]] [[Catadorie:Stados que tubírun l catolicismo romano cumo religion oufecial]] [[Catadorie:Reinos anglo-saxones]] 60ab5bbdds3a9hk1hp8bo2twfuy0hal Jehuda Cresques 0 7593 108231 107960 2026-08-29T11:35:35Z ~2026-46122-75 15490 108231 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Ourope Mediterranean Catalan Atlas.jpeg|thumb|300px|Atlas Catalan de 1375.]] '''Jehuda Cresques''' ([[1350]]?-[[1427]]?), tamien coincido por '''Jafuda Cresques''' i '''Jaume Riba''', fui un [[cartografie|cartógrafo]] [[Catalunha|catalan] ]. D'ascendéncia [[judaísmo|judaica]], fui probabelmente l'andibíduo que cordenou las çcubiertas marítimas de la chamada [[Scuola de Sagres]], ne l'ampeço de l [[seclo XV]]. ==Biografie== Ye filho d'outro cartógrafo notable, [[Cresques Abraon]], nacido an [[Maiorca]], na [[Spanha]], i ligado a la chamada [[Scuola de Maiorca]]. Juntamente cul sou pai, fui probabelmente l'outor de l ''[[Atlas Catalan] ] de [[1375]]''. Ambora nacido nua família judaica, cumbertiu-se al [[Cristandade]] passado las perseguiçones relegiosas que tubírun lugar ne l [[reino de Aragon]], an [[1391]], tenendo anton adotado l nome de '''Jaume Riba''' ("''[[Jacobus Ribus]]''", an [[Latin]]). Las purmeiras amboras subre la benida para Pertual dun cartógrafo de nome "Jaime Ribes", ouriundo de l'ilha de [[Maiorca]], por eniciatiba de l [[Anfante D. Anrique] ], son ne ls fornecidas por [[Duarte Pacheco Pereira]]. L cronista [[João de Barros]] acrecenta-las, atribuindo-le inda la capacidade de custruir [[Strumientos marítimos|strumientos náuticos]]. Tenerie sido assi, l [[Mestre Jacome de Malhorca]], cordenador, na [[década de 1420]], de las purmeira biaiges de ls [[Çcubrimientos pertueses]]. La maior parte de ls studiosos, cun base na ambestigaçon efetuada pul storiador i geógrafo [[Gonçal de Reparaç i Ruiç]] na [[década de 1930]], cunsidra qu'ambos tiran sido la mesma pessona. Pesquisas mais recentes, antretanto, colocan an causa esse pensar, nomeadamente la tese de l catalan [[Jaume Riera i Sanes]], que cumprende que l cartógrafo que trabalhou pa l Anfante D. Anrique nun poderie ser Jafuda Cresques, ua beç qu'este tenerie falecido antes de [[1410]], tenendo nesse anho l Anfante solo 16 anhos. =={{Bibliografie}}== * ALBUQUERQUE, Luís de. Maiorca, Jaime de. in: SERRÃO, Joel (dir.). ''Dicionário de Stória de Pertual (b. IB). Porto: Librarie Figueirinhas, s.d., p. 141. * REPARAZ JÚNIOR, Gonçalo de. ''Mestre Jácome de Malhorca''. * RIERA I SANS, Jaume. Jafudà Cresques, jueu de Mallorca. in: ''Randa'' m. 5 (1977) 51-66. * RIERA I SANS, Jaume; LLOMPART, Gabriel. Jafudà Cresques i Samuel Corcós. Més documents subre eils jueus pintors de cartes de nabegar (Mallorca, s. XIB). in: ''Bolletí de la Societat Arqueològica Lulliana'', m. 40 (1984) 341-350. * MARQUES, Alfredo Pinheiro. Maiorca, Jaime de. in: ALBUQUERQUE, Luís de (dir.). ''Dicionário de Stória de ls Çcubrimientos Pertueses (b. II). Lisboua: Círclo de Leitores, 1994. p.&nbsp;649‑651. =={{Ber tamien}}== * [[Scuola de Sagres]] * [[Gabriel de Balseca]] * [[Mapas de Dieppe]] * [[Planisfério de Cantino]] * [[Portulano]] =={{Lhigaçones sternas}}== *[http://www.anstituto-camoes .pt/cbc/nabegaport/g09.html Jaime de Maiorca na páigina de l Anstituto Camões]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Cresques, Jehuda}} [[Catadorie:Naturales de Palma de Maiorca]] [[Catadorie:Cartógrafos de la Spanha]] [[Catadorie:Judius de la Spanha]] [[Catadorie:Católicos de la Spanha]] [[Catadorie:Cumbertidos al catolicismo romano]] 8f6hn4czvcpdyyh76v17b4wpcb07akw Matteo Renzi 0 7857 108206 106612 2026-08-28T12:31:19Z ~2026-46122-75 15490 108206 wikitext text/x-wiki [[Image:Matteo Renzi crop new.png|right|thumb|230px|Matteo Renzi.]] '''Matteo Renzi''' ([[Florenzia]], 11 de [[janeiro]] [[1975]]), Fui purmeiro menistro de la República [[Eitália]]na.<ref>{{Citation |title=''Intervista a Matteo Renzi di Claudio Sardo'' |url=http://www.unita.it/italia/speciale-primarie-del-centrosinistra/la-scelta-di-renzi-una-nuova-terza-via-1.467451 |accessdate=2014-03-05 |archivedate=2015-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701083012/http://www.unita.it/italia/speciale-primarie-del-centrosinistra/la-scelta-di-renzi-una-nuova-terza-via-1.467451 }}</ref><ref>[http://www.formiche.net/2013/06/09/irpef-imu-e-la-terza-via-di-gutgeld-guru-economico-di-renzi ''Irpef, Imu e la Terza via di Gutgeld, “guru” economico di Renzi'']</ref> Fui l mais moço purmeiro menistro eitaliano: tomou posse an febreiro de 2014 cun solamente 39 anhos. ==Refréncias == <references/> == Outras refréncias == * [http://www.matteorenzi.it/ Site Oficial] {{rabisco}} {{DEFAULTSORT:Renzi, Matteo}} [[Catadorie:Políticos de la Eitália]] e9uwqzcq2p0fp01vm0s1a3o5uvih0x2 Narf 0 10708 108215 108176 2026-08-28T13:23:16Z Koavf 1708 Fúrun çfeitas las eidiçones de [[Special:Contributions/~2026-46122-75|~2026-46122-75]] ([[User talk:~2026-46122-75|cumbersa]]) pa la redadeira rebison de [[User:~2026-44729-62|~2026-44729-62]] 108134 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Creatividad musical de Galicia MICSUR Narf (cropped).jpg|thumb|Narf ne l MICSUR, Mar del Plata, Argentina, an 17 de maio de 2014.]] '''Francisco Xavier Pérez Vázquez'''<ref name="faro">{{citar web|redadeiro=Graña|purmeiro=A.|títalo=Falece o compositor e cantante galego Narf|url=http://galego.farodevigo.es/sociedad/2016/11/15/fallece-compositor-cantante-gallego-narf/1570518.html|obra=Faro de Vigo|data=15 de nobembre de 2016|lhéngua=galhego}}</ref><ref>Tá i' tá</ref> (Silleda, 24 de abril<ref name="abril">{{citar web|títalo=Premio Ari[t]mar da Amizade Galego-Lusófona para Narf|url=http://www.sermosgaliza.gal/articulo/cultura/premio-ari-t-mar-da-amizade-galego-lusofona-narf/20170425203551056906.html|obra=Sermos Galiza|data=25 de abril de 2017|lhéngua=galhego}}</ref> de 1968<ref name=faro /><ref name="imaxinario">{{citar web|redadeiro=Ro|purmeiro=Santiago|títalo=Morre Fran Pérez 'Narf', un dos grandes da música galega|url=http://www.elcorreogallego.es/portada/ecg/morre-fran-perez-narf-un-dos-grandes-da-musica-galega/idEdicion-2016-11-16/idNoticia-1027332/|obra=El Correo Gallego|data=16 de nobembre de 2016|lhéngua=galhego}}</ref><ref>Lomito</ref> — [[Santiago de Compostela]],<ref name=abril /> 15 de nobembre de 2016),<ref>{{citar web|redadeiro=Lombao|purmeiro=David|títalo=Falece o músico Fran Pérez, Narf|url=http://praza.gal/falase/29996|obra=Praza Pública|data=15 de nobembre de 2016|lhéngua=galhego}}</ref> mais coincido cumo '''Narf''',<ref>L pseudónimo ben de l sou hipocorístico Fran scrito alrobés.</ref> i tamien cumo '''Fran Pérez''',<ref name="nindiola">Idra Idre Idri</ref><ref name="barullo">Uy saiga</ref><ref name="XRon">{{citar web|redadeiro=Gómez|purmeiro=Lupe|títalo="Compartir unha aventura"|url=http://www.galiciahoxe.com/mare/gh/compartir-unha-aventura/idNoticia-473919/|obra=Galicia Hoxe|data=5 de outubre de 2009|lhéngua=galhego}}</ref><ref name="psicofoncx">{{citar web|redadeiro=Beceiro|purmeiro=M.|títalo=Novos sons de Psicofónica e Chouteira|url=https://galego.lavozdegalicia.es/noticia/santiago/2000/05/17/nuevos-sonidos-psicofonica-chouteira/0003_34950.htm|obra=La Voz de Galicia|data=15 de maio de 2000|lhéngua=galhego}}</ref> fui un cantador i cumpositor galhego recoincido pula fuorte personalidade i oureginalidade de la sue obra,<ref name="sintonia">{{citar web|títalo=A beleza dos sons de Uxía e Narf únense nas Baladas da Galiza imaxinaria e visitan o Verán Cultural|url=http://xornalgalicia.com/galicia/1678-a-beleza-dos-sons-de-uxia-e-narf-unense-nas-baladas-da-galiza-imaxinaria-e-visitan-o-veran-cultural|obra=Xornal Galicia|data=11 de agosto de 2016|lhéngua=galhego}}</ref><ref name="africa">{{citar web|títalo=Fran Pérez 'Narf' e Manecas Costa abren no Salón Teatro o Ciclo Novas Músicas|url=http://centrodramatico.xunta.gal/novas/nova.php?id=399&lg=gal|publicado=Axencia Galega das Industrias Culturais|data=11 de júnio de 2008|lhéngua=galhego}}</ref> que percurou acrecentar a las struturas de l rock çtintas anfluenças de sonidos.<ref>{{citar web|títalo=Biografia|url=https://www.last.fm/pt/music/NARF/+wiki|publicado=Last.fm|cunsultadata=3 de abril de 2018|lhéngua=galhego}}</ref><ref name="douto">{{citar web|títalo=Narf|url=http://www.dotgalicia.com/Dot-Magazine-narf-1058.php?pagina=400&tag=1&at=1&ab=0&user=10&id=1058&fecha=2012-05-07&plb=|obra=Dotgalicia|data=4 de nobembre de 2011|lhéngua=galhego}}</ref><ref name="cancionista">{{citar web|redadeiro=Iglesias|purmeiro=Óscar|títalo=O retorno de Narf|url=https://elpais.com/diario/2007/11/23/galicia/1195816709_850215.html|obra=El País|data=23 de nobembre de 2007|lhéngua=galhego}}</ref> Fui cumpositor de bandas de sonidos pa triato i outros spetáclos, cumbinando este calantriç cul de ator an çfrentes funçones de triato.<ref name="galeguía">{{citar web|títalo=Fran Pérez|url=http://galegos.galiciadigital.com/gl/fran-perez|publicado=Galicia Dixital|cunsultadata=3 de abril de 2018|lhéngua=galhego}}</ref> Quelaborou cun muitos outros artistas i libou la sue cançon al redror de l mundo, amostrando l sou cumpremisso cula cultura galhega,<ref name="alma">{{citar web|redadeiro=Dopico|purmeiro=Montse|títalo='A cultura e o idioma son o maior activo que temos. Creo que descoidalos é un erro'|url=http://www.elmundo.es/elmundo/2011/03/26/galicia/1301162021.html|obra=O Mundo|data=27 de márcio de 2017|lhéngua=galhego}}</ref> i sentindo eigualmente ua perfunda atraçon pula cançon africana.<ref name=africa /><ref name=alma /><ref>{{citar web|redadeiro=Torres|purmeiro=Ramiro|títalo=Entrevista a Fran Pérez, Narf|url=http://palavracomum.com/entrevista-a-fran-perez-narf/|publicado=Palavra Comum|data=3 de dezembre de 2014|lhéngua=galhego}}</ref><ref>{{citar web|títalo=A fusom entre a Guiné Bissau e a Galiza|url=https://www.diarioliberdade.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4193:a-fusom-entre-a-guine-bissau-e-a-galiza&catid=15:cultura-e-desportos&Itemid=45|obra=Diário Liberdade|data=27 de júnio de 2010|lhéngua=galhego}}</ref> Tamien fui nembro de la banda Os Quinindiolas, de Nicho Varullo, de la cumpanhie de triato Chévere i de Psicofónica de Conxo. {{Refréncias|quel=2}} {{Commonscat|Fran Pérez Narf}} {{Portal3|Galízia|Spanha}} {{Rabisco}} {{NM|1968|2016|Narf}} [[Catadorie:Galízia]] 4p2v2bcqve41en416h7fcl1my6o7wxk Ũ 0 10714 108216 107379 2026-08-28T16:47:25Z ~2026-46122-75 15490 108216 wikitext text/x-wiki '''Ũ''' (an lhetra pequeinha: '''ũ''') ye un grafema outelizado na scrita de l mirandés,<ref>{{citar periódico|títalo=Convenção Ortográfica da Língua Mirandesa|anho=1999|url=https://alpha.sib.uc.pt/?q=content/conven%C3%A7%C3%A3o-ortogr%C3%A1fica-da-l%C3%ADngua-mirandesa|outor=António Bárbolo Alves, Manuela Barros Ferreira i Domingos Raposo|eiditora=Cámara Munecipal de Miranda de l Douro|lhocal=Miranda de l Douro|lhéngua=pertués|isbn=9729640459}}</ref> aparaí, bariba, guarani, umbundo, quicuio, bietnamita, i zarma. {{Refréncias}} {{Correlatos |títalo = Ũ |commonscat = Ũ |biquicionairo = Ũ }} {{Portal3|Miranda de l Douro|Pertual}} {{Rabisco}} [[Catadorie:Alfabetos]] [[Catadorie:Lhéngua mirandesa]] bydq4c5hmet2dzv9gs5zfcbsprpmslf Nome de la Occitània 0 10970 108208 107853 2026-08-28T12:46:29Z ~2026-46122-75 15490 108208 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Langue_de_Oc_(1286).png|thumb|right|320px|L teçtemunho de Lancelot d'Orgemont, 1286. Purmeiro persidente de l Parlamento de ''Langue de Oc'', fizo l sou teçtemunho segundo ls questumes de Occitània, ''mores patriae occitanae''.]] L '''nome de la Occitània''' ben de l lhatin mediabal ''Occitania''.<ref>[https://ciberduvidas.iscte-iul.pt/consultorio/perguntas/a-relacao-da-palavra-oxitona-com-o-nome-da-regiao-occitania-franca/27907 A relação da palavra oxítona com o nome da região Occitânia (França)]</ref> La palabra apareciu na fin de l seclo XIII, an testos an lhatin: l sou purmeiro teçtemunho coincido data pul menos de 1290<ref>[[Robèrt Lafont|LAFONT Robèrt]] (1986) "La nominacion indirècta dels païses", ''Revue des langues romanes'' nº2, tòme XC, pp. 161-171</ref> i más possible de 1271.<ref>LODGE R. A. (1993) ''French, from dialect to standard'', London / New York: Routledge, p. 96 — Citat dins: [http://www.ucm.es/BUCM/revistas/fll/11339527/articulos/CFIT9797110253A.PDF MULJAČIĆ Žarko (1997) “Perché i glottonimi linguaggio italiano, lingua italiana (e sim.) appaiono per indicare ‘oggetti’ reali e non soltanto auspicati molto più tardi di altri termini analoghi che si riferiscono a varie lingue gallo e ibero-romanze?”, ''Cuadernos de filología italiana'' 4: 253-264]</ref> La purmeira parte de la palabra, ''Occ-'', ben de l oucitano ''òc'' i de la spresson ''lenga d'òc'', outro termo aparece na miesma época (i que Dante Alighieri outelizou an partecular) pa nomear l oucitano segundo la maneira de dezir de "òc" (por ouposiçon a la ''lenga de si'' que ye l eitaliano i la ''lenga d'oïl'' que ye l francés). La treminaçon ''-itània'' ye ua eimitaçon de l bielho nome ''[Aqu]itània''. "Occitània" se podie outelizar an partecular pa nomear ls cunjuntos de las possessones occitanofònas de l rei de la [[Fráncia]], drento de ls testos de lhatin admenistratibo. Ls purmeiros teçtemunhos de l uso ''Occitania'' drento de outras lhénguas que el latin dátan de: * 1515 an eitaliano;<ref>"Egli tutto pien d'ira Carlo attacò il fuoco, e spianò Narbona, Agate, Nemauso, e Biterra nobile Colonia de' Settumani, onde pare che hauesse tutta quella contrada il nome, che alhora si chiamava Settimania, & hora (come s'è gia detto) in uece di Gotticana, è chiamata Ocitania." ''Historia delle cose di Francia, raccolte fedelmente da Paolo Emilio da Verona, e recata hora a punto dalla Latina in questa nostra lingua Volgare'', Venezia: Michele Tramezzino; 1515. Autra edicion n 1549: [http://digital.onb.ac.at/OnbViewer/viewer.faces?doc=ABO_%2BZ166974907 en linha (imatges 144-145)] e [https://books.google.fr/books?id=i7BTAAAAcAAJ&dq=ocitania&hl=fr&source=gbs_navlinks_s tanben]</ref> 1645<ref>[https://books.google.fr/books?id=-BwPP2ZHJlwC&pg=PA47&dq=ocitania&hl=fr&sa=X&ved=0CFUQ6AEwB2oVChMI8sqMrbjMxwIVDGsUCh3bzwfP#v=onepage&q=ocitania&f=false ''Annali dell'Ordine dei frati minori cappuccini'']</ref> i 1658 (an eitaliano<ref>"Tralascio qui Simone Monfortio, capo della crociata, chi mediante l{{'}}autorità del Legato Apostolico, restò vincitore d{{'}}Alby in Occitania...", in ''Bizzarie politiche. Over, raccolta, delle più notabili prattiche di Stato, nella Christianità.'' de Laurens Banck, Giovanni d{{'}}Archerio, alla Franechera, 1658 [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k51148h.image.r=occitania.f278.langEN.pagination en linha]</ref>) * 1572<ref>[https://books.google.fr/books?id=fzNhAAAAcAAJ&pg=PR75&dq=ocitania&hl=fr&sa=X&ved=0CC8Q6AEwAjhkahUKEwilyJewuszHAhWFvhQKHWG8Dzc#v=onepage&q=ocitania&f=false ''Frantzösischer und anderer Nationen mit einlauffender Historien warhaffte Beschreibung: biß auff Henricum den Anderen ... in Neunthehen Bücher verfasset ... Sampt aller Königen Bildtnussen, Volum 2''] p. 740</ref> i 1617 (an alman), * * L purmeiro teçtemunho de l uso de ''Occitanie'' (an francés) data de 1644.<ref>"Arade, genti-homme de ceste Prouince Occitanie...", in ''Les récits historiques ou histoires divertissantes, entremeslées de plusieurs agreables rencontres & belles reparties. Par Iean-Pierre Camus, Evesque de Belley. A Paris, chez Gervais Clousier, au Palais, sur les degrez de la Saincte Chapelle. MDCXLIV'' [http://books.google.com/books?id=lwxcAAAAQAAJ&pg=PA324&dq=Occitanie&hl=en&ei=yxdhTLGhFMmiOIXdzf8J&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDcQ6AEwAjgU#v=onepage&q&f=false en linha]</ref><ref>[http://edicions.talvera.free.fr/primadiers/Jean%20Pierre%20CAMUS.%20Les%20r%e9cits%20historiques%20ou%20Histoires%20divertissantes.pdf Jean Pierre Camus, ''Les récits historiques ou histoires divertissantes entremeslées de plusieurs agréables rencontres & belles réparties'', Edicions Talvera, 2010, ISBN 979-1-09-069605-1]</ref> L purmeiro teçtemunho de l uso de ''Occitanie'' (an francés) por Jean-Pierre Camus data de 1644.<ref>"Arade, genti-homme de ceste Prouince Occitanie...", in ''Les récits historiques ou histoires divertissantes, entremeslées de plusieurs agreables rencontres & belles reparties. Par Iean-Pierre Camus, Evesque de Belley. A Paris, chez Gervais Clousier, au Palais, sur les degrez de la Saincte Chapelle. MDCXLIV'' [http://books.google.com/books?id=lwxcAAAAQAAJ&pg=PA324&dq=Occitanie&hl=en&ei=yxdhTLGhFMmiOIXdzf8J&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDcQ6AEwAjgU#v=onepage&q&f=false en linha]</ref><ref>[http://edicions.talvera.free.fr/primadiers/Jean%20Pierre%20CAMUS.%20Les%20r%e9cits%20historiques%20ou%20Histoires%20divertissantes.pdf Jean Pierre Camus, ''Les récits historiques ou histoires divertissantes entremeslées de plusieurs agréables rencontres & belles réparties'', Edicions Talvera, 2010, ISBN 979-10-90696-05-1]</ref> Cumbén de situar l acento tónico subre la sílaba ''tà'' drento de ''Occi<u>tà</u>nia'', l que se nota cun acento grabe subre la palabra central ''à''. Ye aquel l nome auténtico de l paíç segunda la norma clássica, ye ua forma firmada an 1935 drento de la gramática de Loís Alibèrt i cunfirmada pul ''Conselh de la Lenga Occitana''. La rezon ye que l nome lhatin de ourige, ''Occi<u>ta</u>nia'', tamien traç l acento tónico subre ''ta'' i más se an lhatin se nota nó l acento (eigual, ye l causo de la treminaçon ''-i<u>tà</u>nia'' de ''Aquitània''). Na norma mistralenca, se outeliza mais bien ''Óucitanìo'', cul acento tónico subre ''ni'', pa anfluenciar de l nome francés ''Occita<u>nie</u>''. Inda assi, aqueilha norma nó ye tanto eibidente pul gascon que dai sustantibos amprestados al lhatin se dízen ''tragedia'', ''comedia'' (al cuntrairo de ''tragèdia'', ''comèdia'', formas mais alargadas drento de l restro de ls dialetos) i que l uso corriente i smasiado atestado ye de outelizar formas de nomes de paízes cumo ''Italia'', de l que assi ''Occitania''.<ref>Lo diccionari francés-occitan (gascon) de Miquèu Grosclaude i Gilabèrt Narioo admet ambedoás fòrmas ''Occitània'' e ''Occitania''.</ref> De formas cula miesma acentuaçon tamien stan drento de outros dialetos cumo l lemosin. ''País d'Òc'' ye un sinónimo de la ''Occitània''. {{Refréncias|quel=2}} {{Rabisco}} [[Catadorie:Fráncia]] okqh3n4o901xch0ahi3g92lngfsq2ql Sudan 0 12029 108222 100759 2026-08-29T10:30:39Z ~2026-46122-75 15490 108222 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Sudan'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Sudan.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Emblem of Sudan.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Sudan (orthographic projection) highlighted.svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || {{l|Árabe}} |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Jartum}} |- |- |} '''Sudan''' ou '''República de Sudan''' (an árabe: جمهورية السودان, ''Yumhūriyyat as-Sūdān'') ye un paíç ne l norte de la África. [[Catadorie:Sudan]] 92w71m9qkl5ll1n5us9mamuw33lc288 Sudan de l Sul 0 12032 108223 100783 2026-08-29T10:31:15Z ~2026-46122-75 15490 108223 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Sudan de l Sul'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag_of_South_Sudan.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat_of_arms_of_South_Sudan.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:South_Sudan_in_its_region_(undisputed).svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || {{l|Anglés}} |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Juba}} |- |- |} '''Sudan de l Sul''' ou '''República de Sudan de l Sul''' (an anglés:''Republic of South Sudan'') ye un paíç de África, independiente dende 2011. {{Commonscat|South Sudan}} [[Catadorie:Paízes de África]] rll62c6jb01twpauu1wqeebw7j9si2p Uganda 0 12036 108224 100830 2026-08-29T10:33:53Z ~2026-46122-75 15490 108224 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Uganda'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Uganda.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Uganda.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Location Uganda AU Africa.svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || Anglés i Suaíli |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Kampala}} |- |- |} '''Uganda''' ou '''República de Uganda''' (an anglés: ''Republic of Uganda''; an suaíli: ''Jamhuri ya Uganda'') ye un paíç de África. La sue capital ye Kampala. {{Commonscat|Uganda}} [[Catadorie:Uganda]] gt8asr80fq7u6vcqqp5b9oaf5yuuiie Gabon 0 12041 108221 100865 2026-08-29T10:30:05Z ~2026-46122-75 15490 108221 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Gabon'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Gabon.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Gabon.svg|150px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Gabon (orthographic projection).svg|300px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || Francés |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Libreville}} |- |- |} '''Gabon''' ou '''República Gabonesa''' (an francés: ''République gabonaise'') ye un paíç de África. {{Commonscat|Gabon}} [[Catadorie:Gabon]] fs2e49zv8bma6erz3ryqc0m50hcnwrd Tanzánia 0 12052 108228 100905 2026-08-29T10:42:52Z ~2026-46122-75 15490 108228 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Tanzánia'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Tanzania.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Tanzania.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Location Tanzania AU Africa.svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || Anglés i Suaíli |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Dodoma}} |- |- |} '''Tanzánia''' ye un paíç de África. La sue capital ye l cidade de Dodoma. {{Commonscat|Tanzania}} [[Catadorie:Tanzánia]] c547opqugfav26enmqgzfsm5kvnlmq2 Mauritánia 0 12058 108220 100924 2026-08-29T10:29:24Z ~2026-46122-75 15490 108220 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Mauritánia'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Mauritania.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Mauritania.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Mauritania (orthographic projection).svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || {{l|Árabe}} |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Nuaquexote}} |- |- |} '''Mauritánia''' ou '''República Eislámica de Mauritánia''' (an árabe:''Al-Ŷumhūrīya al-Islāmīya al-Mawrītānīya'', الجمهورية الإسلامية الموريتانية) ye un paíç de África. A sua capital ye Nuaquexote. {{commonscat|Mauritania}} [[Catadorie:Paízes de África]] 0u8tj5q3rjpg0jh66azri4wluqmfxp8 Mali 0 12059 108218 100929 2026-08-29T10:25:59Z ~2026-46122-75 15490 108218 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Mali'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Mali.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Mali.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Mali (orthographic projection).svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || Árabe hassani, bambara, bobo, bozo, cassonquê, dogon, fula, maninca, minianca, senufo, songai, soninquê e tamaxeque |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Bamaco}} |- |- |} '''Mali''' ou '''República de Mali''' (an francés:''République du Mali'') ye un paíç de África. A sua capital ye Bamaco. {{commonscat|Mali}} [[Catadorie:Mali]] 17qxoo7m3qx2kdya60mr8br1u710x38 108219 108218 2026-08-29T10:27:05Z ~2026-46122-75 15490 108219 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Mali'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Mali.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Mali.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Mali (orthographic projection).svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || Árabe hassani, bambara, bobo, bozo, cassonqué, dogon, fula, maninca, minianca, senufo, songai, soninqué i tamaxeque |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Bamaco}} |- |- |} '''Mali''' ou '''República de Mali''' (an francés:''République du Mali'') ye un paíç de África. A sua capital ye Bamaco. {{commonscat|Mali}} [[Catadorie:Mali]] sjdwzryu7vgd3sac97rsc7ladiv409t Zimbabué 0 12450 108227 106520 2026-08-29T10:37:33Z ~2026-46122-75 15490 108227 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Zimbabué'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Zimbabwe.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Zimbabwe.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Zimbabwe (orthographic projection).svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || Anglés, Shona, Ndebele, Chewa, Chibarwe, Kalanga, Khoisan, Nambya, Ndau, Shangani, Sotho, Tonga, Tswana, Benda, Xhosa, lhéngua de senhales de Zimbabué |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Harare}} |- |- |} '''Zimbabué''' ou '''República de Zimbabué''' (an anglés: ''Republic of Zimbabwe'', an shona: ''Rudhende rwe Zimbabwe'') ye un paíç de África. La sue capital ye Harare. {{Commonscat|Zimbabwe}} [[Catadorie:Paízes de África]] a5ckgzgbujcjw6wo7v7usexjuykguh0 Somália 0 12454 108225 106581 2026-08-29T10:34:39Z ~2026-46122-75 15490 108225 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Somália'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Somalia.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Somalia.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Somalia (orthographic projection)2.png|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || {{l|Árabe}}, {{l|Somalí}} |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Mogadiscio}} |- |- |} '''Somália''' (an somalí: ''Soomaaliya'', an árabe: الصومال, ''As-Sūmāl'') ye un paíç de l Ouriente de África. A sua capital ye la cidade de Mogadiscio. {{commons|Somalia}} [[Catadorie:Somália]] 8sqdw6i7tj3nfgf9if3uy0naocs3boo 108226 108225 2026-08-29T10:35:03Z ~2026-46122-75 15490 108226 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Somália'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Somalia.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Somalia.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Somalia (orthographic projection)2.png|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || {{l|Árabe}}, {{l|Somali}} |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Mogadiscio}} |- |- |} '''Somália''' (an somali: ''Soomaaliya'', an árabe: الصومال, ''As-Sūmāl'') ye un paíç de l Ouriente de África. A sua capital ye la cidade de Mogadiscio. {{commons|Somalia}} [[Catadorie:Somália]] 9512x9at7llfmdcyijgni9e1nc7ukuy Suazilándia 0 12456 108217 107556 2026-08-29T10:20:38Z ~2026-46122-75 15490 108217 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Suazilándia'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag_of_Eswatini.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat_of_arms_of_Eswatini.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Location_Eswatini_AU_Africa.svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || [[Lhéngua Suázi|Suázi]] [[Anglés]] |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| [[Mbabane]] |- |<big>Maior Cidade</big> |[[Lobamba]] |- | |} '''Essuatíni''' antes chamada Suazilándia (an suázi: ''eSwatini'', an anglés: ''Eswatini'') ye un paíç de l Sud de África. A sua capital ye la cidade de Mbabane. {{commons|eSwatini}} [[Catadorie:Paízes de África]] 5qp95gy7v7bqao3rqmc1cjtlkff6q1l 108229 108217 2026-08-29T10:46:21Z ~2026-46122-75 15490 108229 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Suazilándia'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag_of_Eswatini.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat_of_arms_of_Eswatini.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Location_Eswatini_AU_Africa.svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || [[Lhéngua Suázi|Suázi]] [[Anglés]] |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| [[Mbabane]] |- |<big>Maior Cidade</big> |[[Lobamba]] |- | |} '''Essuatíni''' antes chamada Suazilándia (an suázi: ''eSwatini'', an anglés: ''Eswatini'') ye un paíç de l Sul de África. A sua capital ye la cidade de Mbabane. {{commons|eSwatini}} [[Catadorie:Paízes de África]] 1fhgidjl4qbtwif58xmygf1cyb7lvyf Outelizador(a):Oquitoriniano 2 12532 108209 107854 2026-08-28T12:58:07Z ~2026-46122-75 15490 108209 wikitext text/x-wiki Buonos Dies! L mirandés ye la lhéngua más louca de l mundo. <big>Userboxes</big> [[Modelo:Babel|Biquipédia Babel]] [[Lhéngua pertuesa|Português]]: Este utilizador tem como língua materna o português. [[Mirandés]]: Este outelizador puode ajudar cun un nible intermédio de mirandés. [[Léngua anglesa|English]]: This user is able to contribute with an intermediate level of English. [[Lhéngua francesa|Français]]: Cet utilisateur peut contribuer avec un niveau élémentaire de français <big>Bienbenidos al outelizador de</big> <big>Okythorinian!</big> You humilho l bazio de la Biquipédia lixo criando páiginas que el tebe preguiça de criar. Esse intrupício de la Biquipédia nun sabe mirandés dreito, ambenta nomes znessessariamente. La Wikipédia an Pertués ye sin alma porque esse instrupício solo fala de cousa ruin i el ye un Beleno. Eiqui stá cumo decorar l mirandés. <big>Páiginas criadas</big> [[Território Stinto]] [[Território cun Reconhecimiento Anternacional limitado]] [[Território Sterno]] [[Geografie de la Ouropa]] [[Lhista de Capitales]] [[Ilhas Fiji]] [[Namíbia]] [[Belize]] [[Gana]] [[Taiwan]] [[Palau]] [[Lhéngua griega]] [[Lhéngua bósnia]] [[Nuoba Caledónia]] [[Gato (zambiguaçon)]] [[Madagáscar]] [[Myanmar]] [[Quirguiston]] [[Turcomeniston]] [[Uzbequiston]] [[Curaçau]] [[Guiana]] [[Malaui]] [[Ruanda]] [[Tonga]] [[Samoa]] [[Togo]] [[Haiti]] [[Sri Lanka]] [[Suriname]] [[Kuwait]] [[Maldibas]] [[Anguila]] [[Banuatu]] [[Uniqlo]] [[Xerxes]] [[Sal|Sal (zambiguaçon)]] [[Diáspora]] [[Ilha de l Sal]] [[Kotor]] [[Zanzibar]] [[Marraquexe]] [[Agadir]] [[Ilhas Jónicas]] [[Corfu]] [[Canberra]] [[Toronto]] [[Ottawa]] [[Groenlándia]] [[Zaquintos]] [[Cefalónia]] [[Creta]] [[Mar Jónico]] <big>Links</big> [http://tradutormirandes.pt.vc/ Tradutor] 1ogxfyke6zbhr44wbtkbk1h0xbw4fa3