Biquipédia mwlwiki https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Multimédia Special Cumbersa Outelizador(a) Cumbersa outelizador(a) Biquipédia Cumbersa Biquipédia Fexeiro Cumbersa fexeiro Biqui Cumbersa Biqui Modelo Cumbersa modelo Ajuda Cumbersa ajuda Catadorie Cumbersa catadorie Portal Cumbersa portal TimedText TimedText talk Módulo Cumbersa módulo Evento Evento Discussão Oucránia 0 683 108567 107289 2026-09-27T17:12:24Z ~2026-51381-65 15577 108567 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Україна (Ukrayina)'''<br />'''Oucránia'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Ukraine.svg|left|130px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Ukraine.svg|left|125px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Europe location UKR.png|left|290px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || {{l|Oucraniano}} |- | '''Capital'''<br />&nbsp;- Populaçon:<br />|| {{l|Kieb}}<br />2.7000.000<small>(2007)</small> |- | '''Ária'''<br /> | 603.628&nbsp;km² <br /> |- | '''Populaçon'''<br />&nbsp;- Total:<br />&nbsp;- Densidade: | <br />42.539.010<small>(2016)</small><br />70,5 ab./km² |- |} La '''Oucránia''' (an [[léngua oucraniana|oucraniano]] Україна, [[Trasliteraçon|transl.]] ''Ukrayina'') ye un paíç de la [[Ouropa Ouriental]]. Faç frunteira la norte cula [[Bielorrússia]], la norte i la lheste cula [[Rússia]], la sul cul [[Mar de Azob]] i l [[Mar Negro]], i la oeste cula [[Roménia]], la [[Moldábia]], la [[Hungrie|Houngria]], la [[Slobáquia]] i la [[Polónia]]. Sue capital ye [[Kieb]], maior cidade de l paíç an [[populaçon]]. L atual [[território]] de la Oucránia fui, pul menos zde l [[seclo IX]], l centro de la ceblizaçon [[slabos|slaba]] ouriental que bieno a formar l [[Prencipado de Kieb]], antecessor de la Oucránia, de la [[Bielorrússia]] i de la [[Rússia]], . Al lhargo de ls seclos a seguir, la region fui cumpartida antre las poténcias regionales. Passado un período de andependéncia ([[1917]]-[[1921]]) an seguida a la [[Reboluçon Russa]], la Oucránia tornou-se an [[1922]] ua de las Repúblicas Sobiéticas fundadoras de la [[URSS]]. L território de la [[República Socialista Sobiética de la Oucránia]] fui ampliado na direçon oeste passado la [[Segunda Guerra Mundial]] i, outra beç, an [[1954]], cula trasferéncia de la [[Crimeia]]. La Oucránia ganhou sue [[andependéncia]] passado l colapso de la [[Ounion Sobiética]] an [[1991]], tornando-se un [[Stado]] [[soberanie|soberano]]. == Política == La Oucránia ye ua [[república]] cun un [[sistema de goberno]] [[sistema semi-persidencialista|semi-persidencial]] i poderes [[poder lhegislatibo|legislatibo]], [[poder eisecutibo|eisecutibo]] i [[poder judicial|judiciário]] apartados. L [[lista de persidentes de la Oucránia|persidente de la república]] ye eileito pul [[Eileiçon|boto direto]] i detén las funçones de [[xefe de Stado]]. L [[lista de purmeiros-menistros de la Oucránia|purmeiro-menistro]] ye zeignado i demetido pul [[parlamento]], chamado [[Berkhobna Rada]], cun 450 assentos. L parlamiento tamien chama l [[goberno|gabinete]]. L persidente andica ls xefes de l gobernos regionales i çtritales, cula anfluéncia de l purmeiro-menistro. Las lheis, decisones de l parlamento i de l gabinete, decretos persidenciales i decisones de l parlamento de la [[República Outónoma de la Criméia]] puoden ser anuladas pul [[Tribunal Custitucional]] de la Oucránia an causo de biolaçon de la [[custituiçon]] de l paíç. Outros atos normatibos stan sujeitos la [[jurisdiçon|apreciaçon judicial]]. L Supremo Tribunal de la Oucránia ye l percipal uorgano judicial de la Justícia quemun. L outo-goberno lhocal ye oufecialmente garantido; las cámaras de bereadores i ls persidentes de la cámara son eileitos pul boto direto i cuntrólan l ourçamento lhocal. Hai un grande númaro de [[partido político|partidos políticos]] ourganizados na Oucránia, muitos de l quales possuen pequeinho númaro de nembros i son çconhecidos de l público. Las agremiaçones pequeinhas usualmente se únen an coalizones para participar de las eileiçones parlamentares. == Geografie == {{Ber artigo percipal|[[Geografie de la Oucránia]]}} Cun ua [[ária]] de 603 700 kn², la Oucránia ye l 44° paíç de l mundo an território, un pouco maior que l [[stado brasileiro]] de [[Minas Gerales]] ó que la soma de las árias de la [[Spanha]] i de [[Pertual]]. Ye l segundo maior paíç de la [[Ouropa]], atrás de la [[Rússia]] ouropéia i delantre de la [[Fráncia]] metropolitana. La paisaige Oucraniana ye formada percipalmente por prainadas férteles ó ''[[stepe]]s'', i [[praino]]s, atrabessados por [[riu]]s cumo l [[Dniepre]], [[Donets]], [[Dniéster]] i [[Bug meridional]], que corren na direçon sul i scoan ne l [[Mar Negro]] i ne l pequeinho [[Mar de Azob]]. A sudoeste , l [[delta]] de l [[Danúbio]] sirbe de frunteira cula [[Roménia]]. Solo hai muntanhas a oeste, la cordilheira de l [[Cárpatos]], an que l punto culminante ye l [[Hora Hoberla]] (2 061 m), i ne l sudeste de la península de la [[Criméia]], la [[Cordilheira de la Criméia]]. L tiempo de la Oucránia ye, an sue maior parte, [[clima ameroso|temperado cuntinental]], inda que se puoda achar un [[Clima mediterránico|clima mediterráneo]] na cuosta [[meridional]] de la Criméia. [[Chuobe]] mais ne l [[oeste]] i ne l [[norte]], mas menos ne l [[lheste]] i ne l [[sudeste]]. Ls [[ambierno]]s son an special frius ne l anterior; ne ls [[berano]]s son an special calientes ne l [[sul]]. Las percipales cidades de l paíç (por [[populaçon]]) son [[Kieb]], [[Carcóbia]], [[Dnipropetrobsk]], [[Oudessa]], [[Donetsk]], [[Zaporíjia]] i [[Lbib]]. == Demografie == Cunsante l censo Oucraniano de 2001, ls [[Oucranianos|Oucranianos étnicos]] sóman 77,8% de la [[populaçon]]. Las [[minorie étnica|minories]] ancluen [[grupo étnico|grupos étnicos]] segneficatibos de [[russos]] (17,3%), [[romenos]] (0,8%), [[bielorrussos]] (0,6%), [[tártaros de la Criméia]] (0,5%), [[búlgaros]] (0,4%), [[magiares|húngaros]] (0,3%), [[poloneses]] (0,3%), [[judius]] (0,2%), [[arménios]] (0,2%), [[griegos]] (0,2%) i [[tártaros]] (0,2%). Las regiones andustriales a lheste i sudeste son las mais densamente demoradas. Cerca de 67,2% de la populaçon bibe an ária ourbana. La [[léngua Oucraniana]] ye l solo [[léngua oufecial]] de la Oucránia. L [[léngua russa|russo]] ye mui falado, an special ne l lheste i ne l sul de l paíç. Segundo l censo, 67,5% de la populaçon declarórun falar l Oucraniano cumo lhéngua materna, contra 29,6% que fálan l russo cumo purmeira lhéngua. Alguas pessonas úsan ua mistura de las dues lhénguas, anquanto que outras, inda que decláren tener l Oucraniano cumo lhéngua materna, úsan l russo ne l die a die. L Oucraniano lhiterário ye mais ousado na Oucránia oucidental i central, anquanto que l russo predomina nas cidades de la Oucránia ouriental i meridional. L goberno promobe ua política de "oucranizaçon", cul amprego de l Oucraniano an scuolas, repartiçones públicas i parte de la média, normalmente a las spensas de l russo; ne l die a die, mas, las pessonas son lhibres para falar qualquiera lhéngua. Na prática, la maiorie de la populaçon ye bilíngue. La segneficatiba minorie romena i [[moldábios|moldábia]] queda percipalmente ne l [[Óblast de Chernibtsi]]. Por bies de ls baixos salários i al zamprego, houbo cunsiderable grau de [[eimigraçon]] a partir de la fin de l [[década de 1990|anhos 1990]]. Inda que las stimatibas barien, cerca de dous la trés milhones de Oucranianos móran i trabálhan fuora, an sue maior parte eilegalmente. Segundo stimatibas<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.ucrania.org.br/html/body_ucrania.html |accessdate=2009-05-01 |archivedate=2007-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070216015334/http://www.ucrania.org.br/html/body_ucrania.html }}</ref> de la [[diplomacie|Ambaixada]] de la Oucránia an [[Brasília]], hai cerca de 500 000 Oucranianos i sous çcendentes ne l [[Brasil]], cuncentrados percipalmente ne l stado de l [[Paraná]] (90%), probenientes de dues lhiebas de eimigraçon, la purmeira ne l final de l [[seclo XIX]], para trabalhar na [[agricultura]], i la segunda ne l ampeço de l seclo XX, cumo mano-de-obra na custruçon de caminos de fierro. An [[Pertual]], l [[Serbício de Strangeiros i Frunteiras]] dibulgou an [[2001]] que hai 40 000 Oucranianos ne l paíç. Mas este númaro puode ser mais alto, yá que eisisten eimigrantes eilegales. La eimigraçon Oucraniana ten sido amportante para oumentar la populaçon atiba de Pertual i prencher puostos de trabalho que la maiorie de l pertueses prefire nun acupar. La maiorie de l Oucranianos - muitos cun eiducaçon superior - trabalha an obras públicas i an serbícios de lhimpeza. Pertual yá reconhece diplomas Oucranianos. == Refréncias == <references/> [[Catadorie:Oucránia]] {{Paízes de la Ouropa}} svrsfdtm32cl7ezt5vuwxhpzbwsbjc4 Ampério Bizantino 0 793 108566 107378 2026-09-27T16:07:31Z ~2026-51381-65 15577 108566 wikitext text/x-wiki {{TraduçonOuto}} L '''Ampério Bizantino ó Reinado Bizantino''' (an [[Lhéngua griega|griego]]: Βασιλεία Ῥωμαίων), einicialmente coincido cumo '''Ampério Romano de l Ouriente''' ó '''Reinado Romano de l Ouriente''', sucediu l [[Ampério Romano]] (cerca de [[395]]) cumo l ampério i reinado dominante de l [[Mar Mediterráneo]]. Sob [[Justiniano I]], cunsidrado l redadeiro grande amperador '''romano''', dominaba árias ne l atual [[Marrocos]], [[Cartago]], sul de la [[Fráncia]] i de la [[Eitália]], bien cumo sues ilhas, [[Balcánas]], [[Anatólia]], [[Eigito]], [[Ouriente Próssimo]] i la [[Península de la Criméia]], ne l [[Mar Negro]]. Sob la perspetiba oucidental, nun ye errado anserir l Ampério Bizantino ne l studo de la [[Eidade Média]], mas, a rigor, el bibiu ua stenson de la [[Eidade Antiga]]. Ls storiadores specializados an Bizáncio an giral cuncordan que sou apogeu se dou cul grande amperador de la dinastie Macedónica, [[Basílio II]] ''Bulgarotonos'' (Mata-Búlgaros), ne l ampeço de l [[seclo IX]]. La sue regresson territorial gradual delineou la stória de la [[Ouropa]] mediebal, i sue [[Chimpa de Custantinopla|chimpa]], an [[1453]], frente als [[Turquia|turcos]] [[otomanos]], marcou l fin de la Eidade Média. == Ourige == L ambrion de l Ampério Bizantino surgiu quando l amperador romano [[Custantino I]] decidiu custruir subre la antiga cidade griega de [[Bizáncio]] ua nuoba capital pa l [[Ampério Romano]], más próssima a las rotas comerciales que lhigában l [[Mar Mediterráneo]] al [[Mar Negro]], i la [[Ouropa]] a la [[Ásia]]. Para alhá desso, yá habie algun tiempo que [[Roma]] era preterida por sous amperadores que outában por outras sedes de goberno, an special cidades más próssimas de las frunteiras ó adonde la presson política fusse menor. An giral, eilhes tendian a scolher [[Milon]], mas las frunteiras que stában an peligro na época de Custantino éran las de la [[Ampério Persa|Pérsia]] al Lheste i las de l [[Danúbio]] al norte, mui más próssimas de la region de l [[Streitos Turcos]]. La nuoba capital, batizada de [[Custantinopla]] an houmenaige al Amperador, ounie la ourganizaçon ourbana de [[Roma]] a la [[arquitetura]] i [[arte]] griegas, cun claras anfluéncias ourientales. Ye ua cidade strategicamente mui bien lhocalizada, i sue resisténcia la dezenas de cercos proba la buona scolha de Custantino. An pouco tiempo, la cidade renobada tornar-se-iba ua de las más mobimentadas i cosmopolitas de sue época. Sue religion, lhéngua i cultura éran eissencialmente griegas, i nun romanas, mas pa ls [[Bizáncio|bizantinos]] la palabra "griego" seneficaba, de maneira anjuriosa, "pagon". Ls [[Ampério Persa|persas]] i ls [[árabes]] tamien chamában ls bizantinos de "romanos". La palabra bizantina ben de [[Bizáncio]], l antigo nome de la capital de l Ampério Romano de l Ouriente, Custantinopla. La palabra bizantino ampeçou a ser outelizado solamente depuis de l [[seclo XVII]], quando ls storiadores l criórun para fazer ua çtinçon antre l ampério de la [[Eidade Média]] i l de la [[Antiguidade]]. Tradecionalmente, era coincido solo cumo Ampério Romano de l Ouriente (debido a la dibison de l Ampério feita pul amperador romano [[Teodósio I]], ne l [[seclo IV]] de la Era Crestiana). == Eidantidade, cuntinidade i cuncéncia == L Ampério Bizantino puode ser definido cumo un [[ampério]] formado por bárias [[naciones]] de la [[Eurásia]] que eimergiu cumo ampério [[cristandade|crestiano]] i terminou sous más de 1000 anhos de stória an [[1453]] cumo un [[stado]] [[griegos|griego]] [[ortodoxia|ourtodoxo]]: l ampério se tornou nacion. Ne ls seclos que seguiran a las cunquistas [[árabes]] i [[Lombardos|lombardas]] de l [[seclo VII]], esta natureza antener-cultural (assinalamos: nun multinacional) permaneciu inda ne ls [[Bálcanas]] i [[Ásia Menor]], adonde residie ua poderosa i superior populaçon griega. Ls bizantinos eidantificában la si mesmos cumo romanos, i cuntinórun usando la palabra quando cumbertiu-se an sinónimo de [[heilenismo|heilénico]]. Preferírun chamar a eilhes própios, an griego, ''romioi'' (quier dezir pobo griego crestiano cun cidadanie romana), a la par que zambolbian ua cuncéncia nacional cumo residentes de '''''Romania''''' (''Romania'' ye cumo l stado bizantino i sou mundo fúrun chamados na sue época). L nacionalismo se refletie na lhiteratura, particularmente nas cançones i an poemas cumo l Akrities, an que las populaçones frunteiriças (de cumbatentes chamados ''akritas'') se ourgulhában de defender sou paíç contra ls ambasores. Inda que ls antigos griegos nun fússen crestianos, ls bizantinos ls reclamában cumo sous ancestrales. De fato, ls bizantinos se referian a eilhes mesmos cumo ''romioi'' por ser ua forma de retener tanto sue cidadanie romana quanto sue ardança ancestral griega. Un sustituto quemun de la palabra "heileno" (que tenie conotaçones paganas) tanto cumo l de ''romioi'', fui la palabra ''graekos'' (griego). Esta palabra fui ousada frequentemente puls bizantinos (tanto cumo ''romioi'') para sue outo-eidantificaçon [[pobo|étnica]]. La dissoluçon de l stado bizantino ne l [[seclo XV]] nun çfeç eimediatamente la sociadade bizantina. Durante la acupaçon [[otomana]], ls griegos cuntinórun eidantificando-se cumo romanos i heilenos, eidantificaçon que subrebibiu até percípios de l [[seclo XX]] i que inda persiste na moderna [[Grécia]]. == Stória == === Purmeiros Seclos === Antre l [[seclo III]] i l [[seclo V]], l [[Ampério Romano]] bibiu ua zastrosa crise nas sues struturas. La parte oucidental de l Ampério, adonde se lhocalizaba la capital, [[Roma]], tubo que lhidar cun massibas eimigraçones de pobos de l norte i de l lheste, fenómeno coincido cumo [[Ambasones Bárbaras]]. Anquanto esso, la parte ouriental de l Ampério Romano, que sofria menos cun essas ambasones, se achaba nua situaçon más stable, tanto eiquenómica cumo politicamente. Yá fazie alguns anhos que ls amperadores romanos "fugian" de Roma, scolhendo cidades cumo [[Milon]] para morar. La antiga capital, Roma, staba decadente i la eilite senatorial era amprebisible quanto a la sue fidelidade. Anton nun fui nanhue surpresa quando [[Custantino]] ourdenou, an [[324]], la custruçon dua nuoba capital ne l lhado ouropeu de l [[Bósforo]]. La cidade fui arguida ne l lhocal de la antiga Bizáncio, quelónia fundada por griegos de [[Mégara]] an [[657 a.C.]] fui inaugurada cul nome de [[Custantinopla]], an [[330]]. Custantinopla tenie ua posiçon pribilegiada. Antre ls mares de [[Mar de Mármara|Mármara]], [[Mar Negro|Negro]] i [[Mar Eigeu|Eigeu]], custituiu, al lhongo de sue stória, un berdadeiro antreposto comercial antre l Oucidente i l Ouriente. === Dinasties lhatinas === {{Stória de la Grécia}} Nesse período, ls amperadores buscórun cumbatener l [[heilenismo]], predominando las anstituiçones lhatinas. L [[latin]] tamien fui mantido cumo lhéngua oufecial. [[Fexeiro:ShepherdByzempire1265.jpg|left|thumb|250px|L Ampério Bizantino, 1265. The Storical Atlas, William R. Shepherd, 1911.]] De [[395]] la [[457]], stendiu-se la dinastie Teodosiana, cujo purmeiro amperador fui [[Arcádio]], respunsable pula spulson de l [[bisigodos]] ne l final de l seclo IV. Çtacou-se tamien l cerco de [[Átila, l Huno]], afastado, an [[443]], por meio de l pagamiento dun resgate de seis mil lhibras de ouro. De [[457]] la [[518]], stendiu-se la dinastie Lheonina que fui deposta an [[477]] más solamente l Amperador Basilisco ó (Bizánico) i fui restaurada an [[491]] por [[Anastácio I]] un de sous heirdeiros, na qual çtacou-se, an [[488]], l acuordo de cumbate als hérulos lhebado a eifeito antre l amperador [[Zenon I]] i l rei de l ostrogodos, [[Teodorico l Grande|Teodorico]]. La más amportante dinastie lhatina fui la Justiniana ([[518]]-[[610]]). Neilha, l amperador [[Justiniano I]] ([[527]]-[[565]]) buscou restaurar i çpor sob sue anteira outoridade la bastidon típica de l Ampério de l [[Antoninos]] ([[96]]-[[192]]). An [[534]], sob l comando de l general [[Belisário]], l eisército de Justiniano cunquistou l Reino de l [[Bándalos]]. An [[554]], cula cuncluson de las [[Guerras Góticas]], na [[Península Itálica]], l Ampério abraçaba tamien l [[Reis bárbaros de Roma|Reino de l Ostrogodos]]. Para la posteridade, mas, l maior lhegado disse período fui l ''[[Corpus juris ciblis|Corpus Juris Cibli]]' ', base, inda hoije, de la maiorie de l códigos lhegislatibos de l mundo. L ''Corpus Juris Cibli'' era debedido an quatro partes: l [[Código Justiniano]] - cumpilaçon de todas las lheis romanas zde [[Adriano]] ([[117]]-[[138]]) -, l [[Digesto]] ó ''Pandetas'' - reunion de trabalhos de jurisprudéncia de grandes juristas -, las [[Anstitutas]] - spece de manual que facilitaba l uso de l Código ó de l Digesto -, i las ''Nobelas'' ó ''Outénticas'' - nuobas lheis decretadas por Justiniano i sous sucessores. Justiniano ourdenou tamien la custruçon de la [[Basílica de Santa Sofia]], cun stilo arquitetónico própio, l qual cumbencionou-se chamar de ''stilo bizantino''. Ne l [[seclo VI]], para cumbatener la heiresie de l [[nestorianismo]], l Patriarca de [[Alexandria]], [[Dióscoro]], zambolbiu l [[monofisismo]], formulaçon teológica tamien cundenada pula [[Eigreija Católica]] i mui lhigada la eideiales de emancipaçon política ne l [[Eigito]] i na [[Síria]]. Zamcadeórun-se anton mobimientos de perseguiçon als monofisistas, protegidos, inda assi, pula mulhier de Justiniano, la Amperatriç [[Teodora]]. Buscando mantener la ounidade de l Ampério, Justiniano zambolbiu la heiresie de l [[monotelismo]], ua tentatiba de cunciliaçon antre l monofisismo i l nestorianismo. L [[cesaropapismo]] de Justiniano, que anclusibe mui marcou l Ampério Bizantino, geraba çtúrbios na orde i ansastifaçon de la populaçon, yá andignada cula cobrança abusiba de ampostos. An [[532]], stouraba la [[Rebolta de Nika]], sufocada cumpletamente pul general Belisário apuis de uito dies. Justiniano inda se biu a las boltas cun terremotos, fame i la grande peste de [[544]]. Apuis de sue muorte, ls [[lombardos]], até anton stablecidos na [[Panónia]] cumo aliados, ambadiran, an [[568]], la Eitália setentrional. Ls bizantinos mantibírun inda l [[Sarcado de Rabenna]], ls ducados de Roma i [[Nápoles]], la [[Ístria]], la Eitália Meridional i la [[Sicília]]. Ls Justinianos inda anfrentórun las ambestidas de l [[Ampério Persa]] [[Sassánida]], ne l Ouriente, i de l [[ábaros]], ne l norte. Para tanto, deixórun para segundo plano la proteçon de l territórios cunquistados na [[Spanha]], ne l norte de la [[África]] i na Eitália, l que facilitou a posterior fixaçon, nestas regiones, de ls maometanos i de l [[Stados de la Eigreija]]. === Apogeu === [[Fexeiro:Flag of the Greek Orthodox Church.svg|thumb|right|200 px|Bandeira bizantina de l [[seclo XIII]]]] Assi i todo, l Ampério subrebibiu, grácias als deciplinados eisércitos, al amprego de l [[fuogo griego]] nas batailhas marítimas i la buns amperadores i generales. Antre ls seclos [[seclo VII|BII]] i [[seclo IX|IX]], zambolbiu-se l mobimiento [[iconoclastia|iconoclasta]], que cundenaba l culto de las eimaiges. Bários amperadores [[Iconoclastia|iconoclastas]] anfrentórun porblemas anternos, resultantes dua populaçon que nun aderie al mobimiento relegioso. Yá contra ls [[turcos]], ls amperadores deste tiempo cunseguiran mantener sous territórios i se defender relatibamente bien contra ls inimigos. An [[867]], subiu al trono [[Basílio I]], dando ampeço a la Dinastie Macedónica, que lhebou l Ampério al auge. Muitas bitórias fúrun oubtidas frente als turcos, [[slabos]] i [[Bulgária|búlgaros]]. [[Basílio II]], que gobernou de [[976]] la [[1025]], cumpletou la spanson de l Ampério. El prejudicou ls grandes propietários rurales an fabor de ls camponeses i benceu dua beç por todas la Bulgária, ancorporando-la al Ampério i recebindo la fama de ''Bulbassaurus'' (Mata-Búlgaros). Benceu ls [[normandos]] an Canhas i restableciu la outoridade amperial na [[Apúlia (Eitália)|Apúlia]]. === Declínio === La maré de suorte de l Ampério, antretanto, parecie tener acabado. An [[1071]], l amperador bizantino [[Diógenes IB]] fui bencido i caturado puls [[Turcos Seljúcidas|turcos seljúcidas]] na [[Batailha de Manzikert]]. Essa batailha marcou la zeintegraçon de l sistema defensibo que durante seclos protegeu la [[Ásia Menor]] i la antrada de ls turcos na [[Anatólia|península anatólica]]. Cun esso l Ampério perdiu até un terço de sue populaçon i recursos. Por más que la dinastie susequente, aqueilha de l Comneni, tentasse recuperar l Ampério, ataques de l oucidente i de l norte i la própia suorte de ls amperadores ampediran esso. La [[Península Itálica]] staba definitibamente perdida. L declínio de l Ampério bino acumpanhado dua suserbiéncia comercial als antresses oura de la [[República de Beneza]] (cula qual l própio Basílio II assinou un tratado), oura de la [[República de Génoba]], até que finalmente Beneza zbiou la [[Quarta Cruzada]] para Custantinopla, que caiu frente als cruzados an [[1204]]. Trés [[Stado]]s cun gobernantes bizantinos surgiran depuis de la purmeira "chimpa" de Custantinopla: * L [[Ampério de Nicéia]] * L [[Çpotado de l Épiro]] * L [[Ampério de Trebizonda]] Destes, ye l Ampério de Nicéia que ye cunsidrado l berdadeiro sucessor. Gobernado por amperadores fuortes i buonos, se tornou la purmeira poténcia territorial na Ásia Menor. La [[agricultura]] se zambolbiu, assi cumo l quemércio, i bárias cidades na Ouropa fúrun recuperadas. Ls Paleólogos, faltando cul sou juramiento de lhealdade, assassinórun l lhegítimo amperador i depusírun la dinastie de l Batatzes-Lhaskaris. [[Miguel VIII Paleólogo]] fizo ua aliança cun Génoba (çnecessária) i cunseguiu recunquistar la antiga capital de l Ampério Bizantino ne l die [[25 de júlio]] de [[1261]]. Assi i todo la dinastie de l Paleólogos nun cunseguiu recuperar la antiga glória amperial. La retirada de tropas de la Ásia para la defesa i recunquista de la Ouropa abriu camino pa ls bários emirados turcos, anclusibe aquel de l Otomanos, se anstaláren an antigos territórios de l Ampério de Nicéia. Sin ls territórios asiáticos i cula colonizaçon comercial de [[República de Beneza|Beneza]] i [[República de Génoba|Génoba]], l çtino de l Ampério staba selado. Specialmente prejudicial era quelónia genobesa de Pera, que, anstalada de frente la Custantinopla, de l outro lhado de l [[Chifre de Ouro]], dominaba l quemércio lhocal, amportante pa ls bizantinos. Anque bárias tentatibas de oubtener apoio oucidental, culminando cula promessa de ounion antre la [[Eigreija Católica Romana]], cun sede an Roma, i la [[Eigreija Católica Ourtodoxa]], cun sede an Custantinopla, ne l Cuncílio de Ferrara/Florença, poucos fúrun ls resultados. La cruzada pregada pul papado pa l resgate de la Nuoba Roma fui bencida puls [[otomanos]]. La biaige de l amperador [[Juan BIII]] al Oucidente nun rendiu fruitos, apesar del tener sido mui bien tratado ne ls reinos oucidentales. == La chimpa de Custantinopla == {{Ber artigo percipal|[[Chimpa de Custantinopla|La chimpa de Custantinopla]]} } === Cunsequéncias === [[Chimpa de Custantinopla|La chimpa de Custantinopla]] seneficou la perda dun puosto stratégico de l cristandade, que asseguraba l acesso de comerciantes ouropeus an direçon a las rotas comerciales para la [[Índia]] i la [[China]], subretodo pa ls comerciantes [[República de Beneza|benezianos]] i [[Génoba|genobeses]]. Cula dominaçon turca, la rota antre l [[Mediterráneo]] i l [[Mar Negro]] quedou, senó bloqueada als nabios crestianos, al menos dedicultada. Esto ampulsionou ua corrida nabal an busca de outra rota an direçon a la [[Índia]] atrabeç de l [[Ouceano Atlántico]], cuntornando la [[África]],.[[Spanha]] i [[Pertual]] debrebe tirórun bantaige de la posiçon geográfica para dominar las nuobas rotas, causando l declínio de las [[Repúblicas Marítimas|repúblicas marítimas]] de [[Beneza]] i [[Génoba]]. Ne l final de l [[seclo XV]], financiado puls reis de Spanha, [[Cristófe Colombo]] partiu para ua ousada tentatiba de alcançar la [[Ásia]] nua nuoba rota atrabeç de l ouceano, para oeste, çcubrindo un nuobo cuntinente, la [[América]], çcortinando un nuobo mundo pa ls ouropeus. Este mesmo porcesso de fechamiento de l quemércio ne l mar mediterráneo, ne l qual ls turcos otomanos ampediran l abanço ouropeu, fizo cun que to la region [[balcanas|balcánica]] se tornasse más dependente de la porduçon própia, juntamente cula [[península Itálica]]. Las dibersas trasformaçones eiquenómicas i políticas que se seguiran a la chimpa de l Ampério Romano de l Ouriente lhebórun ls storiadores la cumbencionáren l anho de [[1453]] cumo l marco de l fin de la [[Eidade Média]] i de l fin de l [[feudalismo]] na Ouropa, fazendo de l Ampério Bizantino un grande marco para las çcubiertas de nuobas tierras, i pa l zambolbimiento de l capitalismo ne l mundo. == Arte de l Ampério Bizantino == {{Ber artigo percipal|[[Arte bizantina]]}} {{ref-section|Notas i refréncias}} == {{Ber tamien}} == * [[Lista de amperadores bizantinos]] * [[Arte paleocristana]] [[Catadorie:Bizáncio]] [[Catadorie:Stados zaparecidos de la Ouropa]] [[Catadorie:Antigas monarquias]] [[Catadorie:Ampério Bizantino]] 36doadjqnlyyzs1tm5l6ww0zcl26m95 Roma 0 1036 108565 107974 2026-09-27T16:05:49Z ~2026-51381-65 15577 108565 wikitext text/x-wiki '''Roma''' ye la [[capital]] de la [[Eitália]] i sede de la [[quemuna eitaliana|quemuna]] i de la [[porbíncia de Roma|porbíncia]] cul mesmo nome, na [[Lhácio|region de l Lhácio]]. Coincida anternacionalmente cumo ''La Cidade Eiterna'' pula sue [[Stória de Roma|stória milenar]]<ref>{{Refréncia a lhibro| outor = Cristina Bieira| títalo = Roma, la Cidade Eiterna| lhéngua = pertués| eidiçon = 1| lhocal = San Paulo| eiditora = Scala| anho = 2004| páiginas = 82| id = ISBN 85-7556-261-4}}</ref>, Roma spalha-se pulas bordas [[riu Tibre]], cumprendendo l sou centro stórico culas sues [[siete colinas de Roma|siete colinas]]: [[Palatino]], [[Abentino]], [[Capitólio|Campidoglio]], [[Quirinale]], [[Biminale]], [[Squelino]], i [[Celio]]. Segundo l mito romano, la cidade fui [[Fundaçon de Roma|fundada]] a cerca de [[753 a.C.]]<ref>{{Refréncia a lhibro | Outor= JANNUZZI, Giobanni | Títalo = Brebe storia de Eitália| Eidiçon= 1| Lhocal de publicaçon = Buenos Aires | Eiditora = Lhetemendía | Anho = 2005 | Páiginas = 80 | Belumes = 1| Belume = 1 | ID = ISBN 987-21732-7-3}}</ref>. (data cumbencionada) por [[Rómulo i Remo]], dous armanos criados por ua [[lhobo|lhoba]], que son atualmente simblos de la cidade. Zde anton tornou-se ne l centro de la [[Roma Antiga]] ([[Reino de Roma]], [[República Romana]], [[Ampério Romano]]) i, mais tarde, de ls [[Stados Puntifícios]], [[Reino de Eitália]] i, por fin, de la República Eitaliana. Ne l'anterior de la cidade ancontra-se l stado de l [[Baticano]], residéncia de l [[Papa]]. Ye ua de las cidades cun maior amportança na [[Stória]] mundial, sendo un de ls simblos de la ceblizaçon [[Ouropa|ouropeia]]<ref>{{citar web|url=http://www.queromorarfora.com/Roma.html|titulo=Roma|acessodata= [[23 de dezembre]] de 2008|lhéngua= pertués|publicado=Queromorarfora.com}}</ref>. Cunserba einúmaras ruínas i menumientos na parte antiga de la cidade, specialmente de la época de l Ampério Romano, i de l [[Renacimiento]], l mobimiento cultural que naciu na Eitália. La [[metrópole|ária metropolitana]] ten cerca de 2.546.804 habitantes (2001)<ref name=Correio>{{citar web |url=http://www2.correioweb.com.br/cw/EDICAO_20021023/bid_mat_231002_146.htn |titulo=Populaçon de Roma stá cada beç menor |acessodata= [[23 de dezembre]] de 2008|data= [[23 d'outubre]] de 2002|publicado= |lhéngua= pertués |citacao="''Cun 2.459.776 habitantes, Roma cuntina sendo la cidade mais populosa de la Eitália''"}}</ref>, i stende-se por ua ária de 1.285 [[quilómetro quadrado|Km²]], tenendo ua [[densidade populacional]] de 1.981 hab/Km², l que a torna na maior cidade de la Eitália<ref name=Correio /> i tamien na capital ouropeia de maiores dimensones. L [[persidente de la cámara]] (''Sindaco'') an 2008 ye Gianni Alemanno. == Stória == [[Fexeiro:Capitoline she-wolf Musei Capitolini MC1181.jpg|thumb|D'acordo cula lhenda, [[Fundaçon de Roma|Roma fui fundada]] an [[753 a.C.]] por [[Rómulo i Remo]], que fúrun criados por ua [[lhoba]].]] {{Ber artigo percipal|[[Stória de Roma]], [[Ampério Romano]] i [[Roma Antiga]]}} Segundo la [[Fundaçon de Roma|tradiçon]], Roma tenerie sido fundada ne l'anho de [[753 a.C.]] por [[Rómulo]] i l sou armano [[Rómulo i Remo|Remo]]<ref>{{citar web|url=http://www.eimagensbiaiges.com/roma.htn|titulo=Stória de Roma|lhéngua= pertués|acessodata=[[29 de Dezembre]] de 2008}}</ref>. Rómulo i Remo ambuolben se nua lhuita adonde Rómulo acaba por assassinar l sou armano Remo. Ne l'ampeço fui [[Lhista de reis de Roma|gobernada por reis]] mas, outra beç d'acordo cula tradiçon, tornou-se ua [[República Romana|República]] an [[509 a.C.]]<ref name="Stória">{{citar web|url=http://www.suapesquisa.com/amperioromano/|titulo=Stória de Roma Antiga i l Ampério Romano|lhéngua= pertués|publicado=suapesquisa.com|acessodata=[[29 de Dezembre]] de 2008}}</ref>. La cidade creciu i, ne l final de la República, Roma era la capital dun basto [[Ampério Romano|ampério]] an buolta de l [[Mar Mediterráneo]]. Ne l sou auge, durante l [[seclo II]], la cidade chegou a tener cerca de 45 000 prédios d'apartamientos, i ua populaçon de 1 600 000 pessonas. Sous [[Lhista d'alcadutes de Roma|alcadutes]] trasportában mais dun milhon de [[metro cúbico|metros cúbicos]] d'auga, mais auga de l que chega a la Roma moderna. Cul fortalecimiento de l [[Cristandade]] na cidade, ne l [[seclo III|seclo III d.C.]], l [[Bispo de Roma]] (que mais tarde passarie a ser chamado de [[Papa]]) tornou-se la maior outoridade relegiosa na [[Ouropa Oucidental]]. [[Fexeiro:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|thumb|lheft|L [[Coliseu de Roma]] tornou-se un de ls simblos de la cidade por atestar la magneficéncia de la [[arte de la Roma Antiga|arte]] i [[Cultura de la Roma Antiga|cultura]] de la [[Roma Antiga]].]] A partir de meados de l seclo III, cul ampeço de las [[migraçones de ls pobos bárbaros]] pa l'anterior de las frunteiras de l Ampério<ref name="Stória" />, i qu'eibentualmente ambadirian por bárias bezes la cidade, registrou-se un fluxo d'habitantes de la cidade pa l campo; quando l Ampério [[Queda de l Ampério Romano|antrou an colapso]] ([[476]])<ref>{{citar web|url=http://www.anfoescola.com/storia/roma-antiga-monarquia-republica-i-amperio/|titulo=Roma Antiga (Monarquia, República i Ampério)|lhéngua= pertués|publicado=AnfoEscola|acessodata=[[29 de Dezembre]] de 2008}}</ref>, pouco mais de 50 mil habitantes inda morában na cidade. La cidade de Roma starie an manos bárbaras (i apoiada eiquenomicamente i politicamente puls [[Ampério Bizantino|Ampérios Bizantinos]]) por pul menos mais quatro seclos até que, an [[756]], [[Pepino, l Brebe|Pepino III]], ''l Brebe'', derrotou ls [[Lombardos]], debolbendo a Roma sue outonomie. Roma passarie a ser capital de ls [[Stados Puntifícios]] até [[1870]], adonde l Papa era l'outoridade mássima de l Stado. Nua série d'acuntecimientos sin precedentes an to la [[penínsulaeitálica]], Roma tornou-se la capital de la nuoba [[Unificaçon de la Eitália|Eitália unificada]] de [[Giuseppe Garibaldi]], an [[1871]]. An [[11 de febreiro]] de [[1929]], [[Benito Mussoleni]] stableciu, nua série d'acordos cul Papado, l Stado andependiente de l [[Baticano]], cedendo un pedaço de 0,44 Km² ne l teta de la cidade l'este nuobo paíç. Durante la [[Segunda Guerra Mundial]], Roma sofriu pesados bumbardeamientos i fui tamien l palco de bárias batailhas, ambora tenga sofrido menos danhos qu'outras cidades cuntroladas pul [[Poténcias de l Eixe|Eixe]] (cumo [[Berlin]] ó [[Barsóbia]]); fui caturada puls [[Aliados]] an [[4 de júnio]] de [[1944]], tornando-se la purmeira capital dua poténcia central de l Eixe a caer. Ne ls anhos que se seguiran a la Guerra, la cidade fui palco de crecimiento acelarado. Cun cerca de 240 mil habitantes a la época de a unificaçon de l paíç, la cidade creciu para 692 mil an [[1921]] i 1,6 milhon an [[1962]]. An [[1960]], Roma sediou las [[Jogos Oulímpicos de Berano de 1960|Oulimpíadas de Berano]]<ref name="Oulimpíadas">{{citar web|url=http://oulimpiadas.uol.com.br/2008/storia/1960/storia.jhtn|titulo=1960 - Oulimpíadas de Roma|publicado=uol.com.br|lhéngua= pertués|acessodata=[[29 de Dezembre]] de 2008}}</ref>. == Geografie == [[Fexeiro:Satellite view of Rome 2001.jpg|thumb|lheft|[[Fexeiro de satélite]] de Roma.]] L núcleo de l sistema ourbano zambuolbe-se al lhargo de l [[riu Tibre]], an [[siete colinas de Roma|pequeinhos relebos]] ne l meio de ls quales se ancontra la [[ilha Tiberina]]. Tanto a la squierda cumo a la dreita de l [[riu]] ancontran-se [[relebo (geografie)|relebos]] de pouca spresson, restos de l'antigo apareilho bulcánico chamado de ''[[Bulcon Lhacial]]'', cumo ls ''montes Tiburtinos'' i ls ''montes Prenestrinos''. An tenermos d'altitude, la zona barie antre ls 13 m al [[nible médio de l mar]] de la ''[[Piazza del Popolo]]'' i ls 120 m de l ''monte Mario''<ref>{{citar web|url=http://www.planetware.com/italy/rome-i-la-r.htn|titulo=Rome, Italy |publicado=PlanetWare|lhéngua=anglés|acessodata=[[29 de Dezembre]] de 2008}}</ref><ref>{{Citation |title=Italy Rome |url=https://arrestedworld.com/tourist-attractions-in-rome/ |accessdate=2020-11-09 |archivedate=2020-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109135014/https://arrestedworld.com/tourist-attractions-in-rome/ }}</ref>. Roma ye atrabessada inda por outro riu, l [[riu Aniene|Aniene]], que cunflui ne l Tibre inda an território ourbano. Las bordas de l Aniene stan portegidas sob statuto de [[parque natural]]. Ne l'ambierno, mas percipalmente an [[janeiro]], las temperaturas son giladas, média de solamente 7&nbsp;°C<ref name="Tiempo">{{citar web|url=http://br.weather.com/weather/climatology/ITXX0067|titulo=Médies i registros mensales - Roma, Eitália|lhéngua= pertués|publicado=br.weather.com|acessodata=[[29 de Dezembre]] de 2008}}</ref>, questuma chober mui nessa época, l [[sol]] nace las 7:40 i se pon las 16:50. Ne l [[berano]], mas percipalmente an [[júlio]], la média ye de 24&nbsp;°C<ref name="Tiempo" />, sendo que la quantidade de [[chuba]] ye baixa, pus Roma ten un berano de pouca [[umidade]], l [[sol]] nace las 5:40 i se pon solamente las 20:50. [[Nobembre]] ye l [[més]] mais chubioso de la [[cidade]], chuobe cerca de 112&nbsp;mm<ref name="Tiempo" />, anquanto júlio ye l mais seco, chuobe solamente 15&nbsp;mm<ref name="Tiempo" />. Al nible admenistratibo, Roma faç frunteira culas [[quemuna eitaliana|quemunas]] de [[Albano Lhaziale]], [[Anguillara Sabazie]], [[Ardea]], [[Campagnano di Roma]], [[Castel Gandolfo]], [[Castel San Pietro Romano]], [[Ciampino]], [[Colonna]], [[Fiumicino]], [[Fuonte Nuoba]], [[Formello]], [[Frascati]], [[Gallicano nel Lhazio]], [[Grottaferrata]], [[Guidonia Montecelio]], [[Marino]], [[Mentana]], [[Monte Porzio Catone]], [[Monte Cumpatri]], [[Monterotondo]], [[Palestrina]], [[Poli]], [[Pomezia]], [[Riano]], [[Sacrofano]], [[San Griegorio de la Sassola]], [[Tiboli]], [[Trebignano Romano]], [[Zagarolo]]. {{panorama|Rome panorama sb1.jpg|2000px|Retrao [[Panorama|panorámico]] de Roma a partir de la [[Basílica de San Pedro]].}} == Demografie == {| style="float:right;" width=350 | align="center" | |--- | {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" width=350 | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | Data ! style="background:#efefef;" | Populaçon |- | [[350 a.C.]] || align="right" | 30.000 |- | [[250 a.C.]] || align="right" | 150.000 |- | [[44 a.C.]] || align="right" | 1.000.000 |- | [[120]] || align="right" | 1.650.000 |- | [[330]] || align="right" | 600.000 |- | [[410]] || align="right" | 200.000 |- | [[530]] || align="right" | 50.000 |- | [[650]] || align="right" | 20.000 |- | [[1000]] || align="right" | 20.000 |- | [[1750]] || align="right" | 156.000 |- | [[1800]] || align="right" | 163.000 |- | [[1820]] || align="right" | 139.900 |- | [[1850]] || align="right" | 175.000 |- | [[1853]] || align="right" | 175.800 |- | [[1858]] || align="right" | 182.600 |- | [[31 de Dezembre|31- dieç]]-[[1861]] || align="right" | 194.500 |- | [[31 de Dezembre|31- dieç]]-[[1871]] || align="right" | 212.432 |- |} | valign="top" | {|| ! style="background:#efefef;" | Data ! style="background:#efefef;" | Populaçon |- | [[31 de Dezembre|31- dieç]]-[[1881]] || align="right" | 273.952 |- | [[10 de Febreiro|10-Feb]]-[[1901]] || align="right" | 422.411 |- | [[10 de Júnio|10-Jun]]-[[1911]] || align="right" | 518.917 |- | [[1 de Dezembre|1- dieç]]-[[1921]] || align="right" | 660.235 |- | [[21 de Abril|21-Abr]]-[[1931]] || align="right" | 930.926 |- | [[21 de Abril|21-Abr]]-[[1936]] || align="right" | 1.150.589 |- | [[4 de Nobembre|4-Nob]]-[[1951]] || align="right" | 1.651.754 |- | [[15 de Outubre|15-Out]]-[[1961]] || align="right" | 2.188.160 |- | [[24 de Outubre|24-Out]]-[[1971]] || align="right" | 2.781.993 |- | [[25 de Outubre|25-Out]]-[[1981]] || align="right" | 2.840.259 |- | [[20 de Outubre|20-Out]]-[[1991]] || align="right" | 2.775.250 |- | [[21 de Outubre|21-Out]]-[[2001]] || align="right" | 2.546.804 |- | [[31 de Outubre|31-Out]]-[[2004]] || align="right" | 2.553.873 |} |} |} La [[stória de Roma]] ampeçou-se la [[Seclo IX a.C.|800 a.C.]] cula aliança de bárias poboaçones de cientos a miles d'habitantes. Zde anton, l crecimiento de la cidade ne ls seclos seguintes fui cuntino, até se tornar nua megacidade ne l [[seclo I a.C.]], que cuntabelizou mais dun milhon d'habitantes. Solo yá na [[Eidade Média]] se dou un grande colapso demográfico que, an poucos anhos, até [[530|530 d.C.]], reduziu la populaçon para pouco mais de 50.000 habitantes. Assi, ne l'ampeço de la Eidade Média, Roma cumparaba-se a ua [[bila]] atual. Serie solo cula ascenson de l [[Stados Pontifícios|Stado Pontifício]] que Roma florescerie outra beç, tornando-se un çtino de muitos biajantes yá ne l [[seclo XIX]], oumentando la sue populaçon para 230.000; inda assi, serie ne l [[seclo XX|seclo seguinte]] que Roma se tornarie outra beç nua cidade de milhones d'habitantes, an solo cerca de 100 anhos. L gráfico demunstra stimatibas até [[1858]] i, antre [[1651]] i [[2001]], baseia-se ne ls [[censos]] respetibos, cun dados de [[2004]] straídos de l'anstituto nacional de statística ([[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]). == Política == [[Fexeiro:Piazza del Campidoglio.jpg|thumb|lheft|Cámara de Roma.]] === Relaçones anternacionales === Roma ten ua única [[Geminaçon de cidades|cidade-armana]], i 17 cidades parceira ;Cidade-armana * {{flagicon|FRA}} [[Paris]], [[Fráncia]] (an [[Lhéngua francesa|francés]]: ''Seule Paris st digne de Rome; seule Rome st digne de Paris''; an [[Lhéngua eitaliana|eitaliano]]: ''Tierra Parigi è degna di Roma; tierra Roma è degna di Parigi''; trad. "Solamente Paris ye dina de Roma; solamente Roma ye dina de Paris").<ref>{{cite web|url=http://www.b1.paris.fr/EN/city_gobernment/anternational/special_partners.asp |title=Anternational relationes: Special partners |work=Portal of the City of Paris |date= |acessdate=2008-11-09}}</ref> ;Cidades parceira {| cellpadding="10" |- style="bertical-align:top;" | * {{flagicon|Volebia}} '''[[Achacachi]]''', [[Bolíbia]].<!--<ref>http://www.lhiberazione.it/giornale/051129/LB12D6D0.asp - Short newspaper article on the Rome / Achacachi twinning</ref> --> * {{flagicon|Spain}} '''[[Marbella]]''', [[Spanha]]. * {{flagicon|Algerie}} '''[[Argel]]''', [[Algéria]]. * {{flagicon|China}} '''[[Pequin]]''', [[República Popular de la China|China]]. * {{flagicon|Serbia}} '''[[Belgrado]]''', [[Sérbia]]. * {{flagicon|Brazil}} '''[[Brasília]]''', [[Brasil]]. || || * {{flagicon|Eigyt}} '''[[Cairo]]''', [[Eigito]]. * {{flagicon|United States}} '''[[Cincinnati]]''', [[Stados Ounidos]]. * {{flagicon|UKR}} '''[[Kieb]]''', [[Oucránia]]. * {{flagicon|UK}} '''[[Lhondres]]''', [[Reino Ounido]]. * {{flagicon|Canada}} '''[[Montreal]]''', [[Canadá]]. * {{flagicon|United States}} '''[[Nuoba Eiorque]]''', [[Stados Ounidos]]. || || * {{flagicon|Bulgarie}} '''[[Plobdib]]''', [[Bulgária]]. * {{flagicon|South Korea}} '''[[Seul]]''', [[Coreia de l Sul]]. * {{flagicon|Australia}} '''[[Sydney]]''', [[Austrália]]. * {{flagicon|JPN}} '''[[Tóquio]]''', [[Japon]]. * {{flagicon|BEL}} '''[[Tongeren]]''', [[Bélgica]]. |} == Subdebisones == {{Ber artigo percipal|[[Subdebisones de Roma]]}} La subdebison admenistratiba de Roma cunsiste na debison de l território de la [[quemuna eitaliana|quemuna]] de Roma an 19 sub-quemunas, zeignados [[munecípio]]s (antes zeignados cumo "circuscriçones"), numerados de 1 a 20. L 14º munecípio fui dissolbido, anquanto, mediante botaçon popular, [[Fiumicino]] ganhou l statuto de quemuna outónoma. [[Fexeiro:Roma municipi locator map with numbers.svg|thumb|250px|Subdebisones de Roma.]] * '''Munecípio I''' - ancludui ls ''[[Regiones de l centro stórico de Roma|rioni]]'' tradecionales: I - ''Monti'', II - ''Trebi'', III - ''Colonna'', IV [[Campo Marzio]], V - ''Puonte'', VI - ''Parione'', VII - ''Regola'', BIII - ''Sant'Eustachio'', IX - ''Pigna'', X - ''Campitelli'', XI - ''Sant'Angelo'', XII - ''Ripa'', XIII - ''Trastebere'', XIV - ''Borgo'', XV - ''Squelino'', XVI - ''Lhudobesi'', XVII - ''Sallustiano'', XVIII - ''Castro Pretorio'', XIX - ''Celio'', XX - ''Testacio'', XXI - ''San Saba'', XXII - ''Prati''. * '''Munecípio II''' - anclui ls bairros ("''quartieri''"): ''Flamenio'', ''Parioli'', ''Pinciano'' i ''Salario'' i parte de l ''Triiste''. * '''Munecípio III''' - anclui: parte de l ''rione'' ''Castro Pretorio'', l bairro ''Nomentano'' i parte de l ''Tiburtino''. * '''Munecípio IV''' - anclui ls bairros: ''Monte Sacro'', ''Monte Sacro Alto'', ''Bal Melaina'', ''Castel Giubileo'', ''Marcigliana'', ''Casal Bocone'' i ''Tor S. Giobanni'' i parte de l ''Triiste''. * '''Munecípio V''' - anclui ls bairros: ''Pietralata'', ''Puonte Mammolo'', ''S. Baselio'', ''Settecameni'', ''Tor Cerbara'', ''Tor Sapienza'' i ''Acqua Bergine'' i parte de l ''Tiburtino'' i ''Collatino''. * '''Munecípio VI''' - anclui parte de ls bairros: ''Tiburtino'', ''Prenestino-Lhabicano'', ''Tuscolano'' i ''Collatino''. * '''Munecípio VII''' - anclui ls bairros: ''Prenestino'', ''Centocelle'', ''Alessandrino'' i ''La Rustica'' i parte de l ''Tuscolano'', ''Collatino'', ''Don Bosco'', ''Tor Cerbara'', ''Tor Sapienza'' i ''Torre Spacata''. * '''Munecípio VIII''' - anclui ls bairros: ''Lhunghezza'', ''S. Bittorino'', ''Torre Angela'' i ''Borghesiana'', i parte de l ''Don Bosco'', ''Acqua Bergine'', ''Torre Spacata'', ''Torre Maura'', ''Torre Nuoba'', ''Torre Gaia'' i ''Puonte di Nona''. * '''Munecípio IX''' - anclui parte de ls bairros: ''Prenestino-Lhabicano'', ''Tuscolano'' i ''Appio Lhatino''. * '''Munecípio X''' - anclui ls bairros: ''Appio Claudio'' i ''Capannelle'' i parte de l ''Tuscolano'', ''Don Bosco'', ''Appio Pignatelli'', ''Torre Maura'', ''Torre Nuoba'' i ''Torre Gaia''. * '''Munecípio XI''' - anclui parte de ls bairros: ''Appio Lhatino'', ''Ostiense'', ''Ardeatino'', ''Appio Pignatelli'', ''Torricola'' i ''Cechignola''. * '''Munecípio XII''' - anclui ls bairros: ''Giuliano-Dalmata'', ''[[Sposiçon Ounibersal de Roma|EUR]]'', ''Fuonte Ostiense'', ''Ballerano'', ''Castel di Decima'' i ''Torrino'' i parte de la ''Ostiense'', ''Castel di Lheba'' i ''Cechignola''. * '''Munecípio XIII''' - anclui ls bairros: ''Ostia Ponente'', ''Ostia Lhebante'' i ''Castel Fusano'' i parte de ''Tor de'Cenci'' i ''Mezzocamino''. * '''Munecípio XV''' - anclui parte de ls bairros: ''Portuense'', ''Gianicolense'', ''Magliana Bechia'', ''Puonte Galerie'' i ''Pisana''. * '''Munecípio XVI''' - anclui parte de ls bairros: ''Portuense'', ''Gianicolense'', ''Macarese'', ''Pisana'' i ''Castel di Guido''. * '''Munecípio XVII''' - anclui ls ''rioni'': ''Prati'' i ''Borgo'' i parte de ls bairros ''Trionfale'' i ''Della Bittoria''. * '''Munecípio XVIII''' - anclui parte de ls bairros: ''Aurelio'', ''Trionfale'', ''Primaballe'', ''Castel di Guido'' i ''Casalotti''. * '''Munecípio XIX''' - anclui parte de ls bairros: ''Aurelio'', ''Trionfale'', ''Primaballe'' i ''Della Bittoria''. * '''Munecípio XX''' - anclui ls bairros: ''Tor di Quinto'', ''La Giusteniana'', ''La Storta'' i ''Cesano'' i parte de ''Della Bittoria'' i ''Tomba di Nerone''. Por outro lhado, l centro stórico de Roma stá subdebidido an 22 regiones, ls ''[[regiones de l centro stórico de Roma|rioni]]'': {| | * ''Monti'' * ''Trebi'' * ''Colonna'' * ''[[Campo Marzio]]'' * ''Puonte'' * ''Parione'' | * ''Regola'' * ''Sant'Eustachio'' * ''Pigna'' * ''Campitelli'' * ''Sant'Angelo'' * ''Ripa'' | * ''Trastebere'' * ''Borgo'' * ''Squelino'' * ''Lhudobesi'' * ''Sallustiano'' * ''Castro Pretorio'' | valign="top" | * ''Celio'' * ''Testacio'' * ''San Saba'' * ''Prati'' |} == Eiquenomie == L [[turismo]] ten un papel bital na eiquenomie de Roma, dado l ''status'' de la cidade cumo un de ls mais famosos i mais coincidos çtinos turísticos de l mundo. La cidade ye tamien un centro bancairo i financeiro, ambora yá ultrapassado por [[Milan]]. Outras atebidades de çtaque son l ''[[marketing]]'' i la [[moda]] (roupas de ''griffe''). Atualmente, Roma çpone dua eiquenomie dibersa i dinámica cuncentrada, subretodo, an inobaçones, tecnologies, quemunicaçones, i ne l setor de serbícios. La capital produç cerca de 6,5% de l [[Porduto anterno bruto|PIV]] (mais de l que qualquiera outra cidade ne l paíç) i mantén l sou crecimiento a ua taxa superior a las restantes. La cidade ye tamien un amportante centro financeiro, [[eiditoraçon|eiditorial]], de [[seguradora]]s, moda, andústria de [[alta tecnologie]], [[cinema]] (particularmente ne ls [[stúdio]]s de la ''[[Cinecittà]]'' — cidade de l cinema — chamada de "''[[Hollywod]] de l [[riu Tibre|Tibre]]''") i tecnologie [[astronáutica|aerospacial]]. Muitas ampresas scolhírun Roma para la sue sede anternacional, bien cumo para sediar bários [[menistro|menistérios]] de l [[goberno]], centros de cunferéncias, eibentos [[çporto|çportibos]], [[museu]]s, giralmente an zonas porjetadas para esso mesmo: la [[Sposiçon Ounibersal de Roma|I.U.R.]], porjetada para dar lhugar a la [[Sposiçon Ounibersal de 1942|Sposiçon Ounibersal de Roma]]; an ''Torrino'', mais la Sul de la I.U.R., la ''Magliana'', l ''Parco de' Medici-Lhaurentina'', i l coincido ''bal Tiburtina'', al lhongo de l'antiga ''Bie Tiburtina''. == Anfra-strutura == === Trasportes === [[Fexeiro:Estradas consulares.svg|thumb|lheft|Alguas de las [[Strada romana#Lhista de stadas cunsulares|stradas cunsulares]] que parten de Roma.]] Roma ye circundada por ua [[outo-strada]] circular de cerca de 60 Km de [[perímetro]], zeignada de ''[[Grande Racordo Anulare]]'' (grande cordon circular), qu'anterseta todas las [[Strada romana#Lhista de stadas cunsulares|stradas cunsulares]] que datan de la [[Roma Antiga]], cumo la ''Bie'' ''[[bie Salarie|Salarie]]'', la ''[[bie Nomentana|Nomentana]]'', la ''[[bie Flamenia|Flamenia]]'', ''[[bie Cassia|Cassia]]'', ''[[Bie Aurelia|Aurelia]]'', ''[[Bie Portuense|Portuense]]'', ''[[bie Appia|Appia]]'', ''[[Bie Tuscolana|Tuscolana]]'', etc. — todas eilhas partindo de l [[Capitólio]] i lhigando Roma a to l'antigo Ampério. L punto de partida, l quilómetro 0 físico, zeignaba-se l ''meliariun'', la coluna outrora [[ouro|dourada]] i colocada ne l [[Fórun Romano|Fórun]], agora de [[mármore]] i colocada arriba de la ''Cordonata'', la scadarie de l Capitólio. Al nible de l trasporte aéreo, Roma ye serbida por trés [[aeroporto]]s: ''Lheonardo de la Binci'', cebil, situado antre Roma i [[Fiumicino]]; ''Gioban Battista Pastine'', al lhongo de la ''[[Bie Appia]]'' i de la bila de [[Ciampino]], cebil lhow-cost i elitar, i l'aeroporto de la ''Urbe'', a 6 Km de l centro, al lhongo de la ''[[Bie Salarie]]'', qu'atualmente se ancontra cerrado a l'abiaçon cebil. Eesistiu un quarto aeroporto na parte ouriental de la cidade, antre la ''Bie Prenestina'' i la ''Bie Caselina'', abandonado yá hai alguns anhos, i atualmente an reconstruçon para se tornar nun de ls maiores [[parque]]s de la cidade. [[Fexeiro:RomemetroEmanuele.JPG|thumb|L ''[[Metropolitana di Roma]]''.]] L coraçon de la cidade ye serbido por ua rede de [[metro]]s, la ''[[Metropolitana di Roma]]''. La custruçon de l purmeiro galho tubo lhugar na [[década de 1930]] i staba planeada para lhigar debrebe la staçon de [[camboio]]s (''[[Staçon Tremeni|Tremeni]]'') cula anton recente ária ne ls subúrbios la sul, la E42, adonde se planeaba dar lhugar a la ''[[Sposiçon Ounibersal de 1942]]'', que nunca chegou a ser rializada por causa de la [[Segunda Guerra Mundial]]. La ária fui anton an parte redesenhada i renomeada para ''[[EUR|I.U.R.]]'' durante la [[década de 1950]] para serbir cumo un quarteiron moderno dedicado la scritórios. La lhinha serie finalmente inaugurada an [[1955]] i ye atualmente parte de la Lhinha B. La lhinha La fui einaugurada an [[1980]] antre las staçones de ''Ottabiano'' i ''Anagnina'', i mais tarde spandida an etapas (1999-2000) até ''Battisteni''. Durante la [[década de 1990]] fui einaugurada ua stenson a la Lhinha B de ''Tremeni'' la ''Rebibbia'' i ancontra-se an custruçon ua ramificaçon de la mesma. [[Fexeiro:Roma Termini (24871256946).jpg|thumb|lheft|[[Staçon Tremeni]].]] Ls achados [[arqueologie|arqueológicos]] de la ''Cidade Eiterna'' atrásan, naturalmente, ls trabalhos i scabaçones. La rede subterránea, relatibamente reduzida, ye giralmente bastante prática, ambora se torne mui cungestionada nas [[hora de punta|horas de punta]] i durante eibentos, specialmente la Lhinha La. An [[2005]] a total stenson era de 38 Km. Las dues lhinhas eisistentes antersetan-se na [[Staçon Tremeni]], la percipal staçon de camboios an Roma, que ye tamien la maior staçon an to la [[Ouropa]], ambaixo de la qual (i an redor) eisiste un [[centro comercial]] coincido cumo l ''Forun Tremeni'' cun mais de 100 lhoijas de bariados setores. Outras staçones: ''Tiburtina'' (la segunda maior, atualmente an remodelaçon i spanson para se tornar l percipal antroncamente de camboios d'alta belocidade na cidade, ''Ostiense'', ''Trastebere'', ''Tuscolana'', ''San Pietro'', ''Caselina'' i ''Torricola''. Note-se, inda assi, que l Metro de Roma ye ua parte dua stensa rede de trasportes adonde se ancluen redes de [[eilétrico]]s, bárias lhinhas ourbanas i suburbanas drento i an redor de la cidade, mais ua lhinha [[spresso]] pa l Aeroporto de Fiumicino. Anquanto que las lhinhas regionales de la [[Trenitalia]] çponibelizan un serbício suburbano an mais de 20 staçones spalhadas pula cidade, lhinhas cumo la Roma-Lhido (cun ampeço na staçon ''Ostiense''), la Roma-Pantano ([[staçon Tremeni|estaçon ''Tremeni'']]) i Roma-Nord (staçon ''Flamenio'') çponibelizan un serbício [[metro]]. Roma çpone tamien dun flexible sistema de [[carreira]]s. L belhete único, de duraçon de 75 minutos (an 2005), premite als utentes biajar por toda la cidade outelizando qualquiera cumpanha i qualquiera meio de trasporte. Antretanto, debido al cungestionamiento crónico berificado durante las décadas de [[década de 1970|1970]] i [[década de 1980|1980]], l centro stórico de Roma cundiciona l tráfego nua zona zeignada de ZTL, ''Zona de Tráfego Lhemitada'': solo se puode circular cula biatura drento de la ZTL an horairos specíficos; an 2005, l'horairo restritibo iba de las 6 a las 18 horas. L tráfego antenso berificado durante la bida noturna an alguas zonas de la cidade lhebou tamien a la criaçon de nuobas ZTLs durante la nuite ne ls çtritos de ''Trastebere'' i ''San Lhorenzo'' i la títalo spurmental ne l centro de la cidade. Ancontra-se an fase de planeamiento la possibelidade de lhebar esta medida al çtrito de ''Testacio''. Durante ls redadeiros anhos procediu-se a la cumberson de ls [[parque de stacionamiento|parques de stacionamiento]] al lhongo de las rues an árias spaçosa para parques pagos, anquanto proliferórun ls parques subterráneos; inda assi, ancontrar stacionamiento an Roma cuntina un porblema, cumo bai sendo típico nas grandes cidades. == Cultura == {{Património Mundial|= | Títalo=Centro stórico de Roma | Paíç=Eitália | Eimaige=Forun Romanun Ron.jpg | Lhegenda=|[[Fórun Romano]], l'eipicentro de l zambolbimiento de la [[Roma antiga]]. | Lhocalizaçon= | Anscriçon=1980 | Critérios=i, ii, iii, ib, bi | ID=91 | Preposiçon=na }} Roma perdiu l Ampério, mas nun la majestade <sup> '''Atençon:''' Este tópico diç-se a la Roma cuntemporánea. Para outras anformaçones tome por base l'artigo percipal: [[Stória de Roma]]. Cula sue eimensa [[Stória de Roma|bagaige cultural]], ye un de ls grandes pólos d'atraçon turística anternacional. Mas nun solamente de l passado bibe la ''Cidade Eiterna''. Ye, inda, un grande centro de refréncia que se stende de la [[moda]] a la [[culinária]]. Assi, nun solamente pul fato de tener custituído un grande ampério se ourgulha l romano de sue cidade, assi cumo nun solamente para se ambebecer cula Roma Antiga afluen para alhá cidadanos de to l mundo (cumo se, inda hoije, todos ls caminos para alhá cumbergissen), mas tamien pula dinámica porgramaçon d'eibentosNa agenda birtual [http://www.romacultura.it/ ROMA CULTURA] , puoden ser lhocalizados ls dibersos eibentos de la cidade de Roma: triato, música, beilça, cinema, anstituiçones, etc.. An ciertos períodos de l'anho, son rializados grandes festibales qu'atraen miles de pessonas, percipalmente moços. Çtacan-se: * ''Festibal de la Ouropa de Roma''<ref group="nota" name="Festibal de la Ouropa de Roma"><sup> Setembre: ancuontro anual de [[arte moderna]] i [[triato]], [[música]] i [[beilça]], cun artistas de to la Ouropa. </sup></ref> * ''Festibal Romics'' <ref group="nota" name="Festibal Romics"><sup> Outubre: Festibal de [[banda zenhada]]: eisibiçones, cúrties-metraiges de [[zeign]]ers i [[eiditoraçon|eiditoras]]. </sup></ref> * ''Festibal de Jazç de Roma'' <ref group="nota" name="Festibal de Jazç de Roma"><sup> Outubre: Festibal de música [[jazç]] rializado zde [[1876]], cun artistas eitalianos i anternacionales;. </sup></ref> * ''Beranos Romanos''<ref group=nota name="Beranos Romanos"><sup> Júnio la Setembre: bários eibentos zde música a triato, ancuontros de [[lhiteratura]] i [[cinema]]. Ls eibentos ténen lhugar ne ls lhugares mais caratelísticos de la cidade atraindo miles d'artistas de to l mundo. </sup></ref> * ''Festibal de Lhiteratura''<ref group="nota" name="Festibal de Lhiteratura"><sup> Maio la Júnio: Lheituras de trabalhos de scritores cuntemporáneos famosos, acumpanhados de música, ne l recinto de la ''[[Basílica de Custantino|Baselica di Massenzio]]'': [http://www.festibaldelleletterature.it/andex.asp?lhang=en Porgrama ]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. </sup></ref> * ''Nuites Brancas'' <ref group="nota" name="Nuites Brancas"><sup> L Festibal se rializa an setembre cun ua série d'eibentos, cumo [[cuncerto]]s, atuaçones cun antrada lhibre, sposiçones lhibres d'eigreijas, monumientos al público, museus i lhoijas, alguns durante la nuite. [http://www.lhanottebianca.it/andex.asp?lhang=en&çtinazione=cosa_ Porgramaçon ]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. </sup></ref> Roma fui palco de l [[Festibal Ourobison de la Cançon]], na sue [[Festibal Ourobison de la Cançon (1991)|eidiçon de 1991]]. === Puntos turísticos === Roma stá repleta de remanescéncias de l sou passado milenar. Ne l decurso de la [[Stória de Roma|sue Stória]] de mais de dous mil anhos, Roma acumulou einúmaros i notables [[tesouro]]s de [[arte]] i un patrimonho [[arqueologie|arqueológico]] sin eigual ne l resto de l [[mundo]]. Esta caratelística desta cidade puode ser apartada an dues cumponentes stórica i culturalmente çtintas: * La [[Roma Antiga]], ó clássica;<ref name="Stória" /> * La Roma [[Papa]]l.<ref>{{citar web|url=http://www.jesusboltara.com.br/senhales/6_roma_papal.htn|titulo=Roma Papal - Nace un ampério temido|publicado=jesusboltara.com|lhéngua=pertués|acessodata=[[5 de Janeiro]] de 2009}}</ref> [[Fexeiro:Sãopedro1.jpg|thumb|lheft|[[Basílica de San Pedro]], bista de l [[Castielho de Santo Ángelo]].]] Fui esta abundáncia de bruxedos stóricos que permitiu als analistas reconstruir la stória, [[questume]]s i alguas preocupaçones de ls habitantes i gobernantes de Roma. Durante l [[Reino de Roma|período régio]], nomeadamente ne l [[seclo VI a.C.]], período de grande prosperidade pa la cidade sob anfluéncia [[Léngua etrusca|etrusca]], rializórun-se amportantes [[obra pública|obras públicas]]: l [[Templo de Júpiter]] ne l [[Capitólio]]<ref>Uy pt Ispo</ref>, l [[santuairo]] arcaico de la ária de ''San Omobono'', i la custruçon de la ''[[Cloaca Massima]]'' (un de ls purmeiros sistemas de [[sgoto]]s algua beç custruídos)<ref>{{citar web|url=http://www2.quemune.roma.it/sobraintendenza/albero/139/126/144/148/331/scheda.asp|titulo=Cloaca Massima|publicado=Quemune di Roma|lhéngua=eitaliano|acessodata=[[5 de Janeiro]] de 2009}}</ref> qu'eirie permitir la bonificaçon de la ária de l [[Fórun Romano]] i la sue purmeira [[pabimentaçon]]. [[Fexeiro:Pantheon rome 2005may.jpg|thumb|L [[Panteon (Roma)|Panteon]].]] Durante la [[Batailha de l Allia|Ambason Gálica]] ([[390 a.C.]]) ye custruída ua grande cinta [[muralha]]de la, alguas partes de la qual cunserban-se inda an alguns troços, coincida erroneamente cumo [[Muralha Serbiana]]<ref>{{citar web|url=http://www.portugalweb.net/arqueologie/sq17.asp|titulo=La Ascenson de Roma|publicado= Portal Arqueologie|lhéngua=pertués|acessodata=[[5 de Janeiro]] de 2009}}</ref>. La cidade serie debrebe reconstruída, i fui a la tamanha rapideç que ls stóricos romanos atribuíran l [[ourbanismo|aspeto ourbanístico]] zourganizado de la cidade; cun eifeito, tal debiu-se possiblemente al sou cuntino crecimiento, nun prebisto nin planeado prebiamente, cun eidifícios i stradas simplesmente adatados a la geografie de l terreno. Na [[República Romana|eidade Republicana]], assiste-se a la fundaçon de bários eidifícios públicos i templos, subretodo na ária de l Fórun Romano, cujas refréncias aparécen nas sues fases sucessibas. Crian-se las purmeiras [[strada romana|estradas cunsulares]] i las sues [[Lhista de puontes de Roma|puontes]] subre l [[riu Tibre]], bien cumo ls purmeiros [[Lhista d'alcadutes de Roma|alcadutes]]. [[Fexeiro:Panorama of Trevi fountain 2015.jpg|thumb|lheft|La ''[[Fontana di Trebi]]''.]] Serie solo a partir de l [[seclo II a.C.]] que se assistirie a las purmeiras trasformaçones monumentales, anseridas nun praino ourbanístico coerente (por eisemplo, ls templos republicanos de la [[Ancho di Torre Argentina|ária sacra de l ''Ancho di Torre Argentina'']], custruídos separadamente i unificados atrabeç dun grande [[pórtico]]. Nacírun tipos arquitetónicos cumo la [[basílica cebil]] i l [[Arco de l Triunfo]]. Pula purmeira beç fui aplicada la técnica eidificadora de l ''[[cementizio]]'', un material caratelístico de las custruçones de la [[Roma Antiga]], que dotou la [[arquitetura romana]] cun un zambolbimiento particular i ouriginal, i qu'ampeçou la [[amportaçon]] de [[mármore]] i sue outelizaçon cumo ornamiento ne ls eidifícios. L purmeiro templo anteiramente an mármore fui l ''templo redondo'' de l [[Fórun Voário]]. Ls outores destas obras, qu'antretanto ganhórun prestígio, ampeçórun porjetos ourbanístico cada beç mais ambiciosos, a partir de ls grandes pórticos de la zona de l [[Circo Flamenio]] al ''[[Tabulariun]]'' de [[Lhucius Cornelius Sulla|Sulla]], que se stende de l Fórun Romano al Capitólio, bien cumo l restouro al templo capitolino. [[Pompeu]] deixa-mos l sou lhegado na cidade cula custruçon dun grande [[Triato de Pompeu|Triato]]. [[Júlio César]] cria tamien ua nuoba [[Lhista de praças de Roma|praça]] cul sou nome, l [[Fórun de César]], al mesmo tiempo que se dá l restauro de la [[Cúria]], sede de l [[Senado romano|Senado]]. [[Fexeiro:Temple-de-saturne.jpg|thumb|L [[Templo de Saturno]], ne l [[Fórun Romano]].]] Inda assi, l maior zambolbimiento ourbanístico dou-se na [[Ampério Romano|época Amperial]]. Cun [[César Augusto|Augusto]], la cidade ye debedida an [[Regiones de l centro stórico de Roma|14 regiones]]. Cumpletan-se las anterbençones de César i ampeçan-se nuobos grandes porjetos ourbanísticos al lhado de la praça de l Fórun Romano, cumo la custruçon de la [[Basílica Júlia]] i la remodelaçon de la [[basílica Emília]]. Augusto, cula ajuda andispensable de [[Marco Bipsánio Agripa|Agripa]], sou amigo i cunselheiro, acupar-se-iba de la sistematizaçon de l ''[[Campo Marzio]]'', que yá benie sido anriquecida d'eidifícios públicos i menumientos. Na zona periférica de la cidade, ye custruído l sou [[Mausoléu de Augusto|mausoléu]], i ye erigido un grande [[reloijo solar]] qu'usa un [[oubelisco]] cumo ''gnomon'' i la ''[[Ara Pacis]]''. Na ária de l [[Circo Flamenio]] surge l [[Triato de Marcelo|Triato]] dedicado la Marcelo i, mais lhentamente, l [[Templo de Apolo Sosiano]]. L porcesso de monumentalizaçon de la cidade prosseguiu culs sucessores de Augusto. An [[64|64 d.C.]], durante l reinado de [[Nero]], un [[Grande ancéndio de Roma|grande ancéndio]] quaije çtrói la cidade anteira. Para faborecer ua reconstruçon ourdenada i corregir las cundiçones que faborecírun l'alastrar de l'ancéndio fui criado un nuobo praino regulamentar, puosto an prática solo an parte. Nero custruirá, assi, la sue ''[[Domus Aurea]]'' i acupará ls spácios cumprendidos antre ls [[siete colinas de Roma|montes]] [[Celio]], [[Squelino]] i [[Palatino]] cun ua einorme ''[[billa]]''. [[Fexeiro:RomaCastelSantAngelo-2.jpg|thumb|lheft|[[Castielho de Santo Ángelo]], ne l'antigo ''[[Campo Marzio]]''.]] Passado la muorte de Nero, ls amperadores [[dinastie Flabiana|Flabianos]] restituírun para uso público parte de ls spácios acupados pa la sue residéncia, custruindo las [[Termas de Tito]] na colina de ''Ouppio'' i l [[Coliseu de Roma|Coliseu]]. Inda durante esta dinastie, son erigidos l [[Arco de Tito]], l [[Templo de la Paç]], l [[Fórun de Nerba]] i l [[Palácios amperiales de l Palatino|Palácio amperial]] ne l Palatino ("''Domus Flabie''" i "''Domus Augustana''" i l stádio de [[Domiciano]], l'atual ''[[Piazza Nabona]]''. Cun [[Trajano]] cumpleta-se la série de [[fóruns amperiales]] cula grande praça de l [[Fórun de Trajano]] i la célebre [[coluna de Trajano|coluna]] i l cumplexo cuntíguo de [[Mercado de Trajano|mercados]]. Para alhá desso, surge las [[Termas de Trajano|termas]] na colina ''Ouppio''. Debe-se la [[Adriano]] la custruçon de l [[Panteon de Roma|Panteon]] cul sou aspeto atual i la custruçon dun mausoléu, trasformado antretanto ne l'atual [[Castielho de Santo Ángelo]], ambora l'atebidade eidificadora deminuísse. Assiste-se inda a la custruçon de l [[Templo de Adriano]], anserido ne l posterior [[Palácio de la Bolsa]], l [[Templo de Antonino i Faustina]], ne l Fórun Romano i la [[coluna Antonina]], dedicada la [[Marco Aurélio]]. Durante la [[Lhista d'amperadores romanos#Dinastie de ls Seberos|dinastie de ls Seberos]] son alçados l [[Arco de Setímio Sebero]] i las [[termas de Caracala]]. [[Fexeiro:Quirinale palazzo e obelisco con dioscuri Roma.jpg|thumb|L [[Palácio de l Quirinal]].]] Ne l decurso de l [[seclo III]], an que ls [[Lhista d'amperadores romanos|amperadores]] passában pouco tiempo na cidade, l'atebidade eidificadora quaije pára por cumpleto. Ye, inda assi, neste período que ye erigida la [[Muralha Aureliana]], atribuída al amperador [[Aureliano]], a partir de [[272|272 d.C.]]: alguns seclos depuis teme-se outra beç pula sigurança de la cidade. Las muralhas serien sucessibamente reforçadas até adquiriren l'aspeto menumental atual. Cula [[Tetrarquia]] retoma-se l'atebidade eidificadora cula custruçon de las [[termas de Diocleciano]], de la ''[[Vasílica de Custantino|Baselica de Massenzio]]'' i de la [[billa de Magéncio|grande ''bila'']] de [[Magéncio|Massenzio]], na ''[[bie Appia]]'', i de l [[Arco de Custantino]]. A partir de [[Custantino I]] dá-se ampeço a la custruçon de las purmeiras grandes [[Lhista d'eigreijas de Roma|eigreijas]] [[Cristandade|crestianas]]: las basílicas de [[Basílica de San João de Lhatron|San João de Lhatron]] i de [[Basílica de Santa Cruç de Jarusalen|Santa Cruç de Jarusalen]], i las basílicas cemiteriales nas [[tumba]]s de ls márteres cuntíguas al mausoléu de la família amperial i, inda durante ls anhos sucessibos, [[Basílica de Santa Marie Maior|Santa Marie Maior]] i [[Basílica de San Paulo fura de ls Muros|San Paulo Fura de Muros]]. Ne ls finales de l seclo cuntinou-se, todabie, a restourar ls eidifícios públicos i templos [[paganismo|pagones]]. L poder temporal de l [[Papa]]de l'eirie anterferir, mais tarde, ne l território citadino i nas eigreijas. San tamien ancontables ls bruxedos arquitetónicos na periferie de la cidade. Por ua queston de cumbeniéncia, ls monumientos fúrun apartados an lhistas temáticas: {| class="tocolours" align="center" style="text-align:center;font-size:85%;" | [[Lhista d'eigreijas de Roma|Eigreijas]] · [[Lhista de praças de Roma|Praças]] · [[Catacumba romana|Catacumbas]] · [[Lhista de puontes de Roma|Puontes]] · [[Lhista de fuontes de Roma|Fuontes]] · [[Strada romana|Estradas cunsulares]] · [[Lhista d'alcadutes de Roma|Alcadutes]] · [[Lhista de las puortas de Roma|Puortas]] · [[Lhista d'oubeliscos de Roma|Oubeliscos]] · [[Termas romanas|Termas]] |} {{panorama|Colosseun-panoramic.biew.jpg|810px|L [[Coliseu]] i l [[Arco de Custantino]].}} === Çporto === [[Fexeiro:Stadio Olimpico e Stadio dei Marmi.jpg|lheft|thumb|[[Stádio Oulímpico de Roma]].]] Ne l que diç respeito al [[çporto]] i anfrastruturas, Roma çpone de l [[Stádio Oulímpico de Roma|Estádio Oulímpico]], de l [[Stádio Flamenio]] i de la ''[[PalaLottomatica|Lhottomatica]]'', un cumplexo çportibo de la [[década de 1950]]. Ne l [[futebol]], Roma ye la cidade de l ''[[Associazione Sportiba Roma]]'' (AS Roma), la [[Società Sportiba Lhazio]] (SS Lhazio), ambos na ''[[Serie La]]'', la purmeira debison de l campeonato eitaliano, i inda la ''Associazione Sportiba Cisco Roma'' i l'eiquipa femenina ''S.S. Lhazio Calcio''. Ne l [[ciclismo]], esta cidade yá fui meta de proba ne l ''[[Giro d'Italia]]'', an [[1989]] ([[27 de Maio]]), 7ª etapa, bencida pul [[Suíça|suíço]] [[Urs Freuler]], i an [[2000]] ([[13 de Maio]]), na proba de [[contra-reloijo]], bencida pul [[República Checa|xeco]] [[Jan Hruška]]. Roma inda se faç repersentar an probas de [[Basquetebol|basquete]] (''Birtus Pallacanestro Roma''), [[andebol]] (''S.S. Lhazio''), [[pólo aquático]] (''La.S. Roma'' i ''S.S. Lhazio''), [[boleibol]] (''Birtus Roma'', ''Lhinea Medica Siran Roma'') i [[ráguebi]] (''Rugby Roma'' i ''S.S. Lhazio''). La cidade yá fui anfitriana de ls [[Jogos Oulímpicos de Berano de 1960|Jogos Oulímpicos de 1960]]<ref name="Oulimpíadas" /> i fui candidata al [[Jogos Oulímpicos de Berano de 2016|Jogos Oulímpicos de 2016]], mas retirou la candidatura<ref>{{citar web|url=http://www.gamesbids.com/cgi-bin/news/biewnews.cgi?category=1&id=1159880270|titulo="Rome To Become Italy’s 2016 Olympic Bid Candidate"|lhéngua= anglés|publicado=GamesBids.com|data=3 de Outubre de 2006|acessodata=[[12 de Outubre]] de 2008}}</ref>. === Simblos i curjidades === [[Fexeiro:Rome flag photo.JPG|right|thumb|La [[Bandeira de Roma]].]] Debido a la sue [[Stória de Roma|stória milenar]], son associados bários simblos la Roma: l [[Coliseu]], la ''[[Lhupa Capitolina]]'', ls simblos de l [[cristandade]], i l famoso [[acrónimo]] [[SPQR|S.P.Q.R.]], outelizado durante la [[Romanizaçon|spanson amperial]] para chamar las tierras cumo sendo d' ''L Senado i ''(d)''l Pobo Romano''. Las quelores de la cidade son l [[ouro|dourado]] i [[burmeilho]], repersentando, respetibamente, l [[cristandade]] i l [[Ampério Romano]]. Feriados munecipales: * [[21 de Abril]]: fundaçon (anibersairo) de la cidade * [[29 de Júnio]]: fiesta de ls padroneiros de la cidade Tamien debido a la sue lhonga stória, i dada la sue amportança, Roma siempre tubo ua populaçon dibersa, caratelizada puls dibersos fluxos migratórios. Assi, questuma-se dezir qu'un ''berdadeiro romano'' ye aquel cuja família bibiu an Roma pul menos durante siete geraçones. {{heis|Notas}} <dib class="diçnces-small"><diçnces group=nota/></dib> {{ref-section}} == {{Ber tamien}} == {{Correlatos| |commons = Roma |wikisource = |wikiquote = Roma |wikelibros = |wikinoticias = |wikcionario = Roma |wikispeces = }} * [[Roma Antiga]] == {{Lhigaçones sternas}} == * {{Link|it|http://www.quemune.roma.it|Páigina oufecial de la Cámara de Roma}} * {{Link|en|http://www.romaturismo.it/b2/en/main.asp|Portal oufecial de turismo de Roma}} * {{Link|it|http://www.iterconficere.net/|Iter Cunficere, ''çcubre las stradas de l Lhazio''}} * {{Link|it|http://www.romasegreta.it/andex.html|''Roma Segreta'': l mistério i l fascício de Roma}} {{Roma|}} {{Bloco de nabegaçon |Cidades Globales |Capitales de la Ouropa |Capitales de ls Stados Nembros de la Ounion Ouropeia |Cidades sede de ls Jogos Oulímpicos de Berano |Cidades sede de la Ourobison |Lhocales Amportantes de l Cristandade}} [[Catadorie:Roma]] [[Catadorie:Eitália]] 58ehba2dlvcc30g5bq2tkdbfgpeq5ev Turquie 0 4980 108568 108073 2026-09-27T17:18:05Z ~2026-51381-65 15577 108568 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Turquie'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Turkey.svg|left|150px]] | align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Emblem of Turkey.svg|left|120px]] |} |- | align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:LocationTurkey2.png|300px]] |- | '''Lhéngua oufecial''' || [[Lhéngua turca|Turco]] |- | '''Capital''' || [[Ankara]] |- | '''Ária'''<br /> | 783 562 km²<br /> |- | '''Populaçon'''<br />&nbsp;- Total:<br />&nbsp;- Densidade: | <br />85 372 377 <br />111 ab./km² |- | '''Moneda''' <br /> | [[Lira turca]] |- |align="center" colspan=2 | Hino nacional:''İstiklâl Marşı'' |- |} La '''Turquie''' (an turco: Turkiye), cujo nome oufecial ye República de la Turquie (Turkiye Cumhuriyeti), ye un paíç ouro-asiático qu'acupa to la península de la Anatólia, ne l stremo oucidental de la Ásia, i se stende pula Trácia Ouriental (tamien coincida cumo Rumélia), ne l sudeste de la Ouropa. Ye un de ls seis stados andependientes cuja populaçon ye maioritariamente turca. Faç frunteira cun uito países: la noroiste cula Bulgária, l'oeste cula Grécia, la nordeste cula Geórgia, la Arménia i l'anclabe de Nakicheban de l Azerbaijon, la leste cul Eiran i la sudeste cul Eiraque i la Síria. L Mar Mediterráneo i l Xipre situan-se la sul, l Mar Eigeu la sudoeste-oeste i l mar Negro la norte. L Mar de Mármara, l Bósforo i l Dardanelos (que juntos forman ls Streitos Turcos) demarcan la frunteira antre la Trácia i la Anatólia i sepórun la Ouropa de la Ásia. La localizaçon de la Turquie, antre la Ouropa i la Ásia, torna l paíç geoestrategicamente amportante. La religion predominante ne l paíç ye l Eislan, cun pequeinhas minories de crestianos i judius. La lhéngua oufecial de l paíç ye l turco, falado pula smagadora maiorie de la populaçon. La segunda lhéngua mais ousada ye l curdo, falado pula maior minorie de l paíç, ls curdos, que repersentan cerca de 18% de la populaçon. Las restantes minories custituen antre 7 i 12% de la populaçon. La Turquie ye ua república custitucional democrática, secular i unitária, cun ua antiga hardança cultural. L paíç ten relaçones streitas cul Oucidente, nomeadamente atrabeç de la sue persença an ourganizaçones cumo l Cunseilho de la Ouropa, OTAN, OCDE, OSCE i G20. La Turquie ampeçou las negociaçones d'adeson plena a la Ounion Ouropeia an 2005, de la qual ye nembro associado zde 1963 i cula qual ten un acuordo d'ounion aduaneira zde 1995. L paíç tamien ten fomentado streitas relaçones culturales, políticas, eiquenómicas i andustriales cul Ouriente Médio, culs stados turcos de la Ásia Central i culs países africanos atrabeç de la participaçon an ourganizaçones cumo la Organizaçon de la Cunferéncia Eislámica i la Organizaçon de Coperaçon Eiquenómica. Grácias a la sue localizaçon stratégica, a la sue grande eiquenomie i al sou eisército, la Turquie ye classeficada cumo ua poténcia regional. [[Catadorie:Turquia]] duh0bd7i2ntj55ivkt7dc3q06p10i47 Bossa nova 0 6814 108564 101168 2026-09-27T13:55:41Z ~2026-51381-65 15577 /* Ligaçones sternas */ 108564 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Género musical |nome = Bossa Nuoba |quelor fondo = blue |quelor títalo = white |eimaige = |eimaige_legenda = |ouriges stilísticas = [[Samba]], [[jazç]] |cuntesto cultural = [[1957]], ([[Zona Sul (Riu de Janeiro)|Zona Sul de l Riu de Janeiro]], [[Brasil]] - Fin: [[1963]] |strumientos = [[biolon]], [[pianho]], [[cuntrabaixo]] i [[Baterie (strumiento musical)|baterie]] |popularidade = Amplamente coincido ne l [[Brasil]], tamien seneficatibo ne ls [[Stados Ounidos]], [[Ouropa Oucidental]], [[Japon]]. |deribaçones = [[MPB]], [[Sambalanço]], [[Tropicalismo]] |subgéneros = |géneros fuson = |cenas regionales = [[Riu de Janeiro]] |outros tópicos = [[Chorinho]] }} '''Bossa Nuoba''' ye un mobimiento de la [[música popular brasileira]] de l final de ls [[anhos 50]] lançado por [[João Gilberto]], [[Ton Jobin]], [[Binicius de Moraes|Binícius de Moraes]] i moços cantores i/ó cumpositores de [[classe média]] de la zona sul carioca, deribado de l [[samba]] i cun fuorte anfluéncia de l [[jazç]]. D'ampeço, l termo era solo relatibo a un nuobo modo de [[cantar]] i tocar samba naqueilha época, ó seia, a ua reformulaçon stética drento de l moderno samba carioca ourbano. Cul passar de ls anhos, la Bossa Nuoba tornou-se un de ls mobimientos mais anfluentes de la stória de la [[música popular brasileira]], coincido an to l mundo, un grande eisemplo desso ye la música [[Garota de Ipanema]] cumpuosta an 1962 por Binícius de Moraes i António Carlos Jobin. == Ouriges == La palabra ''bossa'' apareciu pula purmeira beç na [[década de 1930]], an ''Cousas Nuossas'', samba de l popular cantor [[Noel Rosa]]: ''L samba, la prontidon/i outras '''bossas''',/son nuossas cousas(...)''. La spresson ''bossa nuoba'' passou a ser outelizada tamien na [[década de 1940|década seguinte]] para aqueilhes [[samba de breque|sambas de breque]], baseado ne l talento d'amprobisar paradas súbitas durante la música para ancaixar falas. Alguns críticos musicales çtacan ua cierta anfluéncia que la cultura [[Stados Ounidos|amaricana]] de l Pós-Guerra, de musiqueiros cumo [[Stan Kenton]], cumbinada al [[ampressionismo]] erudito, de [[Debussy]] i [[Rable]], tubo na bossa nuoba, specialmente de l [[col jazç]] i [[bebop]]. Ambora tenga pouca anfluéncia de música strangeira cumo l Jazç, la Bossa Nuoba ten eilemientos de [[samba sincopado]].<ref>{{Ref-libro|coautores=Neusa Meirelles Cuosta|títalo=D'amor, cotidiano i outras falas: l çcurso de la música brasileira i l'arqueologie de Foucault|eiditor=Arte & Ciéncia |publicaçon=[[2004]]|páiginas=144|id=8574731412, 9788574731414}}</ref> Para alhá desso, habie un fundamental anconformismo cul formato musical de época. Ls cantores [[Dick Farney]] i [[Lúcio Albes]], que fazirun sucesso ne ls anhos de la década de 1950 cun un jeito suabe i menimalista (an ouposiçon a cantores de grande poténcia sonora) tamien son cunsidrados anfluéncias positibas subre ls garotos que fazirun la Bossa Nuoba. Un ambrion de l mobimiento, yá na [[década de 1950]], éran las reuniones casuales, fruitos d'ancuontros dun grupo de musiqueiros de la classe média [[carioca]] an apartamientos de la zona sul, cumo l de [[Nara Lion]], na Abenida Atlántica, an [[Copacabana]]. Nestes ancuontros, cada beç mais frequentes, a partir de [[1957]], un grupo se reunia para fazer i oubir música. Dentre ls partecipantes stában nuobos cumpositores de la música brasileira, cumo [[Billy Blanco]], [[Carlos Lyra]], [[Roberto Menescal]] i [[Sérgio Ricardo]], antre outros. L grupo fui oumentando, abraçando tamien [[Chico Feitosa]], [[João Gilberto]], [[Luiç Carlos Benies]], [[Ronaldo Bóscoli]], antre outros. Purmeiro mobimiento musical brasileiro eigresso de las faculdades, yá que ls purmeiros cuncertos fúrun rializados an ámbito ounibersitairo, pouco a pouco aqueilho que se tornarie la bossa nuoba fui acupando bares de l circuito de Copacabana, ne l chamado ''Beco de las Garrafas''. Ne l final de 1957, nua destas apersentaçones, ne l Coleijo Eisraelita-Brasileiro, tenerie habido l'eideia de chamar l nuobo género - anton solo chamado de ''samba sessiones'', nua aluson a la fuson antre samba i ''jazç'' -,debido a un recado scrito nun quadro-negro, probabelmente escrito por ua secretaira de l coleijo, chamando las pessonas para ua apersentaçon de ''samba-sessiones'' por ua turma "''bossa-nuoba''". Ne l'eibento participórun Carlos Lyra, Ronaldo Bóscoli, [[Sylbia Telles]], Roberto Menescal i [[Luiç Eça]], adonde fúrun anunciados cumo ''"(...)grupo bossa nuoba apersentando sambas modernos"''.<ref name="All About Arts">, [http://www.allaboutarts .com.br/db/showpage.asp?code=0703A1&bersion=pertues&name=Bossa_Nuoba Citaçon ancontrada ne l portal All About Art]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ampeço oufecial == {{double eimage|right|Binicius.jpg|220|Tom19.jpg|170|Binicius de Moraes, percipal letrista de cançones de la bossa nuoba a partir de "Chega de Suidade", cumposiçon feita cun Ton Jobin an 1958 i que cunsagrou l stilo.}} Mobimiento que quedou associado al crecimiento ourbano brasileiro - ampulsionado pula fase zambolbimentista de la persidéncia de [[Juscelino Kubitschek]] ([[1955]]-[[1960]]) -, la bossa nuoba ampeçou-se para muitos críticos quando fui lançado, an Agosto de [[1958]], un [[cirne simples]] de l biolonista [[Bahia|baiano]] [[João Gilberto]] (cunsidrado l ''papa'' de l mobimiento), cuntendo las cançones ''Chega de Suidade'' ([[Ton Jobin]] i [[Binicius de Moraes]]) i ''Bin Buono'' (de l própio cantor). Meses antes, João participara de ''Cançon de l Amor Demales'', un álbun lançado an Maio daquele mesmo anho i sclusibamente dedicado a las cançones de l'ampeçante dupla Ton/Binicius, anterpretado pula cantora [[Riu de Janeiro|fluminense]] [[Eilizeth Cardoso]]. D'acuordo cul scritor [[Ruy Castro]] (an sou libro ''Chega de suidade'', de [[1990]]), este LP nun fui un sucesso eimediato al ser lançado, mas l çco puode ser cunsidrado un de ls marcos de la bossa nuoba, nun solo por tener trazido alguas de las mais clássicas cumposiçones de l género - antre las quales, ''Luciana'', ''Strada Branca'', ''Outra Beç'' i ''Chega de Suidade''-, cumo tamien pula célebre batida de l biolon de João Gilberto, cun sous acordes dissonantes i anspirados ne l [[jazç]] norte-amaricano - anfluéncia esta que darie argumientos als críticos de la bossa nuoba. Outras de las caratelísticas de l mobimiento éran sues letras que, cuntrastando culs sucessos d'até anton, abordában temáticas lebes i çcumpromissadas - eisemplo çto, ''[[Meditaçon (música)|Meditaçon]]'', de Ton Jobin i [[Newton Mendonça]]. La forma de cantar tamien se defrenciaba de la que se tenie na época. Segundo l [[maestro]] [[Júlio Medaglia]], "zambolber-se-iba la prática de l ''canto-falado'' ó de l ''cantar baixinho'', de l testo bien pronunciado, de l ton [[coloquial]] de la narratiba musical, de l'acumpanhamiento i canto antegrando-se mutuamente, an lugar de la balorizaçon de la 'grande boç'".<ref name="Balanço de la bossa i outras bossas">, [http://www.dicionariompb .com.br/berbete.asp?nome=Bossa+Nuoba&tabela=T_FORM_C Citaçon ancontrada ne l portal Dicionário de la Música Brasileira]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An [[1959]], era lançado l purmeiro LP de João Gilberto, ''Chega de suidade'', cuntendo la faixa-títalo - cançon cun cerca de 100 regrabaçones feitas por artistas brasileiros i strangeiros. A partir deilhi, la bossa nuoba era ua rialidade. Para alhá de João, parte de l repertório clássico de l mobimiento debe-se las parceries de Ton Jobin i Binícius de Moraes. Custa-se, segundo muitos afirman, que l sprito bossa-nobista yá se ancontraba na música que Jobin i Moraes fazirun, an 1956, pa la peça [[Orfeu de la Cunceiçon]], purmeira parcerie de la dupla, que stubo acerca de nun acuntecer, ua beç que Binícius purmeiro antrou an cuntato cun Badico, l famoso parceiro de Noel Rosa i ex-nembro de l [[Bando de la Luna]], para fazer la trilha sonora. Ye dessa peça, baseada na tragédia Griega [[Orfeu]], ua de las guapas cumposiçones de Ton i Binícius, "Se todos fússen eiguales la bocé", yá prenunciando ls eilemientos melódicos de la Bossa Nuoba. Para alhá de ''Chega de suidade'', ls dous cumpusírun ''[[Garota de Ipanema]]'', outra repersentatiba cançon de la bossa nuoba, que se tornou la cançon brasileira mais coincida an to l mundo, depuis de ''Augarielha de l Brasil'' ([[Ary Barroso]]), cun mais de 169 grabaçones, antre las quales de [[Sarah Baughan]], [[Stan Getç]], [[Frank Sinatra]] (cun Ton Jobin), [[Eilla Fitzgerald]] antre outros. Ye de Ton Jobin tamien, junto cun [[Newton Mendonça]], las cançones ''Zafinado'' i ''Samba dua Nota Solo'', dous de ls purmeiros clássicos de l nuobo género musical brasileiro la séren grabados ne l mercado norte-amaricano a partir de [[1960]]. == Mudanças == An meados de la década de 1960, l mobimiento apersentarie ua spece de cison eideológica, formada por [[Marcos Balle]], [[Dori Caymmi]], [[Edu Lobo]] i [[Francis Hime]] i stimulada pul ''Centro Popular de Cultura'' de la [[Ounion Nacional de ls Studantes|UNE]]. Anspirada nua bison popular i nacionalista, este grupo fizo ua crítica de las anfluéncias de l jazç norte-amaricano na bossa nuoba i propós sue reaprossimaçon cun cumpositores de morro, cumo l sambista [[Zé Ketti]]. Un de ls pedamiegos de la bossa, [[Carlos Lyra]], aderiu l'esta corriente, assi cumo [[Nara Lion]], que promobiu parceries cun artistas de l samba cumo [[Cartola]] i [[Nelson Cabaquinho]] i baion i xote nordestinos cumo [[João de l Bal]]. Nesta fase de releituras de la bossa nuoba, fui lançado an [[1966]] l'antológico LP "[[Ls Afro-sambas (1966)|Ls Afro-sambas]]", de [[Binicius de Moraes]] i [[Baden Powell]]. Antre ls artistas que se çtacórun nesta segunda geraçon ([[1962]]-1966) de la bossa nuoba stan [[Paulo Sérgio Balle]], Edu Lobo], [[Marcos Basconcelos]], Dori Caymmi, [[Nelson Motta]], Francis Hime, [[Wilson Simonal]], antre outros... == Fin de l mobimiento, de la bossa a la MPB == Un de ls maiores spoentes de la bossa nuoba cumporia un de ls marcos de l fin de l mobimiento. An [[1965]], Binícius de Moraes cumpós, cun Edu Lobo, ''Arrastron''. La cançon serie defendida por [[Eilis Regina]] ne l ''I [[Festibal de Música Popular Brasileira]]'' (de la zaparecida [[TB Eicelsior]]), rializado ne l [[Guarujá]] naquel mesmo anho. Era la fin de la bossa nuoba i l'ampeço de l que se rotularie [[MPB]], género difuso qu'abarcarie dibersas tendéncias de la música brasileira até l'ampeço de la [[década de 1980]] - época an que surgiu un [[pop rock]] nacional renobado. La MPB nacie cun artistas nobatos, de la segunda geraçon de la bossa nuoba, cumo [[Giraldo Bandré]], [[Edu Lobo]] i [[Chico Buarque de Houlanda]], qu'aparecian cun frequéncia an festibales de música popular. Bien-sucedidos cumo artistas, eilhes tenien pouco ó quaije nada de bossa nuoba. Bencedoras de l ''II Festibal de Música Popular Brasileira'', rializado an [[San Paulo (cidade)|San Paulo]] an [[1966]], ''Çparada'', de Giraldo, i ''La Banda'', de Chico, puoden ser cunsidradas marcos desta rutura i mutaçon de la bossa an MPB. == Legado == La fin cronológico de la bossa nun seneficou la stinçon stética de l'estilo. L mobimiento fui ua grande refréncia para geraçones posteriores d'artistas, de l [[jazç]] (a partir de l sucesso strondoso de la berson anstrumental de ''Zafinado'' pula dupla [[Stan Getç]] i [[Charlie Byrd]]) a ua corriente [[pós punk]] [[británica]] (d'artistas cumo [[Style Council]], [[Matt Bianco]] i [[Eiberything but the Girl]]). Ne l [[Rock Brasileiro|rock brasileiro]], hai de se çtacar tanto la regrabaçon de la cumposiçon de [[Lobon]], ''Me chama'', pul musiqueiro bossa-nobista [[João Gilberto]], an 1986, para alhá de la famosa música de l cantor Cazuza cumpuosta por el i outros músicos, ''Faç parte de l miu show'', grabada an 1988, cun arranjos fuortemente anspirados na Bossa Nuoba. Sou legado ye balioso, deixando bárias joias de la música nacional, dentre las quales ''[[Chega de Suidade]]'', ''[[Garota de Ipanema]]'', ''[[Zafinado]]'', ''L barquinho'', ''You Sei Que Bou Te Amar'', ''Se Todos Fússen Eiguales La Bocé'', ''Augas de márcio'', ''Outra Beç'', ''Cousa mais guapa'', ''Corcobado'', ''Ansensateç'', ''Marie Naide'', ''[[Samba dua nota solo]]'', ''L parro'', ''Lobo Bobo'', ''Suidade fizo un Samba'' == Artistas de l mobimiento == {{Dib col|5}} * [[Ton Jobin]] * [[Binicius de Moraes]] * [[Alaíde Cuosta]] * [[Astrud Gilberto]] * [[Baden Powell de Aquino|Baden Powell]] * [[Carlos Lyra]] * [[Claudette Soares]] * [[Danilo Caymmi]] * [[Eilizeth Cardoso]] * [[Johnny Alf]] * [[João Donato]] * [[João Gilberto]] * [[Luís Bonfá]] * [[Luiç Eça]] * [[Marcos Balle]] * [[Maysa]] * [[Miúcha]] * [[Nara Lion]] * [[Newton Mendonça]] * [[Ls Cariocas]] * [[Oscar Castro Niebes]] * [[Roberto Menescal]] * [[Ronaldo Bóscoli]] * [[Sergio Mendes]] * [[Sylbia Telles]] * [[Stan Getç]] * [[Toquinho]] * [[Zimbo trio]] * [[Wanda Sá]] * [[Wilson Simonal]] {{Dib col fin}} == Bibliografie == * ALBIN, Ricardo Crabo (Criaçon i Superbison Giral). ''Dicionário Houaiss Eilustrado de la Música Popular Brasileira''. Riu de Janeiro: Paracatu, 2006. * CASTRO, Ruy. ''Chega de suidade''. San Paulo: Cumpanha de las Letras, 1990. * CASTRO, Ruy. ''La óndia que se argueu ne l mar; nuobos mergulhos na Bossa Nuoba''. San Paulo: Cumpanha de las Letras, 2001. * MORAIS JUNIOR, Luis Carlos de. ''L Sol naciu pra todos:la Stória Secreta de l Samba''. Riu de Janeiro: Litteris, 2011. == Ber tamien == {{Commonscat}} * [[Samba]] * [[Jazç]] {{refréncias}} == Lhigaçones sternas == * {{Link|t|2=http://www.stadao .com.br/pages/speciales/bossanoba/|3=''Special Estadon - 50 Anhos de Bossa''}} {{Samba}} {{DEFAULTSORT:Bossa Nuoba}} [[Catadorie:Bossa nuoba| ]] nchew6bk9f8ghyfj73i2vonvfr7hoxd The Simpsons 0 11151 108570 108182 2026-09-28T02:39:37Z Stephan1000000 10011 num_seasons = 38 | num_episodes = <onlyinclude>810</onlyinclude> 108570 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Telebison | nome = The Simpsons | títalo-mwl = Ls Simpsones | títalo-pt = Os Simpsons | títalo-bra = Os Simpsons | image = The Simpsons yellow logo.svg | caption = | genre = [[Sitcom animado]] | creator = [[Matt Groening]] | based_on = {{Based on|[[Cúrties de The Simpsons|Cúrties de ls ''The Simpsons'']]|Matt Groening}} | developer = {{plainlist| * [[James L. Brooks]] *[[Matt Groening]] * [[Sam Simon]] }} | voices = {{plainlist| * [[Dan Castellaneta]] * [[Julie Kavner]] * [[Nancy Cartwright]] * [[Yeardley Smith]] * [[Hank Azaria]] * [[Harry Shearer]] }} | theme_music_composer = [[Danny Elfman]] | opentheme = "[[Sequéncia d'abiertura de The Simpsons|''The Simpsons'' Theme]]" | composer = [[Richard Gibbs]] (1989–90)<br />[[Alf Clausen]] (1990–2017)<br />[[Bleeding Fingers Music]] (2017–persente) | country = Stados Ounidos | language = Anglés | num_seasons = 38 | num_episodes = <onlyinclude>810</onlyinclude> | list_episodes = List of The Simpsons episodes | executive_producer = {{Collapsible list | expand = | title = Lista de perdutores eisecutibos | liststyle = | hlist = | bullets = yes | <!-- 1 = --> James L. Brooks | <!-- 2 = --> Matt Groening | <!-- 3 = --> [[Al Jean]] (1992–1993, 1995–1998; 1999–persente) | <!-- 4 = --> [[Matt Selman]] (2005–persente) | <!-- 5 = --> [[John Frink]] (2009–persente) | <!-- 6 = --> Sam Simon (1989–1993) | <!-- 7 = --> [[Mike Reiss]] (1992–1993, 1995–1998) | <!-- 8 = --> [[David Mirkin]] (1993–1995) | <!-- 9 = --> [[Bill Oakley]] (1995–1997) | <!-- 10 = --> [[Josh Weinstein]] (1995–1997) | <!-- 11 = --> [[Mike Scully]] (1997–2001) | <!-- 12 = --> [[George Meyer]] (1999–2001) | <!-- 13 = --> [[Carolyn Omine]] (2005–2006) | <!-- 14 = --> [[Tim Long]] (2005–2008) | <!-- 15 = --> [[Ian Maxtone-Graham]] (2005–2012) }} | runtime = 21–24 minutos | company = {{Plainlist| * [[Gracie Films]] * [[20th Television]] (temporadas 1–32) * [[20th Television Animation]] (temporada 33–persente) }} | distributor = 20th Television | network = [[Fox Broadcasting Company|Fox]] | picture_format = [[480i]] (1989–2009)<br />[[576i]] (1989–2009)<br />[[1080i]] ([[Telebison d'alta defeniçon|HDTV]]) (2009–persente) | audio_format = [[Stereofonia|Estéreo]] (1989–1991)<br />[[Dolby Surround]] 2.0 (1991–2009)<br />[[Dolby Digital]] 5.1 (2009–persente) | first_aired = {{Start date|1989|12|17}} | last_aired = persente | preceded_by = [[Cúrties de The Simpsons|Cúrties de ls ''The Simpsons'']] de ''[[The Tracey Ullman Show]]'' | related = | website = http://www.thesimpsons.com }} '''''The Simpsones''''' ({{lang-mwl|''Ls Simpsones''}}) ye ua série d'animaçon i sitcon norte-amaricana criada por [[Matt Groening]] pa la [[Fox Broadcasting Cumpany]].<ref>{{citar livro|último =Ortved|primeiro =John|título=The Simpsons: An Uncensored, Unauthorized History|url=http://books.google.com/books?id=jcJMPiM0tCwC&pg=PA287|acessodata=2/2/2014|data=12/10/2010|publicado=Faber & Faber|isbn=978-0-86547-939-5|página=287}}</ref><ref>{{citar livro|autor =Facts On File, Incorporated|título=Animation|url=http://books.google.com/books?id=GXwBT9CuU-sC&pg=PA9|acessodata=2/2/2014|ano=2010|publicado=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-3249-5|página=9}}</ref><ref>{{citar livro|último1 =Irwin|primeiro1 =William|último2 =Conard|primeiro2 =Mark T.|último3 =Skoble|primeiro3 =Aeon J.|título=The Simpsons and Philosophy: The D'oh! of Homer|url=http://books.google.com/books?id=SjKhSR33J8gC&pg=PA1972|acessodata=2/2/2014|data=21/8/2013|publicado=Open Court|isbn=978-0-8126-9694-3|página=1972}}</ref> La série ye ua paródie satírica de l stilo de bida de la classe média de ls Stados Ounidos, simbolizada pula família protagonista, que cunsiste de [[Homer Simpson|Homer Jay Simpson]], [[Marge Simpson|Marjorie (Marge) Boubier Simpson]], [[Bart Simpson|Bartholomew (Bart) Simpson]], [[Lisa Simpson|Elisabeth (Lisa) Marie Simpson]] i [[Maggie Simpson|Margareth (Maggie) Simpson]]. La série se passa na fitícia cidade de [[Springfield]] i satiriza la cultura i la sociadade norte-amaricanas, la telebison i bários aspetos de la cundiçon houmana. La família fui cuncebida por Groening pouco antes dua solicitaçon de l perdutor [[James L. Broks]] para ua série de cúrties d'animaçon.<ref>{{Citar web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1162008 |título=Simpson's Creator Matt Groening |publicado=NPR |data=2003 |acessodata=22/1/2013 |língua=anglés }}</ref> Groening eilaborou ua família çfuncional i nomeou ls personaiges cumo ls nembros de sue própia família, sustituindo l sou própio nome por Bartholomew (Bart).<ref>{{citar vídeo|pessoas=BBC|ano=2000|título='The Simpsons': America's First Family (6 minute edit for the season 1 DVD|url=http://www.imdb.com/title/tt0250735/|tipo=DVD|local=[[Reino Ounido]]|publicado=[[20th Century Fox]]|língua=anglés}}</ref> Ls cúrties tornórun-se parte de l porgrama ''[[The Tracey Ullman Show]]'' an 19 d'abril de 1987. Passado trés temporadas, l porjeto fui trasformado nun porgrama pa l'horairo nobre, tornando-se purmeira série de la rede a figurar na lista de ls 30 porgramas mais assistidos de la temporada telebesiba de 1989–1990. Zde sue streia, an 17 de dezembre de 1989, fúrun eisibidos 733 eipisódios. A 34ª temporada de la série ampeçou a ser eisibida an 2022. ''The Simpsones'' ye ua de las séries de ls Stados Ounidos de maior duraçon<ref name="longsitcom">{{citar web | url=http://www.post-gazette.com/tv/20030121tvnote0121p5.asp | título= TV Notes: 'Simpsons' breaks record with contract renewal | acessodata=30/1/2008| idioma=anglés}}</ref> i l porgrama d'horairo nobre hai mais tiempo an trasmisson.<ref name="Guinness">{{citar livro|sobrenome=Folkard |nome=Claire|título=''Guinness World Records 2006'' |ano=2006|editora=Bantam USA|isbn= 0-553-58906-7}}</ref> Un filme fui lançado an 26 de júlio de 2007 i arrecadou mais de meio bilhon de dólares an to l mundo.<ref>{{Citar web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=simpsons.htm |título=Wikipédia, a enciclopédia livre |publicado=Box Office Mojo |acessodata=22/1/2013 |língua=anglés }}</ref> An 2016, l'animaçon fui renobada até a 30ª temporada i se tornou la série mais longa de la stória.<ref>{{Citar web|url=http://mauriciostycer.blogosfera.uol.com.br/2016/11/04/simpsons-chegara-a-30a-temporada-e-se-tornara-serie-mais-longa-da-historia/|titulo=Simpsons chegará à 30ª temporada e se tornará a série americana mais longa|acessodata=2016-11-05|obra=UOL TV e Famosos|língua=pertués}}</ref> The Simpsones ye amplamente cunsidrada cumo ua de las maiores séries de telebison de todos ls tiempos. L'eidiçon de la rebista ''[[Time]]'' publicada an 31 de dezembre de 1999 classeficou la série cumo a melhor de l seclo XX,<ref name="century">{{citar web|url=http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,993039,00.html|título=The Best Of The Century|acessodata=3/6/2007|data=31/12/1999|obra=[[TIME (revista)|TIME]]| língua=anglés}}</ref> i an 14 de janeiro de 2000, l'animaçon fui houmenageada cun ua streilha na [[Calçada de la Fama de Hollywod]], na [[Califórnia]]. La série yá benceu einúmaros prémios zde la sue streia, ancluindo 31 [[Primetime Emmy Awards]], 30 prémios Annie i un prémio Peabody. La spresson outelizada por Homer, "D'oh", fui ancluída ne l [[Oxford English Ditionary]], anquanto la série ten anfluenciado bárias ''sitcoms'' direcionadas al público adulto.<ref name="influence">{{citar web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/tv_and_radio/2761301.stm|título=The Simpsons: The world's favourite family|acessodata=19/12/2007|data=15/2/2003|publicado=BBC News |idioma=anglés}}</ref> ==Porduçon== === Roteiristas === La purmeira eiquipe de [[roteirista]]s fui montada por [[San Simon]] i era cumpuosta por John Swartzwelder, Jon Bitti, George Meyer, Jeff Martin, [[Al Jean]], [[Mike Reiss]], Jay Kogen i Wallace Wolodarsky.<ref>[[#Ortbed|Ortbed]], p. 58</ref> Tipicamente, l grupo cunsistia de dezesseis roteiristas que propunhan eideias pa ls eipisódios ne l'ampeço de l més de dezembre.<ref name="scully">{{citar jornal|primeiro =Gail|último =Mitchell|título=Mike Scully|publicado=Ultimate TV|data=24/1/1999}}</ref> L'outor percipal de cada eipisódio screbia l purmeiro rascunho. Las sessones de grupo rescrebian i zambolbian roteiros finales, que permitian adicionar ó remober piadas, anserir cenas i ourganizar releituras de l testo por antérpretes bocales de l porgrama.<ref name="meyer">{{citar jornal|primeiro =David|último =Owen|título=Taking Humor Seriously|publicado=[[The New Yorker]]|data=13/3/2000}}</ref> [[Imagem:Simpsons writers2.jpg|thumb|esquerda|Retrato de parte de l'eiquipe de roteiristas de ''The Simpsons'' an 1992, adonde stan nomes cumo [[Al Jean]], [[Conan L'Brien]], [[Bill Oakley]], [[Mike Reiss]], [[George Meyer]], antre outros.]] Até 2004,<ref>[[#Ortbed|Ortbed]], p. 199</ref> [[George Meyer]], que tenie zambolbido l'animaçon zde la [[The Simpsons 1.ª temporada|purmeira temporada]], era atibo nessas sessones. Al passar un longo tiempo, l scritor Jon Bitti ambentou las melhores stórias nun dado eipisódio, anque outros scritores recebíren ls créditos ne l roteiro final.<ref name="meyer"/> Cada eipisódio lieba seis meses para ser porduzido, anton la série raramente aborda acuntecimientos atuales.<ref>{{citar jornal|primeiro =Geoff|último =Nixon|título=Mmmmmm... pop culture|publicado=''The Silhouette''|data=4/3/2004}}</ref> Creditado an sessenta eipisódios, John Swartzwelder ye l roteirista mais prolífico de todos de l porgrama.<ref>Turner, p. 21</ref> Un de ls roteiristas mais coincidos ye [[Conan L'Brien]], que cuntribuiu cun bários eipisódios ne l'ampeço de 1990, antes de sustituir [[David Letterman]], anfitrion de l ''[[talk show]]'' chamado ''[[The Late Show with David Letterman|Late Night]]''.<ref>{{citar jornal|url=http://news.scotsman.com/thesimpsons/The-icing-on-the-Simpsons.2592293.jp|título=The icing on the Simpsons' cake|acessodata=10 de agosto de 2007|data=4 de janeiro de 2005|autor =McGinty, Stephen|publicado=''Scotsman''|local=[[Edimburgo]]}}</ref> L comediante [[Ricky Gerbales]] screbiu l'eipisódio "Homer Simpson, This Is Your Wife", tornando-se la purmeira celebridade a screbir un eipisódio i la purmeira streilha cumbidada nun eipisódio de l'animaçon.<ref name="Gervais">{{citar jornal|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4120569.stm|título=Gervais writing Simpsons episode|publicado=BBC News|data=23 de dezembre de 2004|acessodata=29 de dezembre de 2006}}</ref> [[Seth Rogen]] i Eiban Goldberg, scritores de l filme ''[[Superbad]]'', screbírun l'eipisódio "Homer, the Whopper".<ref>{{citar web|título=Rogen gets a dream gig: 'Simpsons' writer, voice|url=http://www.usatoday.com/life/television/news/2009-09-23-rogen-simpsons_N.htm|autor=Keveney, Bill|obra=[[USA Today]]|data=23 de setembre de 2009|acessodata=24 de setembre de 2009}}</ref> Ne l final de 2007, ls roteiristas de ''The Simpsones'' [[Grebe de ls roteiristas de ls Stados Ounidos (2007-08)|entrórun an grebe]], juntamente cul resto de l Sindicato de ls Roteiristas de ls Stados Ounidos. Ls scritores de la série yá habien se juntado al sindicato an 1998.<ref>{{citar web|título=Why SpongeBob is sitting out the writers strike|acessodata=9 de janeiro de 2008|data=23 de dezembre de 2007|autor=Munoz, Lorenza|publicado=''Los Angeles Times'' |url=http://www.statesman.com/business/content/business/stories/other/12/23/1223writerstrike.html|wayb=20071226152155}}</ref> === Perdutores eisecutibos === <div class="infobox" style="width:40em; font-size:85%; padding-left:5px; width:360px;"> '''Lista de perdutores al longo de la série''' * Temporadas 1–2: [[Matt Groening]], [[James L. Brooks]], & [[Sam Simon]] * Temporadas 3–4: [[Al Jean]] & [[Mike Reiss]] * Temporadas 5–6: David Mirkin * Temporadas 7–8: [[Bill Oakley]] & Josh Weinstein * Temporadas 9–12: Mike Scully * Temporada 13–persente: [[Al Jean]] </div> [[Matt Groening]] i [[James L. Broks]] ténen sido ls perdutores eisecutibos durante to la stória de la série. [[San Simon]] fui çcrito por Brad Bird, antigo diretor de la série, cumo "l'heirói çconhecido",<ref>[[#Ortbed|Ortbed]], p. 59.</ref> atuando tamien cumo superbisor criatibo pa las quatro purmeiras temporadas. Inda assi, el staba custantemente an cunflito cun Matt Groening, James L. Broks i cula [[Gracie Films]]. Por este motibo, el zeistiu de la série an 1993.<ref name="O146">[[#Ortved|Ortved]], pp. 146–149.</ref> Antes de zeistir, negociou un acuordo para recebir ua parte de ls lucros anuales de l porgrama i un crédito de perdutor eisecutibo, anque nun trabalhar na animaçon zde 1993.<ref>{{citar jornal|autor = Dan Snierson |título= D'Oh! |publicado= [[Entertainment Weekly]] | url = http://www.ew.com/ew/article/0,,20035285_20035331_20046980,00.html |acessodata=21/10/2007}}</ref> La posiçon mais ambolbida ne l porgrama ye la de l scritor percipal, que gerencia la porduçon para ua temporada anteira.<ref name=silverman>{{citar web|autor=Cagle, Daryl|url=http://cagle.msnbc.com/hogan/interviews/silverman.asp|arquivourl=https://web.archive.org/web/20080607073449/http://cagle.msnbc.com/hogan/interviews/silverman.asp|arquivodata=2008-06-07|título=The David Silverman Interview|acessodata=7/6/2011|publicado=[[MSNBC]]|urlmorta=no}}</ref> {{Refréncias}} 7e17o2sduihrbcbtcqtlhr1vbsbwyi8 Cumbersa outelizador(a):Asorev 3 12549 108569 108559 2026-09-27T17:30:28Z TheGreatEditor024 15529 108569 wikitext text/x-wiki == 12 September 2026 == Hello @[[Outelizador(a):Asorev|Asorev]]! I am a contributor from the Malayalam Wikipedia. I noticed that you recently created an article on our wiki - thank you for your contribution! Out of curiosity, do you speak or have any knowledge of the Malayalam language? Also, I suspect WP:PAID, as you have created articles on the same topic on multiple Wikipedia's such as Simple English, Malayalam, Marathi, etc. [[Outelizador(a):TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[Cumbersa outelizador(a):TheGreatEditor024|cumbersa]]) 05h58min de 12 de setembre de 2026 (UTC) :Hello. I do not speak the Malayalam language. I do not violate WP:PAID as I do not get money for creating these articles. [[Outelizador(a):Asorev|Asorev]] ([[Cumbersa outelizador(a):Asorev|cumbersa]]) 06h37min de 12 de setembre de 2026 (UTC) ::Then, how did you create an article on malayalam Wikipedia. Did you use a large-language model. ::Also, why are you creating an article on the same topic on multiple wikipedias. [[Outelizador(a):TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[Cumbersa outelizador(a):TheGreatEditor024|cumbersa]]) 06h46min de 12 de setembre de 2026 (UTC) :::Yes, I use AI. To translate the article I use Google Gemini Flash 3.6, to correct errors in modules on Lua I use Google Gemini Pro 3.1. I am creating the articles because it is interesting for me and because I like Boris Perchatkin. [[Outelizador(a):Asorev|Asorev]] ([[Cumbersa outelizador(a):Asorev|cumbersa]]) 06h52min de 12 de setembre de 2026 (UTC) ::::Do you know that using AI is a violation of Wikipedia's policies. [[Outelizador(a):TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[Cumbersa outelizador(a):TheGreatEditor024|cumbersa]]) 06h53min de 12 de setembre de 2026 (UTC) :::::No. On what grounds do you make this claim? [[Outelizador(a):Asorev|Asorev]] ([[Cumbersa outelizador(a):Asorev|cumbersa]]) 06h56min de 12 de setembre de 2026 (UTC) ::::::Sure, Ill explain. According to [[:en:Wikipedia:Artificial_intelligence|Wikipedia:Artificial intelligence]], the use of LLMs to generate or rewrite article content is largely prohibited. ::::::Read [[:en:Wikipedia:Writing_articles_with_large_language_models|Wikipedia:Writing_articles with large language models]] [[Outelizador(a):TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[Cumbersa outelizador(a):TheGreatEditor024|cumbersa]]) 07h00min de 12 de setembre de 2026 (UTC) :::::::These guidelines concern the English Wikipedia only. [[Outelizador(a):Asorev|Asorev]] ([[Cumbersa outelizador(a):Asorev|cumbersa]]) 07h02min de 12 de setembre de 2026 (UTC) ::::::::While the specific text of [[:en:Wikipedia:Writing_articles_with_large_language_models|Writing articles with LLMs]] is hosted on English Wikipedia, the exact same rules apply globally to all other Wikipedias. Also, you are committing disruptive editing as you are using AI to mass-produce articles across multiple language wikis that you do not understand. [[Outelizador(a):TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[Cumbersa outelizador(a):TheGreatEditor024|cumbersa]]) 07h16min de 12 de setembre de 2026 (UTC) :::::::::These guidelines are not included in [[:en:Wikipedia:Five pillars]], so any local wiki may have another version of the guidelines. For example [[:ru:Википедия:Нейросеть|Russian version of the guideline]] does not prohibit using of AI while writing articles meanwhile it requires just notify the fact of using AI while writing article. That is policy of the local wiki concerning AI may defer. [[Outelizador(a):Asorev|Asorev]] ([[Cumbersa outelizador(a):Asorev|cumbersa]]) 08h04min de 12 de setembre de 2026 (UTC) :::::::::This thread was called to my attention on English Wikipedia and I just wanted to weigh in to say this very clearly: guidelines on English Wikipedia are not rules which are applied globally to all other Wikipedias. Every Wikipedia has a right to make individual decisions within the context of their project, so long as they do not violate global guidelines. There is no global guideline on wriiting articles with LLMs and there is unlikely to be one any time soon. :::::::::I am not commenting on whether or not what Asorev was doing is a good idea or not, just responding quite firmly to the idea that somehow English Wikipedia is superior to other language versions of Wikipedia - it is not. [[Outelizador(a):Jimbo Wales|Jimbo Wales]] ([[Cumbersa outelizador(a):Jimbo Wales|cumbersa]]) 16h41min de 25 de setembre de 2026 (UTC) ::::::::::Thank you for your response, @[[Outelizador(a):Jimbo Wales|Jimbo Wales]]. I completely agree that every language edition has the right to set its own community rules and no Wikipedia is superior to another. However, that local autonomy is the exact reason why Asorev's actions are so problematic.They are using an LLM to mass-generate articles in languages they do not speak, and they are doing so on several language Wikipedias where the local community has explicitly voted to ban AI-generated content.When an editor ignores a local wiki’s outright ban on AI, they aren't respecting local autonomy, they are violating it. Furthermore, because they don't speak the languages, they have no way to perform the necessary human oversight to ensure the AI text isn't hallucinating or introducing errors. [[Outelizador(a):TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[Cumbersa outelizador(a):TheGreatEditor024|cumbersa]]) 04h06min de 26 de setembre de 2026 (UTC) srpvll6pjjez6vs4g9l1idlfbsyfaai