Biquipédia
mwlwiki
https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Multimédia
Special
Cumbersa
Outelizador(a)
Cumbersa outelizador(a)
Biquipédia
Cumbersa Biquipédia
Fexeiro
Cumbersa fexeiro
Biqui
Cumbersa Biqui
Modelo
Cumbersa modelo
Ajuda
Cumbersa ajuda
Catadorie
Cumbersa catadorie
Portal
Cumbersa portal
TimedText
TimedText talk
Módulo
Cumbersa módulo
Evento
Evento Discussão
Zoroastrismo
0
347
108445
107866
2026-09-14T13:39:29Z
~2026-46122-75
15490
108445
wikitext
text/x-wiki
[[Fexeiro:Faravahar.png|thumb||230px|right| L [[Farabahar]] (ó Ferohar), repersentaçon de l'alma houmana antes de l nacimiento i depuis de la muorte, ye un de ls simblos de l zoroastrismo.]]
L '''zoroastrismo''', tamien chamado de '''masdeísmo''', '''matismo''' ó '''parsismo''', ye ua [[religion]] [[monoteísmo|monoteísta]] atiradeirada na antiga [[Pérsia]] pul profeta [[Zaratustra]], la quien ls [[Grécia Antiga|griegos]] chamában de [[Zoroastro]]. Ye cunsiderada cumo la purmeira manifestaçon dun monoteísmo ético. D'acordo culs storiadores de la [[religion]], alguas de las sues cuncepçones religiosas, cumo la crençla ne l [[paraíso]], na [[ressurreiçon]], ne l [[juízo final]] i na benida dun [[messias]], birian a anfluenciar l [[judaísmo]], l [[cristianismo]] i l [[eislan|eislamismo]].
Ten sous fundamientos fixados ne l [[Abesta]] i admite l'eisisténcia de dues [[debindade]]s (dualismo), repersentando l Bien ([[Aúra-Masda]]) i l Mal ([[Arimana]]), de cuja luta bencerie l Bien.
== Stória ==
=== La religion pré-zoroastriana ===
La religion de l [[Eiron|Eirana]] antes de l aparecimiento de l zoroastrismo apersentaba semelhançlas cula de la [[Índia]] [[Bedas|Bédica]], dado que las populaçones qu'habitában estes spaçls çcendian dun mesmo pobo, ls [[arianos]] (ó [[indo-eiranianos]]). Era ua religion [[Politeísmo|politeísta]], na qual l sacrifício de ls animales i l cunsumo dua bubida chamada ''[[haoma]]'' (an [[sánscrito]]: ''[[Soma (bubida)|soma]]'') zampenhában neilha un amportante papel.
Ls seres dibinos enquadrában-se an dues classes, dambas de caratelísticas positibas: ls ''ahuras'' (an sánscrito: ''asuras''; "senhores") i ls ''daibas'' (an sánscrito: ''deibas''; "diuses").
=== Zaratustra ===
Zaratustra bibiu na [[Ásia Central]], nun território que cumprendia l que ye hoije la parte ouriental de l [[Iron|Irana]] i la region oucidental de l [[Afeganistan]]. Nun eisiste un cunsenso an torno de l período an que bibiu; ls académicos ténen situado la sue bida antre 1750 i 1000 la.C.. Subre la sue bida eisisten poucos dados percisos, sendo las lacunas prenchidas por lendas.
D'acordo culs relatos tradecionales zoroastrianos, Zaratustra bibiu ne l [[seclo VI a.C.]], pertecendo al clan Spitama, sendo filho de Pourushaspa i de Dugdhoba. Era l sacerdote de l culto dedicado a un determinado ''ahura''. Fui casado dues bezes i tubo filhos. Faleciu als sietenta i siete anhos assassinado por un sacerdote.
Als trinta anhos, anquanto partecipaba nun ritual de purificaçon nun riu, Zaratustra biu un ser de luç que se apersentou cumo sendo '''Bohu Manah''' ("Bun Pensamiento") i que l cunduziu até a la persença de '''Ahura Mazda''' (Dius) i d'outros cinco seres luminosos, ls '''Amesha Spentas''', sendo este l purmeiro dua série d'ancontros cun '''Ahura Mazda''', que le rebelou la sue mensaige.
Las outoridades cebiles i religiosas éran contra a las doutrinas de Zaratustra. Passado duoze anhos de pregaçon Zaratustra abandonou la sue region natal i fixou-se na corte de l rei Bishtaspa na [[Bátria]] (region que ancontra-se ne l'atual [[Afeganistan]]). Este rei i sue sposa, la rainha Hutosa, cumbertírun-se la la doutrina de Zaratustra i l zoroastrismo fui declarado cumo religion ouficial de l reino.
L percipal decumiento que mos permite coincer la bida i l pensamiento religioso de Zaratustra son ls ''[[Gathas]]'', dezassiete hinos cumpostos pul própio Zaratustra i que custituen la parte mais amportante de l [[Abesta]] ó libro sagrado de l zoroastrismo. La lenguaige de ls Gathas assemelha-se la la que ye ousada ne l [[Rig Beda]], l que situarie Zaratustra antre 1500-1200 la.C. i nun ne l seclo VI la.C.. Bibie na [[Eidade de l Bronze]], nua sociadade dominada por ua aristocracie guerreira.
Para alguns ambestigadores, muito mais de l que l'atiradeirador dua nuoba religion, Zaratustra fui antes un reformador de las práticas religiosas ando-eiranianas. El propuso ua mudança ne l [[panteon]] dominante qu'iba ne l sentido de l [[monoteísmo]] i de l dualismo. Na perspetiba de Zaratustra, ls '''ahuras''' passan a ser bistos cumo seres que scolhírun l bien i ls '''daibas''' l mal. Na Índia, l percurso serie amberso, culs '''ahuras''' la repersentáren l mal i ls '''daebas''' l bien.
Zaratustra eilebarie [[Aúra-Masda|Ahura Mazda]] ("Senhor Sábio") al statuto de dibindade suprema, criadora de l mundo i única digna d'adoraçon.
Outro cunceito religioso apersentado por el fui l de ls '''Amesha Spentas''' ("Imortales Sagrados"), que puoden ser çcritos cumo emanaçones ó aspetos de '''Ahura Mazda'''. Ne ls Gathas ls '''Amesha Spentas''' son apersentados dua forma bastante abstrata; seclos depuis eilhes seran transformados i eilebados al statuto de dibindades. Cada ''Amesha Spenta'' fui associado a un aspeto de la criaçon dibina.
Ls ''Amesha Spentas'' son:
* '''Bohu Manah''' ("Bun Pensamiento"): ls animales;
* '''Asha Bahishta''' ("Berdade Purfeita"): l fuogo;
* '''Spenta Ameraiti''' - ("Deboçon Benfeitora"): la tierra;
* '''Khashathra Bairya''' - ("Gobierno Deseiable"): l cielo i ls metales;
* '''Haurabatat''' ("Plenitude"): l'auga;
* '''Ameretat''' ("Eimortalidade"): las plantas.
Ls Gathas rebelan tamien un pensamiento dualista, subretodo ne l plano ético, antendido cumo ua libre scuolha antre l bien i l mal. Apuis, l dualismo torna-se cosmológico, antendido cumo ua batalha ne l mundo antre fourças benignas i fourças maléficas.
Atualmente ls zoroastrianos debiden-se antre l dualismo ético ó l dualismo cosmológico, eisistindo tamien outros qu'aceitan ls dous cunceitos. Alguns acraditan que '''Ahura Mazda''' ten un einimigo chamado '''Angra Mainyu''' (ó '''[[Arimana|Ahriman]]'''), responsable pula malina, puls zastres naturales, pula muorte i por todo quanto ye negatibo. ''Angra Mainyu'' nun debe ser bisto cumo un dius; el ye antes ua einergie negatiba que bai contra la einergie positiba de ''Ahura Mazda'', tentando çtruir todo l que de buono fui feito por el (l'einergie positiba de Dius ye chamada de ''Spenta Mainyu''). Na final ''Angra Mainyu'' será çtruído i l bien ganhará. Outros zoroastrianos ancórun l dualismo ne l plano anterno de cada pessona, cumo la scuolha que cada un debe fazer antre l bien i l mal, antre ua mentalidade porgressista i ua mentalidade retardatária.
Ls zoroastrianos acraditan que Zaratustra ye un profeta de Dius, mas este nun ye albo de particular beneraçon. Eilhes acraditan qu'atrabeç de ls sous ensinamientos ls seres houmanos puoden aprossimar-se de Dius i de l'orde natural marcada pul bien i justiçla ('''asha''').
=== Scatologie andebidual ===
La scatologie andebidual de l zoroastrismo diç que trés dies passado la muorte l'alma chega a la Puonte Cinbat. L'alma de cada pessona percepciona anton la materializaçon de ls sous atos (''daena''): ua alma que praticou buonas acçones bé ua bela birge de quinze anhos, anquanto que l'alma dua pessona malas bé ua megera.
Cada alma será julgada puls diuses Mithra, Sraosha i Rashnu. Las almas buonas podiran atrabessar la puonte, anquanto que las malass seran lançadas para l'anferno; las almas praticórun ua quantidade idéntica de buonas i malass acçones son enbiadas para l '''Hamestagan''', ua spece de [[purgatório]].
Las almas eileban-se al cielo atrabeç de trés etapas, las streilhas, la Luna i l Sol, que corresponden, respetibamente, als buns pensamientos, buonas palabras i buonas acçones. L destino final ye l '''Anagra Raosha''', l reino de las luzes anfinitas.
=== Sacerdócio ===
Eisisten trés graus de [[sacerdócio]] ne l zoroastrismo cuntemporáneo. L sacerdócio tende a ser hereditário, ambora nun seia oubrigatório que l filho dun sacerdote benga a seguir la profisson de l pai.
Ls sacerdotes de grau anferior receben l nome de '''erbad''', neste grau ampeçal ye perciso coincer de quelor las scrituras de l zoroastrismo, bien cumo la lei; zampengan suolo ua funçon d'assistente nas cerimónias mais amportantes de la religion. Arriba de si ancontra-se l '''mobed''' i por sue beç arriba deste l '''dastur''', que ye responsable pela administraçon dun ó bários templos, por bezes cumparado al [[bispo]] de l cristianismo.
=== Locales de culto ===
[[Fexeiro:yazd fire temple.jpg|thumb|210px|left|Templo de fuogo na cidade eiraniana de Yazd]]
Ls templos religiosos de l zoroastrismo, adonde se fázen las cerimónias i se festeijan ls festibales própios de la religion, son coincidos cumo [[templo de fuogo|templos de fuogo]].
Estes eidifícios téne dues partes percipales. La mais amportante ye la cámara adonde se cunserba l fuogo sagrado, qu'arde nua pira metálica puosta subre ua plataforma de piedra. Ls sacerdotes zoroastrianos besitan l fuogo cinco bezes por die i percuran mantener-lo aceso, fazendo oufrendas [[sándalo]] purificado. Recitan tamien ouraçones perante l fuogo cula boca tapada por un panho, de modo a nun cuntamináren l fuogo. Este respeito pul fuogo sagrado lebou la que ls zoroastrianos fússen chamados de "adoradores de fuogo", l que custitui un erro, pus l fuogo nun ye adorado an si, mas cumo un simblo de la sabedorie i luç debina de Ahura Mazda. Ls templos de fuogo mais amportantes de l Eiran i de la Índia manténen ua chama de fuogo sagrado a arder siempre.
==== Práticas funerárias ====
[[Fexeiro:Tower of silence.jpg|thumb|220px|Ua torre de l siléncio an ruínas]]
Ls zoroastrianos acraditan que l cuorpo houmano ye puro i nun algo que deba ser reijeitado. Quando ua pessona muorre l sou sprito deixa l cuorpo nun prazo de trés dies i l sou cadábre ye ampuro. Ua beç que la naturaleza ye ua criaçon debina marcada pela pureza nun se debe poluir cun un cadábre.
Na prática esta crença oumentouque ls cadábres de ls zoroastrianos nun fússen anterrados, mas puostos al aire libre para séren deborados por [[abes de rapina]], an struturas coincidas cumo Torres de l siléncio (''dokhma'')
Passado la muorte un [[perro]] ye trazido perante l cadábre, nun ritual que se repete cinco bezes por die. Ne l quarto onde se ancontra l cadábre arde ua pira de fuogo ó belas durante trés dies. Durante este tiempo ls bibos eibitan l cunsumo de chicha.
Ls participantes ne l funeral besten-se todos de branco, percurando-se eibitar l cuntato direto cul muorto. L cadábre (sin roupa) ye anton depositado nua torre de l siléncio. Depuis de las abes tenéren cunsumido la chicha, ls uossos son deixados al sol durante algun tiempo para secáren.
Por muitos motibos (relacionados por eisemplo cula deminuiçon de la populaçon d'abes de rapina ó cula eilegalidade desta tradiçon an alguns países) esta prática ten sido abandonada zoroastrianos residentes an países oucidentales i até mesmo ne l Eiran i Índia, scolhendo-se la [[cremaçon]].
==== Fiestas ====
Las quemunidades zoroastrianas atuales regen-se por trés [[calendário]]s defrentes:
* l '''Fasli''' (ousado puls Zoroastrianos Eiranianos i alguns Parses);
* l '''Shahanshahi''' (ousado pela maiorie de ls Parses); i
* l '''Qadimi''' (este redadeiro l menos outilizado de todos).
L que segnefica que las fiestas religiosas puoden ser celebradas an defrentes dies, nestes calendários cada més i cada die de l més recebe l nome dun Amesha Spenta ó dun Yazata. Ls zoroastrianos celebran seis festibales al longo de l'anho - ls '''[[Gahambars]]''' - las ouriges stan nas defrentes atibidades agrícolas de ls antigos pobos de l praino eiraniano i nas staçones de l'anho.
L [[Noruç]] ye l Anho Nuobo Persa, celebrado ne l die [[21 de Marçl]] ne l calendário Fasli (ls parses celebran l Noruç an meados de Agosto). Por buolta deste die ls zoroastrianos colocan nas sues casas ua mesa cun siete itenes: un baso cun rebentos de lentilhas ó de trigo, un pudin, binagre, maçanas, alho, pó de [[sumagre]], fruitos de l'arble [[jujube]]; outros eilemientos qu'enfeitan la mesa son moedas, l Abesta, un speilho, flores i ua eimaige de Zaratustra. L Noruç ye celebrado cul uso de roupas nuobas , cul cunsumo de pratos speciales, cula troca de persentes i cula celebraçon de cerimónias religiosas. L fuogo ten nel un segneficado special. Seis dies depuis de l Noruç ls zoroastrianos festeijan l nacimiento de Zaratustra.
== L zoroastrismo hoije ==
La quemunidade zoroastriana eisistente ne l mundo cuntemporáneo puode ser dibedida an dous grandes grupos: ls Parses i ls zoroastrianos eiranianos. Para para alhá destes eisisten tamien oucidentales cumbertidos a la religion. Segundo stimatibas de [[2004]] l númaro de zoroastrianos era de 124 mil pessonas.
Na [[Índia]] ls Parses son recoincidos pulas sues cuntribuiçones a la sociadade ne l domínio eiconómico, eiducatibo i caritatibo. Muitos biben an [[Mumbai]] (Bombain) i ténen tendéncia para praticar la [[andogamia]], zamcorajando l proselitismo religioso. Miran la sue fé cumo étnica.
An giral ls zoroastrianos eiranianos mostran-se mais abiertos a aceitar cumbersones. Cuncentran-se nas cidades de [[Teiran]], [[Yazd]] i [[Kerman]]. Falan ua bariante de la [[léngua persa]], l [[Dari]] (defrente de l Dari falado ne l [[Afeganistan]]). Recebírun l nome de ''gabars'', termo que ne l ampeçon tenie cunotaçones peijoratibas (ne l sentido de "anfiel"), mas que perdiu mui de la sue carga negatiba.
Ua diáspora zoroastriana puode ser ancontrada an países cumo l [[Reino Ounido]], [[Canadá]] (6 mil pessonas), [[Stados Ounidos de la América|Stados Ounidos]] (11 mil pessonas) i [[Oustrália]] (2700 pessonas) i ne ls países de l [[Golfo Pérsico]] (2200 pessonas).
La [[UNESCL]] declarou l'anho de [[2003]] cumo anho de celebraçon de ls 3000 anhos de la religion i cultura zoroastriana, nua einiciatiba perposta pul gobierno de l [[Tadjiquiston]].
[[Catadorie:Zoroastrismo]]
1h68qdwni62l5solxczw6hm8gbr20g9
108446
108445
2026-09-14T13:42:43Z
~2026-46122-75
15490
108446
wikitext
text/x-wiki
[[Fexeiro:Faravahar.png|thumb||230px|right| L [[Farabahar]] (ó Ferohar), repersentaçon de l'alma houmana antes de l nacimiento i depuis de la muorte, ye un de ls simblos de l zoroastrismo.]]
L '''zoroastrismo''', tamien chamado de '''masdeísmo''', '''matismo''' ó '''parsismo''', ye ua [[religion]] [[monoteísmo|monoteísta]] atiradeirada na antiga [[Pérsia]] pul profeta [[Zaratustra]], la quien ls [[Grécia Antiga|griegos]] chamában de [[Zoroastro]]. Ye cunsiderada cumo la purmeira manifestaçon dun monoteísmo ético. D'acordo culs storiadores de la [[religion]], alguas de las sues cuncepçones religiosas, cumo la crençla ne l [[paraíso]], na [[ressurreiçon]], ne l [[juízo final]] i na benida dun [[messias]], birian a anfluenciar l [[judaísmo]], l [[cristianismo]] i l [[eislan|eislamismo]].
Ten sous fundamientos fixados ne l [[Abesta]] i admite l'eisisténcia de dues [[debindade]]s (dualismo), repersentando l Bien ([[Aúra-Masda]]) i l Mal ([[Arimana]]), de cuja luta bencerie l Bien.
== Stória ==
=== La religion pré-zoroastriana ===
La religion de l [[Eiron|Eirana]] antes de l aparecimiento de l zoroastrismo apersentaba semelhançlas cula de la [[Índia]] [[Bedas|Bédica]], dado que las populaçones qu'habitában estes spaçls çcendian dun mesmo pobo, ls [[arianos]] (ó [[indo-eiranianos]]). Era ua religion [[Politeísmo|politeísta]], na qual l sacrifício de ls animales i l cunsumo dua bubida chamada ''[[haoma]]'' (an [[sánscrito]]: ''[[Soma (bubida)|soma]]'') zampenhában neilha un amportante papel.
Ls seres dibinos enquadrában-se an dues classes, dambas de caratelísticas positibas: ls ''ahuras'' (an sánscrito: ''asuras''; "senhores") i ls ''daibas'' (an sánscrito: ''deibas''; "diuses").
=== Zaratustra ===
Zaratustra bibiu na [[Ásia Central]], nun território que cumprendia l que ye hoije la parte ouriental de l [[Iron|Irana]] i la region oucidental de l [[Afeganistan]]. Nun eisiste un cunsenso an torno de l período an que bibiu; ls académicos ténen situado la sue bida antre 1750 i 1000 la.C.. Subre la sue bida eisisten poucos dados percisos, sendo las lacunas prenchidas por lendas.
D'acordo culs relatos tradecionales zoroastrianos, Zaratustra bibiu ne l [[seclo VI a.C.]], pertecendo al clan Spitama, sendo filho de Pourushaspa i de Dugdhoba. Era l sacerdote de l culto dedicado a un determinado ''ahura''. Fui casado dues bezes i tubo filhos. Faleciu als sietenta i siete anhos assassinado por un sacerdote.
Als trinta anhos, anquanto partecipaba nun ritual de purificaçon nun riu, Zaratustra biu un ser de luç que se apersentou cumo sendo '''Bohu Manah''' ("Bun Pensamiento") i que l cunduziu até a la persença de '''Ahura Mazda''' (Dius) i d'outros cinco seres luminosos, ls '''Amesha Spentas''', sendo este l purmeiro dua série d'ancontros cun '''Ahura Mazda''', que le rebelou la sue mensaige.
Las outoridades cebiles i religiosas éran contra a las doutrinas de Zaratustra. Passado duoze anhos de pregaçon Zaratustra abandonou la sue region natal i fixou-se na corte de l rei Bishtaspa na [[Bátria]] (region que ancontra-se ne l'atual [[Afeganistan]]). Este rei i sue sposa, la rainha Hutosa, cumbertírun-se la la doutrina de Zaratustra i l zoroastrismo fui declarado cumo religion ouficial de l reino.
L percipal decumiento que mos permite coincer la bida i l pensamiento religioso de Zaratustra son ls ''[[Gathas]]'', dezassiete hinos cumpostos pul própio Zaratustra i que custituen la parte mais amportante de l [[Abesta]] ó libro sagrado de l zoroastrismo. La lenguaige de ls Gathas assemelha-se la la que ye ousada ne l [[Rig Beda]], l que situarie Zaratustra antre 1500-1200 la.C. i nun ne l seclo VI la.C.. Bibie na [[Eidade de l Bronze]], nua sociadade dominada por ua aristocracie guerreira.
Para alguns ambestigadores, muito mais de l que l'atiradeirador dua nuoba religion, Zaratustra fui antes un reformador de las práticas religiosas ando-eiranianas. El propuso ua mudança ne l [[panteon]] dominante qu'iba ne l sentido de l [[monoteísmo]] i de l dualismo. Na perspetiba de Zaratustra, ls '''ahuras''' passan a ser bistos cumo seres que scolhírun l bien i ls '''daibas''' l mal. Na Índia, l percurso serie amberso, culs '''ahuras''' la repersentáren l mal i ls '''daebas''' l bien.
Zaratustra eilebarie [[Aúra-Masda|Ahura Mazda]] ("Senhor Sábio") al statuto de dibindade suprema, criadora de l mundo i única digna d'adoraçon.
Outro cunceito religioso apersentado por el fui l de ls '''Amesha Spentas''' ("Imortales Sagrados"), que puoden ser çcritos cumo emanaçones ó aspetos de '''Ahura Mazda'''. Ne ls Gathas ls '''Amesha Spentas''' son apersentados dua forma bastante abstrata; seclos depuis eilhes seran transformados i eilebados al statuto de dibindades. Cada ''Amesha Spenta'' fui associado a un aspeto de la criaçon dibina.
Ls ''Amesha Spentas'' son:
* '''Bohu Manah''' ("Bun Pensamiento"): ls animales;
* '''Asha Bahishta''' ("Berdade Purfeita"): l fuogo;
* '''Spenta Ameraiti''' - ("Deboçon Benfeitora"): la tierra;
* '''Khashathra Bairya''' - ("Gobierno Deseiable"): l cielo i ls metales;
* '''Haurabatat''' ("Plenitude"): l'auga;
* '''Ameretat''' ("Eimortalidade"): las plantas.
Ls Gathas rebelan tamien un pensamiento dualista, subretodo ne l plano ético, antendido cumo ua libre scuolha antre l bien i l mal. Apuis, l dualismo torna-se cosmológico, antendido cumo ua batalha ne l mundo antre fourças benignas i fourças maléficas.
Atualmente ls zoroastrianos debiden-se antre l dualismo ético ó l dualismo cosmológico, eisistindo tamien outros qu'aceitan ls dous cunceitos. Alguns acraditan que '''Ahura Mazda''' ten un einimigo chamado '''Angra Mainyu''' (ó '''[[Arimana|Ahriman]]'''), responsable pula malina, puls zastres naturales, pula muorte i por todo quanto ye negatibo. ''Angra Mainyu'' nun debe ser bisto cumo un dius; el ye antes ua einergie negatiba que bai contra la einergie positiba de ''Ahura Mazda'', tentando çtruir todo l que de buono fui feito por el (l'einergie positiba de Dius ye chamada de ''Spenta Mainyu''). Na final ''Angra Mainyu'' será çtruído i l bien ganhará. Outros zoroastrianos ancórun l dualismo ne l plano anterno de cada pessona, cumo la scuolha que cada un debe fazer antre l bien i l mal, antre ua mentalidade porgressista i ua mentalidade retardatária.
Ls zoroastrianos acraditan que Zaratustra ye un profeta de Dius, mas este nun ye albo de particular beneraçon. Eilhes acraditan qu'atrabeç de ls sous ensinamientos ls seres houmanos puoden aprossimar-se de Dius i de l'orde natural marcada pul bien i justiçla ('''asha''').
=== Scatologie andebidual ===
La scatologie andebidual de l zoroastrismo diç que trés dies passado la muorte l'alma chega a la Puonte Cinbat. L'alma de cada pessona percepciona anton la materializaçon de ls sous atos (''daena''): ua alma que praticou buonas acçones bé ua bela birge de quinze anhos, anquanto que l'alma dua pessona malas bé ua megera.
Cada alma será julgada puls diuses Mithra, Sraosha i Rashnu. Las almas buonas podiran atrabessar la puonte, anquanto que las malass seran lançadas para l'anferno; las almas praticórun ua quantidade idéntica de buonas i malass acçones son enbiadas para l '''Hamestagan''', ua spece de [[purgatório]].
Las almas eileban-se al cielo atrabeç de trés etapas, las streilhas, la Luna i l Sol, que corresponden, respetibamente, als buns pensamientos, buonas palabras i buonas acçones. L çtino final ye l '''Anagra Raosha''', l reino de las luzes anfinitas.
=== Sacerdócio ===
Eisisten trés graus de [[sacerdócio]] ne l zoroastrismo cuntemporáneo. L sacerdócio tende a ser hereditário, ambora nun seia oubrigatório que l filho dun sacerdote benga a seguir la profisson de l pai.
Ls sacerdotes de grau anferior receben l nome de '''erbad''', neste grau ampeçal ye perciso coincer de quelor las scrituras de l zoroastrismo, bien cumo la lei; zampengan suolo ua funçon d'assistente nas cerimónias mais amportantes de la religion. Arriba de si ancontra-se l '''mobed''' i por sue beç arriba deste l '''dastur''', que ye responsable pela administraçon dun ó bários templos, por bezes cumparado al [[bispo]] de l cristianismo.
=== Locales de culto ===
[[Fexeiro:yazd fire temple.jpg|thumb|210px|left|Templo de fuogo na cidade eiraniana de Yazd]]
Ls templos religiosos de l zoroastrismo, adonde se fázen las cerimónias i se festeijan ls festibales própios de la religion, son coincidos cumo [[templo de fuogo|templos de fuogo]].
Estes eidifícios téne dues partes percipales. La mais amportante ye la cámara adonde se cunserba l fuogo sagrado, qu'arde nua pira metálica puosta subre ua plataforma de piedra. Ls sacerdotes zoroastrianos besitan l fuogo cinco bezes por die i percuran mantener-lo aceso, fazendo oufrendas [[sándalo]] purificado. Recitan tamien ouraçones perante l fuogo cula boca tapada por un panho, de modo a nun cuntamináren l fuogo. Este respeito pul fuogo sagrado lebou la que ls zoroastrianos fússen chamados de "adoradores de fuogo", l que custitui un erro, pus l fuogo nun ye adorado an si, mas cumo un simblo de la sabedorie i luç debina de Ahura Mazda. Ls templos de fuogo mais amportantes de l Eiran i de la Índia manténen ua chama de fuogo sagrado a arder siempre.
==== Práticas funerárias ====
[[Fexeiro:Tower of silence.jpg|thumb|220px|Ua torre de l siléncio an ruínas]]
Ls zoroastrianos acraditan que l cuorpo houmano ye puro i nun algo que deba ser reijeitado. Quando ua pessona muorre l sou sprito deixa l cuorpo nun prazo de trés dies i l sou cadábre ye ampuro. Ua beç que la naturaleza ye ua criaçon debina marcada pela pureza nun se debe poluir cun un cadábre.
Na prática esta crença oumentouque ls cadábres de ls zoroastrianos nun fússen anterrados, mas puostos al aire libre para séren deborados por [[abes de rapina]], an struturas coincidas cumo Torres de l siléncio (''dokhma'')
Passado la muorte un [[perro]] ye trazido perante l cadábre, nun ritual que se repete cinco bezes por die. Ne l quarto onde se ancontra l cadábre arde ua pira de fuogo ó belas durante trés dies. Durante este tiempo ls bibos eibitan l cunsumo de chicha.
Ls participantes ne l funeral besten-se todos de branco, percurando-se eibitar l cuntato direto cul muorto. L cadábre (sin roupa) ye anton depositado nua torre de l siléncio. Depuis de las abes tenéren cunsumido la chicha, ls uossos son deixados al sol durante algun tiempo para secáren.
Por muitos motibos (relacionados por eisemplo cula deminuiçon de la populaçon d'abes de rapina ó cula eilegalidade desta tradiçon an alguns países) esta prática ten sido abandonada zoroastrianos residentes an países oucidentales i até mesmo ne l Eiran i Índia, scolhendo-se la [[cremaçon]].
==== Fiestas ====
Las quemunidades zoroastrianas atuales regen-se por trés [[calendário]]s defrentes:
* l '''Fasli''' (ousado puls Zoroastrianos Eiranianos i alguns Parses);
* l '''Shahanshahi''' (ousado pela maiorie de ls Parses); i
* l '''Qadimi''' (este redadeiro l menos outilizado de todos).
L que segnefica que las fiestas religiosas puoden ser celebradas an defrentes dies, nestes calendários cada més i cada die de l més recebe l nome dun Amesha Spenta ó dun Yazata. Ls zoroastrianos celebran seis festibales al longo de l'anho - ls '''[[Gahambars]]''' - las ouriges stan nas defrentes atibidades agrícolas de ls antigos pobos de l praino eiraniano i nas staçones de l'anho.
L [[Noruç]] ye l Anho Nuobo Persa, celebrado ne l die [[21 de Marçl]] ne l calendário Fasli (ls parses celebran l Noruç an meados de Agosto). Por buolta deste die ls zoroastrianos colocan nas sues casas ua mesa cun siete itenes: un baso cun rebentos de lentilhas ó de trigo, un pudin, binagre, maçanas, alho, pó de [[sumagre]], fruitos de l'arble [[jujube]]; outros eilemientos qu'enfeitan la mesa son moedas, l Abesta, un speilho, flores i ua eimaige de Zaratustra. L Noruç ye celebrado cul uso de roupas nuobas , cul cunsumo de pratos speciales, cula troca de persentes i cula celebraçon de cerimónias religiosas. L fuogo ten nel un segneficado special. Seis dies depuis de l Noruç ls zoroastrianos festeijan l nacimiento de Zaratustra.
== L zoroastrismo hoije ==
La quemunidade zoroastriana eisistente ne l mundo cuntemporáneo puode ser dibedida an dous grandes grupos: ls Parses i ls zoroastrianos eiranianos. Para para alhá destes eisisten tamien oucidentales cumbertidos a la religion. Segundo stimatibas de [[2004]] l númaro de zoroastrianos era de 124 mil pessonas.
Na [[Índia]] ls Parses son recoincidos pulas sues cuntribuiçones a la sociadade ne l domínio eiconómico, eiducatibo i caritatibo. Muitos biben an [[Mumbai]] (Bombain) i ténen tendéncia para praticar la [[andogamia]], zamcorajando l proselitismo religioso. Miran la sue fé cumo étnica.
An giral ls zoroastrianos eiranianos mostran-se mais abiertos a aceitar cumbersones. Cuncentran-se nas cidades de [[Teiran]], [[Yazd]] i [[Kerman]]. Falan ua bariante de la [[léngua persa]], l [[Dari]] (defrente de l Dari falado ne l [[Afeganistan]]). Recebírun l nome de ''gabars'', termo que ne l ampeçon tenie cunotaçones peijoratibas (ne l sentido de "anfiel"), mas que perdiu mui de la sue carga negatiba.
Ua diáspora zoroastriana puode ser ancontrada an países cumo l [[Reino Ounido]], [[Canadá]] (6 mil pessonas), [[Stados Ounidos de la América|Stados Ounidos]] (11 mil pessonas) i [[Oustrália]] (2700 pessonas) i ne ls países de l [[Golfo Pérsico]] (2200 pessonas).
La [[UNESCL]] declarou l'anho de [[2003]] cumo anho de celebraçon de ls 3000 anhos de la religion i cultura zoroastriana, nua einiciatiba perposta pul gobierno de l [[Tadjiquiston]].
[[Catadorie:Zoroastrismo]]
jsomw57cdabc4du9plsc26zg6rd2fqp
Castielho de Heidelberg
0
942
108447
108085
2026-09-14T14:58:12Z
~2026-46122-75
15490
108447
wikitext
text/x-wiki
{{orphan|date=Janeiro 2010}}
{{TraduçonOuto}}
[[Fexeiro:Heidelberger Schloss.jpg|thumb|350px|Bista giral de l Castielho de Heidelberg, Almanha.]]
L '''Castielho de Heidelberg''' (an [[lhéngua almana|alman]] ''Heidelberger Schloss'') ye un palácio lhocalizado an [[Heidelberg]], ne l stado de [[Baden-Wurttemberg]]. Ye ua de las mais famosas ruínas de la [[Almanha]] i simblo de la cidade.
Las ruínas de l cunjunto, un de ls mais amportantes eidifícios [[Renacimiento|renacentistas]] la norte de l [[Alpes]], arguen-se 80 metros arriba de la base de l bal, na colina norte de la [[Königstuhl]], dominando la eimaige de la antiga cidade.
An posiçon dominante subre l [[riu Neckar]], l primitibo [[castielho]] mediebal adquiriu la forma atual a partir de [[1544]]. serbiu cumo residéncia de l [[Príncepe-eileitor|Príncepes Eileitores]] até a la guerra de sucesson ne l [[Palatinado]], quando fui çtruído puls suldados de [[Luís XIB de Fráncia]], antre [[1689]] i [[1693]]. Depuis desso benerie a ser restaurado solo an parte.
[[Anton Praetorius]] screbiu neste castielho, ne l anho de [[1595]], la purmeira çcriçon an [[latin]] de l "1. Großen Fasses" (un de trés einormes barris para 127 000 lhitros de [[bino]]).
== Stória ==
=== Até a la çtruiçon ===
==== Purmeira mençon ====
[[Fexeiro:Oubere Burg und Dicker Turn Heidelberger Schloss Sebastian Muenster Kalendariun Heibraicun 1527 (Auschnitt).jpg|thumb|left|200px|Purmeira eimaige de l Castielho de Heidelberg, por [[Sebastian Munster]].]]
La cidade de Heidelberg fui mencionada pula purmeira beç ne l anho de [[1147]], quando [[Cunrado de Hohenstaufen]] ye anformado, juntamente cul sou meio-armano [[Frederico I, Sacro Amperador Romano-Germánico|Frederico Barbarossa]], de la ardança de l pai de ambos, Frederico, [[Suábia|Duque de la Suábia]], na qual cabe al purmeiro la region de l Reno francónio. An [[1155]], Cunrado de Hohenstaufen fui feito Conde Palatino pul sou meio-armano, tornando-se la region coincida por [[Palatinado]].<ref name="Harry B. Dabis 1977">Harry B. Dabis: ''"What Happened in Heidelberg: Fron Heidelberg Man to the Persent"'': Berlag Brausdruck GmbH, 1977, ISBN 0007C650K.</ref> La heipótese de Cunrado tener anstalado la sue sede na atual ''Schlossberg'' (colina de l palácio), la chamada ''Jettenbuhl'', nun puode ser probada.
L nome ''Jettenbuhl'', de acordo cula tradiçon de Hubertus Lheodosius Thomas, un storiador i secretairo de [[Frederico II, Sacro Amperador Romano-Germánico|Frederico II]], faç aluson a ua bielha mulhier chamada Jetta que eilhi terá bibido. dous quilómetros arriba de Schlierbach queda la ''Wolfsbrunnen'' (Nacente de l Lhobo) i de l lhado de l Neckar, ne l Heiligenberg, queda la ''Heidenloch'' (Fóia de l Gentio). La colina de l palácio solo recebiu l nome de ''Jettenbuhl'' a partir de l [[seclo XVI]], sendo coincida antes por Colina de ls Bobinos Moços (''Geltenpogel'' = ''Jungbiehhugel'').
[[Fexeiro:Heidelberger Schloss ein 16 Jh aus Thesaurus Pituarun.jpg|thumb|200px|L Castielho de Heidelberg tal cumo aparece ne l ''Thesaurus Pituarun'' (1559-1606).]]
[[Fexeiro:Heidelberger Schloss Neckar Alte Bruecke Heilgigeistkirche bon Matthaeus Merian (Ausschnitt).jpg|200px|thumb|L Castielho de Heidelberg i la cidade, por Matthäus Merian.]]
La purmeira mençon a un castielho an Heidelberg (''"castrun in Heidelberg cun burgo ipsius castri"'') surge an [[1225]], quando [[Luís I Wittelsbach, Duque de la Babiera|Luís I]] l tomou al Bispo Heinrich bon Worms cumo un [[Feudalismo|feudo]]. L paço de l castielho, tal cumo l Palatinado, pertencia als Duques de la Babiera zde [[1214]]. La redadeira mençon a un solo castielho ye feito an [[1294]]. Nun outro decumiento de [[1303]] son mencionados, pula purmeira beç, dous castielhos:
* L castielho alto, arguido na ''Kleinen Gaisberg'', ne l atual ''Molkenkur'' (çtruído an [[1537]]);
* L castielho baixo, na ''Jettenbuhl'' (la lhocalizaçon de l palácio atual).<ref name="Harry B. Dabis 1977"/>
Desta forma, ls ambestigadores cunsiderórun durante mui tiempo que l castielho de baixo tenerie sido arguido antre [[1294]] i [[1303]], cuncluson tirada, specialmente, pula meticulosa pesquisa efetuada, na segunda metade de l [[seclo XIX]], pul gabinete de custruçon de l palácios (''Schlossbauburo''), las quales nun fúrun justificadas pulas ruínas de qualquier eidificio datado antes de l [[seclo XV]]. Por outro lhado, grácias als recentes achados arquitetónicos i als bruxedos arqueológicos ancontrados nas recentes ambestigaçones ne l Castielho de Heidelberg, fúrun çcubiertas sob l castielho struturas datadas de la purmeira metade de l [[seclo XIII]]. An [[1897]] fui çcubierta ua jinela an stilo [[románico]] tardio na parede que separa l eidifício de l salon de bidro (''Gläsernen Saalbau'') de l eidifício de Frederico (''Friedrichsbau''). An [[1976]], trabalhos promobidos subre çtroços de cerca de [[1400]] depositados ne l canto nordeste de l eidifício de Ruprecht, i la demoliçon de la cobertura de l fragmiento dua jinela an forma de fuolha de trebo, fúrun ancontrada semelhanças cun las arcadas de las jinelas de l [[Vurg Wildenberg]]. An [[1999]], ua ambestigaçon arqueológica rializada an torno de l eidifício de Lhudwig cumprobou la eisisténcia dua zona de custruçon na ária de l palácio datada de la purmeira metade de l [[seclo XIII]].
Ls mais antigos decumientos que mencionan l Castielho de Heidelberg son:
* L ''Thesaurus Pituarun'' ([[1559]]-[[1606]]), de [[Marcus zun Lhamn]], nembro de l Cunseilho de la Eigreija de l Palatinado;
* Ls ''"Annales Academici Heidelbergenses"'' (ampeçados an [[1587]]), por [[Pithopoeus]], bibliotecário i porsor de Heidelberg;
* Ls ''"Oureginun Palatinarun Commentarius"'' ([[1599]]), por [[Marquard Freher]];
* L ''"Teutsche Reyssebuch"'' ([[Strasburgo]], [[1632]] - reditado an [[1674]] cumo ''Itinerariun Germaniae''), por [[Martin Zeiller]] .
Todas estas obras son, an grande parte, superficiales, nun cuntendo nada de amportante. L causo ye defrente ne l que diç respeito a la ''Topographia Palatinatus Rheni'', de [[Matthäus Merian]] ([[1615]]), obra que çcribe l Príncepe-Eileitor [[Luís V, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] cumo ua pessona que "''ampeçou a custruir un nuobo castielho hai mais de cien anhos''". A maior parte de las çcriçones de l castielho até al [[seclo XVIII]] son feitas cun base na anformaçon de Merian. Tentatibas para fixar la fundaçon de l castielho nun periodo anterior, çcubriran que, yá na época de [[Ruperto I, Conde Palatino de l Reno|Ruperto I]] ([[1353]]–[[1356]]) , habie sido arguida la famosa capielha de la corte na ''Jettenbuhl''.
==== Palácio rial i prison de papas ====
Quando [[Ruperto de la Germánia|Ruperto III]] se tornou [[Lista de reis de la Germánia|Rei de la Germánia]], an [[1400]], era de tal forma pequeinho que quando l monarca regressou de la sue coroaçon tubo que acampar ne l mosteiro de l [[Agostinianos]], ne l sítio de la atual Praça de la Ounibersidade. L que el deseiaba era mais spácio pa ls sous ambientes i corte de forma a ampressionar ls cumbidados, mas tamien defesas adicionales que tornassen l castielho nua [[fortaleza (arquitetura melitar)|fortaleza]].
Depuis de la muorte de Ruprecht, ocorrida an [[1410]], las sues tierras fúrun debedidas puls sous quatro filhos. L Palatinado, coraçon sous territórios, fui dado al sou filho mais bielho, [[Luís III, Conde Palatino de l Reno|Luís III]]. Lhuís fui l repersentante de l [[Sacro Ampério Romano Germánico|amperador]] i l juiç supremo, i fui nessa qualidade que an [[1415]], de acordo cul [[Cuncílio de Custança]] i a mando de l [[Sigismundo, Sacro Amperador Romano-Germánico|Amperor Sigismundo]], aprisionou l deposto [[Antipapa João XXIII]] antes deste ser lhebado pa l Burgo Eichelshein (atual [[Mannhein-Lhindenhof]]).
Nua bejita la Heidelberg, an [[1838]], l poeta francés [[Bitor Hugo]] tirou un prazer special al passear antre las ruínas de l palácio, tenendo resumido la sue stória na seguinte carta:
<blockquote>''Mas deixen-me falar de l sou castielho. (Esso ye absolutamente eissencial i you debie tener ampeçado por el). Que tiempos el ten atrabessado! Al lhongo de quenhientos anhos ten sido bítima de todo l que ten abalado la [[Ouropa]], i agora çmorona sob l sou peso. Esto porque este Castielho de Heidelberg, la residéncia de ls Cundes de l Palatinado, ls quales respundian solo la reis, amperadores i papas i tenien demasiada amportança para curbar als sous caprichos, mas nun podien arguer la cabeça sin antrar an cunflito culs, sendo por esse motibo que, na mie oupinion, l Castielho de Heidelberg siempre tomou ua cierta posiçon de ouposiçon al poder. Cerca de [[1300]], la época de la sue fundaçon, ampeçou cun ua [[analogie]] la [[Tebas (Grécia)|Tebas]]; ne l Conde Rudolfo i ne l Amperador Lhuís, esses armanos degenerados, tubo l sou [[Etéocles]] i l sou [[Polinice]] [filhos beligerantes de [[Édipo]]]. Anton, l Príncepe-Eileitor ampeçou a crecer an poder. An [[1400]], l Palatino Ruprecht II, apoiado por trés príncepes-eileitores renanos, depone l [[Benceslau de la Germánia|Amperador Benceslau]] i usurpa la sue posiçon; 120 anhos depuis, an [[1519]], l Conde Palatino [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] formou l moço Rei Carlos I de Spanha, feturo [[Carlos I de Spanha|Amperador Carlos B]]' '.<ref name="Bitor Hugo 2003">An Bitor Hugo: ''Heidelberg of Frankfurt an Main''. Societäts-Berlag, 2003. ISBN 3-7973-0825-6.</ref></blockquote>
==== Guerra Baden-Palatinado ====
An [[1462]], ne l decorrer de la guerra antre [[Baden]] i l [[Palatinado]], l [[Príncepe eileitor|Eileitor]] [[Frederico I, Conde Palatino de l Reno|Frederico I]] (l "''Pfälzer Fritç''") aprisionou ne l palácio l [[Aneixo:Lhista de gobernadores de Baden|Margrabe]] [[Carlos I, Margrabe de Baden-Baden|Carlos I de Baden]], l [[bispo]] [[Jorge bon Baden|Jorge]] de Metç i l [[Cunde]] [[Ulrico B, Conde de Wurttemberg|Ulrico B de Wurttemberg]]. Frederico mantebe ls prisioneiros acorrentados i alimentados cun quemidos rudes até que le fusse pago l resgate eisigido.
L margrabe Carlos I tubo de pagar 25.000 florines de ouro pula lhibertaçon, tenendo antregue [[Sponhein]] cumo penhor i declarado [[Pforzhein]] cumo un [[feudo]] de l [[Palatinado]]. L bispo de Metç tubo de pagar 45.000 florines de ouro. Inda assi, l aspeto mais amportante fui l fato de Frederico I de l Palatinado tener garantido l sou crédito cumo príncepe-eileitor.
Diç la lhenda que Frederico fizo ls sous hóspedes amboluntários cumprender la falta de pan a las refeiçones mandando-los mirar, atrabeç de la jinela, para la paisaige debastada ambaixo deilhes. Este eipisódio ye cuntado nun poema, de [[Gustab Schwab]], antitulado ''De las Mahl zu Heidelberg'' ("La Cena de Heidelberg").
==== Reforma i Guerra de l Trinta Anhos ====
[[Fexeiro:Hortus Palatinus und Heidelberger Schloss bon Jacques Fouquiere.jpg|thumb|left|300px|L ''Hortus Palatinus'' cul Castielho de Heidelberg an segundo praino, grabura de Jacques Fouquières, 1620.]]
Fui durante l reinado de l Conde Palatino [[Luís B, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] ([[1508]]-[[1544]]) que [[Martico Lhutero]] se çlocou la Heidelberg para defender ua de las sues teses (la ''Heidelberger Çputation''), tenendo prestado ua besita al palácio, tenendo sido apoiado pul Conde de l Palatinado Wolfgang, armano de Lhuís B. Ua carta que ambio al sou amigo [[George Spalatin]], datada de [[18 de Maio]] de [[1518]], lhouba la bleza de l palácio i las sues defesas.
Durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]] fúrun lhançados pula purmeira beç projéteis contra l castielho, treminando eiqui, de fato, la stória de las custruçones ne l eidifício. Ls seclos seguintes trouxírun, eissencialmente, çtruiçones i recustruçones.
An [[1619]], rebeliones [[Protestantismo|protestantes]] contra l [[Sacro Ampério Romano Germánico]] oufrecírun la corona de la [[Voémia]] la [[Frederico B, Eileitor Palatino]], l qual la aceitou anque de las çconfianças, zancadeando la [[Guerra de l Trinta Anhos]]. Depuis de la sue derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]], ne l die [[8 de Nobembre]] de [[1620]], Frederico B scapou cumo un foragido, tenendo çmoblizado las sues tropas prematuramente, l que deixou l Palatinado andefeso contra l General [[Johann Tserclaes, Conde de Tilly|Tilly]], l comandante supremo de la [[Liga Católica (almana)|Liga Católica]] al serbício de l príncepe-eileitor de la Babiera Maximiliano I. Ne l die [[26 de Agosto]] de [[1622]], Tilly ampeçou l sou ataque la Heidelberg, tomando la cidade la [[16 de Setembre]] i l palácio poucos dies depuis.
[[Fexeiro:Befestigungsplan ç Heidelberger Schlosses 1622 bon Anonymus.jpg|thumb|250px|Planta de lhocalizaçon datada de 1622.]]
Quando ls suecos tomórun Heidelberg, ne l die [[5 de Maio]] de [[1633]], i abriran fuogo subre l palácio a partir de la colina de [[Königstuhl]] situada por trás del, Tilly antregou l eidifício, ne l die 26 de l mesmo més. Ne l anho seguinte, las tropas de l amperador tentórun recaturar l Castielho de Heidelberg, mas esso solo benerie a acunter an [[Júlio]] de [[1635]]. L palácio manter-se-iba nas manos amperiales até a la assinatura de la [[Paç de Bestfália]], tratado que ponerie fin a la Guerra de l Trinta Anhos. L nuobo gobernante, [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], i la sue família solo se mudarian pa l palácio arruinado ne l die [[7 de Outubre]] de [[1649]].
[[Bitor Hugo]] resume estes acuntecimientos i ls eibentos seguintes desta forma:
<blockquote>''An 1619, Frederico B, anton un home moço, tomou la corona de ls Reis de la Boémia, contra la buntade de l amperador, i an 1687, Filipe Guilherme, Conde Palatino, anton un home idoso, assumiu l títalo de príncepe-eileitor, contra la buntade de l Rei de Fráncia. Esto causou las batailhas de Heidelberg i tributaçones sin fin, la Guerra de l Trinta Anhos, Gustab Adolfs Ruhmesblatt i finalmente la Guerra de la Grande Aliança, a misson Turennes. Todos estes terribles eibentos degradórun l palácio. Trés amperadores, Lhuís l Bábaro, Adolfo de Nassau i Lheopoldo de la Áustria, montórun-le cerco; Pio II cundenou-lo; Lhuís XIB debastou-lo''.<ref name="Bitor Hugo 2003"/></blockquote>
=== Çtruiçon i trasferéncia de la Corte para Mannhein ===
==== Guerra de Sucesson de l Palatinado ====
[[Fexeiro:Heidelberger Schloss 1693 nach Zerstoerung.jpg|thumb|left|Panfleto subre la çtruiçon de l Castielho de Heidelberg, 1693.]]
Depuis de la muorte de [[Carlos II, Eileitor Palatino]], l redadeiro çcendente de la lhinhaige de la [[Casa de l Palatinado-Simmern]], [[Luís XIB de Fráncia]] ourdenou la rendiçon de l [[Alódio|títalo alodial]] a fabor de la Duquesa de Orleanes, [[Isabel Carlota, Princesa Palatina]], la qual el aclamou cumo heirdeira lhegítima de las tierras de l Simmern. Dá-se, anton, ampeço a la [[Guerra de l Nuobe Anhos]]. Ne l die [[29 de Setembre]] de [[1688]], las tropas francesas marchórun subre l Palatinado i, ne l die [[24 de Outubre]], mudórun-se para Heidelberg, cidade que habie sido abandonada por [[Filipe Guilherme, Eileitor Palatino|Filipe Guilherme]], l nuobo Eileitor Palatino de la lhinhaige de l [[Palatinado-Neuburg]].
Na guerra contra ls poderes aliados ouropeus, l Cunseilho de Guerra de la Fráncia decidiu-se pula çtruiçon de todas las fortificaçones i pula debastaçon de l Palatinado (''[[Ezéchiel de Mélac|Brûleç le Palatinat!]]'' - "Queimen l Palatinado!"), cumo forma de prebenir l ataque de ls einimigos a partir dessa ária. Quando ls franceses se retirórun de l castielho, ne l die [[2 de Márcio]] de [[1689]], ancendiórun nel i çtruíran la fachada de la grande torre. Tamien fúrun ancendiadas partes de la cidade, mas a misericórdie dun general francés, [[René de Froulay de Tessé]], que dixe als habitantes para acender pequeinhos fuogos nas sues casas de forma a criar la eiluson de stáren a arder, prebeniu maiores çtruiçones.<ref>Harry B. Dabis: "What Happened in Heidelberg: Fron Heidelberg Man to the Persent": Berlag Brausdruck GmbH, 1977, 0007C650K.</ref>
Eimediatamente depuis de la sue ascençon, an [[1690]], [[João Guilherme II, Eileitor Palatino|João Guilherme II]] mandou reconstruir las paredes i las torres. Quando ls franceses alcançórun, ua beç mais, ls portones de Heidelberg, an [[1691]] i [[1692]], las defesas de la cidade stában an tan bun stado que estes nun cunseguiran antrar. Ne l die [[18 de Maio]] de [[1693]], ls franceses ambestiran outra beç subre ls portones de la cidade, tenendo-a tomado ne l die 22 de l mesmo més. Inda assi, nun cunseguiran cuntrolar l castielho, pul que çtruiran la cidade nua tentatiba de de anfraquecer la sue percipal base de apoio. Ls acupantes de l castielho capitulórun ne l die seguinte. Ls franceses aprobeitórun, anton, la ouportunidade para cuncluir l trabalho ampeçado an [[1689]] depuis de la sue saida precipitada de la cidade. Las torres i paredes que subrebibírun a la redadeira óndia de çtruiçon fúrun splodidas cun minas.
==== Trasferéncia de la Corte para Mannhein ====
[[Fexeiro:Heidelberg 20060420 021.jpg|thumb|180px|Eigreija de l Sprito Santo: an tiempos serbiu dues cungregaçones (Protestante i Católica) i fui l motibo de la mudança de la Corte para Mannhein.]]
An [[1697]] fui assinado l [[Tratado de Ryswick]], marcando l final de la [[Guerra de la Grande Aliança]] i trazendo, finalmente, paç a la cidade. Fúrun feitos prainos para demolir l castielho i reutilizar partes del para un nuobo palácio a custruir ne l bal. Quando las dificuldades cun este praino se tornórun eibidentes, l antigo castielho fui reformado. Al mesmo tiempo, [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] jogou cula eideia de redesenhar cumpletamente l castielho, mas acabou por arquibar l porjeto por falta de fondos. An [[1720]] l mesmo Príncepe-eileitor antrou an cunflito cun ls protestantes de la cidade al eisigir la antrega total de la Eigreija de l Sprito Santo als Católicos (esta habie sido prebiamente debedida por ua partiçon i ousada por ambas las cungregaçones), mudando, anton, la sue corte para [[Mannhein]] i perdendo to l antresse ne l castielho. Quando, ne l die [[12 de Abril]] de [[1720]], anunciou la remoçon de la corte i de todos ls cuorpos admenistratibos para Mannhein, spressou un deseio, dezindo "''que cresça yerba nas sues rues''".
L cunflito relegioso fui, probablemiente, solo ua de las rezones de la mudança para Mannhein. Para alhá desso, cumberter l ultrapassado castielho ne l topo de la colina nun palácio [[barroco]] tenerie sido defícel i çpendioso. Al mudar-se para la prainada, l príncepe-eileitor tornou possible la custruçon dun palácio que reunisse todos ls sous deseios, l [[Schloss Mannhein]].
L sucessor de Carlos Filipe, [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Babiera|Carlos Teodoro]], planeou mudar la sue Corte de buolta pa l Castielho de Heidelberg. Inda assi, ne l die [[24 de Júnio]] de [[1764]], un centeilha atingiu dues bezes l ''Saalbau'' (eidifício de la Corte), ancendiando l castielho ua beç mais, l que el anterpretou cumo un senhal de l cielos, tenendo mudado ls sous prainos.
[[Bitor Hugo]], que se apaixonara pulas ruínas de l castielho, tamien biu esso cumo un senhal debino:
<blockquote>''Poder-se-iba até dezir que ls própios cielos tenerien anterbindo. Ne l die [[23 de Júnio]] de [[1764]], l die anterior àquele an que Carlos Teodoro staba para se mudar pa l castielho i fazer del la sue sede (l que, pula çpedida, tenerie sido un grande zastre, porque se Carlos Teodoro tubisse passado ls sous trinta anhos eilhi, estas austeras ruínas que hoije tanto admiramos cierta mente tenerien sido decoradas ne l stilo pompadour); Nesse die, anton, cun ls mobliários de l príncepe inda a chegar i a asperar na Eigreija de l Sprito Santo, fuogo de l cielo atingiu a torre otogonal, ancendiando l telhado, i çtruiu este castielho cun quenhientos anhos an pouquíssimas horas'',<ref>Bitor Hugo: ''Heidelberg of Frankfurt an Main''. Societäts-Berlag, 2003. {{ISBN|3-7973-0825-6}}.</ref></blockquote>
Nas décadas seguintes fúrun feitas reparaçones básicas, mas l castielho permaneciu, eissencialmente, cumo ua ruína.
=== Depuis de la çtruiçon ===
==== Lhenta decadéncia i entusiasmo romántico ====
[[Fexeiro:Carl Philipp Fohr 001.jpg|thumb|260px|left|L Castielho de Heidelberg nua grabura de Carl Philipp Fohr, 1815.]]
An [[1777]], Carlos Teodoro tornou-se gobernante de la [[Babiera]], para alhá de manter eigual funçon ne l Palatinado, mudando la sue corte de [[Mannhein]] para [[Munique]]. L castielho apagou-se inda mais de ls sous pensamientos i las salas que inda tenien telhados fúrun acupadas por artesones. Yá an [[1767]], la parede sul fui çpojada de piedras çtinadas a la custruçon de l [[Schloss Schwetzingen]], ua residéncia stibal de l Eileitor i de la sue corte. An [[1784]], las [[bóbeda]]s de l ''Ottheinrichsbaus'' (Eidifício de Ottheinrich) fúrun prenchidas i l castielho ousado cumo fuonte de materiales de custruçon.
Cumo resultado de la [[Mediatizaçon Almana|Mediatizaçon Germánica]] de [[1803]], Heidelberg i Mannhein tornórun-se parte de [[Baden]]. [[Carlos Frederico, Grano-Duque de Baden]], cungratulou-se cul oumiento de l sou território, anque ber l castielho cumo ua adiçon andeseijable. La strutura staba decadente i ls populares habien-se serbido de la piedra, madeira i fierro de l castielho para custruir las sues própias casas. La [[státua|estatuária]] i ornamientos tamien fúrun presas fáceles. [[August bon Kotzebue]] spressou la sue andignaçon, an 1803, contra la antençon de l gobierno de Baden de demolir las ruínas. Ne l ampeço de l [[seclo XIX]], l arruinado castielho tornou-se nun simblo pa l mobimiento patriótico contra [[Napoleon Vonaparte]].
[[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Willian Turner 1844 1845.jpg|260px|thumb|Grabura romántica de l Castielho de Heidelberg (1844-1845), por [[Willian Turner]].]]
Mesmo antes de [[1800]], habien chegado artistas para ber l riu, las colinas i las ruínas de l castielho cumo un cunjunto eideal. Las melhores repersentaçones son las de l anglés [[Willian Turner]], l qual stubo an Heidelberg bárias bezes antre [[1817]] i [[1844]], tenendo pintado Heidelberg i l castielho muitas bezes. El i outros pintores de l [[romantismo]], sous cuntemporáneos, nun stában antressados an retratos fiéis de l eidifício, pul que dórun rédea solta a la lhiberdade artística. Por eisemplo, las pinturas que Turner fizo de l castielho mostran nel ampoleirado mui mais arriba na colina de l que na rialidade stá.
L salbador de l cunjunto fui [[Charles de Graimberg]]. Este conde francés anfrentou l gobierno de Baden, l qual bie l castielho cumo ua "''bielha ruína cun ua multiplicidade de ansípidos ornamientos la çfazíren- se''", pula preserbaçon de l eidifício. Até [[1822]], serbiu cumo un guarda boluntário de l castielho, tenendo bibido durante algun tiempo ne l ''Gläserner Saalbau'' (Eidifício de l Salon de Bidro), de adonde podie manter un uolho subre l pátio. Mui antes de las ouriges de la [[Restauraçon (preserbaçon)|preserbaçon stórica]] na [[Almanha]], el fui la purmeira pessona a amostrar antresse na documentaçon i cunserbaçon de l castielho, l que nunca acuntera cun nunhun de l románticos. Graimberg pediu la [[Thomas La. Lheger]] que preparasse l purmeiro guia de l eidifício. Cun las sues pinturas de l castielho, de las quales fúrun reproduzidas muitas cópias, Graimberg promobiu las ruínas de l castielho i trouxe muitos turistas a la cidade.
==== Planeamiento i Restauro ====
[[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Koch u Seitç 1891.jpg|thumb|190px|Praino de Julius Koch i Fritç Seitç, 1891.]]
La queston subre se l castielho deberie ó nun ser cumpletamente restaurado fui çcutida durante mui tiempo. An [[1868]], l poeta [[Wolfgang Muller bon Königswinter]] defendiu ua cumpleta recustruçon, l que probocou fuortes reaçones an ancontros públicos i na amprensa.
An [[1883]], l [[Grano-ducado de Baden]] stableciu un ''Schloßbauburo'' ("gabinete de custruçon de l castielho"), superbisionado pul diretor de custruçon Josef Durn, an [[Karlsruhe]], tenendo [[Julius Koch]] cumo superbisor de custruçon çtrital i [[Fritç Seitç]] cumo arquiteto. L gabinete fizo un praino detalhado para preserar ó rerincipal. Esta eiquipa treminou l sou trabalh an [[1890]]. L praino fui abaluado por ua comisson de specialistas de to la Almanha, la qual chegou a la cuncluson que, ambora la recustruçon total ó parcial de l eidifício nun fusse possible, era possible preserbá-lo na sue cundiçon corriente. Solo l ''Friedrichsbau'' (Eidifício de Frederico), cujos anteriores fúrun danificados pul fuogo mas nun arruinado, benerie a ser restaurado. Esta recustruçon fui efetuada, antre [[1897]] i [[1900]], por Karl Schäfer, cun un einorme custo de 520.000 [[Marco (moeda)|marcos]].
==== Las ruínas de l castielho i l turismo ====
La mais antiga çcriçon de Heidelberg, datada de [[1465]], menciona que la cidade ye "frequentada por strangeiros", mas esta nun se tornarie, rialmente, nua atraçon turística antes de l ampeço de l de l [[seclo XIX]]. L Conde Graimberg fizo de l castielho un oubjeto permanente de graburas, las quales se tornórun an percursoras de ls cartones postales. Al mesmo tiempo, tamien passou a ser ancontrado an copas de recordaçon. L turismo recebiu un grande ampulso quando Heidelberg fui lhigada a la rede de camino de fierro, an [[1840]].
[[Fexeiro:Rondell Heidelberger Schloss bon Stueckgarten.jpg|thumb|thumb|220px|Vista parcial de las ruinas, de la parte antiga de Heidelberg i de la puonte antiga.]]
[[Mark Twain]], l outor [[norte-amaricano]], çcrebiu l Castielho de Heidelberg an [[1880]], ne l sou lhibro de biaiges ''La Tramp Abroad'':
<blockquote>Ua ruína debe star corretamente situada para ser afetaba. Esta nun poderie tener sido melhor colocada. Argue-se nua eilebaçon de comando, stá ancerrada an bosques berdes, nun hai qualquier terreno praino an buolta, mas, pul cuntrário, eisisten terraços arborizados subre terraços, i mira-se para baixo atrabeç de folhaiges brilhantes para faias perfundos i abismos adonde l crepúsclo reina i la luç de l sol nun puode penetrar. La natureza sabe cumo adornar ua ruina para cunseguir l melhor eifeito. Ua dessas bielhas torres stá partida al meio, i ua de las metades tombou pa l lhado. La sue anclinaçon ancontra-se de forma a stablecer ua atitude pitoresca. Todo l que faltaba era ua draparie adequada, i la natureza ten-na mobildado; eilha ten bestido la acidentada massa de flores i berdura, i fizo deilha un ancanto pa ls uolhos. La metade que se mantén arguida spone las sues arnosas salas para si, cumo bocas abierta sin dientes; Eilhi, tamien las trepadeiras i las flores ténen feito l sou trabalho de grácia. La parte traseira de la torre nun ten sido negligenciada, mas stá bestida cun ua peça de heira polida agarrada, la qual sconde las feridas i manchas de l tiempo. Mesmo l topo nun fui deixado nu, mas ye coronado cun un florescente grupo de arbles i arbustosA anfelicidade ten feito cun esta bielha torre l que por bezes faç cul caráter houmano - melhorá-lo. Mark Twain<ref>fron Mark Twain: ''La Tramp Abroad''. [http://twain.thefrelibrary .com/Tramp-Abroad/1-2 ''La Tramp Abroad'' ne l site twain.thefrelibrary .com]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></blockquote>
Ne l [[seclo XX]], ls amaricanos spalhórun la fama de Heidelberg para fura de la [[Ouropa]]. Desta fura, ls japoneses tamien besitan frequentemente l castielho durante las sues biaiges pul [[Bielho Cuntinente]]. Heidelberg recibe, ne l ampeço de l [[seclo XXI]], mais de trés milhones de besitantes por anho, cun cerca de 1.000.000 de pernoitas. A maior parte de ls besitantes strangeiros bénen de l [[EUA]] i de l [[Japon]]. La mais amportante atraçon, de acordo cul Anstituto Geográfico de la [[Ounibersidade de Heidelberg]], ye l castielho cun ls sous terraços de ouserbaçon.
Alguns de ls besitantes apaixonan-se pula cidade, pul que muitos deilhes deciden casar ne l castielho. Celebran-se cerca de 100 casamientos por anho na capielha de l palácio.<ref>[http://www.wedding-in-heidelberg .com Casamientos an Heidelberg]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==== Reflexos de l "Mito de Heidelberg" ====
L porsor de Heidelberg Lhudwig Giesç screbiu, ne l sou ansaio de [[1960]] antitulado ''"Fenomenologie de l Kitsches"'', subre l seneficado de las ruínas pa l turismo:
[[Fexeiro:Heidelberger Schloss bon Theodor Verhas 1856 Ausschnitt.jpg|thumb|220px|Parte dua grabura de Theodor Berhas, 1856.]]
[[Fexeiro:Heidelberg corr.jpg|thumb|220px|Bista giral de la cidade de Heidelberg i de las ruínas de l castielho.]]
<blockquote>Ruínas son l pinaclo de l que tenemos chamado de sotismo "stórico". Cumo un punto de salto, puode serbir de stória a partir de la speriéncia: an 1945, pouco depuis de la rendiçon de la Almanha, quando un suldado amaricano que tiraba retrato abidamente al Castielho de Heidelberg me preguntou cumo este lhugar de peregrinaçon para todos ls románticos chegara a la ruina, respundi maquiabelicamente, "fui çtruido por bombas amaricanas". La reaçon de ls suldados fui mui anstrutiba. Bou specular sucintamente: l choque para las sues cuncéncias — decorriente dua stética i nun dun porblema ético — fui straordinário: la "ruina" deixou de parecer guapa para eilhes; pul cuntrário, lhamentórun (assi: cun cuncéncia rialista persente) la recente çtruiçon dun grande eidifício.</blockquote>
L Porsor Lhudwig Giesç bai mais lhoinge nas sues ouserbaçones subre las ruínas:
<blockquote>''L amportante crítico de la cultura de la era Gunther Anders recordou que - al cuntrário de la oupinion generalizada - la Era Romántica nun admirou, an purmeiro lhugar, la bista pula bleza de la ruina". Pul cuntrário, tubo lhugar la seguinte ''amberson'': l Renacimiento (cumo la purmeira geraçon) admirou l antigo Torso, "nun por, mas anque ser un Torso". Ancontrórun-le bleza, mas "anfelizmente" (!) solo cumo ruina. La segunda geraçon ''ambertiu'' la "ruina de l guapo" pula "bleza de la ruina". I por eiqui, fui clara la bie para la "produçon de ruinas" andustrial: cumo gnomos de jardin agora anstalados na paisaige an orde la que esta se torne ''guapa'''.<ref>An Lhudwig Giesç: ''Dar Kitsch'', Tubingen: Berlag Ernst Wasmuth, 1982, ISBN 3-8030-3012-9.</ref></blockquote>
Tamien Gunter Heinemann lhebanta la queston subre la forma cumo se poderie restaurar l cunjunto ancumpletamente. Próssimo de la bison de l jardin-Stuck subre l fosso de ls benados (''Hirschgraben'') de l anterior de las bien cunserbadas ruinas de l castielho, preguntaba-se la si própio cumo era possible que nun se recuperasse to la ária outra beç.
<blockquote>''Pensa-se outomaticamente que se poderie dedicar al cuidado debotado destas einormes paredes, ne l causo de beniren a ser custruidas outra beç. Quanto la çpesas esso nun faç muita defrença, mas cumo esso serie ourganizado! Esso eirie requerer semientes de las sues eimaginaçones stóricas, na medida an que las eisistentes eimaiges sonoras que ténen sido trasmitidas permiten esso. Mas trarie l solo fenómeno para Heidelberg l fato de l castielho nas sues ruinosas cundiçones tener de registar l probeito cunsidrable an balores stéticos. Un castielho reconstruido serie eiquibalente a un zamcanto, serie la certificaçon dun inadequado porcesso de çlocamiento de stória ouposta, i deixarie de cunceder spácio a la participaçon de la natureza. L antendimiento de la rializaçon ganho an claridade, serie perdido para a minte an perfundidade
.<ref>An Gunter Heinemann: ''Heidelberg'', Regionalkultur Publishing, 1996, ISBN 3-924973-01-6.</ref></blockquote>
=== Cronologie ===
[[Fexeiro:Gesamtansicht ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|450px|Bista panorámica de l Castielho de Heidelberg.]]
[[Fexeiro:Heidelberg 3.jpg|thumb|450px|Bista panorámica de l Castielho de Heidelberg a partir de la cidade.]]
Lhinha cronológica de ls percipales eibentos ne l castielho:
* 1225: purmeiro decumiento an que aparece mençon a un ''"Castrun"'' an Heidelberg;
* 1303: mençon la dous castielhos;
* 1537: çtruiçon de l castielho de cima por un centeilha;
* 1610: criaçon de l jardin de l palácio (''Hortus Palatinus'');
* 1622: Tilly cunquista la cidade i l castielho durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]];
* 1649: renobaçon de la planta de l castielho;
* 1688/1689: çtruiçon por tropas francesas;
* 1693: nuobas çtruiçones durante la Guerra de Sucesson de l Palatinado;
* 1697: ampeço de la recustruçon;
* 1720: trasferéncia de la residéncia para Mannhein;
* 1742: ampeço de la recustruçon;
* 1764: çtruiçon por un centeilha;
* 1803: l castielho i la cidade passan a fazer parte de l stado de Baden;
* 1810: Charles de Graimberg dedica-se a la preserbaçon de las ruínas de l castielho;
* 1860: purmeira eiluminaçon de l castielho;
* 1883: stablecimiento de l "gabinete de custruçon de castielhos de Baden";
* 1890: balanço por Julius Koch i Fritç Seitç;
* 1900 (cerca): restauros i zambolbimiento stórico.
== Eidifícios de l castielho ==
[[Fexeiro:HeidelbergerSchloss1.jpg|250px|thumb|left|Bista de l ''Jettenbuhl'' cul Castielho de Heidelberg.]]
Çconhece-se la aparéncia de l cunjunto anquanto castielho [[mediebal]]. Este stendia-se subre la ária de l atual pátio de l palácio, sin las stensones posteriores an direçon la oeste (Grande Torre, parede norte - Eidifício Anglés - i parede oeste cun torre redonda), i drento de l anielho de muralhas anterior, inda eisistindo scassos bruxedos na parede este de l ''Lhudwigbaues'' ("Eidifício de Lhuís"), las fachadas este i sul de l eidifício de serbício i la parede oeste de l Ruprechtbau ("Eidifício de Ruperto") i de l ''Frauenzimmerbau'' ("Eidifício de l Salon de las Damas"). L Castielho de Heidelberg formaba ua lhinha defensiba cul castielho eisistente ne l alto de l atual Molkenkur (este redadeiro queimado an [[1537]]), l que permitie tener l [[riu Neckar]] bien "dominado".
A partir de meados de l [[seclo XV]], l castielho i fortaleza fui zambolbido cula custruçon de trés torres para canhones na parte ouriental i de las muralhas steriores. Na purmeira metade de l [[seclo XVI]], [[Luís B, Conde Palatino de l Reno|Luís B]] abançou cunsidrablemiente la ária de l castielho para oeste, tenendo deixado robustas fortificaçones, assi cumo un eidifício residencial andependiente. Seguiu-se la spanson de l castielho sob puntos de bista repersentatibos. Sob ls sous sucessores, la defesa acunteciu ne l panho de fondo.
[[Fexeiro:Heidelberg Castle MKL Bd. 8 1890 (130918117).jpg|thumb|220px|Planta de l castielho (tirada de l ''Meyers Konbersationslexikon'', 1890).]]
Solo als poucos, geraçon passado geraçon, l castielho fui recebindo ua grande coleçon de eidifícios residenciales. La ''Altstadt'' ("cidade bielha") solo chegou mui tiempo depuis. Einicialmente eisistia ua cidade de muntanha pa l pessonal i funcionários an Hangweg.
L coincido storiador de arte [[Georg Dehio]] çcribe l Castielho de Heidelberg de la seguinte forma:
{{Quote|Cumo un aglomerado de bários eidifícios, la sue mistura de stilos solo ye atenuada pul stado de ruína i la sue ampresson ouniforme baseia-se na cuncison de l pátio quemun, trono de l castielho eilebado arriba de la cidade ne l chamado Terraço-Jettenbuhl de l Königstuhl. L caráter an cunformidade cun ua strutura melitar, cun las fachadas oeste, sul i este biradas pa l pátio; solo ls eidifícios que anfrentan la cidade, lhibres de ls ataques ne l lhado norte, possuen ua segunda fachada de honra na parte sterior.
|Georg Dehio<ref>Georg Dehio: „''Handbuch dar Deutschen Kunstdenkmäler. Baden-Wurttemberg I. Die Regierungsbezirke Stuttgart und Karlsruhe''". Eiditado por Dagmar Zimdars i outros.</ref>}}
=== Eidifícios cun nome de pessonas ===
==== Ruprechtsbau (Eidifício de Ruperto) ====
: Nome: nomeado an refréncia al Príncepe-Eileitor [[Ruperto de la Germánia|Ruperto III]] ([[1352]]-[[1410]]).
[[Fexeiro:Ruprechtsbau Heidelberger Schloss vom Stueckgarten.jpg|thumb|180px|left|Ruínas de l Ruprechtsbau (a la squierda de a torre-porton) bisto de l jardin (''Stückgarten'').]]
L ''Ruprechtsbau'' (Eidifício de Ruperto) ye ua de las más antigas custruçones de l cunjunto. Fui arguido pul Eileitor [[Ruperto de la Germánia|Ruperto III]], ne l ampeço de l [[seclo XV]], quando este era [[Aneixo:Lhista de reis de la Germánia|Rei de la Germánia]]. Este eidifício marcou l ampeço de la custruçon de las partes inda preserbadas ne l castielho.
[[Fexeiro:Ruprechtsbau Relief Heidelberger Schloss 01.JPG|thumb|Detalhe de la decoraçon: anjos cun ansígnia.]]
Julgou-se durante mui tiempo que la stória de l castielho tenie ampeçado cun esta estrutura. Mas stensas ambestigaçones arqueológicas, rializadas durante ls trabalhos de renobaçon an finais de l [[seclo XIX]], ancontrórun fragmientos de jinelas [[románico|románicas]] i de l [[gótico]] einicial. La custruçon de l castielho fui fixada por buolta de l anho [[1300]].
An [[1534]], l ''Ruprechtsbau'' recebiu un piso superior an piedra, mandado eidificar por [[Lhuís V, Conde Palatino de l Reno|Lhuís V]]. Un parágrafo anscrito na albenaria de la parte dianteira i l númaro [[1534]] que se puode ber ne l anterior de l eidifício anunciam, atualmente, essa renobaçon.
Un braso cun anjos subre l portal adorna l eidifício. Acradita-se que esta ye la ansígnia de l custrutor, eimortalizada pa l mundo desta forma. De acordo cula tradiçon, ls dous anjos subre l brason repersentam ls filhos de l custrutor, ls quales, durante la custruçon de l castielho, tiran caído dun [[andaime]] i morrido. L mestre tornou-se tan melancólico que la custrução chegou a un ampasse.
Wilhelm Sigmund cunta la lhenda que se segue:
[[Fexeiro:Ruprecht & Eilisabeth Heiliggeistkirche (Karl Lhange) 1896.jpg|thumb|Ruperto III i Eilisabeth von Hohenzollern-Nürnberg na Eigreija de l Sprito Santo de Heidelberg.]]
{{Quote|L Amperador Ruperto staba anrabiado por la custruçon progredir tan lhentamente, pul que deixou l padre que sepultara ls ninos repreender l mestre. Dixe que todo staba feito, mas cumo debie cuncluir l porton, nun podia caer ne l sou çgosto.<br />
Eimediatamente surgiu l mestre ancontestable, de modo a dar forma a la cunclusão de l porton. El sculpiu ls sous rapazes, repersentados cumo doces ninos-anjo, nun rosário. Ne l meio de la grinalda colocou l cumpasso, l simblo de la sue arte, de la qual se çpediu para siempre.|Wilhelm Sigmund<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/angelskopfe.html ''Cabeças de anjo'' ne l site heidelberger-altstadt.de]</ref>}}
Ua vez que Ruperto III fui coronado cumo Ruperto I, Rei de la Germánia, an [[1400]], l eidifício fui outelizado para fins cerimoniais. Tamien se ancontra ne l ''Ruprechtsbau'' ua [[piedra de armas]] cula apropriada águila amperial an refréncia al reino. Drento de l eidifício eisiste ua lhume [[Renacimiento|renacentista]], un de ls poucos eilemientos de l anterior que inda stan preserbados.
; Ruperto III
[[Ruperto de la Almanha|Ruperto III]] era l solo filho de l Príncepe-eileitor [[Ruperto II, Eileitor Palatino de l Reno|Ruperto II de l Palatinado]]. Stubo, juntamente cul Arcebispo de Mainz, na lhiderança de l príncepes zde [[1398]], benido a suceder al deposto Rei [[Venceslau de Lhuxemburgo|Venceslau]] ne l die [[20 de Agosto]] de [[1400]]. L Arcebispo de Quelónia, [[Friedrich III von Saarwerden]], coroou Ruperto depuis de la sue eileiçon an [[Quelónia]], ua vez que [[Aachen]] i [[Frankfurt am Main]] nun abriram las puortas al Rei romano-alman. Ne l reino, pul menos nas árias próssimas, ancontrou debrebe reconhecimiento rial, cun Venceslau la nun se cumprometer más. Inda assi, Ruperto tubo un ampacto stritamente lhemitado.
Ruperto deixou l más antigo eidifício residencial eidantificable ne l castielho, l qual recebiu l sou nome. Para alhá desso, ampeçou la custrução de la ''Heiliggeistkirche'' (Eigreija de l Sprito Santo), an Heidelberg, la qual se veria, trés seclos depuis, ne l centro dua çputa que ditaria la trasfréncia de la corte para [[Mannheim]].
==== Lhudwigsbau (Eidifício de Lhuís) ====
:: Nome: nomeado an refréncia al Príncepe-Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] ([[1478]]-[[1544]]).
L ''Lhudwigsbau'' (Eidifício de Lhuís) fui custruído an [[1524]] por orde de [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]], tenendo servido de residéncia. Substituiu ua strutura más antiga, cujas paredes fúrun an parte outelizadas na sue custrução. Las típicas jinelas góticas çpostas an nibles scalonados que cumpletában la fachada sul yá nun eisistem.
Oureginalmente, l ''Lhudwigsbau'' era un eidifício simétrico. Inda assi, l Príncepe-Eileitor [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] demoliu la sue metade norte para para alhá de a torre-scaleira, de forma a abrir spácio para la custrução de l ''Ottheinrichsbau''. L ''Lhudwigsbau'' tenie, oureginalmente, ua maior spansão para norte, de forma que la referida torre se ancontraba ne l meio de la fachada. An [[1764]] fui çtruido por un ancéndio.
Sob l braso ne l sterior ancontram-se dous macacos a jogar (un jogo cun cuorda de nome ''Strangkatzenziehen''). Esta ye, probabelmente, ua aluson a las probas de resisténcia que ls rapazes zampenhában para ver l redadeiro andar de l eidifício adonde Lhuís V viveu.
; Lhuís V
[[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] l Pacífico, cunseguiu lhemitar las cunsequéncias de la derrota na [[Guerra de Sucessão de Lhandshut]] i restaurar ls dreitos de l Palatinado cumo reino. Cunseguiu, inda, reconciliar-se cun ls [[Wittelsbach]] de la [[Baviera]]. Para tal, tubo l auxílio de ls cuntatos amigables que l sou armano Frederico mantinha cula [[Casa de Habsburgo]]. Cunseguiu que l ''Reichsacht'' (decumiento oufecial de l Sacro Ampério) fusse oufecialmente anulado i ls privilégios de l Palatinado restablecidos. Aquando de la eileição amperial de [[1519]], Lhuís V apoiou cul sou l voto la eileição de Carlos de Habsburgo, feturo [[Carlos I de Spanha|Amperador Carlos V]].
An [[1523]], juntamente cun Arcebispo Ricardo de Trier i l Lhandgrave Filipe I de Heisse, derrotou la rebolta de ls cabalheiros lhiderada por [[Franz von Sickingen]]. Durante las [[Guerra de l Camponeses|revoltas camposinas]] de [[1525]], tentou negociar cun ls agricultores por, segundo afirma, se justeficar la abolição de la [[servidão]]. Inda assi, depuis de se perder l cuntrole de la agitação, participou na repressão de l camponses.
Lhuís V ye cunsidrado cumo l "custrutor de l castielho" ("''Schlossbauer''"). La sue amportança particular prendiu-se cula spansão de las fortificaçones de l castielho, la eidificação de las muralhas oucidentais i de la grande torre, mas tamien cula modernizaçon de outros eidifícios de la residéncia.
==== Ottheinrichsbau (Eidifício de Oto Anrique) ====
: Nome: nomeado an refréncia al Príncepe Eileitor [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] ([[1502]]–[[1559]]).
: Arquitetos: [[Hans Angelhardt]] i [[Caspar Vischer]] (sucessivamente).
[[Fexeiro:Otto Heinrichsbau (Karl Lhange) 1894.jpg|left|thumb|240px|Aspeto de l ''Ottheinrichsbau'' an 1894.]]
L ''Ottheinrichsbau'' fui mandado custruir por [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] depuis deste se tener tornado príncepe-eileitor an [[1556]]. Este palácio fui l purmeiro eidifício [[Renacimiento|renacentista]] custruido an tierra germánico, sendo ua amportante strutura de l [[Maneirismo]] alman. Cul aparecimiento de l ''Ottheinrichsbau'', outros eidifícios más antigos fúrun an parte scondidos (cumo l ''Gläserner Saalbau'') ó demolidos (metade norte de l ''Lhudwigsbau''). L sou lhado lheste assenta subre las fundaçones de struturas más antigas i subre la muralha sterior.
La fachada de l eidifício stende-se por quatro pisos, sendo decora por 16 figuras [[alegoria|alegóricas]] que simbolizam l porgrama de governo de l príncepe-eileitor. Las figuras son obra de l houlandés [[Alexander Colin]], l qual entraria más tarde al serbício de la [[Casa de Habsburgo]]. Quando Oto Anrique faleciu, an [[1559]], l eidifício inda nun staba cuncluido. Eilustraçones anteriores (persentes ne l ''Kurpfälzisches Skizzenbuch''", de [[Matthäus Merian]]) mostram que, antes de la [[Guerra de l Trinta Anhos]], l ''Ottheinrichbau'' habie recebido dues jinelas duplas sobredimensionadas, las quales se harmonizában mal cula strutura horizontal de la custrução, eissencialmente ourientada pa l renacimiento einicial eitaliano. Aparentemente, esta alteraço terá sido eisecutada por orde de l Príncepe-Eileitor [[Frederico III, Eileitor Palatino|Frederico III]], nun pertencendo al zeinho oureginal de l eidifício. Yá depuis de l final de la Guerra de l Trinta Anhos, durante la soberanie de l Príncepe-Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], l ''Ottheinrichsbau'' recebiu un nuobo telhado i la einorme jinela dupla zapareciu.
[[Fexeiro:Ottheinrichsbau 04.JPG|thumb|150px|Státua de Sansão na fachada de l ''Ottheinrichsbau''.]]
; Porgrama figurativo de la fachada
Las 16 figuras arguidas (cun speção de las quatro de l portal) são alegorias repersentando personagens de l [[Antigo Testamiento]] i [[divindade]]s pagãs. Devido la estas redadeiras, l ''Ottheinrichsbau'' recebiu, ne l [[seclo XVIII]], l nome de "''dar heidnische Bau''" ("l eidifício pagão"):
* Rés-de l-suolo: heiróis místicos ([[Josué]], [[Sansão (Bíblia)|Sansão]], [[Hércules]] i [[David]]) i amperadores romanos cumo sómbolo de l poder político i melitar. Ne ls fruntones triangulares de las jinelas ancontram-se repersentados romanos famosos, cujos modelos fúrun recolhidos a partir de moedas de la época;
* Purmeiro andar: Birtudes dun governador crestiano (Fuorça, Fé, Amor, Sperança i Justícia);
* Segundo andar: Personificaçon de l siete [[astro (astronomia)|astros]] clássicos ([[Saturno (planeta)|Saturno]], [[Marte (planeta)|Marte]], [[Vénus (planeta)|Vénus]], [[Mercúrio (planeta)|Mercúrio]], [[Júpiter (planeta)|Júpiter]], [[Sol]] i [[Lhuna]]).
Las quatro eimaiges de l andar térreo son splicadas por zajeitados bersos an caligrafia gótica, ls quales son trascritos ambaixo na sue forma oureginal pula dificuldade que repersenta la sue traduçon pa l pertués:
: ''Dar heirtzog Josua / durch Gotteß macht Ein und dreissig kü / nig hat umbracht.''
: ''Samson dar starck ein / Nasir Gotteß war Beschirmet Israhel / wol zwentzig Jar.''
: ''Joviß sun Heirculeß / bin Ich genandt. Durch mein heirliche / thaten wol bekandt.''
: ''David war ein Jüng / lhing gehertzt und klug Dem frechen Goliath / den kopff abschlug.''
L oubjetibo deste porgrama figurativo ye splicado pul arqueólogo de Heidelberg K. B. Stark de l seguinte modo:
{{Quote|''L cunjunto de las repersentaçones plásticas de la fachada de l palácio formam ne l sou cunjunto un guapo speilho de l gobierno. Subre la fuorça de la personalide, subre l heiroísmo de l pobo custruiu-se solidamente la outoridade principesca; tem l sou centro ne l eisercício de las birtudes crestianas, cumbinadas cun Fuorça i Justícia, i finalmente sob la anfluéncia de ls poderes superiores, ua cunduçon celhestre, coincidos ne l curso de las streilhas''.|K. B. Stark<ref>Oechelhauser: „''De las Heidelberger Schloss''", 1920</ref>}}
[[Fexeiro:Barthel Beham 001.jpg|thumb|120px|Oto Anrique] ]
; Oto Anrique
[[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ] lhevou l [[Protestantismo]] pa l [[Palatinado Eileitoral|Palatinado]] an [[1557]]. Promobiu la [[ciéncia]] i cumprometeu-se cula formação de médicos para la dissecaçon de cadáveres. La sue biblioteca, la [[Bibliotheca Palatina]], fui cunsidrada ua de las más amportantes de l sou tiempo.
Debido al sou cumplexo stilo de vida, Ottheinrich stubo an risco de antrar an [[bancarrota]]. An sue posse staba, tamien, ua promissória pertencente a la sue abó [[Heidwig Jagiellonica|Heidwig]], nembro de la [[Dinastie Jaguelónica]]. Esta promissória, ne l valor de 32.000 [[guilder]]s, fui emitida pul Rei [[Casimiro IV de la Polónia]] por ocasião de l casamiento de la sue filha Heidwig cun [[Duque Jorge de la Baviera|Georg dem Reichen]], nunca benido a ser paga pul monarca polaco. Oto Anrique deixou [[juro]]s i juros cumpuostos calculados ne l valor de 200.000 guilders. Por esse motivo, rompeu an [[1536]] cul sou tio, l rei polaco [[Sigismundo I de la Polónia|Sigismundo I]], an [[Cracóvia]]. Durante las trés sumanas de negociaçones, Oto Anrique poderie tener alcançado l pagamiento de la promissória, mas nun de ls juros devidos.
Oto Anrique governou durante, solo, trés anhos mas, inda assi, fui un de l más amportante de l Eileitores. Ne l Castielho de Heidelberg deixou l ''Ottheinrichsbau'', assi nomeado an sue houmenaige, cumo un eisemplo de [[arquitetura de l renacimiento|arquitetura renacentista]] almana.
==== Friedrichsbau (Eidifício de Frederico) ====
: Nome: nomeado an refréncia al Príncepe Eileitor [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] ([[1574]]-[[1610]]), l fundador de la cidade de [[Mannheim]].
[[Fexeiro:HeidelbergFriedrichsbau.jpg|thumb|250px|Fachada de l ''Friedrichsbau''.]]
L Eileitor Frederico IV mandou custruir l Friedrichsbau antre [[1601]] i [[1607]], ua vez que l eidifício residencial de que çpunha na época, cula capielha, amenaçaba ruir.
[[Johannes Schoch]] fui l arquiteto de l eidifício. Na fachada de l ''Friedrichsbaus'' birada al pátio stan ancorporadas [[státua]]s de ls ancestrais de l príncepe-eileitor. L [[scultor]] desta galeria de ls antepassados fui [[Sebastian Götz]], de [[Coira]]. Stan repersentados nesta fachada, ampeçando de la squierda para la dreita i de cima para baixo:
* Nas augas-furtadas: [[Karl dar Großi]], [[Oto de Wittelsbach]], [[Lhuís I Wittelsbach, Duque de la Baviera|Lhuís I]] i [[Rodolfo I, Duque de la Baviera|Rodolfo I]];
* Ne l piso superior, nembros de la [[Casa de Wittelsbach]] coronados: [[Lhuís IV, Sacro Amperador Romano-Germánico]], [[Ruperto I, Eileitor Palatino de l Reno|Ruperto I]] (Príncepe-eileitor de l Palatinado), [[Otão III de la Baviera]] (coronado cumo Rei Guapa V de la Hungria - nun reconhecido ounibersalmente) i [[Cristófe de la Baviera]] (Rei de la [[Dinamarca]], de la [[Suécia]] i de la [[Noruega]]);
* Ne l piso de l meio: [[Ruperto I, Conde Palatino de l Reno|Ruperto I]] (fundador de la [[Ounibersidade de Heidelberg]]), [[Frederico I, Conde Palatino de l Reno|Frederico I]], [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] i [[Oto Anrique, Eileitor Palatino|Oto Anrique] ];
* Ne l piso térreo: [[Frederico III, Eileitor Palatino|Frederico III]], [[Lhuís VI, Eileitor Palatino|Lhuís VI]], [[Juan Casimiro de Simmern]] i [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] (l custrutor deste eidifício).
Las augas-furtadas tamien eisibem repersentaçones alegóricas de la [[Primabera]] i de l [[Berano]], simblos de la trasitoriedade de todo l que eisiste na tierra.
L ''Friedrichsbau'' ye l percipal palácio de l castielho, tenndo, para alhá de la fachada birada al pátio, ua segunda fachada repersentativa ne l lhado birado a la cidade. Ne l piso térreo de la strutura ancontra-se la eigreija palaciana, la qual inda funciona actualmente. Ls andares superiores de l eidifício fúrun ousados cumo lhocal de habitaçon.
Depuis de ls debastadores ancéndios de [[1693]] i [[1764]], esta parte de l castielho fui la sola reconstruída. Antre [[1890]] i [[1900]], l ''Friedrichsbau'' fui renobado por Carl Schäfer, un porsor de [[Karlsruhe]], al stilo de l [[Arquitetura storicista|storicismo]]. Nessa época, fui zamcadeado un debate mui cuntroberso, que çcutiu la forma cumo ls spácios anteriores deveriam ser reconstruidos. L [[Stória de Arte|storiador de arte]] [[Georg Dehio]], an particular, tenie manifestado la oupinião que l eidifício eiboluira na sue strutura. Finalmente, fui tomada la decisão de reconstruir l anterior an stilo [[neo-renacença]]. Vários spácios de l ''Friedrichbau'' mostram ua cumposição an stilo pluralista. Las salas i quartos nunca más fúrun outelizados cumo árias de habitação, passando a funcionar cumo [[museu]].
[[Fexeiro:Kurfürst Friedrich IV Pfalz Heidelberger Schloss.jpg|200px|thumb|Frederico IV na galeria de ls antepassados de l ''Friedrichsbaus''.]]
; Frederico IV
[[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]] assumiu la lhiderança de la [[Ounion Protestante]] an [[1608]], pul que l cunflito antre católicos i protestantes creciu seneficativamente ne l Palatinado. Frederico mostrou, anque sue falta de formação, un grande antresse na ária de las [[houmanidades]], tenendo dotado la Ounibersidade de Heidelberg cun cadeiras de stória i [[ourientalismo]].
Frederico abandonou-se als sous prazeres i arruinou las finanças de ls sous territórios. El própio çcribe ls sous scessos i ressacas cun las seguintes palabras: "''you probabelmente fazerie todo outra beç''".
L Eileitor Frederico IV manteve ua amportança permanente, tenendo mandado custruir, antre [[1606]] i [[1607]], la fortaleza Friedrichsburg, a partir de la qual benerie a aparecer la cidade de [[Mannheim]] i l [[Schloss Mannheim]]. Las sues percipales actividades ne l Castielho de Heidelberg prendírun-se cula criaçon de l chamado ''Friedrichsbaus'' i la spanson de las trés torres ne l lhado ouriental.
==== Anglischer Bau (Eidifício de la Anglesa) ====
: Nome: nomeado an refréncia a la princesa anglesa [[Isabel de la Boémia|Isabel Stuart]] ([[1596]]-[[1662]]), la chamada "Reina de Ambierno" i mulhier de l Príncepe-Eileitor [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]].
[[Fexeiro:Anglischer Bau Heidelberg 1620 von Merian.jpg|220px|thumb|Gravura repersentando l ''Anglischer Bau'' an 1620, por Matthäus Merian.]]
L arquiteto de l ''Anglischer Bau'' ye çconhecido. Las dúbedas oscilam antre [[Salomon de Caus]] i [[Inigo Jones]], ambos benidos para Heidelberg cun Isabel.
Cula custrução deste eidifício permanecem las eideias básicas de protecção i de defesa, porque las streitas passagens antre muralhas i la puonte subre l fosso de l castielho oufereciam melhores ouportunidades de ataque a un potencial einimigo.
L ''Anglische Bau'' - actualmente an ruínas - fui l redadeiro eidifício amportante custruído na stória de l Castielho de Heidelberg. Quedava situado fura de l quadrado de l castielho antre la Grande Torre i l ''Fassbau'' (Eidifício de l Barril). Ambaixo de l ''Anglischen Bau'' passa la grande ''Rittertreppe'' (Scadaria de l Cabalheiros).
Atualmente, rializam-se nas ruínas recepçones i spectáculos antegrados ne l festibal de l castielho. Cun ls sous 500 metros quadrados, tem spácio para cerca de 300 lhugares sentados.
; Isabel Stuart
[[Fexeiro:Eilisabeth Stuart Winterkoenigin 1613 von Anonymus.jpg|thumb|left|Isabel Stuart an 1613.]]
[[Isabel Stuart]], nieta de [[Maria Stuart]] i armana de [[Carlos I de la Anglaterra]]. Nacida ne l [[Falkland Palace]] an [[1596]], era la sola filha sobrevivente de l anton [[Jaime VI de la Scócia]], más tarde tamien [[Jaime I de Anglaterra|Jaime VI de l Scoceses, I de Anglaterra i Irlanda]]. Recebiu l nome de Isabel an houmenagem a la Reina [[Isabel I de Anglaterra]]. Isabel tamien fui chamada, por bezes, "Pérola Británica", pula sue bleza, i "Reina de l Coraçones", debido a la sue popularidade.
Passado cuntatos preliminares, chegórun a la corte anglesa dous ambiados de l Palatinado, portadores dua carta de apersentação. Esta besita tenie cumo oubjetivo la cumbinaçon dua aliança firmada pul matrimónioa qual era bista cun agrado pulas dues [[Casa Rial|Casas]]. Depuis desso, [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]] biajou para [[Anglaterra]] cul fin de proceder al pedido de casamiento. Mas, la Reina [[Ana de la Dinamarca]], mai de la noiva, oupunha-se al casamiento por Frederico ser "solo" un [[Príncepe-eileitor]]. Inda assi, l sou aspecto sterior cunquistou ls angleses i la moço princesa. Ls dous (a la época ambos cun dezasseis anhos) fúrun cunsidrados l casal de suonho de l sou tiempo. Casórun, ne l die [[13 de Febreiro]] de [[1613]], na Capielha Rial de l [[Whitehall Palace]], an [[Lhondres]].
An [[1619]], fui ouferecida la Frederico la [[Aneixo:Lhista de Reis de la Boémia|Corona de la Boémia]], perpuosta aceite por el cul ancentivo de Isabel, antre outros. Inda assi l sou reinado fui stremamente brebe (antre [[4 de Nobembre]] de [[1619]] i [[8 de Nobembre]] de [[1620]]), pul que quedou coincido cumo Rei de Ambierno i Isabel cumo Reina de Ambierno. La derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]] anunciou l sou çtino de refugiado, que se prolongaria até a la sue muorte, ocorrida an [[1632]]. La sperança ne l auxílio prestado puls parientes angleses de la sue mulhier probou ser anganhosa.
Passado l final de la [[Guerra de l Trinta Anhos]] (ocorrido an [[1648]]), Isabel, yá biúda, deseiou regressar la Heidelber acompanhada pul sou filho [[Ruperto de l Palatinado, Duque de Cumberland|Ruperto]]. Inda assi, l sou filho [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]], l nuobo Eileitor, rejeitou essa perpuosta. Nessa época, Carlos I Lhuís yá tenie l sou casamiento cun [[Charlotte de Heissen-Kassel]] fragilizado, vivia un remanse cun [[Marie Lhuise von Degenfeld]] i tenie pula frente la reconstrução de ls sous territórios passado la guerra.
=== Eidifícios cun refréncia a las funçones zampenhadas ===
==== Bibliotheksbau (Eidifício de la Biblioteca) ====
: Nome: assi chamado por ser eiqui que, alegadamente, se situaba la biblioteca.
[[Fexeiro:Westseite ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|280px|Ruínas de l ''Bibliotheksbau'' i de l ''Ruprechtsbaus'', cula torre-puorta, vistas de l ''Stückgarten''.]]
L ''Bibliotheksbau'' (Eidifício de la Biblioteca), anteriormene tamien chamado erroneamente de ''Rudolfsbau'' (Eidifício de Rudolfo), queda situado antre l ''Ruprechtsbau'' (Eidifício de Ruperto) i l ''Frauenzimmerbau'' (Eidifício de l Salon de las Damas). L eidifício, an stilo [[gótico]] tardio, fui mandado eidificar pul Príncepe-Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]], sendo arguido antre [[1520]] i [[1544]]. La parte melhor preservada de la strutura ye la [[Bay window|jinela saliente]] voltada pa l pátio, ne l purmeiro andar.
L chamado ''Bibliotheksbau'' stá an streita lhigação cul bezino ''Frauenzimmerbau'', acrescentado ne l lhado oeste de a cerca. L nome anganhador deste eidifício surgiu, pula purmeira beç, ne l [[seclo XVII]], yá que nun eisistem eibidéncias que provem la sue outelização purmária cumo ua biblioteca eileitoral. Pul cuntrário, ne l purmeiro andar eisistia un spácio abobadado, chamado de ''tafelstube'' (algo que puode traduzir-se cumo quarto de la mesa), ousado puls homes de l eileitor. Las cámaras cun funçones de gabinete chegórun ne l [[seclo XVI]], ua época an que l príncepe yá nun reunia la corte diariamente, an salas apartadas relegadas pa ls andares superiores.
L ''Bibliotheksbau'' difere de ls outros eidifícios quinhentistas de l castielho por tenr [[bóbeda]]s an piedra até als pisos superiores. Esso deve-se al facto de eilhi ser mantida nun solo la biblioteca, mas tamien las moedas de l Eileitor. Este eidifício serbiu cumo "[[cofre]]" de l castielho i cumo posiçon de la corte. Ne l piso térreo, las sues paredes ténen trés metros de spessura. Ls sólidos spácios de l rés-de l-suolo, alguns de ls quales fúrun pintados, ampliában l ''Bibliothekssaal'' (Salão de la Biblioteca), l qual debie tener un [[pie dreito]] de 6,60 metros. L ''Bibliotheksbau'' fui l solo palácio de l castielho poupado pul ancéndio causado puls franceses an [[1689]], mas fui çtruído an [[1693]].
==== Frauenzimmerbau (Eidifício de ls Aposentos de las Damas) ====
: Nome: assi chamado por cunter ls aposentos de las damas de la corte (nome actual: ''Königssaal'' - Salão de l Rei)
[[Fexeiro:Hof Heidelberger Schloss Ulrich Kraus 1683.jpg|thumb|left|320px|Pátio anterior de l castielho an 1683, cul ''Frauenzimmerbau'', l ''Friedrichsbau'', l ''Gläsernen Saalbau'' i l ''Ottheinrichsbau'', por Ulrich Kraus.]]
De l ''Frauenzimmerbau'', de l qual resta solo l piso térreo, fui arguido por orde de [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] na purmeira metade de l [[seclo XVI]]. Provavelmente, las damas de la corte viviam neste eidifício, cun ls sous quartos situados ne ls andares superiores. Ne l piso térreo quedava l Königsaal (Salon de l Rei), outelizado para to l tipo de festividades. Este salão media 34,65 metros de cumprimiento, 16,70 de anchura i 7,40 de altura. L teto de madeira assentaba an quatro [[coluna]]s de piedra, atrabeç dua trave que apoiava las traves de l teto. Ls dous pisos superiores éran [[anxaimel]]ados. La fachada staba decorada cun várias [[Bay window|jinelas salientes]]. Ne l [[seclo XVII]] fui eisecutada ua preciosa fachada ne l lhado de l páti, cun colunas i figuras pintadas, l que custituiu ua eicelente atualizaçon bisual.
L ''Königsaal'' perdiu las sues funçones de repersentaçon depuis de la cuncluson de l salones de fiestas ne l ''Gläsernen Saalbau'' i ne l ''Ottheinrichsbau''. Tornou-se nun spácio çtinado als jogos de l cabalheiros, para alhá de ser outelizado para reuniones ó para banquetes an ocasiones festibas.
An [[1689]], l salon de fiestas fui totalmente queimado i, más tarde, l sou spácio fui aproveitado para la custrução de l Grande Barril, pul que la strutra recebiu l nome de ''Bandhaus'' (casa de la montagem). Ua vez que ls [[tanoeiro]]s se queixában que la auga de la chuva scorria para eilhes pul barril, [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Baviera|Carlos Teodoro]] deixou las ruínas cul actual telhado de eimergéncia. Hoije an die, l ''Frauenzimmerbaus'' ye coincido, percipalmente, pul nome de ''Königssaal'', ambora este salo ancupas solo l piso térreo de l eidifício. Na [[década de 1930]], l rés-de l-suolo fui reconstruído, servindo, para la cidade de Heidelberg, cumo un salon de fiestas çtinado a eibentos de todos ls tipos.
==== Fassbau (Eidifício de l Barril) ====
: Nome: assi chamado debido al Grande Barril.
[[Fexeiro:Grosses Fass (Karl Lhange) 1896.jpg|250px|thumb|L Grande Barril, gravura de 1896.]]
L ''Fassbau'' (Eidifício de l Barril) fui mandado custruir por [[Juan Casimiro de Simmern]], antre [[1589]] i [[1592]], specificamente para acuolher l famoso Grande Barril. Staba directamente lhigado al Salão de l Rei, de forma a permitir, durante las celebraçones, l acesso directo al bino cuntido ne l barril.
Curiosamente, l eidifício fui eisecutado ne l [[Stilo gótico|stilo gótico tardio]], na medida an que ne l período an que fui custruido yá se aplicava l stilo [[renacimiento|renacentista]].
[[Fexeiro:Perkeo.jpg|thumb|left|160px|Figura de Perkeo ne l ''Fassbau''.]]
Subre l grande barril argue-se la státua de [[Perkeo]], l [[bufon]] de la corte, simblo de l cunsumo de bino, eilhi colocado por [[Carlos III Felipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] para guardá-lo. Carlos Filipe trouxe Perkeo de [[Annsbruck]], adonde tenie antes l sou trono cumo ''[[stadthouder]]'' (regente) amperial de l [[Tirol]], para la corte de Heidelberg. La lhenda cunta que l Eileitor le terá preguntado se cunseguia buber l cuntenido de l barril solico. La repuosta parece tener sido "''Perché ne l?''" (l que quier dezir "porque nó?", an [[lhéngua eitaliana|eitaliano]]), l que daria ourige a la sue alcunha: "Perkeo".
Reinhard Hoppe cunta la stória que se segue:
{{Quote|''L Eileitor Carlos Filipe ourdenou al sou [[bufon]], l nano Clemens Perkeo, que guardasse l grande barril. Nua biaige pul Tirol tinah daprendido a tirar prazer de l sou pequeinho tamanho i de las sues piadas spirituosas. Quando l Eileitor eisaminou la sue pouca resisténcia a la bubida, dixe-le: "ben cumigo para Heidelberg. Nomeio-te cabalheiro i camareiro de l barril de l rei. Na adega de l miu castielho stá l maior barril de to l mundo. Se l buberes, la cidade i l castielho seran tous". "''Perche ne l''" (porque nó), respundiu l pequenote. L Eileitor riu i dixe: "Tu serás chamado de Perkeo".|Reinhard Hoppe: "Heimat un Heidelberg"<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/perkeo.html Perkeo]</ref>}}
L bino debie ser la sola bubida que Perkeo cunhecie zde la sue anfáncia. Quando, na sue belheç, adoeciu pula purmeira beç, l sou médico acunselhou-lo a buber bino cun ourgença i recomendou-le que bebesse auga cun abundáncia. Anque de l grande cepticismo, Perkeo seguiu l cunseilho i morriu na manhana seguinte.
Perkeo era ua criatura dina de pena i tenie – cumo [[Victor Hugo]] mencionou – que cunsumir diariamente quinze garrafas de bino, causo cuntrário era açoitado.
==== Gläserner Saalbau (Eidifício de l Salon de Bidro) ====
: Nome: assi chamado debido als speilhos benezianos que ornamentában la Galeria de ls Speilhos de l segundo andar.
[[Fexeiro:Arkade Glaeserner Saalbau Heidelberger Schloss von Baptiste Bayot 1844.jpg|180px|thumb|Arcada de l ''Gläsernen Saalbaus'', cun vista de l Ottheinrichsbau, por Baptiste Bayot, 1844.]]
L ''Gläserne Saalbau'' (Eidifício de l Salão de Vidro)) fui mandado arguer pul Eileitor [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]]. L sou nome deriva de ls speilhos benezianos persentes ne l salon de l piso superior. Ne l pátio, l eidifício tem raízes nas arcadas renacentistas, ambora la galeria de l passadiço apersente bóbedas an stilo gótico tardio. L lhado norte de l eidifício, virado a la cidade, ye absolutamente sóbrio, l lhado lheste fui decorado cun ua pequeinha [[jinela saliente]] gótica i la fachada virada al pátio tena ua ampena decorada.
L Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]] reconstruiu l ''Gläsernen Saalbau'' depuis de l final de la Guerra de l Trinta Anhos. Esso modificou la altura de ls andares i lhevou a la custrução de jinelas arcadas ambutidas na fachada norte. Ls remates de las jinelas inda son an parte bisibles na fachada norte.
Ne l die [[24 de Júlio]] de [[1764]], un centeilha atingiu dues vezes l eidifício i la strutura ardiu até a las bóbedas de la cave.
An [[1897]] fui çcubierto, na parede oeste de l ''Gläsernen Saalbaus'', un grupo de jinelas muradas an stilo gótico einicial, l que sugere la custrução dua zona de l castielho durante la purmeira metade de l [[seclo XIII]].
Acradita-se que l ''Gläsernen Saalbaus'' yá stubisse planeado aquando de la custrução de l ''Ottheinrichsbau'', ua vez que la metade traseira deste redadeiro se sconde por trás de la fachada i fui eisecutada sin decoração.
==== Ökonomiebau (Eidifício de Serbício) ====
: Nome: neste eidifício fcában las árias de serbício de l castielho i la cozina.
[[Fexeiro:Schlosshof Brunnenhaus Torturm Ruprechtsbau von Lhouis Hoffmeister ca 1820.jpg|left|thumb|''Ökonomiebau'', ''Brunnenhaus'', ''Torturm'' i ''Ruprechtsbau'', por Lhouis Hoffmeister, 1820.]]
Ls tenermos ''"Metzelhaus"'' i ''"Backhaus"'' apuntam para la eisisténcia dumatadouro i dua panadarie.
La antrada pa ls andares superiores lheba a la zona de habitaçon de ls guardas de l castielho. Ls eidifícios de serbício lhocalizados ne l canto sudeste de l pátio nun san seneficativos sob l punto de bista de la [[stória de la arte]].
La berdadeira cozina situaba-se ne l lhado sudeste de l castielho, junto a la ''Gesprengte Turm'' (Torre Çmoronada). Subre estes spácios i la sue lhocalizaçon periférica drento de l castielho, Günter Heinemann scribe l seguinte:
{{Quote|La casa de la cozina, que ouregina fumos i oulor de cozinados, terá lhugar nun silencioso canto de l pátio de l castielho que hai mui perdiu l antresse.|Günter Heinemann: „Heidelberg"<ref>Günter Heinemann: „Heidelberg"</ref>}}
==== Soldatenbau (Eidifício de l Suldados) ====
: Nome: assi chamado por ser l spácio de residéncia de l suldados
L ''Soldatenbau'' stá lhocalizado nas prossimidades de la puorta percipal, de forma la que esta quedasse melhor protegida. Na cave de l eidifício de trés andares quedava la casa de la guarda, anquanto para cima se situában ls spácios de habitaçon de l suldados. Staba, eiqui, aquartelada ua [[guarniçon]] permanente de 50 suldados, çtinados a garantir la guarda i ls serbícios honorários de l castielho.
[[Fexeiro:Heidelberger Schlosshof (Karl Lhange) 1895.jpg|210px|thumb|La ''Brunnenhalle'' antes de la Torturm, 1895]]
==== Brunnenbau (Eidifício de l Chafariz) ====
: Nome: eifício situado ne l pátio, custituído por ua galeria, la ''Brunnenhalle'' (Galeria de l Chafariz), subre l [[chafariz]].
Directamente ne l ''Soldatenbau'', stá ancluida la ''Brunnenhalle'' (Galeria de l Chafariz), mandada eidificar pul Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]]. Ye notable pulas quatro colunas monolíticas lhivres i pulas dues meias-colunas adossadas a la parede. L [[Poço (auga)|chafariz]] semi-anterrado tem cerca de 16 m de perfundidade i fui custruido, provavelmente, ne l anho de [[1508]]. An relação a las colunas, [[Sebastian Münster]] afirmou que estas poderien tener ourige ne l palácio de [[Carlos Magno]] an [[Angelheim am Rhein|Angelheim]], la sue cidade natal, tenendo sido colocadas pul Eileitor [[Felipe, Eileitor Palatino|Filipe]] ne l sou Castielho de Heidelberg, ne l lhugar adonde inda se ancontram hoije. Possiblemente, estes pedamiegos benirun dua antiga strutura de la bezina cidade de [[Mainz]].
=== Torres ===
==== Dicker Turm (Torre Gruossa) ====
: Nome: assi chamada devido a la sue parede cun siete metros de spessura.
[[Fexeiro:Dicker Turm Heidelberger Schloss von Carl Philipp Fohr 1813 1814.jpg|thumb|left|250px|La ''Dicker Turm'' nua gravura de Carl Philipp Fohr, 1813.]]
La ''Dicker Turm'' faz parte de las fortificaçones de l Castielho de Heidelberg custruídas pul Eileitor Lhuís V. Tenie quaije quarenta metros de altura i las sues paredes siete metros de spessuara i un diámetro total de 28 metros. Inda assi, estas fuortes paredes fúrun çtruídas. La causa quedou a dever-se a las lhinhas de ruptura, por eisemplo, adonde las muralhas éran perfuradas pulas [[seteira]]s. Tal tamien resultou de l facto de l [[arenito]] nun ser tan sólido cumo la argamassa que lhigava ls cubos desta piedra.
A torre tenie un eifeito amenaçador subre la cidade, l que, de resto, tamien era antenção de l sou criador, ua vez que Lhuís V cunsidrava que la paz solo podia ser cunservada pul medo.
Frederico V mandou trasformar la parte superior de a torre nun [[triato]], copiado, an [[1613]], de l lhondrino [[Globe Theatre]]. Cula anstalação desta sala de triato na ''Dicker Turm'', l Eileitor deseiou associar la ourige británica de la sue mulhier a la cuntinação de la tradiçon teatral de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. La quaije circular plataforma superior de a torre tenie un diámetro de cerca de 28 metros i ua ária de 85 metros quadrados.
[[Fexeiro:Dicker Turm Heidelberg 1645 von Merian.jpg|thumb|200px|La ''Dicker Turm'' nun zeinho de Matthäus Merian, 1645.]]
Na anscriçon de la placa colocada na ''Dicker Turm'' nun stá mencionado solamente l custrutor de a torre, mas tamien la trasformaçon efetuada ne l andar superior. Esta tarefa puode ser atribuída, solo, al arquiteto de [[Nuremberga]] Peter Karl. Na anscriçon an [[lhéngua lhatina|lhatin]] lé-se:
: LVDOVICVS COM(s). PAL(atinus). R(heini) ELEC(tor). DVX. BAVAR(iae). / MOLEM. HANC EXSTRUXIT. La(nno) C(hristi). MDXXXIII. / FRIDERICVS V. COM(s). PAL(atinus). R(heini) ELEC(tor). / S(acri). R(omani). I(mperii). VICARIVS. BAVAR(iae) DVX / AD. ZONAM. VSQ(ue). DESTRVXIT / REFECIT, FORNICIBVS. DISTINXIT / COENACVLI ATTITVDINI. II XXXIII. PED(s). ADDIDIT. / COLVMNAM. TOTIVS. TECTI. MOLEM. SVSTINENTEM / I. MEDIO. SVSTVLIT / IMMOTO. INCORRVPTOQVE TECTO / HAEC. MONVMENTA. POSVIT / La(nno). S(alutis) MDCXIX
: (Traduçon: „''Lhuís, Conde Palatino de l Reno, Eileitor i Duque na Baviera, mandou arguer este eidifício ne l anho de Cristo de 1533. Frederico V, Conde Palatino de l Reno, Eileitor i Governador de l Sacro Ampério Romano, Duque na Baviera, tenendo l mesmo eidifício abandonado, reconstruiu-lo, cun ua bóbeda a cobrir l teto, oumientou la altura de la sala de refeiçones 33 pies, colunas que sustentam to la carga de l tecto, sin remober nin danificar l telhado, i este monumiento fui deixado ne l anho de la Salbaçon de 1619.''")
Las dues figuras de piedra mostram ls Eileitores [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] i [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]], ls dous custrutores de a torre.
An [[1689]], la strutura de la parede de l lhado norte fui bumbardeada i caiu ne l bal. Depuis de la çtruiçon de [[1693]], ls habitantes de Heidelberg oubtibírun ua outorizaçon oufecial para percurar i lhebar las piedras talhadas de la ''Dicker Turm'', cul fim de reconstruirem las sues casas. Un eisemplo desso ye la [[Haus zum Riesen]], un palácio ourbano situado ne l nº 52 de la ''Hauptstraßi'' (Rue Percipal) de Heidelberg, pertencente al Tenente General i Comandante Supremo de la Caça [[Heirren von Venningen|Friedrich Freiherr von Venningen]], la qual fui custruida cun blocos de piedra de la Dicker Turm cun outorizaçon spressa de l Eileitor.
[[Fexeiro:Seltenleer und Torturm am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|160px|''Seltenleer'' (a la squierda) i ''Torturm''.]]
==== Seltenleer (Torre-Prison) ====
: Nome: ''Seltenleer'' (Spácios Ralos) , ó ''Nimmerleer'', ye l nome dado a la ''Gefängnisturm'' (Torre Prisão) zde [[1603]] i andica, por assi dezir, que l spácio acupado puls prisioneiros nunca staba vazio.
Las ruínas de la ''Gefängnisturm'' (Torre-Prisão) quedam situadas ne l canto sudoeste de l fosso de l castielho. L spácio de la prisão ancontrava-se, provavelmente, na base pouco eiluminada de a torre. Dificilmente poderá ser cunsidrada cumo ua torre de defesa. Ye la más pequeinha de las torres de apoio, cun un diámetro sterior de cerca de 10 metros, ua altura aproximadada de 19,50 metros i paredes cun ua spessura de 2,75 metros.
Nun ye cierto que l [[Antipapa Juan XXIII]] tenga sido aprisionado an Heidelberg, ambora alguas declaraçones mencionem l castielho. Deste modo, la ''Seltenleer'' poderá tener servido de prisão al antipapa. Inda assi, presume-se que tal tenga acuntecido nas prossimidades de la ''Alte Brücke'' (Puonte Bielha), pus ua carta, traduzida an eitaliano pa l [[Papa Paulo V]], faz aluson a la chamada Brückenaffe (Puonte de l Macaco), na passaige an que diz ''"ans Gefängnis, so man den alten Affen nennet"'' ("na prisão, antoce ne l chamado bielho macaco").
==== Torturm (Torre-Puorta) ====
: Nome: torre que servia de puorta de acesso al sistema de defesa i adonde staba anstalado l reloijo de l castielho.
[[Fexeiro:Bruecke und Brueckenhaus ç Heidelberger Schlosses.jpg|160px|left|thumb|Vista parcial de la ''Torturm'', cula puonte i la casa de la puonte.)]]
La ''Torturm'' antre [[1531]] i [[1541]] cumo parte de las fortificaçones abrangidas pul porgrama de defesa de l Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]]. Mantém-se até a la actualidade cumo la percipal puorta de antrada de l castielho. Ne l subterráneo eisiste un speço sin eiluminação que ye muitas vezes çcrito cumo calaboço. Na cámara que sirbe de passagem atrabeç de la puorta eisiste l buraco dun ascensor, l qual repete ne ls trés pisos arriba. Estes furos éran neçairos para abastecer de mantimientos ls guardas de a torre, ls quales residiam ne l piso superior de la strutura.
La ''Torturm'' ye custituida por cubos de [[arenito]]. Tem ua altura de 52 metros, medidos a partir de l fosso, i ua superfice de 12,5 metros quadrados, sendo, actualmente, la más alta de las torres de l castielho. De la fortificação inda eisiste un grande portão carvalho cun un speçamiento (''Nadelöhr'') i las puntas de las grades de l porton. An [[1689]], l ancéndio que queimou l ''Ruprechtsbau'' atingiu l telhado de a torre, çtruindo-la. Actualmente, l que se puode ber de a torre de guarda fui arranjado ne l anho de [[1716]], durante l período [[barroco]], tenendo l bestíbulo de antrada de l çtruído castielho sido recuperado antes que la degradaçon se tornasse eirrebersible.
La fachada de a torre ye dominada pul chamado ''Torriesen'', ua spece de nicho, cun 3,40 metros de altura, cuntendo dous lhiones i guardado pulas státuas de dous cabalheiros. L brason que deveria star antre ls lhiones, alegadamente an prata, ancontra-se an falta i, provavelmente, terá sido derretido. Las státuas de ls dous cabaleiros, datadas antre [[1534]] i [[1536]], stan apoiadas subre [[mísula]]s i cubiertas por baldaquinos.
[[Eimaige:Heixenbiss Heidelberger Schloss 02.JPG|thumb|160px|La argola de fierro cula chamada "Dentada de la Bruxa".]]
La puonte antre la ''Torhaus'' (Casa de la Puonte) i la ''Torturm'' fui çtruida puls splosivos franceses, an [[1693]], i restaurada pul Eileitor [[Carlos III Felipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] juntamente cula puonte lhevadiça. La puonte lhevadiça solo fui abandonada an [[1810]], sendo custruida, anton, ua lhigação permanente atrabeç dua puonte fixa, cujos pedamiegos atingem ua perfundidade de vinte metros subre l fosso. Inda se puoden recoincer na ''Torturm'' ls buracos para las corrientes que moviam la puonte lhevadiça.
; La "Dentada de la Bruxa"
Ne l portão de l pátio de l castielho ancontra-se ua argola, cula qual ls besitantes dában ua pancada na puorta quando percurában antrar. Segundo la lhenda, recebirie l castielho de persente aquel que mordesse la argola. Muitos tentórun essa tarefa, tal cumo ua bruxa cula sue fuorte dentição, la qual fizo tentativas até quaije partir ls dientes. Essa bruxa tentou mordé-la várias vezes, mas la fuorça de la sue magia falhou. Solo permaneciu un pequeinho aperfundamiento ne l batente de la argola, la chamada ''Heixenbiss'' ("dentada de la bruxa").
Daniel Häberle cunta la stória que se segue:
{{Quote|''Aquel que, al serbício de l senhor de l castielho, cunseguir morder la argola de la puorta, será l próssimo rei. Ne l pensamiento tranquilo de l senhor de l castielho, stá persente que nesta tarefa nun stan ambolvidos solo ls dientes, mas tamien ls eilemientos de la vida.''|Daniel Häberle<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/heixenbiss.html Heixenbiss]</ref>}}
Actualmente puode ver-se la argola de la puorta cula suposta dentada, i la lhenda cuntina a afirmar que recebirá l castielho de persente aquel que cunseguir morder la argola.
==== Krautturm (Torre de la Yerba) ====
: Nome: L nome ''Krautturm'' ye detectable zde l [[seclo XVII]]. Esto deve-se al facto de l piso anferior tener servido, aparentemente, de armazém de granos (''Kraut'' - Yerba = ''Pulver - granulado). Más tarde esse nome fui substituido pula spressão ''Gesprengter Turm'' (Torre Çmoronada). Tamien ye coincida pula zeignação de ''Pulverturm'').
[[Eimagem:Carl Blechen 003.jpg|thumb|220px|Carl Blechen: "''La Gesprengte Turm de l Castielho de Heidelberg''".]]
La ''Krautturm'' fui splodida, an [[1693]], puls suldados franceses durante la Guerra de Sucessão de l Palatinado, depuis de la detonação dua mina se tener mostrado ineficaz an [[1689]]. Zde anton, ye possible ver ls scombros de a torre caídos ne l lhocal. L bumbardeamiento demunstrou que l material de lhigação era más resistente que ls tijolos de arenito burmeilho que custituiam a torre.
A torre tenie, oureginalmente, ua altura de cerca de 28 metros. An [[1610]] fui oumentada até als 42,50 metros. Actualmente, las sues ruínas inda se arguem até als 33 metros.
Un de ls admiradores desta ruína fui [[Johann Wolfgang von Goethe]], que zenhou esta torre a partir de la [[puonte]] subre l [[fosso]], ne l die [[23 de Setembre]] de [[1779]]. Goethe besitou Heidelberg uito bezes, mas la quarta beç fé-lo an segredo, tenendo l facto sido revelado, atrabeç de pesquisas, solo an [[1899]]. Aparentemente, Goethe tenie prainos políticos secretos, possiblemente lhigados a la criaçon dun prencipado an Heidelberg, que se oupusesse al poder de [[Frederico II de la Prússia|Frederico, l Grande]]. De qualquier forma, ne l die [[23 de Setembre]] de [[1779]], [[Carlos Augusto, Grano-duque de la Saxónia-Weimar-Eisenach]] i Goethe anterrompírun, an Heidelberg, la çlocaçon que efetuában a la [[Suíça]], tenendo passado to la tarde ne l castielho. Carlos Augusto "''mobiu-se lhentamente an torno de las guapas ruínas antigas''", anquanto Goethe fazie ls purmeiros zeinhos de la çtruída ''Pulverturm''.
==== Apothekerturm (Torre de la Framácia) ====
: Nome: esta torre deve l sou nome a la palavra griega "apotheca", que quier dezir "spácio de armazenamiento". Na verdade, nunca albergou ua framácia, la qual stubo alojada noutras partes de l castielho. Actualmente faz parte de l ''Deutschen Apothekenmuseums'' (Museu de la Framácia Alman).<ref>[http://www.deutsches-apotheken-museum.de/ Site de l ''Deutsches Apothekenmuseum'']</ref>
La ''Apothekerturm'' ye ua ''Flankierungsturm'' (torre de acompanhamiento), custruida al mesmo tiempo de la ''Glockenturm'' i de la ''Krautturm''. A torre queda más ó menos a meio de l 125 mets de l lhado ouriental de l castielho. Las antigas muralhas fúrun substituidas por tijolos ó jinelas. Ne l anho de [[1600]], a torre fui cumbertida nun spácio residencial para la corte an spansão.
L ''Deutsche Apothekenmuseum'' recebiu, an [[1957]], spácios ne l ''Lhudwigsbau'' i na ''Apothekerturm'' para las sues coleçoes. Antes, este museu stubo anstalado an [[Munique]] i - depuis de bumbardeado ne l decorrer de la [[Segunda Guerra Mundial]] – na [[Neue Residenz (Bamberg)|Neue Residenz]] de [[Bamberg]].
Antre las sposiçones de l museu anclui-se ua casa ó ua framácia de biaige (''Reiseapotheke'') na posse dun senhor de tierras, para alhá de baliosos [[almofariz]]s i basos çtinadas a armazenar drogas, ouriundos de l períodos [[gótico]] i [[Renacimiento|renacentista]]. Puoden, inda, besitar-se las anstalaçones de quatro [[framácia]]s antigas (coincidas cumo ''Ouffizin''), datadas de ls seclos [[seclo XVIII|XVIII]] i [[seclo XIX|XIX]]. L punto alto de l museu ye custituído pula coleçon de medicamientos (''Materia medica''), la qual eisibe drogas cunseguidas a partir de minerales, animales i plantas.
[[Eimagem:Altan Glockenturm Heidelberger Schloss von Lhaurent Deroy 1844.jpg|140px|thumb|La ''Glockenturm'' i vista parcial de l ''Altan'', por Lhaurent Deroy, 1844.]]
==== Glockenturm (Torre de l Campana) ====
: Nome: assi chamada por tener un campana pendurado ne l sou topo, l qual podia ser oubido la grande çtáncia.
Este canto de l castielho stubo fuortemente associado al arsenal, quedando la parte superior de la ''Glockenturm'' çtinada la fins residenciais. [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] mandou duplicar la altura de a torre, redonda i cun un solo piso, ganhando cun esso spácio residencial de repersentação. De la relativamente baixa torre de la artilharia, de [[1490]], naciu un eidifício cibilizado. Deste modo, l antigo tecto fui removido, la albenaria chubida i ua nuoba cobertura lhevantada. Las jinelas deste [[belbedere]] ouferecem ua ampressionante bista de l bal de l [[Neckar]].
La ''Glockenturm'', ne l canto nordeste, ye l simblo de l eidifícios de l castielho. Stá an ruínas zde que fui atingida por un centeilha na nuite de [[25 de Júnio]] de [[1764]], tenendo l ancéndio dende resultante çtruído to l eidifício, cun sceçon de las paredes steriores.
== Outras anstalaçones ==
=== Pátio de antrada ===
L pátio de antrada de l Castielho de Heidelberg ye ua ária cumpreendida antre l porton percipal, l poço alto de l príncepe (''Oubíren Fürstenbrunnen''), l porton de Eilisabeth pa l jardin (''Stückgarten''), l porton de l palácio i la antrada para jardin. Por bolta de [[1800]] fui ousado pul [[Prefeito de l palácio|admenistrador]] para secar roupa. Mas tarde fui ousado para apascentar buis, sendo eilhi mantidas galhinhas i gansos.
==== Porton percipal ====
La aprossimaçon al pátio ye feita atrabeç dua puonte de piedra subre un [[fosso]] an parte preenchido. L porton percipal fui custruido ne l anho de [[1528]]. la casa de begia oureginal fui çtruida durante la [[Guerra de l Nuobe Anhos]] i substituida, an [[1718]] por un arcado porton arcado. L porton situado a la squierda de la antrada percipal fui cerrado por meio dua puonte lhebadiça.
==== Placa memorial la Goethe ====
[[Eimaige:Marianne von Willemer.png|thumb|Marianne von Willemer]]
[[Eimaige:Goethe Ginkgo Biloba.jpg|thumb|right|Manuscrito oureginal de l poema la Goethe.]]
An [[1961]] fui arguida ua placa de piedra, nua parede arruinada de l abiário, para substituir ua outra más antiga. La anscriçon reproduç bersos scritos por [[Marianne von Willemer]] lhembrando l sou redadeiro ancontro cun [[Johann Wolfgang von Goethe]]. De l nuobe strofes, scritas ne l die [[28 de Agosto]] de [[1824]], por ocasion de l 75º anibersário de Goethe, ancontram-se trascritas trés ne l castielho:
: ''Ne l terraço un alto arco abobadado''
: ''fui an tiempos l sou ir i benir''
: ''l código puxado a partir de la amada mano''
: ''You nun la ancontrei, eilha yá nun puode ser bista''
: …
: ''Este poema scrito por Marianne von Willemer''
: ''an mimória de l ser ultimo ancontro cun''
: ''Goethe ne l Outonho de l anho de 1815''
Eimediatamente an frente de la placa memorial la Goethe argue-se la arble de [[Ginkgo]], de la qual Goethe dou ua fuolha la Marianne von Willemer cumo simblo de amisade. L poema fui publicado más tarde cumo "''Suleika''" na obra [[West-östlicher Diwan]].
Fui trasmitido que Goethe simpatizaba cun las fuolhas de Ginkgo i cula sue forma de pregueada. Nua de las fuolhas ambiou ua spresson de afeto por Marianne von Willemer, la terceira mulhier dun sou amigo de [[Frankfurt]], l banqueiro Johann Jakob von Willemer, más moço que el más de binte anhos. L coleçonador de arte i scritor [[Sulpiz Boisserée]], simpatizante de Goethe, menciona na antrada dun diário la génese de l poema ''"Gin(k)go biloba"'':
: „''Heitrer Abend. G. tubo de Wilemer ua fuolha de Ginkho (sic) biloba cumo simblo de amisade de la cidade. Nun se sabe se cun dues ó ua prega. Era este l cuntenido de l bersos.''"
L testo de l poema ampeça de la seguinte forma:
: '''Ginkgo Biloba'''
: ''Esta fuolha dua arble de l Ouriente,''
: ''Fui dada al miu jardin.''
: ''Rebela un cierto segredo,''
: ''L qual me dá prazer i antriga las pessonas.''
: …
La carta cuntendo este poema, cul qual Goethe ancluiu dues flhas de Ginkgo, puode ser bisto ne l Museu Goethe, an [[Düsseldorf]]. L Ginkgo, plantado an [[1795]], al qual Goethe cunduziu Marianne von Willemer, an [[Setembre]] de [[1815]], yá nun se ancontra de pie. Zde [[1928]], la arble de Ginkgo eisistente ne l jardim de l castielho fui rotulada cumo sendo "la mesma arble que anspirou Goethe a criar l sou guapo poema". La arble inda eisistia, probabelmente, an [[1936]].
==== Sala de arreios ====
La antiga sala de arreios, oureginalmente ua casa de carruagens, fui na rialidade ampeçada cumo ua fortificaçon. Depuis de la [[Guerra de l Trinta Anhos]] fui ousada cumo stábulos, assi cumo armazén de ferramientas, garagem i casa de carruagens. Ne l [[seclo XVIII]], la [[bóbeda]] colapsou, sendo reedificada antre [[1977]] i [[1979]]. Atualmente sirbe cumo cafetaria pa ls bejitantes.
==== Poço de l Príncepe ====
[[Eimagem:Ouberer Fuerstenbrunnen am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|Scaleiras de acesso al poço de l príncepe.]]
L Poço Alto de l Príncepe fui zenhado i custruido durante l reinado de l Príncepe [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]]. Subre l porton de acesso al poço ancontra-se l sou monograma cula data de [[1738]] cinzelada na piedra. Ne l lhado squerdo de la scaleira de acesso ancontra-se la seguinte ampeçon:
: [DlreCtione] ALeXanDro Blblena CVra eit oupera HeinrICl Neeb Fons hIC PrInCIpaLIs reparat(Vs) PVrIor sCatVrlt
: (Tranduçon: Esta obra fui ampreendida sob la superbison de [[Alessandro Galli de la Bibiena]] i Heinrich Neeb.)
La anscriçon ye un cronograma para la data de [[1741]]. Atrabeç desta fuonte i de l Poço Baixo de l Príncepe fúrun supridas, até al [[seclo XIX]], las necidades de auga na residéncia de l príncepe an [[Mannheim]].
An [[1798]], [[Johann Andreas von Traitteur]] recordou este trasporte de auga:
{{Quote|Debido a la falta dua buona i soudable fuonte de auga, siempre que la corte staba an Mannheim, la auga neçaira era trazida diariamente de la muntanha. Era bien coincido que na garaige staba guardado l bagon special de auga, que era lhebado para Heidelberg diariamente i que trazia auga de l Poço de l Príncepe situado ne l topo de l castielho.|Hans Weckesser: „''Geliebter Wasserturm.''"<ref>Hans Weckesser:''"Amada Torre de Agua. La Stória de ls marcos de Mannheim"''.</ref>|Hans Weckesser: "''Geliebter Wasserturm''"}}
La qualidade de la auga an Mannheim era tan mala, que las famílias de la classe alta de la corte financiában este trasporte de auga de Heidelberg para Mannheim. Na residéncia de l príncepe, eisistiu, até [[1777]], un cargo na corte antitulado de ''"Heidelberger Wasserfüller"'' ("Anchedor de Auga de Heidelberg").
=== Altan ===
Nome: ''Altan'' ye ua palabra almana que deriba de l [[lhéngua eitaliana|eitaliano]] ''altana'', que por sue beç deriba de l [[lhatin]] ''altus'' (alto), sendo atribuida la terraços ó belbederes.
[[Eimagem:Altan Glockenturm Friedrichsbau Heidelberger Schloss von Lhouis Hoffmeister ca 1820.jpg|thumb|left|300px|L ''Altan'', cul ''Friedrichsbau'' i la ''Glockenturm'', an 1820, por Lhouis Hoffmeister.]]
L ''Altan'' (atual terraço de l besitante), la chamada "Baranda de l Príncepes ("''Balkon dar Fürsten"''), ouferece buonas bistas subre l bal de l Neckar, la cidade de Heidelberg i las prossimidades de l ''Heiligenberg'' (Monte Santo) cula ''Philosophenweg'' (Strada de l Filósofos). La puorta situada a la dreita, na stremidade oucidental de l ''Altan'', cunduz al spácio de l grande barril. L ''Altan'' ye un amplo spácio, apartado más de uito metros de l ''Friedrichsbau'', que cunduz a la cidade atravé de la ''Burgweg'' (Strada de l Castielho). Ne ls cantos steriores de l Altan ressaltam dous mirantes abiertos, que se associam a la ostensiba fachada de l ''Friedrichsbau'' i al amplo terraço.
Cula anstalaçon de la fachada de l ''Altan'', mantém-se la tradiçon de l eidifícios periféricos ancerrados nua muralha sterior.
Na parede de apoio de l terraço, l Eileitor [[Frederico II, Eileitor Palatino|Frederico II]] deixou ua anscriçon cul sou nome, al qual acrecentou l sou lhema favorito an lhatin:
: ''"Pfalzgraf Friderich /Churfürst bawet mich / 1552/ D(i) C(oelo) V(ictoria)" - (zu dt. etwa: ''Dar Himmel gibt den Sieg'')"''
La strutura sob la baranda serbia pa l armazenamiento de armas, muniçones, mantimientos i abrigo pa ls suldados. Ambaixo de l terraço, ne l ''Altangarten'' (Jardim de l Altan), ancontra-se la antiga "''Großen Batterie''" (Grande Bateria). Esta ye un fuorte canhob de bronze zeignado pul nome francés de "''Le Coco''" (que quier dezir "l frango"). Esta arma fui fundida an [[1794]], l terceiro anho de la República Francesa, na cidade de [[Douai]]. "''Le Coco''" puode tener sido capturado durante la bitória subre un cuntingente de tropas francés, an [[Handschuhsheim]], i lhebado pa l castielho cumo un troféu.
; L Salto de l Cabalheiro
[[Eimagem:Rittersprung 03.JPG|thumb|250px|''Dar Rittersprung'' (L Salto de l Cabalheiro).]]
Wilhelm Sigmund cunta la seguinte stória ne l sou lhibro "''Alt Heidelberg''" (Antiga Heidelberg):
{{Quote|''Cierta, durante la rializaçon dun banquete ó outro eibento, eirrompeu subitamente un ancéndio ne ls spácios superiores de l castielho, sendo todas las damas i cabaheiros postos debrebe an sigurança, cun scepçon dun cabalheiro. Este nun staba familiarizado cun ls cumpartimientos, scaleiras i corredores i ancontrou todas las salidas bloqueadas pul fuogo. Las chamas ancontrórun facilmente quemido nas cortinas i noutros materiais anflamables. Ancontrando-se cercado, gritou por ajuda. Inda assi, naide l oubiu, l que talbez l tenga lhebado a pensar que nun restaba naide para salbá-lo.
Antoce, nun le restaba outra alternatiba senó saltar temerosamente pula jinela. I l cielo recompensou l audacioso ato. Finalmente, chegou íntegro al fondo. Mas l suolo fui perfurado pulas fuortes botas, deixando alhá pegadas que inda hoije puoden ser bistas. Las pessonas registórun estas stranhas marcas ne l ''Altan'' de l castielho cul nome de "Salto de l Cabalheiro" (''Rittersprung'').|Wilhelm Sigmund: „''Alt Heidelberg''"<ref>[http://www.heidelberger-altstadt.de/html/rittersprung.html Rittersprung]</ref>}}
Atualmente, ls besitantes de l castielho tentam que ls sous calçados se ancaixem nas pegadas de l cabalheiro. Outra lhenda associa la pegada cul Eileitor [[Frederico IV, Eileitor Palatino|Frederico IV]], afirmando que este saltou, cumpletamente alcoolizado, de la jinela de l sou palácio pa l terraço de l castielho.
=== Fossos (Hirschgraben/Halsgraben) ===
[[Eimagem:Hirschgraben ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|left|Bista parcial de l ''Hirschgraben''.]]
: Nome: Ne ls fossos tamien éran mantidos benados, de adonde resulta l nome de ''Hirschgraben'' (Fosso de l Benados).
Ls [[fosso]]s fazien parte de l sistema de defesa de l castielho. An [[1962]], pensou-se an repoboá-los cun benados, mas esta eideia nun se cuncretizou porque l terreno pisado oufereca ua bison zagradable. Ye defícel eimaginar que ne l ''Hirschgraben'' (Fosso de l Benados) tubírun lhugar demunstraçones de caça.
[[Eimagem:Heidelberger Schloss von Johann Wolfgang Goethe.jpg|thumb|280px|Ls fossos de l castielho nun zeinho de Goethe.]]
Na base de l muro oeste ancontram-se nuobe buracos, resultantes de las tentatibas francesas de poner minas, an [[1693]], por baixo de l dezido muro, las chamadas "cadeias de spluson" (''Kettensprengungen''). Inda assi, la outelidade de la pólbara fui lhemitada pula houmidade i, por outro lhado, tamien fui detreminada pula persença de las tropas amperiais, pul que nun houbo tiempo para que ls comandos de spluson fússen dados.
Un oubstáculo adicional a un possible ambasor poderie tener sido ua inundaçon. L fluxo de auga podia ser zbiado pa l fondo de l ''Hirschgraben'', inundando-lo.
L Eileitor [[Juan Guilherme, Eileitor Palatino|Juan Guilherme]], residente an [[Düsseldorf]], nun staba sastifeito cula sue Residéncia an Heidelberg, tenendo planeado reabastecer l fosso oeste atrabeç de l zambolbimiento de nuobos eidifícios.
=== Poço baixo de l Príncepe ===
: Nome: Nacente de auga que abastecie la corte eileitoral ne l [[Schloss Mannheim]].
L Poço baixo de l Príncepe (''Untere Fürstenbrunnen'') ye un chafariz, custruido a mando de l Eileitor [[Carlos Teodoro, Eileitor de la Baviera|Carlos Teodoro]] cumo cumplemiento de l Poço Alto de l Príncepe, çtinado a abastecer l [[Schloss Manneim]], la nuoba residéncia de l eileitores, cun auga potable. L trasporte de la auga até [[Mannheim]], la binte quilómetros de çtáncia, era feita durante la nuite cul recurso la [[mula]]s.
Tamien eiqui stá ua anscriçon, an lhatin, dedicada al Eileitor Carlos Teodoro. Nesta anscriçon, l eileitor i la sue sposa, [[Isabel Augusta de Sulzbach]], san chamados de pai i mai de la pátria i associados al "nuobo i mui saudable poço":
: NOVA ET SANISSIMA CAROLI / THEODORI PATRIS PATRIAE / SCAT VRIG0 / La MATRE PATRIAE ELISABETHA / AVGVSTA IN NECTAR RECENS / SANITATIS PARITER. DESIGNATA
Acede-se al poço de granito atrabeç dua puorta de fierro, subre la qual se puode lher la seguinte anscriçon an lhatin:
: NATVRA SANVS. DIRECTIONE THOMAE BREYER CLARVS
: (traduçon: "''Natureza saudable. Direçon de l famoso Thomas Breyer''")
Esta anscriçon repersenta un cronograma, de l qual resulta l anho de [[1767]].
=== Casamata ===
[[Fexeiro:Halsgraben am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|180px|Casamata de la auga ne l ''Halsgraben''.]]
: Nome: la palabra deriba de l eitaliano ''casamatta'', que quier dezir "casa armada", cun ourige nas palabras ''casa'' (casa) i ''matta'' (scura).
La casamata, protegidas por bóbedas dua fortaleza antes de l bumbardeamiento pula artilharia, custitui, depuis de la [[Guerra de l Trinta Anhos]], l que resta dacitada fortaleza. An bejitas guiadas, puode berificar-se se ye berdade la eisisténcia dua salida de eimergéncia para a cerca.
L muro, situado mui ambaixo de las torres i eidifícios, tenie, al mesmo tiempo, la funçon de apoiar la parte ouriental de l castielho an ouposiçon al ''Friesental'' (Bal Fresco) i fins melitares. Ua parte desta casamata fui anterrada, mas stá outra beç la çcubierto. Inda se mantém antata antre la ''Apothekerturm'' i la ''Krautturm''. Na parte sterior puoden detetar-se lhacunas. La casamata fui cunsidrabelmente anfraquecida atrabeç de las remodelaçones i reconbersones feitas puls bários eileitores.
An [[1998]], por rezones de sigurança, ua parte de ls caminos de l ''Friesenberg'' (Monte Fresco) fúrun ancerrados junto a la casamata.
La casamata de la auga, un muro que cunduz a la ''Krautturm'', ye ua galeria de bóbeda dupla, datada de l [[seclo XVI]], de cuja base sal l acesso al ''Friesental'' a partir de l fosso de l castielho. La parte de cima serbiu de passaige de la auga benida de l [[Königstuhl]] pa l castielho.
=== Zeughaus i Karlschanze ===
[[Eimagem:Zeughaus Heidelberger Schloss von Johann Ulrich Kraus 1684 (Ausschnitt).jpg|220px|left|thumb|La ''Karlsturm'' i la ''Zeughaus'' (a la squierda), an 1684, por Johann Ulrich Kraus.]]
: Nome: ''Zeug'' ye ua spresson mediebal almana para [[armadura]], ancluindo, más tarde, ls respetibos acessórios quando la artilharia formou ua [[guilda]].
La antiga ''Zeughaus'' (Casa de las Armaduras) fazie parte de la arquitetura melitar i corresponde a la redadeira fase de spanson de las fortificaçones de l castielho. Ancontra-se ne l punto más setentrional de la planta de l castielho i porjeta-se cumo un [[bastion]] pa l bal de l Neckar. An frente a la ''Zeughaus'' quedaba l arsenal de l canhones, cun un spácio arriba çtinado la armas de pequeinho calibre.
Na ''Zeughaus'' fúrun mantidas armas, muniçones i armaduras. Durante la [[Guerra de l Trinta Anhos]], la ''Zeughaus'' sofriu danos pesados, devido a bumbardeamientos lhançados a partir de l ''Heiligenberg'', na borda ouposta de l [[Neckar]]. Estas marcas inda san bisibles na albenaria. An [[1693]], la ''Zeughaus'' fui dinamitada puls franceses durante la Guerra de Sucesson de l Palatinado, sendo restaurada más ua . An [[1764]], la strutura sofriu un ancéndio, nun sendo restaurada depuis desso.
Antes de la ''Zeughaus'' queda l ''Karlsschanze'' (Reduto de Carlos) cula ''Karlsturm'' (Torre de Carlos), ua custruçon meramente melitar çtinada a garantir la sigurança de l porton norte. Fui custruida depuis de la Guerra de l Trinta Anhos ne l lhocal dua casa çtinada a jogos (''Ballspielhause''). Atualmente, l acesso al castielho ye feito sclusibamente pul porton sul. La ''Karlsturm'' fui custruida an [[1683]] i lhougo çtruída, an [[1689]], pulas tropas francesas. Atualmente, la antiga torre stá quaije cumpletamente zaparecida.
== Jardins ==
=== Stückgarten (Jardin de las Peças) ===
[[Eimagem:Stueckgarten Heidelberg 1620on Merian.jpg|200px|left|thumb|Bista de l ''Stückgarten'' para alhá de la muralha, por Matthäus Merian, 1620.]]
: Nome: L nome ''Stück'' (Peça) refere-se als canhones que eiqui fúrun anstalados. ''Stück'' ye un termo zatualizado para un tipo de [[canhon]].
L ''Stückgarten'' (Jardin de las Peças) corresponde al terraço oucidental de l castielho. Oureginalmente, este spácio fui criado pul Eileitor [[Lhuís V, Eileitor Palatino|Lhuís V]] para la anstalaçon dua lhinha de canhoness. [[Frederico V, Eileitor Palatino|Frederico V]], al stablecer eiqui un jardin de recreio (''Lhustgarten''), anfraqueciu la capacidade de defesa de l castielho.
L passeio de recreio an que fui cumbertido l ''Stückgarten'', al qual fui dado acesso pul ''Eilisabethentor'' (Porton de Isabel), tornou-se nun prazer pa ls eilegantes de la corte. Ne l [[seclo XIX]], l ''Stückgarten'', que nun fazie parte de l ''Hortus Palatinus'', fui ambolbido ne l ambestimiento total. Para drento de la ''Eilisabethentor'', eisistia ua Casa de Páixaros (''Vogelhaus'') ne l acesso al palácio. Ua alameda cunduzia al ''Anglischen Bau'', anquanto la superfice de l jardin era cubierta por canteiros ornamentais.
Quando la Guerra de l Trinta Anhos ambadiu Heidelberg, ls terraços traçados an bolta de l palácio rebelórun-se un ampecilho para la defesa. Ua beç que estes terraços de l castielho stában cumbertidos an spácios de recreio, fúrun custruídos muralhas a las priessas.
De l ''Stückgarten'' cunsegue tener-se ua clara bison de la [[Floresta de l Palatinado]] (''Pfälzerwald'') i de la Fossa Renana (''Rheinebene''). Mirando eimediatamente para baixo, ben-se ls telhados de la cidade de Heidelberg ó ls fossos de l castielho.
==== Eilisabethentor (Puorta de Isabel) ====
[[Eimagem:Eilisabethentor am Heidelberger Schloss.jpg|thumb|250px|La ''Eilisabethentor'' bista de las ruínas de l ''Anglischen Bau''.]]
: Nome: batizada an houmenagem a la princesa anglesa [[Isabel Stuart]], queda situada a la antrada de l ''Stückgarten''. Custitui, junatmente cul ''Anglischen Bau'' i l triato de la ''Dicken Turm'', ua alteraçon ampreendida por Frederico V para houmenagear la sue mulhier anglesa.
Este porton fui ua surpresa de Frederico V para la sue moço sposa, tenendo sido arguido nua sola nuite, an [[1615]], cumo un persente pa l sou 19º anibersário. Inda assi, nun eisiste nanhue proba documental, para alhá de la dedicatória an lhatin grabada na piedra:
: FRIDERICVS V ELISABETAE CONIVGI. CARISS (IMAE) La(NN0). C(HRISTI). MDCXV. F(ACIENDUM). C(URAVIT)
: (traduçon: :"''Frederico V mandou custruir (l porton) para la sue mulhier Isabel ne l Anho de l Senhor de 1615.''")
La ''Eilisabethentor'' fui custruída al stilo dun [[arco de l triunfo]], sendo l purmeiro monumiento [[barroco]] de l Castielho de Heidelberg. L arquiteto de l porton fui [[Salomon de Caus]], un de ls dous arquitetos que benirun para Heidelberg cun Isabel. Las quatro colunas san repersentadas cumo troncos de arble puls quales trepam [[heira]]s. Na folhagem stan scondidos animales de todas las speces, cumo sapos, scarabelhos, caracoles, lhagartos ó squilos.
==== Vogelhaus (Casa de l Páixaros - Ourangerie) ====
[[Eimagem:Vogelhaus-Grundmauern Heidelberger Schloss am Stueckgarten.jpg|180px|thumb|Fundaçones de la antiga ''Vogelhaus'']]
Diretamente al lhado de l ''Eilisabethentor'' quedaba la ''Vogelhaus'' (Casa de l Páixaros), ua [[ourangerie]] que formaba l stremo sul de l ''Stückgarten''. Ne l [[seclo XVIII]], houbo prainos para que esta casa fusse alargada pa l fosso i passasse a ancluir l ''Eilisabethentor''. La reconstruçon desta strutura debie ancluir ua casa de hóspedes de dous andares cun un apartamiento pa l anfitrion, perpuosta que fui recusada pula corte eileitoral. Atualmente, solo resta la parede oucidental i las lhajes de piedra ne l suolo. L praino de la ''ourangerie'' fui trasferido pa l [[Schloss Schwetzinger]] an [[1725]].
La orde para demolir la ''ourangerie0'' fui dada durante ua besita de l Eileitor, an [[1805]]. Más tarde, l ''Stückgarten'', l ''Schlossvorhof'' (Pátio de Antrada) i ls ''Terrassengarten'' (Terraços Ajardinados) fúrun reunidos nun parque público de acesso lhibre.
=== Schlossgarten (Jardin de l Palácio - Hortus Palatinus) ===
[[Eimagem:Terrasse am Hortus Palatinus.jpg|thumb|left|160px|Terraço percipal de l antigo ''Hortus Palatinus''.]]
L ''Schlossgarten'' (Jardin de l Palácio) tem l nome lhatim de ''Hortus Palatinus'' (Jardin Palatino) i fui ecomendado pul Eileitor Frederico V la [[Salomon de Caus]]. Esso lhebou a la spanson de l chamado ''Hasengärtlein'', l jardin de l castielho cun ourige na [[Baixa Eidade Média]], l que eisigiu seneficatibas mobimientaçones de tierra. Las capacidades de defesa de l castielho tamien fúrun fragilizadas.
Quando Frederico fui eileito Rei de la Boémia i mudou la sue residéncia para [[Praga]], ls trabalhos ne l ''Hortus Palatinus'' fúrun suspensas. L jardin nunca benerie a ser acabado. La forma i la çposiçon de ls parterres solo sobrebibeu atrabeç de zeinhos. L ''Hortus Palatinus'' fui, ne l sou tiempo, un s más famosos jardins de la [[Ouropa]] i fui çcrito puls cuntemporáneos cumo la "[[siete marabilhas de l mundo|oitaba marabilha de l mundo]]".
An [[1719]], l Eileitor [[Carlos III Filipe, Eileitor Palatino|Carlos III Filipe]] ampeçou a dar ua forma barroca la parte de l jardin de Frederico V.
Ua beç que fui criada, an [[1832]], ua cadeira de Floresta Botánica (''Forstbotanik'') na Ounibersidade Técnica de Karlsruhe, passou a haber un fuorte antresse por estas plantaçones.
Al lhongo de l anhos, la cumposiçon oureginal cun [[cunífera]]s fui bulgarizada cun [[caducifólia]]s, pul que la ampresson giral de l parque mudou cunsidrabelmente.
==== Scheffelterrasse (Terraço de Scheffel) ====
: Nome: este terraço recibe l nome de ''Scheffelterrasse'' debido a ua státua de bronze de l poeta [[Joseph Victor von Scheffel]] que eiqui eisistiu antre [[1891]] i [[1942]], anho an que fui fundida.
[[Eimagem:Scheffelterrasse Hortus Palatinus 02.JPG|250px|thumb|Bista giral de l ''Scheffelterrasse''.]]
L grande ''Scheffelterrasse'' (Terraço de Scheffel) cunsiste nun terraço cunsulidado atrabeç de la custruçon dua arcada de 20 metros de altura. Atrabeç desta strutura, l jardin fui spandido subre la colina de l ''Friesenberg'' (Monte Frísio). Para este terraço, situado frente al cumplexo de l palácio, fui planeada ua casa de jardin (''Gartenhaus''), la qual , inda assi, nunca benerie a ser eisecutada.
Depuis de l zaparecimiento de la státua que le dou nome, solo ne l die [[26 de Júnio]] de [[1976]] fui çcerrado un memorial la Scheffel. ESta piedra ye más modesta que l monumiento anterior, mostrando un medalhon cula eimagem de Scheffel, moldada a partir de la eimagem persente ne l sou túmulo an [[Karlsruhe]].
Scheffel screbiu bários poemas subre Heidelberg. Un deilhes, "''Alt-Heidelberg, du feine''" ("Bielha Heidelberg, sue delicadeza"), tornou-se popular antre ls studantes atrabeç de la adataçon musical de [[Anton Zimmermann]].
Scheffel era mui coincido an Heidelberg i habie muitas eimagens de l an bários lhocais. Solo ne l ''Scheffelterrasse'' zapareciu, depuis de la [[Purmeira Guerra Mundial]], un monumiento an sue houmenagem, ua beç que alguns studantes decidiram roubar un busto de Scheffel i anstalá-lo ne l ''Scheffelterrasse''. Na manhana seguinte, este apareciu danificado ne l suolo. Un aproximou-se dun guarda de l parque i preguntou-le maliciosamente:
<blockquote><an>
Dígamos, buono home, que talbeç se trate de l famoso nano Perkeo de l Castielho de Heidelberg?
</an></blockquote>
Al que l guarda respundiu eirritado:
<blockquote><an>
Nee, dess is er net. Awwer gsoffe hott dar aach …!" (Nó, nun ye el. Mas tamien stá ambriagado…!) <ref>www.heidelberger-altstadt.de</ref>
</an></blockquote>
Ne l stremidade de l ''Scheffelterrasse'', adonde la [[balaustrada]] rebuolta para la dreita, argue-se l reduto. Eiqui, [[Salomon de Caus]] querie custruir ua delicada torre cun ua galeria abierta. A partir desta punto, tener-se-iba ua ampressionante bista panorámica de l castielho, de la cidade de Heidelberg i de l bal de l Neckar. Ambora téngan sido ampeçados ls trabalhos nas fundaçones, las obras fúrun anterrompidas an [[1619]].
==== Banco de Goethe i Marianne ====
[[Eimagem:Goethebank Hortus Palatinus.JPG|250px|thumb|Banco de Goethe i Marianne.]]
Ne l ampeço de [[1922]], l Banco de Goethe i Marianne, custruido nun tipo de piedra calcária (''Muschelkalkstein''), fui colocado ne l bordo ouriental de l terraço percipal. Esta eideia partiu dun requerimiento feito por un porsor de Heidelberg, an [[1919]], cumo comemoraçon de l centenário de l aparecimiento de l [[West-östlicher Divan]] (coleçon de poemas de Goethe).
Na parte de trás de l banco stá repersentada ua [[coculho]], tenida ne l Ouriente cumo mensageira de l amor. L testo subre l banco diz l seguinte:
: "''Und noch einmal fühlet Hatem Frühlingshauch und Sommerbrand''" ("i más ua beç Hatem sente l sopro de la Primabera i l fuogo de l Berano")
Esto remete pa l ancontro de Goethe cun [[Marianne von Willemer]]. Goethe ourganizou l lhibro ''Suleika'', de l ''West-östlichen Divans'', pul çcurso i cuntra-çcurso de Hatem i Suleika. Ls dous nomes cumbinam-se cun ls de Goethe i Marianne von Willemer.
Ne l testo ambaixo san rialçados ls sentimientos de Marianne:
: "''Dort wo hohe Mauern glühen, finde ich den Vielgeliebten''" ("Adonde las altas paredes brilham, oubserbo l bien amado")
A poucos metros de l puial ancontra-se un monumiento la Goethe, cun dous metros de altura, repersentando la cabeça de l poeta, an bronze, inaugurado ne l die [[5 de Maio]] de [[1987]], Die de la Ouropa. Na base, an arenito, ancontra-se la seguinte anscriçon:
: "''Auf dar Terrasse hoch gewölbten Bogen war eine Zeit sein Kommen und sein Gehn''" ("Na alta arcada de l terraço tubo un tiempo de chegada i de partida")
Esta ancriçon fui straida dun poema de Marianne von Willemer i faz aluson a la arcada de 20 metros que sustenta l ''Scheffelterrasse''.
=== Friesental (Bal Fresco) ===
[[Eimagem:Friesental Heidelberg 1620 von Merian.jpg|thumb|220px|Zeinho de l ''Friesental'', por Matthäus Merian, 1620.]]
L ''Friesenberg'' (Monte Fresco) fui ancluído ne l sistema giral. Un decumiento de [[1750]] mostra que la ária de l ''Friesental'' (Bal Fresco) staba acupada por un ''Thier-Garthen'' (Jardin de Animales), ne l qual eisistiam cerbos i benados. La colina de l castielho era coincida, antes, por ''Kalte Tal'' (Bal Fresco), ua beç que ye lhigeiramente banhado pul Sol.
Ne l lhado ouriental de l ''Friesental'', ouposto al castielho, quedaba ua acupaçon [[Orde de l Carmo|carmelita]], adonde l Eileitor [[Roberto I, Conde Palatino de l Reno|Roberto I]] habie custruido la ''Jakobskapelle'' (Capielha de Jacó) i alojamientos para albergar ls armanos studantes. Desta acupaçon restam solo alguns bruxedos de l antigo mosteiro. Na eigreija carmelita tamien se ancontraba ua sepultura de l [[Wittelsbach]]. Ua beç que estes san antepassados diretos de l [[Reino de la Baviera|Reis de la Baviera]], las tumbas fúrun trasferidas para [[Munique]], an [[1805]], adonde fúrun depositadas na cripta de la Eigreija de San Miguel.
==== Piedra cun anscriçon frente a la Dicker Turn ====
[[Fexeiro:Gedenktafel an Dicken Turn ç Heidelberger Schlosses.jpg|thumb|left|140px|Piedra frente a la ''Dicken Turn''.]]
Ne l ''Friesenberg'' (Monte Fresco), na parte ouriental de l castielho, stubo anstalado un campo de tiro de la [[artilharie]] eileitoral. L Eileitor [[Carlos II, Eileitor Palatino|Carlos II]] dibertiu-se eiqui frequentemente la çparar tiros de pistola. La ancriçon nua piedra situada a la squierda de la ''Dicken Turn'', refree-se als sous feitos pessonales, de ls quales staba, oubiamente, mui ourgulhoso:
: ANNO MDCLXXXI. DEN XXII JANUARI BON SCHLOSS AUF DISEN ORT HAT WIEDER ALLES HOFFEN AUS STUCKEN CHURFURST CARL MIT KUGEL TROFFEN
(Traduçon:ANNO MDCLXXXI. XXII DE JANEIRO DE L CASTIELHO DESTA LOCALIDADE L CHURFURST CARLOS SPERA DE TODOS LS CANHONES L GOTEJAR DE LAS BALAS)
Esta anscriçon recorda, probablemiente, l zampenho de l Eileitor Carlos II ne l die [[22 de Janeiro]] de [[1681]], quando dous [[canhon]]es (ó ''Stuck'' - peça), alegadamente colocados frente la frente, çparában balas al mesmo tiempo, las quales se reunian ne l aire. Esta piedra fui, mais tarde, colocada ne l ''Stuckgarten'' para que mais pessonas la notassen.
== Residentes famosos ==
=== Frederico B, l "Rei de Ambierno" ===
[[Fexeiro:Friedrich B. bon dar Pfalç.jpg|thumb|185px|right|[[Frederico B, Eileitor Palatino|Frederico B]]: L "Rei de Ambierno".]]
[[Fredericp B, Eileitor Palatino]] casou cun [[Isabel Stuart]], la filha de l rei anglés. Este casamiento resultou de antresses políticos i ambolbiu grandes çpesas. Fúrun ourganizadas çpendiosas festibidades i, para la sue rializaçon, l Eileitor ancomendou la ''Eilisabethentor'' (Puorta de Isabel) pa l ''Stuckgarten'' (Jardin de la Peça).
Antre [[Outubre]] de [[1612]] i [[Abril]] de [[1613]], Frederico B passou cerca de meio anho an [[Anglaterra]] i, anque cuntar solo 16 anhos de eidade, tomou cuntato cun amportantes arquitetos, ls quales amprendírun, mais tarde, alteraçones i nuobos eidifícios ne l Castielho de Heidelberg. [[Inigo Jones]] i [[Salomon de Caus]], que se conhecian bien antre si, ancontrában-se al serbício de la corte de l rei anglés. Caus acumpanhou ls recén-casados na sue biaige de regresso la Heidelberg. Jones seguiu-los an [[Júnio]] desse mesmo anho. Pouco depuis, fui abordada la heipótese de se custruir un einorme jardin. Inda assi, las plantas fúrun pensadas para un terreno praino, pul que la costielha de la monatanha tubo que ser cumbertida. An purmeiro lhugar, fúrun eisecutados mobimientos de tierras, ls quales fúrun bistos puls cuntemporáneos cumo la oitaba marabilha de l mundo.
Sob l gobierno de Frederico B, l Palatinado assistiu a ua supremacie protestante ne l [[Sacro Ampério Romano Germánico]], la qual acabou, mas, nun zaire. Depuis de [[1619]], Frederico B - contra ls abisos spressos de muitos cunselheiros - fui scolhido para Rei de la Boémia. Quando Frederico B deixou Heidelberg, diç-se que la sue mai, [[Luisa Juliana de Ouranien-Nassau]], terá proclamado: ''"Oh, l Palatinado stá a mudar-se para la Boémia"''.
Mas, Frederico B nun pudo manter la corona depuis de la derrota na [[Batailha de la Muntanha Branca]] (trabada na ''Bílá hora'' - 379 metros de altura), sofrida frente a las tropas de l amperador i de la [[Liga Católica (almana)|Liga Católica]]. Pula brebidade de l sou reinado, recebiu l eipíteto trocista de "Rei de Ambierno". Cula [[Guerra de l Trinta Anhos]], l gobernante antrou nua outra fase i tornou-se nun refugiado político.
Depuis de la sue fuga para [[Rhenen]], na [[Houlanda]], l [[Fernando II, Sacro Amperador Romano-Germánico|Amperador Fernando II]] dixe, an [[1621]], dixe l melhor i l pior subre Frederico. L Palatinado de l Reno fui trasferido, an [[1623]], pa l [[Maximiliano I, Eileitor de la Babiera|Duque Maximiliano I de la Babiera]], que tamien trouxe l [[Alto Palatinado]] pa l amperador.
An Rhenen, la oete de [[Arnhein]], la família bibiu de fondos públicos salbos i de l generoso apoio de l rei anglés, einicialmente tamien de l de la Houlanda, ounidos al apoio de l gobierno. Frederico sperou regressar a la sue posiçon ne l Palatinado até al fin de la sue bida, mas morriu ne l eisílio an [[1632]].
=== Lhiselotte, Princesa Palatina ===
[[Fexeiro:Lhiselotte bon dar pfalç.jpg|thumb|Lhiselotte de l Palatinado.]]
[[Eilisabeth Charlotte, Princesa Palatina]], fui [[Duque de Orleanes|Duquesa de Orleanes]] i cunhada de [[Luís XIB de Fráncia]]. Lhiselotte, cumo era afetuosamente coincida, nieta de [[Frederico B, Eileitor Palatino|Frederico B]], naciu ne l Castielho de Heidelberg i creciu na corte de la sue tie [[Sofia de Hanóber]], an [[Hanóber]], regressando frequentemente la Heidelberg na cumpanha de sou pai. Als 19 anhos de eidade casou, por rezones políticas, cun [[Filipe I, Duque d'Orleanes]], armano de Lhuís XIB de Fráncia, un casamiento que nun benerie a ser feliç.
An [[1685]], quando l Eileitor [[Carlos II, Eileitor Palatino|Carlos II]], armano de Lhiselotte, faleciu inesperadamente, lhebando a la stinçon de l [[Wittelsbach]] de l [[Casa de l Palatinado-Simmern|Palatinado-Simmern]], Lhuís XIB reclamou l Palatinado para si i ampeçou la [[Guerra de la Grande Aliança]], la qual debastou l Palatinado. Lhiselotte, fui fuorçada a assistir passibamente a la çtruiçon de l sou paíç, arrasado an sou nome.
Lhiselotte screbiu nua carta para la sue tie Sofia de Hanóber:
: ''"Julgo, anton, que l papá nun debe tener antendido la magnitude de l ato de me entragar; mas you era un fardo para el, i el staba preocupado que you me tornasse nua bielha lhouca, por esso tratou de lhibrar-se de mi tan rápido quanto possible. Era este l miu çtino"''.
Mesmo depuis de trinta i seis anhos an Fráncia, eilha inda pensaba an Heidelberg cumo l sou lhar, i screbiu nua carta la [[Marie Lhuise bon Degenfeld]]:
: ''"Porque nun hai-de l príncepe-eileitor tener l castielho reconstruído? Esso cierta mente balerie la pena"''.
La [[Casa de Orleanes]] çcende de ls filhos de Lhiselotte i Filipe, tenendo chegado al trono de Fráncia, an [[1830]], na pessona de [[Luís Filipe de Fráncia]].
Stima-se que Lhiselotte tenga scrito 60.000 cartas, de las quales cerca dun décimo subrebibiu até a la atualidade. Las cartas, scritas an francés i alman, çcriben mui bibamente la bida de la corte francesa. A maior paret deilhas fúrun scritas a la sue tie Sofia i a la sue meia-armana Marie-Lhuise, mas tamien se correspondiu cun [[Gottfried Lheibniç]].
La eiducaçon de Lhiselotte fui bastante burguesa. L Eileitor [[Carlos I Lhuís, Eileitor Palatino|Carlos I Lhuís]] gustaba de brincar cun ls sous filhos na cidade de Heidelberg i de fazer caminadas al lhongo de las costielhas de las colinas de l [[Odenwald]]. Lhiselotte, que mais tarde se çcreciu cumo ua "abelha lhunática" (''"dolle Hummel"'' an alman), cabalhgaba ne l sou cabalo pulas colinas an buolta de Heidelberg i gustaba de la sue lhiberdade. Frequentemente, saía cedo de l castielho para trepar a ua cerejeira i anchir-se de cereijas An [[1717]], recordando la sue anfáncia an Heidelberg, screbiu:
: ''"Miu Dius, quantas bezes a las cinco de la manhana me anchia cun cereijas i un buono pedaço de pan nas colinas! Nesses dies era mais bigorosa de l que podie eimaginar.<ref>De Dirk Ban dar Cruysse, ''Madame sein ist ein eilendes Handwerck'', Munique, Piper, 1990. ISBN 3-492-03373-3</ref>"''
=== Charles de Graimberg ===
[[Fexeiro:Charles-de-Graimberg.jpg|thumb|160px|right|Charles de Graimberg.]]
L ''Kupferstecher'' ([[graburista]]) francés Charles de Graimberg acumpanhou la família na fuga para Anglaterra antes de la [[Reboluçon Francesa]].
An [[1810]], fui para [[Karlsruhe]] cul oubjetibo de ampeçar a treinar cul graburista de la corte de Baden Christian Haldenwang. Este era amigo i bezino de l armano de Graimberg, Lhuís. Quando Graimberg fui para [[Heidelberg]], an orde a fazer un sboço de l castielho para ua paisaige, quedou de tal maneira ancantado que permaneciu eilhi ls restantes 54 anhos de la sue bida. Cun las reproduçones de las ruíanes de l castielho que porduziu, hdocumientou la sue cundiçon i colocou la piedra de fundçon de l castielho romano, la qual debe proteger las ruínas de la sue decadéncia final.
Na sue casa, situada ne l ampeço de l camino pedestre pa l castielho) zambolbiu un curjidoso gabinete cun peças ancontradas nas ruínas, las quales se tornórun, mais tarde, nas peças básicas de l museu Kurpfälzi. Aliás, el própio financiou, cula sue fortuna, la sue coleçon de antiguidades (''"Altertumer"'') para la stória de la cidade i de l castielho. Ye debido a el que l Castielho de Heidelberg inda se mantén de pie. Tamien cunseguiu las purmeiras scabaçones stóricas nas ruínas i bibiu durante un lhongo período ne l pátio de l castielho, an orde a eibitar que ls habitantes de Heidelberg lhebassen materiales de custruçon de las ruínas para las sues casas.
Cun orde de Graimberg, Thomas La. Lheger redigiu un guia de l castielho que custitui la purmeira fuonte scrita subre l mesmo. Ua cópia deste guia, de [[1836]], ''Le guide boyageurs danes la ruin de Heidelberg'' (traduçon de l francés: ''"L guia de ls biajantes na ruína de Heidelberger"''), fui adquirida por Bitor Hugo durante la sue stadie an Heidelberg. Esta cópia, probida de notas, stá çponible, atualmente, na "''Maison de Bitor Hugo''" (Casa de Bitor Hugo), an [[Paris]].
Ua placa de honra lhembra Charles de Graimberg, la qual fui anstalada, an [[1868]], na passaige pa l Altan, diç l seguinte:
: "''A a mimória de Carlos Conde de Graimberg,''"
: "''Nacido para par de l castielho an Fráncia 1774,''"
: "''Falecido para Heidelberg 1864''".<ref>Testo oureginal an alman: ''Den Andenken an Karl Graf bon Graimberg,/''geb. zu Schloß Paar in Frankreich 1774,/ gest. zu Heidelberg 1864.''</ref>
== Turismo ==
=== Eiluminaçon de l castielho ===
[[Fexeiro:Heidelberg Schlossbleuchtung.jpg|thumb|250px|left|L Castielho de Heidelberg eiluminado por fuogos de artifício.]]
La iluminaçon porduzida puls fuogos de artifício ancide subre l castielho bárias bezes por anho, custituindo, tamien, ua ancenaçon eibocatiba de la çtruiçon de l castielho, ne l anho de [[1693]]. La eiluminaçon de l castielho puls fuogos ye motibo pa ls numerosos suldados norte-amaricanos stacionados an Heidelberg deixáren ls sous assentamientos na cidade i comemoráren ne ls prados que marginan l Neckar. [[Mark Twain]], que assistiu a la eiluminaçon an [[1878]], çcrebiu l spetaclo de la forma que se segue:
{{Quote|''(…) cun un ampolgante çparo súbito, un punhado de mísseis brilantemente queloridos eimita l troar dun trobon contra las silhuetas negras de las torres de l castielho. Al mesmo tiempo, çtinguen-se de la muntanha todos ls detalhes de las ruínas. Mais ua i outra beç, las torres çpórun molhos de foguetes para la nuite, i l cielo crepita cun setas de luç brilhante ne l zénite, brebemente, i que, an seguida, curban graciosamente para baixo, para rebentar nua berdadeira fuonte de brilhantes chiçpas queloridas.''|Mark Twain: „Bummel durch Ouropa" <ref>Mark Twain: „Bummel durch Ouropa"</ref>}}
La purmeira eiluminaçon de l castielho rializou-se an [[Júnio]] de [[1815]], quando l [[Francisco I de la Áustria|Amperador Francisco I de la Áustria]], l [[Alexandre I de la Rússia|Czar Alexandre I de la Rússia]], l [[Frederico Guilherme III de la Prússia|Rei Frederico Guilherme III de la Prússia]], l [[Luís I de la Babiera|Príncepe Heirdeiro Lhuís de la Babiera]] i muitos outros príncepes permanecírun bárias sumanas an Heidelberg, para que la [[Santa Aliança]] decidisse medidas contra [[Napoleon]], acabado de abandonar l eisílio na [[Ilha de Eilba]]. Cul fin de oufrecer als regentes un persente special, l [[magistrado]] de Heidelberg resolbiu eiluminar las ruínas de l castielho. Esto fui feito cun meios mais simples, sendo acesas ne l pátio de l castielho madeiras i outras sustáncias anflamables.
[[Fexeiro:Heidelberger Schloss-bleuchtet.jpg|thumb|300px|Bista noturna de las ruínas de l Castielho de Heidelberg.]]
Outra eiluminaçon fui rializada, an [[Maio]] de [[1830]], pul angenheiro de jardines palacianos Metzger, ourganizada an houmenaige a la besita de ls amperadores de la [[Áustria]] i de la [[Rússia]] i de l rei de la [[Prússia]]. Die heiutigen Schlossbleuchtungen erinneren an die Zerstörung ç Schlosses durch den französischen General [[Ezéchiel de Mélac]] ein Jahr 1689 und 1693 während ç [[Pfälzischer Erbfolgekrieg|Pfälzischen Erbfolgekriegs]].
Atualmente, las eiluminaçones de l castielho ténen an minte la çtruiçon de l castielho pul general francés [[Ezéchiel de Mélac]], ne ls anhos de [[1689]] i [[1693]], durante la [[Guerra de Sucesson de l Palatinado]].
L [[Rhein-Neckar-Zeitung]], un jornal de Heidelberg, çcribe nun artigo la eiboluçon stórica de la eiluminaçon de l castielho i, tamien, l sou presnete:
{{Quote|''Zde hai décadas, stan al serbício de cada eiliuminaçon de l castielho cerca de 50 bumbeiros. Ye ua honra para eilhes star alhá, cul boluntariado a ser "lhegado", muitas bezes, de pai para filho i para nieto. La Horst Hasselbach fui preguntado, quando tenie cerca de 30 anhos, se querie ajudar. Zde anton, nun faltou la nanhue eiluminaçon. A las 22.15 horas (de acordo cula Eigreija de l Sprito Santo) çpara un foguete de alarne cumo senhal de "Atençon!". Anton, todos ls sous ajudantes acenden las mechas. Satamente 30 segundos depuis de l segundo çparo, cun todos ls ajudantes munidos de [[sinalizador]]s, l castielho eimerge na luç burmeilha.''|Rhein-Neckar-Zeitung de 30 de Agosto de 2005: „''Weil dar Feuerzauber die Gekrönten freut…''" <ref>[http://www.schoenmehl.de/prisse/main.html Páigina anformatiba relacionada cul aprobeitamente turístico de l Castielho de Heidelberg ]</ref>}}
=== Schlossfestspiele (Festibal de l Castielho) ===
Durante l Berano, l [[Heidelberger Schlossfestspiele]] (Festibal de l Castielho de Heidelberg)<ref>[http://www.schlossfestspiele-heidelberg.de/ Schlossfestspiele.de Páigina de l Festibal de l Castielho]{{Lhigaçon einatiba|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> oufrece, ne l pátio de l castielho, repersentaçones de bários géneros al aire lhibre. L ''Schlossfestspiele'' ye ourganizado pul ''Stadttheater Heidelberg'' (Triato Municipal de Heidelberg), tenendo ampeçado ,an [[1926]], cun ua ancenaçon de [[Suonho dua Nuite de Berano]], de [[Willian Shakespeare]].
Ne l strangeiro (subretodo ne ls [[I.U.La.]]) ye mais coincido pula peça ''The Student Prince'' ("L Príncepe Studante"), ua [[oupereta]] centrada na figura fitícia de l Príncepe Heirdeiro Karl Franç de Karlsberg, que durante ls sous studo an Heidelberg se apaixona por Kathie, la filha de l sou hospedeiro, debendo zeistir desse relaciomiento por rezones de stado. Esta peça ye repersentada ne l pátio de l castielho an anglés (ó cun testo an alman i músicas an anglés) i atrai besitantes, percipalmente, de l strangeiro. Na [[Almanha]] ye pouco coincida.
La oupereta baseia-se ne l drama ''Alt-Heidelberg'' ("Antiga Heidelberg"),<ref>[http://gutenberg.spiegel.de/meyerfoe/altheide/altheide.htn ''Alt-Heidelberg'' - Porjeto Gutenberg]</ref> de [[Wilheln Meyer-Förster]], repersentado pula purmeira beç, ne l die [[22 de Nobembre]] de [[1901]], ne l ''Berliner Theater'', an [[Berlin]]. Ne l [[Japon]], durante l [[Período Meiji]], la obra era lheitura oubrigatória para todos ls studantes de alman, l que oumientou cunsidrablemiente la popularidade de Heidelberg i de l Castielho de Heidelberg.
Para alhá desso, l castielho fui mostrado nun porgrama de [[cinema mudo]], ne l qual l filme ye acumpanhado pul sonido dun stórico uorgon de cinema.
{{ref-section}}
[[Catadorie:Almanha]]
lt1o0lg4oi30qxq9a1x32gb39sdglgm
Spanha
0
1072
108444
107170
2026-09-14T13:19:44Z
~2026-46122-75
15490
108444
wikitext
text/x-wiki
{{Anfo/Paíç|nome_lhargo_cumbencional=Reino de Spanha<br>|nome_natibo=|eimaige_bandeira=Flag of Spain.svg|eimaige_brason=(mazonado).svg|çcriçon_bandeira=Bandeira de la Spanha|nome_mwl=Spanha|çcriçon_brason=Brason de Armas|legenda_bandeira=Bandeira|legenda_brason=Brason|lhema=''Plus Ultra'' <br/> ([[Lhéngua lhatina|Lhatin]]: "Mais Para alhá")|hino=''Marcha Real''<center> </center>|gentílico=Spanhol(a)|lhocalizaçon=EU-Spain (orthographic projection).svg|capital=[[Madrid]]|meior_cidade=Madrid|lhéngua_oufecial=Cun statuto co-oufecial regionalmente:<br/>catalan, balenciano, galego, basco i aranés.{{ref_label2|1}}|tipo_gobierno=Monarquia custitucional<br/>[[Democracie]]<br/>Parlamentarista|títalo_xefe1=Rei|nome_xefe1=[[Felipe VI de Spanha|Felipe VI]]|títalo_xefe2=Persidente de l Gobierno|nome_xefe2=Pedro Sánchez|eibento_tipo=Formaçon|eibento1=Unificaçon|eibento_data1=1469|eibento_data5=1977|eibento5=Stado democrático|eibento2=Soberano único|eibento_data3=1715|eibento3=Stado absolutista''|eibento_data2=1516|eibento_data4=1812|eibento4=Stado liberal|data_antrada_OO=1 de janeiro de 1986|ária_total=504 030|frunteira=[[Pertual]], [[Fráncia]], [[Andorra]], [[Gibraltar]] i [[Marrocos]]|ária_pos=51|auga_pc=1,08|populaçon_stimada=46 524 943<ref>{{citar web|url=http://www.ine.es/prensa/np966.pdf|título=números da população a partir de 1 de Janeiro de 2016}} Dados probisórios ". Anstituto Nacional de Statística. 28 d'abril de 2016. Besitado an 28 d'abril de 2016. (Spanhol)</ref>|populaçon_stimada_anho=2016|populaçon_stimada_pos=29|demog_densidade=92,19|densidade_pos=106|PAB_PPC_anho=2015|PAB_total={{Tooltip num|1.615|1 000 000 000 000|biliões|12|16150740000000}}<ref name="FMI">{{citar web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=68&pr.y=17&sy=2014&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=184&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0|título=Fundo Monetário Internacional (FMI)|data=abril de 2016|acessodata=19-4-2016}}</ref>|PAB_pos=13|PAB_per_capita={{formatnum:34819}}<ref name="FMI"/>|PAB_per_capita_pos=29|PAB_nominal_anho=2015|PAB_nominal_total={{Tooltip num|1.2|1 000 000 000 000|biliões|12|1199715000000}}<ref name="FMI"/>|PAB_nominal_pos=12|PAB_nominal_per_capita={{formatnum:25864}}<ref name="FMI"/>|PAB_nominal_per_capita_pos=27|IZH_pos=26|IZH=0,891|IZH_anho=2017|IZH_catadorie={{Muito elevado}}<ref name="IDH">{{citar web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|titulo=Human Development - Indices and Indicators - 2018 Statistical Update|publicado=Human Development Report (Human Development Report Office) - United Nations Development Programme|língua=en|acessodata=29-9-2018}}</ref>|Gini=32<ref>{{Citar web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|título=CIA World Factbook|acessodata=13/08/2008}}</ref>|Gini_anho=2005|moneda=[[Ouro (moneda)|Ouro]]{{ref_label2|2}}|moneda_ISO=EUR|fuso_hourário=[[Hourário de la Ouropa Central|CET]]{{ref_label2|3}}|fuso_hourário_DST=[[Hourário de Berano de la Ouropa Central|CEST]]|defrença_UCT_berano=+2|ourganizaçones=[[Ourganizaçon de las Naciones Ounidas|ONU]], [[Ourganizaçon para la Coperaçon i Zambolbimiento Eiconómico|OCDE]], [[Ounion Ouropeia|OO]], [[Ourganizaçon de l Tratado de l Atlántico Norte|OTAN]], [[Ounion Latina]], [[G-20]] (cumbidado permanente).|código_paíç=ESP|clima=[[Clima mediterránico|Mediterránico]] i [[Clima oceánico|Oceánico]]|defrença_UCT=+1|tld=[[.es]]|código_tel=34|sítio={{URL|http://www.lamoncloa.gob.es}}|tamanho_mapa=280px|mapa=Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg}}
'''Spanha''', coincido cumo '''Reino de Spanha''' ye un paíç percipalmente localizado na [[Península Eibérica]] na [[Ouropa]]. Sou território tamien anclui dous arquipélagos: las ilhas [[Canárias]], na cuosta de la [[África]], i las [[Baleares|ilhas Baleares]], ne l [[mar Mediterráneo]]. Ls anclabes africanos de Ceuta i Melilla fázen de la Spanha l único paíç ouropeu a tener ua frunteira física cun un paíç africano ([[Marrocos]]). Bárias pequeinhas ilhas ne l [[Mar de Alboron|mar de Alboron]] tamien fázen parte de l território spanhol. La Spanha cuntinental ye lemitada la sul i la leste pul Mediterráneo, sceto por ua pequeinha frunteira terrestre cun [[Gibraltar]]; la norte i la nordeste pula [[Fráncia]], por [[Andorra]] i pul [[Golfo de la Biscaia]]; i l'oeste i noroiste por [[Pertual]] i pul [[Ouceano Atlántico]]. Cun ua ária de 505.990 quilómetros quadrados, la Spanha ye l maior paíç de la [[Ouropa Meridional]], l segundo maior paíç de la [[Ouropa Oucidental]] i de la [[Ounion Ouropeia]] (OO) i l quarto maior paíç de to l cuntinente ouropeu. Tamien ye l sesto paíç mais populoso de la Ouropa i l quinto de la UE. La capital i maior cidade ye [[Madrid]]; outras grandes árias ourbanas ancluen [[Barcelona]], [[Baléncia]], [[Sebilha]], [[Málaga]] i [[Bilbao]].
Ls [[Houmano|houmanos modernos]] chegórun pula purmeira beç na Península Eibérica hai cerca de 35 000 anhos. Las culturas [[eibéricas]], juntamente cun antigos poboamientos [[Fenícia|fenícios]], [[Grécia Antiga|griegos]], [[celtas]] i [[Ceblizaçon cartaginesa|cartagineses]], zambolbírun-se na península até l'ampeço de l [[Roma antiga|domínio romano]] por buolta de 200 a.C., quando la region era chamada [[Spánia]], baseada ne l'antigo nome fenício ''Spania''.<ref>{{citar web|url=http://www.historiaclasica.com/2007/09/iberia-vs-hispania-origen-etimolgico.html|título=Iberia vs Hispania: Origen etimológico|urlmorta=não|wayb=20161227231455|df=dmy-all|idioma=pt}}</ref> Cul [[Queda de l Ampério Romano de l Oucidente|colapso de l Ampério Romano de l Oucidente]], [[Tribos germánicas|cunfederaçones tribales germánicas]] migrórun de la Ouropa Central, [[Migraçones de ls pobos bárbaros|ambadiran la Península Eibérica]] i stablecírun reinos relatibamente andependientes an sues porbíncias oucidentales, ancluindo ls [[suebos]], [[alanos]] i [[bándalos]]. Eibentualmente, ls [[besigodos]] antegrarian a la fuorça todos ls territórios andependientes remanescentes na península al [[Reino de Toledo]], ancluindo las porbíncias [[Ampério Bizantino|bizantinas]], l que de cierta maneira unifica politicamente, eclesiasticamente i juridicamente todas las antigas porbíncias romanas ó reinos sucessores de l'antiga Spánia.
Ne l'ampeço de l seclo VIII, l [[Visigotia|Reino Besigótico]] caiu delantre de ls [[mouros]], que chegórun a gobernar la maior parte de la península ne l'anho de 726 (cun duraçon d'até siete seclos ne l [[Reino nasrida de Granada|Reino de Granada]]), deixando solo un punhado de pequeinhos reinos crestianos ne l norte. Esto lebou la muitas guerras durante un longo período, l que culminou na criaçon de ls reinos de [[Reino de Lhion|Lhion]], [[Reino de Castielha|Castielha]], [[Reino de Aragon|Aragon]] i [[Reino de Nabarra|Nabarra]], que se tornórun las percipales fuorças crestianas contra ls [[árabes]]. Passado la cunquista mourisca, ls ouropeus ampeçórun un porcesso gradual de retomada de la region coincido cumo "[[Reconquista]]",<ref></ref> que ne l final de l seclo XV fizo cun que la Spanha surgisse cumo un paíç unificado sob l domínio de ls [[Reis Católicos]]. Ne l'ampeço de la [[Era Moderna]], la nacion tornou-se l [[Ampério Spanhol|purmeiro ampério mundial de la stória]] i l [[Superpoténcia|paíç mais poderoso de l mundo]], deixando un grande legado cultural i lenguístico qu'anclui mais de 570 milhones de [[Spanofonia|spanófonos]] al redror de l mundo,<ref>[</ref> l que tornou l [[Lhéngua spanhola|spanhol]] la [[Lista de lénguas por total de falantes|segunda léngua mais falada ne l mundo]], depuis de la [[léngua chinesa]]. Durante l [[Seclo de Ouro Spanhol]] tamien houbo muitos abanços nas artes, cun pintores mundialmente famosos, cumo [[Diego Belázqueç]]. La mais famosa obra literária spanhola, ''[[Don Quixote]]'', tamien fui publicada durante este período. L paíç abriga l [[Património Mundial an Spanha|terceiro maior]] númaro de sítios classeficados cumo [[Património Mundial]] pula [[UNESCO]].
La Spanha ye ua [[democracie]] [[Parlamentarismo|parlamentar]] [[Secularismo|secular]] i ua [[monarquia custitucional]],<ref>/ref> sendo que l rei Filipe VI sirbe cumo [[xefe de Stado]]. Ye un de ls percipales [[países zambolbidos]]<ref>{{citar jornal|último1=Whitehouse|primeiro1=Mark|título=Number of the Week: $10.2 Trillion in Global Borrowing|url=https://blogs.wsj.com/economics/2010/11/06/number-of-the-week-102-trillion-in-global-borrowing/|obra=[[The Wall Street Journal]]|data=6/11/2010|urlmorta=não|wayb=20170920064345|df=dmy-all}}</ref> i un paíç d'alta renda, cula [[Lista de países por PAB nominal|14.ª maior eiquenomie de l mundo por PAB nominal]] i a [[Lista de países por PAB (Paridade de l Poder de Cumpra)|16.ª maior por paridade de l poder de cumpra]]. Ye nembro de las [[Organizaçon de las Naciones Ounidas|Naciones Ounidas]] (ONU), [[Ounion Ouropeia]] (OO), [[Zona Ouro]], [[Cunseilho de la Ouropa]] (CoE), [[Organizaçon de ls Stados Ibero-amaricanos]] (OEI), [[Ounion pa l Mediterráneo]], [[Ourganizaçon de l Tratado de l Atlántico Norte]] (OTAN), [[Organizaçon pa la Coperaçon i Zambolbimiento Eiquenómico]] (OCDE), [[Ourganizaçon para la Sigurança i Coperaçon na Ouropa]] (OSCE), l [[Acuordo de Schengen|Spácio Schengen]], la [[Ourganizaçon Mundial de l Quemércio]] (OMC) i muitas outros ourganismos anternacionales. Ambora nun seia un nembro oufecial, la Spanha tamien ye un "cumbidado permanente" de las cúpulas de l [[G20]], participando de todos ls ancuontros de l grupo.<ref>{{citar periódico|último1=Henley|primeiro1=Peter H.|último2=Blokker|primeiro2=Niels M.|título=The Group of 20: A Short Legal Anatomy|url=http://www.austlii.edu.au/au/journals/MelbJIL/2013/18.pdf|periódico=Melbourne Journal of International Law|volume=14|páginas=568|doi=|acessodata=23/10/2018}}</ref>
== Quemunidades outónomas ==
Eis ua lista de las quemunidades i cidades outónomas cun sues capitales:
[[Fexeiro:Porbíncias de la Spanha mirandés.svg|squierda|miniaturadaimagem|248x248px|Mapa de las porbíncias de la Spanha.]]
{|
|
* [[Andaluzia]] (capital: [[Sebilha]])
* [[Aragon]] (''Aragón'') (capital: [[Saragoça]])
* Prencipado de las [[Stúrias]] (capital: [[Obiedo]])
* Ilhas [[Baleares]] (capital: [[Palma de Maiorca]])
* [[Paíç Basco (Spanha)|Paíç Basco]] (capital: [[Bitória (Paíç Basco|Bitória]])
* Ilhas [[Canárias]] (capitales de las probíncias: <br /> ([[Las Palmas de Gran Canária]] i [[Santa Cruç de Tenerife]])
* [[Cantábria]] (capital: [[Santander]])
* [[Castielha-La Mancha]] (capital: [[Toledo]])
* [[Castielha i Lhion|Castielha i Lheon]] (capital: [[Balhadolid]])
|
* [[Catalunha]] (capital: [[Barcelona]])
* [[Ceuta]] (cidade outónoma)
* [[Stremadura (Spanha)|Stremadura]] (capital: [[Mérida]])
* [[Galiza]] (capital: [[Santiago de Compostela]])
* [[Quemunidade de Madrid]] (capital: [[Madrid]])
* [[Melilha]] (cidade outónoma)
* [[Region de Múrcia]] (capital: [[Múrcia]])
* [[Nabarra|Quemunidade Foral de Nabarra]] (capital: [[Pamplona]])
* [[La Rioja (Espanha)|La Rioja]] (capital: [[Logronho]])
* [[Quemunidade Balenciana]] (capital: [[Baléncia]])
|}
==Ciudades percipales==
Las ciudades percipales e mais populosas son: [[Madrid]] , [[Barcelona]] , [[Balencia]] , [[Sebilla]] , [[Zaragoza]] e [[Malaga]].
Otras ciudades importantes son: [[Alicante]], [[Bigo]], [[Bilbao]], [[Balhadolid]], [[Cordoba]], [[Granada]], [[Obiedo]],[[Murcia]], [[Palma de Malhorca]], [[Las Palmas]], [[Salamanca]] e [[Santa Cruz de Tenerife]].
== Lhigaçones sternas ==
{{Correlatos
|commonscat =Spain
}}
* [http://www.spain.info/ Official tourism portal for Spain]
* [http://meteorologica.growiktionary.org Weather forecast]{{Lhigaçon einatiba|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Páigina an çtaque}}
{{DEFAULTSORT:Spanha}}
<!--Categories-->
<!--Interwikis-->
[[Catadorie:Spanha]]
rrskaigt4p0c3jsl6q3w7sx3r2f5k6e
Albánia
0
5183
108448
106729
2026-09-14T16:41:31Z
~2026-46122-75
15490
108448
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big>'''Albánia'''</big>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|-
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Albania.svg|left|130px]]
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Albania.svg|left|125px]]
|}
|-
| align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Europe-Albania.svg|left|290px]]
|-
| '''Lhéngua oufecial''' || [[Lhéngua albanesa]]
|-
| '''Capital'''<br /> - Populaçon:<br />|| [[Tirana]]<br />-<small>(2010)</small>
|-
| '''Ária'''<br />
| 28748 km² <br />
|-
| '''Populaçon'''<br /> - Total:<br /> - Densidade:
| <br />2.886.026<small>(2016)</small><br />100.4 ab./km²
|-
|}
La '''Albánia''' (an [[albanés]]: ''Republika i Shqipërisë'') ye un paíç ouropeu situado na península Balcánica, cuja capital ye [[Tirana]]. Faç frunteira al norte cul [[Montenegro]], la nordeste cul [[Kosobo]], la leste cula [[Macedónia de l Norte]], la leste i la sul cula [[Grécia]] i l'oeste cul [[Mar Adriático]], de l'outro lado de l qual se ancontra la [[Eitália]]. La lhéngua oufecial ye l'[[albanés]].
[[Catadorie:Paízes de la Ouropa]]
n6mzx3l7n5nejmygdl9ogd8iv1ep9tq
Montenegro
0
11664
108443
100354
2026-09-14T12:39:00Z
~2026-46122-75
15490
108443
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big>'''Montenegro'''</big>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|-
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Montenegro.svg|left|150px]]
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Montenegro.svg|left|100px]]
|}
|-
| align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Europe-Montenegro.svg|left|290px]]
|-
| '''Lhéngua oufecial''' || [[Lhéngua montenegrina|Montenegrino]]
|-
| '''Capital''' || [[Podgoritza]]
|-
| '''Ária'''<br />
| 13 810 km²<br />
|-
| '''Populaçon'''<br /> - Total:<br /> - Densidade:
| <br />678 901 <br />50 ab./km²
|-
| '''Moneda''' <br />
| [[Ouro]]
|-
| ="center" colspan=2 | Hino nacional:''Oj, svijetla majska zoro''
|-
|}
'''Montenegro''' ye un paíç que queda ne l cuntinente ouropeu. La capital ye la cidade de Podgoritza.
{{Paízes de la Ouropa}}
[[Catadorie:Paízes de la Ouropa]]
glhvwho9bthwzebdvt43vy03hv4el6d