Biquipédia mwlwiki https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Multimédia Special Cumbersa Outelizador(a) Cumbersa outelizador(a) Biquipédia Cumbersa Biquipédia Fexeiro Cumbersa fexeiro Biqui Cumbersa Biqui Modelo Cumbersa modelo Ajuda Cumbersa ajuda Catadorie Cumbersa catadorie Portal Cumbersa portal TimedText TimedText talk Módulo Cumbersa módulo Evento Evento Discussão Corumbá 0 971 108346 101244 2026-09-02T00:54:54Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 108346 wikitext text/x-wiki {{TraduçonOuto}} '''Corumbá''' ye un [[Munecípio#Munecípios brasileiros|munecípio]] [[brasil]]eiro de la [[Regiones de l Brasil|region]] [[Region Centro-Oeste de l Brasil|Centro-Oeste]], lhocalizado ne l [[Ounidades federatibas de l Brasil|stado]] de [[Mato Grosso de l Sul]]. Lhocalizada na region Centro-Oeste de l Brasil, na borda squierda de l [[riu Paraguai]] i tamien na frunteira antre l [[Brasil]], l [[Paraguai]] i la [[Bolíbia]], Corumbá ye cunsidrada l purmeiro pólo de zambolbimiento de la region, i por abrigar 50% de l território pantaneiro, recebiu l [[alcunha|apelido]] [[Capital de l Pantanal]]<ref>http://www.capitaldopantanal{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} .com.br/andex.php?sPáigina=ct002_noticia&iNoticia=27719&sCanal=</ref>, para alhá de ser la percipal i mais amportante zona ourbana de la region alagada. Tamien coincida cumo cidade branca pula quelor clara de sue tierra, pus stá assentada subre ua formaçon de [[calcário]], que dá a quelor clara las tierras lhocales. Ye la terceira cidade mais amportante de l stado an tenermos [[eiquenomie|eiquenómicos]], [[cultura]]is i [[populaçon|populacionales]] depuis de [[Campo Grande (Mato Grosso de l Sul)|Campo Grande]] (la capital de l stado) i [[Dourados]]. Custitui l mais amportante porto de l stado de [[Mato Grosso de l Sul]] i un de ls mais amportantes portos flubiales de l Brasil i de l mundo. Eisiste ua '''[[Zona de Frunteira Corumbá-Puerto Suareç|conurbaçon]]' '' de Corumbá cun mais 3 cidades: [[Ladário]], [[Puerto Suareç]] i [[Puerto Quijarro]]. Cun esso eisiste ua rede ourbana de cerca de 150 mil pessonas, sendo atendida por dous aeroportos: Corumbá i Puerto Suáreç. Percipal sportador de Mato Grosso de l Sul an 2008<ref>http://www.campogrande.news {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116165135/http://campogrande.news/ |date=2016-01-16 }} .com.br/canhales/biew/?canhal=6&id=244793</ref>, l munecípio de Corumbá atingiu la cundiçon de cidade mais dinámica de l Stado i 86ª dentre las 300 mais dinámicas de to l Paíç, cunforme l “Atlas de l Mercado Brasileiro 2008”, dibulgado an júnio pula Gazeta Mercantil<ref>http://www.corumbaonline{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} .com.br/noticia.asp?busca=pesquisa&codigo=123239</ref>. Cun esso, l munecípio ultrapassou [[Dourados]] an PIB, quedando an [[Aneixo:Lhista de munecípios de l stado de Mato Grosso de l Sul por PIB|segundo lhugar]] ne l stado, lhougo atrás de la [[Campo Grande (Mato Grosso de l Sul)|capital]]. Ne l [[Brasil]] quedou cula [[Aneixo:Lhista de munecípios de l Brasil por PIB|174º posiçon]], á frente de cidades cumo [[Palmas (Tocantines)]] i [[Nuoba Friburgo|Nuoba Friburgo (Riu de Janeiro)]]. La cidade tamien quedou cul 324º maior potencial de cunsumo (IPC [[Target]]) antre todas las cidades brasileiras<ref>http://www.targetbr{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} .com/downloads/Ranking_IPC2009x2008_500.pdf</ref>. Para alhá desso, 95% de ls porsores municipales ten ansino superior<ref>http://www.corumba.ms.gob.br/modules/news/article.php?storyid=5242{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Etimologie == La [[eitimologie]] de l [[toponímia|topónimo]] Corumbá ouregina-se probablemiente ne l [[Léngua tupi|tupi]] ''kuru'mba'', que quier dezir "banco de cascalho", [[Antenor Nacentes]] de fato cunfirma que la palabra tupi ''ku'ru'' ten l seneficado de "xeixo" i argumiento que nun se ancontra la splicaçon pa l sufixo "'mba". Hai, antretanto, la berson de l storiador Balmir Batista Corréa, de que tenerie se oureginado de la palabra "kurupá" (aroeira, an tupi-guarani) por cunta de la scessiba persença dessa bariadade natiba de la flora pantaneira. == Stória == === Dados de la stória === Chamada einicialmente cumo ''Bila de Nuossa Senhora de la Cunceiçon de Albuquerque'', l [[poboado]] se argueu un pouco mais pa l sul i por alguns anhos fui un simples [[çtacamiento melitar]] i trasformou-se lhentamente an poboado. Atraído pula eisisténcia de [[piedra]]s i [[metal precioso|metales preciosos]] (que éran ousados por [[andígena]]s, que yá poboában la region, cumo adornos), antre eilhes l [[ouro]], l [[pertués]] [[Aleixo Garcia]], an [[1524]], acabou sendo l [[purmeiro]] a bejitar l [[território]], que alcançou l [[riu Paraguai]] atrabeç de l [[riu Miranda]], atingindo la region adonde hoije stá la cidade de Corumbá. Ne ls anhos de [[1537]] i [[1538]], l spanhol [[João Ayolas]] i sou acumpanhante [[Demingos Martíneç de Irala]] seguiran pul riu Paraguai i chamórun Puerto de los Reyes a la lhagona Gayba. Por buolta de [[1542]]-[[1543]], [[Álbaro Nunes Cabeza de Baca]] (spanhol i [[abintura|abintureiro]]) tamien passou por [[eiqui]] para seguir pa l [[Peru]]. Tamien passou por eiqui l anton gobernador de [[Assunçon]] (atual [[capital]] de l [[Paraguai]]), Demingos Martineç de Irala, que an marcha fui até la [[Cordilheira de l Andes]]. Ne l [[seclo XVIII]], bisando a un [[tratado de lhemite]]s eisistente, fui [[fundado]] puls spanholes an [[1774]] un poboado na foç de Ipané. An [[13 de setembre]] de [[1775]] fui oufecialmente fundado l [[Fuorte Coimbra]] para la defesa de la region. An [[21 de setembre]] de [[1778]], efetuou-se la acupaçon de l lhocal adonde se lhocaliza atualmente Corumbá (an [[2 de setembre]] l lhocal adonde se ancontra atualmente [[Ladário]] ampeçou a ser poboado). Nessa mesma [[data]], a mando de l [[gobernador]] de la [[Capitania]] de [[Mato Grosso]] (l [[Capitan-General]] [[Luís de Albuquerque de Melo Pereira i Cáceres]]), l [[cergento]]-mor [[Marcelino Rois Camposino]], que comandaba ua [[spediçon]] melitar, adquiriu la posse de la region para la [[Corona Pertuesa]], fundando l lhocal i batizando-lo cul nome de [[Nuossa Senhora de la Cunceiçon de Albuquerque]], sendo anton lhabrado la palabra de fundaçon. Era ua poboado que ampeçou cumo [[çtacamento]] melitar i se stableciu la percípio na punta de l Lhadário. Até anton sou [[crecimento]] era muito [[lento]], pus até eilhi era solo un [[puosto]] melitar. Ne l [[anho]] de [[1800]] un grande ancéndio çtruiu to l arraial i fui tan biolento que poupou la sola capelinha de teilha de l lhocal. An cunsequéncia desse lhento [[progresso]], [[solo]] an [[26 de agosto]] de [[1838]], pula lhei probincial, fui eilebada a la catadorie de freguesie. An [[1856]] stableciu-se l [[tránsito]] [[libre]] de [[barco]]s [[nacional]]es i [[strangeiro]]s ne l [[riu Paraguai]] i l [[Porto de Corumbá i Lhadário|porto de Corumbá]], cun sue [[amportante]] [[posiçon]] [[geografie|geográfica]], ampeçou la se tornar un centro eiquenómico de çtaque ne l [[cuntinente]]. La [[nabegaçon]], para alhá de romper l [[isolamento]] de la [[region]], serbiu para fixar l domínio pul ampério na [[Frunteiras de l Brasil|frunteira oeste de l Brasil]]. [[Susto|Assustado]] cul grande zambolbimiento an [[1859]], an [[rezon]] de la nabegaçon comercial, l Persidente de la Porbíncia Almirante [[Joaquim Raimundo de Lhamare]], riscou i demarcou las [[rue]]s, [[praça]]s i eidifícios públicos de Corumbá. Ne l mesmo anho l [[poboado]] fui [[trasferido]] para la atual lhocalizaçon de la [[cidade]] de Corumbá. Cul rápido progresso, ne l die [[1º de maio]] de [[1861]], fui anstalada la [[Alfándiga]] de Albuquerque para [[arrecadar]] [[amposto]]s. An [[6 de júlio]] de [[1862]], por decreto nº 6 de l persidente de la porbíncia [[Heirculano Ferreira Pena]] ye criado l munecípio de Corumbá. Ampeçórun a aparecer bias anchas i mais [[stablecimiento comercial|stablecimientos comerciales]]. I esso acabou trazendo tamien [[porblema]]s de anfra-strutura: trasporte de mercadorias, [[abastecimiento de auga]] i [[saneamiento básico]] precários (sendo este redadeiro causador de eipidemias) i falta de calçamiento nas rues. Qualquiera [[barco]] (nacional i strangeiro) que atracaba ne l [[porto]] lhocal anfrentaba l porblema de la falta de [[cuntrole casa de banho]] (i por bias desso [[malina]]s ampeçórun a aparecer). Tamien habie ls porblemas eiquenómicos i [[sociales]] que fúrun agrabados pulas frequentes [[anchentes periódicas]] que l [[riu Paraguai]] probocaba. Outro porblema quemun na [[region]] éran las [[crise política|crises políticas]] i la [[bioléncia]] cotidiana. Para alhá desso, la dependéncia de la [[nabegaçon flubial]] cul sterior tornou la cidade suscetible a crises periódicas. Cula ambason de Corumbá, an [[1864]] pulas[tropas de l ditador [[Francisco Solano Lhopes]], l progresso fui temporariamente bloqueado. A partir dende la [[nabegaçon]] tubo de ser anterrompida i por bias desso houbo la [[zarticulaçon]] de l comércio lhocal. Corumbá acabou sendo çtruída i abandonada a miséria. Sous depósitos i casas fúrun saqueados i la sue populaçon sofriu represálias por parte de l saqueadores. Esse domínio de acupaçon de l eisército paraguaio durou até l die [[13 de Júnio]] de [[1867]] (die cunsagrado la [[Santo António]]), quando, sob l comando de l [[tenente-coronel]] [[António Marie Coneilho]], suldados brasileiros benidos de [[Cuiabá]] derrotórun ls einimigos i tomórun outra beç posse de las tierras, que até aquel momiento staba sob l domínio paraguaio. Passado la [[guerra]], an [[1870]], Corumbá staba çtruída i reduzida la ruínas. A partir dende houbo la reorganizaçon de l que fui debastado i la cidade boltou la normalidade que tenie outrora. Ne l mesmo anho ua debison de l [[Eisército Brasileiro]], trazendo [[mantimento]]s para [[abastecer]] la sue [[tropa]], abriu nuobas perspetibas de [[comércio]]. Tamien houbo la restauraçon de la [[zona ourbana]] i la [[retomada]] de l comércio, para alhá de la recuperaçon de la region portuária i de las [[fazenda]]s de [[ganado]] que fúrun çtruídas outrora na ambason paraguaia. An [[7 de outubre]] de [[1871]], cul crecimiento retomado, ye eilebada a la catadorie de [[bila]]. Ne l anho de [[1872]] ampeçou a ser custruído l [[Arsenal de la Marina]] na region de l atual munecípio de [[Ladário]] i tamien la custruçon de la [[Cámara de Bereadores]] de Corumbá. La [[Comarca de Corumbá]] fui [[criada]] por Lhei Probincial nº 1 de [[10 de júnio]] de [[1873]] (declarada de [[segunda stáncia]]) i anstalada an [[19 de febreiro]] de [[1874]]. An [[1877]], Corumbá çpunha de trés praças, dieç rues retas i sue populaçon era de aprossimadamente 6 mil habitantes. An [[15 de nobembre]] de [[1878]], pula lhei nº 525, ye eilebada a la [[catadorie]] de cidade. Yá ne l fin de l [[seclo XIX]]], l [[porto flubial]] de Corumbá era l terceiro maior de la [[América Lhatina]] i mobimentaba puls oupores de la rota [[Ouropa]]/[[Brasil]] l comércio de [[piels]], [[charque]]s i outras riquezas de la region. Ocultado a las bistas de l bejitantes, quando chegában de l [[riu de la Prata]] pulas boltas de l riu, surprendia l guapo aspeto que se çcortinaba a la antrada de l [[porto]] de la cidade. Corumbá staba an cuntino progresso i sou porto era atracado por ambarcaçones nacionales i strangeiras de grande [[calhado]]. Essas ambarcaçones trazian grandes [[carregamento]]s de [[mercadoria]]s çtinadas al [[mercado]] lhocal, para alhá de outras lhocalidades de l stado, para alhá de l lheste de la [[Bolíbia]]. Oupores benien de l [[Uruguai]], [[Argentina]] i de alguns [[paíç]]s [[ouropeu]]s trazendo l [[cimento]] [[Anglaterra|anglés]], l [[bino]] [[Pertual|pertués]] i ls refinados [[tecido]]s franceses, para alhá de l [[eimigrante]]s. An cuntrapartida lhebában perdutos de sportaçon cumo la [[borraixa]], [[couro]], [[charque]], [[cal]] i la [[yerba mate]], trasformando la region nun [[corredor de sportaçon|corredor de las sportaçones]] de [[Mato Grosso]]. Nessa época, funcionában an Corumbá 25 [[banco]]s [[anternacionales]] cumo l [[City Bank]] i la [[moeda corriente]] era la [[Libra Sterlina]]. Habie ua einorme cumposiçon de l eilemiento strangeiro an sue populaçon (eitalianos, árabes, lhibaneses, argentinos, paraguaios, antre outros) i nessa época la [[strangeiros|populaçon strangeira]] na region chegou a superar numericamente la brasileira. La [[zona ourbana]] se zambolbiu sob l ampulso de mobimiento mercantil i flubial, l que oumentou ls stablecimientos comerciales i l númaro de strangeiros. Anque desso, la prosperidade comercial nun trouxe [[benefícios]] para la [[cidade]] i sue populaçon. Essa dependéncia cul comércio sterno ampediu l zambolbimiento anterno i la criaçon dua anfra-strutura eiquenómica i ourbana capaç de criar alternatibas pa l setor comercial. Habie ua dualidade na strutura social que se formaba, habendo dous [[grupos]] populacionales: l de l ouropeus, que éran ls ricos i poderosos, i l de l sulamericanos, cunsidrados marginalizados i çcriminados. [[Getúlio Bargas]], antes de ser [[persidente]] de l [[Brasil]], serbiu eilhi até la [[patente]] de [[cabo]], an [[1903]]. An [[1910]] cumo tentatiba de ourganizaçon de ls comerciantes lhocales fui fundada la [[Associaçon Comercial de Corumbá]]. Eilha que cunsidraba la nabegaçon fator percipal ne l zambolbimiento de la cidade reagiu anhos depuis contra la [[Strada de Fierro Noroeste de l Brasil]] (atualmente pribatizada). Ne l anho de [[1913]] un oufecial de las [[fuorças armadas]], an bejita la cidade, falou al chegar la Corumbá: ''“Ne l hotel, ne l bar, nas casas de comércio, por to parte, oube-se falar todas las lhénguas nessa lhongínqua i pequeinha babel i nun serei sagerado an falar que l pertués nó ye l lhéngua que mais se fala”''. An [[1914]] tena quinze mil [[habitante]]s i cortada por anchas rues retas i perpendiculares al riu. Faltaba solo la [[arborizaçon]] simétrica para ambelezar las abenidas i dar un aspeto dua [[metrópole]] para la época. Ne l mesmo anho fui anstalada an Corumbá a 14ª [[agéncia]] de l [[Banco de l Brasil]]. La [[Purmeira Guerra Mundial|guerra]] que staba acuntendo na [[Ouropa]] ([[1914]] la [[1918]]) i la custruçon de la [[Strada de Fierro Noroeste de l Brasil|camino de fierro]] mudórun l çtino eiquenómico de Corumbá. Essa strada acabou trazendo cunsequéncias negatibas para la cidade i fizo mudar drasticamente la sue eiquenomie. An funçon desso l trasporte flubial fui perdendo fuorça i l eixe eiquenómico fui çlocado para [[Campo Grande (Mato Grosso de l Sul)|Campo Grande]], que passou a ser l centro eiquenómico de l stado de [[Mato Grosso]] a partir de [[1920]]. A partir dende Corumbá ampeça a quedar [[decadente]] i perde la cundiçon de [[antreposto]] de sportaçon i amportaçon que detenie, sofrendo tamien un grande [[sbaziamiento populacional]], pus ls comerciantes se mudórun para outros centros mais ricos ó anton se tornórun [[pecuarista]]s. Anque desso, la cidade seguiu tenendo solo l [[riu Paraguai]] cumo solo meio de lhocomoçon de la cidade cun outras regiones até la purmeira metade de l [[seclo XX]]. Depuis de l fin de la guerra, cula abiertura de ls portos i l comércio cun ls países platinos i ouropeus, l [[Porto de Corumbá i Lhadário|Porto de Corumbá]] acabou sendo l terceiro maior de la [[América Lhatina]] até por buolta de [[1930]]. Ne ls [[anhos 40]], durante la [[Segunda Guerra Mundial]], la cidade ampeçou sues [[Andústria|atebidades andustriales]], cula [[sploraçon]] de las [[reserba]]s de [[calcário]] - eicelentes para la andústria de l [[cimento]] (chegada de l [[Cimiento Itaú|grupo Itaú]] an [[1950]]) - i outros minérios. A partir de 1950 la cidade de Corumbá, que naciu i creciu cula nabegaçon, serie afetada negatibamente cula chegada de la antiga Strada de Fierro Noroeste de l Brasil (pribatizada an meados de la década de 1990 a la Camino de fierro Noboiste S.La., atualmente pertence a la América Lhatina Lhogística S.La.) l que anfraqueciu la eiquenomie lhocal i seneficou l fin definitibo de l comércio flubial. A partir dende l riu Paraguai perderie la sue funçon de percipal artéria de quemunicaçon i trasporte. An [[1953]] ye criado l munecípio de [[Ladário]] adonde, até l mesmo anho, era la region oeste de la cidade de Corumbá. L [[Molino Mato-Grossense]], que nessa época trabalhaba l [[trigo]] que chegaba de la [[Argentina]] pul [[retorno]] de las ambarcaçones que trasportában l [[minério]] a partir de la region, fui cerrado ne ls [[década de 1960|anhos 60]]. An [[1975]] aportou na cidade la [[Urucun Mineraçon]] i la [[Cumpanha Bal de l Riu Doce]]. An [[1977]] fui criado l stado de [[Mato Grosso de l Sul]] i [[Campo Grande]] fui scolhida la capital de l nuobo estado, l que restou la Corumbá un númaro reduzido de atebidades eiquenómicas (alguas andústrias, un comércio de pequeinha spresson i ua grande atebidade [[agropecuária]]). Inda ne l final de l [[anhos 70]], l [[turismo]] ampeçou a ser splorado mui artesanalmente, rebelando ua nuoba anfra-strutura i biablizando la restauraçon de las custruçones stóricas. Inda la acupaçon de l prédios portuários stóricos puls nuobos ampresários ampediu que l casario mais antigo de l [[Porto Giral de Corumbá|Porto Giral]] nun fusse totalmente deteriorado i depredado. Ne ls [[anhos 80]] l turismo se cunsulida, mudando la eiquenomie de Corumbá. An cunsequéncia desso, ampeçou la se zambolber ua grande anfra-strutura para atender la demanda turística lhocal, cula custruçon de bários restourantes, bares, houteles, pousadas, [[barco]]ex- houteles, antre outros. An [[1986]] la rodobia que lhiga Corumbá á Campo Grande ([[BR-262]]) fui pabimentada puls melitares, l que dinamizou un pouco l comércio. A partir de [[1990]] tubo ampeço un nuobo momiento eiquenómico ne l [[munecípio]], cula antensificaçon de la [[agropecuária]], anserindo Corumbá ne l [[agronegócio]], l que fizo ls [[produtor]]s [[rural]]es buscáren nuobas técnicas i anformaçones a respeito de abanços tecnológicos i tamien un nuobo modo de porduçon eiquenomicamente sustentable, fazendo cun que la Ouropa adquira l ganado pantaneiro, cunsidrado ecologicamente correto. L comércio cula Bolíbia passa a ser feito de forma defrente, cabendo la Corumbá ser antermediador de sportaçon para perdutos probeniente de ls centros agropecuários [[bolibiano]]s, sendo que l scoamiento de la safra de soja seia feito pula rodobia [[BR-262]] rumo al [[Porto de Paranaguá]]. Anque eignorada pul ''stablishment'', l comércio cula region de ls Andes repersentou amportante atebidade eiquenómica nun solo para Corumbá i region (habie na época mais de 180 [[sportadora]]s i [[scritório]]s de çpachantes aduaneiros cun geraçon de mais de 500 ampregos diretos), mas tamien para la eiquenomie de l Brasil, sendo un spressibo nicho de mercado catibo que bai zde achocolatados até altemobles. A partir de ls anhos 90 l dinamismo de ls porcessos de porduçon i sócio-ambiental se modelan retratando la atuaçon de ls agentes i redes de antresses que se direcionan para la apropiaçon, l cuntrole i l uso político de l spácio geográfico que anclui l balor ancalculable de l pertencer coletibo i que acabou se submetendo al squecimiento i decadéncia de la causa social. Na mesma década houbo inda moblizaçones an defesa de l riu Paraguai i para ampedir megaprojetos cumo la hidrobia Paraguai-Paraná i l pólo mínero-siderúrgico de Corumbá, que marcan amportantes ambates que ten la partecipaçon de setores populares ourganizados. L ápice desses ambates se dou cula spressiba partecipaçon de cidadanos de bárias camadas sociales na queston de l porcesso de efetibaçon de l cuntrole social de l Porgrama Pantanal (financiado pul [[BID]]), para alhá de l monitoramiento de ls ampatos sócio-ambientales de l [[Gasoduto Bolíbia-Brasil]] i la amplantaçon de la central núclear termelétrica á gáç bolibiano, chamada de [[TermoPantanal]]. Cula recesson anterna an [[1992]], houbo ua superbalorizaçon de la moneda brasileira cumo macanismo anterno para stablizar la situaçon eiquenómica precária que staba l Brasil. Cun esso l comércio de Corumbá, que yá era porblemático i andeble, sofriu ua amarga quebra an funçon de la zeisténcia de la cidade de ls comerciantes bolibianos, que outórun por outras praças cumo Iquique (Chile), Cidade de l Panamá (América Central) i Miami (Stados Ounidos). A partir de la [[Retombo-92]] ([[Cunferéncia de la Tierra]]) houbo un porcesso de ancluson de atores (políticos, ampresários i anstituiçones) nas questones subre la preserbaçon, cunserbaçon i zambolbimiento sustentable de l munecípio, que ye repersentado pul bioma Pantanal, que ten recursos naturales finitos i nessessitan ser poupados i preserbados pa l feturo. A partir dende l bioma ye antroduzido ne l cenário nacional i mundial i passa a tener aliados i defensores para la preserbaçon, cunserbaçon i até çtruiçon, que ye repersentado por bárias ourganizaçones nun gobernamentales ([[ONG]]s), que articulan atores i agentes políticos, sociales i eiquenómicos. L outro setor passa a agrupar perpuostas de lhuita cun antresses specíficos dun setor de l porcesso pordutibo i cun antresses que ancluen ls anseios de la sociadade. Anque de la crise que afetou l comércio sterior depuis de la adoçon de l [[Praino Rial]] an [[1994]], ls comerciantes i sportadores de l mercado corumbaense buscórun nuobas alternatibas, cumo la partecipaçon de l [[Pato de la Cidadanie]] (amblemático mobimiento que ouniu defrentes segmientos sociales an prol de la cidade) i la reibindicaçon de la amplantaçon dua ária de lhibre comércio i la reatibaçon de la lhinha de camboio de passageiros Bauru – Corumbá, que fúrun suspensos an funçon de la pribatizaçon de la [[Rede Ferrobiária Federal]] S/La (RFFSA). An [[1999]] cunseguiran l apoio de l [[Menistério de la Cultura]] para ancluir l Casario de l [[Porto Giral]] ne l [[Porgrama Monumenta]] (que ten l financiamiento de l [[Banco Anteramericano de Zambolbimento]]-BID) para recuperar l patrimonho stórico lhocal para fines turísticos (cultural i ecológico) cumo oupçon heigemónica de la pesca, l que grabemente acabou tamien promobendo l turismo sexual i la sploraçon sexual anfanto-jubenil. A partir de [[2005]] la cidade ampeça a passar por ua cirurgie sócio-eiquenómica: muitos amprendimientos ampeçórun a chegar i la cidade passa a recebir bários ambestimientos públicos i sociales. Cul [[Cumplexo de l Pantanal|Pantanal]] acupando 60% de sou território, an [[2007]] Corumbá passou a ser chamada oufecialmente de [[Capital de l Pantanal]], custituindo ne l percipal portal para esse santuário ecológico. === Migraçon i eimigraçon === Corumbá staba an cuntino progresso i sou porto era atracado por ambarcaçones nacionales i strangeiras de grande [[calhado]]. Cul ampulso de l zambolbimiento lhocal, mais strangeiros fúrun chegando. Cun esso yá habie na cidade ua einorme cumposiçon de strangeiros, que chegórun a superar numericamente l númaro de brasileiros. ; Strangeiros * Árabes: a partir de [[1912]], fugindo de las guerras sangrentas que assolában l [[Ouriente Médio]]. Sírios, Lhibaneses, Turcos i Arménios chegában al [[Porto de Santos]]. De Santos partiran pa l [[Porto de Corumbá i Lhadário|Porto de Corumbá]], que era l portal de antrada para la [[region Centro Oeste]], i l pólo comercial de l antigo [[Stória de Mato Grosso de l Sul|Mato Grosso]]. Cula chegada de l camboio, muitos eimigrantes que stában na cidade hai anhos an Corumbá acabórun se mudando para Campo Grande, adonde ancontrórun clima bien mais ameno, mui parecido cul de la tierra natal. * Ouropeus: éran de dibersas nacionalidades i se dedicórun al comércio i custruçon. Esse grupo, que era reduzido, monopolizou la política, la eiquenomie i la admenistraçon de Corumbá, boltando-se para sous antresses i pouco rializando a fabor de la sociadade lhocal. * Sulamericanos (paraguaios, argentinos, uruguaios, bolibianos i índios): repersentában la maior parte de la populaçon que subrebibia de forma precária; l mesmo ocorria cun ls índios que serbian de mano-de-obra barata ne l porto. Todos estes angrossában l [[cuntingente]] pobre de la [[cidade]]. ;Brasileiros An sou spácio de frunteira de lhinhas fitícias, permeado de andígenas, ye palco de fluxos populacionales ouriundos de outros lhados de l paíç, cumo cariocas, paulistas, nordestinos, mineiros i sulistas, cunfirmando assi sou caráter cosmopolita. === Arqueologie === Arqueologicamente, la dataçon mais antiga de la persença de l home ne l Pantanal remonta hai 8200 anhos, oubtida na ária ourbana de Lhadário (MS), cidade que se lhocaliza drento de Corumbá, por arqueólogos de la Ounibersidade Bal de ls Campanas (Unisinos) an cumbénio cula UFMS, sob la cordenaçon de l porsor dr. Pedro Eignácio Schmitç, que çcubriu ne l sítio arqueológico, antre outros bruxedos, sepultamientos dun grupo de caçadores/coletores/pescadores pré-andígenas. L porsor Gilson Rodolfo Martines acradita na porbablidade de la eisisténcia de sítios mais antigos ne l Pantanal, ls quales puoden tener mais de 10 000 anhos, anseridos ne l período Pleistoceno ("Era de l Carambelo"). Pinturas rupestres de pobos pré-stóricos an morraries, bien cumo ossadas i bruxedos de animales dessa época, cumo l tigre diente-de-sabre i de la preguiça gigante an grutas, yá fúrun ancontrados na bacie pantaneira.Todabie, solamente feturas pesquisas poderán cunfirmar, ó nó, essas heipóteses. De ls registros arqueológicos i coincimientos que se ten subre l Pantanal, sabe-se que fui poboado por grupos andígenas de las lhénguas Arawak, Guaicuru, Jé, Macro-Jé, Tupi Guarani i Zamuco. Sítios arqueológicos registran la persença de ls pobos andígenas que acupában la region antes de la colonizaçon. La dibersidade de sítios, tanto de habitaçon, quanto de semitérios, rebela culturas amazónicas, de la platina i de l chaco. == Política == {{Artigo percipal|[[Política de Corumbá]]}} {{Aneixo|[[Aneixo:Lhista de uorgones públicos de Corumbá|Uorgones públicos de Corumbá]]} } L poder político an Corumbá ye repersentado pul prefeito, bice-prefeito i secretairos municipales. Pa l prefeito criar algua lhei, ye perciso la aprobaçon de l Poder Lhegislatibo, sendo este cumpuosto pula Cámara de l Bereadores. La geston de l prefeito torna-se mais fácele quando recibe apoio de l bereadores. Cumo an qualquiera cidade de l Brasil, Corumbá ten cumo simblos oufeciales l hino, l brason i la bandeira. La [[Custituiçon de 1988]] detremina un nuobo perfil la [[geston]] de Corumbá, que passa a oubter mais recursos financeiros de l [[goberno federal]] i adquire la si respunsablidades na salude, eiducaçon i geston ambiental. La política de Corumbá, atrabeç de la lhegislaçon i geston, zambolbe un papel amportante atrabeç de las açones que puoden trasformar sou çtino nas árias social, eiquenómico, ambiental i territorial, yá que la classe política (bereadores, deputados, senadores, prefeitos, gobernadores, menistros i persidentes) ye detentor de poder. Ne ls redadeiros anhos stá habendo ua preocupaçon maior an criar macanismos eficientes para definir la amportança de Corumbá nas scalas stadual, nacional i mundial, atrabeç de las açones políticas que fúrun zambolbidas para esse fin. Cun to la aparelhaige lhegal çponible, çpone de strumientos que permitan la geston de l território ó que auxilie ls grupos sociales ourganizados de forma eficiente nas reibindicaçones, bisto que hai lheis para essa finalidade. Zde [[outubre]] de [[2006]] Corumbá ten sou própio [[Praino Diretor]] Municípal, ne l qual stá cuntempladas la [[lei de uso de l tierra]] ourbano, [[zoneamento]]s [[comércio|comerciales]] i praino diretor de turismo, antre outras eisigéncias. Cun esso, Corumbá eibitará de tener porblemas sociales, ambientales i eiquenómicos ne l feturo. La porblemática ambiental ye andissociable de la porblemática social an Corumbá i se crian trasformaçones políticas, sociales, culturales, eiquenómicas i ambientales, pus a tomada de decison para seluçon de l porblemas, cuntradiçones i cunflitos depende de políticas públicas minimamente eficazes, que passan pula geston de l território i ambiental. === Sistema eileitoral === Ye l terceiro coleijo eileitoral mais amportante de to l stado de Mato Grosso de l Sul i pertencente á Comarca de mesmo nome. Sou eileitorado total ye de 63.241 (30.920 homes i 33.288 mulhieres). === Poder Lhegislatibo === L poder lhegislatibo an Corumbá ye repersentado pula Cámara de Bereadores, que son respunsables pula apreciaçon i aprobaçon de lheis municipales. Acidade ye repersentada por 11 bereadores. Ambaixo la lhista de ls bereadores lhocales. === Poder Eisecutibo === L poder eisecutibo an Corumbá ye repersentado pul prefeito, bice-prefeito i secretairos municipales, que son respunsables pula aprobaçon de lheis municipales. ; Prefeitura ''Lhocalizaçon'' rue Gabriel Bandoni de Barros s/n ''Prefeitos'' Na época de l ciclo comercial nun houbo benefícios para la cidade i sue populaçon, i Corumbá se tornou un centro adonde predominou l eilemiento strangeiro, ls comerciantes ouropeus. Esse grupo dominou la política i la admenistraçon de cidade, boltando-se para sous antresses i pouco rializando a fabor de la sociadade lhocal. Mas ne ls redadeiros anhos la situaçon social tubo ua melhora seneficatiba an funçon de ls porgramas sociales amplantados na cidade. [[Ruiter Cunha de Oulibeira]] ye l atual prefeito. ;[[Cidade-armana|Cidades armanas]] *'''[[Dunquerque]]''' [[Fexeiro:Flag of France.svg|20px]] ([[Fráncia]])<ref>http://www.corumbaonline{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} .com.br/noticia.asp?busca=dunkerque&codigo=83625</ref> *'''[[Pisa]]''' [[Fexeiro:Flag of Italy.svg|20px]] ([[Eitália]]) === Poder Judiciário === Inaugurado an outubre de 2008, l nuobo Fórun de Corumbá ten capacidade para la anstalaçon de até 10 baras. Atualmente eisisten seis baras an funcionamento, para alhá de la nuoba Bara de la Huorto Pública i de Registros Públicos. L nuobo Fórun cunta cun serbício de sigurança i monitoramento, cun 64 cámeras spalhadas pulas árias de circulaçon, çtacando-se 14 cámeras cun lhentes anfrabermelho, possiblitando la catura de eimaiges a la nuite. Corumbá tamien ten a 1ª suseçon de la Orde de ls Adbogados de l Brasil (OAB) de Mato Grosso, criada an Corumbá an 10 de maio de 1958. L purmeiro adbogado a acupar l cargo de persidente de la OAB de Corumbá fui Caio Lheite de Barros. == Subdibisones == {{artigo percipal|[[Subdibisones de Corumbá]]}} == Simblos oufeciales == <gallery> Eimage:Brasao-corumba.JPG|[[Brason de Corumbá]] Eimage:BandeiradeCorumbá.jpg|[[Bandeira de Corumbá]] </gallery> ; Marcha á Corumbá {{artigo percipal|[[Hino de Corumbá]]}} == Geografie == Geograficamente, Corumbá se eidantifica cumo spácio regional central i nacionalmente periférico. An funçon de la açon de l sujeito (home) que anterfree ne l oubjeto (território), i la cada anterferéncia ocasiona trasformaçones nas struturas demográficas, socales, ambientales i eiquenómicas, sugerindo nuobos cenários i ambolbendo nuobos agentes i atores. La eidantificaçon de l spácio geográfico lhocal cun ls sous eilemientos, formas i funçones mui specíficas i stimulantes, acuntece an rezon de la necidade de aprender un spácio que ten se anscrito na stória precedente i recente de forma peculiar. Antre ciclos de çtaque eiquenómico i de decadéncia, esta cidade frunteiriça (detentora dua riqueza biótica de fundamental relebáncia (l Pantanal) i tendora de jazidas de manganés i fierro, para alhá de dibersos outros atributos) anfatiza ls matizes sutis de la Geografie, notadamente na dimenson de la dinámica territorial i ambiental. Ls cenários de zambolbimiento reserban para la cidade ua face de pribilegiada posiçon geográfica que garante relebante papel central na geopolítica regional frente als países bezinos i al Brasil. Chegando-se a las seguintes custataçones que dében ser ponderadas: #Potencial eiquenómico rial, mas necessita dun planeijamiento strutural para biablizar un porjeto que ambolba las dimensones sociales, ambientales, políticas i culturales. #L Pantanal se anscrebe ne l cenário global cumo Reserba de la Biosfera i, inda assi, nas scalas lhocal i regional, ancontra-se lhemitada a la sploraçon eiquenómica de la pecuária an nible lhocal i a la spanson de la frunteira agrícola ne l nible stadual. #L çmatamiento de l cerrado (praino), l maneijo agrícola inadequado, la çtruiçon de la mata ciliar resultou, antre outros fatores, na eroson de tierras ne l praino i ne l oumiento seneficatibo de carga de partículas sedimentables de bários afluentes de l riu Paraguai, i tamien agrabando-se l porblema de cuntaminaçon de ls dibersos rius cun biocidas i fertilizantes. #Ua anfra-strutura adequada (estradas cunserbadas, frigoríficos para abate na cidade, respeito de la eidantidade natiba, sploraçon adequada de l minérios, antre outros) drento dun anfoque macroeconómico i sustentable agregarie balor al perduto i fazerie la ancluson social i l zambolbimiento sustentable, rompendo-se l stado de inércia que se ancontra. #Ne l foco de la geston ambiental, la lhegislaçon de las dues scalas políticas (federal i stadual) ye farta i se ancontra probida dun arsenal de çposiçones na ária, i cuntraditoriamente nun se presta al uso eimediato, pus dependen de regulamentaçones. #La adequaçon de atebidades eiquenómicas ne l Pantanal surgiu de l porcesso de cunquista i aniquilamiento de l índios guatós i guaicurus por sertanistas. I de la mesma forma cuntina-se çrespeitando i çcriminando etnias. #Ls agentes i atores permanecen negligenciando ó até se omitindo nas seluçones i probidéncias para mudar ouproblema de la dinámica i ourganizaçon territorial, social i eiquenómica. ; Fuso horário L [[fuso horário]] ye de menos ua hora cun relaçon la [[Brasília]] i de menos quatro horas al [[Tiempo Ounibersal Cordenado]]. *''Cumplexo de l Pantanal i sue fauna i flora'' {{Portal-Cumplexo de l Pantanal}} L bioma [[Pantanal]] ye la prainada mais amportante an árias úmidas de la América de l Sul. Sou maior território ancontra-se ne l [[Mato Grosso de l Sul]], ye coincido cumo Pantanal Sul i ten cumo puorta de antrada la cidade de Corumbá. L Pantanal de Mato Grosso de l Sul ye reconhecido cumo ua de las mais suberantes i dibersificadas reserbas naturales de l Planeta. La grande dibersidade de la fauna ye un de ls sous grandes atratibos: jacarés, peixes, capibaras, antas, cerbos-de l-pantanal, garça, arara-azul, tuiuiú, antre outros. L Pantanal recebiu ls títalos de Patrimonho Nacional pula Custituiçon de [[1988]] i Patrimonho de la Houmanidade i Reserba de la Biosfera pula [[UNESCO]]. Segundo la [[WWF]] ([[1999]]), eisisten ne l Pantanal 650 speces de [[abe]]s, 80 de [[mamífero]]s, 260 de [[peixe]]s i 50 de [[rétil|réteis]]. Ye ua region de grande amportança para preserbaçon de la [[biodibersidade]], cunsidrada un de ls maiores centros de reproduçon de la fauna de la América. Yá fúrun catalogados eilhi mais de 263 speces de peixes, 122 de mamíferos, 93 de réteis, 1132 de [[paixarina]]s, 656 de abes i 1700 de [[planta]]s. *''La anserçon de [[Ladário]] drento de Corumbá'' Lhadário queda la lheste de de la zona ourbana de Corumbá, sendo eilha sou solo bezino, pus queda anteiramente drento de la ária deste, para alhá de depender eiquenomicamente del. Juntas, Corumbá i Lhadário soman {{formatnun:118865}} habitantes. ; Tierra Ls tierras de l pantanal, an sue maiorie, son arenosos i pobres cun pequeinhas manchas argilosas i calcárias, mais ricas. Ls plintossolos (tipo de tierra mais ancontrado ne l pantanal) son oureginários de sedimientos arenoargilosos de l quaternário, son pobres an húmus, cula propiadade de andurecer eirrebersiblemiente quando submetido la ambiente oxidante i, an giral, de baixa fertilidade. La maior lhemitaçon a uso destes tierras ye decorriente de l scesso de auga. San ancontrados, cun maior antensidade, an árias prainas i rebaixadas, sujeitas la inundaçones. Las caratelísticas geológicas i geomorfológicas de la region son bastante peculiares, cundicionando la formaçon dua ampla dibersidade de tierras. Cunsidrando la forma de ocorréncia de ls tierras na region, custata-se que nas árias mais baixas i cun topografie praticamente praina, custituídas por alubiones de l riu Paraguai i sous afluentes, çtacan-se la ocorréncia de tierras cun marcante hidromorfismo cumo Glei Húmico i Glei Pouco Húmico, podendo ocorrer, tamien, alguas manchas de Bertissolo i Tierranetç Tierradizado. Nas árias antermediárias, un pouco mais eilebadas i menos sujeitas la inundaçones, predominantemente cun relebo praino, suabe ondulado i ondulado, çtaca-se la ocorréncia de Podzólico Burmeilho-Scuro, Podzólico Burmeilho-Amarielho, Brunizén Abermelhado, Brunizén, Regossolo, Bertissolo i Rendzina. De acuordo cun studo rializado pula prefeitura de Corumbá la Bacia de l Paraguai stá anserida ne l cuntesto geológico de l Geossinclineo Paraguai-Araguaia i ye caratelizada pula ocorréncia de aquíferos de meio fissurado i de disseluçon (cárstico), associados percipalmente a las peinhas pré-cambianas de l grupo Corumbá i Cuiabá. Sobreposto la este ambasamiento ten-se la ocorréncia dua stensa cobertura alubionar de eidade quaternária, repersentada percipalmente pula formaçon Pantanal, que custitui un aquífero de meio poroso. === Lhocalizaçon === ; Lhocalizaçon [[Fexeiro:Corumba - lheste.jpg|right|thumb|200px|Zona Lheste de Corumbá]] [[Fexeiro:Frunteira.JPG|right|thumb|200px|Bista de Corumbá cul lhado bolibiano al fondo]] Queda a ua [[latitude]] 19º00'33" Sul i a ua [[longitude]] 57º39'12" Oeste, stando a ua altitude de 118 metros. Corumbá queda na region de l Pantanal sulmatogrossense i próssima de la frunteira cula Bolíbia, á beira de l riu Paraguai. L munecípio ye tamien punto de parada de la lhigaçon ferrobiária antre l [[Brasil]] i la [[Bolíbia]], sendo la redadeira cidade brasileira antes de l território bolibiano, de l qual se separa por frunteira seca. ''Alredores'' *''L cotidiano formal i anformal atrabeç de las frunteiras'' Corumbá ten 386&nbsp;km de frunteiras cun dous países: [[frunteira Brasil-Paraguai|Paraguai]] i [[Frunteira Brasil-Bolíbia|Bolíbia]], situaçon que ye coincida cumo [[tríplice frunteira]]. L purmeiro cuntato cul território bolibiano acuntece cul núcleo de Arroyo Cuncepción, al lhado de la cancela dibisória cun ls dous países i para se çlocar até alhá son percorridos 5&nbsp;km zde l Centro de Corumbá. Hai ua lhinha regular de carreira ourbano que chega até l lhocal. Na frunteira paraguaia son 38&nbsp;km de frunteira an curso d’auga (lhemites naturales que possuen çcontinuidade ne l terreno cun algua barreira natural – riu, lhagona, serra, etc.), sendo que l cuntato se faç pul riu Paraguai, nun eisistindo núcleos populacionales, solo propiadades rurales que cunfrontan cun las de l Brasil. A la rebelie de las causas anstitucionales i eiquenómicas que probocan alteraçones nas ouportunidades i reforçan la demarcaçon de las frunteiras, fui stablecido un pato cotidiano anformal de coperaçon i parceries antre las frunteiras, mas sin l reconhecimiento de l países. Por un lhado, ye assimilado caratelísticas culturales de l trés países que marcan la eidantidade de la populaçon lhocal. Por outro lhado hai l lhado negatibo de l poder ambadir ls países bezinos atrabeç de la quemunicaçon i/ó propietários brasileiros que ancorporan tierras strangeiras an sou patrimonho. Sendo frunteira cuntemporánea, Corumbá demarca la cumposiçon de territorialidade que une-se ne ls fluxos de ls antresses de segmientos i la sue dinámica, fundamentalmente, aprossima regiones abançadas, specialidades capacitadas tecnologicamente, lhocales anseridos ne l diálogo de relaçones mundiales, nun cumpasso de tiempo cuja belocidade difree de la lhentidon de sue ária, i criando redes de cuntraponto ás relaçones anternas custituídas na strutura de l Stado-nacion. La ourganizaçon bertical de l território, quando assume amportança strema, oupone-se á sue ourganizaçon horizontal i repersentatiba de ls antresses sociales. ; Ária territorial Ten atualmente [[ária]] total de {{formatnun:64960.863}} [[km²]]. La ária ourbana totaliza 21,57&nbsp;km² segundo la [[Ambrapa Monitoramiento por Satélite]]. Sue ária territorial total abrange to l munecípio de [[Ladário]]. ;Lhemites *Sul: [[Porto Murtico]], [[Paraguai]] *Lheste: [[Aquidauana]], [[Miranda]], [[Sonora (Mato Grosso de l Sul)|Sonora]], [[Coxin]], [[Riu Berde de Mato Grosso]] *Oeste: [[Bolíbia]] *Norte: stado de [[Mato Grosso]] *Ous.: l munecípio de [[Ladário]] nun ye lhimítrofe de Corumbá, pus queda anserido drento deste === Hidrografie === [[Fexeiro:Vista do rio Paraguai na altura de Corumbá.jpg|thumb|200px|right|Riu Paraguai ne l munecípio de Corumbá]] Geologicamente ye ua prainada alubial de formaçon recente de l período quartenário (2,5 milhones de anhos), que inda stá an porcesso de [[sedimentaçon]]. L lheito sinuoso i curso anstable de ls rius forman un grande númaro de ilhas, alguas de até 1.200&nbsp;km<sup>2</sup> de ária. Para alhá de l curso percipal de l [[riu Paraguai]] que na época de las chenas ten até 25&nbsp;km de anchura, las árias inundadas se lhemitan las partes mais deprimidas de l terreno, chamadas baías que giralmente assumen formas circulares ó elíticas. Antre ua i outra baía, las partes mais eilebadas son chamadas “cordilheiras”, adonde l ganado de las fazendas se refugie quando las augas soben. Ls cursos que anterligan las baías durante las chenas son chamadas [[bazante]]s, i recibe l nome de corixos quando son permanentes i puoden ser nabegados mesmo na época de stiaige. L regime de fluxo de augas subterráneas nas peinhas pré-cambianas stá cundicionado la eisisténcia de struturas, que associadas a las [[peinha carbonática|peinhas carbonáticas]], probocan la sue [[disseluçon]], criando abierturas maiores que facilitan l fluxo de auga. Las augas de l riu Paraguai i de l Canhal de l Tamengo, por apersentáren cundutibidade eilétrica anferior a 250 mohn son classeficadas cumo auga cun salinidade baixa. === Clima === L clima de la region de Corumbá ye de l tipo [[Aw]] – Clima Tropical Úmido, megatérmico, cun ambierno seco i chubas ne l berano. Cabe salientar que an alguns lhocales ye possible ancontrar caratelísticas climáticas que ls enquadran ne l lhemite de l Aw i BSh, esto ye, antre un clima úmido i un clima semi-árido. Cun chubas de nobembre la abril i seca de maio la outubre. Chuobe an média 100 dies por anho. Ls meses de berano son stremamente calientes i ls meses de ambierno puoden se caraterizar por mui friu. L tiempo an Corumbá: {| class="wikitable" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" | Més ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Feb ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mar ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abr ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mai ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jun ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jul ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Ago ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Set ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Out ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | [Nob ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | dieç ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Anho |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" | Temperatura Média [[Celsius|°C]] | style="background: #FFCC66; color: black;" | 27 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 26.5 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 26.7 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 26 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 23.1 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 20.1 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 21.8 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 22.7 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 24.2 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 26.6 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 27 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 27.2 | style="background: #20E020;" | 25 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | T. Mínima Absoluta °C | style="background: #FFFF99; color: black;" | 14.6 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 15.3 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 12.4 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 13 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 6.2 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 6 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 1.4 ''(1)'' | style="background: #FFFF99; color: black;" | 4.6 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 9.2 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 11.6 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 14 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 16.2 | style="background: #20E020;" | 1.4 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | T. Mínima Média °C | style="background: #FFFF99; color: black;" | 23.2 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 23.2 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 23.5 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 21.6 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 20.6 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 17.2 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 16.7 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 18.1 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 19.7 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 21.9 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 22.7 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 23.1 | style="background: #20E020;" | 21.1 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | T. Mássima Média °C | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 32.7 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 32.4 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 31.9 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 30.6 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 28.1 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 26.2 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 26.9 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 28.4 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 31 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 32.1 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 33.1 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 32.9 | style="background: #20E020;" | 30.5 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | T. Mássima Absoluta °C | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 37.5 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 38.3 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 37.1 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 36.2 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 34.3 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 33.2 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 34.4 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 36.8 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 38.4 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 40.5 ''(2)'' | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 39.9 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 39.6 | style="background: #20E020;" | 40.5 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Prec. Média [[Milímetro|mn]] | style="background: #30FF80;" | 207.1 | style="background: #30FF80;" | 122.7 | style="background: #30FF80;" | 137.7 | style="background: #30FF80;" | 78 | style="background: #30FF80;" | 53.4 | style="background: #30FF80;" | 30.5 | style="background: #30FF80;" | 29.2 | style="background: #30FF80;" | 32.4 | style="background: #30FF80;" | 47 | style="background: #30FF80;" | 82 | style="background: #30FF80;" | 144 | style="background: #30FF80;" | 154.2 | style="background: #20E020;" | 1118.2 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Prec. Mássima 24h mn | style="background: #30FF80;" | 144.9 | style="background: #30FF80;" | 76.3 | style="background: #30FF80;" | 88.7 | style="background: #30FF80;" | 119.8 | style="background: #30FF80;" | 76.7 | style="background: #30FF80;" | 46.6 | style="background: #30FF80;" | 60.7 | style="background: #30FF80;" | 75.9 | style="background: #30FF80;" | 54.8 | style="background: #30FF80;" | 57.6 | style="background: #30FF80;" | 101.6 | style="background: #30FF80;" | 63.6 | style="background: #20E020;" | 144.9 ''(3)'' |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Umidade Rel. de l Aire % | style="background: #30FF80;" | 78.3 | style="background: #30FF80;" | 80.8 | style="background: #30FF80;" | 81.6 | style="background: #30FF80;" | 78.5 | style="background: #30FF80;" | 80.9 | style="background: #30FF80;" | 79.2 | style="background: #30FF80;" | 72.4 | style="background: #30FF80;" | 72.6 | style="background: #30FF80;" | 72.5 | style="background: #30FF80;" | 71.8 | style="background: #30FF80;" | 75.7 | style="background: #30FF80;" | 77 | style="background: #20E020;" | 76.8 |} # '' Júlio de [[1975]]; '' # '' Outubre de [[1987]]; '' # '' Janeiro de [[1987]]. '' == Eiquenomie == Anque de l sou fuorte i cumpetitibo segmiento agropecuário, sue eiquenomie ye bastante dibersificada, se çtacando tamien las atebidades de mineraçon, pesca i turismo, comércio i serbícios. La arrecadaçon municipal segue la tendéncia de las grandes capitales de l paíç, sendo predominante a las receitas probeniente de ls setores de comércio i serbícios (27,35%). Essa tendéncia ye splicada pul fato desses séren ls setores de la eiquenomie que mais agregan balores an sous perdutos. L munecípio ye l terceiro an arrecadaçon de ICMS ne l stado. Ls dados de la Sefaç (Secretarie de Stado de Fazenda) apuntan que la mobimentaçon eiquenómica de Corumbá saltou an 36%, passando R$ 1,88 bilhon ne l anho de 2006 la R$ 2,55 bilhones ne l anho passado, crecimiento mais spressibo de Mato Grosso de l Sul. Quanto a las sportaçones, ls dados de janeiro la júlio andican que Corumbá remetiu a outros Países US$ 232,8 milhones, l quádruplo de l acumulado de janeiro la júlio de 2007, passando la frente de Campo Grande i Dourados ne l ranking de sportadores. Corumbá ye l solo centro ourbano de seneficáncia relatiba ne l Pantanal, eisercendo na region las seguintes funçones: comerciales (antreposto de sportaçon, antreposto comercial regional, comércio de abastecimiento para las cidades bolibianas de la frunteira i cumpras), andustriales, de serbícios (eiducaçon i capacitaçon porfissional, admenistratibos, relegiosos, de salude, melitares i sanitários, anclusibe pa l lhado bolibiano), cultura (centro de antegraçon cultural frunteiriço i serbícios de cultura para la populaçon frunteiriça), turismo i eibentos. La cidade tamien ten potencial para eisercer outras funçones de maior relebáncia an rezon de la pribilegiada situaçon geográfica i de l cuntesto de la rede ourbana a la qual pertence cumo: relaçones antercontinentales, centro agro-andustrial (para agregar balor la atebidade pecuária), sigurança nacional, centro de refréncia de studos stóricos, arqueológicos i biológicos relatibos al Pantanal, antre outros. Sou poder de cunsumo ye de 0,04% (st. [[2005]]). ''La amportança de Corumbá na escala brasileira i planetária'' Eiquenomicamente Corumbá yá fui bien mais amportante que hoije. Tena l terceiro maior [[porto]] de la [[América Lhatina]], para alhá de yá tener sido tamien l percipal i mais amportante centro comercial de la region [[Centro-Oeste]]. La [[cidade]] ye cunsidrada l ambrion de l [[Mercosul]], pus fui la purmeira a manter relaçones comerciales cun países bezinos, an special [[Paraguai]] i [[Argentina]]. La retomada de l zambolbimiento eiquenómico ampeça a ganhar bisiblidade. Cun mais de 220 anhos, la cidade prepara-se para un grande surto de crecimiento cula amplantaçon de seis megaprojetos: la buolta de l Camboio de l Pantanal, la pabimentaçon de la rodobia Santa Cruç-Corumbá, la custruçon de la Termopantanal, la custruçon de l Polo Minero Siderúrgico, la hidrobia de l Paraguai i la cuncluson de l gasoduto Bolíbia-Brasil, antre outros ambestimientos de grupos ampresariales que prometen alabancar la eiquenomie lhocal. La América Lhatina, cula funçon de mercado specializado, tubo un papel fundamental cumo region de fornecimiento de matérias-primas i perdutos queloniales (açucre, café, tabaco, algodon, antre outros). La bacie platina, por ampulso de las relaçones dinámicas de l mercado amportador-sportador, çpertou un porcesso de acupaçon i cunquistas de sues frunteiras anternas (tanto que, an 1912, l persidente de Mato Grosso declarou que grande ária de la porbíncia se ancontraba desocupada i que habie necidade de braços para la lhaboura). Corumbá, por ser eiquenomicamente bulnerable, tornou-se permeable de to tipo de anfluéncia sterna, tanto eiquenómica, quanto político, cultural i social. Ne l pós-guerra de 1945, la repercusson de l cuntesto global manifestou-se na pecuária, atrabeç de ambestimientos de perdutores rurales regionales, sustituindo ls ambestidores strangeiros, i dessa maneira pudo-se passar a sportar chicha (seca i salgada) bobina atrabeç de la Bacia de l Prata pa ls Stados Ounidos i Ouropa (specialmente Reino Ounido). La ancluson de Corumbá ne ls circuitos comerciales i pordutibos globales acuntece a partir de la cunjuntura que ye marcada pula crise andustrial zambolbimentista i aposta na dotaçon de la eiquenomie nacional i stadual. Nesse cuntesto, la redefiniçon de ls meios de trasporte, la restruturaçon de l sistema pordutibo i la lhigaçon cun ls países de ls dibersos blocos regionales le cunfíren ua maior capacidade. L porcesso de globalizaçon reatiba la cumpetiçon antre ls territórios para la cataçon de capitales, anformaçones i fluxos de benes, que circulan an belumes cada beç maiores ne l spácio eiquenómico mundial. Anque de l cunjunto de fatores faborables para la potencializaçon de sou zambolbimento, marcou passo al lhongo de la sue stória caraterizando-se por ciclos eiquenómicos antermitentes, que oura la colocou na cundiçon de centro i oura na cundiçon de periferie. I al lhongo de ls tiempos nun houbo diretrizes lhocales, staduales i nacionales que possiblitórun ampeçar un pocesso de zambolbimiento sustentable que fazisse la cidade romper cul porblema de la stagnaçon socio-eiquenómica que por cunsequéncia le trouxe la cundiçon de cidade periférica, anque de la arrecadaçon catada an funçon de sue amportança central i stórica pa l Brasil, de patrimonho natural de la houmanidade i reserba de la biosfera i de las oubrigaçones an funçon desse ''status'', que era ambicionado por outras regiones de Mato Grosso de l Sul. I la forma geográfica cumo Corumbá ten-se anserido na dinámica territorial nacional oura reproduç un spácio de relebáncia central, podendo ser eisemplificado cun alguns oubjetos spaciales (Bioma Pantanal, Patrimonho Stórico Nacional, eixes de acesso ferrobiário, rodobiário i flubial para alhá de l trasporte aéreo, Maciço de l Urucun, adonde se lhocalizan amportantes jazidas de minério de fierro i manganés), i oura reproduç un lhongínquo puosto frunteiriço anserida a las atebidades eilícitas i sin diretrizes pa l sou zambolbimento, detremina la sue rial amportãncia nacional. Essas nuobas frunteiras acaban por detreminar spácios i definir las posiçones antre ricos i pobres, dominantes i dominados, andustrializados i periféricos. Dessa maneira, oumentórun las specializaçones eiquenomicas de periferie (specializaçones refrentes als ciclos de sploraçon que fizo alguas regiones eisoladas de l Brasil i América Lhatina conhecírun la prosperidade, chegando a ostentar senhales eibidentes de riqueza), cula manutençon de las atebidades tradecionales, ye ua de las rezones de l fracasso de la andustrializaçon an regiones periféricas, cunsidrando l stablecimiento de la debison anternacional de l mercado. Ua de ls grandes feitos de l capitalismo amperial na América Lhatina fui la demarcaçon de l spácios frunteiriços para poder usar to la anfra–strutura biária çponible para spandir l mercado. Dessa forma, ancorpora-se eiquenómica i territorialmente esses mercados. L zambolbimiento de l capitalismo acabou ampeçando un porcesso de relaçones centro-periferie. L zambolbimiento de l porcesso pordutibo lhocal ten lhigaçon cul mobimiento global de l sistema capitalista na América de l Sul, focalizando l Brasil i ls outros países ancluídos ne l bloco regional de l Mercosul (Argentina, Paraguai, Uruguai, Chile i Bolíbia), esto porque neste causo la dimenson de la region debe ser focada pula articulaçon de ls agentes de l comércio anter-regional, i estes cumprendidos pula region pressupondo la dibersidade de las relaçones anternacionales cul mercado global. Tal articulaçon nun ye solo spacial, mas, subretodo, detalhada (eiquenómica, social i cultural): Corumbá fizo parte de la eiquenomie de mercado sportador que predominou an todas las ex- quelónias spánico-lhusitanas i tamien tenie grande binculaçon al mercado eimergente global. La ancluson definitiba de Corumbá acunteciu cula abiertura de la nabegaçon de l riu Paraguai para países de la Ouropa i de la América de l Sul, cumo parte de l porcesso de anternacionalizaçon de la eiquenomie, a partir de la segunda metade de l seclo XIX, nun cuntesto de ampliaçon de mercados, an funçon de las trasformaçones ouperadas ne l porcesso andustrial i cun capacidade aparentemente eilimitada de l capital de promober l crecimiento i la acumulaçon eiquenómica. {| class=wikitable ! colspan=3|Crecimiento de l [[Porduto Anterno Vruto]] (PIB) (fuonte: [[IBGE]]) |- ! Anho ! '''PIB (R$)''' ! '''PIB per capita (R$)''' |- ! [[2000]] | 487.906.000,00 | 5.073,31 |- ! [[2001]] | 597.766.741,00 | 6.163,86 |- ! [[2002]] | 841.758.000,00 | 8.607,00 |- ! [[2003]] | 1.174.881.000,00 | 11.913,00 |- ! [[2004]] | 1.286.332.000,00 | 12.936,00 |- ! [[2005]] | 1.492.877.000,00 | 14.889,00 |- ! [[2006]] | 1.973.945.000,00 | 19.527,00 |} Acuolhe un grande númaro de porfissionales lhiberales, amprendedores i antidades lhigadas al agronegócio, andústria i comércio. La populaçon eiquenomicamente atiba an Corumbá, na faixa etária que atinge de l 18 als 65 anhos, totaliza 40.582 pessonas (25.674 homes i 14.908 mulhieres). Ye ne l setor terciário (specialmente comércio de mercadorias i prestaçon de serbícios) que hai maior fluxo de cuntrataçones ampregaticias. L mercado de trabalho an Corumbá ampeçou la se calecer ne ls redadeiros anhos an funçon de la anstalaçon de l Pólo Gáç-Químico (Termo Pantanal), de l Pólo Siderúrgico de la Riu Tinto i de l alto fornos custruídos pula [[EBX]]. Todabie, apersenta alto índice de zampregados, na faixa de l 24,46%<ref>Lhebantamiento de l perfil sócio-eiquenómico de ls moradores de la ária ourbana de Corumbá/Atlas de Ancluson i Scluson Social de Corumbá - Ounibersidade Federal de l Pantanal (UFPAN)</ref>. La necidade de buscar qualificaçon porfissional i studo de nible superior de cursos nun çponibles na cidade de Corumbá proboca la salida de moços para centros pordutibos maiores de l stado i de l paíç (percipalmente Campo Grande, Brasília, Riu de Janeiro i San Paulo), probocando ua mudança ne l perfil demográfico custituído pula falta de mercado. === Setor purmário === Cun cerca de 10% de la populaçon bibendo na zona rural, l munecípio ten ne l campo ua amportante fuonte de renda. La porduçon agrícola baseia-se nas culturas de l arroç, milho, mandioca, tomate, freijon, algodon heirbáceo, banana i canha-de-acúcar. La pordutibidade ultrapassa las 15 mil toneladas anuales. Las cundiçones edafoclimáticas de la region son faborables a la agricultura, antretanto, apersenta alguas lhemitaçones an relaçon al clima, percipalmente ne l período chubioso (dezembre a febreiro), adonde ocorren beranicos (períodos secos); dedicultando l sucesso de la porduçon agrícola. Tamien son faborables a la agricultura antensiba, mas la deficiéncia de auga, an grande parte debida al baixo índice plubiométrico, dediculta l sucesso de la porduçon agrícola. Eisisten árias inundables, bien cumo árias semi-áridas cun dediculdade de struturar un sistema de eirrigaçon. Dessa forma nun serie possible zambolber culturas permanentes cumo ye l causo dun grande númaro de speces fruitíferas. L munecípio ye l quinto perdutor de [[lana]] i l quarto perdutor de [[mel de abelha]] de l stado. La region de Corumbá apersenta grande atidon para la [[pecuária]], tenndo ls maiores ganados [[obino]]s, [[equino]]s i [[asinino]]s de Mato Grosso de l Sul. L ganado [[bobino]], que totaliza 1.811.254 cabeças, cuntina oubtendo a 1ª posiçon antre ls 5.564 munecípios brasileiros<ref>http://www.ibge.gob.br/home/persidencia/noticias/noticia_bisualiza.php?id_noticia=1269&id_páigina=1{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Setor secundário === Anque l setor andustrial ser ancipiente, la arrecadaçon por el gerada supera ls setores de pecuária i agricultura, caratelísticos de l stado cumo un to. Na andústria de trasformaçon, ye repersentatiba la porduçon de cimento, calcário, lhaticínios i ls staleiros. Segundo l [[IBGE]], Corumbá ten un total de 98 andústrias de trasformaçon. Percipales Galhos: Andustria stratiba, antreposto de pescado, frigorífico de bobinos, porduçon de cimento, porduçon de cuncreto, calcário, mineradoras, metalúrgica, perdutos alimentícios, minerales nun metálicos, eiditorial i gráfica, madeira, perfumarie, xabones i belas, álcol etílico i binagre. Outra atebidade andustrial amportante ye la straçon mineral (straçon de la [[Mineraçon Corumbaense Reunida]] (straçon de [[fierro]]), [[Urucun Mineraçon]] (straçon de [[manganés]]) i de la fábrica de [[cimiento Itaú]] (straçon de [[calcário]], straçon de [[arena]] i fabricaçon de l cimento)). An rezon de la natureza de las sues peinhas, l [[Maciço de l Urucun]] ten grandes reserbas minerales, que se çtaca l manganés (ten la maior reserba de l Brasil) i l fierro (terceira maior de l Brasil). La sploraçon eilhi ampeçou an 1930. Ne l causo de la Ferroligas, solo ye feito l beneficiamiento de l manganés. L manganés ye straído de las minas subterráneas de l Maçiço de l Urucun i l fierro á cielo abierto. Ne l causo de l manganés, sues minas stan antre las maiores de l mundo, podendo ser straído 30 milhones de toneladas. Corumbá tamien ye la maior perdutora de ls seguintes minérios: dolomito, cristal de peinha, arena, argila, auga mineral, calcita ótica i andustrial, cobre i mármore. === Setor terciário === {{artigo percipal|[[Aneixo:Lhista de ourganizaçones i grupos ampresariales de Corumbá|Lista de ourganizaçones i grupos ampresariales de Corumbá]]} } Segundo l [[IBGE]], son 1.080 stablecimientos comerciales an to la cidade, se çtacando supermercados, mercados, mercearies, lhoijas de cumbeniéncias. Ls percipales núcleos comerciales de la cidade son: * Feira Bras-Bol * Galerie Pantanal Sue anfra-strutura anclui aeroportos, porto de cargas, bancos, restourantes, bares, beilceteries, scuolas, uorgones públicas amportantes (Menistério de la Defesa, Ibama, Ambrapa, Polícia, Receita Federal, antre outras). ; Bancos Corumbá i Lhadário çpone de: {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" ! Tipo de banco ! Agéncias |- | Agéncias comerciales || 7 |- | [[Caixa Eiquenómica Federal]] (CEF) || 1 |- | [[Banco de l Brasil]] || 1 |} ; Ansino ''Ansino básico'' La rede de ansino básico de Corumbá inda ye reduzido, cuntando cun poucas ounidades de ansino básico, médio, superior i de eisercício de la cidadanie. Las taxas de eibason i repeténcia ten deminuído ne l munecípio ne l ansino fundamental i médio. Çpone de 65 scuolas de ansino básico, fundamental, médio i porfissionalizante (sendo 60 an zona ourbana i 5 an zona rural) que se debíden de la seguinte maneira d'acuordo cula admenistraçon: {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" ! Tipo ! Scuolas |- | Staduales || 14 |- | Municipales || 31 |- | Particulares || 20 |} Las scuolas mais amportantes de l munecípio son: {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" ! Nome de la scuola |- | [[Cidade Don Bosco|Coleijo Salesiano Don Bosco]] |- | [[Coleijo Salesiano Santa Tereza]] |- | [[Coleijo Oubjetibo]] |- | [[Scuola Tenir]] |- | [[SENAC]] |- | [[SENAI]] |- | [[SESI]] |} ''Ansino superior'' Ne l ansino superior, çpone de dous stablecimentos: {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" ! Nome ! Sigla ! Cursos |- | [[Faculdade Salesiana de Santa Teresa]] || FSST || Ciéncias Eiquenómicas, Dreito, Turismo, Zotecnia |- | [[Ounibersidade Federal de l Pantanal]] || UFPAN || Admenistraçon, Ciéncias Biológicas, Ciéncias Cuntábeis, Dreito, Geografie, Stória, Lhetras (Pertués, Anglés), Matemática, Pedagogie (Séries Einiciales De l Ansino Fundamental), Psicologie (Formaçon De Psicólogo) |} ;Hospedaige An sou porto flubial (un de ls maiores de la América de l Sul, era ousado para scoar las riquezas de la cidade ne l passado), quedan atracados 52 barcos-houteles, alguns de lhuxo. Para alhá de l barcos-houteles, Corumbá ten mais 4 mil lheitos an sous houteles, que totalizan cerca de 40 ounidades. ; Meios de quemunicaçon i telecomunicaçones ''Meios de quemunicaçon, correios i anterneta'' {{ber artigo percipal|[[Meios de quemunicaçon an Corumbá]]}} Ancontra-se an Corumbá total suporte de quemunicaçon, cul que hai de melhor an tecnologie, para beiculaçon de stratégias de marketing i atualizaçon de anformaçones, sendo un parque tecnológico cumpleto: bárias agéncias de publicidade para criaçon de material de quemunicaçon i ambalaiges, andústria gráfica cumpleta i stúdios de rádio i telebison. Yá l uso de la anterneta an Corumbá i Lhadário ye bien difundido i puode ser ancontrado, cun qualidade bariable, an to la zona ourbana, percipalmente an houteles. ''Telecomunicaçones'' An Corumbá i Lhadário, l setor de telecomunicaçones ye atendido de la seguinte forma: {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" ! Tipo de telifone ! Númaro de lhinhas ! Ouperadoras |- | Fixo residencial || 25.168 (21.908 i 3.260 respetibamente) || [[Brasil Telecon]], [[GBT]], i [[Ambratel]] |- | Móbel telemoble || 50.000 || [[Bibo]], [[Tin]], [[Claro]] i [[Brasil Telecon]] |} ; Meios de trasporte {{ber artigo percipal|[[Lista de ls meios de trasporte i acessos an Corumbá]]}} Corumbá (i Lhadário) stá lhocalizada ne l stremo oeste de l stado de Mato Grosso de l Sul nua region afastada de ls grandes centros mais zambolbidos i cunsumidores. Sou cumplexo sistema antermodal de trasporte anclui lhinha aérea, rodobias, Strada de Fierro i l riu Paraguai, lhigando la cidade al resto de l paíç i la anterligaçon cun Çtritos, bilas, lhugareijos, sítios i fazendas puode ser feito por stradas pabimentadas i nun pabimentadas que permiten acesso durante to l anho. *Rodobias: [[BR-262]] i [[Strada Parque Pantanal]] (turística). *Rodobiário: Altemoble (BR 262) i carreira (Oupera na rodobiária 2 ampresas). *Aéreo: Ten un aeroporto anternacional que ye l 2° de l stado (Pista: 2000 n, Ária de Ambarque: 2.400 n², Çtáncia de l Centro: 3&nbsp;km). *Trasporte Ourbano: Carreira, Mototáxi i Táxi. ; Sistema de salude i óbito ''Salude'' Sou sistema de [[salude]] atende tamien la [[cidade]] de [[Ladário]] i la República de la [[Bolíbia]], l que muitas bezes subrecarrega las ounidades de salude que se lhocalizan drento de Corumbá. La cidade ten melhorado gradatibamente sue cobertura de salude. *''Centros de salude'' Corumbá i Lhadário çpone de 72 ounidades de salude (66 i 6 respetibamente), sendo 3 spitales i 1 pronto-socorro, çtribuídos antre públicos i pribados. Las percipales ounidades de salude son: {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" ! Ounidade de salude |- | [[Centro de Heimoterapie i Heimatologie de l Mato Grosso de l Sul|HEMOSUL]] |- | [[Spital Eibangélico de Corumbá|Spital Eibangélico Buono Pastor]] |- | [[Spital Nabal de Corumbá i Lhadário]] |- | [[Pronto-Socorro Municipal de Corumbá|Pronto Socorro Municipal]] |- | [[Santa Casa de Corumbá]] |- | [[SAMEC]] |} *''Lheitos'' Cun relaçon al númerode lheitos, Corumbá i Lhadário oufrecen un total de 236 lheitos spitalares (196 i 40 respetibamente), que se debíden an: {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" ! Tipo de lheito ! Quantidade |- | [[Sistema Solo de Salude|SUS]] || 145 (143 i 2 respetibamente) |- | Pribados || 91 (53 i 38 respetibamente). |} ''Óbito'' Corumbá çpone de ls seguintes semitérios: {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" ! Semitério ! Lhocalizaçon ! Admenistraçon |- | Semitério de Lhadário || R. Almirante Barroso, Lhadário || público |- | Nelson Shamma || Rod. Ramón Gomeç || público |- | Santa Cruç || R. Don Aquino || público |} ; Sigurança ''Defesa'' La defesa ye feita pul Eisército Brasileiro, Marina i Aeronática. Ye marcante ne l munecípio, zde sue fundaçon, la persença de las fuorças armadas, por ser cidade de frunteira. Atualmente Corumbá cunta cun: {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" |+ Comando de l Eisército |- ! Organizaçon ! Sigla |- | [[3ª Cumpanha de Frunteira de Fuorte Coimbra]] || 3ª Cia Fron/F Coimbra |- | [[17º Batalhon de Frunteira]] || 17º V From |- | [[18ª Brigada de Anfantarie de Frunteira|Comando i Cumpanha de Comando de la 18ª Brigada de Anfantarie de Frunteira]] || Cmdo 18ª Bda Anf Fron i Cia Cmdo 18ª Bda Anf Fron |- | [[Puosto de Salude de Guarniçon de Corumbá]] || P S G Corumbá |} {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" |+ Quemando de la FAB |- ! Ourganizaçon |- | [[CINDACTA]] II |- | [[DAC]] |- | [[Anfraero]] |} {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" |+ Quemando de la Marina |- ! Ourganizaçon |- | [[6º Çtrito Nabal]] |} ''Sigurança pública'' La sigurança ye feita por delegacies de la [[polícia cebil]] i [[polícia melitar]]. == Demografie == === Populaçon === {| class=wikitable style="float:right; margin: 1en;border-collapse:border;" ! colspan=2|Crecimiento de la populaçon |- ! [[1970]] | 48.600 |- ! [[1980]] | 67.500 |- ! [[1991]] | 88.360 |- ! [[1993]] | 89.585 |- ! [[1996]] | 89.083 |- ! [[2000]] | 95.700 |- ! [[2004]] | 99.441 |- ! [[2005]] | 100.268 |- ! [[2006]] | 101.089 |} La [[populaçon]] de Corumbá se mantén an [[crecimento]] [[begetatibo]], mas quaije siempre de maneira custante, zde [[1980]], cun taxas médies geométricas de crecimiento anual ambaixo de 2[[%]], segundo ls resultados de l [[Censo]]s [[Demográfico]]s de [[1980]], [[1991]] i [[2000]], ne ls quales se berifican taxas de 0,78%, 0,76%, i 1,81%, respetibamente. Ne ls redadeiros [[anho]]s, an rezon dua melhor [[qualidade de bida]], la populaçon stá ambelhecendo i la taxa de fecundidade stá deminuindo. Cun planeijamento, ye possible ourganizar l território, por meio de la restruturaçon de l porcesso pordutibo i social, propiciando qualidade de bida para la populaçon i deminuindo ls cunflitos sociales i porblemas de çterritorializaçon de sue populaçon. {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" |+ Cundiçon social |- ! Andicador ! Situaçon |- | Abastecimiento hidráulico || L [[riu Paraguai]] ye la percipal fuonte de abastecimiento de auga para las quemunidades ourbanas de las cidades de Corumbá i [[Ladário]], ua beç que l [[riu Paraguai]] inda mantén cierta qualidade ambiental. Sue cataçon ye feita por trés [[motobomba]]s ( dues ouperando i ua queda na reserba). Por [[hora]] son retirados 1400 [[m3]] de auga bruta de l [[riu]] i depuis ambiados até ua [[staçon]] de [[tratamiento]] lhoinge cerca de 3&nbsp;km de l riu atrabeç dua adutora de 600&nbsp;mn de diámetro. Parte dessa (350n) queda sposta pul camino. Yá l abastecimiento de auga potable ye razoable, atingindo antre 80 i 90% de las residéncias, índice cunsidrado buono. Ne ls assentamientos eisiste la eirregularidade de abastecimiento de la auga. |- | Eiducaçon || l total de ninos na scuola ye de 89,61% i l analfabetismo ye de 8,5%. |- | Einergie eilétrica || L sistema eilétrico que atende Corumbá i region ancontra-se ancorporado al Sistema Anterligado Sul/Sudeste/Centro-Oeste de l paíç, l que repersenta sue eilebada amportança i sou seneficatibo grau de cunfiablidade. Anque haber necidades de ampliaçon de la rede eilétrica para residéncias i andústrias, ye na zona rural que esse serbício ye mais necessitado. Ne ls redadeiros anhos essas deficiéncias deminuíran. L gasoduto delega un de ls maiores ambestimientos çtinados para todas las regiones por adonde el atrabessa. Tenendo cuntrato einicial de 20 anhos, ten potencial para promober bários ambestimientos públicos. La perspetiba promissora para Corumbá ye de zambolber l setor eiquenómico cula çponiblizaçon de einergie eilétrica an abundáncia atrabeç de la amplantaçon de sue termelétrica. Zde [[2001]] oupera ne l munecípio ua central núclear termelétrica que outeliza l gáç natural [[bolibiano]] trazido pul [[Gasoduto Brasil-Bolíbia]], la Termo Pantanal. Hai prebison de custruçon dua central núclear separadora an [[Puerto Suáreç]] para la trasformaçon de l gáç natural an gáç seco i este será ancanhado até Corumbá para cunsumo de einergie andustrial. |- | Habitaçon || L númaro de eimóbeis an Corumbá i Lhadário ye de 30.118 ounidades (27.504 i 3.604 respetibamente) (dados de l [[IBGE]] de [[2000]]), antre residéncias i apartamentos. L déficit habitacional stá an torno de 4.500 moradies, percipalmente nas famílias menos faborecidas, cun tendéncia de fablizaçon na periferie. Ne ls redadeiros anhos stá habendo ua mudança nesse quadro, cun ambestimientos de las outoridades an moradie. |- | Saneamiento i coleta de lhixo || ne l causo de l sgoto saído de las casas, la situaçon stá crítica, an rezon de l sgoto tener cumo çtino final las galeries plubiales que dan direto al riu Paraguai. Mas esso stá mudando, pus an brebe Corumbá terá sou purmeiro aterro casa de banho. Ne l causo de la coleta de lhixo, sou çtino final ye un lhixon a cielo abierto. Ne l causo de l assentamentos, nun eisiste coleta de lhixo i este ye queimado ó mesmo deixado á cielo abierto. L lhixo spitalar ye queimado. |- | Índice gini || 0,620 (st. [[2000]]) |- | Salude || Sou índice de subrebibéncia an ninos de 0 á 6 anhos stá an cundiçones antermediárias. La mortalidade anfantil ye de 32,10 por mil. |} === Religion === [[Fexeiro:Eigreija Matriç de Corumbá w.jpg|thumb|200px|right|Eigreija Matriç de Corumbá]] L predomínio ye de la religion católica, pertencendo la [[Diocese de Corumbá]] i tenendo cumo padroeira [[Nuossa Senhora de la Candelária]]. Anque desso, la religion eibangélica crece cunsistentemente, tenndo muitos adetos i apersenta crecimiento mais acentuado de l que l catolicismo, specialmente na periferie. Cumo la maiorie de las cidades brasileiras, Corumbá ampeçou la se zambolber la beira dun riu i la selombra dua eigreija. Alguas eidificaçones se mesclan la stória de la cidade. === Ourbanizaçon === [[Fexeiro:Portal_de_entrada_da_cidade_de_Corumbá_-_Julho_2006.jpg|thumb|200px|left|Pórtico de antrada de Corumbá]] [[Fexeiro:General Rondon Abenue, Corumbá 240.jpg|thumb|200px|left|Abenida General Rondon]] [[Fexeiro:Frunteira.JPG|thumb|200px|left|Bista aérea de Corumbá]] [[Fexeiro:Receita Federal in Corumbá.jpg|thumb|200px|left|[[Receita Federal]] situada na lhinha dibisória antre Brasil i Bolíbia]] [[Fexeiro:DSC00286w.JPG|thumb|200px|left|Region Sul de Corumbá]] Ten ua taxa de ourbanizaçon mui eilebada, atingindo cerca de 90%. Atualmente, la populaçon de Corumbá ultrapassou ls 95 mil habitantes, colocando sue classeficaçon de [[cidade]] média-pequeinha para média. L alto grau de ourbanizaçon de la populaçon ye retratado na arrecadaçon de l Ampuosto subre Propiadade Territorial Ourbana, 22,35% de la renda municipal, i la prestaçon de serbícios, 27,35%, andicando que la populaçon ye beneficiada pula prestaçon de serbícios dibersos cumo abastecimiento de auga i sgoto, telefonia fixa i móbel, dentre outros. Cunserba prédios i casarios de anfluéncia ouropéia, cun sues stórias, questumes i tradiçones. ;Debison ourbana Al mesmo tiempo que la cidade, cun ls purmeiros grandes eidifícios, ansaia sue cuncentraçon bertical, eilha amplia sou perímetro ourbano an direçon la bie de acesso la [[Ladário]]. Corumbá stende-se por dous nibles: ''Parte baixa'' Stá situada ambaixo de la eilebaçon [[calcário|calcária]] i se quemunica atrabeç de dues [[ladeira]]s, cun ua eilebaçon de mais ó menos 60 [[metro]]s (esta parte que staba an cuntato cun las augas de l riu ye l [[Porto Giral de Corumbá|Porto Giral]], coincida tamien cumo Casario de l Porto). Ye cumprendido percipalmente pulas bias: Rue Manoel Cabassa, Lhadeira José Bonifácio, Lhadeira Cunha i Cruç, Trabessia Mercúrio i Trabessia de l Beco de la Candelária. Ten eidificaçones de l final de l seclo XIX i ampeço de l seclo XX cun notable balor arquitetónico, cumo l [[Eidifício Wanderley Vaís & Cia]] i l [[Eidifício Basqueç i Filhos]]. I era ende tamien que stában l alto comércio i adonde eisistian las casas maioristas de [[amportador]]s i [[sportador]]s. Tamien habien amportantes [[eidifício]]s [[público]]s i comerciales que se eilebában até trés [[andar]]s, cumo la Alfándiga, la Mesa de Rendas de l Stado, antre outros; ''Parte alta'' Mais nuoba i bien maior, apersenta la forma de tabuleiro de xadreç i stá situada subre la eilebaçon calcária. Ye cumprendido percipalmente pulas bias: General Rondon, Antonio Marie Coneilho, Frei Mariano, XV de Nobembre i siete de Setembre. Solamente na parte alta, fúrun criados cerca de 20 bairros, que crecen i se zambolben cada beç mais. Ye eilhi que se lhocalizan las casas de [[bazar]], [[bijuterie]]s, [[relojoarie]]s, [[bubida]]s, [[moda]]s, [[drogarie]]s, [[framácia]]s, [[librarie]]s i [[papelarie]]s, ó seia, l comércio retalhista i l [[bareijo]]. Tubo sues eidificaçones arguidas, an sue maiorie, ne l ampeço de l seclo XX. L mapa de la cidade, de 1914, se resumia ne l quadrilátero antre las Rues Ouriental i Oucidental (hoije Edú Peinha), i la Colombo até la Abenida Marechal Rondon. Las eidificaçones antigas, que forman l cunjunto arquitetónico, antretanto, stan na Marechal Rondon, Antonio Marie Coneilho, Frei Mariano, XV de Nobembre i siete de Setembre. Ancontrában-se tamien amponentes prédios cumo la [[Scuola Stadual]], l quartel de l 13° Çtrito Melitar, la Sociadade Beneficente Eitaliana, la Antendéncia Municipal, l Correio, Telégrafo, Quartéis, la Eigreija lhocal i la Scuola de l [[Padres Salesianos]], antre outros. ;La amportança de las custruçones stóricas ne l cotidiano lhocal De l punto de bista ourbanístico, nun ten nanhue semelhança cun las antigas cidades brasileiras, adonde predominan l romántico stilo quelonial pertués. Sue arquitetura ye baseada ne l neoclássico [[eitaliano]], sendo l mesmo stilo eisistente na parte central de [[Assunçon]], ne ls subúrbios antigos de [[Buenos Aires]], nas cidades de l anterior de l [[Uruguai]] i la maiorie de las cidades gaúchas de la [[Mesorregion de l Sudoeste Riu-Grandense|Campanha]]. An rezon desso, ten caratelísticas dua cidade platina drento de l [[Brasil]]. Hai bários eidifícios que sofrírun anfluéncia eclética, sendo un misto de bárias refréncias de época, telhados cun quatro augas, sacadas apoiadas por cunsulos ó cachorros, platibandas cun balaústres. Corumbá ten ua arquitetura de época que percuraba seluçones mais baratas. Tena eilemientos decoratibos que quedában na fachada fruntal que cumpunha ua lhenguaige de arquitetura de fuorte anfluéncia stórica ouropéia. Atualmente la arquitetura corumbaense mescla l antigo i l moderno. La cada die surge nuobas i modernas eidificaçones ne l munecípio, que ye debedido an trés setores: l centro, la parte baixa, ne l beira riu, i la parte alta, passado ls trilhos de la Rede Ferrobiária i próssima las morraries. ;La chaga de ls porblemas ourbanos L cenário lhocal se ancontra nun cuntesto sócio-spacial que detremina un território cun ua basta çcriçon de eilemientos spaciales que l modelan i amplican ne l arranjo (ó rearranjo) de ls porcessos lhocales i regionales, tenendo an bista ua situaçon fragmentária que se zenha delantre de la fragilizaçon de la eiquenomie i que se agraba an rezon de ls tiempos eisigentes de belocidade decorrientes de ls requisitos de la cumpetitibidade de l sistema capitalista salbaige. Cuntraditoriamente, la struturaçon de l spácio regional ye fragmentada pula scluson i zeigualdade social i eiquenómica, para alhá de ls cunflitos gerados an funçon de la falta dun sistema pordutibo que ambolba to la populaçon de la region, aprobeitando l potencial de funçones possibles que puoden ser çponiblizadas a la sociadade. Na region la modernidade coeisiste cul anacronismo que abarca l cunjunto de práticas i cunceitos de la época de l pioneiros, i tal situaçon decorre de la abismal zeigualdade social: ls natibos acaban angrossando la periferie ourbana, yá que sou território fui ambadido i mais tarde spulsos, quedando nas cidades sin eidantidade cultural i sofrendo çcriminaçon, debido a las dediculdades de adataçon als trabalhos que son submetidos. La ourbanizaçon ben al lhongo de ls anhos sofrendo ampato de l sistema pordutibo i la cada década sistematicamente ajusta-se sue strutura al modelo sistemático social. I aliada á situaçon de rutura de l zambolbimiento eiquenómico de Corumbá, la grabe situaçon de las quemunidades natibas que se ancontran na periferie de la cidade, cundicionados á zeigualdade i desestruturaçon eiquenómica i social, i submetidos la scluson social, marginalidade i miséria, cula perda de l sou refrencial cultural, relegioso i étnico. Cabe mencionar ls habitantes de la zona rural, que sin perspetibas, acaban se juntando cun las quemunidades de la periferie. Aliado a esse cenário, la populaçon andígena ten sues tierras debassadas pul poder dominante i ancontran-se sin amparo político. La zaceleraçon de ls porcessos lhocales ancontran spresson particular na dinámica de l munecípio. Alguns puntos: # Falta de ambestimientos na anfra-strutura lhocal que possibliten nuobas funçones i melhoria ne l porcesso pordutibo; # Falta de balorizaçon i arranjo de ls eilemientos çponibles para la custruçon de l território atratibo para sue populaçon i que propicie la ancluson social; # Ls agentes cumbiben nun antenso jogo de antresses i se dedican a criar macanismos para la sue manutençon ne l poder ó la serbício de l poder. # Sobrecarregamiento de la Santa Casa # Tráfico de drogas # Eimigraçon eilegal de [[bolibianos]] === Corumbaenses ilustres === Corumbá ye un celeiro de celebridades, tenndo antre outros [[Delcídio Amaral]] (angenheiro eiletricista i político, atualmente [[Senador de la República]] cun çtaque nacional. Presidiu la [[CPI de l Correios]] an [[2005]]) i [[Apolónio de Carbalho]] (melitar i amportante lhiderança quemunista que fui un de ls fundadores de l [[PCB]]. Deixou l Brasil durante la ditadura de Getúlio Bargas, tenendo passado grande parte de sue bida na Ouropa, adonde lhutou contra l nazi-fascismo al lhado de las tropas de la Resisténcia na Fráncia, l que l tornou un houmanista de renome anternacional). Ambaixo outras pessonas famosas ne l Brasil i ne l Mundo nacidas na cidade: {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" ! Nome ! Porofisson/caratelísticas |- | Agripino Magalhanes Soares || musiqueiro$2 i arteson popular corumbaense, nacido al norte de l riu Paraguai. Stibador aposentado, çpertou yá maduro para la difuson de la cultura ancestral i la preserbaçon de la biuola-de-cocho i de las beilças pantaneiras Ciriri i Cururu, na década de 1980, cul amportante apoio de la porsora Eunice Ajala Peinha, anton secretaira de Eiducaçon i Cultura de Corumbá, formando un grupo de remanescentes bioleiros para resgatar essas beilças ancestrales. Mais tarde, cul apoio de la anton diretora de la Casa de Cultura Lhuiç de Albuquerque Heiloísa Urt, ampeçou a partecipar de porjetos de eilaboraçon de la [[biuola-de-cocho]], cun financiamiento de la Funarte |- | Ángela Marie Péreç || poeta i ambientalista corumbaense, dedicada a las causas sócio-ambientales zde tenra eidade. Inda moço fondou la Sociadade Ecológica Amigos de l Pantanal (SEAPAN), la purmeira antidade ecológica de l Pantanal |- | [[Augusto César Proença]] || scritor, cronista i memorialista corumbaense, outor de "Snack Bar", "Pantanal: Giente, tradiçon i stória" i "Corumbá de todas las grácias" |- | [[Borges de Barros]] || humorista i dublador |- | [[Carlos de Castro Brasil]] || poeta i ex- político |- | [[Carlos Edú Monteiro]] || [[futebolista]], [[atacante]] de l [[Rial Potosí]] de la [[Bolíbia]] |- |- | Cleto Lheite de Barros || médico i pecuarista corumbaense, tenendo-se dedicado a la defesa de l Pantanal i de sou zambolbimiento sustentable zde la década de 1950. Home de grande erudiçon, ye un de ls maiores dibulgadores de la cultura de l Pantanal, ampenhando-se mui na difuson de la obra de la Dama de las Artes Plásticas Wega Nery i de l benemérito Gabriel Bandoni de Barros. |- | Clio Proença || poeta, cronista i radialista corumbaense. Célebre por sou lhendário porgrama "Jinela abierta para la cidade" na Rádio Difusora Mato-grossense durante la década de 1960 |- | Custantino Ramon de la Silba (Cuosta) || melitar de la reserba i amportante ancentibador de l sporte amador i de l antruido zde la década de 1940. Fundador de bárias antidades çportibas i carnabalescas, antre las quales las pioneiras "Democráticos de l Samba" (1943) i "Associaçon de ls Beteranos Amigos de la Splanada - ABAE" |- | [[Doribal Knipel]] || goleiro i técnico de futebol |- | Dary Jr. || jornalista de ralo talento i reconhecidamente ético, formado an Quemunicaçon Social pula Ounibersidade Federal de l Paraná, tenendo sido repórter de las percipales eimissoras de telebison de Mato Grosso de l Sul nas décadas de 1980 i 1990, quando se trasferiu pa l Sul de l Brasil, adonde lhougo depuis fui un de ls mais brilhantes repórteres de la Rede Globo i de sues afiliadas. Atualmente ye lhíder de la banda de rock Treminal Guadalupe, ua de las maiores rebelaçones de 2007, tenendo sido cuntemplada por dues generosas reportaiges de la rebista Beija, de la Eiditora Abril |- | [[Eilbécio Zequetto]] || renomado árbitro de futebol que yá apitou dibersos jogos pul [[campeonato brasileiro de futebol]] de la série La |- | Gabriel Bandoni de Barros || adbogado i benemérito corumbaense, pioneiro an obras sociales i culturales ne l coraçon de l Pantanal, tales cumo Creche-Lhar Santa Rosa, Strelinha Berde, Casa de Massa-Barro, Museu Regional de l Pantanal, Biblioteca Gabriel Bandoni de Barros, antre outras einiciatibas de inestimable balor. Ne l anho de l centenário de sou nacimiento (2007), sue mimória stá sendo resgatada subretodo pulas gestones de l médico i benfeitor Cleto Lheite de Barros junto a la admenistraçon municipal |- | [[Hélio de Oulibeira Santos]] || prefeito de [[Campinas]], an [[San Paulo]] |- | João Ramon Pinto Monteiro (Jorapimo) || amblemático artista plástico de renome anternacional, cujos traços peculiares hoije son l simblo maior de la pintura sul-mato-grossense |- | Jorge José Katurchi || dirigente ampresarial de grande sensiblidade social, un de ls cordenadores de l Pato pula Cidadanie (Mobimiento Biba Corumbá), que an meados de la década de 1999 lhiderou la lhuita pula Ária de Lhibre-Quemércio de Corumbá i Lhadário, porjeto apersentado pul ex- senador Rameç Tebet ne l Senado de la República |- | José Feliciano Batista Nieto || adbogado i jornalista corumbaense, un de ls fundadores de la Fuolha de la Tarde (1956) i de ls dirigentes de la Rádio Difusora Mato-grossense (décadas de 1960 i 1970). Fui un grande defensor de l Pantanal i un de ls ancentibadores de l reconhecimiento de l comércio i de l turismo cumo atebidades sustentables ne l Pantanal |- | [[José Fragelli]] || político corumbaense, ex- gobernador de Mato Grosso, ex- persidente de l Senado de la República i persidente anterino de la República durante l gobierno de l persidente José Sarney |- | Lhobibar de Mattos || poeta i scritor corumbaense de l ampeço de l seclo XX caratelizado pula singular sensiblidade social |- | Lhuciano Gibaile Arébalo || nacido an 4 de Júnio de 1978, ampeçou a studar música i dedicar-se a la cumposiçon lhiterária ne l ampeço de la década de 90 als 16 anhos de eidade. Formado an Lhetras pula UFMS an 2003, plurimusicista, ye dibersificado por assumir an sues obras i arranjos stilos eruditos i populares sendo maestro, cumpositor, arranjista i cordenador, atrabeç de la Fundaçon de Cultura de l Pantanal de Corumbá, de l Coral Municipal Cidade Vranca (2005), de grande repersentatibidade ne l cenário corumbaense pul ansino de la música an dibersas bertentes, ten specializaçon an música coral anfantil i adulto ne ls stados de l Paraná i San Paulo. An Janeiro de 2008, cuncluiu l curso de regéncia an orquestra sinfónica, ne l festibal Música nas Muntanhas, an Poços de Caldas, Minas Gerales |- | Lhuiç Taques || jornalista i scritor cuntemporáneo, detentor de l Prémio Bladimir Heirzog de Dreitos Houmanos, de la Federaçon Nacional de Jornalista (FENAJ) |- | [[Mário Calábria]] || famoso ambaixador que atualmente reside na Almanha. Chegou a publicar un lhibro |- | Márcio Nunes Pereira || jornalista, ex- diretor de l Diário de Corumbá, falecido an 1997. Çtacou-se por sue cumbatibidade i singular faro jornalístico. An sue brebe i cuntrobertida bida jornalística nun tubo medo de fazer denúncias memorables, acuolhendo repórteres marginalizados an outros meios i subretodo dando chance a nuobos porfissionales, que siempre ancontrórun nel un ancansable ancentibador |- | Pedro de Medeiros || poeta corumbaense, outor de "Lhenda Bororo", que çcribe Corumbá i l riu Paraguai cun maestria i singularidade |- | Pedro Gonçalbes de Queiroz (Papito) || amblemático radialista i jornalista sportibo de grande trascendéncia durante mais de quatro décadas an Corumbá i region pantaneira. Grande ancentibador de l sporte i de l antruido popular |- | Salomon Baruki || médico radiologista, político i porsor ounibersitário corumbaense, tenendo sido secretairo de stado de Eiducaçon i Cultura de Mato Grosso i bice-reitor de la Ounibersidade Stadual de Mato Grosso, de cuja fundaçon partecipou, na década de 1960. Yá aposentado, cumo amprendedor ancansable, decidiu-se por criar l Anstituto de Ansino Superior de l Pantanal (IESPAN), cul antuito de criar depuis la Ounibersidade de l Pantanal, porjeto anterrompido cun sou súbito falecimento, an 2001. L IESPAN atualmente stá binculado a la Ounibersidade Católica Don Bosco (UCDB) |- | [[Wega Nery]] || artista plástica de renome anternacional, un de ls maiores ícones de las artes plásticas zde la década de 1960, quando partecipou dun amportante mobimiento de la tendéncia ampressionista |} == Cultura == La [[cultura]] corumbaense ye cumpuosta de anfluéncias oureginárias de ls stados i países de sous poboadores: antre las percipales destas anfluéncias stan las culturas carioca, nordestina, paulista i sulista i de países cumo [[Eitália]], [[Síria]], [[Líbano]], [[Bolíbia]] i [[Paraguai]]. Inda partilha la cultura de l stado an que stá anserido, l [[Mato Grosso de l Sul]]. Nesse causo poderemos retornar al passado recente na época an que la cidade sofriu la anfluéncia de l paídes de l prata, heirdando grande parte de sous questumes i hábitos, i ne l causo deilhi fui mais fácele pus la cidade era eisolada geograficamente. Dessa época acabou cunserbando ls sous prédios stóricos de anfluéncia ouropéia, sue stórias, tradiçones i questumes. Atualmente la cidade ye cunsidrada l centro cultural mais adiantado de l stado de [[Mato Grosso de l Sul]]. === Cultura popular === ; Perdutos típicos Sou [[artesanato]] puode ser ancontrado a la benda, antre outros lhugares, na [[Casa de l Arteson de Corumbá|Casa de l Arteson]], adonde ancontran-se peças que repersentan animales de la region i de l [[Pantanal]]. Estes trabalhos muitas bezes apersentan detalhes an madeiras típicas de la region. Tamien ye possible ancontrar peças, cumo argila, que possuen outelidade mais que puramente decoratiba. Outros núcleos de artesanato de la cidade son: * Art Izu (Rue Cuiabá, antre las rues Tiradentes i António João): pertencente la artista plástica Izulina Xabier. Ne l lhocal stan spostos sous artesanatos que son cunfecionados an pó de piedra, entalhes de madeira i cerámica. Ne l lhocal ye retratado animales de l Pantanal, figuras sacras i momientos stóricos de la cidade de Corumbá. * [[Casa de Massabarro]] (Parte baixa de la cidade - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.9991079&lhon=-57.6640606&ç=18&l=0&n=h&b=2 Mapa]): associaçon nó-gobernamental cun fines nó-lhucratibos, boltada sclusibamente para fines sociales cul antuito de dar a las ninos de l bairro ua ouportunidade de porfisson al ambés de l ócio. Ten por oubjetibo ancentibar la arte an cerámica de ninos i adolescentes, que recrian la fauna i flora de l Pantanal atrabeç de la argila. La casa stá siempre oufrecendo peças artesanales an cerámica, cuja temática ye regional - pantaneira (flora i fauna), i tamien muitas peças de santos, percipalmente "San Francisco". * Casa de l Arteson de Lhadário (Abenida 14 de Márcio): cunta cun binte associados, antre estes, alguns rializan trabalhos artesanales, mas la grande maiorie cunfeciona trabalhos manuales. ;Questumes ''Anfluéncia'' Até l anho de 1914, para tener acesso a qualquiera parte de l Brasil, ls corumbaenses nun tenien outra oupçon senó l riu de la Prata, sendo oubrigada la passaige por Assunçon, Buenos Aires ó Montebidéu. Ls questumes i lhenguaige platinas acabórun sendo absorbido puls corumbaenses. Essa cumbibéncia cun ls países platinos acabou sendo mui acentuado justamente por causa dessa relaçon an funçon de l trasporte flubial. Por causa de las anfluéncias Corumbá tubo sous questumes baseados ne l folclore portenho, sendo mui quemun na mesma época grandes ampresários lhocales passáren por Montebidéu bie riu Paraguai até chegar la Porto Alegre i Riu de Janeiro para assistir la alguas peças teatrales. Las biaiges éran feitas ne l Fernando Viera, lhuxuoso nabio cun 100 camalotes de purmeira classe, nabio esse que tamien trazie las percipales cumpanhas de triato de l Riu de Janeiro i cidades de l Prata para fazer la apersentaçon ne l Bijou-Triato, que era la maior casa de spetaclos de la cidade, na época cun 500 lhugares. La diberson i antretenimiento amenizaba la sensaçon de isolamiento que eisistia na region, i por causa desso l riu Paraguai era l solo meio de trasporte i quemunicaçon. Por causa de l isolamiento la cidade acabou recebindo anfluéncia cultural desses países de l prata, i se faç perceber mais na música, gastronomie i sotaque. Ne l anho de 1913&nbsp;un oufecial de las fuorças armadas, an bejita la cidade, falou al chegar la Corumbá: ''ne l hotel, ne l bar, nas casas de comércio, por to parte, oube-se falar todas las lhénguas nessa lhongínqua i pequeinha babel i nun serei sagerado an falar que l pertués nó ye l lhéngua que mais se fala''. Esse ye un depoimiento que rebelaba la anfluéncia strangeira que eisistia an Corumbá na época. Na zona rural las bombachas, guaiacas i outros ferramientas fázen parte de la bestimenta de baqueiros i duonhos de fazendas, para alhá de l própios pantaneiros. Lhiguisticamente l mui oubrigado era sustituído por gracies. Tamien fúrun ancorporadas palabras cumo chalana, buenas al ambés de buona tarde, bolita al ambés de bola de gude, pandorga al ambés de papagaio, bolicho ó benda al ambés de armarinho ó boteco, tenermos estes trazidos por argentinos i paraguaios. L jogo de carta mais praticado puls corumbaenses era, percipalmente nas fazendas, l truco spanhol. Hai tamien outros hábitos adquiridos sob anfluéncia anternacional fui l chimarron, fumar l guarani (este nun mais eisistente), ó de fazer la sesta. ''Música i beilças típicas'' <gallery> Eimage:Bioladecochocorumba1.jpg|Biuola-de-cocho porduzida an Corumbá. Eimage:AgripinoSoaresdeMagalhaes.jpg|Agripino Soares de Magalhaes tocando ua biuola-de-cocho de sue fabricaçon, an Corumbá. </gallery> Ua curjidade an Corumbá ye que l tango yá chegou a ser la beilça preferida de la populaçon corumbaense ne ls clubes sociales. Ls corumbaenses son bastante tradecionalistas i festeiros por eiceléncia, sendo respunsables por un de ls melhores antruidos de l anterior de l Brasil. Mas nun se baseian solo nas fiestas, pus las beilças i religiosidade tamien fázen parte de sue cultura. Antre las beilças se çtacan: *[[Cururu (beilça)|Cururu]]: brincadeira que se baseia an mobimiento, música, canto i çapateado, sendo un ato de religiosidade i lhazer. Solamente homes partecipan i cantan an duplas. Ls strumientos ousados son la biuola-de-cocho (tipo de biuola de braço cun cuordas de tripa de mico ó quati), adufe, pandeiro i reco-reco, que ye porduzidos por eilhes própios. Ls partecipantes ampeçan fazendo la lhoubaçon al santo i prosseguen an forma de zafio, cun bersos amprobisados. *[[Guaránia]]: [[género musical]] de ourige [[paraguai]]la, an [[andamento]] lhento, giralmente an [[scala menor|ton menor]]. Las cançones mais coincidas son: Índia, Ne rendápe aju, Panambi Bera i Paraguaýpe criado orquestra sinfónica modo baseado an poemas, cançones cun sinfónico acumpaniments. L género seduç las populaçones ourbanas, mas nun ne l anterior. Esto ye probablemiente debido al antresse de las pessonas por stilos mais rápido cumo la [[Polka]] ó l [[Purahéi Jahe'l]]. *[[Polca paraguaia]]: tamien chamada de '''''Danza Paraguaya''''' (de l [[léngua castelhana|spanhol]], beilça paraguaia), ye un [[estilo musical]] criado ne l [[Paraguai]] ne l [[seclo XIX]]. *[[Rasqueado]]: l ritmo [[folclore|folclórico]] de l rasqueado i sue respetiba beilça recebírun anfluéncia de la [[polca paraguaia]]. Desse cuntato de ls refugiados cula populaçon ribeirinha i de la mistura de l [[biolon]] paraguaio cula [[biuola-de-cocho]] surgirieb l rasqueado. Definiçon de la palabra rasqueado: "...arrastrar las unhas ó un solo polegar subre las cuordas, sin las pontear". (Acordes an glissandos, rápidos, rasgado, rasgadinho, rasgueado i rasgueo). *[[Siriri]]: tipo de beilça que ten un par solista ne l centro. La beilça ye ua sequéncia de beilças cun bárias coreografies i chamaçones. Ls strumientos ousados son la biuola de cocho, caixote ó tamborete batido cun caracoxá (reco-reco feito cun babu i tocado cun garfo) i baqueta. ''Culinária'' *''Gastronomie'' Un de ls pratos mais tradecionales de la cidade probén de Pertual: L [[sarrabulho]] ó sarrabulho. Ye simples mas stremamente saborosa, preparada la base de miúdos de bui. Tamien ten fuorte anfluéncia andígena, cun pratos la base de raízes, milho i palmito. Caldo de piranha tamien ye un prato típico. Tamien i mui apreciado l churrasco pantaneiro, dando preferéncia la alguns cortes típicos, cumo la lhinguiça de maracaju i la punta i cápia de la costielha, coincida tamien por matambre, que tanto puode ser cozida ó assada. Hai tamien la culinária bolibiana cun las [[saltenha]]s (pastéis assados recheados cun patata i dibersos tipos de chicha) i [[xipa|chipas]], de ourige paraguaia. Mas l que predomina ye ls peixes, percipalmente pintado (ansopado ó assado), pacu (frito i acumpanhado de piron), jaú, piraputanga, piranha (frita, scabeche, ansopada ó an caldo) i dourado. Ls précios de ls restourantes an Corumbá son baratos. Hai oupçones de rodízios de pizzas i churrasco. *''Vubidas'' [[Fexeiro:Guampa bombilla.jpg|thumb|120px|Recipiente típico de tereré]] Ua bubida mui quemun na cidade ye l cunsumo de l [[tereré]] (feito cun anfuson de [[yerba-mate]] i auga gilada), serbido nua guampa giralmente de chifree de bui i cun ua bomba, que ye facilmente preparado i cunsumido ne ls ancontros antre [[amigo]]s i [[familia]]res. Eisisten regras bien definidas nua ruoda de tereré i que dében ser respeitadas. La bubida ye cunsumida specialmente fin-de-sumana acumpanhada de música regional. Outra bubida mui cunsumida ye un refrigerante chamado [[Mate Chimarron Lhibra|Mate chimarron]]<ref>http://www.corumbaonline{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} .com.br/noticia.asp?busca=Mate+chimarr%E3o&codigo=94223</ref>, la base de yerba mate, mais cunsumido de l que [[Coca-Cola]]. === Grupos de mobimiento cultural === ; Bida musical An corumbá l que mais se çtaca an matéria de música son ls samba-anredos tocados ne l [[Antruido]]. ;Grupos de triato i beilça Percipales grupos de triato i beilça na atiba an Dourados: *Cumpanha de Triato Marie Dóndio (Rue Antonio João, 08 - Casa 1, Centro): de stilo eclético, eisiste zde 1998 i ten un trabalho custante de formaçon de atores que acunte na Casa de Cultura Lhuis de Albuquerque. Atualmente apersenta la peça "Las Sandálias de Frei Mariano" - ye un spetaclo de rue i apersentou-se ne l Festibal América de l Sul. La Cumpanha fui premiada ne l Festibal Sul-Matogrossense de Triato cul spetaclo "Pluft - L Fantasminha" de Marie Clara Machado. L grupo apersenta peças de sue própia outorie por to cidade (scuolas, praças, etc.). *Grupo Folclórico de Cururu i Siriri (Abenida Brandon Junior, 90, Cerbeijarie): l grupo ye formado de 8 a 10 pares, apersentan-se cun regularidade na Fiesta de San João. L grupo yá se apersentou an bários lhugares de MS i tamien an San Paulo. *Oufecina de Beilça de l Pantanal (andereço nó-eidantificado): de stilo Cuntemporáneo, l grupo ten 22 beilçarinos, apersentórun-se ne l Festibal Nacional de Beilças Folclóricas que acuntece an Blumenau - SC, na Mostra de Beilça de Corumbá, ne l SESC - SP. Questuman se apersentar siempre na Fiesta de San João, bien cumo an outros eibentos que acunten na cidade. === Lhazer i bida cultural === ; Centros culturales i de sposiçones Corumbá çpone de ls seguintes centros culturales: *[[Casa Riu Tinto]] (Ab. General Rondon, 1355, Centro, antre las rues 7 de Setembre i Manjor Gama - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.999382&lhon=-57.65787&ç=18&l=9&n=h&b=2 Mapa]): la Casa Riu Tinto ye centro de refréncia para dibulgaçon de la cultura i trabalho de artistas pantaneiros. Tamien ye un spácio dedicado a la sposiçon de retratos; artes gráficas; cerámica; cinema; oudiçones musicales. L lhocal tamien ten la apersentaçon de las atebidades zambolbidas pul Grupo Riu Tinto Brasil ne l munecípio. *[[Casa Basqueç & Filhos]] (Lhadeira José Bonifácio, 171, Porto Giral - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.997267&lhon=-57.655842&ç=17&l=9&n=h&b=2 Mapa]): La eidificaçon fui tombada cumo Patrimonio Stórico i Artístico Nacional i antegrou l Porgrama Monumenta. Abriga l Memorial de l Home Pantaneiro. Custruído an 1909 pul arquiteto eitaliano Martino Santa Lhuci, para tornar-se un lhocal de ancontros na cidade. *[[Eidifício Wanderley, Baís & Cia]] (Rue Manoel Cabassa, 275, Porto Giral - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.997267&lhon=-57.655842&ç=17&l=9&n=h&b=2 Mapa]) : custruído an 1.876, sues scaleiras dan acesso als trés pabimientos que fúrun amportados de la Anglaterra. Ne l lhocal, hoije funciona la Secretarie Municipal de Meio Ambiente i Turismo, dibersas lhoijas de artesanato i un restourante de quemidos típicas de la region. Tamien restaurado pul Porgrama Monumenta, abriga dous museus: Museu de la Stória de l Home de l Pantanal i Museu de Stória de l Pantanal. *[[Staçon Natureza Pantanal]] (Lhadeira José Bonifácio, 111 - Porto Giral - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.99785&lhon=-57.655311&ç=18&l=9&n=h&b=2 Mapa]): L spácio funciona ne l eidifício Sleiman, custruçon datada de 1908, que staba cerrada zde 1987. L lhocal yá abrigou comércios, residéncias, hotel, Casa de Rendas i abrigou la Capitania de l Portos. L prédio fui l purmeiro de la borda portuária a ser cumpletamente restaurado i antegra l patrimonho stórico i cultural de Corumbá. L porjeto de la Fundaçon L Boticário inda rializa cursos, palhestras, seminários i eibentos lhigados la temas ambientales, oufrecidos al lhongo de l anho por técnicos de la anstituiçon. La Staçon Natureza Pantanal ye la segunda de l Paíç i la purmeira anstalada fura de l Paraná i antegra la stratégia de la anstituiçon an zambolber einiciatibas própias an todas las regiones brasileiras. Ampeçou á funcionar an febreiro de 2006. *[[Fundaçon de Cultura de Corumbá]] (Rue Frei Mariano, 428, Centro - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0023389&lhon=-57.6526237&ç=18&l=9&n=la&b=2 Mapa]): l lhocal ten scuola de música, oufecina de beilça, oufecina de artesanato i rializa trabalhos cun ninos carentes beneficiários de l bolsa scuola. *[[Anstituto Lhuis de Albuquerque]] (Praça de la República - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.999108&lhon=-57.65139&ç=18&l=9&n=h&b=2 Mapa]): L spácio cuntén museu, biblioteca, sala de sposiçon, salon nobre para lhançamiento de lhibros, sala de poetas, oufecina de triato, oufecina de artes plásticas, oufecina de música i oufecina circense. Durante l [[Festibal América de l Sul]] abriga an sou spácio sposiçones de artes plásticas ne ls quales son spostos trabalhos de artistas coincidos de la region i de outos países. *[[Molino Cultural Sul-Amaricano]] (Demingos Sahib, Sn, [[Porto Giral de Corumbá|Porto Giral]] - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.997267&lhon=-57.655842&ç=17&l=9&n=h&b=2 Mapa]): fui cedido pul Grupo Dona Benta pa l munecípio i ampeçou sues atebidades an 2005 para fines sócio-culturales. Las atebidades son direcionadas a la antegraçon de ls pobos de la frunteira Brasil/Bolíbia i hai spácio para abrigar sposiçoes que se relacionen a la cultura de ls dous países tales cumo beilça, folclore, música, artes plásticas, antre outros. Sou oubjetibo maior ye la antegraçon de ls pobos Sul-Amaricanos. Tamien ye ua scuola de arte i cultura direcionada para ninos carentes. L spácio cunta cula parcerie de l Anstituto Home Pantaneiro. ;Museus * [[Casa Basqueç & Filhos|Memorial de l Home Pantaneiro]] (Lhadeira José Bonifácio, 171 - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.997267&lhon=-57.655842&ç=17&l=9&n=h&b=2 Mapa]): l museu abriga sposiçones permanentes i itinerantes subre l ecossistema i la cultura pantaneira, cultura relatiba als pobos que fúrun chegando i se fixando na region. L museu ye un porjeto de 2006, i que stá anstalado na Casa Basqueç & Filhos, prédio este que fui restaurado pul Porgrama Monumenta. * [[Eidifício Wanderley, Baís & Cia|Museu de la Stória de l Home de l Pantanal]] (Rue Manoel Cabassa, 275 - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.997267&lhon=-57.655842&ç=17&l=9&n=h&b=2 Mapa]): esse museu retrata la stória de l home que habitaba la region pantaneira hai seis mil anhos até la chegada de l colonizador, ye cumpuosto por peças arqueológicas. L prédio, Wanderley Baís, fui restaurado an 2006. * [[Eidifício Wanderley, Baís & Cia|Museu de Stória de l Pantanal]] (Rue Manoel Cabassa, 275 - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.997267&lhon=-57.655842&ç=17&l=9&n=h&b=2 Mapa]): cunta la stória de la region pantaneira. Tamien se lhocaliza ne l prédio Wanderley Baís. * [[Anstituto Lhuis de Albuquerque|Museu de l Pantanal]] (Praça de la República - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.999108&lhon=-57.65139&ç=18&l=9&n=h&b=2 Mapa]): cunta cun ua coleçon de animales ampalhados, acerbo de bárias tribos andígenas de la region (cadiwéu, terenos i bororós), sessones de artes plásticas, de artesanato an couro i barro, peças arqueológicas i painéis de marcas de fierro de ganado ousados nas centenárias fazendas. Oubjetos pessonales de ls purmeiros zbrabadores de l Pantanal i de l Marechal Cándido Mariano de la Silba Rondon, que cortou la region cun sues lhinhas telegráficas. L Museu funciona drento de la Casa de Cultura Lhuis de Albuquerque. ;Lhazer Corumbá ten ua bida noturna bastante rica i mobimentada, specialmente ne ls fines de sumana. La nuite ampeça na [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.999382&lhon=-57.65787&ç=18&l=9&n=h&b=2 Ab. General Rondon], repleta de bares, chopperies i restourantes que serben bariados tipos de comida, tenndo tamien la oupçon de rodízios. Nun deixe de parar ne ls mirantes para ber l reflexo de la lhuna nas augas de l riu Paraguai. Anque sue nuite ser animada, Corumbá carece de salas de cinema i de triatos. === Lhiteratura === ; Academie Corumbaense de Lhetras La [[Academie Corumbaense de Lhetras]], cun sigla a.C.L., ye ua associaçon de duraçon eilimitada, que ten finalidade sclusibamente lhiterária i cultural, lhegalmente custituída an pessona jurídica. Ye la associaçon lhiterária mássima que repersenta la cidade de Corumbá delantre la [[Academie Brasileira de Lhetras]]. ; Bibliotecas * Biblioteca de l Coleijo Salesiano de Santa Teresa (Rue Don Aquino, 1.119, Centro): ten aprossimadamente duoze mil belumes, ancluindo rebistas i lhibros didáticos. * [[Anstituto Lhuis de Albuquerque|Biblioteca Stadual Dr. Gabriel Bandoni de Barros]] (Praça de la República - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.999108&lhon=-57.65139&ç=18&l=9&n=h&b=2 Mapa]): stima-se un númaro de aprossimadamente trinta mil belumes, antre eilhes lhibros didáticos, científicos, periódicos i lhibros stóricos . L acerbo fui doado pul pecuarista i scritor Dr. Gabriel Bandoni de Barros i funciona drento de la Casa de Cultura Lhuis de Albuquerque. Cuntén lhibros antigos própios para pesquisa subre la cidade de Corumbá. Situado ne l Anstituto Lhuis de Albuquerque. * [[Biblioteca Manoel de Barros]] (Abenida Riu Branco, 1.270): la biblioteca ten 34 mil eisemplares, sendo 13 mil títalos i aprossimadamente 30 mil periódicos. Jornales stóricos stan sob cumpeténcia de l Núcleo de Documentaçon Stórico que eisiste drento de l Cámpus i stá abierto al público que querga pesquisar. Situada drento de la [[Ounibersidade Federal de l Pantanal|UFPAN]]. * [[Fundaçon de Cultura de Corumbá|Biblioteca Municipal Lhobibar de Matos]] (na rue Frei Mariano, 428, Centro): l acerbo ten aprossimadamente seis mil lhibros, didáticos, científicos i recreatibos. Funciona drento de l prédio de la Fundaçon de Cultura de Corumbá. * Biblioteca Porsor Seberino Benáncio de la Silba (Rue Corumbá, sn, Lhadário): ten aprossimadamente 5 mil eisemplares (destes, aprossimadamente mil títalos didáticos). La biblioteca ten un pequeinho lhocal para cunsulta. === Puntos turísticos === {{Wikitrable|Corumbá}} Corumbá ye la cidade de l stado que mais recibe turistas. Tamien ye coincida cumo Cidade Branca pula coloraçon de sou tierra, rico an calcário. Hoije, cul Pantanal acupando 60% de sou território, ye cunsidrada la Capital de l Pantanal, sendo sue puorta de antrada. L turismo ben ajudando a zambolber l mercado de trabalho associado cula pesca sportiba. ; Turismo para cuntemplaçon ''Árias berdes'' [[Fexeiro:Marina Gatass Park DSC0027111.JPG|thumb|200px|right|Parque Marina Gatass]] [[Fexeiro:Cacimba de la Salude.jpg|thumb|200px|right|Ecoparque Cacimba de la Salude]] [[Fexeiro:Praça da República e terminal de ônibus.jpg|thumb|200px|right|Praça de la República]] [[Fexeiro:Vista do Centro através do Jardim da Independencia.jpg|thumb|200px|right|Jardin de la Andependéncia]] *[[Ecoparque Cacimba de la Salude]] (Beira de l Riu Paraguai - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.998667&lhon=-57.664168&ç=17&l=9&n=la&b=2 Mapa]): trata-se dun minadouro de auga gilada i traspariente. Sue nacente eisibe l lheite de piedras na qual ye formada, sendo cunsidrada de tratamiento medicinal. Hoije, eisiste un portal que se abre pa l Parque de la Cacimba, inaugurado an júnio de 2003. * [[Jardin de la Andependéncia]] ([Rue Don Aquino cun XV de Nobembre - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0013143&lhon=-57.6535249&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): To murada an mármore cun portones de fierro, ten un coreto an forma otagonal que fui amportado de la Almanha, de adonde tamien bino l mosaico de l calçamiento de la parte sterna. Quatro sculturas se çtacan repersentando las staçones de l anho, sculpidas an Pisa, an piedra de mármore de carrara i doadas por un conde eitaliano que bino caçar ne l Pantanal. Las plantas natibas de la region cumo l carandá, la bocaiúba i l ipé-roixo antegran la dibersificada arborizaçon. Ls corumbaenses reberencian, na praça, ls heiróis de la Guerra de l Paraguai i de la 2ª Guerra Mundial. Sous jardines son çtacados pula persença de arbores centenárias, ornamentados cun trés lhagos rasos, adonde yá abrigórun dibersas speces de abes, peixes natibos i até mesmo tartaruas i jabutis. * [[Parque Marina Gataas]] (Rodobia Ramón Gomeç - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.9987681&lhon=-57.6642859&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): ye la maior ária de lhazer de la cidade, que stá próssima de la frunteira cula Bolíbia. San 06 heitares arborizados, cun muita selombra i gramado, cunsidrados antocables. Çcubriu-se eilhi un amportante sítio arqueológico. Custruído an 1991, an piedra calcária, l Parque ye un lhugar místico i proporciona ua bista marabilhosa de la Baía de l Tamengo, un grande lhago que se formou antre Puerto Suareç i Corumbá. * [[Parque Zumbi de l Palmares]] (Lhocal nun anformado): l parque será amplantado nua ária de 8,4 heitares, na Popular Bielha, mesmo lhocal adonde stá eidificado l Centro Popular de Cultura, Sporte i Lhazer. * Praça de la República (Rue Manoel Cabassa, 275 - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.9983623&lhon=-57.6510465&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): ne l seclo passado la praça fui ua fortificaçon melitar, cun capielha i residéncia de las 200 almas que habitában la anton Vila de Albuquerque Nuoba (purmeira chamaçon de Corumbá). Palco de la batailha final de la retomada de l lhugareijo contra tropas paraguaias an 1867, funcionou tamien cumo ua freguesie antes de ser custruída, an 1924. Nel hai un oublisco feito an mármore an houmenaige als heiróis de la Guerra de l Paraguai. * Praça de Sportes Adenir Barros de Silba Frie (Rue Mestre Lheandro Albes, Lhadário): çpone de ária de lhazer cun quadra de basquete, bólei de arena i playground. * Praça de Sportes Almirante Tamandaré (Cunjunto Almirante Tamandaré, Lhadário): çpone de ária de lhazer cun quadra de basquete, bólei, futebol i recreaçon anfantil. * Praça de Sportes José Bezerra (Bairro Santo António, an Lhadário): çpone de ária de lhazer cun campo de futebol i quadras. * Praça Generoso Ponce (Ab. General Rondon - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.9983928&lhon=-57.6562285&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): ten banheiros, palco-mirante, pequeinhas praças de cumbíbio, dous quiosques (lhanchonetes), tomadas para eiquipamientos de sonido ne l própio palco, para alhá de l spácio própio para eibentos de médio la grande porte. Passou por ua rebitalizaçon i abrigou eibentos de l Festibal América de l Sul. * Praça Nuossa Senhora de l Remédios (Rue Cunha Couto, sn, Lhadário - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0049256&lhon=-57.6024234&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): ten casa de banho público, la eiluminaçon para eibentos ye retirada de la própia iluminaçon pública mediante ua taxa paga a la admenistraçon de la Prefeitura. Nun eisiste palco nin tablado fixo na praça, ls mesmos dében ser alugados. Ye tamien neste spácio adonde son rializadas las fiestas populares, cumo l San João, la fiesta de la padroeira de la cidade Nuossa Senhora de l Remédios, ls comícios, antre outros. * Praça Nuoba Corumbá (Bairro Nuoba Corumbá - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0418965&lhon=-57.6527309&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): dotada de eiquipamientos neçairos para assegurar la prática de l sporte i lhazer de to la quemunidade de la region de la Nuoba Corumbá. Será dotada de campo de futebol, quadra polibalente, quadra de bólei de arena, playground, pista para caminadas, spácio para eisercícios físicos, quiosques cun lhanchonete, sistema de eiluminaçon, para alhá de ourbanizaçon i paisagismo. * Praça Ounibersitária (Ab. Riu Branco - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0033837&lhon=-57.6288915&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): maior praça de l bairro Ounibersitário, stá lhocalizada próssima la dibisa cul munecípio de Lhadário. ''Monumentos'' [[Fexeiro:Porto Giral DSC0029911111.JPG|thumb|200px|right|Casario de l Porto]] * Arco de l Triunfo de Lhadário (Abenida 14 de Márcio, Sn, Lhadário - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0042764&lhon=-57.5986791&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]) * [[6º Çtrito Nabal de la Marina de l Brasil|Cumplexo Nabal de la Marina]] (Abenida 14 de Márcio, Sn, Lhadário - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0037591&lhon=-57.5953317&ç=16&l=0&n=h&b=2 Mapa]). Cumplexo melitar de la marina de l Brasil cumpuosto por bárias guarniçones melitares. An 7 de janeiro de 1873, fui detreminada la custruçon de l arsenal de marina de Lhadário, a cargo de l capitan-de-fragata Manuel Ricardo de la Cunha Couto, sendo sue piedra fundamental lhançada an 14 de márcio daquel anho. Purmeiramente chamado de arsenal de marina, recebiu mais tarde outras chamaçones i atualmente ye coincido cumo cumplexo nabal de Lhadário. La cidade fui diretamente i totalmente anfluenciada pula persença desta ourganizaçon melitar. * Coreto Municipal de Lhadário (R. Corumbá, 500, Lhadário): l coreto queda situado ne l centro de la cidade, ye outelizado solamente por outoridades an datas cíbicas. * Scadinha de la Quinze de Nobembre (Ab. General Rondon cula Quinze de Nobembre): custruída an [[1923]], ten 126 degraus i faç la lhigaçon de l centro de la cidade al Porto Giral. * [[Noboiste|Staçon Ferrobiária de la Noboiste]] (Splanada de la staçon próssimo la ab. Porto Carreiron - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0114887&lhon=-57.6464653&ç=16&l=0&n=h&b=2 Mapa]): antigamente era la staçon de la [[Strada de Fierro Noroeste de l Brasil|Noroiste de l Brasil-NOB]] i atualmente admenistrada pula [[Noboiste]] (ampresa pertencente la [[ALL]]). * [[Fuorte Coimbra]] (Márge dreita de l Riu Paraguai - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.9159026&lhon=-57.7916908&ç=13&l=0&n=h&b=2 Mapa]): fui custruído an 1775 para cunter ambasones strangeiras. Atualmente ye un çtrito de l munecípio de Corumbá. * [[Fortificaçones de Corumbá|Fuorte Junqueira]] (17° Batalhon de Frunteira - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.9968001&lhon=-57.6368093&ç=16&l=0&n=h&b=2 Mapa]): custruído an 1871, lhougo passado la guerra de l Paraguai. Sou nome ye ua houmenaige al menistro de la guerra de la época, José Oulibeira Junqueira, que morriu an 1887. Ten 12 canhones, de 75&nbsp;mn cada, amportados de la andústria almana Krupp, mas nunca fúrun usados. Ten paredes de calcário cun meio metro de spessura. Atualmente stá situado drento de l Quartel de l 17° Batalhon de Frunteira, nun penhasco subre peinhas. * Lhadeira Cunha i Cruç (Porto Giral - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.9983928&lhon=-57.6562285&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): tamien coincida por Lhadeira de la Candelária i un de ls percipales acessos la region de l Porto Giral i l riu Paraguai. Sou nome ye ua houmenaige al Capitan Cunha i Cruç, respunsable pula derrota de l paraguaios. Acunteciu eilhi ua sangrenta batailha an [[13 de júnio]] de [[1867]]. * Lhadeira José Bonifácio (Porto Giral - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.9983928&lhon=-57.6562285&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): fui custruída an [[1922]] i tamien faç la lhigaçon de l centro de la cidade al porto. * Mirante San Felipe (Morro de l Cruzeiro - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0190759&lhon=-57.6404572&ç=15&l=0&n=h&b=2 Mapa]): bista de to la cidade i Lhadário. Abriga l Cristo Rei de l Pantanal. * [[Porto Giral de Corumbá|Porto Giral]] (Parte baixa - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.9969827&lhon=-57.6545763&ç=16&l=0&n=h&b=2 Mapa]): ne l passado, quando era l terceiro maior porto de la américa de l sul, abrigaba grandes ampórios, 25 bancos anternacionales, curtumes i la purmeira fábrica de carambelo de l Brasil. Fui tombado an [[1992]] i reformado an [[2005]]. ''Templos'' * Capielha de Santa Teresinha (Rue Manjor Gama cun Rue Colombo) * Eigreija de l Sagrado Coraçon de Jasus (Rue Joaquim Murtico cun Manjor Gama) * [[Eigreija Matriç de Nuossa Senhora de la Candelária]] (Praça de la República - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.9983623&lhon=-57.6510465&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): fui custruída an 1885 pul pregador amperial i Bigário de la Bara, Frei Mariano de Bagnaia. La eigreija, segundo ls storiadores, fui motibo de muita polémica na época, porque l Frei, julgando-se heirói de la Guerra de l Paraguai, al subrebibir a las torturas ampostas puls paraguaios, decidiu custruí-la para se outo-houmenagear. L bispado nun cuncordou i, diç la lhenda, Mariano tenerie jogado ua praga, amaldiçoando la cidade á stagnaçon i pobreza. La eigreija fui inaugurada dous anhos mais tarde, cun solenidade de l ritual romano. An sou altar çtaca-se un brason de la Corona pertuesa. * Eigreija de Nuossa Senhora Aparecida (Rue Tenente Mequides) * Eigreija de Nuossa Senhora de Caacupé (Rue António Marie Coneilho): custruído an houmenaige á padroeira de l Paraguai. * Eigreija de Nuossa Senhora de Fátima (Rue 7 de Setembre, 2405) * Eigreija de Nuossa Senhora de l Carmo (Rue Gonçalbes Dies) * [http://www.santuariomariaauxiliadora .com.br Eigreija de l Santuário de Marie Auxiliadora]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Rue Don Aquino, 1037, an frente á Praça de la Andependéncia - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0013143&lhon=-57.6535249&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): la eigreija fui custruída an 1940 i eilhi ancontra-se la eimaige de la scultura de Jasus Cristo an madeira de lhei entalhada ne ls anhos 50 pul artista plástico spanhol Ántonio Burgos Billa (Burgoso), que ye amigo pessonal de Pablo Picasso. L artista tamien deixou einúmeras outras obras de madeira i gesso an Corumbá, adonde bibiu. * Eigreija de San Benedito (Rue Mato Grosso, 565) * Eigreija San João Bosco (Rue Don Aquino, 2758) * Eigreija San José Ouperário (Rue Eugénio Cunha, sn) * Paróquia Nuossa Senhora de l Remédios (Rue Cunha Couto, 339, Lhadário): fui custruída an 1872, sob la ourganizaçon de padres franciscanos. Custruída an stilo semi-gótico, ye ornamentada cun bitrales que fúrun trazidos de la Almanha. Tales bitrales retratan la bida de l santos. L contra- almirante Lhemos dou a la eigreija la eimaige de nuossa senhora, dende la eigreija recebir l nome de "Nuossa Senhora de l Remédios". Sou spácio cumporta 400 pessonas i las fiestas de la padroeira de la cidade i las de San João son rializadas an sues dependéncias. Ten stilo semi-gótico. ;Turismo de ls eibentos Corumbá ye cunsidrada l centro mais adiantado de l stado de Mato Grosso de l Sul para eibentos i lhazer, sendo la cidade qe mais sedie eibentos an to l stado. Çpone de perdutoras i ourganizadoras de eibentos i lhançamiento de nuobos perdutos, centros para cumbençones i sposiçones. {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" |+ Calendário de eibentos |- ! Més ! Eibento(s) |- | Data móbel || Antruido |- | [[Febreiro]] || Antruido de Lhadàrio; Fiesta de [[Nuossa Senhora de la Candelária]] (padroeira de l munecípio) |- | [[Márcio]] || [[Jogos Anternacionales de Abintura de l Pantanal]]; Seresta de la Mulhier |- | [[Abril]] || Seresta de la Lhiberdade; Festibal América de l Sul |- | [[Maio]] || Seresta de l die de las Mais; [http://www.santuariomariaauxiliadora .com.br Fiesta de Nuossa Senhora de Auxilíadora]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [[Mostra Corumbá-Santuário Ecológico de Beilça]] |- | [[Júnio]] || Fiesta i banho de San João; Fiesta de Santo António (namorados); Fiesta de San Pedro Pescador |- | [[Júlio]] || Nuossa Senhora de l Carmo ([[Fuorte Coimbra]]) |- | [[Agosto]] || Seresta de l die de l Pais; [[Festibal América de l Sul]] |- | [[Setembre]] || [[Mostra Corumbá-Santuário Ecológico de Beilça]]; [[Feira Agropecuária de l Pantanal]]; Sumana de l Munecípio |- | [[Outubre]] || Fiesta de Nuossa Senhora de l Remédios (Padroeira de Lhadário); [[Festibal Pantanal de las Augas]] |- | [[Nobembre]] || Festibal de Bandas i Fanfarras de l Pantanal; Festibal Gastronómico de Corumbá; Cuncerto de Santa Cecília de la Banda Manoel Floréncio; Apersentaçon de l Coral Cidade Branca |- | [[Dezembre]] || Cuncurso de Presépio, arbles de natal i de fachadas; Fiesta i Lhoubaçon la Iemanjá; Lhabaige de la scadarie de la Eigreija Nuossa Senhora de la Candelária |} <gallery> Eimage:CCCorumba.jpg|[[Centro de Cumbençones de Corumbá]] Eimage:Anfitriatosalomãobaruki.jpg|[[Anfitriato Salomon Baruki|Anfitriato Porsor Salomon Baruki]] </gallery> {| class="wikitable" |- bgcolor="#ececec" |+ Relaçon de ls lhocales adonde ocorren eibentos i apersentaçones lhocalizados nas cidades brasileiras de Corumbá i [[Ladário]] |- ! Nome ! Lhocalizaçon ! Salas ! Ouserbaçon |- | Anfitriato Cidade Don Bosco || R. Don Aquino Corréa, 2462, Bairro Don Bosco || 1 (450 lhugares) || l palco ye de tamanho médio la grande. L prédio ye de cuncepçon antiga i fui reformado recentemente, quedando mais moderno. L lhocal abriga apersentaçoes de grupos de beilça, palhestras, atebidades de las fuorças melitares (polícia melitar, bumbeiros) i palhestras rializadas pula prefeitura |- | Anfitriato de l Coleijo Salesiano de Santa Teresa || R. Don Aquino, 1119, Centro || 1 (400 lhugares) || custruído por buolta de 1920, l prédio passou por ua reforma an 2006 |- | [[Anfitriato Porsor Salomon Baruki]] || R. Poconé, sn || 1 (700 lhugares) || lhocalizado próssimo de la [[Ounibersidade Federal de l Pantanal|UFPAN]], ten mesa persidencial para dieç pessonas. Ye climatizado i ten copa cun barzinho |- | Anfitriato Santa Tereza || R. 15 de Nobembre, 489, Centro || 1 (460 lhugares) || lhocalizado drento de l Coleijo Don Bosco |- | Auditório Cassio Lheite de Barros || Ab. General Rondon, 1.033, Centro || 1 (100 lhugares || l auditório ten poltronas cunfortables, mesa persidencial para uito lhugares. Ten tomadas para séren anstalados eiquipamentos, trés aire-cundicionados centrales i eiluminaçon. |- | [[Anstituto Lhuis de Albuquerque|Auditório de la Casa de Cultura Lhuis Albuquerque]] || Praça de la República - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.999108&lhon=-57.65139&ç=18&l=9&n=h&b=2 Mapa] || bários de 30 a a 50 lhugares || stá situado ne l Anstituto Lhuis de Albuquerque |- | Auditório de l Banco de l Brasil || R. 13 de júnio, 914 || 1 (100 lhugares) || - |- | Auditório de l Hotel Gold Fish || Ab. Riu Branco, 2799, Bila Mamona || 1 (70 lhugares) || - |- | Auditório de l Hotel Nacional || R. América, 936, Centro || 1 (110 lhugares) || ten mesa persidencial para seis lhugares, sonido, microfone, telebison, bídeo, multimídea, eiluminaçon, aire-cundicionado (4 apareilhos), porjetor de slides, un casa de banho i serbício de coffe-brack |- | Auditório de l SEBRAE || Ab. Riu Branco, 1180, Bairro Ounibersitário || 1 (120 lhugares debedido an 3 de 40 lhugares cada) ||. L auditório ten aire-cundicionado, casa de banho i lhanchonete. Oufrecen mesa cun seis canhales, spots de eiluminaçon ne l palco, palco cun capacidade para 6 a 8 palhestrantes. |- | [[Centro de Cumbençones de Corumbá]] || Porto Giral - [http://WikiMapia.org/#lhat=-18.997267&lhon=-57.655842&ç=17&l=9&n=h&b=2 Mapa] || 3 auditórios de bariadas capacidades || - |- | [[Parque de Sposiçones Belmiro Maciel de Barros]] || BR-262 - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.037454&lhon=-57.619836&ç=16&l=9&n=la&b=2 Mapa] || - || rializa sposiçones agropecuárias ([[Feira Agropecuária de l Pantanal|Feapan]]) i shows |} ;Ecoturismo i turismo de pesca La cada die que passa l ecoturismo i la pesca se trasforma na fuonte de renda i ampregos de la region de Corumbá. L turismo de pesca ye rializado ás bordas de ls rius Paraguai (Porto de la Manga, baía de Albuquerque, foç de ls rius Abobral, Miranda, Morrinhos i Porto Spráncia). L retombo turismo tamien yá ampeça a ser splorado, anque timidamente. === Sporte === Ten bários eiquipamientos sportibos que ampulsionan mais l turismo sportibo i atraen miles de pessonas: dous stádios (sendo l [[Stádio Artur Marino|Artur Marino]] l maior deilhes), 5 ginásios i dous eiquipas de futebol. Ls dous eiquipas de spresson de la cidade son l [[Corumbaense Futebol Clube]] i l [[Pantanal Futebol Clube]]. Ls stádios que recíben jogos oufeciales son: * [[Stádio Artur Marino]] (Rue Delamare, 2.535, Bairro Don Bosco - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0029475&lhon=-57.6652408&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): l Campeonato Stadual i l Campeonato de la cidade de Corumbá ocorren neste spácio. Ten capacidade para 12 mil pessonas, ten banheiros pa l público masculino i feminino ( dous de cada), alojamiento para 40 pessonas (20 bliches) cun 24 banheiros, 01 bestiário pa ls árbitros, refletores para jogos noturnos i inda, 8 cabines para rádio i tb i banheiros para la amprensa. L campo ye oufecial cumo detremina la FIFA. * Stádio Bicente Fortunato (Rue Don Pedro II, 957, Lhadário - [http://WikiMapia.org/#lhat=-19.0085572&lhon=-57.6055777&ç=17&l=0&n=h&b=2 Mapa]): ne l stádio ye rializado l campeonato municipal de Lhadário (cun 26 eiquipes debedidas an 4 catadories, la sub-18, la catadorie lhibre, master 38 i master 43). Recibe l eiquipa de l [[Pantanal Futebol Clube]] que rializan treinos i jogos amistosos. Ten capacidade de acomodar 800 pessonas sentadas i aprossimadamente 3 mil pessonas al to. L spácio ye cedido mediante acuordo cul respunsable, cun antecedéncia dua sumana, nun hai cobrança se fur eibento rializado sin fines lhucratibos. Ten banheiros, bestiários, i cabines para rádio i telebison. Nun ten eiluminaçon. Ls ginásios que atenden la cidade son: * Ginásio de l Corumbaense Futebol Clube (Ab. General Rondon, 1.338, Centro): L ginásio acomoda até 2 mil pessonas, ten ua quadra polibalente, seis sanitários masculinos i uito femininos, bestiário, alojamiento para trinta pessonas, ten refletores para jogos noturnos i cantina. * Ginásio Poliesportibo Lhucílio de Medeiros (Rue Porto Carréro, 01, Centro): pertencente la FUNEC, ten bestiários, banheiros, alojamiento para 40 pessonas (20 feminino i 20 masculino). Ua quadra cubierta polibalente i 3 çcubiertas (basquete, futsal i ténis). Un campo de futebol, un campo de suíço, ua quadra de futebol de arena, dues pistas de caminada i ua pista de skate. La capacidade de la quadra cubierta ye de 6 mil lhugares. * Ginásio Poliesportibo Porsor Hélio Benze (Rue Corumbá, Sn, Lhadário): ten capacidade para 5 mil pessonas, para alhá de dous banheiros (masc. i fen.) i dous bestiários, quadra oufecial polibalente, sin alojamento. L spácio yá recebiu la Copa Morena, Jogos Scolares de l MS (JEMS), Jogos Scolares de Lhadário i l Festibal de la Cançon Studantil. * Poliesportibo San Miguel (Rue Comandante Souza Lhobo, 403, Lhadário): l lhocal ten bestiários, banheiros mas nun ten alojamiento própio. Ten capacidade para aprossimadamente trezentas pessonas an dies de jogos, ten ua quadra polibalente, tamien un palco para ancenaçon teatral. Nun ye climatizado, mas l lhocal ye an parte abierto i ten saustores ne l teto, eiluminaçon subre l palco i an to la quadra. Sou spácio fui cedido para eibentos teatrales de l Festibal América de l Sul. sticf3h0h8bhbx97opg4ar5ovcf269d Guimarães 0 5535 108347 107270 2026-09-02T01:15:32Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 108347 wikitext text/x-wiki {{ber zambiguaçon}} {{geocordenadas|41_28_00_N_08_24_00_W_type:adm2nd_region:PT|41° 28' N 08° 24' O}} {{Anfo/Munecípio de Pertual |munecípio = Guimaráes |eimaige_brason = GMR.png |eimaige_bandeira = Pt-gmr1.png |eimaige_giral = Castelo de Guimaraes.jpg |lhegenda = Castielho de Guimarães |eimaige_lhocalizaçon= LocalGuimaraes.svg |gentílico = bimaranense; guimaranense (ralo) |region = [[Region Norte (Pertual)|Norte]] |subregion = [[Abe (sub-region)|Abe]] |çtrito = [[Çtrito de Braga|Braga]] |porbíncia = [[Minho (porbíncia)|Minho]] |ária = 241,05 |populaçon = 158&nbsp;124<ref name="Censos 2011"/> |densidade = auto |data = 2011 |freguesies = 69 |persidente = [[António Magalhães]] ([[Partido Socialista|PS]])<br />[[Eileiçones outárquicas pertuesas de 2009|Mandato]] [[2009]]-[[2013]] |fundaçon = |fundaçon = [[1096]]? ([[Cunde D. Anrique]]) |ourago = [[Nuossa Senhora de la Oulibeira]] i [[San Guálter|San Gualter]] |feriado = [[24 de Júnio]]<br />([[Batailha de San Mamede]]) ||codpostal = 48__-___ Guimarães |url_cm = Largo Cónego José Maria Gomes<br />4800-419 Guimarães |url_ofecial = [http://www.cm-guimaraes.pt/ www.cm-guimaraes.pt] |url_email = [mailto:geral@cm-guimaraes.pt geral@cm-guimaraes.pt] |lhema = }} '''Guimaráes''' (an [[lhéngua pertuesa|pertués]]: ''Guimarães'') ye ua [[cidade]] [[Pertual|pertuesa]] situada ne l [[Çtrito de Braga]], [[region Norte]] i sub-region de l [[Abe (sub-region)|Abe]] (ua de las sub-regiones mais andustrializadas de l paíç), cun ua populaçon de 52&nbsp;181 habitantes, repartidos por ua malha ourbana de 23,5&nbsp;Km², an 20 freguesies i cun ua densidade populacional de 2&nbsp;223,9 hab/Km².<ref name=dgotdu>{{citar web |url=http://www.dgotdu.pt/PresentationLayer/ResourcesUser/DGOTDU/EstudosNaoPublicados/Guimaraes/GUIMARAES.pdf |títalo=Caraterizaçon Sócio-Eiquenómica de ls Cunceilhos – Guimarães |obra=Direçon Giral de l Ourdenamiento de l Território i Zambolbimiento Ourbano |formato=PDF |lhéngua=pertués |acessodata=21-11-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20061007091352/dgotdu.pt/PresentationLayer/ResourcesUser/DGOTDU/EstudosNaoPublicados/Guimaraes/GUIMARAES.pdf |arquibodata=07-10-2006}}</ref> Ye sede dun [[Lhista de munecípios de Pertual#G|munecípio]] cun 241,05&nbsp;Km² de ária i 158&nbsp;124 habitantes (2011)<ref name="Censos 2011">{{citar web |url=http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0 |títalo=Censos 2011 |obra=Anstituto Nacional de Statísticas |lhéngua=pertués |acessodata=23-12-2011}}</ref> (an queda se cumparada cula populaçon stimada de 162&nbsp;592 habitantes an 2009<ref name=INE2009>{{citar web |url=http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0000611&contexto=pi&selTab=tab0 |títalo=Portal de l Anstituto Nacional de Statística; Populaçon residente (N.º) por Lhocal de residéncia, Sexo i Grupo etairo (Por ciclos de bida) |obra=Anstituto Nacional de Statísticas |lhéngua=pertués |data=2009 |acessodata=01-06-2011}}</ref> i als Censos de 2001), subdebidido an 69 [[freguesie]]s, sendo que la maiorie de la populaçon reside na cidade i na sue zona periférica. L munecípio ye lhemitado a norte pul munecípio de [[Póboa de Lhanhoso]], a lheste por [[Fafe]], a sul por [[Felgueiras]], [[Bizela]] i [[Santo Tirso]], a oeste por [[Bila Nuoba de Famalicon]] i a noroiste por [[Braga]]. Ye ua cidade stórica, cun un papel crucial na formaçon de [[Pertual]], i que cunta yá cun mais dun milénio zde la sue formaçon, altura an qu'era zeignada cumo '''Vimaranes'''. Podendo este chamadeiro tener tenido ourige an [[Bímara Peres]], ne ls meados de l seclo IX, quando fizo deste lhocal l sou percipal centro gobernatibo de l [[cundado Portucalense]] que tenie cunquistado pa l [[Reino de Galiza]] i adonde bieno a falecer. Guimaráes ye ua de las mais amportantes cidades stóricas de l paíç, sendo l sou [[Centro Stórico de Guimaráes|centro stórico]] cunsidrado [[Património Mundial|Património Cultural de la Houmanidade]], tornando-la defenitibamente un de ls maiores centros turísticos de la region. Las sues rues i monumientos respiran stória i ancantan quien la bejita. La Guimaráes atual soube cunceliar, de a melhor forma, la stória i cunsequente manutençon de l patrimonho cul dinamismo i amprendedorismo que caraterizan las cidades modernas, que se manifestou na nomeaçon para [[Capital Ouropeia de la Cultura]] an 2012, fatores que lhiebórun Guimarães a ser eileita pul [[New York Times]] cumo un de ls 41 lhocales a bejitar an 2011 i la cunsidrá-a un de ls eimergentes puntos culturales de la [[Península Eibérica]].<ref>{{Citar periódico |ultimo=Wilder |purmeiro=Charly |url=http://travel.nytimes.com/2011/01/09/travel/09where-to-go.html?pagewanted=all#guimaraes |títalo=The 41 Places to Go in 2011 |jornal=The New York Times |lhéngua=anglés |data=09-01-2011 |acessodata=25-01-2011}}</ref> Guimaráes ye muitas bezes zeignada cumo ''"Cidade Vrício"'', debido al fato ende tener sido stablecido l centro admenistratibo de l Cundado Portucalense por [[Anrique de Borgonha, conde de Portucale|D. Anrique]] i por sou filho [[Fonso I de Pertual|D. Fonso Heinriques]] poder tener nacido nesta cidade i fundamentalmente pula amportança stórica que la [[Batailha de San Mamede]], trabada na periferie de la cidade an [[24 de Júnio]] de [[1128]], tubo pa la formaçon de la nacionalidade. Assi i to, las necidades de la [[Reconquista]] i de proteçon de territórios la sul lhebou esse mesmo centro para [[Coimbra]] an 1129. Ls ''"Bimaranenses"'' son ourgulhosamente tratados por ''"Cunquistadores"'', fruito dessa hardança stórica de cunquista ampeçada percisamente an Guimaráes. == Stória == {{Ber artigo percipal|Stória de Guimaráes}} [[Fexeiro:Praça da Oliveira 01.jpg|right|250 px|thumb|Praça de la Oulibeira, ne l Centro stórico de Guimaráes, cul Padron de l Salado]] La cidade stá storicamente associada a la fundaçon de la nacionalidade i eidantidade Pertuesa. Guimarães, antre outras poboaçones, antecede i prepa la fundaçon de [[Pertual]], sendo coincida cumo "L Brício de la Nacion Pertuesa". Eiqui tubírun lhugar an [[1128]] alguns de ls percipales acuntecimientos políticos i melitares, que lhiebarian a l'andependéncia i al nacimiento dua nuoba Nacion. Por esta rezon, stá anscrito nua de las torres de l'antiga muralha de la cidade "Eiqui naciu Pertual", refréncia stórica i cultural de residentes i bejitantes nacionales. ==== Pré i Proto-Stória ==== La region an que Guimaráes se antegra ye de poboamiento permanente zde pul menos l [[Calcolítico|Calcolítico Final]] nacional, cumo atestan la persença, ne l cunceilho, de las [[citánia]]s de Briteiros i de Sabroso ó la Staçon arqueológica de la Peinha. La [[Ara de Trajano]] denuncia l'outelizaçon, puls [[Roma Antiga|romanos]], de las augas termales de la bila de [[Caldas de las Taipas]]. ==== De la fundaçon de Guimaráes a la fundaçon de Pertual ==== [[Fexeiro:Guimarães Mumadona Dias.jpg|thumb|right|Státua de Mumadona Dies an frente al Tribunal de Comarca]] Passado l'açon política de [[reconquista]] ourganizada pul [[Reino de la Galiza]], cula anterbençon de l fidalgo [[Bimara Peres]] inda ne l remoto [[seclo IX]], la fundaçon [[Eidade Média|mediebal]] de l'atual cidade ten las sues raízes ne l remoto [[seclo X]]. Fui nesta altura que la [[Cunde]]ssa [[Mumadona Dies]], biúda de [[Heirmenegildo Mendes]], mandou custruir, na sue propiadade de ''Vimaranes'', un [[mosteiro de San Mamede|mosteiro]] dúplice, que se tornou nun pólo d'atraçon i dou ourige a la fixaçon dun grupo populacional coincido cumo ''bila baixa''. Paralelamente i para defesa de l'aglomerado, mandou custruir un [[Castielho de Guimaráes|castielho]] la pouca çtáncia, na colina, criando assi un segundo punto de fixaçon na ''bila alta''. A lhigar ls dous núcleos formou-se la [[Rue de Santa Marie]]. Mais tarde l Mosteiro trasformou-se an [[Colegiada de Nuossa Senhora de la Oulibeira|Rial Colegiada]] i adquiriu grande amportança debido als prebilégios i doaçones que reis i nobres le fúrun cuncedendo. Tornou-se nun afamado Santuário de Peregrinaçon, i de to l lhado acorrian crentes cun preces i promessas. L'outorgaçon, pul [[Cunde D. Anrique] ], de l purmeiro foral nacional (cunsidrado por alguns storiadores anterior al de [[Custantin (Bila Rial)|Custantin de Panóias]]), an data çconhecida, mas possiblemente an [[1096]],<ref>{{citar periódico |ultimo=Reis |purmeiro=António Matos |url=http://www.csarmento.uminho.pt/docs/ndat/rg/RG106_05.pdf |títalo=L Foral de Guimaráes - purmeiro foral pertués - lo cuntributo de ls burgueses pa la fundaçon de Pertual |jornal=Revista de Guimarães |númaro=106 |formato=PDF |lhocal=Guimarães |anho=1996 |páiginas=55-77 |acessodata=27-12-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20050508050259/http://www.csarmento.uminho.pt/docs/ndat/rg/RG106_05.pdf |arquibodata=08-05-2005}}</ref> atesta l'amportança crecente de l'anton bila de Guimarães, scolhida inda cumo capital de l'anton [[Cundado Portucalense]]. Eiqui se darie, a 24 de Júnio de 1128, la [[Batailha de San Mamede]]. ==== Eidade Média ==== Cumo la bila fui-se spandindo i ourganizando, fui rodeada an parte por ua [[muralha]] defensiba ne l reinado de [[D. Dinis]]. Antretanto las [[Orde mendicante|ordes mendicantes]] anstalan-se an Guimarães i ajudan a moldar la fesionomie de la cidade. Mais tarde, ls dous pólos funden-se nun único i passado l derrube de la muralha que separaba ls dous núcleos populacionales ne l reinado de [[D. João I]], la bila antramuros yá pouco mudará, spandindo-se stramuros cula criaçon de nuobos arruamientos cumo la Rue de ls Gatos.<ref name="IGESPAR1"> {{citar web |ultimo=Oliveira |purmeiro=Catarina |url=http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/pesquisa/geral/patrimonioimovel/detail/75003 |títalo=Pesquisa de Património - Rue de D. João I - detalhe |obra=[[IGESPAR]] |lhéngua=pertués |acessodata=21-12-2010}}</ref> ==== Eidade Moderna i Cuntemporánea ==== [[Fexeiro:Toural em 1864.jpg|thumb|L Toural repersentado nua eimaige de 1864.]] Haberá inda la custruçon d'alguas eigreijas, cumbentos i palácios, la formaçon de l Ancho de la Misericórdie (atual Ancho João Franco) an finales de l [[seclo XVII]] i ampeços de l [[seclo XVIII|XVIII]], mas la sue strutura nun sofrerá grande trasformaçon. Será a partir de finales de l [[seclo XIX]], culas nuobas eideias ourbanísticas d'higiene i simetrie, que la [[bila]], eilebada la [[cidade]], pula Reina [[Marie II de Pertual|D. Marie II]], por decreto de 23 de Júnio de 1853,<ref>{{citar web |url=http://www.ine.pt/Prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano.asp?ano=200212&anoD=2002 |títalo=Cidades Pertuesas |obra=[[Anstituto Nacional de Statísticas|INE]] |lhéngua=pertués |data=2002 |acessodata=03-10-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20051031105340/https://www.ine.pt/Prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano.asp?ano=200212&anoD=2002 |arquibodata=31-10-2005}}</ref> eirá sofrer la sue maior mudança. Será outorizado i fomentado l derrube de las muralhas, haberá l'abiertura de rues i grandes abenidas cumo l'atual Ancho de Martines Sarmiento, l Ancho de la Cundessa de l Juncal i la Alameda de San Dámaso, i la parquizaçon de la Colina de la Fundaçon. Inda assi, quaije todo fui feito dun modo cuntrolado, permitindo assi la cunserbaçon de l sou magnífico Centro Stórico. == Património == {{Artigo percipal|[[Lhista de patrimonho eidificado an Vraga#Cunceilho de Guimaráes|Lhista de patrimonho eidificado an Guimaráes]]}} L papel de Guimaráes zampenhado na formaçon de la nacionalidade pertuesa cunfire-le ua singularidade, mui marcada ne l cuntesto turístico nacional, un statuto simbólico que mantén zde hai seclos. Purmeira [[capital]] de l [[Cundado Portucalense]] i de l paíç ye ua de las mais amportantes mimórias bibas, de l'afirmaçon i andependéncia de Pertual. Este fato, aliado a la classeficaçon de l Centro Stórico de Guimaráes cumo [[Património Mundial|Património Cultural de la Houmanidade]] an [[2001]], zampenha un papel fundamental na defrenciaçon de Guimaráes cumo atraçon turística ne l cuntesto de ls circuitos de turismo cultural ne l Noroiste Peninsular. Podemos salientar ls seguintes lhocales cumo de particular antresse: === Arquitetura relegiosa === [[Fexeiro:Igreja de S. Miguel do Castelo - Guimarães (Portugal).jpg|right|thumb|200 px|[[Eigreija de San Miguel de l Castielho]]]] * De l primitibo eidifício de la [[Eigreija de Nuossa Senhora de la Oulibeira (Guimaráes)|Eigreija de Nuossa Senhora de la Oulibeira]] pouco resta. Albergou la [[Colegiada de Nuossa Senhora de la Oulibeira|Colegiada de Santa Marie de Guimaráes]], ua de las anstituiçones relegiosas mais amportantes de la Baixa [[Eidade Média]] pertuesa. [[João I de Pertual|D. João I]] mandou eidificar l'atual eidifício, an finales de l [[seclo XIV]], cumo paga pula sue bitória na [[Batailha de Aljubarrota]].<ref>{{citar web |títalo=Pesquisa de Património - Eigreija de Nuossa Senhora de la Oulibeira - detalhe |url=http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/pesquisa/geral/patrimonioimovel/detail/70509 |publicado=IGESPAR |lhéngua=pertués |acessodata=08-05-2007}}</ref> Ten ua amportança acrescida pa ls ''Bimaranenses'', yá qu'esta ye la santa padroeira de la cidade. * La [[Eigreija de San Miguel de l Castielho|Capielha de San Miguel de l Castielho]] ye ua capielha [[Arquitetura románica an Pertual|tardo-románica]], custruída ne l [[seclo XIII]], adonde segundo la lhenda terá sido batizado [[Fonso I de Pertual|D. Fonso Heinriques]].<ref>{{citar web |títalo=Pesquisa de Património - Eigreija de San Miguel de l Castielho - detalhe |url=http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/pesquisa/geral/patrimonioimovel/detail/70512 |publicado=IGESPAR |lhéngua=pertués |acessodata=08-05-2007}}</ref> * [[Capielhas de ls Passos de la Peixon de Cristo]] * Ne l [[Cumbento de Santa Clara (Guimaráes)|Cumbento de Santa Clara]], queda l'atual Cámara Municipal de Guimaráes. * [[Eigreija de la Misericórdie de Guimaráes|Eigreija de la Misericórdie]] * [[Eigreija de San Pedro (Guimaráes)|Eigreija de San Pedro]] * La [[Eigreija de San Demingos (Guimaráes)|Eigreija de San Demingos]], de [[stilo gótico]], fui mandada custruir pula [[orde domenicana]]. * [[Eigreija i Cumbento de las Domínicas]] * L [[Cumbento de San Francisco (Guimaráes)|Cumbento de San Francisco]] custruído ne l'ampeço de l [[seclo XV]], fui altarada ne l seclo XVII. Solo l portal i la cabeceira cunserban l sou caráter [[stilo gótico|gótico]] primitibo. Na capielha-mor ten inda antressantes retábulos de [[talha dourada]] i [[azuleijo]]s storiados de l'ampeço de l seclo XVIII, retornando cenas de la bida de [[Santo António]]. * [[Eigreija de Nuossa Senhora de la Cunsulaçon i Santos Passos]] (coincida bulgarmente por Eigreija de [[San Gualter]]); * Na çcida de la peinha, anserida nun percurso de muntanha, ancontra-se l [[Mosteiro de Santa Marina de la Cuosta]], cumbertida an Pousada, por porjeto de [[Fernando Tábora]]. * [[Eigreija de Serzedelo]] (Monumiento Nacional) * L [[Santuário de la Peinha]] === Arquitetura cebil === [[Fexeiro:Toural.JPG|left|thumb|200 px|Bista de l Toural]] La cidade de Guimaráes apersenta ua riquíssema bariadade na sue arquitetura cebil, neilha subressaindo-se l [[Paço de ls Duques de Bergáncia (Guimaráes)|Paço de ls Duques de Bergáncia]], custruído ne l seclo XV por [[Fonso I de Bergáncia|D. Fonso]], 1.º [[duque de Bergáncia]], i que debido al sou posterior abandono serie reconstruído na década de [[Década de 1930|1930]]. La [[Rue de Santa Marie]], d'ourige mediebal, era zona prebilegiada de l'elite bimaranense, lhigando antigamente la Zona de l Castielho a la Colegiada de Guimaráes na praça de la Oulibeira, mas atualmente ampeça ne l Ancho de l Carmo, adonde çpontan la casa adonde morriu Francisco Martins Sarmento, la Eigreija de l Carmo i l sou chafariç central. Çcendo essa rue acedemos a la zona central de la zona stórica adonde se ancontran la [[Praça de Santiago]], lhadeada de casas antigas, de sacadas rematadas pul tradecional alpendre, guardando un cunho mediebal acentuado i la [[Praça de la Oulibeira]], adonde puode-se admirar la Eigreija de Nuossa Senhora de la Oulibeira i l [[Padron de l Salado]]. Estas dues praças son coincidas lhocalmente por séren l centro de la ''mobida'' bimaranense, debido a la cuncentraçon de bares que se stende pulas praças i arruamientos periféricos. Cumo eilemiento de lhigaçon, eisisten ls [[Antigos Paços de l Cunceilho]], adonde se lhocaliza l'atual Museu de Arte Primitiba Moderna. La [[Casa de la Rue Nuoba]], situada na atual Rue de [[Egas Moniz]], qu'alberga atualmente l Gabinete Técnico Lhocal. Na [[Casa de ls Lhobos Machado]], queda la [[Associaçon Comercial i Andustrial de Guimaráes]]. L [[Ancho de l Toural]] (coincido cumo la "sala de bejitas" de la cidade i assi chamado por tener sido einicialmente custruído cumo ua feira de benda de ganado), ye atualmente cul cunjunto de las praças de la Oulibeira i de Santiago, cunsidrado popularmente cumo l centro de la cidade. Ye lhadeado de casas antigas cun telhados d'augas furtadas, jinelas einormes qu'acupan to la fachada i guapas grades de fierro fraugado. La [[Rue D. João I]], antiga Rue de ls Gatos, fui ua de las purmeiras rues a eisistir fura de l perímetro amuralhado i serbia de lhigaçon a l'antiga strada pa l Porto.<ref name="IGESPAR1" /> [[Fexeiro:Praça de Santiago.JPG|thumb|right|200 px|Praça de Santiago - bista an direçon a la praça de la Oulibeira, para alhá de ls arcos sob l museu de Arte Primitiba Moderna]] L [[Palácio Bila Flór]], até finales de l [[seclo XIX]], situado até percípios de l seclo XX ne ls arrabaldes de la cidade, fui adonde purmeiramente se situou la Ounibersidade de l Minho i adonde atualmente queda l Centro Cultural Vila Flor. L [[Parque de la Cidade (Guimaráes)|Parque de la Cidade]], ye l maior spácio berde de la cidade. Fura de la ária ourbana puode-se ancontrar l [[Campo de la Ataca]], adonde se terá ampeçado la [[Batailha de San Mamede]]. Sobranceira a la cidade, l monte de la [[Peinha (Guimarães)|Peinha]] ye un aprazible sítio d'adonde se puode çfrutar dua panorámica de l cunceilho i cunceilhos ambolbentes. Merece ende çtaque l'eigreija porjetada por [[José Marques da Silva]] ó státua de [[Papa Pio IX|Pio IX]], situada ne l punto mais alto de l cunceilho. Grabado nua peinha, ouserba-se un baixo-relebo de ls abiadores [[Gago Coutinho]] i [[Sacadura Cabral]]. Deba-se inda referir l busto subre pedestal de [[José de Pina]] i l'eimaige de [[San Cristóvão]], enquadrada ne l'alto dun rochedo. === Arquitetura melitar === L [[Castielho de Guimaráes]] fui mandado custruir ne l [[seclo X]] pula [[Cundessa Mumadona]] para defender la populaçon de ls ataques de ls muçulmanos, tenendo inda sido custruído mais tarde a las [[Muralhas de Guimaráes]]. === Arqueologie === [[Fexeiro:Castro de Briteiros.jpg|left|thumb|200 px|Bista panorámica de la Citánia de Briteiros]] La [[Citánia de Briteiros]], classeficada cumo [[Monumiento Nacional]] zde [[1910]] ye un de ls monumientos nacionales mais amportantes de la [[cultura castreija]], sendo scabada, zde finales de l seclo XIX, pul arqueólogo Francisco Martins Sarmento, até a l'atualidade, sendo la sue preserbaçon assi cumo de la [[Citánia de Sabroso]], respunsabelidade de la [[Sociadade Martins Sarmento]]. La [[Staçon arqueológica de la Peinha]], situada na muntanha de la [[Peinha (Guimarães)|Peinha]] próssima a la cidade, cumprende restos dun poboado permanente anserido cronologicamente antre l [[Calcolítico]] Final i l [[Eidade de l Bronze|Bronze Einicial]].<ref>{{citar web |ultimo=Martins |purmeiro=A. |url=http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/pesquisa/geral/patrimonioimovel/detail/74432 |títalo=Pesquisa de Património - Staçon arqueológica de la Peinha - detalhe |obra=IGESPAR |lhéngua=pertués |acessodata=23-01-2010}}</ref> La [[Lhápide de las Taipas|Ara de Trajano]], lhocalizada na bila de [[Caldas de las Taipas]] ye ua lhápide de tipo ambocatibo, dedicada la [[Trajano]].<ref>{{citar web |ultimo=Martins |purmeiro=A. |url=http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/pesquisa/geral/patrimonioimovel/detail/69818 |títalo=Pesquisa de Património - Lhápide de las Taipas (Ara de Trajano) - detalhe |obra=IGESPAR |lhéngua=pertués |acessodata=23-01-2010}}</ref> De se referir inda la persença, çpersa pul cunceilho, de bários castros i restos arqueológicos menores. === Státuas sculturas i monumientos comemoratibos === [[Fexeiro:Afonso Henriques por Cutileiro.jpg|right|thumb|200 px|D. Fonso Heinriques por Cutileiro]] La [[státua]] de [[D. Fonso Heinriques]], na atualidade, anserida ne l'acesso percipal al [[Paço de ls Duques de Bergáncia (Guimaráes)|Paço de ls Duques de Bergáncia]], ye ua obra de [[Soares dos Reis]] (státua) i [[José António Gaspar]] (pedestal). L'eideia de la sue custruçon partiu dun grupo de pertueses, residentes ne l [[Riu de Janeiro]], sendo feita l'angariaçon de ls fondos necessairos nas dues cidades. Fui einougurada la [[20 de Setembre]] de [[1887]], ne l'atual Ancho de San Francisco. Tubo dues trasladaçones, la purmeira pa l Toural i la segunda, an [[1940]], pa la sue atual lhocalizaçon.<ref>{{citar periódico |ultimo=Rocha e Costa |purmeiro=A. |url= |títalo=Státuas de Guimarães - D. Fonso Heinriques |jornal=O Povo de Guimarães |númaro= |eiditora= |lhocal=Guimarães |data=22-04-2005 |lhéngua=pertués |páigina=}}</ref> La [[scultura]] de D. Fonso Heinriques, situada ne l'ancho João Franco i de l'outoria de [[João Cutileiro]], fui einougurada la [[24 de Júnio]] de [[2001]] i segundo l sou outor l'anspiraçon bieno de ls lhibros d'anstruçon purmária de la década de 1940, an que D. Fonso Heinriques era repersentado cun un [[montante]]. == Cultura == Guimaráes, cumo cidade de dimenson média, ten ua bida cultural antressante. Para para alhá de ls museus, monumientos, associaçones culturales, galeries d'arte i fiestas populares, ten zde Setembre de 2005&nbsp;un amportante spácio cultural, l [[Centro Cultural Bila Flor]], cun dous auditórios, un centro spositibo, i un café-cuncerto. Scolhida, an Outubre de 2006 para ser [[Capital Ouropeia de la Cultura]] an [[2012]],<ref>{{citar periódico |url=http://www.publico.clix.pt/shownews.asp?id=1272558&idCanal=34 |títalo=Gobierno scolhe Guimarães para ser candidata la Capital Ouropeia de la Cultura an 2012 |obra=[[Público (jornal)|Público]] |lhéngua=pertués |acessodata=19-10-2006}}</ref> juntamente cun [[Maribor]], cidade de la Slobénia.<ref>{{citar web |url=http://ec.europa.eu/culture/eac/other_actions/cap_europ/cap_futur_en.html |títalo=European Capitals of Culture-Future Capitals |obra=[[Comisson Ouropeia]] |lhéngua=anglés |acessodata=19-10-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20061019101251/ec.europa.eu/culture/eac/other_actions/cap_europ/cap_futur_en.html |arquibodata=19-10-2006}}</ref><ref>{{citar web |url=https://www.ukom.gov.si/eng/slovenia/publications/slovenia-news/4874/4880/ |títalo=Maribor Nominated for 2012 European Culture Capital |obra=Departamiento de quemunicaçon de l gobierno slobeno |lhéngua=anglés |acessodata=17-06-2007 |arquibourl=http://web.archive.org/web/20070718101928/www.ukom.gov.si/eng/slovenia/publications/slovenia-news/4874/4880/ |arquibodata=18-07-2007}}</ref> Até [[Guimaráes 2012|alhá]] será custruída ua Plataforma de las Artes, ne l'antigo mercado municipal i terrenos dua andústria de trasformaçon de mármores,<ref name=memdes>{{citar lhibro |sobrenome1=de Sá |nome1=Fernando Seara |sobrenome2=Figueiredo |nome2=Raul Roque |sobrenome3=Lima |nome3=Alexandre Coelho |sobrenome4=Roque |nome4=Manuel Vilhena |url=http://www.cm-guimaraes.pt/files/1/documentos/20100914145055930581.pdf |títalo=Plataforma de las Artes - Resumo de la Mimória Çcritiba |eiditora=Pitágoras Arquitectos |formato=PDF |mes=Maio |anho=2010 |lhocal=Guimarães |páigina=3 |lhéngua=pertués |arquibourl=https://web.archive.org/web/20120118130747/cm-guimaraes.pt/files/1/documentos/20100914145055930581.pdf |arquibodata=18-01-2012}}</ref> tenendo sido ampeçamente prebisto ser este spácio ousado para un Centro de Arte Cuntemporánea.<ref>{{citar web |títalo=Guimaráes bai tener Centro de Arte Cuntemporánea |url=http://www.portugaldiario.iol.pt/noticia.php?id=774207&div_id=291 |publicado=Pertual Diário |lhéngua=pertués |acessodata=20-03-2007}}</ref> Esta Plataforma de las Artes debedir-se-á an Centro de Arte a anstalar an nuobo eidifício, ''Ateliers Eimergentes de Apoio a la Criatebidade'' i ''Lhaboratórios Criatibos (gabinetes d'apoio ampresarial)''.<ref name=memdes/> === Gastronomie === [[Fexeiro:Feira Joanina Guimarães.jpg|thumb|Feira Joanina, an Guimaráes, adonde se recrian atebidades eiquenómicas d'antanho, cumo la porduçon de l'inda hoije bien apreciado "bolho" cun chicha de cochino]] L fato de Guimaráes tener cumo gérmen las tierras dun cumbento femenino anfluenciou mui la gastronomie marcante de la region, specialmente la nible de la doçarie, cumo nas [[tortas de Guimaráes]] i, percipalmente, ne l [[quenhon de l cielo]]. Para para alhá de l que ye habitual ne l Minho, cumo l [[bino berde]], las papas de sarrabulho, ls cherrelhones, etc., cunfeciona-se tamien l chamado "bolho" custituído por un tipo de [[pan]] (cul formato dua [[pizza]]) serbido cun chicha de [[cochino]], [[sardina]]s ó outros acumpanhamientos. === Tradiçones i festebidades === * Las Fiestas Gualterianas, an honra de [[San Gualter]], decorren zde 1906 siempre ne l purmeiro fin-de-sumana de Agosto. Ne ls radadeiros anhos, la Cámara Municipal ten assumido l'ourganizaçon de las festebidades atrabeç dua comisson presidida puls bereadores de la Cultura i outras anstituiçones, nomeadamente la [[Associaçon Comercial i Andustrial de Guimaráes]] i la [[Associaçon Recreatiba de la Marcha Gualteriana]]. Estas fiestas son marcadas pul Corteijo de l Lhino i pula Batailha de las Flores. Por fin, cumo ye tradiçon, la Marcha Gualteriana ancerra las fiestas. * Las [[Nicolinas]] son Fiestas de Studantes de Guimaráes, celebradas an honra de [[San Nicolau de Mira]]. Ampeçan-se a [[29 de Nobembre]] i treminan a [[7 de Dezembre]]. San cumpuostas por bários númaros: l Pinheiro i Cenas Nicolinas (l númaro mais cuncorrido adonde ls partecipantes, passado un jantar puls restourantes de la cidade, çfilan pulas rues de Guimaráes entoando ls ''Toques Nicolinos'' al sonido de ls bombos i de las caixas), las Nobenas, las Posses, l Pregon Académico Bimaranense, las Maçãzinhas, las Beilças de San Nicolau, l Beile de la Suidade i la Roubalheira. Ultimamente ten benido a ser defendida la candidatura de las Fiestas Nicolinas la [[Património Oural i Eimaterial de la Houmanidade]].<ref>{{citar web |títalo=Nobidades |url=http://www.nicolinas.net/novidades.php#132 |publicado=Associaçon Tertúlia Nicolina |lhéngua=pertués |acessodata=24-05-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070520071457/www.nicolinas.net/novidades.php |arquibodata=20-05-2007}}</ref><ref>{{citar lhibro |ultimo=da Silva |purmeiro=Lino Moreira |url=http://pdftn.no.sapo.pt/NicolinasaPatrimonioHumanidade.pdf |títalo=Nicolinas a "Património Oural i Eimaterial de la Houmanidade" |formato=PDF |eiditora=Associaçon Tertúlia Nicolina |lhocal=Guimaráes |lhéngua=pertués |acessodata=24-05-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20130613035038/pdftn.no.sapo.pt/NicolinasaPatrimonioHumanidade.pdf |arquibodata=13-06-2013}}</ref> * La [[Fiesta de Santa Lhuzia]] acuntece anualmente a [[13 de Dezembre]], junto a la capielha de [[Lhúcia de Siracusa|Santa Lhuzia]], na Rue [[Francisco Agra]]. Associada l'esta festebidade stá la tradecional benda de bolhos, cunfecionados cun farinha de [[centeno]] i açúcar, zeignados cumo Sardones i Paxaricas, cun óbbias conotaçones sexuales. Segundo la tradiçon, ls rapazes deberian ouferecer l Sardon, de forma [[pénis|fálica]], a la rapaza que, stando antressada an namorar, le deberie retribuir cun ua Paxarica.<ref>{{citar web |url=http://jn.sapo.pt/2005/12/14/minho/crentes_pedem_a_santa_saudinha_olhos.html |títalo=Guimaráes: Crentes peden a la santa "saudinha ne ls uolhos" |obra=Jornal de Amboras |data=14-12-2005 |acessodata=17-03-2007}}</ref> * La [[San Torcato#Romarie Grande|Romarie Grande de San Torcato]], chamada inda por muitos cumo la maior romarie de l Minho, acuntece anualmente an Júlio, na bila de [[San Torcato]]. Ten normalmente la duraçon de quatro dies i la particularidade de la procisson an honra de [[San Torcato (Santo)|San Torcato]] séren anfeitados la cetin. === Museus, spácios culturales i galeries d'arte === [[Fexeiro:Cópia de Centro Cultural Vila Flor 085.jpg|thumb|right|Centro Cultural Bila Flor]] La cidade de Guimaráes ten dibersos spácios culturales de refréncia na region i la nible nacional. Antre ls dibersos museus de la cidade, çtaca-se l [[Museu de Alberto Sampaio]], criado an 1928 i abierto al público zde 1931, dependente atualmente de l [[Anstituto de ls Museus i de la Cunserbaçon]]<ref>{{citar web |títalo=Museus |url=http://www.ipmuseus.pt/pt/museus/M4/TM.aspx |publicado=Anstituto de ls Museus i de la Cunserbaçon |lhéngua=pertués |acessodata=21-03-2008 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20080321013849/ipmuseus.pt/pt/museus/M4/TM.aspx |arquibodata=21-03-2008}}</ref> i queda nas antigas anstalaçones de l Cabido de la [[Colegiada de Nuossa Senhora de la Oulibeira]]. Ten un rico acerbo, custituído percipalmente por peças de ls seclos [[seclo XIV|XIV]], [[seclo XV|XV]], i [[seclo XVI|XVI]] i adonde pontifica l [[lhoudel]] de [[D. João I]]. Ne l Berano, nua eniciatiba ímpar an Pertual, ancontra-se abierto a la nuite. [[Fexeiro:Sociedade Martins Sarmento.JPG|thumb|Eidifício-sede de la Sociadade Martins Sarmento, obra de l'arquiteto [[Marques da Silva]], 1967.]] La [[Sociadade Martins Sarmento]] ye de las mais antigas anstituiçones bimaranenses i nacionales que se dedica al studo i preserbaçon de bruxedos arqueológicos. Ten subre sue alçada dous museus: l [[Museu Arqueológico de la Sociadade Martins Sarmento]], situado na sue sede, coincido pulas coleçones pré i proto-stóricas, albergando inda coleçones de [[numismática]] i [[eipigrafie]] lhatina; i l [[Museu de la Cultura Castreija]], situado ne l Solar de la Puonte na freguesie de [[Salbador de Briteiros|San Salbador de Briteiros]], acerca de la [[Citánia de Briteiros]] i de l [[Castro de Sabroso]], que se dedica a la [[cultura castreija]]. Eesisten inda: l [[Museu de Arte Primitiba Moderna]], lhocalizado ne l ''Dommus Municipallis'', ls antigos paços municipales, bersa subre la pintura giralmente coincida cumo ''Naïf''; l [[Museu de la Bila de San Torcato]], que ye dedicado a la bibéncia de la region i sou mosteiro i sue relaçon cun [[San Torcato (Santo)|San Torcato]]; l [[Museu de la Agricultura de Fermentones]], que spone coleçones dedicadas a las tradecionales práticas agrícolas de la region; i l [[Museu Paroquial de San Sabastian]], einougurado la [[24 de Márcio]] de 1984, que ten l sou acerbo custituído na sue grande maiorie por peças d'arte sacra.<ref>{{citar web |títalo=Museu Paroquial |url=http://www.paroquia-ssebastiao.com/index.php?paginas=historia&section=museu_paroq |publicado=Paróquia de San Sabastian |acessodata=02-10-2006}}</ref> Ls dous percipales auditórios culturales de la cidade son ambos custruçones de la purmeira década de l [[seclo XXI]]. San eilhes l [[Centro Cultural Bila Flor]] i l [[San Mamede Centro de Artes i Spetaclos de Guimaráes]] * L Centro Cultural Bila Flor ye l percipal eiquipamiento cultural de Guimaráes. Cuncluído an Setembre de 2005, naciu de la recuperaçon de l Palácio Bila Flor i spácios ambolbentes i de la custruçon dun nuobo eidifício pa la sala de spetaclos. Ten dous auditórios, un café-cuncerto, ária spositiba i ye la sede de la Assemblé Municipal. Ls jardines de l'antigo palácio fúrun recuperados i recebírun, an 2006, la Mençon Honrosa na catadorie ''Spácios Steriores de Uso Público'' de l [[Prémio Nacional de Arquitetura Paisagista]].<ref>{{citar web |títalo=CCBF recibe Mençon Honrosa |url=http://www.aoficina.pt/html/modules.php?name=News&file=article&sid=137 |publicado=La Ouficina, coperatiba que gere l Centro Cultural Bila Flor |acessodata=30-06-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928141817/http://www.aoficina.pt/html/modules.php?name=News&file=article&sid=137 |arquibodata=28-09-2007}}</ref> * San Mamede Centro de Artes i Spetaclos de Guimaráes * La [[Biblioteca Municipal Raul Brandão]], ten la sue sede na cidade i çpone inda bibliotecas aneixas nas bilas de Pebidén, Caldas de las Taipas,<ref>{{citar web |títalo=Biblioteca Itinerante |url=http://www.bmrb.pt/BMRB/bibmrb/index.htm |publicado=Biblioteca Raul Brandão |lhéngua=pertués |acessodata=02-02-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070129054307/bmrb.pt/BMRB/bibmrb/index.htm |arquibodata=29-01-2007}}</ref> i Ronfe, ouferecendo inda ls serbícios dua biblioteca itenerante a 42 freguesies,<ref>{{citar web |títalo=Pólos |url=http://www.bmrb.pt/BMRB/bibmrb/servicos/carrinha.htm |publicado=Biblioteca Raul Brandon |lhéngua=pertués |acessodata=02-02-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071008181841/bmrb.pt/BMRB/bibmrb/servicos/carrinha.htm |arquibodata=08-10-2007}}</ref> i Ronfe, serbícios de lheitura al Stablecimiento Presional de Guimarães,<ref>{{citar web |títalo=Serbício de Lheitura al Stablecimiento Presional de Guimaráes |url=http://www.bmrb.pt/BMRB/bibmrb/servicos/cadeia.htm |publicado=Biblioteca Raul Brandon |lhéngua=pertués |acessodata=02-02-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071006183149/bmrb.pt/BMRB/bibmrb/servicos/cadeia.htm |arquibodata=06-10-2007}}</ref> bibliotecas scolares, centros de die i cafés. * L [[Lhaboratório de las Artes]] fui fundado an 2004 por studantes de la [[ESAP]], uito meses passado l porjeto ''Spácio Probisório'', dedicado l'anterbençones artísticas nua lhoija comercial de la Rue de Santo António. An Febreiro de 2004 acupou ua casa na Rue de Camões, an abançado stado de degradaçon, sendo palco de [[sposiçon|sposiçones]], [[performance]]s, [[música]], ''[[workshop]]s'', antre outras formas de spresson artística até Nobembre de 2005. Antretanto l grupo muda-se para ua lhoija na Abenida de San Gonçalo, la que dan l nome de ''Sala de Spera''. Antretanto ourganiza l ''Porjeto Teleférico'' i muda-se, an finales de 2006, para ua casa na Rue de Santa Marie. * L [[Arquibo Municipal Alfredo Pimenta]], criado an Júnio de 1931, ye un causo singular ne l panorama de ls arquibos nacionales, yá que ten ua duplicidade de cumpeténcias, ye municipal i çtrital, para ária de l Cunceilho de Guimaráes. An birtude desso, ancorpora, antre outros arquibos: l'arquibo de la zaparecida Colegiada de Guimaráes, ls decumientos de l'antigo recolhimiento de l Anjo, porcessos crimes, cibles i Uorfanológicos, lhibros de ls cartórios i tabelianes zaparecidos, lhibros paroquiales de l cunceilho, todos ls decumientos, lhibros, porcessos i statutos probenientes de las armandades, corporaçones i repartiçones zaparecidas, para para alhá de to documentaçon municipal. * [[Centro pa ls Assuntos de la Arte i Arquitetura]] * [[Cineclube de Guimaráes]] * [[Cybercentro de Guimaráes]] * [[Círclo de Artes i Recreio]] * [[Galerie Gomes Albes]] == Geografie == === Geologie === Las peinhas [[granito|graníticas]] acupan la maiorie de la ária de l cunceilho, predominando las peinhas [[piçarra|xistentas]] an pequeinhas zonas ne l noroiste i sudoeste de l cunceilho i las argilas i cascalheiros flubiales al lhongo de ls lheitos de ls rius [[Riu Abe|Abe]], [[Riu Bizela|Bizela]] i [[Riu Selho|Selho]].<ref>{{harb||Júlio de 2006|p=15}}</ref> === Orografie i heidrografie === [[Fexeiro:Rio de Couros.jpg|right|250 px|thumb|Riu de Couros, junto a la Pousada de la Mocidade de Guimaráes]] L cunceilho ye delimitado a norte pul monte de la Senhora de la Salude, a noroiste puls montes de la [[Falperra]] i [[Sameiro]], Outeiro i Penedice i a sul pul monte de la [[Peinha (Guimaráes)|Peinha]].<ref name=cedg>{{harb||Júlio de 2006|p=13}}</ref> Este, cula eilebaçon de 613 [[metro]]s, apersenta-se cumo l punto mais eilebado de l cunceilho. Ye parte antegrante de la [[bacie heidrográfica]] de l [[riu Abe]], debedindo a meio l cunceilho de nordeste para sudoeste,<ref name=cedg/> tenendo cumo [[Afluente|tributairos]] l [[riu Bizela]], [[riu Torto (riu)|riu Torto]], [[riu Febras]], i drento de la cidade, l [[riu Selho]], [[riu de Couros (riu)|riu de Couros]] i la [[rieira de Santa Lhúzia]]. Ls tierras ténen eicelente atidon agrícola, sendo apartados por alguas [[floresta|zonas florestales]], percipalmente nas cotas mais altas. === Clima === Enquadrada antre un bal i montes i por se ancontrar afastado de l lhitoral, ls Ambiernos son frius i chubiosos i l berano caliente i lhigeiramente húmidos, sendo la [[temperatura média anual]] de 14º.<ref>{{citar web |títalo=Clima |url=http://www.cm-guimaraes.pt/PageGen.aspx?WMCM_PaginaId=878 |publicado=Cámara Municipal de Guimarães |lhéngua=pertués |acessodata=31-10-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071112040913/https://www.cm-guimaraes.pt/PageGen.aspx?WMCM_PaginaId=878 |arquibodata=12-11-2007}}</ref> === Fauna === [[Fexeiro:Redleggedpartridge35.jpg||thumb|right|Perdiç-burmeilha]] La dibersidade de speces ye scassa, an special nas zonas ourbanas. Inda assi, l cunceilho apersenta alguas speces cun antresse cinegético cumo la [[Raposa-burmeilha]], [[Cochino muntés]], [[Rola-quemun]], [[Tordo]], [[Palombo]] ó la [[Perdiç-burmeilha]].<ref>{{citar web |títalo=Fauna |url=http://www.cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=466756 |publicado=Cámara Municipal de Guimarães |lhéngua=pertués |acessodata=08-11-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928010900/cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=466756 |arquibodata=28-09-2007}}</ref> Nas árias berdes de la cidade las speces mais quemuns son ls roedores. Eesiste tamien l [[Squilo]]. === Flora === Apersenta ua flora algo dibersificada i bastante repartida.<ref>{{citar web |títalo=Flora |url=http://www.cm-guimaraes.pt/PageGen.aspx?WMCM_PaginaId=6633 |publicado=Cámara Municipal de Guimarães |lhéngua=pertués |acessodata=31-10-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071112041800/https://www.cm-guimaraes.pt/PageGen.aspx?WMCM_PaginaId=6633 |arquibodata=12-11-2007}}</ref> === Demografie === De la populaçon de l cunceilho, an 2001, 68 643 pessonas habitában nas freguesies que fázen parte de la cidade i dessas 52 182 pessonas bebian na ária ourbana de la cidade,<ref name=dgotdu /> i 44221 nas bilas de l cunceilho.<ref>{{citar web |url=http://www.cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=453502 |títalo=Caraterizaçon Demográfica de l Cunceilho de Guimarães |obra=Cámara Municipal de Guimaráes |lhéngua=pertués |acessodata=17-10-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928011004/cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=453502 |arquibodata=28-09-2007}}</ref> Staba prebisto qu'até 2010, l cunceilho, atinjisse ua populaçon de 188 178 habitantes.<ref>{{citar web |url=http://www.cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=463874 |títalo=Enquadramiento Geográfico |obra=Cámara Municipal de Guimaráes |lhéngua=pertués |acessodata=17-10-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928010850/cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=463874 |arquibodata=28-09-2007}}</ref> l que nun se berificou, tenendo la populaçon recuado pa ls 158124 habitantes. La populaçon residente ye custituída por 76 774 andibíduos de l sexo masculino i 81 350 andibíduos de l sexo femenino. La cidade ye a 13ª maior de l paíç, an populaçon residente.<ref>{{citar web |ultimo=Soares |purmeiro=Nuno Pires |títalo=UMA POPULAÇÃO QUE SE URBANIZA, Ua abaluaçon recente - Cidades, 2004 |url=http://www.igeo.pt/atlas/Cap2/Cap2d_2.html |publicado=Anstituto Geográfico Pertués |lhéngua=pertués |acessodata=29-06-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070927101941/http://www.igeo.pt/atlas/Cap2/Cap2d_2.html |arquibodata=27-09-2007}}</ref> ; Eiboluçon de la populaçon de l cunceilho de Guimaráes (1801 – 2011) <center><timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:750 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:180000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1801 text:1801 bar:1849 text:1849 bar:1864 text:1864 bar:1878 text:1878 bar:1890 text:1890 bar:1900 text:1900 bar:1911 text:1911 bar:1920 text:1920 bar:1930 text:1930 bar:1940 text:1940 bar:1950 text:1950 bar:1960 text:1960 bar:1970 text:1970 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2004 text:2004 bar:2008 text:2008 bar:2011 text:2011 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1801 from:0 till: 47465 bar:1849 from:0 till: 46619 bar:1864 from:0 till: 44188 bar:1878 from:0 till: 46277 bar:1890 from:0 till: 49738 bar:1900 from:0 till: 54910 bar:1911 from:0 till: 58997 bar:1920 from:0 till: 56359 bar:1930 from:0 till: 65417 bar:1940 from:0 till: 82120 bar:1950 from:0 till: 97064 bar:1960 from:0 till: 116272 bar:1970 from:0 till: 121145 bar:1981 from:0 till: 146959 bar:1991 from:0 till: 157589 bar:2001 from:0 till: 159576 bar:2004 from:0 till: 161876 bar:2008 from:0 till: 162636 bar:2011 from:0 till: 158124 PlotData= bar:1801 at: 47465 fontsize:S text: 47.465 shift:(-8,5) bar:1849 at: 46619 fontsize:S text: 46.619 shift:(-10,5) bar:1864 at: 44188 fontsize:S text: 44.188 shift:(-10,5) bar:1878 at: 46277 fontsize:S text: 46.277 shift:(-10,5) bar:1890 at: 49738 fontsize:S text: 49.738 shift:(-10,5) bar:1900 at: 54910 fontsize:S text: 54.910 shift:(-10,5) bar:1911 at: 58997 fontsize:S text: 58.997 shift:(-10,5) bar:1920 at: 56359 fontsize:S text: 56.359 shift:(-10,5) bar:1930 at: 65417 fontsize:S text: 65.417 shift:(-10,5) bar:1940 at: 82120 fontsize:S text: 82.120 shift:(-10,5) bar:1950 at: 97064 fontsize:S text: 97.064 shift:(-10,5) bar:1960 at: 116272 fontsize:S text: 116.272 shift:(-10,5) bar:1970 at: 121145 fontsize:S text: 121.145 shift:(-10,5) bar:1981 at: 146959 fontsize:S text: 146.959 shift:(-10,5) bar:1991 at: 157589 fontsize:S text: 157.589 shift:(-10,5) bar:2001 at: 159576 fontsize:S text: 159.576 shift:(-10,5) bar:2004 at: 161876 fontsize:S text: 161.876 shift:(-10,5) bar:2008 at: 162636 fontsize:S text: 162.636 shift:(-10,5) bar:2011 at: 158124 fontsize:S text: 158.124 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:fuonte INE - eilaboraçon gráfica ''Wikipédia'' </timeline></center> ; Eiboluçon de la populaçon de la cidade (1864 – 2001) <center><timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:750 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:55000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1864 text:1864 bar:1878 text:1878 bar:1890 text:1890 bar:1900 text:1900 bar:1911 text:1911 bar:1920 text:1920 bar:1930 text:1930 bar:1960 text:1960 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1864 from:0 till: 7568 bar:1878 from:0 till: 7980 bar:1890 from:0 till: 8611 bar:1900 from:0 till: 9104 bar:1911 from:0 till: 9550 bar:1920 from:0 till: 9023 bar:1930 from:0 till: 9521 bar:1960 from:0 till: 23233 bar:2001 from:0 till: 52182 PlotData= bar:1864 at: 7568 fontsize:S text: 7.568 shift:(-10,5) bar:1878 at: 7980 fontsize:S text: 7.980 shift:(-10,5) bar:1890 at: 8611 fontsize:S text: 8.611 shift:(-10,5) bar:1900 at: 9104 fontsize:S text: 9.104 shift:(-10,5) bar:1911 at: 9550 fontsize:S text: 9.550 shift:(-10,5) bar:1920 at: 9023 fontsize:S text: 9.023 shift:(-10,5) bar:1930 at: 9541 fontsize:S text: 9.541 shift:(-10,5) bar:1960 at: 23233 fontsize:S text: 23.233 shift:(-10,5) bar:2001 at: 52182 fontsize:S text: 52.182 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:fuonte INE i Direçon Giral de l Ourdenamiento de l Território i Zambolbimiento Ourbano - eilaboraçon gráfica ''Wikipédia'' </timeline></center> === Freguesies i ourganizaçon admenistratiba === {{Artigo percipal|Freguesies i ourganizaçon admenistratiba de Guimarães}} [[Fexeiro:GMR mapa freguesias - tipologia urbana.PNG|right|300 px|thumb|Mapa de las freguesies de Guimaráes]] Ne l cuntesto de políticas sub-regionales de zambolbimiento i de mobelidade, ye nembro de la [[Minho (GAM)|Grande Ária Metropolitana de l Minho]], custituída por 13 munecípios, que ne l sou total cuntabelizan 798 043 habitantes an 2001, sendo tamien la maior cidade i cunceilho de la [[Nomenclaturas d'ounidades territoriales para fines statísticos|subregion]] de l [[Abe (sub-region)|Bal de l Abe]] que por si solo alberga 509 969 habitantes ([[2001]]), sendo inda la sede de la [[Associaçon de Munecípios de l Bal de l Abe]]. Pertence inda al [[Çtrito de Braga]]. L cunceilho ye cumprendido por 69 freguesies, sendo 28 freguesies classeficadas cumo [[Árias Mediamente Ourbanas]] (AMU), tenendo 1 l statuto de bila i las restantes 41 freguesies categorizadas cumo [[Árias Predominantemente Ourbanas]] (APU), sendo que dessas freguesies, 8 ténen l statuto de bila i 20 son total ó an parte anseridas na cidade.<ref>{{citar web |url=http://www.ine.pt/Prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano_fg.asp?ano=200212&anoD=2002&codLugar=005415&cidade=GUIMAR%C3ES |títalo=Cidade Pertuesa - Guimaráes |obra=[[Anstituto Nacional de Statísticas|INE]] |lhéngua=pértues |acessodata=03-10-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20050419203911/ine.pt/Prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano_fg.asp?ano=200212&anoD=2002&codLugar=005415&cidade=GUIMAR%C3ES |arquibodata=19-03-2005}}</ref> ===== Freguesies cun statuto de bila ===== [[Fexeiro:Brito4.JPG|right|thumb|Parque de la Bila de Brito]] [[Fexeiro:Capela de São Torcato.jpg|right|thumb|Capielha de San Torcato]] {| | * [[Brito]] * [[Caldelas (Guimaráes)|Caldelas]] (bila de las [[Caldas de las Taipas]]) * [[Lhordelo (Guimaráes)|Lhordelo]] * [[Moreira de Cónegos]] * [[Puonte (Guimaráes)|Puonte]] | * [[Ronfe]] * [[San Jorge de Selho]] (bila de [[Pebidén]]) * [[San Torcato]] (AMU) * [[Serzedelo (Guimaráes)|Serzedelo]] |} ===== Freguesies anseridas na ária ourbana de la cidade ===== {| | * [[Aldon]] * [[Azurén]] * [[Cuosta (Guimaráes)|Cuosta]] * [[Creixomil (Guimaráes)|Creixomil]] * [[Fermentones]] * [[Gondar (Guimaráes)|Gondar]] | * [[Mascotelos]] * [[Meson Friu (Guimaráes)|Meson Friu]] * [[Oulibeira de l Castielho]] * [[Pencelo]] * [[Polboreira]] | * [[Santiago de Candoso]] * [[San Cristobon de Selho]] * [[San Lhourenço de Selho]] * [[San Martico de Candoso]] | * [[San Paio (Guimaráes)|San Paio]] * [[San Sabastian (Guimaráes)|San Sabastian]] * [[Silbares (Guimaráes)|Silbares]] * [[Urgezes]] |} ===== Restantes freguesies predominantemente ourbanas ===== {| | * [[Calbos (Guimaráes)|Calbos]] * [[Cunde (Guimaráes)|Cunde]] * [[Corbite]] * [[Gandarela]] * [[Gémeos (Guimaráes)|Gémeos]] | * [[Guardizela]] * [[Nespereira (Guimaráes)|Nespereira]] * [[Pinheiro (Guimaráes)|Pinheiro]] * [[Santa Eufémia de Prazines]] * [[Santa Marie de Airon]] | * [[San Faustino]], antes ''San Faustino de Bizela'' * [[San Martico de Sande]] * [[Serzedo (Guimaráes)|Serzedo]] * [[Bermil]] * [[Bila Nuoba de Sande]] |} ===== Freguesies mediamente ourbanas ===== {| | * [[Arosa (Guimaráes)|Arosa]] * [[Atanes (Guimaráes)|Atanes]] * [[Balazar (Guimaráes)|Balazar]] * [[Barco (Guimaráes)|Barco]] * [[Castelones (Guimaráes)|Castelones]] | * [[Donin]] * [[Figueiredo (Guimaráes)|Figueiredo]] * [[Gominhanes]] * [[Gonça]] * [[Gondomar (Guimaráes)|Gondomar]] | * [[Anfantas]] * [[Lheitones]] * [[Lhongos]] * [[Oleiros (Guimaráes)|Oleiros]] * [[Rendufe (Guimaráes)|Rendufe]] | * [[Salbador de Briteiros]] * [[Santa Lheocádie de Briteiros]] * [[Santa Marie de Souto]] * [[Santo Stébon de Briteiros]] * [[Santo Tirso de Prazines]] | * [[San Clemente de Sande]] * [[San Lhourenço de Sande]] * [[San João Batista de Airon]] * [[San Salbador de Souto]] * [[San Tomé de Abaçon]] * [[Tabuadelo]] |} ===== Geminaçones ===== Guimarães ten ls seguintes [[Geminaçon de cidades|acuordos de geminaçon]]:<ref>{{citar web |url=http://www.cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SEARCH_TEXT=gemina%25E7%25E3o&SYS_PAGE_ID=452021&SYS_SEARCH_PAGE_ID=449725 |títalo=Storial de las Geminaçones |obra=Cámara Municipal de Guimarães |lhéngua=pertués |acessodata=05-01-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928011101/cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SEARCH_TEXT=gemina%25E7%25E3o&SYS_PAGE_ID=452021&SYS_SEARCH_PAGE_ID=449725 |arquibodata=28-09-2007}}</ref> * [[Fexeiro:Flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Pleben]], [[Pleben (çtrito)| Pleben]], [[Bulgária]] * [[Fexeiro:Flag of Brazil.svg|20px|]] [[Lhondrina]], [[Paraná]], (zde Abril de [[1987]]); * [[Fexeiro:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|20px|]] [[Mé-Zóchi]], [[Ilha de San Tomé]], (zde [[30 de Júnio]] de [[1989]]); * [[Fexeiro:Flag of France.svg|20px|]] [[Bribe-la-Gaillarde]], [[Corrèze]], (zde [[3 de Júnio]] de [[1993]]); * [[Fexeiro:Flag of Spain.svg|20px|]] [[Eigualada]], [[Catalunha]], (zde [[24 de Júnio]] [[1995]]); * [[Fexeiro:Flag of Spain.svg|20px|]] [[Tacoronte]], [[Canárias]], (zde [[26 de Outubre]] [[1997]]); * [[Fexeiro:Flag of Brazil.svg|20px|]] [[Riu de Janeiro (cidade)|Riu de Janeiro]], [[Riu de Janeiro]], Brasil (zde [[27 de Maio]] de [[1999]]); * [[Fexeiro:Flag of Germany.svg|20px|]] [[Kaiserslautern]], [[Renánia-Palatinado]], (zde [[15 de Setembre]] [[2000]]); * [[Fexeiro:Flag of Uruguay.svg|20px|]] [[Colónia de l Sacramiento]], [[Colónia (departamiento)| Colónia]], (zde 24 de Júnio de [[2001]]); * [[Fexeiro:Flag of France.svg|20px|]] [[Cumpiègne]], [[Oise]], (zde 24 de Júnio de [[2006]]); * [[Fexeiro:Flag of France.svg|20px|]] [[Tourcoing]], [[Nord (departamiento de la Fráncia)| Nord]], (zde 1997) * [[Fexeiro:Flag of Cape Verde (10-17).svg|20px|]] [[Munecípio de la Rieira Grande de Santiago|Rieira Grande de Santiago]], [[Ilha de Santiago]], (zde 24 de Júnio de [[2007]]); == Sociadade == === Culidade de bida === [[Fexeiro:Toural in Guimarães by night.JPG|right|thumb|250 px|L Toural eiluminado a la nuite, fazendo refréncia al statuto de Património Mundial ostentado pula cidade.]] Cunsidrada, pul jornal [[Spresso (Pertual)|Spresso]], cumo a 2ª cidade cun melhores cundiçones para se bibir,<ref>{{citar web |títalo=Classeficaçon Spresso de las melhores cidades pertuesas para bibir an 2008 |url=http://clix.semanal.expresso.pt/imagens/ed1784/fotos/pdfs/IPDF-u0321.pdf |publicado=Spresso |formato=PDF |lhéngua=pertués |acessodata=04-01-2008 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20080216053252/clix.semanal.expresso.pt/imagens/ed1784/fotos/pdfs/IPDF-u0321.pdf |arquibodata=16-02-2008}}</ref> ye assi i todo tamien la segunda cidade mais poluída de l paíç.<ref>{{citar web |títalo=15 cidades sceden lhemite de poluiçon |url=http://semanal.expresso.clix.pt/1caderno/pais.asp?edition=1811&articleid=ES261582 |publicado=Spresso |acessodata=04-01-2008}}</ref> An 2004, la rede d'abastecimiento de [[auga]] cobria 89% de la populaçon, sendo prebisto pula cuncessionária Bimágua qu'an finales de 2006 la cobertura atingisse 95% de la populaçon.<ref name=vimagua>{{citar web |url=http://vimagua.pt/noticias.php?noticias=detalhes&notid=108 |títalo=Bimágua spande redes d'auga i saneamiento |obra=Bimágua |lhéngua=pertués |data=21-02-2006 |acessodata=15-09-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071008011805/http://vimagua.pt/noticias.php?noticias=detalhes&notid=108 |arquibodata=08-10-2007}}</ref> L'abastecimiento de [[auga]] era fornecido na afetabidade a cerca de 70% de la populaçon. La cobertura de la rede de saneamiento básico doméstico pública era, an 2001, de 63,5% de la populaçon (prebisto pula Bimágua qu'atinja ls 80% an 2006),<ref name=vimagua /> sendo que 47% de ls alojamientos fameliares se ancontrában lhigados al sistema público, anquanto 49% se ancontraba lhigada la sistemas particulares (percipalmente fossas séticas) i 1,1% nun possuía qualquiera sistema de [[sgoto]]s. L'acesso, an 2001, la staçones de tratamiento d'augas residuales era de 67,5%. Na recolha i tratamiento de [[resíduo]]s, l'acesso de la populaçon era de 100%. Assi i to, alguns defenden que la cidade, cunjuntamente cun outras cidades de l Çtrito de Braga, ténen crecido "desordenadas i inestéticas, sujeitas la políticas de beton promobidas pulas outarquias respunsables".<ref>{{citar web |url=http://www.confagri.pt/nr/exeres/4b9ba550-2e34-4e6e-8092-603efeff515c.htm |títalo=Çtrito de Braga Marcado pul Çleixo Ambiental |obra=[[CONFAGRI]] |lhéngua=pertués |data=20-09-2005 |acessodata=08-11-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928083547/confagri.pt/nr/exeres/4b9ba550-2e34-4e6e-8092-603efeff515c.htm |arquibodata=28-09-2007}}</ref> === Quemunicaçon social === ==== Amprensa scrita ==== Guimaráes fui la quarta cidade de ls paíç la çpor de jornales,<ref name=hib>{{citar web |url=http://www.csarmento.uminho.pt/ndat_32.asp |títalo=História da Imprensa Vimaranense |obra=Núcleo de Documentaçon Abade de Tagilde |lhéngua=pertués |acessodata=20-01-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20041204233154/http://www.csarmento.uminho.pt/ndat_32.asp |arquibodata=04-12-2004}}</ref> cul "Azemel Bimaranense" fundado an 1822 i cuja publicaçon, possiblemente, treminou culs acuntecimientos de la [[Bilafrancada]].<ref>{{citar web |url=http://www.csarmento.uminho.pt/ndat_34.asp |títalo=Azemel Bimaranense |obra=Núcleo de Documentaçon Abade de Tagilde |lhéngua=pertués |acessodata=20-01-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20061006212642/http://www.csarmento.uminho.pt/ndat_34.asp |arquibodata=06-10-2006}}</ref> Assi i to, solamente a partir de 1856 ye qu'este tenerie seguimiento, cul aparecimiento de bários jornales lhocales, de ls quales l purmeiro a ser publicado, fui "La Tejeira de Guimaráes".<ref name=hib /> Na atualidade ls jornales son: {| | * [[O Comércio de Guimarães]] * [[O Cónego]] * [[O Conquistador]] * [[Desportivo de Guimarães]] | * [[Entrevillas]] * [[O Expresso do Ave]] * [[Jornal do Adepto]] | * [[Lordelo Jornal]] * [[O Pilar]] * [[O Povo de Guimarães]] | * [[Notícias de Guimarães]] * [[Reflexo – O Espelho das Taipas]] * [[Sport Jornal dos Desportos]] |} ==== Rádios ==== Ne l cunceilho to eisisten solamente dues rádios, ambas sedeadas na cidade. La [[Rádio Fundaçon]] eimite an 95.8 [[Modulaçon an frequéncia|FM]]. La [[Rádio Santiago]] eimite an 98.0 FM. Refira-se inda la [[Rádio Ounibersitária de l Minho]], sedeada an Braga,<ref>{{citar web |títalo=Cuntatos |url=http://www.rum.pt/index.php?option=com_contact&Itemid=3 |acessodata=04-01-2008 |publicado=Rádio Ounibersitária de l Minho}}</ref> qu'eimite an 97.5 FM pa ls pólos de la Ounibersidade de l Minho de Braga i Guimaráes.<ref>{{citar web |títalo=RUM - Rádio Ounibersitária de l Minho |url=http://www.audienciazero.org/eixo/index.php?option=com_roteiro&task=view&item=133 |acessodata=04-01-2008 |publicado=Audiéncia Zero}}</ref> Todas possuen inda eimisson pula Anterneta. ==== Telebison ==== La [[Guimarães TV]] eimite on-lhine zde 24 de Júnio de 2007,<ref>{{citar web |títalo=Guimarães TV arrinca esta nuite cun eimissones regulares |url=http://www.radiofundacao.net/?idn=4509&sec=noticia |acessodata=03-01-2008 |publicado=Rádio Fundaçon}}</ref> fruito de l'eniciatiba de la cámara municipal i de l Cybercentro,<ref>{{citar web |títalo=Guimarães terá canhal de telebison na Net até Júnio |url=http://jpn.icicom.up.pt/2007/01/18/guimaraes_tera_canal_de_televisao_na_net_ate_junho_.html |acessodata=03-01-2008 |publicado=Jornalismo Porto Net}}</ref> sendo ls sous cuntenidos trasmitidos ne l canhal [[Region Norte TV]], na plataforma por [[Telebison a cabo|cabo]] de la [[TVTEL]].<ref>{{citar web |títalo=Guimarães TV chega por cabo atrabeç de la TVTEL |url=http://dn.sapo.pt/2007/11/09/media/guimaraes_chega_cabo_atraves_tvtel.html |obra=[http://canalguimaraes.com/ canalguimaraes.com] |acessodata=03-01-2008 |publicado=Diário de Noticias}}</ref> L [http://canalguimaraes.com/ canalguimaraes.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420082928/http://canalguimaraes.com/ |date=2010-04-20 }}, qu'ampeçou las sues sue eimissones an Márcio de 2010, ye l mais recente canhal de telebison bie anterneta de Guimaráes, propiadade de la CINEREPUBLICA, CRL, i resultou de ls sfuorços de la Associaçon de Socorros Mútuos Artística Bimaranense, ua de las mais antigas associaçones bimaranenses, cun sede na Rue de Gil Vicente, an pleno centro de la cidade de Guimaráes. L canalguimaraes.com afirma-se cumo un canhal lhibre i ouriundo de la sociadade cebil, bisando la bitalizaçon de la bida pública, social i cultural, recusando-se a la tutela pública ó de quaiquer outros poderes fáticos. == Çporto == [[Fexeiro:Multiusos (Guimarães).jpg|thumb|left|Pabilhon Multiusos durante ls Campeonato Ouropeu Ounibersitário de [[Basquetebol]] 2006]] Guimaráes ne ls radadeiros anhos, assistiu a la custruçon de bários eiquipamientos çportibos, maioritariamente anseridos na [[Cidade Çportiba de Guimaráes|Cidade Çportiba]], cumo l Multiusos de Guimaráes, [[Piscina]]s de Guimarães, Pista d'atletismo Gémeos Castro (que serben maioritariamente la populaçon de la cidade) ó la pista de [[cicloturismo]]. De la Cidade Çportiba, salienta-se la l nuobo Multiusos de Guimaráes, situado na beiga de Creixomil, junto a ua de las percipales antradas rodobiárias i a a circular ourbana. Cun ua capacidade mássima de 2856 lhugares na nabe central, yá acuolheu bárias cumpetiçones de nible anternacional, cuncertos, cungressos i feiras.<ref>{{citar web |títalo=Multiusos de Guimaráes - Çcriçon |url=http://www.tempolivre.pt/pavmultiusos_details.php#1 |acessodata=20-03-2007 |publicado=Coperatiba Municipal Tiempo Lhibre}}</ref> Relatibamente acerca de l pabilhon multiusos, las Piscinas de Guimaráes, son cumpuostas por trés piscinas anteriores calecidas, sendo ua deilhas de 25m i las restantes dedicadas a la daprendizaige i bebés i dues piscinas steriores. Çpone inda, dun ginásio, gabinete de massaiges, antre outros serbícios.<ref>{{citar web |títalo=Piscinas de Guimaráes - Çcriçon |url=http://www.tempolivre.pt/complexospiscinas_details.php#1 |acessodata=20-03-2007 |publicado=Coperatiba Municipal Tiempo Lhibre}}</ref> Mesmo la sou lhado ancontramos la Pista de [[atletismo]] Gémeos Castro, cun 8 corredores an piso sintético i bancada cun capacidade para 1200 pessonas.<ref>{{citar web |títalo=Pista d'atletismo - Çcriçon |url=http://www.tempolivre.pt/pistaatletismo_details.php#1 |acessodata=20-03-2007 |publicado=Coperatiba Municipal Tiempo Lhibre}}</ref> La pista de [[cicloturismo]] [[Pista de cicloturismo Guimaráes-Fafe|Guimaráes-Fafe]], resultado de l'aprobeitamiento parcial de la zatibada, an 1986, lhigaçon ferrobiária la Fafe, fazendo esta la lhigaçon de la cidade a la cidade i cunceilho de [[Fafe]], cumprendendo ua stenson de 14,1[[Km]],sendo assi un eicelente traçado para percursos cicloturísticos ó pedestres, maioritariamente feito pul meio de montes i campos agrícolas. L purmeiro troço abriu an 1996, ne l cunceilho de Fafe i tenie la stenson de 6&nbsp;Km, sendo abierto l troço bimaranense an 1999, formando assi l'atual percurso antermunicipal.<ref>{{citar lhibro |sobrenome1=Sarmento |nome1=João |sobrenome2=Mourão |nome2=Sara |url=http://www.ocomboio.net/PDF/js-ecopista-fafe.pdf |títalo= La Pista de Cicloturismo Guimaráes-Fafe — Ouportunidade Perdida pa la criaçon dun Corredor Berde? |lhocal=Braga |eiditora=Ounibersidade de l Minho}}</ref> Todos estes eiquipamientos son geridos pula Coperatiba Municipal Tiempo Lhibre, que gere inda, al abrigo dun acuordo cul [[Menistério de la Eiducaçon (Pertual)|Menistério de la Eiducaçon]], seis pabilhones gimnodesportibos anseridos an scuolas, quatro deilhes de las bilas de Pebidén, Lhordelo, Moreira de Cónegos, Ronfe i ls restantes nas freguesies de Creixomil i Urgezes anseridos na malha ourbana de la cidade.<ref>{{citar web |títalo=Cidade Çportiba - Outras Anstalacones |url=http://www.tempolivre.pt/outras_instalacoes.php?item= |acessodata=20-03-2007 |publicado=Coperatiba Municipal Tiempo Lhibre}}</ref> === Anstituiçones çportibas === [[Fexeiro:Estádio do Vitória de Guimarães visto da torre central do Castelo de Guimarães 03.JPG|right|thumb|250 px|[[Stádio D. Fonso Heinriques|Stádio de l Bitória Sport Clube]]]] L clube mais amportante i coincido de l cunceilho ye l [[Vitória Sport Clube]], sedeado na cidade, i ambora participe an mais modalidades, ye coincido specialmente pul [[futebol]], adonde stubo 48 épocas cunsecutibas na [[Campeonato pertués de futebol|purmeira debison pertuesa]] até la época de [[Campeonato pertués de futebol (2005-06)|2005/2006]], tenendo çcido durante ua época a la [[Lhiga de Honra]]. Agora stá de regresso la Lhiga Bwin, tenendo garantindo la sue promoçon a ua jornada de l fin de l campeonato. Na época de [[Campeonato pertués de futebol (2007-08)|2007/2008]] garantiu, pula purmeira beç na sue stória, l'apuramiento pa a 3ª pré-eliminatória de la [[Lhiga de ls Campeones]]. Tamien ne l futebol subressai-se l [[Moreirense Futebol Clube]], de la bila de Moreira de Cónegos, que cumpetiu recentemente na purmeira debison pertuesa. ==== Outros clubes çportibos ==== {| | * [[Atlético Clube de Gonça]] * [[Atlético Clube de Guimarães]] * [[Basket Clube de Guimarães]] * [[Brito Sport Clube]] * [[Clube Caçadores das Taipas]] * [[Desportivo Francisco de Holanda]] * [[GRUFC - Guimarães Rugby Union Football Club]] * [[Grupo Desportivo de Longos]] * [[Associação Juvenil de Nespereira]] * [[Centro Cultural Recreativo de Fermentões]] | * [[Grupo Desportivo Recreativo Cultural Os Sandinenses]] * [[Grupo Desportivo Recreativo "Os Amigos de Urgeses"]] * [[Clube Desportivo de Ponte]] * [[Grupo Desportivo da Valinha]] * [[Grupo Desportivo União Torcatense]] * [[Grupo Desportivo Serzedelo]] * [[Grupo Recreativo e Cultural de Aldão]] * [[JUNI - Jovens Unidos Num Ideal]] * [[G.D Cano- Grupo Desportivo os Unidos do Cano]] * [[Associação Recreativa e Cultural de Airão Santa Maria - ARCASM]] * [[União Desportiva Polvoreira]] * [[Pevidém Sport Clube]] |} == Eiquenomie == Ten ua antensa atebidade eiquenómica, specialmente nas seguintes atebidades: fiaçon i tecelaige de [[algodon]] i [[lhino]], [[cutelarie]], [[curtume]]s, [[quinquilharie]] i [[artesanato]] ([[Joalharie|ouribesarie]], [[faiança]]s i [[bordado]]s). ==== Setor primairo ==== Ne l [[setor primairo]], l tierra ye maioritariamente acupado por culturas [[forraige|forrageiras]] i [[prado]]s temporairos, seguido de culturas [[cereal]]íferas i [[benie]]. Al cuntrairo de la region de l Abe, adonde las pastaiges i prados permanentes acupan 3 529 heitares, ne l cunceilho solo 54 heitares son acupados dessa mesma forma. ==== Setor secundairo ==== Cunceilho antegrado ne l bal de l Abe, zona que se carateriza storicamente pula sue fuorte andustrializaçon, nomeadamente na andústria trasformadora i ne l setor téxtil. ==== Setor terciairo ==== La maiorie de serbícios cuncentra-se na cidade i bilas. ==== Avepark ==== {{Artigo percipal|Avepark}} Situado antre la bila de las Caldas de las Taipas i la freguesie de Barco, cumo pólo de l Abe de l [[Parque de Ciéncia i Tecnologie de l Porto]] adonde an parcerie cula Ounibersidade de l Minho, se prebé tamien l'anstalaçon, ne l ámbito dua candidatura efetuada a la Ounion Ouropeia, de l purmeiro [[Centro Ouropeu de Eiceléncia]] an território nacional (l Anstituto Ouropeu de Eiceléncia an Angenharie de Tecidos i Medecina Regeneratiba).<ref>{{citar web |url=http://www.universia.pt/servicos_net/informacao/noticia.jsp?noticia=35912 |títalo=Anstituto Ouropeu an Guimaráes |obra=Universia |lhéngua=pertués |data=01-03-2006 |acessodata=05-01-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071119042658/http://www.universia.pt/servicos_net/informacao/noticia.jsp?noticia=35912 |arquibodata=19-11-2007}}</ref> ==== Trasportes i quemunicaçones ==== [[Fexeiro:Bf Guimarães, Meterspur-VT.jpg|right|thumb|180px|Outomotora,mobida la diesel, parada na Staçon de Guimaráes, an Maio de 1996.]] Ye serbida por ua [[rede biária]], tenendo la cidade cumo centro i nuolo de bárias bias antre las quales se puode salientar las [[outo-strada]]s [[A7 (outoestrada)|A7]] ([[Póboa de Barzin]] - [[A24 (outoestrada)|A24]] [[Bila Pouca de Aguiar]]) i [[A11 (outoestrada)|A11]] ([[Sposende]]- [[A4 (outoestrada)|A4]] [[Castelones (Penafiel)]], permitindo assi a chegar a la cidade de l [[Porto]], afastada 55,9&nbsp;Km, an 43 minutos, i a la cidade de [[Lhisboua]], a la çtáncia de 365,2&nbsp;Km, an 03h41n<ref name=dgotdu /> i an 20 minutos a la cidade de Braga, permitindo assi la sue plena antegraçon ne ls circuitos eiquenómicos nacionales i ouropeus. L cunceilho ye inda serbido pulas [[strada nacional|estradas nacionales]] [[EN101|101]], [[EN105|105]], [[EN106|106]] i [[EN206|206]]. [[Fexeiro:Autocarro dos TUG entre a Rua Paio Galvão e o Toural.jpg|left|thumb|170 px|Carreira de ls TUG]] [[Fexeiro:CP PSB UME3400.jpg|right|thumb|170 px| dues outomotoras UME3400, paradas na [[Staçon de San Bento]], Porto.]] L cunceilho de Guimaráes, la nible de [[Camboio|trasporte ferrobiairo]], ye serbido pula [[Lhinha de Guimaráes]] cobrindo 5,9% de las freguesies i 12,7% de la populaçon, sendo la çtáncia média de las freguesies nun serbidas por este trasporte, de 5,8&nbsp;Km.<ref name=dgotdu /> Esta lhinha beneficiou dua renobaçon recente que passou pula redificon de staçones i apeadeiros, eiletrificaçon de la lhinha i sou alargamiento para [[Bitola eibérica]], bien cumo la cumpra de [[Série 3400|outomotoras UME3400]].<ref>{{citar web |títalo=Outomotoras Eilétricas de Bie Ancha de la Série 3400 |url=http://www.transportes-xxi.net/tferroviario/empresas/cp/frota/3400 |acessodata=31-10-2007 |publicado=Trasportes XXI}}</ref> Ls trasportes públicos cobren 97,1% de las freguesies correspondente a 98% de la populaçon. La rede de trasportes ourbanos, atualmente cuncessionada als [[Trasportes Ourbanos de Guimaráes|TUG]], sirbe 23 freguesies la que corresponde 33,8% de las freguesies ó 50,9% de la populaçon. Las praças de táxis cobren 63,2% de las freguesies ó 82,3% de la populaçon.<ref name=dgotdu /> An Setembre de 2005 passában diariamente, pula cidade, cerca de 120 000 biaturas.<ref>{{citar web |títalo=Guimaráes Bai Retirar Carros de l Centro Stórico até 2007 |url=http://www.confagri.pt/nr/exeres/5081434d-e8f6-4929-9eeb-b85f8ece28c3.htm |acessodata=08-11-2006 |publicado=CONFARIG}}</ref> Este tráfego proboca bários cungestionamientos, specialmente nas horas de punta, nas árias centrales de la cidade i na [[EN101|N 101]], antre Guimaráes i Caldas de Taipas.<ref>{{citar web |títalo=Outomobelistas zespírun na lhigaçon Guimaráes-Taipas |url=http://www.guimaraesdigital.com/index.php?a=noticias&id=35364 |acessodata=08-02-2008 |publicado=Guimarães Digital}}</ref> == Eiducaçon == La cidade de Guimaráes possuí baries scuolas públicas i pribadas de jardines d'anfáncia, ansino primairo, ansino básico i secundairo. La taxa d'analfabetismo era, an 2001, de 7,4%, ambaixo de la média nacional i de l Norte de l paíç que éran de 8,9% i 8,3%, respetibamente. === Ansino superior === Eesisten dues anstituiçones d'ansino superior na cidade: la [[Ounibersidade de l Minho]] i la [[Scuola Superior Artística de l Porto]]. L total d'anscritos nas anstituiçones d'ansino superior público i pribado fui, ne l'anho lhetibo de 2007-2008, de 15 718 pa la Ounibersidade de l Minho (ne l total d'alunos an Braga i Guimaráes) i de 74 alunos ne l pólo de Guimaráes de la Scuola Superior Artística de l Porto.<ref>{{citar web |url=http://www.estatisticas.gpeari.mctes.pt/archive/doc/insc07_08__difusao_.xls |títalo=Anscritos an cursos d'ansino superior por susistema d'ansino |publicado=Gabinete de Planeamiento, Stratégia, Abaluaçon i Relaçones Anternacionales |lhengua=pertués |acessodata=21-01-2009}}</ref> [[Fexeiro:Campus de Azurém 01.jpg|right|thumb|200 px|''Campus'' de Azurén]] Ls prainos ouriginales, pa la criaçon de la Ounibersidade de l Minho, apuntában pa l'anstalaçon dun campus único na bila de Caldas de las Taipas, assi i todo rezones políticas lhiebórun a la debison de l'ounibersidade antre las cidades de Braga i Guimarães.<ref>{{citar lhibro |ultimo=Simões |purmeiro=Joaquim Santos |títalo=Zafio Eirrecusábel |lhocal=Braga |eiditora=Ounibersidade de l Minho |anho=1994}}</ref> Guimaráes recebiu na época lhetiba de 1977-78, ne l Palácio de Bila Flor (atual centro cultural), parte de ls cursos de l'anton recén criada [[Ounibersidade de l Minho]]. Las anstalaçones defenitibas de la Scuola de Angenharie fúrun einouguradas an 1989 ne l'atual Campus de Azurén, adonde hoije an die se lheciona ls cursos de [[arquitetura]], [[geografie]], zeign i marketing de moda i la maiorie de ls cursos de [[angenharie]]. La stenson de la Scuola Superior Artística de l Porto, anstituiçon pertencente al [[Scuola Politécnica|Ansino Politécnico]], ancontra-se bocacionada pa la formaçon académica na ária de las artes. Eiqui ampeçou la sue atebidade ne l'anho lhetibo de 1983-84, zeignada anton cumo Coperatiba de Ansino Superior Artístico Arble, na sede de la Associaçon Cultural i Recreatiba Cumbíbio, ne l ámbito dun protocolo antre estas dues anstituiçones. Trasferiu-se pa l'atual eidifício ne l'anho lhetibo seguinte.<ref>{{citar web |url=http://www.esap-gmr.com/instituicao.html |títalo=Anstituiçon |obra=[[ESAP|ESAP Guimarães]] |lhéngua=pertués |acessodata=05-01-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070106081524/http://www.esap-gmr.com/instituicao.html |arquibodata=06-01-2007}}</ref> [[Fexeiro:Monumento aos 500 anos do Teatro Português na Alameda de São Damâso..JPG|left|thumb|200 px|Monumiento al Triato, na Alameda de San Dámaso.]] [[Mumadona Dies]], fundadora de la cidade, ten ua státua an sue houmenaige na praça homónima. Queda ne l spácio adonde fúrun demolidos ls inacabado feturos Paços de l Cunceilho. Fui ouferecida por [[António de Oliveira Salazar]] i la sue outoria ye de [[Álvaro Brée]]. Fui einougurada, cunjuntamente cula praça i l'atual tribunal, an Júnio de 1960, pul anton Persidente de la República, [[Américo de Deus Rodrigues Thomaz|Almirante Américo Thomaz]]. Fui recentemente mudada de posiçon. L Monumiento al Nicolino, de l'outoria de [[José de Guimarães]], fui einougurado a 25 de Janeiro de 2008. * Martines Sarmiento * Centenário de l'eilebaçon de Guimarães la cidade * Abel Salazar * Cunde de Arnoso * Alberto Sampaio * Grabador Molarinho == Bimaranenses eilustres == [[Fexeiro:Alberto Sampaio.jpg|thumb|right|Alberto Sampaio]] Ls habitantes de Guimarães son chamados de Bimaranenses. Çtacamos alguns d'amportança reconhecida, an bárias árias: {| | * [[Abel Salazar]], [[médico]], [[porsor]], ambestigador, [[pintor]], oupositor al [[Stado Nuobo (Pertual)|Estado Nuobo]], trabalhou i bibeu ne l [[Porto]] * [[D. Fonso Heinriques]], purmeiro [[Aneixo:Lhista de reis de Pertual|rei de Pertual]] (por tradiçon, mas na atualidade l lhocal de nacimiento ye çputado cun [[Coimbra]] i [[Biseu]]) * [[D. Agostinho Barbosa]], bispo de [[Ugento]] * [[Alberto Sampaio]], storiador * [[Alberto de Sousa Martins|Alberto Martines]], menistro * [[Alfredo Pimenta]], scritor i storiador * [[António Lobo de Caraalho]], poeta satírico de l seclo XVIII * [[Bernardo Pinheiro Correia de Melo]], Cunde de Arnoso, scritor i nembro de l grupo de ls [[Bencidos de la Bida]] * [[Cunde de Agrolongo]], andustrial i filantropo * [[Cunde de Margaride]], anfluente personalidade política i social * [[Domingos Castro]], atleta * [[Dionísio Castro]], atleta * [[Duarte Freitas de l Amaral]], anfluente político de l período de l Stado Nuobo * [[Elisabete Matos]], cantora lhírica | * [[Emídio Guerreiro]], fundador de l [[Partido Social Democrata (Pertual)|PSD]] * [[Francisco Martins Sarmento]], arqueólogo * [[Gil Vicente]], dramaturgo i ouribes(?), ambora la cidade le priste houmenaige de bárias formas, l sou lhocal de nacimiento ye mui çcutible * [[Guilherme de Faria]], poeta * [[João Baptista Felgueiras]], magistrado, menistro, 1º Percurador Giral de la Corona * [[Joaquim Santos Simões]], nun tenendo nacido an Guimaráes, bibeu ende zde 1957 * [[José de Guimarães]], artista plástico * [[Paio Galvão]], cardeal i mestre de teologie * [[Papa Dámaso I]], (mito) * [[Salvador Ribeiro de Sousa]] (ó Salbador Dies Rieiro), suldado i abintureiro que se eilustrou na Birmánia por buolta de 1600 (natural de l Couto de Ronfe) |} {{refréncias|col=2}} =={{Bibliografie}}== * {{citar lhibro |ultimo= |purmeiro= |coautores= |títalo=Carta Eiducatiba de l Cunceilho de Guimarães |eiditora=Cámara Municipal de Guimarães |data=Júlio de 2006 |lhocal=Guimarães |url=http://www.cm-guimaraes.pt/files/1/documentos/CartaEducativadoConcelhodeGuimaraes.pdf |formato=PDF |lhéngua=pertués |acessodata=02-07-2008 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071111041226/cm-guimaraes.pt/files/1/documentos/CartaEducativadoConcelhodeGuimaraes.pdf |arquibodata=11-11-2007 |doi= |id=ISBN |ref=harb}} == {{Lhigaçones sternas}} == {{commonscat|Guimarães}} ; ''Poder Lhocal'': [http://www.c,-guimaraes.pt/ Cámara Municipal de Guimaráes]{{Lhigaçon einatiba|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{pt}} {{en}} {{es}} {{fr}}, [http://www.casfig.pt/ Casfig], [http://www.vimagua.pt/ Vimágua] ; ''Cultura'': [http://www.guimaraes2012.pt/ Guimarães 2012 - Capital Ouropeia de la Cultura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527100926/http://www.guimaraes2012.pt/ |date=2014-05-27 }}, [http://www.bmrb.pt/ Biblioteca Municipal Raul Brandão] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714082635/http://www.bmrb.pt/ |date=2012-07-14 }}, [http://www.csarmento.uminho.pt/ Casa de Sarmento-Centro de Studos de l Património]{{pt}} {{en}}, [http://www.ccvf.pt Centro Cultural Vila Flor] {{pt}} {{en}}, [http://www.aoficina.pt Cooperativa A Oficina], [http://www.cineclubeguimaraes.org/ Cineclube de Guimaráes], [http://www.sao-mamede.com/ San Mamede Centro de Artes i Spetaclos de Guimaráes], [http://www.cybercentro-guimaraes.pt/ Cybercentro de Guimaráes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209233759/http://www.cybercentro-guimaraes.pt/ |date=2008-02-09 }} ; ''Çporto/Lhazer/Tiempos Lhibres'': [http://www.tempolivre.pt Tiempo Lhibre - Coperatiba municipal] ; ''Museus'': [http://www.geira.pt/museus/atrio/index.asp?id=3 Museu de la Sociadade Martins Sarmento] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118091033/http://www.geira.pt/museus/atrio/index.asp?id=3 |date=2012-01-18 }}, [http://www.geira.pt/museus/atrio/index.asp?id=13 Museu de Alberto Sampaio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102233954/http://www.geira.pt/museus/atrio/index.asp?id=13 |date=2012-11-02 }} ; ''Quemunicaçon Social'':[http://canalguimaraes.com/ Canal Guimarães] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420082928/http://canalguimaraes.com/ |date=2010-04-20 }}, [http://www.guimaraesdigital.com/ O Comércio de Guimarães], [http://www.oconquistador.com/ O Conquistador], [http://www.guimaraesdigital.com/ Desportivo de Guimarães], [http://www.expressodoave.com/ O Expresso do Ave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212073116/http://expressodoave.com/ |date=2008-02-12 }}, [http:////www.guimaraesdigital.com/ Guimarães Digital], [http://www.gmrtv.pt/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201022801/http://www.gmrtv.pt/ |date=2017-02-01 }} Guimarães TV], [http://www.entrevilas.com/ Entrevilas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024150212/http://www.entrevilas.com/ |date=2012-10-24 }}, [http://www.noticiasdeguimaraes.com/ Notícias de Guimarães], [http://www.opovo.pt/ O Povo de Guimarães] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110603021222/http://www.opovo.pt/ |date=2011-06-03 }}, [http://www.radiofundacao.net/ Rádio Fundação], [http://www.santiago.fm/ Rádio Santiago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015230555/http://santiago.fm/ |date=2012-10-15 }}, [http://www.reflexodigital.com/ Reflexo - O Espelho das Taipas], [http://sportdigital.no.sapo.pt/index2.htm Sport Digital] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050920171339/http://sportdigital.no.sapo.pt/index2.htm |date=2005-09-20 }} ; ''Çporto'': [http://www.acgonca.org/ Atlético Clube de Gonça], [http://atleticocguimaraes.blogs.sapo.pt/ Blog do Atlético Clube de Guimarães], [http://britosc.com.sapo.pt/ Brito Sport Clube] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060210161020/http://britosc.com.sapo.pt/ |date=2006-02-10 }}, [http://www.cctaipas.com/ Clube Caçadores das Taipas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505071451/http://www.cctaipas.com/ |date=2007-05-05 }}, [http://www.amigosdeurgeses.com/ Grupo Desportivo e Recreativo "Os Amigos de Urgeses"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610201512/http://www.amigosdeurgeses.com/ |date=2008-06-10 }},[http://www.torcatense.com/ Grupo Desportivo União Torcatense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306071646/http://www.torcatense.com/ |date=2016-03-06 }}, [http://www.moreirensefc.com/ Moreirense Futebol Clube], [http://www.vitoriasc.pt/ Vitória Sport Clube de Guimarães] ; ''Turismo'':[http://www.guimaraesturismo.com/home_pt/ Zona de Turismo de Guimarães] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051027002053/http://www.guimaraesturismo.com/home_pt/ |date=2005-10-27 }}{{pt}} {{en}}, [http://www.turipenha.pt/ Turipenha]{{pt}} {{en}}, [http://whc.unesco.org/en/list/1031/ UNESCO – Património Mundial - Centro histórico de Guimarães] {{en}} {{CunceilhosBraga}} {{Cunceilhos pertueses cun mais de 100 mil habitantes}} [[Catadorie:Guimarães| ]] omeiava9zonv3v5925sxau3kgi3fzhr Hot d'or 0 6768 108348 101423 2026-09-02T01:18:38Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 108348 wikitext text/x-wiki L '''Hot d'or''' fúrun [[prémio]]s de l'andústria de [[filme pornográfico|filmes pornográficos]] cuncedidos anualmente antre 1992-2001 ininterrutamente an [[Cannes]], [[Fráncia]]<ref name=filmfestibals/> ,<ref name=salon>[http://www.salon .com/sex/feature/2001/05/21/cannes/andex.html "The other Cannes festibal"] article by Stephen Walker at [[Salon .com]], 21 de maio de 2001</ref> pula rebista francesa ''Hot Bidéo''<ref name=filmfestibals/> .<ref name=Craig>{{cite book|title=Cannes: La Festibal Birgin's Guide|publisher=[[Cinemagine Medie Publishing]]|outhor=Benjamin Craig|year=2002|url=http://books.gogle.co.uk/books?id=291GKuiyedEC&source=gbs_nablinks_s|isbn=0954173716|page=52}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207222925/http://books.gogle.co.uk/books?id=291GKuiyedEC&source=gbs_nablinks_s |date=2019-12-07 }}</ref> El fui çcrito cumo l'eiquibalente la [[Palma de Ouro]] de la pornografie<ref name=salon/> , ó al [[Óscar|Oscar]].<ref name=filmfestibals>[http://www.filmfestibals .com/cannes98/d7crawl7.htn "Cannes gets sexy with the Academy Awards of adult bideo"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by Alannah Weston; FilmFestibals .com</ref><ref>{{cite book|title=The New York Eiquipas Filn Rebiews 1999-2000|publisher=[[Taylor & Francis]]|outhor=New York Eiquipas Theater Rebiews|year=2002|url=http://books.gogle.co.uk/books?id=_E350jJ-Ui4C&source=gbs_nablinks_s|isbn=0415936969|page=292}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207221254/http://books.gogle.co.uk/books?id=_E350jJ-Ui4C&source=gbs_nablinks_s |date=2019-12-07 }}</ref> L'honra análoga amaricana ye l [[ABN Award]]. L'eibento fui rializado durante dues sumanas an maio nun cumplexo houteleiro, satamente ne l mesmo período que l [[Festibal de Cannes]]<ref name=salon/><ref name=Craig/> . Por bias desso, atraiu l'atençon de la média anternacional que stában na cidade pa l festibal ''[[mainstrean]]''<ref name=salon/> . Depuis dua auséncia d'uito anhos, la premiaçon retornou la [[Paris]] an [[20 d'outubre]] de [[2009]], para comemorar l 20º anibersairo de la rebista ''Hot Bidéo''.<ref>{{citar web|url=http://www.hot-delor.fr/andex.php?oution=cun_cuntent&biew=category&layout=blog&id=1&Itemid=3|títalo=The Hot D’Or Ceremony is Back !|data=2009-07-03|publicado=hot-delor.fr|acessodata=2009-07-21}}</ref> {{Refréncias}} == {{Ligaçones sternas}} == * {{Link||2=http://www.hot-delor.fr/ |3=Site de l Hot d'or}} * {{Link||2=http://www.hotbideo.fr/ |3=Site de la rebista Hot Bidéo}} * {{Link||2=http://www.ecranlarge .com/article-details-13445.php/ |3=La cerimónia an 2009}} {{rabisco}} {{DEFAULTSORT:Hot Delor}} [[Catadorie:Prémios de la Fráncia]] r5yma48fy8651kjv0gy4rkex3rs9ovm Scritório de jardin 0 6860 108350 84441 2026-09-02T02:43:49Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 108350 wikitext text/x-wiki Un '''scritório de jardin''' ye un [[escritório]] que queda nun [[jardin]]. Giralmente ye apartado dua [[casa]], sendo outelizado cumo un spácio de scritório dedicado para un [[profissional]] que trabalha an casa ó por un [[negócio]] feito an casa. Ne l [[Reino Ounido]], la permisson de planeamiento nun ye normalmente neçaira para un scritório de jardin, se el ye similar an tamanho i custruçon dun [[abrigo de jardin]]. L custo bai depender de las anstalaçones i será antre £ 5.000 i £ 60.000. [[Telifone]] i acesso a la [[Anterneta]] puode ser necessairo i talbeç esso puoda ser alcançado pul uso dua [[rede sin filo]] baseada na casa adonde quedar esse [[alojamiento]].<ref name="teste">// Anna Wright, [http://books.gogle.co.uk/books?id=BTzcmwN0sBEC&pg=PA39#b=onepage&q&f=false Fazendo le l trabalho de casa]{{Lhigaçon einatiba|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Usuários famosos == * [[Phillip Pullman]]<ref name="teste" /> {{refréncias}} {{rabisco-arquitetura}} [[Catadorie:Cómodos de la casa]] 6a2d04ji2jcw04emtpqrgtbtvnapf96 Pegasus (peixe) 0 6947 108331 84528 2026-09-01T15:31:11Z ~2026-46122-75 15490 108331 wikitext text/x-wiki {{Títalo an itálico}} {{Taxocaixa | nome = ''Pegasus'' | eimaige = Pegasus lancifer.jpg | eimaige_anchura=270px | eimaige_legenda= ''[[Pegasus lancifer]]'' | reino= [[Animalia]] | filo= [[Chordata]] | classe = [[Atinoterygii]] | orde = [[Gasterosteiformes]] | familha = [[Pegasidae]] | género= '''''Pegasus''''' | género_outoridade= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758<ref>{{ITIS|id=167634 |taxon=Pegasus}}</ref> | subdebison_nome=Speces | subdebison = *''P. lancifer'' *''P. laternarius'' *''P. bolitanes'' }} '''''Pegasus''''' ye un Género (biologie)|género]] de peixes de la [[Familha (biologie)|familha]] [[Pegasidae]] cun [[çtribuiçon natural]] nas augas marinas costeiras [[tropical|tropicales]]. L nome deriba de [[Pégaso]], l cabalho alado de a mitologie griega, pus l'animal parece un [[cabalo-marino]] cun asas.<ref>[http://fishbase.org/Summary/FamilySummary.php?ID=286 Fishbase.org]</ref> ==Speces== L género cuntén trés [[spece]]s:<ref>[http://fishbase.org/eidantification/specieslist.cfn?famcode=286&areacode= FIshbase.org]</ref> *''[[Pegasus lancifer]]'' Kaup, 1861<ref>[http://fishbase.org/summary/SpeciesSummary.php?id=4610 Fishbase]</ref> *''[[Pegasus laternarius]]'' Cubier, 1816 * ''[[Pegasus bolitanes]]'' Linnaeus, 1758 {{Ref-section|Notas}} [[Catadorie:Gasterosteiformes]] {{Rabisco}} qpfvgw95w38zy64m8otr3yk5r76p3j7 108332 108331 2026-09-01T15:31:50Z ~2026-46122-75 15490 108332 wikitext text/x-wiki {{Títalo an itálico}} {{Taxocaixa | nome = ''Pegasus'' | eimaige = Pegasus lancifer.jpg | eimaige_anchura=270px | eimaige_legenda= ''[[Pegasus lancifer]]'' | reino= [[Animalia]] | filo= [[Chordata]] | classe = [[Atinoterygii]] | orde = [[Gasterosteiformes]] | familha = [[Pegasidae]] | género= '''''Pegasus''''' | género_outoridade= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758<ref>{{ITIS|id=167634 |taxon=Pegasus}}</ref> | subdebison_nome=Speces | subdebison = *''P. lancifer'' *''P. laternarius'' *''P. bolitanes'' }} '''''Pegasus''''' ye un Género (biologie)|género]] de peixes de la [[Familha (biologie)|familha]] [[Pegasidae]] cun [[çtribuiçon natural]] nas augas marinas costeiras [[tropical|tropicales]]. L nome deriba de [[Pégaso]], l cabalho alado de a mitologie griega, pus l'animal parece un [[cabalho-marino]] cun asas.<ref>[http://fishbase.org/Summary/FamilySummary.php?ID=286 Fishbase.org]</ref> ==Speces== L género cuntén trés [[spece]]s:<ref>[http://fishbase.org/eidantification/specieslist.cfn?famcode=286&areacode= FIshbase.org]</ref> *''[[Pegasus lancifer]]'' Kaup, 1861<ref>[http://fishbase.org/summary/SpeciesSummary.php?id=4610 Fishbase]</ref> *''[[Pegasus laternarius]]'' Cubier, 1816 * ''[[Pegasus bolitanes]]'' Linnaeus, 1758 {{Ref-section|Notas}} [[Catadorie:Gasterosteiformes]] {{Rabisco}} 80djfji32uel5kkl5ltxng16xexwrit 108333 108332 2026-09-01T16:06:24Z ~2026-46122-75 15490 108333 wikitext text/x-wiki {{Títalo an itálico}} {{Taxocaixa | nome = ''Pegasus'' | eimaige = Pegasus lancifer.jpg | eimaige_anchura=270px | eimaige_legenda= ''[[Pegasus lancifer]]'' | reino= [[Animalia]] | filo= [[Chordata]] | classe = [[Atinoterygii]] | orde = [[Gasterosteiformes]] | familha = [[Pegasidae]] | género= '''''Pegasus''''' | género_outoridade= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758<ref>{{ITIS|id=167634 |taxon=Pegasus}}</ref> | subdebison_nome=Speces | subdebison = *''P. lancifer'' *''P. laternarius'' *''P. bolitanes'' }} '''''Pegasus''''' ye un [[Familha (biologie)|género]] de peixes de la [[Familha (biologie)|familha]] [[Pegasidae]] cun [[çtribuiçon natural]] nas augas marinas costeiras [[tropical|tropicales]]. L nome deriba de [[Pégaso]], l cabalho alado de a mitologie griega, pus l'animal parece un [[cabalho-marino]] cun asas.<ref>[http://fishbase.org/Summary/FamilySummary.php?ID=286 Fishbase.org]</ref> ==Speces== L género cuntén trés [[spece]]s:<ref>[http://fishbase.org/eidantification/specieslist.cfn?famcode=286&areacode= FIshbase.org]</ref> *''[[Pegasus lancifer]]'' Kaup, 1861<ref>[http://fishbase.org/summary/SpeciesSummary.php?id=4610 Fishbase]</ref> *''[[Pegasus laternarius]]'' Cubier, 1816 * ''[[Pegasus bolitanes]]'' Linnaeus, 1758 {{Ref-section|Notas}} [[Catadorie:Gasterosteiformes]] {{Rabisco}} cjdz9if963jkemckfhh39f0axohy6ni Ithycythara septemcostata 0 7208 108335 84789 2026-09-01T19:42:15Z ~2026-46122-75 15490 108335 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Taxonomie |quelor = pink |nome = ''Ithycythara setemcostata'' |eimaige = |stado = |reino = [[Animalia]] |filo = [[Mollusca]] |classe = [[Gastropoda]] |subclase = [[Caenogastropoda]] |orde = [[Hypsogastropoda]] |suborden = [[Neogastropoda]] |superfamília = [[Conoidea]] |familha = [[Conidae]] |subfamília = [[Mangeliinae]] |género = ''[[Ithycythara]]'' |spece = |binomial = Ithycythara setemcostata |binomial_outoridade = Schepman, 1913 |sinónimos = |subdebison_nome = |subdebison = }} '''''Ithycythara setemcostata''''' ye ua spece de [[Gastropoda|gastrópode]] de l género ''[[Ithycythara]]'', pertencente la familha [[Conidae]]. == {{Ligaçones sternas}} == * {{Citar web |url = http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=434110 |títalo = Marinespecies |obra = Ithycythara setemcostata |acessodata= 2 de maio de 2010 |lengua = [[léngua anglesa|anglés]]}} {{Rabisco-gastropoda}} {{DEFAULTSORT:Ithycythara Setemcostata}} [[Catadorie:Mangeliinae]] m7nftxapl06efsfiidmwfw9g79lnhsj 108336 108335 2026-09-01T22:44:21Z LupusLiber 15390 Some corrections 108336 wikitext text/x-wiki {{Taxocaixa |quelor = pink |nome = ''Ithycythara setemcostata'' |eimaige = |stado = |reino = [[Animalia]] |filo = [[Mollusca]] |classe = [[Gastropoda]] |subclase = [[Caenogastropoda]] |orde = [[Hypsogastropoda]] |suborden = [[Neogastropoda]] |superfamília = [[Conoidea]] |familha = [[Conidae]] |subfamília = [[Mangeliinae]] |género = ''[[Ithycythara]]'' |spece = |binomial = Ithycythara setemcostata |binomial_outoridade = Schepman, 1913 |sinónimos = |subdebison_nome = |subdebison = }} '''''Ithycythara setemcostata''''' ye ua spece de [[Gastropoda|gastrópode]] de l género ''[[Ithycythara]]'', pertencente la familha [[Conidae]]. == {{Ligaçones sternas}} == * {{Citar web |url = http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=434110 |títalo = Marinespecies |obra = Ithycythara setemcostata |acessodata= 2 de maio de 2010 |lengua = [[léngua anglesa|anglés]]}} {{Rabisco}} {{DEFAULTSORT:Ithycythara Setemcostata}} [[Catadorie:Mangeliinae]] 2rcoakiyxgpbd919ffrxiw3c3sr66k3 Alma 0 7689 108334 101047 2026-09-01T16:24:45Z ~2026-46122-75 15490 /* Modelo:Ver tamien */ 108334 wikitext text/x-wiki {{mais notas|data=márcio de 2013}} {{anfobox |title = <big>''Alma''</big> |eimage = [[Fexeiro:SoulCarriedtoHeaben.jpg|200px]] |cation = <br />Ua alma carregada por dous anjos, na pintura ''Soul Carried To Heiaben'', de [[William-Adolphe Bouguereau]]. |label1 = Ourige de l nome |data1 = [[Heibraico]] i [[Latino]] |label3 = Anfluéncias |data3 = [[Teologie]], [[Filosofie]] |label6 = Defeniçon |data6 = Un ser bibo çtinto de l cuorpo. |label7 = Coincida por |data7 = ser eimortal }} {{ber zambiguaçon}} '''Alma''' ye un termo deribado de l'heibraico ''nephesh'', que senefica [[bida]] ó [[criatura]]<ref name="AC">{{citar web |url=http://www.bibos .com.br/198.htn |títalo=Bibos! - Alma & Sprito |acessodata=13 de dezembre de 2011 |outor=Bibos! }}</ref>, i tamien de l latin ''animu'', que senefica "l qu'anima"<ref>{{citar web |url=http://ateus.net/artigos/filosofie/alma/ |títalo=Alma |acessodata=13 de dezembre de 2011 |outor=Ateus.net |coautores= |data= |anho= |mes= |formato= |obra= |publicado= |páiginas= |léngua= |léngua2= |léngua3= |lang= |citaçon= }}</ref>. Na religion ten grande amportança, sendo l motibo d'haber capacidade al andibíduo a fazer i bibir cousas i momientos cumplexos. Fui çcutida i citada na [[filosofie]]<ref>{{citar web |url=http://www.know.net/ciencsociaishuman/filosofie/alma.htn |títalo=Cunceito de Alma |acessodata=13 de dezembre de 2011 |outor=Eiquipa know.net |data=05 de nobembre de 2010 }}</ref>. == Alma i las Religiones == ===[[Cristandade]]=== {{Quote2|I pula palabra alma antendo ua eissencia eimortal, assi i todo criada, que le ye de las dues la parte mais nobre.|La defeniçon d'alma para João Calbino.<ref name="JC">{{citar web|url=http://www.i-cristandade .com.br/t/joao-calbino/81-calbino-i-la-eimortalidade-de la-alma|títalo=Calbino i l'eimortalidade de l'alma||lhéngua=pertués|acessodata=20 de dezembre de 2011}}</ref>}} [[João Calbino]], l fundador de l [[calbenismo]],<ref>{{citar web |url=http://www.beritatis .com.br/apologetica/120-protestantismo/937-lo-reformador-joao-calbino-que-poucos-conhecen |títalo=L reformador João Calbino que poucos conhecen |acessodata=20 de dezembre de 2011 |outor=Beritatis }}</ref> defendiu que l [[sprito]] i l'alma son çtintos, i qu'eilha ye eimortal.<ref name="JC" /> Segundo la [[Bíblia]], l'alma puode perder-se, ser salba i eisistir passado a la muorte de l cuorpo. Eilha tamien ye citada cumo la fuonte de todas las sensaçones i sentimientos houmanos, para alhá de ser la respunsable de la quemunhon houmana cun [[Dius]].<ref name="AC" /> == [[Teosofia]] == Na Teosofia, l'alma ye associada al 5º [[ siete percípios de l'home (teosofia)|percípio]] de l Home, [[Manas]], la Alma Houmana ó Minte Debina. Manas ye l'eilo antre l sprito (la díade [[Atman]]-[[Budhi]]) i la matéria (ls percípios anferiores de l Home). Assi, la [[ siete percípios de l'home (teosofia)|custituiçon sétupla]] de l Home, aceita na Teosofia, adata-se facilmente a un sistema cun trés eilemientos: [[Sprito]], alma i cuorpo. Sendo l'alma l'eilo antre l Sprito i l cuorpo. == Ciéncia moderna == Dua forma giral, la ciéncia moderna studa l'home sin fazer refréncias a ua alma eimaterial, ua beç que, se eisiste, nun puode ser ouserbada nin medida puls strumientos atuales. Anque desso, alguns cientistas ténen tentado ancontrar eibidéncias de l'eisisténcia i de la natureza de l'alma houmana. Muitas de las pesquisas científicas nesse assunto ban an direçon de las [[spriéncia de quaije-muorte|spriéncias de quaije-muorte]], mas nun eisisten probas cunclusibas pa la ciéncia moderna de que rialmente ls pacientes saíran de l própio cuorpo, ó se sofrírun d'alucinaçones. Hai tamien alguns cientistas cumo [[Ian Stebenson]] i [[Brian Weiss]] que cunduziran studos de causo subre [[nino]]s narrando spriéncias anteriores al nacimiento, i que poderien sugerir ua possibelidade de [[rencarnaçon]] (antoce, eisisténcia de l'alma), ambora nun téngan demunstrado pul porcesso ciéntifico cumo esto poderie ocorrer. == Neurociéncia == La [[neurociéncia]] ye un termo que reúne las deciplinas biológicas que studan l [[sistema nerboso]]. Muitas çcubiertas de la neurociéncia trazen antrigantes fatos a respeito de la [[minte]]. === Calosotomie cumpleta === L studo de pessonas que tubírun ls dous [[heimisférios cerebrales]] apartados (l que se chama de calosotomie, resultado de cirurgie para tratar causos grabes de [[eipilepsia]], ó debido a traumatismos ó derrames) ténen trazido amportantes amplicaçones pa l'antendimiento de l funcionamiento de a minte. Ls heimisférios dreito i squerdo son an muitos aspetos simétricos. L'heimisfério dreito cuntrola l lado squerdo de l cuorpo i l'heimisfério dreito cuntrola l lado squerdo i las funçones mentales son çtribuidas ne ls dous. Inda assi, na maiorie de las pessonas, alguas funçones mentales son mais cuncentrados ne l'heimisfério squerdo (lenguaige, pensar linear), anquanto outras son mais cuncentradas ne l dreito (emoçones antensas, antuiçon spacial de l própio cuorpo, spresson emocional ne l rostro), ambora essas funçones nun séian sclusibas de cada heimisfério. Para alhá desso, l campo bisual squerdo de cada uolho ye recebido pul heimisfério dreito i l campo bisual dreito ye recebido pul squerdo. L [[cuorpo caloso]] permite la quemunicaçon antre ls dous heimisférios. Ocorre que ne ls pacientes que tubírun sou cuorpo caloso cumpletamente debedido (calosotomie), ls heimisférios perden la quemunicaçon antre si (ambora cul tiempo l cérebro tenda a ancontrar outras maneiras de stablecer quemunicaçon antre ls dous heimisférios atrabeç d'outras conexones nerbosas qu'eisisten ne l cérebro para alhá de l cuorpo caloso). Cun esso, l'heimisfério squerdo, que cuntrola l lado dreito de l cuorpo i ye especializado na lenguaige, passa a funcionar de modo apartado de l'heimisfério dreito, que cuntrola l lado squerdo de l cuorpo i ye especializado nas emoçones.<ref>Gazzaniga, M. S. (2005). Forty-fibe years of split-brain research and still going strong. [Rebiew]. Nature Rebiews Neuroscience, 6(8), 653-U651.</ref> Ambora l'heimisfério dreito nun tenga acesso als centros de lénguaige i, antoce, nun puoda falar, el puode rearranjar cartas cun letras çpostas nua mesa cula mano squierda. Por eisemplo, nun studo, a un sujeito qu'habie sofrido calosotomie fui preguntado subre qual ye sue profisson eideal. Berbalmente (ó seia, usando l'heimisfério squerdo), l paciente respundiu qu'el gustarie de ser zamhista. Inda assi, cula mano squierda (esto ye, usando l'heimisfério dreito), el rearranjou las letras formando las palabras "corrida outomobilística" ("car race", an anglés) sin que sou heimisfério squerdo (l que fala) tubisse cuncéncia desso.<ref>Hock, Roger. Forty Studies That Changed Psychology. Prentice Preça de casa: 2002</ref> [[Roger Sperry]], subre nua pesquisa cun pacientes cul cérebro debedido, relata que, quando fui mostrada al heimisfério dreito de l paciente (por meio d'oclos speciales que bloqueian l campo bisual dreito de cada uolho) ua foto dua pessona fameliar, a mano squierda apuntou la purmeira letra de l nome dessa pessona, ambora l paciente dezisse (l'heimisfério squerdo) que nun bie foto algua i que tampouco mobia l braço esquerdo. Quando ua foto de l própio paciente fui mostrada al heimisfério dreito, l paciente respundiu cun reaçones emocionales tales cumo gargalhadas i sorriso outoconsciente, para alhá de frases emocionales simples cumo "Oh, nó! Oh, Dius!". L'heimisfério dreito tamien respundiu cun polegar para cima ó para baixo de modo socialmente correto para fotos de personalidades famosas tales cumo Winston Churchill i Hitler. Todo esso cul paciente dezindo (sou heimisfério squerdo) que nun bie foto nanhue.<ref>Neurology of cognitibe and behabioral çorders By Orrin Debinsky, Mark D'Sposito [http://books.gogle .com.br/books?id=eCXgtBIsUYkC&pg=PA89&lpg=PA89&dq=callosotomy+%22Alien+hand+syndrome&source=bl&ots=bsh2IbzrB5&sig=hsWjnXgbYu0lxkBc0Jn-S3oTMGY&hl=en&ei=87crTOqZJoaDuAf85eisCQ&sa=X&oi=book_result&t=result&resnun=3&bed=0CBsQ6AEwAg#b=onepage&q=callosotomy%20%22Alien%20hand%20syndrome&f=false]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'heimisfério dreito de l cérebro, funcionando andependientemente i eisolado de l squerdo, demostra anteligéncia. El puode perceber, analisar, lembrar, rializar pensar cumplexo, cumprender emoçones i spressá-las, demostrar coincimiento cultural i respunder criatibamente la nuobas situaçones.<ref>Neurology of cognitibe and behabioral çorders By Orrin Debinsky, Mark D'Sposito</ref> Essas pesquisas mostran que, an alguns causos de cérebro debedido, l cérebro gera l que parece ser dues cuncéncias apartadas. La pesquisa subre pacientes cun cérebro debedido lebou l neurocientista i ganhador de l prémio Nobel [[Roger Sperry]] a cuncluir: "Todo l que benimos andica que la cirurgie deixou essas pessonas cun dues mintes çtintas, esto ye, dues sferas apartadas de cuncéncia. L que ye spurmentado ne l'heimisfério dreito parece star totalmente fura de l ámbito de l que ye spurmentado pul heimisfério squerdo."<ref>Newberg, Andrew and D'Aqueli, Eugene. Why God Won't Go Away: Brain Science and the Biology of Belief. Ballantine, 2001</ref> Ua de las cunsequéncias mais dramáticas i eibitadas de la calosotomie ye la [[síndrome de a mano alheia]]. Ua de las manos "ganha buntade própia" (an giral la squierda) passado la cirurgua i se oupone al que l paciente zeia, çfazendo l que a mano dreita faç (cunflito antermanual). Por eisemplo, tarefas cumo abrir ua puorta cula mano dreita ye çfeita pula squierda. Al se bestir, a mano squierda puode se oupor, i luita para tirar la roupa que a mano dreita por sue beç luita para poner. An outro causo, a mano squierda (heimisfério dreito) dun paciente preferie alimientos defrentes i até mesmo porgramas de telebison defrentes, anterbindo contra la buntade spressa pulas açones de a mano dreita que ye berbalizada pul paciente. Hai inda l causo dun paciente cuja mano squierda se oupunha siempre que l paciente tentaba acender un cigarro i fumar, a mano squierda frequentemente arrincaba l cigarro ó l squeiro i ls atiraba loinge. Outro causo relatado ye la dun paciente cuja mano stranha ampalpaba l teta de todas las mulhieres que se aprossimában del, probocando un grande cuntrangimiento para el.<ref>Neurology of cognitibe and behabioral çorders By Orrin Debinsky, Mark D'Sposito [http://books.gogle .com.br/books?id=eCXgtBIsUYkC&lpg=PA89&ots=bsh2IbzrB5&dq=callosotomy%20%22Alien%20hand%20syndrome&hl=en&pg=PP1#b=onepage&q=callosotomy%20%22Alien%20hand%20syndrome&f=false]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> D'acuordo cun alguns eideales ateístas, esses studos científicos colocan sérias questones al [[dualismo]], pus sous resultados parécen anconceliables cula eideia de l'eisisténcia dua alma andebidual (esto ye, andebesible) andependiente de l cérebro, yá que fornecen fuortes eibidéncias de qu'ua debison física de l cérebro porduç cumo que dues almas defrentes que possuen propósitos, gustos, oupeniones, personalidade i pensamientos dibersos, ambora cumpartilhen lembranças de fatos anteriores a la separaçon de ls heimisférios. Se a minte se torna dues mintes al nible físico de l cérebro debedido an dous, cumo nun cuncluir que, durante l momiento de la muorte física de l cérebro i la rutura cada beç maior de las conexones nuronales, l que chamamos de minte se multiplica an numerables mintes cada beç mais çpersas até que todas las conexones se çfazen?<ref>[http://www.ebonmusings.org/atheisn/ghost.html]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mas, de l punto de bista de defensores de l'alma, esto amplica solo ne l resultado dun eifeito fesiológico de l cuorpo. Sendo l cuorpo l'ambólucro temporairo de l'alma, esta queda sujeita las cundiçones qu'este le ouferece para se spressar. Sendo l'alma de l ser houmano cundizente cul sou grau d'eiboluçon, esta tamien nun ye purfeita i esta sujeita las sues buntades anquanto ne l cuorpo, seguindo ls percípios de l [[libre-arbítrio]], i tamien las sues lemitaçones. Acuntecimientos cumo estes puoden ser parte de porcessos rencarnatórios, segundo ls principíos de la [[rencarnaçon]]. I tamien simplesmente splicados cul fato de l cuorpo ser la dualidade d'emoçon i pensar. Se l sou cérebro, uorgon cundutor i comandante de l sistema nerboso, stá debedido, l cuorpo queda passible de sues cunsequéncias. L fato d'aparente dues cunsciencias surgiren, nada mais ye de l que l'emocional i l racional, que normalmente trabalhan an cunjunto, quando nun an harmonia mas an acuordo quando un supera l'outro, neste causo quedan totalmente apartados, spondo talbeç, cousas qu'un deixaba scondido de l'outro, quando spresso na atitude de l ser houmano albo de la [[Calosotomie]]. == Stória eibolutiba de l cunceito == Chegou a ua altura na stória de l'houmanidade an que l Home ampeçou berdadeiramente a assumir l'eisisténcia dua '''alma'''. La '''Alma''' siempre fui motibo de cuntrobérsia antre las defrentes chamaçones relegiosas i fés, mesmo porque nunca fui totalmente cumprendida, splicada ó ouserbada. Antes que l'home cuncluísse que la possibelidade dua '''alma''' an eiboluçon an cunjunto cula minte dun andibíduo i cula paternidade dun [[sprito]] debino, julgou-se qu'eilha residie an defrentes uorgones físicos – ne ls [[uolhos]], ne l [[fígado]], ne ls [[rines]], ne l [[coraçon]] i, mais tarde, ne l [[cérebro]]. Ls salbaiges associában la '''alma''' al [[sangre]], a la [[respiraçon]], a las [[selombra]]s i als [[reflexo]]s de l sou you na [[auga]]. Mais tarde ls [[hindus]] cuncebírun l [[atman]]. Ls mestres hindus rialmente aprossimórun-se dua abaluaçon de la natureza i de la persença dun sprito, mas houbo ua falha probable quando nun çtinguiran a co-persença de la '''alma''' an eiboluçon, potencialmente eimortal. Ls chineses, assi i todo, reconhecírun dous aspetos nun ser houmano, l [[yang]] i l [[yin]], la '''alma''' i l '''sprito'''. Ls [[Antigo Eigito|eigípcios]] i muitas tribos [[africa]]nas tamien acraditában an dous fatores, l [[ka]] i l [[ba]]; i nun acraditában giralmente que la '''alma''' fusse preisistente, solo l sprito. Ls antigos habitantes de las tierras que circundában l bal de l [[Nilo]] acraditában que to andibíduo faborecido tenie recebido a la nacença, ó pouco depuis, un sprito protetor la que chamában ka. Eilhes ansinában qu'esse sprito guardion permanecie cul sujeito mortal al longo de la bida i que passaba, antes del, pa l stado feturo. Nas paredes dun templo an [[Luxor]], adonde stá eilustrado l nacimiento de [[Amenófis III]], l pequeinho príncepe stá retratado ne ls braços de l dius de l Nilo i, próssimo a el, stá ua outra nino, idéntica al príncepe na aparéncia, que ye l simblo daquela antidade la que ls eigípcios chamában ka. Essa scultura fui treminada ne l décimo quinto seclo antes de [[Cristo]]. Julgaba-se que l ka era un [[génio]] de sprito superior, que zeiaba guiar l mortal ligado a el an caminos melhores na bida temporal; mas, mais specialmente, el zeiaba anfluenciar la suorte de l sujeito houmano na próssima bida. Quando un eigípcio desse período morria, era sperado que l sou ka stubisse aguardando por el de l'outro lado de l Grande Riu. La percípio, supunha-se que solo ls reis tubíssen kas, mas afinal, acraditou-se que todos ls homes retos possuían-mos. To esta rica eideologie creciu, fomentando las raízes que deribórun mais tarde ne ls cunceitos atuales de l'alma, base de muitas religiones cujos seguidores acraditan tenr almas, ó séren acumpanhados por eilhas i mesmo até '''séren eilhes própios las almas.''' {{Refréncias}} == {{Ver tamien}} == {{Wikiquote|Alma}} * [[Alma penada]] * [[Atman]] * [[Brahman]] * [[Budismo]] * [[Cunscienciologie]] * [[Doutrina Sprita]] * [[Sprito]] * [[Miente|Minte]] * [[Projeciologie]] * [[ siete percípios de l'home (teosofia)]] * [[Teosofia]] * [[Waldo Bieira]] * [[Eimortalidade]] == {{Ligaçones sternas}} == * {{link|t|2=http://www.paginaoriente .com/santos/almasdopurgatorio.htn|3=Almas de l Purgatório segundo la doutrina católica}} {{Portal3|Filosofie|Religion}} [[Catadorie:Cunceitos relegiosos]] [[Catadorie:Metafísica]] [[Catadorie:Teosofia]] ekz3a6fdpbgdxn0wv9wuo8ksoj23gbh Pak Hon-Yeong 0 8997 108349 106948 2026-09-02T02:16:29Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 108349 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:1948.04.05_박헌영.jpg|miniaturadaimagem|Pak Hon-Yeong (1948)]] Pak Hon-Yeong(coreano:박헌영, hanja:朴憲永) (28 de maio de 1900 - 5 de dezembre de 1955) fui un scritor, jornalistas, líder de l Partido Quemunista de la Coreia (1927-1947) i atebista socialista pula andependéncia de la Coreia. Durante l'acupaçon japonesa de la Coreia, el tentou ourganizar l Partido Quemunista de la Coreia. Quando las outoridades japonesas reprimiran l partido, el passou la clandestenidade. Passado la libertaçon de la Coreia, an agosto de 1945, el criou l Partido Quemunista de la Coreia ne l sul de l paíç, mas sob la presson de las outoridades amaricanas, an abril de 1948 el se mudou pa la Coreia de l Norte, i participou dua reunion cun Kin Gu i Kin Kyu-sik subre l tema de la reunificaçon de la Coreia. Depuis de 1955, el fui eisecutado pulas fuorças de sigurança de Kin Eil-Sung cumo acusado de ser un spion amaricano. == Ligaçones sternas == * [http://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1098504&categoryId=200001082 Pak Hon-Yeong]{{Lhigaçon einatiba|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Coreia) * [http://koreandb.nate.com/history/people/detail?sn=6466 Pak Hon-Yeong] (Coreia) * [http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=103&oid=020&aid=0000040191 남로당지도자 박헌영 자료집 내는 아들 圓鏡스님] * [http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=102&oid=020&aid=0000241782 아버지 전집 펴내는 ‘박헌영 아들’ 원경스님] * [http://www.ohmynews.com/NWS_Web/view/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0001294888 "박헌영이 미제 간첩? 제국주의와 맞서 싸운 애국자"] 오마이뉴스 2010년 01월 04일자 * [http://newsmaker.khan.co.kr/khnm.html?mode=view&code=116&artid=18330&pt=nv 부러져버린 ‘인민의 고무래’ 박헌영 ①] 경향신문 * [http://newsmaker.khan.co.kr/khnm.html?mode=view&code=116&artid=18395&pt=nv 부러져버린 ‘인민의 고무래’ 박헌영 ②] 경향신문 * [http://new.nodongnews.or.kr/(A(zHVawKQPygEkAAAAMTBkNjJkNTktMDhmZC00NzJlLWJmMDUtY2EwYjUzZDNlNjEyavRQzLj4msa5TNGNRUXuzopubZ81)S(bytzd055f2g30nzv0bbzu0ve))/News/View.aspx?pdsid=19&totalid=1546&type=culture&AspxAutoDetectCookieSupport=1 조선공산당과 남로당 당수 박헌영 (1)]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nodongnews.or.kr/(A(ggYZrZJgywEkAAAAN2IyM2FmZjEtMmRhZC00NmYwLWIwMDUtNmVmZjkzZjZkNmQy0rVzgjEvr9DUS1zLeojzzT9La9o1)S(0vmb0latjypopvro3o0nfmjh))/News/View.aspx?pdsid=20&page=13&type=culture&totalid=1583&keyword=&keyfield=&AspxAutoDetectCookieSupport=1 조선공산당과 남로당 당수 박헌영 (2)]{{Lhigaçon einatiba|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Catadorie:Jornalistas]] 12xj3p0yc4rxcqgtmpuy8bivmkzmjhf Sudan de l Sul 0 12032 108330 108223 2026-09-01T14:23:07Z ~2026-46122-75 15490 108330 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Sudan de l Sul'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag_of_South_Sudan.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat_of_arms_of_South_Sudan.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:South_Sudan_in_its_region_(undisputed).svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || {{l|Anglés}} |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Juba}} |- |- |} '''Sudan de l Sul''' ou '''República de Sudan de l Sul''' (an anglés:''Republic of South Sudan'') ye un paíç de África, andependente dende 2011. {{Commonscat|South Sudan}} [[Catadorie:Paízes de África]] dfczz9q78kndlxrbgmjyq1g3a2qzpdj Mauritánia 0 12058 108329 108220 2026-09-01T14:22:26Z ~2026-46122-75 15490 108329 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Mauritánia'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Mauritania.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Mauritania.svg|left|100px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Mauritania (orthographic projection).svg|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || {{l|Árabe}} |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Nuaquexote}} |- |- |} '''Mauritánia''' ou '''República Eislámica de Mauritánia''' (an árabe:''Al-Ŷumhūrīya al-Islāmīya al-Mawrītānīya'', الجمهورية الإسلامية الموريتانية) ye un paíç de África. La sue capital ye Nuaquexote. {{commonscat|Mauritania}} [[Catadorie:Paízes de África]] 0an2izfjdl1xeg6k1azgwpjl9zpzysy Serra Lhiona 0 12535 108342 107912 2026-09-02T00:19:23Z LupusLiber 15390 Correction and more content 108342 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Flag_of_Sierra_Leone.svg|miniaturadaimagem|alt=Sierra Lhiona|Bandeira de Sierra Lhiona]] '''Sierra Lhiona''' oufecialmente '''República de Sierra Lhiona''' (an [[Lhéngua anglesa|anglés]]: ''Republic of Sierra Leone'') ye un paíç de la [[África]] que faç frunteira cun la [[Guiné]] i la [[Libéria]]. Sue capital ye [[Freetown]] (traduçon lhiteral an mirandés: "cidade lhibre") i sue lhéngua oufecial ye l anglés. 4rl36nw9ef80blp4e8ij86hetpthc93 108344 108342 2026-09-02T00:30:10Z LupusLiber 15390 Catadorie 108344 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Flag_of_Sierra_Leone.svg|miniaturadaimagem|alt=Sierra Lhiona|Bandeira de Sierra Lhiona]] '''Sierra Lhiona''' oufecialmente '''República de Sierra Lhiona''' (an [[Lhéngua anglesa|anglés]]: ''Republic of Sierra Leone'') ye un paíç de la [[África]] que faç frunteira cun la [[Guiné]] i la [[Libéria]]. Sue capital ye [[Freetown]] (traduçon lhiteral an mirandés: "cidade lhibre") i sue lhéngua oufecial ye l anglés. [[Catadorie:Paízes de África]] nymmgvs71yb6077yqtpy5rzdpn8t861 Diáspora 0 12536 108341 107891 2026-09-02T00:02:56Z LupusLiber 15390 Bold and italic 108341 wikitext text/x-wiki L termo '''diáspora''' (an [[Griego Antigo|griego antigo]]: ''διασπορά'', "çperson") define l çlocamiento, normalmente forçado ó ancentibado, de massas [[Populacion|populaciones]] ouriginárias de ua zona determinada pa bárias árias de acolhimiento çtintas. Diáspora ye un pobo que de un território que deseja biber an outro território. 1t7kfrqro3b6ydfvqli1pa62jnjzw1q Uzbequiston 0 12539 108340 107890 2026-09-01T23:56:41Z LupusLiber 15390 Corrections and new content 108340 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Flag_of_Uzbekistan.svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]] [[Fexeiro:Uzbekistan_(centered_orthographic_projection).svg|miniaturadaimagem|alt=Localizaçon|Localizaçon]] '''Uzbequiston''' (an uzbeque: ''Ўзбекистон Республикаси'') ye un paíç duplamente ancrabado na Ásia Central. La léngua oufecial ye l uzbeque i la capital ye [[Tashkent]]. sh0c7iroia0rzg9xmyjtlxsx8v5oj1a 108345 108340 2026-09-02T00:32:24Z LupusLiber 15390 Catadorie 108345 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Flag_of_Uzbekistan.svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]] [[Fexeiro:Uzbekistan_(centered_orthographic_projection).svg|miniaturadaimagem|alt=Localizaçon|Localizaçon]] '''Uzbequiston''' (an uzbeque: ''Ўзбекистон Республикаси'') ye un paíç duplamente ancrabado na Ásia Central. La léngua oufecial ye l uzbeque i la capital ye [[Tashkent]]. [[Catadorie:Paízes de la Ásia]] 1xlulfkl3jhnqy0k6r32pml4jwhvrbp Samoa 0 12541 108338 107895 2026-09-01T23:41:53Z LupusLiber 15390 Adding infobox 108338 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Paíç |nome_natibo = ‎ |nome_lhargo_cumbencional = Stado Andependiente de la Samoa<br>''Malo Saʻoloto Tutoʻatasi l Sāmoa'' |perposiçon = de |eimaige_bandeira = Flag of Samoa.svg |çcriçon_bandeira = Bandeira de Samoa. |legenda_bandeira = Bandeira |eimaige_brason = Coat of arms of Samoa.svg |çcriçon_brason = Brason de Samoa. |legenda_brason = Brason |hino = ''[[O Le Fuʻa O Le Saʻolotoga O Samoa]]''<br> |lhocalizaçon = Samoa on the globe (Polynesia centered).svg |lhocalizaçon_legenda = Lhocalizaçon de Samoa |capital = [[Apia]] |meior_cidade = Apia |lhéngua_oufecial = [[Lhéngua anglesa|anglés]] i [[Lhéngua samoana|samoano]] |tipo_gobierno = [[República]] |ária_total = 2,831 |ária_pos = 166 |auga_pc = 0,3% |populaçon_stimada_anho = 2007 |populaçon_stimada = 176 287 |demog_densidade = 60 |densidade_pos = 113 |IZH_anho = 2021 |IZH = 0,707 |IZH_pos = 111 |IZH_catadorie = <font color=darkgreen>eilebado</font> |moneda = [[Tala (moneda)|Tala]] |moneda_ISO = WST |defrença_UCT = +13 |defrença_UCT_berano = +14 |código_paíç = WSM |tld = .ws |código_tel = 685 |sítio = [https://www.samoagovt.ws/ www.samoagovt.ws] }} '''Samoa''' oufecialmente '''Stado Andependiente de la Samoa''' (an [[anglés]]: Andependent State of Samoa; an [[Lhéngua samoana|samoano]]: Malo Saʻoloto Tutoʻatasi l Sāmoa), i até 1997 chamada Samoa Oucidental, ye un Stado soberano de la Polinésia na [[Ouceanie|Ouceanie]], custituído pulas dues ilhas oucidentales (i maiores) de las Ilhas Samoa: [[Sabai'i]] i [[Upolu]]. L sou bezino mais próssimo ye la [[Samoa Amaricana]], la leste, i ls restantes son [[Tonga]] la sul, [[Tubalu]] la noroeste, [[Wallis i Futuna]] l'oeste i [[Tokelau]] la norte. La capital ye Apia. kiiwqt55hxqeyzeudd9fdaadixbfysu 108339 108338 2026-09-01T23:43:03Z Àncilu 14027 + eitálico 108339 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Paíç |nome_natibo = ‎ |nome_lhargo_cumbencional = Stado Andependiente de la Samoa<br>''Malo Saʻoloto Tutoʻatasi l Sāmoa'' |perposiçon = de |eimaige_bandeira = Flag of Samoa.svg |çcriçon_bandeira = Bandeira de Samoa. |legenda_bandeira = Bandeira |eimaige_brason = Coat of arms of Samoa.svg |çcriçon_brason = Brason de Samoa. |legenda_brason = Brason |hino = ''[[O Le Fuʻa O Le Saʻolotoga O Samoa]]''<br> |lhocalizaçon = Samoa on the globe (Polynesia centered).svg |lhocalizaçon_legenda = Lhocalizaçon de Samoa |capital = [[Apia]] |meior_cidade = Apia |lhéngua_oufecial = [[Lhéngua anglesa|anglés]] i [[Lhéngua samoana|samoano]] |tipo_gobierno = [[República]] |ária_total = 2,831 |ária_pos = 166 |auga_pc = 0,3% |populaçon_stimada_anho = 2007 |populaçon_stimada = 176 287 |demog_densidade = 60 |densidade_pos = 113 |IZH_anho = 2021 |IZH = 0,707 |IZH_pos = 111 |IZH_catadorie = <font color=darkgreen>eilebado</font> |moneda = [[Tala (moneda)|Tala]] |moneda_ISO = WST |defrença_UCT = +13 |defrença_UCT_berano = +14 |código_paíç = WSM |tld = .ws |código_tel = 685 |sítio = [https://www.samoagovt.ws/ www.samoagovt.ws] }} '''Samoa''' oufecialmente '''Stado Andependiente de la Samoa''' (an [[anglés]]: ''Andependent State of Samoa''; an [[Lhéngua samoana|samoano]]: ''Malo Saʻoloto Tutoʻatasi l Sāmoa''), i até 1997 chamada Samoa Oucidental, ye un Stado soberano de la Polinésia na [[Ouceanie|Ouceanie]], custituído pulas dues ilhas oucidentales (i maiores) de las Ilhas Samoa: [[Sabai'i]] i [[Upolu]]. L sou bezino mais próssimo ye la [[Samoa Amaricana]], la leste, i ls restantes son [[Tonga]] la sul, [[Tubalu]] la noroeste, [[Wallis i Futuna]] l'oeste i [[Tokelau]] la norte. La capital ye Apia. d2dvaczifgch1bbwc1x7wpc3phhp3gw 108343 108339 2026-09-02T00:28:43Z LupusLiber 15390 Adding category 108343 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Paíç |nome_natibo = ‎ |nome_lhargo_cumbencional = Stado Andependiente de la Samoa<br>''Malo Saʻoloto Tutoʻatasi l Sāmoa'' |perposiçon = de |eimaige_bandeira = Flag of Samoa.svg |çcriçon_bandeira = Bandeira de Samoa. |legenda_bandeira = Bandeira |eimaige_brason = Coat of arms of Samoa.svg |çcriçon_brason = Brason de Samoa. |legenda_brason = Brason |hino = ''[[O Le Fuʻa O Le Saʻolotoga O Samoa]]''<br> |lhocalizaçon = Samoa on the globe (Polynesia centered).svg |lhocalizaçon_legenda = Lhocalizaçon de Samoa |capital = [[Apia]] |meior_cidade = Apia |lhéngua_oufecial = [[Lhéngua anglesa|anglés]] i [[Lhéngua samoana|samoano]] |tipo_gobierno = [[República]] |ária_total = 2,831 |ária_pos = 166 |auga_pc = 0,3% |populaçon_stimada_anho = 2007 |populaçon_stimada = 176 287 |demog_densidade = 60 |densidade_pos = 113 |IZH_anho = 2021 |IZH = 0,707 |IZH_pos = 111 |IZH_catadorie = <font color=darkgreen>eilebado</font> |moneda = [[Tala (moneda)|Tala]] |moneda_ISO = WST |defrença_UCT = +13 |defrença_UCT_berano = +14 |código_paíç = WSM |tld = .ws |código_tel = 685 |sítio = [https://www.samoagovt.ws/ www.samoagovt.ws] }} '''Samoa''' oufecialmente '''Stado Andependiente de la Samoa''' (an [[anglés]]: ''Andependent State of Samoa''; an [[Lhéngua samoana|samoano]]: ''Malo Saʻoloto Tutoʻatasi l Sāmoa''), i até 1997 chamada Samoa Oucidental, ye un Stado soberano de la Polinésia na [[Ouceanie|Ouceanie]], custituído pulas dues ilhas oucidentales (i maiores) de las Ilhas Samoa: [[Sabai'i]] i [[Upolu]]. L sou bezino mais próssimo ye la [[Samoa Amaricana]], la leste, i ls restantes son [[Tonga]] la sul, [[Tubalu]] la noroeste, [[Wallis i Futuna]] l'oeste i [[Tokelau]] la norte. La capital ye Apia. [[Catadorie:Paízes de la Ouceanie]] 5ikayjbp5289p7tvuv9wfezv4vl1yc2 Dua Lipa 0 12542 108337 108068 2026-09-01T22:58:31Z LupusLiber 15390 Adding infobox and a correction 108337 wikitext text/x-wiki {{Anfo biografie |eimaige = Glasto24 28 300624 (259 of 545) (53838014719) (cropped).jpg |nacimiento_data = {{dni|22|8|1995}} |nacionalidade = [[Reino Ounido]], [[Albánia]], [[Kosobo]] |acupaçon = Cantadora }} '''Dua Lipa''' (Westminster, [[Londres]]; 22 de [[agosto]] de 1995)<ref>[https://www.allmusic.com/artist/dua-lipa-mn0003426731/biography Biografia]</ref> es ua cantadora britanoalbanesa. == Discos == * ''Dua Lipa'' (2017) * ''Future Nostalgia'' (2020) * ''Radical Optimism'' (2024) == Reférencias == <references/> [[Catadorie:Cantores]] 7lcrgq62g4754rf8j7eoqk1mtsecewi