Biquipédia mwlwiki https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Multimédia Special Cumbersa Outelizador(a) Cumbersa outelizador(a) Biquipédia Cumbersa Biquipédia Fexeiro Cumbersa fexeiro Biqui Cumbersa Biqui Modelo Cumbersa modelo Ajuda Cumbersa ajuda Catadorie Cumbersa catadorie Portal Cumbersa portal TimedText TimedText talk Módulo Cumbersa módulo Evento Evento Discussão Vasco da Gama 0 3678 108602 108551 2026-10-02T21:26:29Z Kent Wang 15598 /* Legado */ Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg 108602 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Gregório Lopes - Vasco da Gama (ca 1524).jpg|thumb|200px|Vasco da Gama]] '''Vasco da Gama''' ([[Sines]], c. [[1460]] ó [[1469]] — [[Cochin]], [[Índia]], [[24 de Dezembre]] de [[1524]]) fui un nabegador i splorador [[Pertual|pertués]]. Na [[Era de ls Çcubrimientos]], çtacou-se por tener sido l comandante de ls purmeiros nabios a nabegar diretamente de la [[Ouropa]] pa la [[Índia]], na mais longa biaige oceánica até anton rializada, superior a ua buolta cumpleta al mundo pul eiquador<ref> Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.176</ref>. Na fin de la bida fui gobernador de la Índia pertuesa cul títalo de bice-rei. == Mocidade == [[Fexeiro:Sines06 edit1.jpg|thumb|Státua de Vasco da Gama na sue tierra natal, [[Sines]], Pertual.]] Vasco da Gama naciu probabelmente an 1460<ref>{{Citation |title=Vasco da Gama: Round Africa to India, 1497–1498 CE, ''Modern History Sourcebook'' |url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html |accessdate=2010-02-17 |archivedate=2011-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828160915/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html }}</ref> ó 1469,<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/06374a.htm Vasco da Gama, ''Catholic Encyclopedia'']</ref> an [[Sines]], na cuosta sudoeste de Pertual, possiblemente nua casa acerca de [[l'eigreija de Nuossa Senhora de las Salas]]. Sines, un de ls poucos portos de la cuosta alanteijana, era anton ua pequeinha poboaçon de casas habitadas por pescadores. Vasco da Gama era filho de [[Estêvão da Gama]], qu'an [[1460]] era cabalheiro de la casa de D. [[Fernando de Pertual, Duque de Biseu]].<ref name=ames> Ames, Glenn J. ''The Globe Encompassed'', 2008, p. 27</ref> D. Fernando nomeara-lo [[alcaide-mor]] de [[Sines]] i permitira-le recebir ua pequeinha receita d'ampuostos subre la fabricaçon de xabon an [[Stremoç]]. [[Estêvão da Gama]] era casado cun Dona [[Isabel Sodré]], filha de [[João Sodré]] (tamien coincido cumo João de Resende). Sodré, qu'era d'acendéncia anglesa, tenie ligaçones a la casa de l príncepe Diogo, [[Duque de Biseu]], filho de l rei D. [[Duarte de Pertual|Duarte I de Pertual]] i gobernador de la [[Orde Eilitar de Cristo]]<ref>Subrahmanyam 1997, p. 61</ref>. Pouco se sabe de l'ampeço de la bida de Vasco da Gama. Fui sugerido pul storiador pertués [[Teixeira de Aragão]], que terá studado an [[Ébora]], adonde poderá tener daprendido matemática i nabegaçon. Ye eibidente que Vasco da Gama conhecie bien l'astronomie, i ye possible que tenga studado cul astrónomo [[Abraon Zacuto]]<ref>Subrahmanyam 1997, p. 62</ref>. An [[1492]], l rei D. [[João II de Pertual]] ambiou Vasco da Gama al porto de [[Setúbal]] i al [[Algarbe]] para caturar nabios franceses an retaliaçon por depredaçones feitas an tiempo de paç contra la nabegaçon pertuesa - ua tarefa que l Vasco da Gama eisecutou rápida i eficazmente. == Çcubierta de l camino marítimo pa la Índia (1497-1499) == === Antecedentes === [[Fexeiro: Caminho maritimo para a India.png|thumb|350px|Biaige de Vasco da Gama (a negro) i las biaiges anteriores de [[Pero da Covilhã]] (laranja) i [[Afonso de Paiva]] (azul), cul camino percorrido antes de se apartáren a berde.]] Zde l'ampeço de l seclo XV, ampulsionados pul [[Anfante D. Anrique]], ls pertueses benien aperfundando l coincimiento subre l litoral africano. A partir de la década de 1460, la meta tornara-se cunseguir cuntornar la stremidade sul de l cuntinente africano para assi aceder a las riquezas de la Índia — pumienta preta i outras speciaries — stablecendo ua rota marítima de cunfiança. La [[República de Beneza]] dominaba grande parte de las rotas comerciales antre la Ouropa i la Ásia, i zde [[1453]] la [[queda de Custantinopla|tomada de Custantonopla]] puls [[otomanos]] lemitara l quemércio i oumentara ls custos. Pertual querie ousar la rota ampeçada por [[Bartolomeu Dias]] para quebrar l monopólio de l quemércio mediterránico. Quando Vasco da Gama tenie cerca de dieç anhos, esses planos de longo prazo stában acerca de ser cuncretizados: Bartolomeu Dias tenie retornado de dobrar l [[Cabo de la Buona Spráncia]], depuis de splorar l "Riu de l Anfante" (Great Fish River, na atual [[África de l Sul]]) i passado tener bereficado que la cuosta çcoincida se stendie pa l nordeste. A la par fúrun feitas sploraçones por tierra durante l reinado de D. João II de Pertual, suportando la teorie de que la Índia era acessible por mar a partir de l [[Ouceano Atlántico]]. [[Pero da Covilhã]] i [[Afonso de Paiva]] fúrun ambiados bie [[Barcelona]], [[Nápoles]] i [[Rodes]] até [[Alexandrie]] i dende para [[Aden]], [[Ormuç]] i [[Índia]]. Faltaba solo un nabegador cumprobar la ligaçon antre ls achados de Bartolomeu Dias i ls de Pero da Covilhã i Afonso de Paiva, para einougurar ua nuoba rota de quemércio potencialmente lucratiba pul Ouceano Índico. La tarefa fura einicialmente atribuída por D. João II la Estêvão da Gama, pai de Vasco da Gama. Assi i todo, dada la muorte d'ambos, an júlio de 1497 l quemando de la spediçon fui delegado pul nuobo rei D. [[Manuel I de Pertual]] a Vasco da Gama, possiblemente tenendo an cunta l sou zampenho al proteger ls antresses comerciales pertueses de depredaçones puls franceses al largo de la Cuosta de l Ouro africana. === La biaige === [[Fexeiro: SaoGabriel.png|thumb|"San Gabriel", "San Rafael" i "Bérrio" c. de 1558. Eilustraçon de l "Roteiro de la biaige" de Álvaro Velho.]] [[Fexeiro:Cross daGama2.jpg|thumb|Reproduçon de la cruç de Vasco da Gama ne l [[Cabo de la Buona Sperança]].]] [[Fexeiro:Pillar of Vasco da Gama.jpg|thumb|Pedamiego de Vasco da Gama an [[Melinde]].]] [[Fexeiro:Vascodagama.JPG|thumb|Chegada de Vasco da Gama a Calecute (eilustraçon d'eidiçon de "Ls Lusíadas", 1880).]] Manuel I de Pertual cunfiou la Vasco da Gama l cargo de capitan-mor de la frota que, nun sábado [[8 de júlio]] de [[1497]], zarpou de [[Santa Marie de Belén]] an [[çcubierta de l camino marítimo pa la Índia|demanda de la Índia]]. Era ua spediçon eissencialmente sploratória que lebaba cartas de l rei D. Manuel I pa ls reinos a bejitar, [[Padron (Çcubrimientos)|padrones]] para poner, i que fura eiquipada por Bartolomeu Dias cun alguns perdutos qu'habien probado ser úteles nas sues biaiges, pa las trocas cul comércio local. L único testemunho persencial de la biaige ye l dun diairo de bordo anónimo, atrebuído la [[Álvaro Velho]]:<ref> Álvaro Velho, "Roteiro da viagem que em descobrimento da India pelo Cabo da Boa Esperança fez dom Vasco da Gama em 1497": Segundo um manuscripto coetaneo existente na Bibliotheca publica portuense [http://books.google.pt/books?id=3hQZAAAAYAAJ&dq=Roteiro+da+Viagem+que+em+Descobrimento+da+%C3%8Dndia+pelo+Cabo+da+Boa+Esperan%C3%A7a+fez+D.+Vasco+da+Gama+em+1497&source=gbs_navlinks_s] (testo antegral)</ref> Cuntaba cun cerca de ciento i setenta homes, antre marinheiros, suldados i relegiosos, çtrebuídos por quatro ambarcaçones<ref>{{Citation |title=''Da Gama's Round Africa to India'' |url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html |accessdate=2010-02-17 |archivedate=2011-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828160915/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html }}</ref>: * ''[[San Gabriel]]'', ua [[carraca]] de 27 metros de cumprimiento i 178 [[tonelada]]s, custruída specialmente para esta biaige, quemandada pul própio Vasco da Gama; * ''[[San Rafael]]'', de dimensones semelhantes a la San Gabriel, tamien custruída specialmente para esta biaige, quemandada por [[Paulo da Gama]], sou armano; ne l regresso, cula tripulaçon deminuída, fui abatida an Melinde, prosseguindo na Bérrio i San Gabriel. * ''[[Bérrio]]'', ua [[carabela]] ligeiramente menor que las anteriores, oufrecida por D. Manuel de Bérrio, sou propiatairo, sob l comando de [[Nicolau Coelho]]; * ''[[San Miguel]]'', ua carraca para trasporte de mantenimientos, sob l quemando de [[Gonçalo Nunes]], que benerie a ser queimada na ida, acerca de la [[Mossel Bay|baía de San Brás]], na cuosta ouriental africana. La spediçon partiu de Lisboua, acumpanhada por [[Bartolomeu Dias]] que seguie nua carabela rumo a la Mina, seguindo la rota yá spurmentada puls anteriores sploradores al largo de la cuosta de África, atrabeç de [[Tenerife]] i de l [[arquipélago de Cabo Berde]]. Passado chegar a la cuosta de l'atual [[Serra Leoa]], Vasco da Gama zbiou-se pa l sul an mar abierto, cruzando la [[linha de l Eiquador]], an demanda de ls aires benidos de l'oeste de l [[Atlántico Sul]], que Bartolomeu Dias yá habie eidantificado zde [[1487]]. Esta manobra de "[[buolta de l mar]]" fui bien sucedida i, la [[4 de nobembre]] de [[1497]], la spediçon chegou outra beç l litoral Africano. Passado mais de trés meses, ls nabios tenien nabegado mais de seis mil quilómetros de mar abierto, a la época, la biaige mais longa rializada an alto mar<ref>Fernandez-Armesto, Felipe. ''Pathfinders: A Global History of Exploration''. W.W. Norton & Company, 2006, pp. 177–178</ref>. A [[16 de dezembre]], la frota yá tenie ultrapassado l chamado "riu de l Anfante" ("Great Fish River", na atual [[África de l Sul]]) — d'adonde Bartolomeu Dias habie retornado antes — i nabegou an augas até anton çcoincidas pa ls ouropeus. Ne l die de Natal, Gama i sue tripulaçon batizórun la cuosta an que nabegában l nome de [[Natal]] (atual porbíncia [[KwaZulu-Natal]] de la [[África de l Sul]]). A [[2 de márcio]] de [[1498]], cumpletando l cuntorno de la cuosta africana, l'armada chegou a la cuosta de [[Moçambique]], passado haber sofrido fuortes temporales i de Vasco da Gama tener sufocado cun mano de fierro ua rebuolta de la marinhaige. Na cuosta ouriental africana, ls territórios cuntrolados por [[eislan|muçulmanos]] antegrában la rede de quemércio ne l [[Ouceano Índico]]. An [[Moçambique]] ancontran ls purmeiros mercadores andianos. Einicialmente son bien recebidos pul sulton, que ls cunfunde cun muçulmanos i çponebliza dous pilotos. Temendo que la populaçon fusse hostil als crestianos, tentan manter l'eiquíboco mas, passado ua série de mal antendidos, fúrun fuorçados por ua multidon hostil a fugir de Moçambique i zarpórun de l porto çparando ls sous canhones contra la cidade<ref>K. D. Madan, ''Life and travels of Vasco da Gama'', p. 38-39</ref><ref>{{Citation |title=Vasco da Gamma Seeks Sea Route to India |url=http://www.oldnewspublishing.com/dagamma.htm |accessdate=2010-02-17 |archivedate=2011-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111222043247/http://www.oldnewspublishing.com/dagamma.htm }}</ref>. L piloto que l sulton de la [[ilha de Moçambique]] oufreciu pa ls cunduzir a la [[Índia]] habie sido secretamente ancumbido d'antregar ls nabios pertueses als [[Eislan|mouros]] an [[Mombaça]]. Un acauso fizo çcubrir la cilada i Vasco da Gama pudo cuntinar. Na cuosta de l'atual [[Quénia]] la spediçon saqueou nabios mercantes árabes zarmados. Ls pertueses tornórun-se coincidos cumo ls purmeiros ouropeus a besitar l porto de [[Mombaça]], mas fúrun recebidos cun hostelidade i lougo partírun. An febreiro de 1498, Vasco da Gama seguiu para norte, zambarcando ne l'amistoso porto de [[Melinde]] — ribal de Mombaça — adonde fui bien recebido pul sulton que le forneciu un piloto árabe, conhecedor de l [[Ouceano Índico]], cujo coincimiento de ls bentos de [[monçon]]es permitiu guiar la spediçon até Calecute, na cuosta sudoeste de la Índia. Las fuontes diberge quanto a l'eidantidade de l piloto, eidantificando-lo por bezes cumo un crestiano, un muçulmano i un guzerate. Ua stória tradecional çcribe l piloto cumo l famoso nabegador árabe [[Ibn Majid]], mas relatos cuntemporáneos posicionan Majid noutro local naquel momiento.<ref> Fernandez-Armesto, Felipe ''Pathfinders: A Global History of Exploration. W.W. Norton & Company, 2006,pp. 178–179</ref> === Chegada a Calecute === An [[20 de maio]] de [[1498]], la frota alcançou Kappakadabu, próssima a [[Calecute]], ne l'atual stado andiano de [[Kerala]],<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,319550,00.html Calendário stórico - [[Deustche Welle]]]</ref> quedando stablecida la [[Rota de l Cabo]] i abierto l camino marítimo de ls ouropeus pa la Índia. Ne l die seguinte a la chegada, antre la multidon reunida na praia, fúrun saudados por dous mouros de [[Tunes (Tunísia)|Tunes]], un de ls quales dirigiu-se an castelhano ''«Al diabo que te dou; quien te trouxe acá?». I preguntórun-le l que beniemos buscar tan loinge; i el respundiu: «Benimos buscar crestianos i speciarie»'', cunforme relatado por Álvaro Velho. Al ber las eimaiges de diuses [[Hindus]] Gama i ls sous homes pensórun tratar-se de santos crestianos, por cuntraste culs muçulmanos que nun tenien eimaiges. La fé ne ls "crestianos de la Índia", cumo anton les chamórun, perdurou algun tiempo mesmo depuis de l regresso.<ref>Diffie, Bailey W. and George D. Winius, ''Foundations of the Portuguese Empire 1415–1580''. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1977, p. 180-181</ref> Assi i todo las negociaçones cul gobernador local, [[Samutiri Manabikraman Rajá]], [[Samorin]] de Calecute, fúrun defíceles. Ls sfuorços de Vasco da Gama para tener cundiçones comerciales faborables fúrun deficultados pula defrença de culturas i pul baixo balor de sues mercadories,<ref>La frota de Vasco da Gama fura eiquipada por Bartolomeu Dias, que yá habie nabegado até al [[cabo de la Buona Sperança]] an [[1488]]. Dias, aquestumado a lidar culas tribos qu'anton habitában la cuosta oucidental de África, eiquipa la frota cun pordutos cumo cuntas de [[bidro]], copas de [[cobre]], [[stanho]], [[campana]]s, anielhos de [[laton]], tecido de [[algodon]] listrados, [[azeite]] i [[açucre]], qu'habien probado ser úteles nas sues biaiges, pa las trocas cul quemércio local. La frota de Vasco da Gama, assi, nun staba eiquipada para lidar cun ua cultura mais sofisticada cumo la de la Índia a la época, habituada a negociar artigos de luxo cumo tecidos de [[chita]], [[speciaries]] i [[pumienta]].</ref> culs repersentantes de l samorin la scarnecíren de las sues oufertas, i ls mercadores árabes ende stablecidos a rejistir a la possiblidade de cuncorréncia andesejada. Las mercadories apersentadas puls pertueses amostrórun-se ansuficientes para ampressionar l samorin, an cumparaçon culs benes d'alto balor eilhi comerciados, l que gerou algua çcunfiança. Ls pertueses acabarian por bender las sues mercadories por baixo précio para podéren cumprar pequeinhas quantidades de speciaries i jóias para lebar pa l reino. Por fin, l Samorin mostrou-se agradado culas cartas de D. Manuel I i Vasco da Gama cunseguiu ua carta ambígua de cuncesson de dreitos para comerciar, mas acabou por partir sin abiso passado l Samorin i l sou xefe de la marina [[Kunjali Marakkar]] ansistiren para que deixasse todos ls sous benes cumo garantie. Vasco da Gama mantubo ls sous benes, mas deixou alguns pertueses cun ordes para ampeçar ua [[feitorie]]. === Regresso a Pertual === Vasco da Gama ampeçou la biaige de regresso a [[29 de agosto]] de 1498. Na ánsia de partir, eignorou l coincimiento local subre ls padrones de la [[monçon]] que le premitirie belejar. Na [[ilha de Angediba]] fúrun abordados por un home que se afirmaba [[crestandade|crestiano]] mas que se fingie de [[eislan|muçulmano]] al serbício de [[Hidalcon]], l [[Sultanato de Bijapur|sulton de Bijapur]]. Suspeitando qu'era un [[spionaige|espion]], açoitórun nel até qu'el cunfessou ser un abintureiro [[judaísmo|judiu]] [[Polónia|polaco]] ne l Ouriente. Vasco da Gama apadrinhou-lo, nomeando-lo [[Gaspar da Gama]]. Na biaige d'ida, cruzar l Índico até a la Índia cula ajuda de ls aires de monçon demorara solo 23 dies. La de regresso, nabegando contra l aire, cunsumiu 132 dies, tenendo las ambarcaçones aportado an Melinde la [[7 de janeiro]] de 1499. Nesta biaige cerca de metade de la tripulaçon morriu-se, i muitos de ls restantes fúrun seberamente atingidos pul [[scorbuto]], por esso de ls 148 homes qu'antegrában l'armada, solo 55 regressórun a Pertual. Solo dues de las ambarcaçones que partiran de l [[riu Teijo]] cunseguiran tornar la Pertual, chegando, respetibamente an júlio i agosto de 1499<ref>Fernandez-Armesto, Felipe. ''Pathfinders: A Global History of Exploration''. W.W. Norton & Company, 2006, p. 180</ref>. La carabielha [[Bérrio]], sendo la mais lebe i rápida de la frota, fui la purmeira a regressar la Lisboua, adonde aportou la [[10 de júlio]] de 1499, sob l comando de [[Nicolau Coelho]] i tenendo cumo piloto [[Pero Escobar]], que mais tarde acumpanharian la frota de [[Pedro Álvares Cabral]] na biaige an que se registrou l [[çcubrimiento de l Brasil]] an abril de [[1500]]. Vasco da Gama regressou a Pertual an setembre de 1499, un més depuis de sous cumpanheiros, pus tubo de sepultar l'armano mais bielho [[Paulo da Gama]], que quedara malo i acabara por se morrer na ilha [[Terceira]], ne ls [[Açores]]. An sou regresso, fui recumpensado cumo l'home que finalizara un plano que lebara uitenta anhos a cumprir. Recebiu l títalo de "[[almirante|almirante-mor]] de ls Mares de las Índia" <ref>Glenn J. ''The Globe Encompassed'', 2008, p. 28</ref> sendo-le cuncedida ua renda de trezientos mil [[réis]] anuales, que passarie pa ls filhos que tubisse. Recebiu inda, cunjuntamente culs armanos, l títalo perpeto de ''Don'' i dues bilas, [[Sines]] i [[Bila Nuoba de Milfontes]].<ref>Subrahmanyan 1997, p. 169</ref> == Segunda biaige a la Índia (1502) == A 12 de febreiro de [[1502]], Vasco da Gama comandou nuoba spediçon cun ua frota de binte nabios de guerra, cul oubjetibo de fazer cumprir ls antresses pertueses ne l Ouriente. Fura cumbidado passado la recusa de [[Pedro Álvares Cabral]], que se zantendera cul monarca acerca de l quemando de la spediçon. Esta biaige acunteciu depuis de la segunda armada a la Índia, quemandada por Pedro Álvares Cabral an 1500, qu'al zbiar-se de la rota [[Çcubierta de l Brasil|çcubrira l Brasil]]. Quando chegou a la Índia, Cabral soube que ls pertueses qu'habien sido ende deixados por Vasco da Gama na purmeira biaige para stablecer un puosto comercial habien sido muortos. Passado bumbardear Calecute, rumou pa l sul até [[Cochin]], un pequeinho reino ribal, adonde fui calorosamente recebido pul [[Rajá]], regressando a la Ouropa cun seda i ouro. Gama tomou i eisigiu un tributo a l'ilha de [[Quíloa]] na África Ouriental, un de ls portos de domínio árabe qu'habien cumbatido ls pertueses, tornando-la tributária de Pertual. Cun ouro probeniente de 500 moedas trazidas por Vasco da Gama de l régulo de Quíloa (atual Kilwa Kisiwani, na [[Tanzánia]]), cumo tributo de bassalaige al rei de Pertual, fui mandada criar, pul rei D. Manuel I pa l Mosteiro de ls Jerónimos, la [[Custódia de Belén]]. Nesta biaige acunteciu l purmeiro registro ouropeu coincido de l'abistamiento de las ilhas [[Seychelles]], que Vasco da Gama nomeou [[Ilhas Amirante|ilhas de l Almirante]], an sue própia honra. Vasco da Gama partira cul oubjetibo d'anstalar l centro pertués i ua feitoria an Cochin, passado sfuorços cunsecutibos de Pedro Álvares Cabral i [[João da Nova]]. Bumbardeou Calecute i çtruiu puostos de quemércio árabes. Depuis de chegar al norte de l Ouceano Índico, Vasco da Gama aguardou até acaçar un nabio que retornaba de [[Meca]], l "Mîrî", cun amportantes mercadores muçulmanos, aprendendo todas las mercadories i queimando-lo<ref>Subrahmanyan 1997, p. 205</ref>. Al chegar a Calecute a 30 de outubre de 1502 l samorin staba çpuosto a assinar un tratado.<ref>{{Citation |title=Vasco da Gama Arrives in India 1498 (Google cached version) Dana Thompson, Felicity Ruiz, Michelle Mejiak; 15 de dezembre de 1998 |url=http://www.northpark.edu/history/webChron/WestEurope/DaGama.CP.html |accessdate=2004-01-18 |archivedate=2004-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040118015254/http://www.northpark.edu/history/webChron/WestEurope/DaGama.CP.html }}</ref> nun ato de ferocidade que spantou até ls cronistas cuntemporáneos, que l cunsidrórun un ato i bingança puls pertueses muortos an Calecute de la sue purmeira biaige. An 1 de márcio de 1503 ampeça-se la guerra antre l samorin de Calecute i l rajá de Cochin. Ls sous nabios assaltórun nabios mercantes árabes, çtruindo tamien ua frota de 29 nabios de Calecute. Passado essa batailha, oubtubo anton cuncessones comerciales faborables de l Samorin. Vasco da Gama fundou la colónia pertuesa de Cochin, na Índia, regressando la Pertual an Setembre de 1503. == Terceira biaige a la Índia (1524) == An [[1519]] fui feito purmeiro [[Conde de la Bidigueira]] pul rei D. Manuel I, cun sede nun terreno cumprado la D. [[Jaime I, Duque de Bergáncia]], que a 4 de nobembre cedera las bilas de la [[Bidigueira]] i [[Bila de Frades]] a Vasco da Gama, sous hardeiros i sucessores, bien cumo todos ls rendimientos i prebilégios relacionados,<ref>Ernest George Ravenstein, "A journal of the first voyage of Vasco da Gama, 1497-1499". Hakluyt Society</ref> sendo l purmeiro [[conde]] pertués sin sangre rial. Tenendo ganhado ua reputaçon de temible "selucionador" de porblemas na Índia, Vasco da Gama fui ambiado de nuobo pa l subcuntinente andiano an 1524. L'oubjetibo era l de qu'el sustituísse l bice-rei [[Duarte de Meneses]], cujo gobierno se rebelaba zastroso, mas Vasco da Gama cuntraiu [[malária]] pouco depuis de chegar a [[Goa]]. Cumo gobernador i segundo bice-rei atuou cun regideç i cunseguiu amponer l'orde, mas bieno a morrer-se na cidade de Cochin, na bíspera de Natal an [[1524]]. Fui sepultado na [[Eigreija de San Francisco (Cochin)|Eigreija de San Francisco]], an Cochin. An 1539 ls sous restros mortales fúrun trasladados para Pertual, mais cuncretamente pa l'eigreija dun cumbento carmelita cerca de la bila [[Alanteijo|alanteijana]] de la [[Bidigueira]]. Eiqui stubírun até [[1880]], data an qu'acunteciu la trasladaçon pa l [[Mosteiro de ls Jerónimos]], que fúrun custruídos lougo passado la sue biaige, culs purmeiros lucros de l quemércio de speciaries, quedando al lado de l túmulo de [[Luís Vaz de Camões]]. == Legado == [[Fexeiro:Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg|thumb|Túmulo de Vasco da Gama ne l [[Mosteiro de ls Jerónimos]], Lisboua.]] L comércio de speciaries benerie a ser un trunfo pa l'eiquenomie pertuesa i la biaige de Vasco da Gama deixou clara l'amportança de la cuosta ouriental de la África pa ls antrisses pertueses: ls sous portos fornecian auga potable, bíberes i madeira, serbian para reparos i cumo abrigo pa ls nabios asperáren an tiempos çfaborables (aguardando la monçon, ó abrigando-se d'ataques). Un resultado seneficatibo desta sploraçon fui la quelonizaçon de [[Moçambique]] pula [[Corona Pertuesa]]. Ambora l rei D. Manuel tenga cumprendido l'amportança de las sues mercadories, anque scassas, las cunquistas de Vasco da Gama fúrun un pouco ouscurecidas pul sou fracasso an trazer benes comerciales d'antresse pa las naciones andianas. Para alhá desso, la rota de mar staba chena de peligros — la sue frota lebou mais de trinta dies sin ber tierra i solo 60 de ls sous 180 cumpanheiros, nua de las sues trés naus, regressórun a Pertual an [[1498]]. Inda assi, esta jornada abriu la [[rota de l cabo]], ligaçon direta antre la Ouropa i la Ásia. Na segunda armada a la Índia, de [[Pedro Álvares Cabral]], serie feita ua demunstraçon de poder, cun dieç bezes mais nabios i tripulaçon. De la sue mulhier, D. Catarina de Ataíde, Vasco da Gama tubo siete filhos. Alguns acumpanhórun nel i benírun a zampenhar amportantes cargos ne l Ouriente: Francisco, segundo [[conde de la Bidigueira]]; [[Estêvão da Gama (1505)|Estêvão]], 11.º gobernador de la Índia; Paulo; [[Cristóvão da Gama|Cristóvão]], un mártere na [[Etiópia]]; Pedro, Isabel de Ataíde i Álvaro da Gama, capitan de [[Malaca]]<ref>[http://www.geneall.net/P/per_page.php?id=16855 Vasco da Gama en la Geneall.net]</ref>. L poema épico "[[Ls Lusíadas]]" de [[Luís Vaz de Camões]], centra-se an grande parte nas biaiges de Vasco da Gama.<ref>''[http://www.wdl.org/en/item/11198/ The Lusiads] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014103951/https://www.wdl.org/en/item/11198/ |date=2017-10-14 }}''</ref> La ópera "L'Africaine" cumpuosta an 1865 por [[Giacomo Meyerbeer]] i Eugène Scribe anclui la personaige de Vasco da Gama, anterpretada an 1989 na San Francisco Oupera pul tenor [[Plácido Demingo]]. L cumpositor de l seclo XIX, [[Louis-Albert Bourgault-Ducoudray]], cumpós ua ópera an 1872 de mesmo nome, baseada na bida i sploraçones marítimas de Vasco da Gama. La cidade portuária de [[Vasco da Gama (Goa)|Vasco da Gama]], an [[Goa]], ye nomeada an sue mimória, cumo l ye la "[[cratera]] de Vasco da Gama" na [[luna]]. Clubes de futebol: cumo l Club de Regatas Vasco da Gama, ne l [[Brasil]], i l Vsco Sports Club, an Goa, tamien nomeados an sue houmenaige. Ua eigreija an Cochin, Kerala, la Eigreija Vasco da Gama, i l bairro Vasco na [[Cidade de l Cabo]], tamien l'houmenageian. {{Refréncias}} == Bibliografie == * Ames,Glenn J. ''Vasco da Gama: Renaissance Crusader'', 2004 Longman ISBN 0-321-09282-1 * Ames, Glenn J. ''The Globe Encompassed: The Age of European Discovery'', 1500–1700, 2007 Prentice Hall, ISBN 978-0-13-193388-0 * Bouchon, Geneviève. ''Vasco da Gama.'' Rio de Janeiro: Record, 1998. 338p. ISBN 85-01-05385-6 * Corrêa, Gaspar. ''The Three Voyages of Vasco da Gama, and His Viceroyalty'', 2001 Adamant Media Corporation, ISBN 1-4021-9543-5 - reedição fac-símile de uma edição de 1869 da [[Sociedade Hakluyt]], Londres. * Disney, Anthony. ''The Indian Ocean in World History'', Emily Booth (eds.), 2000, Universidade de Oxford, Nova Delhi e New York * Fernández-Armesto, Felipe. ''Civilizations'', 2001, Macmillan Basingstoke and Oxford, U.K. ISBN 0-7432-0248-1 * Fernández-Armesto, Felipe. ''Pathfinders: A Global History of Exploration'', 2006, W.W. Norton ISBN 978-0-393-06259-5, pp. 177–181 * Jayne, Kingsley Garland. ''Vasco Da Gama and his successors, 1460–1580'', 1910, Londres [http://www.archive.org/details/vascodagamahissu00jaynuoft] * Panikkar, K. M. ''Asia and Western Dominance: A Survey of the Vasco da Gama Epoch of Asian History, 1498–1945'', Kavalam Madhava Panikkar, new ed., 1959, Allen & Unwin, Londres [http://www.archive.org/details/asiaandwesterndo009963mbp] * Ravenstein, E. G. ''A Journal of the First Voyage of Vasco da Gama, 1497–1499'', 1898, Hakluyt Society, Londres [http://books.google.com/books?id=13stAAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=intitle:Vasco+inauthor:Ravenstein&lr=&num=30&as_brr=0&ei=Lzm2R6iwEo3AsQPrtv2RBQ] * Russell-Wood, A. J. R. ''A World on the Move: The Portuguese in Africa, Asia, and America, 1415–1808'', 1993, Macmillan ISBN 978-0-312-09427-0 * Subrahmanyam, Sanjay. ''The Career and Legend of Vasco da Gama'', 1997, Cambridge University, ISBN 978-0-521-47072-8 * Towle, George Makepeace. ''Vasco da Gama, his voyages and adventures'', c. 1878, Lothrop, Lee & Shepard, Boston [http://www.archive.org/details/vascodagamahisvo00towl] == Ber tamien == {{Commonscat|Vasco da Gama}} {{wikisource|Ascensão de Vasco da Gama|Ascenson de Vasco da Gama}} * [[Gaspar da Gama]] * [[Çcubierta de l camino marítimo pa la Índia]] * [[Çcubrimientos pertueses]] == Ligaçones sternas == * [https://web.archive.org/web/20070930231806/http://www.instituto-camoes.pt/CVC/navegaport/g54.html Biografie de Vasco da Gama ne l Centro Birtual Camões - Nabegaçones Pertuesas] {{DEFAULTSORT:Vasco Gama}} [[Catadorie:Seclo XV]] [[Catadorie:Nabegadores de Pertual]] [[Catadorie:Bice-reis de la Índia Pertuesa]] [[Catadorie:Almirantes de Pertual]] d5ifltezw7yhtbsoyj4qourgdsfd259 Chaves 0 5560 108597 108094 2026-10-02T18:34:03Z ~2026-51381-65 15577 108597 wikitext text/x-wiki {{geocordenadas|41_45_00_N_07_32_00_W_type:adm2nd_region:PT|41° 45' N 07° 32' O}} {{Anfo/Munecípio de Pertual| |munecípio = Chabes |eimaige_brason = Brasão de Chaves.png |eimaige_bandeira = Pt-chv1.png |eimaige_giral = Torre de Menagem Chaves 02.JPG |lhegenda = Torre de menaige de l [[Castielho de Chabes]] |eimaige_lhocalizaçon = LocalChaves.svg |gentílico = Flaviense |region = [[Region Norte (Pertual)|Norte]] |subregion = [[Alto Trás-los-Montes]] |çtrito = [[Çtrito de Bila Rial|Bila Rial]] |porbíncia = [[Trás-los-Montes i Alto Douro|Trás-los-Montes<br />i Alto Douro]] |ária = 591,22 |populaçon = 41 243<ref name="ine2011">http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0</ref> |densidade = 69,76 |data = 2011 |freguesies = 51 |persidente = João Gonçalves Martins Baptista |fundaçon = [[1258]] |ourago = [[Marie|Santa Marie Maior]] |feriado = [[8 de Júlio]] |codpostal = 5400-150 Chaves |url_cm = Largo de Camões |url_oufecial = [http://www.chaves.pt/ www.chaves.pt] |url_email = [mailto:municipio@cm-chaves.pt municipio@cm-chaves.pt] }} '''Chabes''' <small>[[Orde de la Torre i Spada, Balor, Lhealdade i Mérito|L TE]]</small> (an [[lhéngua pertuesa|pertués]]: ''Chaves'') ye ua [[cidade]] [[Pertual|pertuesa]] de l [[Çtrito de Bila Rial]], [[Region Norte (Pertual)|Region Norte]], sub-region de l [[Alto Trás-los-Montes]], cun ua populaçon (an 2011) de 16 466 habitantes ne l sou perímetro periurbano.<ref>INE (2011) [http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0]</ref> La cidade de Chabes an sentido restrito stá debedida an trés freguesies: [[Madalena (Chabes)|Madalena]], [[Santa Marie Maior (Chabes)|Santa Marie Maior]] i [[Santa Cruç - Trindade]]. Ye sede dun [[cunceilho|munecípio]] cun 591,22&nbsp;Km² de ária i 41 243 habitantes (2011<ref name="ine2011"/>), subdebidido an 51 [[freguesie]]s. L munecípio ye lhemitado a norte pula [[Spanha]], a lheste pul munecípio de [[Binhais (Pertual)|Binhais]], a sudeste por [[Balpaços]], a sudoeste por [[Bila Pouca de Aguiar]] i a oeste por [[Boticas]] i [[Montalegre]]. Cumo percipales bias d'acesso apersenta la EN103(ampeça an Neiba, acerca de [[Biana de l Castielho]], adonde antronca cula EN13, i prolonga-se por ua paisaige multifacetada pul Este de l Alto Minho, i por to la zona Norte de Trás-los-Montes, passando por lhocalidades cumo [[Braga]], Chabes, [[Binhais]], até acabar an [[Bergáncia]]) i la A24 (Chabes - Biseu). Apersenta tamien ua zona andustrial cun bárias ampresas de çtaque regional. Puode-se afirmar que ye ua cidade amprendedora pus, la nible de turismo, apersenta casas de turismo rural i buns restourantes pa ls grandes apreciadores de gastronomie Strasmuntana. == Stória de Chabes == === Pré-stória === La persença houmana na region de l cunceilho remontan al [[Paleolítico]], cunforme einúmaros testemunhos de Mairos, Pastoria i de San Lhourenço, dentre outros lhocales, i de las ceblizaçones proto-stóricas, nomeadamente ne ls múltiplos [[castros]] situados ne l'alto de ls montes qu'ambolben to la region de l [[Alto Támega]]. === La Antiguidade === [[Fexeiro:Ponte Romana1.jpg|thumb|left|250px| [[Puonte de Trajano]] - Chabes]] A la época de la [[ambason romana de la península Eibérica]], ls romanos anstalórun-se ne l bal de l [[riu Támega]], adonde hoije se argue la [[cidade]] i, custruíran fortificaçones pula periferie, aprobeitando alguns de ls castros eisistentes. Para defesa de l'aglomerado populacional fúrun arguidas muralhas i, pa la trabessia de l riu, custruíran la [[puonte de Trajano]]. Fomentórun l'uso de las augas calientes mínero-medicinales, amplantando balneairos [[termas|Termales]], splorórun minérios, cun çtaque para filones auríferos, i outros recursos naturales. Tal era l'amportança desse núcleo ourbano, que fui eilebado a la catadorie de Munecípio ne l'anho 79 d.C. quando dominaba Tito Flábio [[Bespasiano]], l purmeiro [[César]] de la família Flábia. Daqui adbén l'antiga zeignaçon ''[[Aquæ Flabiæ]]'' de l'atual cidade de Chabes, bien cumo l sou [[gentílico]] — flabiense. Calcula-se puls bruxedos ancontrados que l núcleo i centro cíbico de la cidade se situaba ne l'alto ambolbente de la ária hoije acupada pula Eigreija Matriç. Inda hoije lhembra la traça romana, cul Fórum, l [[Capitólio]] i l Decúmanus, que serie la rue Dreita. Fui nessa ária que fúrun i inda son (2006) ancontrados ls mais relebantes bruxedos arqueológicos, spostos ne l [[Museu de la Region Flabiense]], cumo l causo dua lhápide alusiba a un cumbate de gladiadores. [[Fexeiro:Madalena.jpg|thumb|left|250px| Madalena i l [[Támega]] - Chabes]] L'auge de la dominaçon romana berificou-se até al ampeço de l [[seclo III]], aquando de la chegada gradual de ls bulgarmente apelidados bárbaros. Éran eilhes ls [[Suebos]], [[Besigodos]] i [[Alanos]], probenientes de l lheste ouropeu i que punirun termo a la colonizaçon romana. Las guerras antre [[Remismundo]] i [[Frumário]], na çputa de l dreito al trono, tubírun cumo cunsequéncia la quaije total çtruiçon de la cidade, la bitória de Frumário i la prison de [[Idácio]], notable Bispo de Chabes. L domínio bárbaro durou até que ls mouros, ouriundos de l Norte de África, ambadiran la region i bencírun [[Rodrigo]], l radadeiro monarca besigodo, ne l'ampeço de l [[seclo VIII]]. Nestas épocas, eiqui tenie sede l bispado flabiense, cujo bispo mais notable fui Idácio, célebre scritor i que mui deixou d'anformaçon acerca de ls Suebos. Culs árabes, tamien l [[eislamismo]] ambadiu l spácio acupado pul [[cristandade]], l que causou ua azeda querela relegiosa i probocou la fuga de las populaçones residentes pa las muntanhas la noroiste, cun einebitables çtruiçones. Las scaramuças antre mouros i crestianos durórun até al [[seclo XI]]. La cidade ampeçou por ser reconquistada als [[mouro]]s ne l [[seclo IX]], por [[D. Fonso]], rei de Lhion que la reconstruiu an parte. Mas, lhougo depuis, ne l purmeiro quartel de l [[seclo X]], boltou a caer ne l poder de ls mouros, até que ne l [[seclo XI]], [[D. Fonso III]], rei de Lhion, la resgatou, mandou reconstruir, poboar i cercar outra beç de muralhas. yá eiqui prosperaba ua amportante Judiarie, cuja Sinagoga se situaba nun eidificio antre la Trabiessa de la Rue Dreita, i la Rue 25 de Abril. L'eidifício eisiste, de grande portal ancoberto i an degradaçon (eiqui chamado "casa de rebuçados de la spanhola"), an lhugar cimeiro de l típico casario de las "muralhas nuobas". Fui anton por buolta de [[1160]] que Chabes antegra l paíç, que yá era Pertual, cula participaçon de ls lhendairos [[Ruy Lopes]] i [[Garcia Lopes]], tan antimamente lhigados a la stória de a tierra. Pula sue situaçon frunteiriça, Chabes era bulnerable al ataque d'ambasores i cumo medida de proteçon [[Dinis de Pertual|D. Dinis]] (1279-1325), mandou lhiebantar l [[Castielho de Chabes|'''castielho''']] i las muralhas qu'inda hoije dominan grande parte de la cidade i la sue periferie. Cenário de bários eipisódios bélicos ne l [[seclo XIX]] celebra la [[20 de Setembre]] de [[1837]], la [[Cumbençon de Chabes]], passado l cumbate de [[Ruibanes]], que puso termo a la rebolta ''Cartista'' de [[1837]], ó ''rebolta de ls marechales''. Neste cunceilho, na freguesie de Calbon, acuntecírun bárias apariçones Marianas na [[década de 1830]], fui ende custruído l Santuário de la Senhora Aparecida. A 8 de júlio de [[1912]] trabou-se un cumbate antre las fuorças monárquicas de [[Paiva Couceiro]] i las de l gobierno [[República|republicano]], xefiadas pul coronel [[Ribeiro de Carvalho]], de que resultou l fin de a 2ª ancurson [[monarquia|monárquica]]. Ls anterbenientes republicanos desse cumbate fúrun houmenageados na toponímia de Lhisboua, cula zeignaçon dua abenida, la Abenida Defensores de Chabes, antre la Abenida Casal Rieiro i l Campo Pequeinho. A [[12 de Márcio]] de [[1929]] Chabes fui eilebada a la catadorie de cidade. == Chamadeiros == {{Ver artigo percipal|[[Chamadeiros romanos an Pertual]]}} == L purmeiro lhibro ampresso an pertués == An [[1488]] fui ampressa, probabelmente an Chabes, ua berson pertuesa de l '''Sacramental''' de ''Clemente Sánchez de Bercial'', cunsidrado l purmeiro lhibro ampresso an lhéngua pertuesa, i an [[1489]] i na mesma cidade, fui ampresso l [[Tratado de Cunfisson]]. L '''Sacramental''' ye ua obra de pastoral redigida por Clemente Sáncheç de Bercial an 1423. Tubo ua grande spanson na [[Península Eibérica]], quier manuscrita, quier ampressa. Cunhecendo-se mais dua dezena eidiçones antre finales de l [[seclo XV]] i meados de l [[seclo XVI]], altura an que fui colocada ne l [[Andex]] de ls lhibros proibidos. L Sacramental ye un relato pormenorizado de la forma de bida de l'home mediebal an todos ls momientos, cun temas cumo la [[alimentaçon]], las relaçones fameliares i sociales, la relaçon cul mistério de [[Dius]] i l [[sagrado]], l trabalho, l çcanso, la salude, la malina i la sexualidade, tornando-lo un decumiento precioso pa l studo de la sociadade mediebal. == L Tratado de Cunfisson == L '''Tratado de Cunfisson''' (1489) ye un manual anstrutório de l clero, na tarefa de menistrar l sacramiento de la peniténcia als fiéis crestianos. L Tratado de Cunfisson, outra obra ampressa an Chabes i un de ls purmeiros lhibros an lhéngua pertuesa, ye ua obra de cariç pastoral. Çconhece-se l sou outor, talbeç pul fato de ne l único eisemplar eisistente na ([[Biblioteca Nacional de Lhisboua]]) le faltar la páigina de rostro. L '''Tratado de Cunfisson''', fui çcubierto an [[1965]] por Pina Martins, que l publicou an eidiçon diplomática an [[1973]], cun un studo antrodutório. An 2003, José Barbosa Machado publicou ua nuoba eidiçon i un studo lhenguístico, propondo l'heipótese de l'obra ser ua traduçon de l castelhano feita antre finales de l [[seclo XIV]] i percípios de l seclo XV, cuntreriando assi l'oupenion quemun de que l'obra fura redigida pouco antes de la sue ampresson. Desta forma l'ampresson tipográfica ó macánica, an lhéngua pertuesa entraba an Pertual por Chabes. Solo na década de nobenta de l [[seclo XV]] serien ampressos lhibros an [[Lhisboua]], ne l [[Porto]] i an [[Braga]]. == Titus Flavius Vespasiano == '''Storia de Bespasiano, 1496'''[[Fexeiro:(Venice) Bust of Vespasianus - Venice National Archaeological Museum.jpg|thumb|right|200px|Titus Flavius Vespasiano]] L segundo lhibro [[eilustraçon|ilustrado]] i [[ampresson|ampresso]] an Pertual ye la "Storia de muy nobre [[Vespasiano]] amperador de Roma", que saliu de l prelo an Lhisboua, an [[1496]]; las graburas son d'ourige almana. An 20 de Abril de 1496, fui cuncluída l'ampresson desta nobela de cabalharie, obra an lhéngua pertuesa. L Ampressor Valentim Fernandes ye figura mais çtacada de la [[tipografie|prototipografie]] an Pertual. Ampressor alman oubtebe prebilégios d'ampresson an Pertual a partir de [[1495]]. Cunhecen-se zuito lhibros por el ampressos, seis de ls quales porduzidos ne l [[seclo XV]]. == Recursos hídricos == La dibersidade de l recurso natural [[auga]] eisistente ne l Cunceilho de Chabes, que ten benido a ser potenciado na region, resulta de la cunjugaçon feliç de porcessos qu'ocorren quier a la superfice quier an perfundidade. Las augas minerales son ua eibidéncia clara de la tetónica de fraturaçon atiba i recente. L grande acidente tetónico que passa an Chabes ye l fator percipal. Esta falha de [[Penacoba]]-[[Peso de la Régua|Régua]]-[[Berín]], ye ua falha atiba cun mobimiento de çligamiento i ua stenson lhongitudinal de cerca de quenhientos quilómetros, permitindo la sue anterligaçon cun outras falhas, l'ocorréncia de fenómenos heidrogeológicos, tales cumo nacentes minerales i termales. De referir, la sploraçon de las augas de [[Campilho]] i de [[Salus]] [[Bidago]] na Bila de Bidago, i la sploraçon de las augas de las Caldas ó Termas, bicarbonatadas, sódicas, gaso-carbónicas, selicatadas i lhebemente fluoretadas que brotan a ua temperatura de 73&nbsp;°C , na cidade de Chabes, dotando l Cunceilho de potencialidades hídricas ímpares ne l cuntesto nacional i de projeçon ne l praino anternacional. == Demografie == {| {{prettytable1|center}} ! colspan="10" | Populaçon de l cunceilho de Chabes (1801 – 2011) |- bgcolor="#C0C0C0" | align="center" | [[1801]] | align="center" | [[1849]] | align="center" | [[1864]] | align="center" | [[1900]] | align="center" | [[1930]] | align="center" | [[1960]] | align="center" | [[1981]] | align="center" | [[1991]] | align="center" | [[2001]] | align="center" | [[2011]] |- | align="center" | 31 651 | align="center" | 17 356 | align="center" | 31 815 | align="center" | 36 781 | align="center" | 40 702 | align="center" | 57 243 | align="center" | 45 883 | align="center" | 40 940 | align="center" | 43 667 | align="center" | 41 243 |} == Eiboluçon de la populaçon - 1864 a 1991 == Analisando l'eiboluçon de la populaçon de l cunceilho de Chabes, nestes 127 anhos, berifica-se ua chubida de, aprossimadamente, 29% ne l sou total, l que senefica que l balor de la populaçon passa de 31.815 an 1864 para 40.940 an 1991 (INE). Esta chubida nun ye homogénea nin gradual, specialmente ne ls períodos de 1878 a 1890 (an que se regista un acréscimo de 19,6%), i 1960 a 1970 an qu'houbo ua quebra aprossimada de 24%. Ye notório que l período de 1864 a 1920 ten ritmos d'eiboluçon idénticos als de 1920 a 1991, ambora ls belumes dessa bariaçon séian çtintos. Por outro, lhado tal cumo a partir de 1920 se quebrou l ciclo de la [[eimigraçon]] trasatlántica (crise eiquenómica), cunfigura-se a partir de 1991 la quebra de l ciclo de l'eimigraçon ouropeia yá que, nuobos hourizontes se zenhórun pa la Ouropa cul [[Tratado de Maastricht]]. Ne l que respeita a las freguesies de l cunceilho ye antressante berificar que, de las 45 que l custituían an 1864 (i para un período de mais de cien anhos), 31 apersentan balores de populaçon mais baixos an 1991 que ls registados ne l purmeiro recenseamiento. Berificamos inda que l'oumiento de 29% ne l total de l cunceilho pa l período referido se debe, eissencialmente, al crecimiento de las freguesies ourbanas registado durante las décadas de 70 i 80. Las freguesies de la periferie muntanhosa assisten a partir de [[1960]] a custantes recidibas na sue populaçon. Este fenómeno ye bien coincido pus, las cidades, crecen cula particularidade de las populaçones se acumuláren progressibamente na periferie cuntígua (ua periferie cada beç mais ampla), anquanto ne ls sous lhemites admenistratibos, alguas aglomeraçones ourbanas, registan mesmo decréscimo demográfico. Este abandono de l meio rural muntanhoso i [[scéntrico]] nun ye sclusibo d'hoije, yá [[Strabon]] habie referido que ls pobos de la Península habitában lhugares muntanhosos i çpersos por pequeinhas poboaçones; depuis, [[César]], oubrigou-los a abandonar esses lhocales para habitáren nas prainadas. Esto, al que parece, fui naturalmente ua stratégia de ls romanos para mais facilmente ls domináren i cuntroláren hoije, assi i todo, las motibaçones son outras. Las gientes de la muntanha son outra beç oubrigadas l'habitáren las prainadas, cunduzidas agora pula necidade de subrebibéncia eiquenómica. Assiste-se na atualidade a un fenómeno semelhante al çcrito por [[Strabon]] por buolta de l'anho de 58 a.C. == Densidade populacional == [[Fexeiro:Chaves Rio Tâmega e Madalena Jardim Público.jpg|thumb|left|420px| Madalena i l [[Támega]] - Chabes]] Ne l cunceilho de Chabes, zde 1900 a 1960, la densidade populacional ten benido a oumentar i, als 62,3 hab./Km2 ne l'ampeço de l seclo, subreponen-se an 1960, 96,9 hab./Km2, l que ye superior a la média nacional, que neste mesmo anho fui de 93,8 hab./Km2. Estes númaros traduzen claramente l'oumiento de la populaçon berificado neste período. Na década de 1960, registou-se ua queda giral nas densidades, nun solo de l cunceilho, cumo tamien de l çtrito i mesmo de l cuntinente. Assi, Chabes (cunceilho) passou de 96,9 hab./Km2 ne l'ampeço desta mesma década para 73,7 hab./Km2 an 1970. L çtrito de [[Bila Rial]], an 1970 registou solo ua densidade populacional de 62,6 hab./Km² i l cuntinente de 91,9 hab./Km². Neste período, las densidades ambora téngan sido superiores a las de l çtrito fúrun, todabie, anferiores a la média nacional debido al saldo migratório negatibo (-21.448 pessonas ne l cunceilho). Ne l que respeita a las freguesies nota-se an alguas, balores mais baixos que ls registados an 1900 (ye l causo de [[Bilarelho de la Raia]]). Na década seguinte debido a la menor salida de la populaçon ([[saldo migratório]] negatibo an -1432 andibíduos), la densidade boltou a oumentar ne l cunceilho, sendo de 77,7 hab./Km2 balor que ye superior al de l çtrito (62,3 hab./Km2). Ye claro que la densidade oumentou mais ne l centro ourbano i freguesies cuntíguas an detrimiento de la zona rural de l cunceilho que registou decréscimo an bárias freguesies . Este crecimiento berificado ne l núcleo ourbano debe-se, fundamentalmente, a la spanson de l setor terciairo, tanto na ária de ls serbícios cumo na de l comércio. Esto rebela claramente l'atraçon que l centro eiserce subre las populaçones bezinas. Assi, la Norte de l centro ourbano i al lhongo de l riu, las densidades populacionales son mais eilebadas que na region análoga la sul. Inda assi, regista-se cumo scepçon [[Bidago]] (bila) que, an 1981, possuía 219 hab./Km2, sendo la freguesie cun maior densidade lhougo a seguir la Chabes (hoije debedida an trés, [[Santa Marie Maior]], [[Madalena]] i [[Santa Cruç-Trindade]]), i que cuntaba, ne l mesmo anho, cun 1170,3 hab./Km2. == Monumientos == {{Ber artigo percipal|[[Lhista de patrimonho eidificado an Bila Rial#Cunceilho de Chabes|Património eidificado an Chabes]]}} <gallery> Image:Ponte de Trajano noite- Chaves.jpg|Puonte de Trajano Image:Pelourinho de Chaves.jpg|Ancho de l Pelourinho Image:Torre de Menagem Chaves 03.JPG|Torre de Menaige Image:Igreja da Madalena.jpg|Eigreija de la Madalena bista de l riu Image:Igreja S. João de Deus (Madalena) - Chaves.jpg| Eigreija de la Madalena Image:Ponte Romana1.jpg|Puonte de Trajano i Ex-Libris Image:Castelo de Monforte 01.JPG|[[Castielho de Monforte (Chabes)|Castielho de Monforte]] Image:Castelo Santo Estevao perto Chaves 02.JPG |[[Castielho de Santo Stébon]] Image:Biblioteca de Chaves.JPG | [[Biblioteca Municipal de Chabes]] File:Chaves-Forte de S. Neutel.JPG|Fuorte de S. Neutel File:Cahaves-Câmara Municipal.JPG|Cámara Municipal File:Chaves-Museu da Região Flaviense.JPG|Museu Flabiense File:Chaves-Porta de S. Neutel.JPG|Puorta de S. Neutel File:Chaves-Fonte de S. Neutel.JPG|Fuonte de S. Neutel </gallery> ==Eigreijas i capielhas== <gallery> File:Chaves-Igreja Matriz.JPG|[[Eigreija de Santa Marie Mayor]] File:Chaves-Igreja da Misericórdia.JPG|Eigreija de la Misericórdie File:Chaves-Igreja da Padalena.JPG|Eigreija de la Madalena File:Chaves-Fachada da Madalena.JPG|Fachada de la Eigreija de la Madalena File:Chaves-Igreja da Lapa.JPG|Eigreija de la Lhapa File:Chaves-Igreja dos Salezianos.JPG|Eigreija de ls Salezianos File:Chaves-Museu da Santa Cabeça.JPG|Capielha de la Santa Cabeça File:Chaves Capela da Madalena.JPG|Capielha de la Madalena File:Chaves- Capela de S. Roque.JPG|Capielha de S.Roque File:Chaves-Capela da Rua primeiro de Dezembro.JPG|Capielha de la rue Purmeiro de Dezembre File:Chaves-Escadas de Santoa Amaro.JPG|Capielha de Santo Amaro ó S. Mauro File:Chaves-Capela do senhor dos Passos.JPG|Capielha de l Senhor de ls Passos File:Chaves-Capela e Cruzeiro de S. Bento.JPG|Capielha i Cruzeiro de S. Bento File:Chaves-Orgão da Igreja Matriz.JPG|Orgon de la Eigreija Matriç </gallery> == Gastronomie == Antre ls pratos típicos i ls perdutos gastronómicos de Chabes i de l Alto Támega puoden-se referir l [[persunto]] de Chabes i Barroso, l chouriço, las lhenguiças, las [[Tabafeia (culinária)|tabafeias]], la posta barrosana, l [[chibo]] assado ó stufado, l [[cozido]] a la strasmuntana, la [[feijoada a la strasmuntana]], ls milhos a la romana, las trutas recheadas cul famoso [[persunto|persunto de Chabes]], ls [[Pasteis de Chabes]] i l [[Folar]], ua eiguarie a la base de massa fofa recheada de chicha de [[cochino]], [[persunto]], [[chouriço]] i [[lhenguiça]], l [[Pan de centeno]], [[Berça penca]], [[Patata]] de Trás-los-Montes, [[mel]] i l sou apreciado [[bino]]. Tanto l persunto cumo ls anchidos son secos i curados al fumo de las lhumes, sendo angredientes fundamentales pa la cunfeçon de l Folar de Chabes, specialidade culinária, caratelística de la Páscoa, que ye famosa, tal cumo ls [[Pasteis de Chabes]], ua specialidade lhocal feita de massa folhada, cun chicha picada ne l'anterior. Ls peixes mais típicos son ls de l [[riu Támega]], barbos, scalos, bogas i trutas, sendo estas radadeiras recheadas habitualmente cun [[persunto]]. Outros pratos de la cozina regional merecen ser çtacados, cumo l [[chibo]] stufado, la [[Feijoada (zambiguaçon)|feijoada]] i l [[cozido a la strasmuntana]], ls [[milho]]s i las [[rabanadas]]. <gallery> Image:Pasteis_de_Chaves.jpg| Pastel de Chabes Image:Presunto _de_Chaves.jpg| Persunto de Chabes Image:Folar_de_Chaves.jpg| Folar de Chabes Image:Pão_de_centeio.jpg| Pan de centeno </gallery> == Scuola Superior de Anfermaige == La Scuola Superior de Anfermaige Dr. José Timóteo Montalbon Machado, ye ua anstituiçon reconhecida d'antresse público pul Decreto-Lhei nº 99/96 de 19 de Júlio. Enquadrada ne l Ansino Superior Particular i Coperatibo, ye regulamentado pul Decreto-Lhei nº 16/94 de 22 de Janeiro. Criada an [[1993]], pula Associaçon Promotora de l Ansino de Anfermaige an Chabes, ye ua Anstituiçon sin fines lhucratibos custituída pulas Cámaras Municipales de l [[Alto Támega]] i Barroso i respetibas [[Santa Casa de la Misericórdie]], i inda pula Santa Casa de la Misericórdie de [[Cerba]]. atualmente, l'ounibersidade queda ne l sou nuobo polo, an Outeiro seco. * Curso de Lhicenciatura an Anfermaige (CLE). * Curso de Cumplemiento de Formaçon an Anfermaige (CCFE); dirigido a anfermeiros detentores de l Grau de Bacharelato an Anfermaige. * Curso de Formaçon Cumplementar an Anfermaige (CFCE), frequentado puls alunos que cuncluíran l Bacharelato an Anfermaige ne l'anho Lhetibo 2000/2001. == Spácios públicos == <gallery> Image:Majestosas e altivas.jpg|Arbles centenárias de l Jardin Público na Madalena </gallery> * Ancho de la freiras * Jardin público * Paços de l cunceilho * Eigreija Matriç * Eigreija de la Misericórdie * Capielha de Santa Catarina * Capielha de Santa Cabeça * Capielha de San Bento * Eigreija de la Madalena * Eigreija de la domus flabie * Santuário de San Caetano * Santuário de Nuossa senhora de la Aparecida, calbon * Santuário de la Senhora de l Angaranho, an castelones * Termas de la cidade == Cultura i çporto == * Museu de la Region Flabiense * [[Biblioteca Municipal de Chabes]] * Centro Cultural de Chabes, ten ls percipales serbícios técnico admenistratibos de l Departamiento Sociocultural, antegrando la Debison de "Cultura" i "Tiempos Lhibres', de "Eiducaçon" i "Çporto" i de "Açon Social" * Associaçon Chabes Biba, al Centro de Recursos Eiducatibos, a la lhoija "punto yá" de l IPJ i a la Sala Multiusos. * Associaçon flabiense * [[Grupo Çportibo de Chabes]] == Jardin de las Freiras == {{Artigo percipal|Jardin de las Freiras}} L Jardin de las Freiras fui un guapo i amblemático jardin, ne l centro de la cidade de [[Chabes (Pertual)|Chabes]] que durante mais de 70 anhos, coloriu i animou l coraçon de la cidade. L Jardin fui cumpletamente çtruído i reconbertido nun spácio de sporádicas eniciatibas municipales, na purmeira década de l seclo XXI. De traçado praino i ampedrado fui amplamente cuntestado i cuntina la çpertar l'andignaçon de specialistas i naturales que l frequentan. L Jardin de las Freiras permanece cumo un spácio de mimórias i lhazer trasbersales la dezenas de geraçones, enquadrando-se atualmente nua perspetiba de spácio zbalorizado i çcuntextualizado arquitetonicamente, detreminado pula relaçon de l mesmo cula [[arquitetura]] i traça ambolbente. L Jardin de las Freiras de Chabes cuntina un spácio patrimonial i eimaterial na mimória [[flabiense]], bien refletido nas emoçones i protestos de la populaçon. == Associaçones lhocales == {| | valign="top" | * Associaçon "S. Lhourenço Çporto i Cultura" * Associaçon cultural i recreatiba de a torre d'erbededo * Associaçon Strasmuntana de Airsoft * Banda musical de a torre d'erbededo * Clube çportibo i cultural de faiones * Banda musical flabiense "ls pardales" * Banda musical de lhoibos * Banda musical de rebordondo * Banda musical de la casa de la cultura d'outeiro seco * Casa de la cultura popular d'outeiro seco * Casa de Cultura de Bidago * Cunfrarie de Chabes * Grupo Recreatibo i Cultural de la Freguesie de la Cela * Banda musical de bila berde de la raia * Associaçon cultural i recreatiba de l'abobleira * Associaçon recreatiba i cultural de bilela seca * Associaçon recreatiba i cultural d'agrela d'erbededo * Associaçon Direçon Bidago Futebol Clube * Beteranos de l Grupo Çportibo de Chabes * Ténis Clube de Chabes Tabolado * Ribeirense Futebol Clube de Lhoibos * Clube Flabiense de Caça i Pesca Cando * Clube de Golfe de Bidago * Clube de Caça i Pesca de Bidago * Chabes Femeni Clube * Associaçon Regional de Ténis de Bila Rial * Karaté Clube de l Alto Támega * Grupo Çportibo de Rieira d'Oura | valign="top" | * Associaçon de Futebol de Bila Rial(Delegaçon de Chabes) Pabilhon Gimnodesportibo * Hoquei Clube Flabiense * Mundo de la Música Flabiense (Futebol de 5) * Sociadade Columbófila de Chabes * Sociadade Flabiense * Associaçon de Paraquedistas de l Alto Támega Aeródromo Municipal de Chabes * Motor Clube de Chabes * Associaçon de Atletas Beteranos de T.L.M.La.D. * Scuola Futebol Chambila * Ginásio Clube de Chabes * Associaçon Çportiba de Santo Stébon * Nataçon Clube de Chabes * Associaçon Cultural, Recreatiba i Çportiba de Santo António de Monforte * Grupo Çportibo, Recreatibo i Cultural de ls Ases de la Madalena * Coral de Chabes |} == Ourocidade Chabes-Berín == [[Fexeiro:Verín.pav.jpg|thumb|Berín]] Ye un porjeto que cuntou cul apoio de ls Gobiernos de Pertual i de la Galiza, inequíboca i splicitamente cunfirmado nas anterbençones de ls respetibos repersentantes, aquando de la cerimónia d'apersentaçon oufecial de la Ourocidade Chabes-Berín, rializada a 18 de Dezembre de 2007, an Chabes. Este porjeto cunta cun apoios múltiplos, quier de ls Gobiernos d'ambos ls lhados de la frunteira, quier de la EU, beneficiando de las ouportunidades decorrientes de ser reconhecido cumo un porjeto pioneiro que se anscrebe porgramaçon de ls fondos struturales i tener un eifeito multiplicador an ambas las eiquenomies a lhongo-prazo". Cunsustanciando la custruçon dua cidadanie ouropeia a partir de la base, mui próssima de las necidades afetabas de ls cidadanos, la Ourocidade Chabes-Berín, segundo l respunsable eiquenómico de l Gobierno de la Galiza, "custitui-se cumo berdadeiro lhaboratório de práticas de coperaçon" la nible ouropeu, que bai ansaiar formas inobadoras de relacionamiento trasfronteiriço i de partilha de recursos an nuobas árias cumo la Salude, la Eiducaçon i la Formaçon, ls Trasportes i Quemunicaçones, l Planeamiento Ourbano i las anfra-struturas ampresariales i andustriales.<ref>[http://jn.sapo.pt/2007/12/19/ultimas/Chaves_e_Ver_n_unidas_numa_Eur.html]</ref> ; Laços de coperaçon stóricos L porjeto de l'eniciatiba de las dues outarquias frunteiriças faç la cumbergéncia i mobeliza la buntade política i ls meios i apoios dun cunjunto de redes anstitucionales de ls dous países, an que se ancluen l Gobierno de Pertual i de la [[Galiza]], l Eixe-Atlántico, la CCRDN (Comisson Cordenaçon i Zambolbimiento Regional de l Norte), nun squecendo las associaçones regionales de munecípios de l Alto-Támega, an Pertual, i la Mancomunidade, na Galiza. Mos tenermos de l Porgrama Stratégico de Coperaçon Galiza-Norte de Pertual - an que la Ourocidade Chabes-Berín se anscrebe, çtinado a dinamizar l zambolbimiento, la cumpetitebidade, la coperaçon i las cundiçones de bida ne ls dous territórios, prebé-se nun solo la criaçon de redes anstitucionales de coperaçon territoriales i ourbanas, mas tamien la cumbergéncia de Agéncias de Zambolbimiento, Ounibersidades i Sistemas de Ciéncia i Tecnologie ne l sentido d'ampulsionar las bertentes d'inobaçon, formaçon i qualificaçon de l'amprego cumo pedamiegos de la criaçon dua Sociadade de l coincimiento na Ouroregion. == La Ourocidade == Ye un porjeto de coeson social de ls dous territórios frunteiriços bezinos cuja frunteira i [[Támega]] nun separa, antes pul cuntrairo forma un corredor natural antre las dues cidades i países" Na base destas relaçones de redes regionales de coperaçon, la Ourocidade Chabes-Berín alarga ls ampatos i ouportunidades a un quadro territorial i populacional mais basto que ls dous cunceilhos. Chabes cunceilho cunta cun 45 mil habitantes, anquanto Berín soma 15 mil, somando ls dous 60 mil habitantes. Mas se se cuntabelizar l Alto-Támega, qu'abrange 105 mil habitantes, i la [[Mancomunidade]] Berín-[[Monterrei (Spanha)|Monterrey]], qu'agrupa sensibelmente 27 mil residentes, la ária d'anfluéncia cunjunta de ls dous cunceilhos que forman la Ourocidade stende l'anfluéncia a un total de mais de 132 mil pessonas. Çtaca-se puls dous munecípios de la raia l studo, dinamizaçon i biabelizaçon dua rede de trasportes públicos de lhigaçon direta antre Chabes i Berín. La ária cultural abança d'eimediato atrabeç dua Agenda Cultural quemun Chabes-Berín. L mesmo acuntecerá cul antercámbio studantil. == Tradiçones i festebidades == ; Fiestas i Romaries ; Die de l Munecípio * '''Celebraçon de l die de la cidade''': 8 de Júlio * '''Feira de ls Santos an Chabes''': 30, 31 de Outubre i 1 de Nobembre * '''N.ª Sra. de las Brotas, Fuorte S. Neutel''' - Santa Marie Maior: Fin de Sumana depuis de la[[Páscoa]] * '''S. Bernardino - Casas Nuobas, Redondelo''': 20 de Maio * '''S. André - Curalha''': 30 de Nobembre * '''S. de la Salude - S. Pedro de Agostén''': 31 de Maio * '''S. Caetano - Erbededo''': 2º demingo de Agosto * '''N.ª Sra. De la Assunçon - Bilela Seca''': 15 de Agosto * '''Senhor de las Almas - Bilarelho de la Raia''': Penultimo Sabado de Agosto * '''N.ª Sra. De la Carrasco - Outeiro Seco''': 8 de Setembre * '''N.ª Sra. Aparecida - Calbon''': 2º demingo de Setembre * '''N.ª Sra. de las Niebes - Paradela de Monforte''': 5 de Agosto * '''Feira Anual - S. Simon, Bidago''': 28 de Outubre * '''San Sabastian - Torre de Erbededo''': 20 de Janeiro * '''Nuossa Senhora de la Cunceiçon - faiones''': 20 d'agosto * '''Nuossa Senhora de l Angaranho - Castelones''': 1º demingo de setembre * '''Die de l Idoso - Chabes''': maio/júnio * '''Fiesta de la ACR de a torre d'erbededo''': 2º/3º sumana de Maio * '''S. Tiago i S. Caetano - Mairos''': 3º Demingo de Agosto == Amprensa lhocal i regional == === Jornales i publicaçones=== * [http://www.avozdechaves.com/ La Boç de Chabes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518201720/http://avozdechaves.com/ |date=2013-05-18 }} (Publica Online ne l Diário Atual) * [http://www.diariodetrasosmontes.com/index.php3 Diário de Trás-Ls-Montes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701162926/http://www.diariodetrasosmontes.com/index.php3 |date=2012-07-01 }} * [http://www.noticiasdechaves.com/ Amboras de Chabes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121226192222/http://www.noticiasdechaves.com/ |date=2012-12-26 }} (Sítio Web ineisistente) * [http://www.semanariotransmontano.com/ Semanário Strasmuntano (Publicaçones suspensas] * [http://www.intransigente.com.pt/ Jornal Antransigente] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722001516/http://www.intransigente.com.pt/ |date=2010-07-22 }} (Publicaçones suspensas) === Rádios === * [http://www.radiolarouco.com/index.php Rádio Lharouco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120902182932/http://www.radiolarouco.com/index.php |date=2012-09-02 }} == Admenistraçon municipal == L munecípio de Chabes ye admenistrado por ua [[Cámara Municipal]] cumpuosta por 7 bereadores. Eesiste ua [[Assemblé Municipal]] que ye l'uorgon lhegislatibo de l munecípio, custituída por 103 deputados. Nas eileiçones de [[9 de Outubre]] de [[2005]], la cumposiçon de ls uorgones outárquicos quedou a ser la seguinte: {| {{prettytable}} border=1 cellpadding=1 cellspacing=0 |- style="background:#eee" | width="30%" |'''Uorgon''' | width="10%" |'''PSD''' | width="10%" |'''PS''' | width="10%" |'''PCP''' | width="10%" |'''BE''' | width="10%" |'''PP''' | width="10%" |'''PEB''' |- | Bereadores de la Cámara Municipal || 5 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | Deputados de la Assemblé Municipal || 26 || 22 || 3 || 0 || 1 || 0 |- | ''de ls quales: eileitos diretamente'' || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |} * L Persidente de la Cámara Municipal ye [[João Gonçalves Martins Baptista]]. == Zonas arqueológicas == * Cérca de [[Bilas Buonas]]. * Castro de la Rieira de [[Bilarinho de las Paranheiras]]. * Castro de [[Curalha]] * [[Bidago]] * Cidade de [[Lhimones]] * [[Cidadelha]] * [[Cigadonha]] * Muro de [[Seara Bielha]] * Alto Melitar an [[Bilela Seca]] * Facho de [[Castelones (Chabes)|Castelones]]. * Cérca de ls Mouros, de [[Muradelhas]]. * Castro de Paradela de Monforte, de [[Paradela]]. * Staçon Arqueológica de [[Sigerei]]. * Estaçon Arqueológica de Suzana an [[Seara Bielha]]. * Staçon Arquelógica de [[Padieiros]] an [[Soutelinho de la Raia]]. * Staçon Arquelógica de [[Alboradinha]] an [[Bilarelho de la Raia]]. * Estaçon Romana de Quintela an Bilarelho de la Raia. * Staçon Romana de [[Bal de Ermida]] an Bilarelho de la Raia. * Estaçon Romana de [[Carbalheiras]] an Bilarinho de la Raia. * Graburas [[Rupestres]] de [[Pereira de Selon]]. * Graburas Rupestres de [[Outeiro Machado]] an [[Baldanta]]. * Staçon Arqueológica de Soutilha, an [[Mairos]]. * Graburas [[Rupestres]] de la Moeda, Tripe, Outeiro de l Salto, an [[Mairos]]. * Castro de la Tróia, an [[Mairos]]. == Freguesies == L cunceilho de Chabes ye cumpuosto por 51 freguesies, 3 de las quales ourbanas: {| | valign=top | * [[Augas Fries]] * [[Anielhohe]] * [[Arcossó]] * [[Bobadela]] * [[Bustelo]] * [[Calbon]] * [[Cela]] * [[Cimo de Bila de Castanheira]] * [[Curalha]] * [[Eiras (Chabes)|Eiras]] * [[Erbededo]] * [[Faiones]] * [[Lhama de Arcos]] * [[Lhoibos]] * [[Madalena (Chabes)|Madalena]] (ourbana) * [[Mairos]] * [[Moreiras]] | valign=top | * [[Nueira de la Muntanha]] * [[Oucidres]] * [[Oura]] * [[Outeiro Seco]] * [[Paradela (Chabes)|Paradela]] * [[Póboa de Agraçones]] * [[Redondelo]] * [[Roriç]] * [[Samaiones]] * [[Sanfins (Chabes)|Sanfines]] * [[Sanjurge]] * [[Santa Cruç - Trindade]] (ourbana) * [[Santa Lheocádie (Chabes)|Santa Lheocádie]] * [[Santa Marie Maior (Chabes)|Santa Marie Maior]] (ourbana) * [[Santo António de Monforte]] * [[Santo Stébon (Chabes)|Santo Stébon]] * [[San Julion de Montenegro]] | valign=top | * [[San Pedro de Agostén]] * [[San Bicente (Chabes)|San Bicente]] * [[Seara Bielha]] * [[Selhariç]] * [[Soutelinho de la Raia]] * [[Soutelo (Chabes)|Soutelo]] * [[Trabancas]] * [[Tronco (Chabes)|Tronco]] * [[Bal de Anta]] * [[Bidago]] * [[Bila Berde de la Raia]] * [[Bilar de Nantes]] * [[Bilarelho de la Raia]] * [[Bilarinho de las Paranheiras]] * [[Bilas Buonas]] * [[Bilela Seca]] * [[Bilela de l Támega]] |} {{Chabes/Freguesies}} == Flabienses eilustres == * [[António Granjo]] * [[Cândido Sotto Mayor]] * [[Tenente Porfírio da Silva]] * [[Francisco Gonçalves Carneiro]] * [[José Guilherme Calvão Borges]] * [[Guilherme Martins da Veiga Calvão]] * [[Guilherme Almor de Alpoim Calvão]] * [[Francisco da Costa Gomes]] * [[Gayo Sevio Lupo]] * [[Gentil de Valadares]] * [[João Gonçalves da Costa]] * [[Lourenço Pires Chaves]] * [[Mário Carneiro]] * [[Nadir Afonso]] * [[Rodrigo Domingos de Sousa Coutinho Barbosa]] * [[Mário Gonçalves Carneiro]] * [[Agostinho de Sousa Pinto de Barros Cachapuz]] * [[José Ferreira Lobo]] ==Eilustres çcendentes, studantes i residentes== * [[António Gedeão]] (Rómulo de Carvalho), [[poeta]] * [[Óscar Carmona]], [[Persidente de la República]] * [[Manuel Valadares]], [[cientista]], [[Anstituto Curie]] * [[Rui Pereira]], [[Menistro]] * [[Francisco José Viegas]], [[scritor]] * [[Maria da Assunção Esteves]], [[Persidente de la Assemblé de la República]] == Geminaçones == L cunceilho de Chabes ye geminado culas seguintes cidades:<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M5400 |accessdate=2012-12-11 |archivedate=2011-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111224201434/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M5400 }}</ref> * {{flagicon|France}} '''[[Talence]]''', [[Gironda]], [[Fráncia]] * {{flagicon|Lhuxembourg}} '''[[Differdange]]''', [[Sch-sur-Alzette (canton)| Sch-sur-Alzette]], [[Lhuxemburgo]] * {{flagicon|Mozambique}} '''[[Nampula]]''', [[Nampula (porbíncia)| Nampula]], [[Moçambique]] * {{flagicon|Guinea-Bissau}} '''[[Bafatá (cidade)| Bafatá]]''', [[Bafatá (region)| Bafatá]], [[Guiné-Bissau]] * {{flagicon|Pertual}} '''[[Coimbra]]''', [[Çtrito de Coimbra]], [[Pertual]]<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M3000 |accessdate=2012-12-11 |archivedate=2016-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129082428/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M3000 }}</ref> {{refréncias}} == {{Lhigaçones sternas}} == {{commonscat|Chaves, Portugal}} * [http://www.chaves.pt Páigina Oufecial de la Cámara Municipal de Chabes] * [http://www.comfrariadechaves.com Sítio de la Cunfrarie de Chabes]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.festimage.org/ Festimage - Festibal Anternacional de Eimaige] * [http://www.chavesviva.pt/ Chabes Biba - Artes i Oufícios de la Region Flabiense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060820171305/http://www.chavesviva.pt/ |date=2006-08-20 }} * [http://www.termasdechaves .com/ Sítio de las Termas de Chabes]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gdchaves.pt/ Páigina Oufecial de l Grupo Çportibo Chabes] <br clear=all> {{CunceilhosBilaRial}} [[Catadorie:Chabes| ]] [[Catadorie:Munecípios frunteiriços de Pertual]] 64rsp7eymhnmjuzn0vwc627pivftc99 108598 108597 2026-10-02T18:38:41Z ~2026-51381-65 15577 /* Titus Flavius Vespasiano */ 108598 wikitext text/x-wiki {{geocordenadas|41_45_00_N_07_32_00_W_type:adm2nd_region:PT|41° 45' N 07° 32' O}} {{Anfo/Munecípio de Pertual| |munecípio = Chabes |eimaige_brason = Brasão de Chaves.png |eimaige_bandeira = Pt-chv1.png |eimaige_giral = Torre de Menagem Chaves 02.JPG |lhegenda = Torre de menaige de l [[Castielho de Chabes]] |eimaige_lhocalizaçon = LocalChaves.svg |gentílico = Flaviense |region = [[Region Norte (Pertual)|Norte]] |subregion = [[Alto Trás-los-Montes]] |çtrito = [[Çtrito de Bila Rial|Bila Rial]] |porbíncia = [[Trás-los-Montes i Alto Douro|Trás-los-Montes<br />i Alto Douro]] |ária = 591,22 |populaçon = 41 243<ref name="ine2011">http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0</ref> |densidade = 69,76 |data = 2011 |freguesies = 51 |persidente = João Gonçalves Martins Baptista |fundaçon = [[1258]] |ourago = [[Marie|Santa Marie Maior]] |feriado = [[8 de Júlio]] |codpostal = 5400-150 Chaves |url_cm = Largo de Camões |url_oufecial = [http://www.chaves.pt/ www.chaves.pt] |url_email = [mailto:municipio@cm-chaves.pt municipio@cm-chaves.pt] }} '''Chabes''' <small>[[Orde de la Torre i Spada, Balor, Lhealdade i Mérito|L TE]]</small> (an [[lhéngua pertuesa|pertués]]: ''Chaves'') ye ua [[cidade]] [[Pertual|pertuesa]] de l [[Çtrito de Bila Rial]], [[Region Norte (Pertual)|Region Norte]], sub-region de l [[Alto Trás-los-Montes]], cun ua populaçon (an 2011) de 16 466 habitantes ne l sou perímetro periurbano.<ref>INE (2011) [http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0]</ref> La cidade de Chabes an sentido restrito stá debedida an trés freguesies: [[Madalena (Chabes)|Madalena]], [[Santa Marie Maior (Chabes)|Santa Marie Maior]] i [[Santa Cruç - Trindade]]. Ye sede dun [[cunceilho|munecípio]] cun 591,22&nbsp;Km² de ária i 41 243 habitantes (2011<ref name="ine2011"/>), subdebidido an 51 [[freguesie]]s. L munecípio ye lhemitado a norte pula [[Spanha]], a lheste pul munecípio de [[Binhais (Pertual)|Binhais]], a sudeste por [[Balpaços]], a sudoeste por [[Bila Pouca de Aguiar]] i a oeste por [[Boticas]] i [[Montalegre]]. Cumo percipales bias d'acesso apersenta la EN103(ampeça an Neiba, acerca de [[Biana de l Castielho]], adonde antronca cula EN13, i prolonga-se por ua paisaige multifacetada pul Este de l Alto Minho, i por to la zona Norte de Trás-los-Montes, passando por lhocalidades cumo [[Braga]], Chabes, [[Binhais]], até acabar an [[Bergáncia]]) i la A24 (Chabes - Biseu). Apersenta tamien ua zona andustrial cun bárias ampresas de çtaque regional. Puode-se afirmar que ye ua cidade amprendedora pus, la nible de turismo, apersenta casas de turismo rural i buns restourantes pa ls grandes apreciadores de gastronomie Strasmuntana. == Stória de Chabes == === Pré-stória === La persença houmana na region de l cunceilho remontan al [[Paleolítico]], cunforme einúmaros testemunhos de Mairos, Pastoria i de San Lhourenço, dentre outros lhocales, i de las ceblizaçones proto-stóricas, nomeadamente ne ls múltiplos [[castros]] situados ne l'alto de ls montes qu'ambolben to la region de l [[Alto Támega]]. === La Antiguidade === [[Fexeiro:Ponte Romana1.jpg|thumb|left|250px| [[Puonte de Trajano]] - Chabes]] A la época de la [[ambason romana de la península Eibérica]], ls romanos anstalórun-se ne l bal de l [[riu Támega]], adonde hoije se argue la [[cidade]] i, custruíran fortificaçones pula periferie, aprobeitando alguns de ls castros eisistentes. Para defesa de l'aglomerado populacional fúrun arguidas muralhas i, pa la trabessia de l riu, custruíran la [[puonte de Trajano]]. Fomentórun l'uso de las augas calientes mínero-medicinales, amplantando balneairos [[termas|Termales]], splorórun minérios, cun çtaque para filones auríferos, i outros recursos naturales. Tal era l'amportança desse núcleo ourbano, que fui eilebado a la catadorie de Munecípio ne l'anho 79 d.C. quando dominaba Tito Flábio [[Bespasiano]], l purmeiro [[César]] de la família Flábia. Daqui adbén l'antiga zeignaçon ''[[Aquæ Flabiæ]]'' de l'atual cidade de Chabes, bien cumo l sou [[gentílico]] — flabiense. Calcula-se puls bruxedos ancontrados que l núcleo i centro cíbico de la cidade se situaba ne l'alto ambolbente de la ária hoije acupada pula Eigreija Matriç. Inda hoije lhembra la traça romana, cul Fórum, l [[Capitólio]] i l Decúmanus, que serie la rue Dreita. Fui nessa ária que fúrun i inda son (2006) ancontrados ls mais relebantes bruxedos arqueológicos, spostos ne l [[Museu de la Region Flabiense]], cumo l causo dua lhápide alusiba a un cumbate de gladiadores. [[Fexeiro:Madalena.jpg|thumb|left|250px| Madalena i l [[Támega]] - Chabes]] L'auge de la dominaçon romana berificou-se até al ampeço de l [[seclo III]], aquando de la chegada gradual de ls bulgarmente apelidados bárbaros. Éran eilhes ls [[Suebos]], [[Besigodos]] i [[Alanos]], probenientes de l lheste ouropeu i que punirun termo a la colonizaçon romana. Las guerras antre [[Remismundo]] i [[Frumário]], na çputa de l dreito al trono, tubírun cumo cunsequéncia la quaije total çtruiçon de la cidade, la bitória de Frumário i la prison de [[Idácio]], notable Bispo de Chabes. L domínio bárbaro durou até que ls mouros, ouriundos de l Norte de África, ambadiran la region i bencírun [[Rodrigo]], l radadeiro monarca besigodo, ne l'ampeço de l [[seclo VIII]]. Nestas épocas, eiqui tenie sede l bispado flabiense, cujo bispo mais notable fui Idácio, célebre scritor i que mui deixou d'anformaçon acerca de ls Suebos. Culs árabes, tamien l [[eislamismo]] ambadiu l spácio acupado pul [[cristandade]], l que causou ua azeda querela relegiosa i probocou la fuga de las populaçones residentes pa las muntanhas la noroiste, cun einebitables çtruiçones. Las scaramuças antre mouros i crestianos durórun até al [[seclo XI]]. La cidade ampeçou por ser reconquistada als [[mouro]]s ne l [[seclo IX]], por [[D. Fonso]], rei de Lhion que la reconstruiu an parte. Mas, lhougo depuis, ne l purmeiro quartel de l [[seclo X]], boltou a caer ne l poder de ls mouros, até que ne l [[seclo XI]], [[D. Fonso III]], rei de Lhion, la resgatou, mandou reconstruir, poboar i cercar outra beç de muralhas. yá eiqui prosperaba ua amportante Judiarie, cuja Sinagoga se situaba nun eidificio antre la Trabiessa de la Rue Dreita, i la Rue 25 de Abril. L'eidifício eisiste, de grande portal ancoberto i an degradaçon (eiqui chamado "casa de rebuçados de la spanhola"), an lhugar cimeiro de l típico casario de las "muralhas nuobas". Fui anton por buolta de [[1160]] que Chabes antegra l paíç, que yá era Pertual, cula participaçon de ls lhendairos [[Ruy Lopes]] i [[Garcia Lopes]], tan antimamente lhigados a la stória de a tierra. Pula sue situaçon frunteiriça, Chabes era bulnerable al ataque d'ambasores i cumo medida de proteçon [[Dinis de Pertual|D. Dinis]] (1279-1325), mandou lhiebantar l [[Castielho de Chabes|'''castielho''']] i las muralhas qu'inda hoije dominan grande parte de la cidade i la sue periferie. Cenário de bários eipisódios bélicos ne l [[seclo XIX]] celebra la [[20 de Setembre]] de [[1837]], la [[Cumbençon de Chabes]], passado l cumbate de [[Ruibanes]], que puso termo a la rebolta ''Cartista'' de [[1837]], ó ''rebolta de ls marechales''. Neste cunceilho, na freguesie de Calbon, acuntecírun bárias apariçones Marianas na [[década de 1830]], fui ende custruído l Santuário de la Senhora Aparecida. A 8 de júlio de [[1912]] trabou-se un cumbate antre las fuorças monárquicas de [[Paiva Couceiro]] i las de l gobierno [[República|republicano]], xefiadas pul coronel [[Ribeiro de Carvalho]], de que resultou l fin de a 2ª ancurson [[monarquia|monárquica]]. Ls anterbenientes republicanos desse cumbate fúrun houmenageados na toponímia de Lhisboua, cula zeignaçon dua abenida, la Abenida Defensores de Chabes, antre la Abenida Casal Rieiro i l Campo Pequeinho. A [[12 de Márcio]] de [[1929]] Chabes fui eilebada a la catadorie de cidade. == Chamadeiros == {{Ver artigo percipal|[[Chamadeiros romanos an Pertual]]}} == L purmeiro lhibro ampresso an pertués == An [[1488]] fui ampressa, probabelmente an Chabes, ua berson pertuesa de l '''Sacramental''' de ''Clemente Sánchez de Bercial'', cunsidrado l purmeiro lhibro ampresso an lhéngua pertuesa, i an [[1489]] i na mesma cidade, fui ampresso l [[Tratado de Cunfisson]]. L '''Sacramental''' ye ua obra de pastoral redigida por Clemente Sáncheç de Bercial an 1423. Tubo ua grande spanson na [[Península Eibérica]], quier manuscrita, quier ampressa. Cunhecendo-se mais dua dezena eidiçones antre finales de l [[seclo XV]] i meados de l [[seclo XVI]], altura an que fui colocada ne l [[Andex]] de ls lhibros proibidos. L Sacramental ye un relato pormenorizado de la forma de bida de l'home mediebal an todos ls momientos, cun temas cumo la [[alimentaçon]], las relaçones fameliares i sociales, la relaçon cul mistério de [[Dius]] i l [[sagrado]], l trabalho, l çcanso, la salude, la malina i la sexualidade, tornando-lo un decumiento precioso pa l studo de la sociadade mediebal. == L Tratado de Cunfisson == L '''Tratado de Cunfisson''' (1489) ye un manual anstrutório de l clero, na tarefa de menistrar l sacramiento de la peniténcia als fiéis crestianos. L Tratado de Cunfisson, outra obra ampressa an Chabes i un de ls purmeiros lhibros an lhéngua pertuesa, ye ua obra de cariç pastoral. Çconhece-se l sou outor, talbeç pul fato de ne l único eisemplar eisistente na ([[Biblioteca Nacional de Lhisboua]]) le faltar la páigina de rostro. L '''Tratado de Cunfisson''', fui çcubierto an [[1965]] por Pina Martins, que l publicou an eidiçon diplomática an [[1973]], cun un studo antrodutório. An 2003, José Barbosa Machado publicou ua nuoba eidiçon i un studo lhenguístico, propondo l'heipótese de l'obra ser ua traduçon de l castelhano feita antre finales de l [[seclo XIV]] i percípios de l seclo XV, cuntreriando assi l'oupenion quemun de que l'obra fura redigida pouco antes de la sue ampresson. Desta forma l'ampresson tipográfica ó macánica, an lhéngua pertuesa entraba an Pertual por Chabes. Solo na década de nobenta de l [[seclo XV]] serien ampressos lhibros an [[Lhisboua]], ne l [[Porto]] i an [[Braga]]. == Titus Flavius Vespasiano == '''Storia de Bespasiano, 1496'''[[Fexeiro:(Venice) Bust of Vespasianus - Venice National Archaeological Museum.jpg|thumb|right|200px|Titus Flavius Vespasiano]] L segundo lhibro [[eilustraçon|ilustrado]] i [[ampresson|ampresso]] an Pertual ye la "Stória de mui nobre [[Bespasiano]] amperador de Roma", que saliu de l prelo an Lhisboua, an [[1496]]; las graburas son d'ourige almana. An 20 de Abril de 1496, fui cuncluída l'ampresson desta nobela de cabalharie, obra an lhéngua pertuesa. L Ampressor Valentim Fernandes ye figura mais çtacada de la [[tipografie|prototipografie]] an Pertual. Ampressor alman oubtebe prebilégios d'ampresson an Pertual a partir de [[1495]]. Cunhecen-se zuito lhibros por el ampressos, seis de ls quales porduzidos ne l [[seclo XV]]. == Recursos hídricos == La dibersidade de l recurso natural [[auga]] eisistente ne l Cunceilho de Chabes, que ten benido a ser potenciado na region, resulta de la cunjugaçon feliç de porcessos qu'ocorren quier a la superfice quier an perfundidade. Las augas minerales son ua eibidéncia clara de la tetónica de fraturaçon atiba i recente. L grande acidente tetónico que passa an Chabes ye l fator percipal. Esta falha de [[Penacoba]]-[[Peso de la Régua|Régua]]-[[Berín]], ye ua falha atiba cun mobimiento de çligamiento i ua stenson lhongitudinal de cerca de quenhientos quilómetros, permitindo la sue anterligaçon cun outras falhas, l'ocorréncia de fenómenos heidrogeológicos, tales cumo nacentes minerales i termales. De referir, la sploraçon de las augas de [[Campilho]] i de [[Salus]] [[Bidago]] na Bila de Bidago, i la sploraçon de las augas de las Caldas ó Termas, bicarbonatadas, sódicas, gaso-carbónicas, selicatadas i lhebemente fluoretadas que brotan a ua temperatura de 73&nbsp;°C , na cidade de Chabes, dotando l Cunceilho de potencialidades hídricas ímpares ne l cuntesto nacional i de projeçon ne l praino anternacional. == Demografie == {| {{prettytable1|center}} ! colspan="10" | Populaçon de l cunceilho de Chabes (1801 – 2011) |- bgcolor="#C0C0C0" | align="center" | [[1801]] | align="center" | [[1849]] | align="center" | [[1864]] | align="center" | [[1900]] | align="center" | [[1930]] | align="center" | [[1960]] | align="center" | [[1981]] | align="center" | [[1991]] | align="center" | [[2001]] | align="center" | [[2011]] |- | align="center" | 31 651 | align="center" | 17 356 | align="center" | 31 815 | align="center" | 36 781 | align="center" | 40 702 | align="center" | 57 243 | align="center" | 45 883 | align="center" | 40 940 | align="center" | 43 667 | align="center" | 41 243 |} == Eiboluçon de la populaçon - 1864 a 1991 == Analisando l'eiboluçon de la populaçon de l cunceilho de Chabes, nestes 127 anhos, berifica-se ua chubida de, aprossimadamente, 29% ne l sou total, l que senefica que l balor de la populaçon passa de 31.815 an 1864 para 40.940 an 1991 (INE). Esta chubida nun ye homogénea nin gradual, specialmente ne ls períodos de 1878 a 1890 (an que se regista un acréscimo de 19,6%), i 1960 a 1970 an qu'houbo ua quebra aprossimada de 24%. Ye notório que l período de 1864 a 1920 ten ritmos d'eiboluçon idénticos als de 1920 a 1991, ambora ls belumes dessa bariaçon séian çtintos. Por outro, lhado tal cumo a partir de 1920 se quebrou l ciclo de la [[eimigraçon]] trasatlántica (crise eiquenómica), cunfigura-se a partir de 1991 la quebra de l ciclo de l'eimigraçon ouropeia yá que, nuobos hourizontes se zenhórun pa la Ouropa cul [[Tratado de Maastricht]]. Ne l que respeita a las freguesies de l cunceilho ye antressante berificar que, de las 45 que l custituían an 1864 (i para un período de mais de cien anhos), 31 apersentan balores de populaçon mais baixos an 1991 que ls registados ne l purmeiro recenseamiento. Berificamos inda que l'oumiento de 29% ne l total de l cunceilho pa l período referido se debe, eissencialmente, al crecimiento de las freguesies ourbanas registado durante las décadas de 70 i 80. Las freguesies de la periferie muntanhosa assisten a partir de [[1960]] a custantes recidibas na sue populaçon. Este fenómeno ye bien coincido pus, las cidades, crecen cula particularidade de las populaçones se acumuláren progressibamente na periferie cuntígua (ua periferie cada beç mais ampla), anquanto ne ls sous lhemites admenistratibos, alguas aglomeraçones ourbanas, registan mesmo decréscimo demográfico. Este abandono de l meio rural muntanhoso i [[scéntrico]] nun ye sclusibo d'hoije, yá [[Strabon]] habie referido que ls pobos de la Península habitában lhugares muntanhosos i çpersos por pequeinhas poboaçones; depuis, [[César]], oubrigou-los a abandonar esses lhocales para habitáren nas prainadas. Esto, al que parece, fui naturalmente ua stratégia de ls romanos para mais facilmente ls domináren i cuntroláren hoije, assi i todo, las motibaçones son outras. Las gientes de la muntanha son outra beç oubrigadas l'habitáren las prainadas, cunduzidas agora pula necidade de subrebibéncia eiquenómica. Assiste-se na atualidade a un fenómeno semelhante al çcrito por [[Strabon]] por buolta de l'anho de 58 a.C. == Densidade populacional == [[Fexeiro:Chaves Rio Tâmega e Madalena Jardim Público.jpg|thumb|left|420px| Madalena i l [[Támega]] - Chabes]] Ne l cunceilho de Chabes, zde 1900 a 1960, la densidade populacional ten benido a oumentar i, als 62,3 hab./Km2 ne l'ampeço de l seclo, subreponen-se an 1960, 96,9 hab./Km2, l que ye superior a la média nacional, que neste mesmo anho fui de 93,8 hab./Km2. Estes númaros traduzen claramente l'oumiento de la populaçon berificado neste período. Na década de 1960, registou-se ua queda giral nas densidades, nun solo de l cunceilho, cumo tamien de l çtrito i mesmo de l cuntinente. Assi, Chabes (cunceilho) passou de 96,9 hab./Km2 ne l'ampeço desta mesma década para 73,7 hab./Km2 an 1970. L çtrito de [[Bila Rial]], an 1970 registou solo ua densidade populacional de 62,6 hab./Km² i l cuntinente de 91,9 hab./Km². Neste período, las densidades ambora téngan sido superiores a las de l çtrito fúrun, todabie, anferiores a la média nacional debido al saldo migratório negatibo (-21.448 pessonas ne l cunceilho). Ne l que respeita a las freguesies nota-se an alguas, balores mais baixos que ls registados an 1900 (ye l causo de [[Bilarelho de la Raia]]). Na década seguinte debido a la menor salida de la populaçon ([[saldo migratório]] negatibo an -1432 andibíduos), la densidade boltou a oumentar ne l cunceilho, sendo de 77,7 hab./Km2 balor que ye superior al de l çtrito (62,3 hab./Km2). Ye claro que la densidade oumentou mais ne l centro ourbano i freguesies cuntíguas an detrimiento de la zona rural de l cunceilho que registou decréscimo an bárias freguesies . Este crecimiento berificado ne l núcleo ourbano debe-se, fundamentalmente, a la spanson de l setor terciairo, tanto na ária de ls serbícios cumo na de l comércio. Esto rebela claramente l'atraçon que l centro eiserce subre las populaçones bezinas. Assi, la Norte de l centro ourbano i al lhongo de l riu, las densidades populacionales son mais eilebadas que na region análoga la sul. Inda assi, regista-se cumo scepçon [[Bidago]] (bila) que, an 1981, possuía 219 hab./Km2, sendo la freguesie cun maior densidade lhougo a seguir la Chabes (hoije debedida an trés, [[Santa Marie Maior]], [[Madalena]] i [[Santa Cruç-Trindade]]), i que cuntaba, ne l mesmo anho, cun 1170,3 hab./Km2. == Monumientos == {{Ber artigo percipal|[[Lhista de patrimonho eidificado an Bila Rial#Cunceilho de Chabes|Património eidificado an Chabes]]}} <gallery> Image:Ponte de Trajano noite- Chaves.jpg|Puonte de Trajano Image:Pelourinho de Chaves.jpg|Ancho de l Pelourinho Image:Torre de Menagem Chaves 03.JPG|Torre de Menaige Image:Igreja da Madalena.jpg|Eigreija de la Madalena bista de l riu Image:Igreja S. João de Deus (Madalena) - Chaves.jpg| Eigreija de la Madalena Image:Ponte Romana1.jpg|Puonte de Trajano i Ex-Libris Image:Castelo de Monforte 01.JPG|[[Castielho de Monforte (Chabes)|Castielho de Monforte]] Image:Castelo Santo Estevao perto Chaves 02.JPG |[[Castielho de Santo Stébon]] Image:Biblioteca de Chaves.JPG | [[Biblioteca Municipal de Chabes]] File:Chaves-Forte de S. Neutel.JPG|Fuorte de S. Neutel File:Cahaves-Câmara Municipal.JPG|Cámara Municipal File:Chaves-Museu da Região Flaviense.JPG|Museu Flabiense File:Chaves-Porta de S. Neutel.JPG|Puorta de S. Neutel File:Chaves-Fonte de S. Neutel.JPG|Fuonte de S. Neutel </gallery> ==Eigreijas i capielhas== <gallery> File:Chaves-Igreja Matriz.JPG|[[Eigreija de Santa Marie Mayor]] File:Chaves-Igreja da Misericórdia.JPG|Eigreija de la Misericórdie File:Chaves-Igreja da Padalena.JPG|Eigreija de la Madalena File:Chaves-Fachada da Madalena.JPG|Fachada de la Eigreija de la Madalena File:Chaves-Igreja da Lapa.JPG|Eigreija de la Lhapa File:Chaves-Igreja dos Salezianos.JPG|Eigreija de ls Salezianos File:Chaves-Museu da Santa Cabeça.JPG|Capielha de la Santa Cabeça File:Chaves Capela da Madalena.JPG|Capielha de la Madalena File:Chaves- Capela de S. Roque.JPG|Capielha de S.Roque File:Chaves-Capela da Rua primeiro de Dezembro.JPG|Capielha de la rue Purmeiro de Dezembre File:Chaves-Escadas de Santoa Amaro.JPG|Capielha de Santo Amaro ó S. Mauro File:Chaves-Capela do senhor dos Passos.JPG|Capielha de l Senhor de ls Passos File:Chaves-Capela e Cruzeiro de S. Bento.JPG|Capielha i Cruzeiro de S. Bento File:Chaves-Orgão da Igreja Matriz.JPG|Orgon de la Eigreija Matriç </gallery> == Gastronomie == Antre ls pratos típicos i ls perdutos gastronómicos de Chabes i de l Alto Támega puoden-se referir l [[persunto]] de Chabes i Barroso, l chouriço, las lhenguiças, las [[Tabafeia (culinária)|tabafeias]], la posta barrosana, l [[chibo]] assado ó stufado, l [[cozido]] a la strasmuntana, la [[feijoada a la strasmuntana]], ls milhos a la romana, las trutas recheadas cul famoso [[persunto|persunto de Chabes]], ls [[Pasteis de Chabes]] i l [[Folar]], ua eiguarie a la base de massa fofa recheada de chicha de [[cochino]], [[persunto]], [[chouriço]] i [[lhenguiça]], l [[Pan de centeno]], [[Berça penca]], [[Patata]] de Trás-los-Montes, [[mel]] i l sou apreciado [[bino]]. Tanto l persunto cumo ls anchidos son secos i curados al fumo de las lhumes, sendo angredientes fundamentales pa la cunfeçon de l Folar de Chabes, specialidade culinária, caratelística de la Páscoa, que ye famosa, tal cumo ls [[Pasteis de Chabes]], ua specialidade lhocal feita de massa folhada, cun chicha picada ne l'anterior. Ls peixes mais típicos son ls de l [[riu Támega]], barbos, scalos, bogas i trutas, sendo estas radadeiras recheadas habitualmente cun [[persunto]]. Outros pratos de la cozina regional merecen ser çtacados, cumo l [[chibo]] stufado, la [[Feijoada (zambiguaçon)|feijoada]] i l [[cozido a la strasmuntana]], ls [[milho]]s i las [[rabanadas]]. <gallery> Image:Pasteis_de_Chaves.jpg| Pastel de Chabes Image:Presunto _de_Chaves.jpg| Persunto de Chabes Image:Folar_de_Chaves.jpg| Folar de Chabes Image:Pão_de_centeio.jpg| Pan de centeno </gallery> == Scuola Superior de Anfermaige == La Scuola Superior de Anfermaige Dr. José Timóteo Montalbon Machado, ye ua anstituiçon reconhecida d'antresse público pul Decreto-Lhei nº 99/96 de 19 de Júlio. Enquadrada ne l Ansino Superior Particular i Coperatibo, ye regulamentado pul Decreto-Lhei nº 16/94 de 22 de Janeiro. Criada an [[1993]], pula Associaçon Promotora de l Ansino de Anfermaige an Chabes, ye ua Anstituiçon sin fines lhucratibos custituída pulas Cámaras Municipales de l [[Alto Támega]] i Barroso i respetibas [[Santa Casa de la Misericórdie]], i inda pula Santa Casa de la Misericórdie de [[Cerba]]. atualmente, l'ounibersidade queda ne l sou nuobo polo, an Outeiro seco. * Curso de Lhicenciatura an Anfermaige (CLE). * Curso de Cumplemiento de Formaçon an Anfermaige (CCFE); dirigido a anfermeiros detentores de l Grau de Bacharelato an Anfermaige. * Curso de Formaçon Cumplementar an Anfermaige (CFCE), frequentado puls alunos que cuncluíran l Bacharelato an Anfermaige ne l'anho Lhetibo 2000/2001. == Spácios públicos == <gallery> Image:Majestosas e altivas.jpg|Arbles centenárias de l Jardin Público na Madalena </gallery> * Ancho de la freiras * Jardin público * Paços de l cunceilho * Eigreija Matriç * Eigreija de la Misericórdie * Capielha de Santa Catarina * Capielha de Santa Cabeça * Capielha de San Bento * Eigreija de la Madalena * Eigreija de la domus flabie * Santuário de San Caetano * Santuário de Nuossa senhora de la Aparecida, calbon * Santuário de la Senhora de l Angaranho, an castelones * Termas de la cidade == Cultura i çporto == * Museu de la Region Flabiense * [[Biblioteca Municipal de Chabes]] * Centro Cultural de Chabes, ten ls percipales serbícios técnico admenistratibos de l Departamiento Sociocultural, antegrando la Debison de "Cultura" i "Tiempos Lhibres', de "Eiducaçon" i "Çporto" i de "Açon Social" * Associaçon Chabes Biba, al Centro de Recursos Eiducatibos, a la lhoija "punto yá" de l IPJ i a la Sala Multiusos. * Associaçon flabiense * [[Grupo Çportibo de Chabes]] == Jardin de las Freiras == {{Artigo percipal|Jardin de las Freiras}} L Jardin de las Freiras fui un guapo i amblemático jardin, ne l centro de la cidade de [[Chabes (Pertual)|Chabes]] que durante mais de 70 anhos, coloriu i animou l coraçon de la cidade. L Jardin fui cumpletamente çtruído i reconbertido nun spácio de sporádicas eniciatibas municipales, na purmeira década de l seclo XXI. De traçado praino i ampedrado fui amplamente cuntestado i cuntina la çpertar l'andignaçon de specialistas i naturales que l frequentan. L Jardin de las Freiras permanece cumo un spácio de mimórias i lhazer trasbersales la dezenas de geraçones, enquadrando-se atualmente nua perspetiba de spácio zbalorizado i çcuntextualizado arquitetonicamente, detreminado pula relaçon de l mesmo cula [[arquitetura]] i traça ambolbente. L Jardin de las Freiras de Chabes cuntina un spácio patrimonial i eimaterial na mimória [[flabiense]], bien refletido nas emoçones i protestos de la populaçon. == Associaçones lhocales == {| | valign="top" | * Associaçon "S. Lhourenço Çporto i Cultura" * Associaçon cultural i recreatiba de a torre d'erbededo * Associaçon Strasmuntana de Airsoft * Banda musical de a torre d'erbededo * Clube çportibo i cultural de faiones * Banda musical flabiense "ls pardales" * Banda musical de lhoibos * Banda musical de rebordondo * Banda musical de la casa de la cultura d'outeiro seco * Casa de la cultura popular d'outeiro seco * Casa de Cultura de Bidago * Cunfrarie de Chabes * Grupo Recreatibo i Cultural de la Freguesie de la Cela * Banda musical de bila berde de la raia * Associaçon cultural i recreatiba de l'abobleira * Associaçon recreatiba i cultural de bilela seca * Associaçon recreatiba i cultural d'agrela d'erbededo * Associaçon Direçon Bidago Futebol Clube * Beteranos de l Grupo Çportibo de Chabes * Ténis Clube de Chabes Tabolado * Ribeirense Futebol Clube de Lhoibos * Clube Flabiense de Caça i Pesca Cando * Clube de Golfe de Bidago * Clube de Caça i Pesca de Bidago * Chabes Femeni Clube * Associaçon Regional de Ténis de Bila Rial * Karaté Clube de l Alto Támega * Grupo Çportibo de Rieira d'Oura | valign="top" | * Associaçon de Futebol de Bila Rial(Delegaçon de Chabes) Pabilhon Gimnodesportibo * Hoquei Clube Flabiense * Mundo de la Música Flabiense (Futebol de 5) * Sociadade Columbófila de Chabes * Sociadade Flabiense * Associaçon de Paraquedistas de l Alto Támega Aeródromo Municipal de Chabes * Motor Clube de Chabes * Associaçon de Atletas Beteranos de T.L.M.La.D. * Scuola Futebol Chambila * Ginásio Clube de Chabes * Associaçon Çportiba de Santo Stébon * Nataçon Clube de Chabes * Associaçon Cultural, Recreatiba i Çportiba de Santo António de Monforte * Grupo Çportibo, Recreatibo i Cultural de ls Ases de la Madalena * Coral de Chabes |} == Ourocidade Chabes-Berín == [[Fexeiro:Verín.pav.jpg|thumb|Berín]] Ye un porjeto que cuntou cul apoio de ls Gobiernos de Pertual i de la Galiza, inequíboca i splicitamente cunfirmado nas anterbençones de ls respetibos repersentantes, aquando de la cerimónia d'apersentaçon oufecial de la Ourocidade Chabes-Berín, rializada a 18 de Dezembre de 2007, an Chabes. Este porjeto cunta cun apoios múltiplos, quier de ls Gobiernos d'ambos ls lhados de la frunteira, quier de la EU, beneficiando de las ouportunidades decorrientes de ser reconhecido cumo un porjeto pioneiro que se anscrebe porgramaçon de ls fondos struturales i tener un eifeito multiplicador an ambas las eiquenomies a lhongo-prazo". Cunsustanciando la custruçon dua cidadanie ouropeia a partir de la base, mui próssima de las necidades afetabas de ls cidadanos, la Ourocidade Chabes-Berín, segundo l respunsable eiquenómico de l Gobierno de la Galiza, "custitui-se cumo berdadeiro lhaboratório de práticas de coperaçon" la nible ouropeu, que bai ansaiar formas inobadoras de relacionamiento trasfronteiriço i de partilha de recursos an nuobas árias cumo la Salude, la Eiducaçon i la Formaçon, ls Trasportes i Quemunicaçones, l Planeamiento Ourbano i las anfra-struturas ampresariales i andustriales.<ref>[http://jn.sapo.pt/2007/12/19/ultimas/Chaves_e_Ver_n_unidas_numa_Eur.html]</ref> ; Laços de coperaçon stóricos L porjeto de l'eniciatiba de las dues outarquias frunteiriças faç la cumbergéncia i mobeliza la buntade política i ls meios i apoios dun cunjunto de redes anstitucionales de ls dous países, an que se ancluen l Gobierno de Pertual i de la [[Galiza]], l Eixe-Atlántico, la CCRDN (Comisson Cordenaçon i Zambolbimiento Regional de l Norte), nun squecendo las associaçones regionales de munecípios de l Alto-Támega, an Pertual, i la Mancomunidade, na Galiza. Mos tenermos de l Porgrama Stratégico de Coperaçon Galiza-Norte de Pertual - an que la Ourocidade Chabes-Berín se anscrebe, çtinado a dinamizar l zambolbimiento, la cumpetitebidade, la coperaçon i las cundiçones de bida ne ls dous territórios, prebé-se nun solo la criaçon de redes anstitucionales de coperaçon territoriales i ourbanas, mas tamien la cumbergéncia de Agéncias de Zambolbimiento, Ounibersidades i Sistemas de Ciéncia i Tecnologie ne l sentido d'ampulsionar las bertentes d'inobaçon, formaçon i qualificaçon de l'amprego cumo pedamiegos de la criaçon dua Sociadade de l coincimiento na Ouroregion. == La Ourocidade == Ye un porjeto de coeson social de ls dous territórios frunteiriços bezinos cuja frunteira i [[Támega]] nun separa, antes pul cuntrairo forma un corredor natural antre las dues cidades i países" Na base destas relaçones de redes regionales de coperaçon, la Ourocidade Chabes-Berín alarga ls ampatos i ouportunidades a un quadro territorial i populacional mais basto que ls dous cunceilhos. Chabes cunceilho cunta cun 45 mil habitantes, anquanto Berín soma 15 mil, somando ls dous 60 mil habitantes. Mas se se cuntabelizar l Alto-Támega, qu'abrange 105 mil habitantes, i la [[Mancomunidade]] Berín-[[Monterrei (Spanha)|Monterrey]], qu'agrupa sensibelmente 27 mil residentes, la ária d'anfluéncia cunjunta de ls dous cunceilhos que forman la Ourocidade stende l'anfluéncia a un total de mais de 132 mil pessonas. Çtaca-se puls dous munecípios de la raia l studo, dinamizaçon i biabelizaçon dua rede de trasportes públicos de lhigaçon direta antre Chabes i Berín. La ária cultural abança d'eimediato atrabeç dua Agenda Cultural quemun Chabes-Berín. L mesmo acuntecerá cul antercámbio studantil. == Tradiçones i festebidades == ; Fiestas i Romaries ; Die de l Munecípio * '''Celebraçon de l die de la cidade''': 8 de Júlio * '''Feira de ls Santos an Chabes''': 30, 31 de Outubre i 1 de Nobembre * '''N.ª Sra. de las Brotas, Fuorte S. Neutel''' - Santa Marie Maior: Fin de Sumana depuis de la[[Páscoa]] * '''S. Bernardino - Casas Nuobas, Redondelo''': 20 de Maio * '''S. André - Curalha''': 30 de Nobembre * '''S. de la Salude - S. Pedro de Agostén''': 31 de Maio * '''S. Caetano - Erbededo''': 2º demingo de Agosto * '''N.ª Sra. De la Assunçon - Bilela Seca''': 15 de Agosto * '''Senhor de las Almas - Bilarelho de la Raia''': Penultimo Sabado de Agosto * '''N.ª Sra. De la Carrasco - Outeiro Seco''': 8 de Setembre * '''N.ª Sra. Aparecida - Calbon''': 2º demingo de Setembre * '''N.ª Sra. de las Niebes - Paradela de Monforte''': 5 de Agosto * '''Feira Anual - S. Simon, Bidago''': 28 de Outubre * '''San Sabastian - Torre de Erbededo''': 20 de Janeiro * '''Nuossa Senhora de la Cunceiçon - faiones''': 20 d'agosto * '''Nuossa Senhora de l Angaranho - Castelones''': 1º demingo de setembre * '''Die de l Idoso - Chabes''': maio/júnio * '''Fiesta de la ACR de a torre d'erbededo''': 2º/3º sumana de Maio * '''S. Tiago i S. Caetano - Mairos''': 3º Demingo de Agosto == Amprensa lhocal i regional == === Jornales i publicaçones=== * [http://www.avozdechaves.com/ La Boç de Chabes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518201720/http://avozdechaves.com/ |date=2013-05-18 }} (Publica Online ne l Diário Atual) * [http://www.diariodetrasosmontes.com/index.php3 Diário de Trás-Ls-Montes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701162926/http://www.diariodetrasosmontes.com/index.php3 |date=2012-07-01 }} * [http://www.noticiasdechaves.com/ Amboras de Chabes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121226192222/http://www.noticiasdechaves.com/ |date=2012-12-26 }} (Sítio Web ineisistente) * [http://www.semanariotransmontano.com/ Semanário Strasmuntano (Publicaçones suspensas] * [http://www.intransigente.com.pt/ Jornal Antransigente] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722001516/http://www.intransigente.com.pt/ |date=2010-07-22 }} (Publicaçones suspensas) === Rádios === * [http://www.radiolarouco.com/index.php Rádio Lharouco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120902182932/http://www.radiolarouco.com/index.php |date=2012-09-02 }} == Admenistraçon municipal == L munecípio de Chabes ye admenistrado por ua [[Cámara Municipal]] cumpuosta por 7 bereadores. Eesiste ua [[Assemblé Municipal]] que ye l'uorgon lhegislatibo de l munecípio, custituída por 103 deputados. Nas eileiçones de [[9 de Outubre]] de [[2005]], la cumposiçon de ls uorgones outárquicos quedou a ser la seguinte: {| {{prettytable}} border=1 cellpadding=1 cellspacing=0 |- style="background:#eee" | width="30%" |'''Uorgon''' | width="10%" |'''PSD''' | width="10%" |'''PS''' | width="10%" |'''PCP''' | width="10%" |'''BE''' | width="10%" |'''PP''' | width="10%" |'''PEB''' |- | Bereadores de la Cámara Municipal || 5 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | Deputados de la Assemblé Municipal || 26 || 22 || 3 || 0 || 1 || 0 |- | ''de ls quales: eileitos diretamente'' || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |} * L Persidente de la Cámara Municipal ye [[João Gonçalves Martins Baptista]]. == Zonas arqueológicas == * Cérca de [[Bilas Buonas]]. * Castro de la Rieira de [[Bilarinho de las Paranheiras]]. * Castro de [[Curalha]] * [[Bidago]] * Cidade de [[Lhimones]] * [[Cidadelha]] * [[Cigadonha]] * Muro de [[Seara Bielha]] * Alto Melitar an [[Bilela Seca]] * Facho de [[Castelones (Chabes)|Castelones]]. * Cérca de ls Mouros, de [[Muradelhas]]. * Castro de Paradela de Monforte, de [[Paradela]]. * Staçon Arqueológica de [[Sigerei]]. * Estaçon Arqueológica de Suzana an [[Seara Bielha]]. * Staçon Arquelógica de [[Padieiros]] an [[Soutelinho de la Raia]]. * Staçon Arquelógica de [[Alboradinha]] an [[Bilarelho de la Raia]]. * Estaçon Romana de Quintela an Bilarelho de la Raia. * Staçon Romana de [[Bal de Ermida]] an Bilarelho de la Raia. * Estaçon Romana de [[Carbalheiras]] an Bilarinho de la Raia. * Graburas [[Rupestres]] de [[Pereira de Selon]]. * Graburas Rupestres de [[Outeiro Machado]] an [[Baldanta]]. * Staçon Arqueológica de Soutilha, an [[Mairos]]. * Graburas [[Rupestres]] de la Moeda, Tripe, Outeiro de l Salto, an [[Mairos]]. * Castro de la Tróia, an [[Mairos]]. == Freguesies == L cunceilho de Chabes ye cumpuosto por 51 freguesies, 3 de las quales ourbanas: {| | valign=top | * [[Augas Fries]] * [[Anielhohe]] * [[Arcossó]] * [[Bobadela]] * [[Bustelo]] * [[Calbon]] * [[Cela]] * [[Cimo de Bila de Castanheira]] * [[Curalha]] * [[Eiras (Chabes)|Eiras]] * [[Erbededo]] * [[Faiones]] * [[Lhama de Arcos]] * [[Lhoibos]] * [[Madalena (Chabes)|Madalena]] (ourbana) * [[Mairos]] * [[Moreiras]] | valign=top | * [[Nueira de la Muntanha]] * [[Oucidres]] * [[Oura]] * [[Outeiro Seco]] * [[Paradela (Chabes)|Paradela]] * [[Póboa de Agraçones]] * [[Redondelo]] * [[Roriç]] * [[Samaiones]] * [[Sanfins (Chabes)|Sanfines]] * [[Sanjurge]] * [[Santa Cruç - Trindade]] (ourbana) * [[Santa Lheocádie (Chabes)|Santa Lheocádie]] * [[Santa Marie Maior (Chabes)|Santa Marie Maior]] (ourbana) * [[Santo António de Monforte]] * [[Santo Stébon (Chabes)|Santo Stébon]] * [[San Julion de Montenegro]] | valign=top | * [[San Pedro de Agostén]] * [[San Bicente (Chabes)|San Bicente]] * [[Seara Bielha]] * [[Selhariç]] * [[Soutelinho de la Raia]] * [[Soutelo (Chabes)|Soutelo]] * [[Trabancas]] * [[Tronco (Chabes)|Tronco]] * [[Bal de Anta]] * [[Bidago]] * [[Bila Berde de la Raia]] * [[Bilar de Nantes]] * [[Bilarelho de la Raia]] * [[Bilarinho de las Paranheiras]] * [[Bilas Buonas]] * [[Bilela Seca]] * [[Bilela de l Támega]] |} {{Chabes/Freguesies}} == Flabienses eilustres == * [[António Granjo]] * [[Cândido Sotto Mayor]] * [[Tenente Porfírio da Silva]] * [[Francisco Gonçalves Carneiro]] * [[José Guilherme Calvão Borges]] * [[Guilherme Martins da Veiga Calvão]] * [[Guilherme Almor de Alpoim Calvão]] * [[Francisco da Costa Gomes]] * [[Gayo Sevio Lupo]] * [[Gentil de Valadares]] * [[João Gonçalves da Costa]] * [[Lourenço Pires Chaves]] * [[Mário Carneiro]] * [[Nadir Afonso]] * [[Rodrigo Domingos de Sousa Coutinho Barbosa]] * [[Mário Gonçalves Carneiro]] * [[Agostinho de Sousa Pinto de Barros Cachapuz]] * [[José Ferreira Lobo]] ==Eilustres çcendentes, studantes i residentes== * [[António Gedeão]] (Rómulo de Carvalho), [[poeta]] * [[Óscar Carmona]], [[Persidente de la República]] * [[Manuel Valadares]], [[cientista]], [[Anstituto Curie]] * [[Rui Pereira]], [[Menistro]] * [[Francisco José Viegas]], [[scritor]] * [[Maria da Assunção Esteves]], [[Persidente de la Assemblé de la República]] == Geminaçones == L cunceilho de Chabes ye geminado culas seguintes cidades:<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M5400 |accessdate=2012-12-11 |archivedate=2011-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111224201434/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M5400 }}</ref> * {{flagicon|France}} '''[[Talence]]''', [[Gironda]], [[Fráncia]] * {{flagicon|Lhuxembourg}} '''[[Differdange]]''', [[Sch-sur-Alzette (canton)| Sch-sur-Alzette]], [[Lhuxemburgo]] * {{flagicon|Mozambique}} '''[[Nampula]]''', [[Nampula (porbíncia)| Nampula]], [[Moçambique]] * {{flagicon|Guinea-Bissau}} '''[[Bafatá (cidade)| Bafatá]]''', [[Bafatá (region)| Bafatá]], [[Guiné-Bissau]] * {{flagicon|Pertual}} '''[[Coimbra]]''', [[Çtrito de Coimbra]], [[Pertual]]<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M3000 |accessdate=2012-12-11 |archivedate=2016-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129082428/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M3000 }}</ref> {{refréncias}} == {{Lhigaçones sternas}} == {{commonscat|Chaves, Portugal}} * [http://www.chaves.pt Páigina Oufecial de la Cámara Municipal de Chabes] * [http://www.comfrariadechaves.com Sítio de la Cunfrarie de Chabes]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.festimage.org/ Festimage - Festibal Anternacional de Eimaige] * [http://www.chavesviva.pt/ Chabes Biba - Artes i Oufícios de la Region Flabiense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060820171305/http://www.chavesviva.pt/ |date=2006-08-20 }} * [http://www.termasdechaves .com/ Sítio de las Termas de Chabes]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gdchaves.pt/ Páigina Oufecial de l Grupo Çportibo Chabes] <br clear=all> {{CunceilhosBilaRial}} [[Catadorie:Chabes| ]] [[Catadorie:Munecípios frunteiriços de Pertual]] iwcxvf6e655awcvvk5cqb2lc256n99i 108599 108598 2026-10-02T18:40:46Z ~2026-51381-65 15577 /* Titus Flavius Vespasiano */ 108599 wikitext text/x-wiki {{geocordenadas|41_45_00_N_07_32_00_W_type:adm2nd_region:PT|41° 45' N 07° 32' O}} {{Anfo/Munecípio de Pertual| |munecípio = Chabes |eimaige_brason = Brasão de Chaves.png |eimaige_bandeira = Pt-chv1.png |eimaige_giral = Torre de Menagem Chaves 02.JPG |lhegenda = Torre de menaige de l [[Castielho de Chabes]] |eimaige_lhocalizaçon = LocalChaves.svg |gentílico = Flaviense |region = [[Region Norte (Pertual)|Norte]] |subregion = [[Alto Trás-los-Montes]] |çtrito = [[Çtrito de Bila Rial|Bila Rial]] |porbíncia = [[Trás-los-Montes i Alto Douro|Trás-los-Montes<br />i Alto Douro]] |ária = 591,22 |populaçon = 41 243<ref name="ine2011">http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0</ref> |densidade = 69,76 |data = 2011 |freguesies = 51 |persidente = João Gonçalves Martins Baptista |fundaçon = [[1258]] |ourago = [[Marie|Santa Marie Maior]] |feriado = [[8 de Júlio]] |codpostal = 5400-150 Chaves |url_cm = Largo de Camões |url_oufecial = [http://www.chaves.pt/ www.chaves.pt] |url_email = [mailto:municipio@cm-chaves.pt municipio@cm-chaves.pt] }} '''Chabes''' <small>[[Orde de la Torre i Spada, Balor, Lhealdade i Mérito|L TE]]</small> (an [[lhéngua pertuesa|pertués]]: ''Chaves'') ye ua [[cidade]] [[Pertual|pertuesa]] de l [[Çtrito de Bila Rial]], [[Region Norte (Pertual)|Region Norte]], sub-region de l [[Alto Trás-los-Montes]], cun ua populaçon (an 2011) de 16 466 habitantes ne l sou perímetro periurbano.<ref>INE (2011) [http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0]</ref> La cidade de Chabes an sentido restrito stá debedida an trés freguesies: [[Madalena (Chabes)|Madalena]], [[Santa Marie Maior (Chabes)|Santa Marie Maior]] i [[Santa Cruç - Trindade]]. Ye sede dun [[cunceilho|munecípio]] cun 591,22&nbsp;Km² de ária i 41 243 habitantes (2011<ref name="ine2011"/>), subdebidido an 51 [[freguesie]]s. L munecípio ye lhemitado a norte pula [[Spanha]], a lheste pul munecípio de [[Binhais (Pertual)|Binhais]], a sudeste por [[Balpaços]], a sudoeste por [[Bila Pouca de Aguiar]] i a oeste por [[Boticas]] i [[Montalegre]]. Cumo percipales bias d'acesso apersenta la EN103(ampeça an Neiba, acerca de [[Biana de l Castielho]], adonde antronca cula EN13, i prolonga-se por ua paisaige multifacetada pul Este de l Alto Minho, i por to la zona Norte de Trás-los-Montes, passando por lhocalidades cumo [[Braga]], Chabes, [[Binhais]], até acabar an [[Bergáncia]]) i la A24 (Chabes - Biseu). Apersenta tamien ua zona andustrial cun bárias ampresas de çtaque regional. Puode-se afirmar que ye ua cidade amprendedora pus, la nible de turismo, apersenta casas de turismo rural i buns restourantes pa ls grandes apreciadores de gastronomie Strasmuntana. == Stória de Chabes == === Pré-stória === La persença houmana na region de l cunceilho remontan al [[Paleolítico]], cunforme einúmaros testemunhos de Mairos, Pastoria i de San Lhourenço, dentre outros lhocales, i de las ceblizaçones proto-stóricas, nomeadamente ne ls múltiplos [[castros]] situados ne l'alto de ls montes qu'ambolben to la region de l [[Alto Támega]]. === La Antiguidade === [[Fexeiro:Ponte Romana1.jpg|thumb|left|250px| [[Puonte de Trajano]] - Chabes]] A la época de la [[ambason romana de la península Eibérica]], ls romanos anstalórun-se ne l bal de l [[riu Támega]], adonde hoije se argue la [[cidade]] i, custruíran fortificaçones pula periferie, aprobeitando alguns de ls castros eisistentes. Para defesa de l'aglomerado populacional fúrun arguidas muralhas i, pa la trabessia de l riu, custruíran la [[puonte de Trajano]]. Fomentórun l'uso de las augas calientes mínero-medicinales, amplantando balneairos [[termas|Termales]], splorórun minérios, cun çtaque para filones auríferos, i outros recursos naturales. Tal era l'amportança desse núcleo ourbano, que fui eilebado a la catadorie de Munecípio ne l'anho 79 d.C. quando dominaba Tito Flábio [[Bespasiano]], l purmeiro [[César]] de la família Flábia. Daqui adbén l'antiga zeignaçon ''[[Aquæ Flabiæ]]'' de l'atual cidade de Chabes, bien cumo l sou [[gentílico]] — flabiense. Calcula-se puls bruxedos ancontrados que l núcleo i centro cíbico de la cidade se situaba ne l'alto ambolbente de la ária hoije acupada pula Eigreija Matriç. Inda hoije lhembra la traça romana, cul Fórum, l [[Capitólio]] i l Decúmanus, que serie la rue Dreita. Fui nessa ária que fúrun i inda son (2006) ancontrados ls mais relebantes bruxedos arqueológicos, spostos ne l [[Museu de la Region Flabiense]], cumo l causo dua lhápide alusiba a un cumbate de gladiadores. [[Fexeiro:Madalena.jpg|thumb|left|250px| Madalena i l [[Támega]] - Chabes]] L'auge de la dominaçon romana berificou-se até al ampeço de l [[seclo III]], aquando de la chegada gradual de ls bulgarmente apelidados bárbaros. Éran eilhes ls [[Suebos]], [[Besigodos]] i [[Alanos]], probenientes de l lheste ouropeu i que punirun termo a la colonizaçon romana. Las guerras antre [[Remismundo]] i [[Frumário]], na çputa de l dreito al trono, tubírun cumo cunsequéncia la quaije total çtruiçon de la cidade, la bitória de Frumário i la prison de [[Idácio]], notable Bispo de Chabes. L domínio bárbaro durou até que ls mouros, ouriundos de l Norte de África, ambadiran la region i bencírun [[Rodrigo]], l radadeiro monarca besigodo, ne l'ampeço de l [[seclo VIII]]. Nestas épocas, eiqui tenie sede l bispado flabiense, cujo bispo mais notable fui Idácio, célebre scritor i que mui deixou d'anformaçon acerca de ls Suebos. Culs árabes, tamien l [[eislamismo]] ambadiu l spácio acupado pul [[cristandade]], l que causou ua azeda querela relegiosa i probocou la fuga de las populaçones residentes pa las muntanhas la noroiste, cun einebitables çtruiçones. Las scaramuças antre mouros i crestianos durórun até al [[seclo XI]]. La cidade ampeçou por ser reconquistada als [[mouro]]s ne l [[seclo IX]], por [[D. Fonso]], rei de Lhion que la reconstruiu an parte. Mas, lhougo depuis, ne l purmeiro quartel de l [[seclo X]], boltou a caer ne l poder de ls mouros, até que ne l [[seclo XI]], [[D. Fonso III]], rei de Lhion, la resgatou, mandou reconstruir, poboar i cercar outra beç de muralhas. yá eiqui prosperaba ua amportante Judiarie, cuja Sinagoga se situaba nun eidificio antre la Trabiessa de la Rue Dreita, i la Rue 25 de Abril. L'eidifício eisiste, de grande portal ancoberto i an degradaçon (eiqui chamado "casa de rebuçados de la spanhola"), an lhugar cimeiro de l típico casario de las "muralhas nuobas". Fui anton por buolta de [[1160]] que Chabes antegra l paíç, que yá era Pertual, cula participaçon de ls lhendairos [[Ruy Lopes]] i [[Garcia Lopes]], tan antimamente lhigados a la stória de a tierra. Pula sue situaçon frunteiriça, Chabes era bulnerable al ataque d'ambasores i cumo medida de proteçon [[Dinis de Pertual|D. Dinis]] (1279-1325), mandou lhiebantar l [[Castielho de Chabes|'''castielho''']] i las muralhas qu'inda hoije dominan grande parte de la cidade i la sue periferie. Cenário de bários eipisódios bélicos ne l [[seclo XIX]] celebra la [[20 de Setembre]] de [[1837]], la [[Cumbençon de Chabes]], passado l cumbate de [[Ruibanes]], que puso termo a la rebolta ''Cartista'' de [[1837]], ó ''rebolta de ls marechales''. Neste cunceilho, na freguesie de Calbon, acuntecírun bárias apariçones Marianas na [[década de 1830]], fui ende custruído l Santuário de la Senhora Aparecida. A 8 de júlio de [[1912]] trabou-se un cumbate antre las fuorças monárquicas de [[Paiva Couceiro]] i las de l gobierno [[República|republicano]], xefiadas pul coronel [[Ribeiro de Carvalho]], de que resultou l fin de a 2ª ancurson [[monarquia|monárquica]]. Ls anterbenientes republicanos desse cumbate fúrun houmenageados na toponímia de Lhisboua, cula zeignaçon dua abenida, la Abenida Defensores de Chabes, antre la Abenida Casal Rieiro i l Campo Pequeinho. A [[12 de Márcio]] de [[1929]] Chabes fui eilebada a la catadorie de cidade. == Chamadeiros == {{Ver artigo percipal|[[Chamadeiros romanos an Pertual]]}} == L purmeiro lhibro ampresso an pertués == An [[1488]] fui ampressa, probabelmente an Chabes, ua berson pertuesa de l '''Sacramental''' de ''Clemente Sánchez de Bercial'', cunsidrado l purmeiro lhibro ampresso an lhéngua pertuesa, i an [[1489]] i na mesma cidade, fui ampresso l [[Tratado de Cunfisson]]. L '''Sacramental''' ye ua obra de pastoral redigida por Clemente Sáncheç de Bercial an 1423. Tubo ua grande spanson na [[Península Eibérica]], quier manuscrita, quier ampressa. Cunhecendo-se mais dua dezena eidiçones antre finales de l [[seclo XV]] i meados de l [[seclo XVI]], altura an que fui colocada ne l [[Andex]] de ls lhibros proibidos. L Sacramental ye un relato pormenorizado de la forma de bida de l'home mediebal an todos ls momientos, cun temas cumo la [[alimentaçon]], las relaçones fameliares i sociales, la relaçon cul mistério de [[Dius]] i l [[sagrado]], l trabalho, l çcanso, la salude, la malina i la sexualidade, tornando-lo un decumiento precioso pa l studo de la sociadade mediebal. == L Tratado de Cunfisson == L '''Tratado de Cunfisson''' (1489) ye un manual anstrutório de l clero, na tarefa de menistrar l sacramiento de la peniténcia als fiéis crestianos. L Tratado de Cunfisson, outra obra ampressa an Chabes i un de ls purmeiros lhibros an lhéngua pertuesa, ye ua obra de cariç pastoral. Çconhece-se l sou outor, talbeç pul fato de ne l único eisemplar eisistente na ([[Biblioteca Nacional de Lhisboua]]) le faltar la páigina de rostro. L '''Tratado de Cunfisson''', fui çcubierto an [[1965]] por Pina Martins, que l publicou an eidiçon diplomática an [[1973]], cun un studo antrodutório. An 2003, José Barbosa Machado publicou ua nuoba eidiçon i un studo lhenguístico, propondo l'heipótese de l'obra ser ua traduçon de l castelhano feita antre finales de l [[seclo XIV]] i percípios de l seclo XV, cuntreriando assi l'oupenion quemun de que l'obra fura redigida pouco antes de la sue ampresson. Desta forma l'ampresson tipográfica ó macánica, an lhéngua pertuesa entraba an Pertual por Chabes. Solo na década de nobenta de l [[seclo XV]] serien ampressos lhibros an [[Lhisboua]], ne l [[Porto]] i an [[Braga]]. == Titus Flavius Vespasiano == '''Stória de Vespasiano, 1496'''[[Fexeiro:(Venice) Bust of Vespasianus - Venice National Archaeological Museum.jpg|thumb|right|200px|Titus Flavius Vespasiano]] L segundo lhibro [[eilustraçon|ilustrado]] i [[ampresson|ampresso]] an Pertual ye la "Stória de mui nobre [[Bespasiano]] amperador de Roma", que saliu de l prelo an Lhisboua, an [[1496]]; las graburas son d'ourige almana. An 20 de Abril de 1496, fui cuncluída l'ampresson desta nobela de cabalharie, obra an lhéngua pertuesa. L Ampressor Valentim Fernandes ye figura mais çtacada de la [[tipografie|prototipografie]] an Pertual. Ampressor alman oubtebe prebilégios d'ampresson an Pertual a partir de [[1495]]. Cunhecen-se zuito lhibros por el ampressos, seis de ls quales porduzidos ne l [[seclo XV]]. == Recursos hídricos == La dibersidade de l recurso natural [[auga]] eisistente ne l Cunceilho de Chabes, que ten benido a ser potenciado na region, resulta de la cunjugaçon feliç de porcessos qu'ocorren quier a la superfice quier an perfundidade. Las augas minerales son ua eibidéncia clara de la tetónica de fraturaçon atiba i recente. L grande acidente tetónico que passa an Chabes ye l fator percipal. Esta falha de [[Penacoba]]-[[Peso de la Régua|Régua]]-[[Berín]], ye ua falha atiba cun mobimiento de çligamiento i ua stenson lhongitudinal de cerca de quenhientos quilómetros, permitindo la sue anterligaçon cun outras falhas, l'ocorréncia de fenómenos heidrogeológicos, tales cumo nacentes minerales i termales. De referir, la sploraçon de las augas de [[Campilho]] i de [[Salus]] [[Bidago]] na Bila de Bidago, i la sploraçon de las augas de las Caldas ó Termas, bicarbonatadas, sódicas, gaso-carbónicas, selicatadas i lhebemente fluoretadas que brotan a ua temperatura de 73&nbsp;°C , na cidade de Chabes, dotando l Cunceilho de potencialidades hídricas ímpares ne l cuntesto nacional i de projeçon ne l praino anternacional. == Demografie == {| {{prettytable1|center}} ! colspan="10" | Populaçon de l cunceilho de Chabes (1801 – 2011) |- bgcolor="#C0C0C0" | align="center" | [[1801]] | align="center" | [[1849]] | align="center" | [[1864]] | align="center" | [[1900]] | align="center" | [[1930]] | align="center" | [[1960]] | align="center" | [[1981]] | align="center" | [[1991]] | align="center" | [[2001]] | align="center" | [[2011]] |- | align="center" | 31 651 | align="center" | 17 356 | align="center" | 31 815 | align="center" | 36 781 | align="center" | 40 702 | align="center" | 57 243 | align="center" | 45 883 | align="center" | 40 940 | align="center" | 43 667 | align="center" | 41 243 |} == Eiboluçon de la populaçon - 1864 a 1991 == Analisando l'eiboluçon de la populaçon de l cunceilho de Chabes, nestes 127 anhos, berifica-se ua chubida de, aprossimadamente, 29% ne l sou total, l que senefica que l balor de la populaçon passa de 31.815 an 1864 para 40.940 an 1991 (INE). Esta chubida nun ye homogénea nin gradual, specialmente ne ls períodos de 1878 a 1890 (an que se regista un acréscimo de 19,6%), i 1960 a 1970 an qu'houbo ua quebra aprossimada de 24%. Ye notório que l período de 1864 a 1920 ten ritmos d'eiboluçon idénticos als de 1920 a 1991, ambora ls belumes dessa bariaçon séian çtintos. Por outro, lhado tal cumo a partir de 1920 se quebrou l ciclo de la [[eimigraçon]] trasatlántica (crise eiquenómica), cunfigura-se a partir de 1991 la quebra de l ciclo de l'eimigraçon ouropeia yá que, nuobos hourizontes se zenhórun pa la Ouropa cul [[Tratado de Maastricht]]. Ne l que respeita a las freguesies de l cunceilho ye antressante berificar que, de las 45 que l custituían an 1864 (i para un período de mais de cien anhos), 31 apersentan balores de populaçon mais baixos an 1991 que ls registados ne l purmeiro recenseamiento. Berificamos inda que l'oumiento de 29% ne l total de l cunceilho pa l período referido se debe, eissencialmente, al crecimiento de las freguesies ourbanas registado durante las décadas de 70 i 80. Las freguesies de la periferie muntanhosa assisten a partir de [[1960]] a custantes recidibas na sue populaçon. Este fenómeno ye bien coincido pus, las cidades, crecen cula particularidade de las populaçones se acumuláren progressibamente na periferie cuntígua (ua periferie cada beç mais ampla), anquanto ne ls sous lhemites admenistratibos, alguas aglomeraçones ourbanas, registan mesmo decréscimo demográfico. Este abandono de l meio rural muntanhoso i [[scéntrico]] nun ye sclusibo d'hoije, yá [[Strabon]] habie referido que ls pobos de la Península habitában lhugares muntanhosos i çpersos por pequeinhas poboaçones; depuis, [[César]], oubrigou-los a abandonar esses lhocales para habitáren nas prainadas. Esto, al que parece, fui naturalmente ua stratégia de ls romanos para mais facilmente ls domináren i cuntroláren hoije, assi i todo, las motibaçones son outras. Las gientes de la muntanha son outra beç oubrigadas l'habitáren las prainadas, cunduzidas agora pula necidade de subrebibéncia eiquenómica. Assiste-se na atualidade a un fenómeno semelhante al çcrito por [[Strabon]] por buolta de l'anho de 58 a.C. == Densidade populacional == [[Fexeiro:Chaves Rio Tâmega e Madalena Jardim Público.jpg|thumb|left|420px| Madalena i l [[Támega]] - Chabes]] Ne l cunceilho de Chabes, zde 1900 a 1960, la densidade populacional ten benido a oumentar i, als 62,3 hab./Km2 ne l'ampeço de l seclo, subreponen-se an 1960, 96,9 hab./Km2, l que ye superior a la média nacional, que neste mesmo anho fui de 93,8 hab./Km2. Estes númaros traduzen claramente l'oumiento de la populaçon berificado neste período. Na década de 1960, registou-se ua queda giral nas densidades, nun solo de l cunceilho, cumo tamien de l çtrito i mesmo de l cuntinente. Assi, Chabes (cunceilho) passou de 96,9 hab./Km2 ne l'ampeço desta mesma década para 73,7 hab./Km2 an 1970. L çtrito de [[Bila Rial]], an 1970 registou solo ua densidade populacional de 62,6 hab./Km² i l cuntinente de 91,9 hab./Km². Neste período, las densidades ambora téngan sido superiores a las de l çtrito fúrun, todabie, anferiores a la média nacional debido al saldo migratório negatibo (-21.448 pessonas ne l cunceilho). Ne l que respeita a las freguesies nota-se an alguas, balores mais baixos que ls registados an 1900 (ye l causo de [[Bilarelho de la Raia]]). Na década seguinte debido a la menor salida de la populaçon ([[saldo migratório]] negatibo an -1432 andibíduos), la densidade boltou a oumentar ne l cunceilho, sendo de 77,7 hab./Km2 balor que ye superior al de l çtrito (62,3 hab./Km2). Ye claro que la densidade oumentou mais ne l centro ourbano i freguesies cuntíguas an detrimiento de la zona rural de l cunceilho que registou decréscimo an bárias freguesies . Este crecimiento berificado ne l núcleo ourbano debe-se, fundamentalmente, a la spanson de l setor terciairo, tanto na ária de ls serbícios cumo na de l comércio. Esto rebela claramente l'atraçon que l centro eiserce subre las populaçones bezinas. Assi, la Norte de l centro ourbano i al lhongo de l riu, las densidades populacionales son mais eilebadas que na region análoga la sul. Inda assi, regista-se cumo scepçon [[Bidago]] (bila) que, an 1981, possuía 219 hab./Km2, sendo la freguesie cun maior densidade lhougo a seguir la Chabes (hoije debedida an trés, [[Santa Marie Maior]], [[Madalena]] i [[Santa Cruç-Trindade]]), i que cuntaba, ne l mesmo anho, cun 1170,3 hab./Km2. == Monumientos == {{Ber artigo percipal|[[Lhista de patrimonho eidificado an Bila Rial#Cunceilho de Chabes|Património eidificado an Chabes]]}} <gallery> Image:Ponte de Trajano noite- Chaves.jpg|Puonte de Trajano Image:Pelourinho de Chaves.jpg|Ancho de l Pelourinho Image:Torre de Menagem Chaves 03.JPG|Torre de Menaige Image:Igreja da Madalena.jpg|Eigreija de la Madalena bista de l riu Image:Igreja S. João de Deus (Madalena) - Chaves.jpg| Eigreija de la Madalena Image:Ponte Romana1.jpg|Puonte de Trajano i Ex-Libris Image:Castelo de Monforte 01.JPG|[[Castielho de Monforte (Chabes)|Castielho de Monforte]] Image:Castelo Santo Estevao perto Chaves 02.JPG |[[Castielho de Santo Stébon]] Image:Biblioteca de Chaves.JPG | [[Biblioteca Municipal de Chabes]] File:Chaves-Forte de S. Neutel.JPG|Fuorte de S. Neutel File:Cahaves-Câmara Municipal.JPG|Cámara Municipal File:Chaves-Museu da Região Flaviense.JPG|Museu Flabiense File:Chaves-Porta de S. Neutel.JPG|Puorta de S. Neutel File:Chaves-Fonte de S. Neutel.JPG|Fuonte de S. Neutel </gallery> ==Eigreijas i capielhas== <gallery> File:Chaves-Igreja Matriz.JPG|[[Eigreija de Santa Marie Mayor]] File:Chaves-Igreja da Misericórdia.JPG|Eigreija de la Misericórdie File:Chaves-Igreja da Padalena.JPG|Eigreija de la Madalena File:Chaves-Fachada da Madalena.JPG|Fachada de la Eigreija de la Madalena File:Chaves-Igreja da Lapa.JPG|Eigreija de la Lhapa File:Chaves-Igreja dos Salezianos.JPG|Eigreija de ls Salezianos File:Chaves-Museu da Santa Cabeça.JPG|Capielha de la Santa Cabeça File:Chaves Capela da Madalena.JPG|Capielha de la Madalena File:Chaves- Capela de S. Roque.JPG|Capielha de S.Roque File:Chaves-Capela da Rua primeiro de Dezembro.JPG|Capielha de la rue Purmeiro de Dezembre File:Chaves-Escadas de Santoa Amaro.JPG|Capielha de Santo Amaro ó S. Mauro File:Chaves-Capela do senhor dos Passos.JPG|Capielha de l Senhor de ls Passos File:Chaves-Capela e Cruzeiro de S. Bento.JPG|Capielha i Cruzeiro de S. Bento File:Chaves-Orgão da Igreja Matriz.JPG|Orgon de la Eigreija Matriç </gallery> == Gastronomie == Antre ls pratos típicos i ls perdutos gastronómicos de Chabes i de l Alto Támega puoden-se referir l [[persunto]] de Chabes i Barroso, l chouriço, las lhenguiças, las [[Tabafeia (culinária)|tabafeias]], la posta barrosana, l [[chibo]] assado ó stufado, l [[cozido]] a la strasmuntana, la [[feijoada a la strasmuntana]], ls milhos a la romana, las trutas recheadas cul famoso [[persunto|persunto de Chabes]], ls [[Pasteis de Chabes]] i l [[Folar]], ua eiguarie a la base de massa fofa recheada de chicha de [[cochino]], [[persunto]], [[chouriço]] i [[lhenguiça]], l [[Pan de centeno]], [[Berça penca]], [[Patata]] de Trás-los-Montes, [[mel]] i l sou apreciado [[bino]]. Tanto l persunto cumo ls anchidos son secos i curados al fumo de las lhumes, sendo angredientes fundamentales pa la cunfeçon de l Folar de Chabes, specialidade culinária, caratelística de la Páscoa, que ye famosa, tal cumo ls [[Pasteis de Chabes]], ua specialidade lhocal feita de massa folhada, cun chicha picada ne l'anterior. Ls peixes mais típicos son ls de l [[riu Támega]], barbos, scalos, bogas i trutas, sendo estas radadeiras recheadas habitualmente cun [[persunto]]. Outros pratos de la cozina regional merecen ser çtacados, cumo l [[chibo]] stufado, la [[Feijoada (zambiguaçon)|feijoada]] i l [[cozido a la strasmuntana]], ls [[milho]]s i las [[rabanadas]]. <gallery> Image:Pasteis_de_Chaves.jpg| Pastel de Chabes Image:Presunto _de_Chaves.jpg| Persunto de Chabes Image:Folar_de_Chaves.jpg| Folar de Chabes Image:Pão_de_centeio.jpg| Pan de centeno </gallery> == Scuola Superior de Anfermaige == La Scuola Superior de Anfermaige Dr. José Timóteo Montalbon Machado, ye ua anstituiçon reconhecida d'antresse público pul Decreto-Lhei nº 99/96 de 19 de Júlio. Enquadrada ne l Ansino Superior Particular i Coperatibo, ye regulamentado pul Decreto-Lhei nº 16/94 de 22 de Janeiro. Criada an [[1993]], pula Associaçon Promotora de l Ansino de Anfermaige an Chabes, ye ua Anstituiçon sin fines lhucratibos custituída pulas Cámaras Municipales de l [[Alto Támega]] i Barroso i respetibas [[Santa Casa de la Misericórdie]], i inda pula Santa Casa de la Misericórdie de [[Cerba]]. atualmente, l'ounibersidade queda ne l sou nuobo polo, an Outeiro seco. * Curso de Lhicenciatura an Anfermaige (CLE). * Curso de Cumplemiento de Formaçon an Anfermaige (CCFE); dirigido a anfermeiros detentores de l Grau de Bacharelato an Anfermaige. * Curso de Formaçon Cumplementar an Anfermaige (CFCE), frequentado puls alunos que cuncluíran l Bacharelato an Anfermaige ne l'anho Lhetibo 2000/2001. == Spácios públicos == <gallery> Image:Majestosas e altivas.jpg|Arbles centenárias de l Jardin Público na Madalena </gallery> * Ancho de la freiras * Jardin público * Paços de l cunceilho * Eigreija Matriç * Eigreija de la Misericórdie * Capielha de Santa Catarina * Capielha de Santa Cabeça * Capielha de San Bento * Eigreija de la Madalena * Eigreija de la domus flabie * Santuário de San Caetano * Santuário de Nuossa senhora de la Aparecida, calbon * Santuário de la Senhora de l Angaranho, an castelones * Termas de la cidade == Cultura i çporto == * Museu de la Region Flabiense * [[Biblioteca Municipal de Chabes]] * Centro Cultural de Chabes, ten ls percipales serbícios técnico admenistratibos de l Departamiento Sociocultural, antegrando la Debison de "Cultura" i "Tiempos Lhibres', de "Eiducaçon" i "Çporto" i de "Açon Social" * Associaçon Chabes Biba, al Centro de Recursos Eiducatibos, a la lhoija "punto yá" de l IPJ i a la Sala Multiusos. * Associaçon flabiense * [[Grupo Çportibo de Chabes]] == Jardin de las Freiras == {{Artigo percipal|Jardin de las Freiras}} L Jardin de las Freiras fui un guapo i amblemático jardin, ne l centro de la cidade de [[Chabes (Pertual)|Chabes]] que durante mais de 70 anhos, coloriu i animou l coraçon de la cidade. L Jardin fui cumpletamente çtruído i reconbertido nun spácio de sporádicas eniciatibas municipales, na purmeira década de l seclo XXI. De traçado praino i ampedrado fui amplamente cuntestado i cuntina la çpertar l'andignaçon de specialistas i naturales que l frequentan. L Jardin de las Freiras permanece cumo un spácio de mimórias i lhazer trasbersales la dezenas de geraçones, enquadrando-se atualmente nua perspetiba de spácio zbalorizado i çcuntextualizado arquitetonicamente, detreminado pula relaçon de l mesmo cula [[arquitetura]] i traça ambolbente. L Jardin de las Freiras de Chabes cuntina un spácio patrimonial i eimaterial na mimória [[flabiense]], bien refletido nas emoçones i protestos de la populaçon. == Associaçones lhocales == {| | valign="top" | * Associaçon "S. Lhourenço Çporto i Cultura" * Associaçon cultural i recreatiba de a torre d'erbededo * Associaçon Strasmuntana de Airsoft * Banda musical de a torre d'erbededo * Clube çportibo i cultural de faiones * Banda musical flabiense "ls pardales" * Banda musical de lhoibos * Banda musical de rebordondo * Banda musical de la casa de la cultura d'outeiro seco * Casa de la cultura popular d'outeiro seco * Casa de Cultura de Bidago * Cunfrarie de Chabes * Grupo Recreatibo i Cultural de la Freguesie de la Cela * Banda musical de bila berde de la raia * Associaçon cultural i recreatiba de l'abobleira * Associaçon recreatiba i cultural de bilela seca * Associaçon recreatiba i cultural d'agrela d'erbededo * Associaçon Direçon Bidago Futebol Clube * Beteranos de l Grupo Çportibo de Chabes * Ténis Clube de Chabes Tabolado * Ribeirense Futebol Clube de Lhoibos * Clube Flabiense de Caça i Pesca Cando * Clube de Golfe de Bidago * Clube de Caça i Pesca de Bidago * Chabes Femeni Clube * Associaçon Regional de Ténis de Bila Rial * Karaté Clube de l Alto Támega * Grupo Çportibo de Rieira d'Oura | valign="top" | * Associaçon de Futebol de Bila Rial(Delegaçon de Chabes) Pabilhon Gimnodesportibo * Hoquei Clube Flabiense * Mundo de la Música Flabiense (Futebol de 5) * Sociadade Columbófila de Chabes * Sociadade Flabiense * Associaçon de Paraquedistas de l Alto Támega Aeródromo Municipal de Chabes * Motor Clube de Chabes * Associaçon de Atletas Beteranos de T.L.M.La.D. * Scuola Futebol Chambila * Ginásio Clube de Chabes * Associaçon Çportiba de Santo Stébon * Nataçon Clube de Chabes * Associaçon Cultural, Recreatiba i Çportiba de Santo António de Monforte * Grupo Çportibo, Recreatibo i Cultural de ls Ases de la Madalena * Coral de Chabes |} == Ourocidade Chabes-Berín == [[Fexeiro:Verín.pav.jpg|thumb|Berín]] Ye un porjeto que cuntou cul apoio de ls Gobiernos de Pertual i de la Galiza, inequíboca i splicitamente cunfirmado nas anterbençones de ls respetibos repersentantes, aquando de la cerimónia d'apersentaçon oufecial de la Ourocidade Chabes-Berín, rializada a 18 de Dezembre de 2007, an Chabes. Este porjeto cunta cun apoios múltiplos, quier de ls Gobiernos d'ambos ls lhados de la frunteira, quier de la EU, beneficiando de las ouportunidades decorrientes de ser reconhecido cumo un porjeto pioneiro que se anscrebe porgramaçon de ls fondos struturales i tener un eifeito multiplicador an ambas las eiquenomies a lhongo-prazo". Cunsustanciando la custruçon dua cidadanie ouropeia a partir de la base, mui próssima de las necidades afetabas de ls cidadanos, la Ourocidade Chabes-Berín, segundo l respunsable eiquenómico de l Gobierno de la Galiza, "custitui-se cumo berdadeiro lhaboratório de práticas de coperaçon" la nible ouropeu, que bai ansaiar formas inobadoras de relacionamiento trasfronteiriço i de partilha de recursos an nuobas árias cumo la Salude, la Eiducaçon i la Formaçon, ls Trasportes i Quemunicaçones, l Planeamiento Ourbano i las anfra-struturas ampresariales i andustriales.<ref>[http://jn.sapo.pt/2007/12/19/ultimas/Chaves_e_Ver_n_unidas_numa_Eur.html]</ref> ; Laços de coperaçon stóricos L porjeto de l'eniciatiba de las dues outarquias frunteiriças faç la cumbergéncia i mobeliza la buntade política i ls meios i apoios dun cunjunto de redes anstitucionales de ls dous países, an que se ancluen l Gobierno de Pertual i de la [[Galiza]], l Eixe-Atlántico, la CCRDN (Comisson Cordenaçon i Zambolbimiento Regional de l Norte), nun squecendo las associaçones regionales de munecípios de l Alto-Támega, an Pertual, i la Mancomunidade, na Galiza. Mos tenermos de l Porgrama Stratégico de Coperaçon Galiza-Norte de Pertual - an que la Ourocidade Chabes-Berín se anscrebe, çtinado a dinamizar l zambolbimiento, la cumpetitebidade, la coperaçon i las cundiçones de bida ne ls dous territórios, prebé-se nun solo la criaçon de redes anstitucionales de coperaçon territoriales i ourbanas, mas tamien la cumbergéncia de Agéncias de Zambolbimiento, Ounibersidades i Sistemas de Ciéncia i Tecnologie ne l sentido d'ampulsionar las bertentes d'inobaçon, formaçon i qualificaçon de l'amprego cumo pedamiegos de la criaçon dua Sociadade de l coincimiento na Ouroregion. == La Ourocidade == Ye un porjeto de coeson social de ls dous territórios frunteiriços bezinos cuja frunteira i [[Támega]] nun separa, antes pul cuntrairo forma un corredor natural antre las dues cidades i países" Na base destas relaçones de redes regionales de coperaçon, la Ourocidade Chabes-Berín alarga ls ampatos i ouportunidades a un quadro territorial i populacional mais basto que ls dous cunceilhos. Chabes cunceilho cunta cun 45 mil habitantes, anquanto Berín soma 15 mil, somando ls dous 60 mil habitantes. Mas se se cuntabelizar l Alto-Támega, qu'abrange 105 mil habitantes, i la [[Mancomunidade]] Berín-[[Monterrei (Spanha)|Monterrey]], qu'agrupa sensibelmente 27 mil residentes, la ária d'anfluéncia cunjunta de ls dous cunceilhos que forman la Ourocidade stende l'anfluéncia a un total de mais de 132 mil pessonas. Çtaca-se puls dous munecípios de la raia l studo, dinamizaçon i biabelizaçon dua rede de trasportes públicos de lhigaçon direta antre Chabes i Berín. La ária cultural abança d'eimediato atrabeç dua Agenda Cultural quemun Chabes-Berín. L mesmo acuntecerá cul antercámbio studantil. == Tradiçones i festebidades == ; Fiestas i Romaries ; Die de l Munecípio * '''Celebraçon de l die de la cidade''': 8 de Júlio * '''Feira de ls Santos an Chabes''': 30, 31 de Outubre i 1 de Nobembre * '''N.ª Sra. de las Brotas, Fuorte S. Neutel''' - Santa Marie Maior: Fin de Sumana depuis de la[[Páscoa]] * '''S. Bernardino - Casas Nuobas, Redondelo''': 20 de Maio * '''S. André - Curalha''': 30 de Nobembre * '''S. de la Salude - S. Pedro de Agostén''': 31 de Maio * '''S. Caetano - Erbededo''': 2º demingo de Agosto * '''N.ª Sra. De la Assunçon - Bilela Seca''': 15 de Agosto * '''Senhor de las Almas - Bilarelho de la Raia''': Penultimo Sabado de Agosto * '''N.ª Sra. De la Carrasco - Outeiro Seco''': 8 de Setembre * '''N.ª Sra. Aparecida - Calbon''': 2º demingo de Setembre * '''N.ª Sra. de las Niebes - Paradela de Monforte''': 5 de Agosto * '''Feira Anual - S. Simon, Bidago''': 28 de Outubre * '''San Sabastian - Torre de Erbededo''': 20 de Janeiro * '''Nuossa Senhora de la Cunceiçon - faiones''': 20 d'agosto * '''Nuossa Senhora de l Angaranho - Castelones''': 1º demingo de setembre * '''Die de l Idoso - Chabes''': maio/júnio * '''Fiesta de la ACR de a torre d'erbededo''': 2º/3º sumana de Maio * '''S. Tiago i S. Caetano - Mairos''': 3º Demingo de Agosto == Amprensa lhocal i regional == === Jornales i publicaçones=== * [http://www.avozdechaves.com/ La Boç de Chabes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518201720/http://avozdechaves.com/ |date=2013-05-18 }} (Publica Online ne l Diário Atual) * [http://www.diariodetrasosmontes.com/index.php3 Diário de Trás-Ls-Montes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701162926/http://www.diariodetrasosmontes.com/index.php3 |date=2012-07-01 }} * [http://www.noticiasdechaves.com/ Amboras de Chabes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121226192222/http://www.noticiasdechaves.com/ |date=2012-12-26 }} (Sítio Web ineisistente) * [http://www.semanariotransmontano.com/ Semanário Strasmuntano (Publicaçones suspensas] * [http://www.intransigente.com.pt/ Jornal Antransigente] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722001516/http://www.intransigente.com.pt/ |date=2010-07-22 }} (Publicaçones suspensas) === Rádios === * [http://www.radiolarouco.com/index.php Rádio Lharouco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120902182932/http://www.radiolarouco.com/index.php |date=2012-09-02 }} == Admenistraçon municipal == L munecípio de Chabes ye admenistrado por ua [[Cámara Municipal]] cumpuosta por 7 bereadores. Eesiste ua [[Assemblé Municipal]] que ye l'uorgon lhegislatibo de l munecípio, custituída por 103 deputados. Nas eileiçones de [[9 de Outubre]] de [[2005]], la cumposiçon de ls uorgones outárquicos quedou a ser la seguinte: {| {{prettytable}} border=1 cellpadding=1 cellspacing=0 |- style="background:#eee" | width="30%" |'''Uorgon''' | width="10%" |'''PSD''' | width="10%" |'''PS''' | width="10%" |'''PCP''' | width="10%" |'''BE''' | width="10%" |'''PP''' | width="10%" |'''PEB''' |- | Bereadores de la Cámara Municipal || 5 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | Deputados de la Assemblé Municipal || 26 || 22 || 3 || 0 || 1 || 0 |- | ''de ls quales: eileitos diretamente'' || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |} * L Persidente de la Cámara Municipal ye [[João Gonçalves Martins Baptista]]. == Zonas arqueológicas == * Cérca de [[Bilas Buonas]]. * Castro de la Rieira de [[Bilarinho de las Paranheiras]]. * Castro de [[Curalha]] * [[Bidago]] * Cidade de [[Lhimones]] * [[Cidadelha]] * [[Cigadonha]] * Muro de [[Seara Bielha]] * Alto Melitar an [[Bilela Seca]] * Facho de [[Castelones (Chabes)|Castelones]]. * Cérca de ls Mouros, de [[Muradelhas]]. * Castro de Paradela de Monforte, de [[Paradela]]. * Staçon Arqueológica de [[Sigerei]]. * Estaçon Arqueológica de Suzana an [[Seara Bielha]]. * Staçon Arquelógica de [[Padieiros]] an [[Soutelinho de la Raia]]. * Staçon Arquelógica de [[Alboradinha]] an [[Bilarelho de la Raia]]. * Estaçon Romana de Quintela an Bilarelho de la Raia. * Staçon Romana de [[Bal de Ermida]] an Bilarelho de la Raia. * Estaçon Romana de [[Carbalheiras]] an Bilarinho de la Raia. * Graburas [[Rupestres]] de [[Pereira de Selon]]. * Graburas Rupestres de [[Outeiro Machado]] an [[Baldanta]]. * Staçon Arqueológica de Soutilha, an [[Mairos]]. * Graburas [[Rupestres]] de la Moeda, Tripe, Outeiro de l Salto, an [[Mairos]]. * Castro de la Tróia, an [[Mairos]]. == Freguesies == L cunceilho de Chabes ye cumpuosto por 51 freguesies, 3 de las quales ourbanas: {| | valign=top | * [[Augas Fries]] * [[Anielhohe]] * [[Arcossó]] * [[Bobadela]] * [[Bustelo]] * [[Calbon]] * [[Cela]] * [[Cimo de Bila de Castanheira]] * [[Curalha]] * [[Eiras (Chabes)|Eiras]] * [[Erbededo]] * [[Faiones]] * [[Lhama de Arcos]] * [[Lhoibos]] * [[Madalena (Chabes)|Madalena]] (ourbana) * [[Mairos]] * [[Moreiras]] | valign=top | * [[Nueira de la Muntanha]] * [[Oucidres]] * [[Oura]] * [[Outeiro Seco]] * [[Paradela (Chabes)|Paradela]] * [[Póboa de Agraçones]] * [[Redondelo]] * [[Roriç]] * [[Samaiones]] * [[Sanfins (Chabes)|Sanfines]] * [[Sanjurge]] * [[Santa Cruç - Trindade]] (ourbana) * [[Santa Lheocádie (Chabes)|Santa Lheocádie]] * [[Santa Marie Maior (Chabes)|Santa Marie Maior]] (ourbana) * [[Santo António de Monforte]] * [[Santo Stébon (Chabes)|Santo Stébon]] * [[San Julion de Montenegro]] | valign=top | * [[San Pedro de Agostén]] * [[San Bicente (Chabes)|San Bicente]] * [[Seara Bielha]] * [[Selhariç]] * [[Soutelinho de la Raia]] * [[Soutelo (Chabes)|Soutelo]] * [[Trabancas]] * [[Tronco (Chabes)|Tronco]] * [[Bal de Anta]] * [[Bidago]] * [[Bila Berde de la Raia]] * [[Bilar de Nantes]] * [[Bilarelho de la Raia]] * [[Bilarinho de las Paranheiras]] * [[Bilas Buonas]] * [[Bilela Seca]] * [[Bilela de l Támega]] |} {{Chabes/Freguesies}} == Flabienses eilustres == * [[António Granjo]] * [[Cândido Sotto Mayor]] * [[Tenente Porfírio da Silva]] * [[Francisco Gonçalves Carneiro]] * [[José Guilherme Calvão Borges]] * [[Guilherme Martins da Veiga Calvão]] * [[Guilherme Almor de Alpoim Calvão]] * [[Francisco da Costa Gomes]] * [[Gayo Sevio Lupo]] * [[Gentil de Valadares]] * [[João Gonçalves da Costa]] * [[Lourenço Pires Chaves]] * [[Mário Carneiro]] * [[Nadir Afonso]] * [[Rodrigo Domingos de Sousa Coutinho Barbosa]] * [[Mário Gonçalves Carneiro]] * [[Agostinho de Sousa Pinto de Barros Cachapuz]] * [[José Ferreira Lobo]] ==Eilustres çcendentes, studantes i residentes== * [[António Gedeão]] (Rómulo de Carvalho), [[poeta]] * [[Óscar Carmona]], [[Persidente de la República]] * [[Manuel Valadares]], [[cientista]], [[Anstituto Curie]] * [[Rui Pereira]], [[Menistro]] * [[Francisco José Viegas]], [[scritor]] * [[Maria da Assunção Esteves]], [[Persidente de la Assemblé de la República]] == Geminaçones == L cunceilho de Chabes ye geminado culas seguintes cidades:<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M5400 |accessdate=2012-12-11 |archivedate=2011-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111224201434/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M5400 }}</ref> * {{flagicon|France}} '''[[Talence]]''', [[Gironda]], [[Fráncia]] * {{flagicon|Lhuxembourg}} '''[[Differdange]]''', [[Sch-sur-Alzette (canton)| Sch-sur-Alzette]], [[Lhuxemburgo]] * {{flagicon|Mozambique}} '''[[Nampula]]''', [[Nampula (porbíncia)| Nampula]], [[Moçambique]] * {{flagicon|Guinea-Bissau}} '''[[Bafatá (cidade)| Bafatá]]''', [[Bafatá (region)| Bafatá]], [[Guiné-Bissau]] * {{flagicon|Pertual}} '''[[Coimbra]]''', [[Çtrito de Coimbra]], [[Pertual]]<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M3000 |accessdate=2012-12-11 |archivedate=2016-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129082428/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M3000 }}</ref> {{refréncias}} == {{Lhigaçones sternas}} == {{commonscat|Chaves, Portugal}} * [http://www.chaves.pt Páigina Oufecial de la Cámara Municipal de Chabes] * [http://www.comfrariadechaves.com Sítio de la Cunfrarie de Chabes]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.festimage.org/ Festimage - Festibal Anternacional de Eimaige] * [http://www.chavesviva.pt/ Chabes Biba - Artes i Oufícios de la Region Flabiense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060820171305/http://www.chavesviva.pt/ |date=2006-08-20 }} * [http://www.termasdechaves .com/ Sítio de las Termas de Chabes]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gdchaves.pt/ Páigina Oufecial de l Grupo Çportibo Chabes] <br clear=all> {{CunceilhosBilaRial}} [[Catadorie:Chabes| ]] [[Catadorie:Munecípios frunteiriços de Pertual]] 98dlp1s1tjahchzuspkh0rr7vhcgdxe Pet Shop of Horrors 0 7361 108603 84945 2026-10-03T08:44:54Z ~2026-51381-65 15577 /* Eipisódios */ 108603 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Animangá/Cabeçalho | quelor_fondo_titulo = | quelor_borda_titulo = | quelor_fuonte_titulo = | tamanho = | tamanho_col1 = | titulo = Pet Shop of Horrors | eimaige = | eimaige_tamanho = | legenda = | nome_jp = ペットショップ オブ ホラーズ | nome_jp_trad = Pettoshoppu oubu Horāzu | genero = [[Terror (género)|Terror]], [[Mistério]],[[josei]] }} {{Anfo/Animangá/Mangá | tipo = | quelor_fondo_titulo = | quelor_borda_titulo = | quelor_fuonte_titulo = | titulo = | outor = [[Matsuri Akino]] | pub_ouriginal = ''[[Missy Comics DX]]'' | data_ampeço = 1995 | data_fin = 1998 | eiditoras = {{JAPb}} [[Asahi Sonorama]] | nr_belumes = 10 }} {{Anfo/Animangá/OBA | quelor_fondo_titulo = | quelor_borda_titulo = | quelor_fuonte_titulo = | titulo = [[Toshio Hirata]] | diretor = [[Yasuhiro Eimagawa]] | studio = [[Madhouse]] | data_lancamiento = {{JAP}} Márcio de 1999<br />{{USA}} Márcio de 2000 | nr_eipisodios = 4 | duracao = 25 minutos cada }} {{Anfo/Animangá/Mangá | tipo = | quelor_fondo_titulo = | quelor_borda_titulo = | quelor_fuonte_titulo = | titulo = Shin Petshop of Horrors | outor = [[Matsuri Akino]] | pub_ouriginal = {{JAP}} Asahi Sonorama | data_ampeço = 2005 | data_fin = | eiditoras = | nr_belumes = 8 }} {{Anfo/Animangá/Rodapé}} {{japonés|'''''Pet Shop of Horrors'''''|ペットショップ オブ ホラーズ|Pettoshoppu oubu Horāzu}} ye un [[anime]] de [[terror]] [[Japon|japonés]] que cunta la stória dua [[pet shop]] localizada an [[Chinatown]], an que cada animal ye zeiado por ua pessona que l cumpra por ser animal purfeito, mas la pessona debe assinar un [[cuntrato]] cun 3 cundiçones. An todos ls causos las pessonas biolan las regras, anton siempre hai ua cunsequéncia. L'anime ten solo 4 eipisódios i l [[mangá]] ten 10 belumes. Tanto ne l mangá quanto ne l'anime cada stória ampeça cula letra D, que ben de ''debil''([[diabo]], an [[léngua anglesa|anglés]]) ó ''demon'' ([[demónio]] an anglés), ó ben de l conde D (duonho de la pet shop, apersentado cumo Count D an alguas bersones). ==Eipisódios== {{Spoiler}} ==='''Daughter''' (Filha)=== Ne l purmeiro eipisódio de l'anime apersenta-se un mistério an torno de ''Count D''(Cunde D), duonho dua loija d'animales an Chinatown, qu'aparenta siempre star ambolbido an crimes d'assassinato(na maiorie de las bezes).Esso se debe al fato de ls animales bendidos. Neste eipisódio, ls pais dua nina chamada Alice, ban pa la loija de l Cunde para cumprar un bichinho de stimaçon na tentatiba de cumpensá-los pula perda de la filha . Acaban cumprando ua coneilha, qu'eilhes ben cumo la filha falecida Alice. L Cunde D ls faç assinar un cuntrato cun 3 cláusulas que specifica tamien la forma d'alimentar l'animal: solamente fruitas i berduras, scluídos doces, balas, etc. Ls pais acaban çcumprindo l cuntrato, cedendo als pedidos de la "filha", dando-les ls doces. L coneilho morre i, por ser dua spece rala, se multiplica debrebe, matando l pai. L policial/ambestigador Leon chega i depara-se cul Cunde na puorta de la manson de sous clientes. L Cunde D tremina por rebelar que debido al "amor ancondicional" i de la buntade de "fazer Alice feliç", la matórun assi cumo fazirun cul coneilho. ==='''Delicious''' (Delicioso)=== L'eipisódio ampeça cula depresson i tristeza de Iason Grey, que chora por sou amor que morriu ne l die de l sou casamiento: la cantora Eibangeline Blue. Aparentemente, la cantora Eiba caiu de l nabio nessa nuite i cun esso bieno a falecer. Iason percura la loija de l Cund D, an busca de cunsulo i este le andica un animal special: ua sereia. L curjidoso ye que la sereia ye la própia Eibangeline Blue que, segundo l Cunde, [[Rencarnaçon|rencarnou]] nua nuite de luna chena. Iason deixa de bibir para cuidar de sue nuoba peixon: sou animal de stimaçon. Ls dies se passan i acaba-se por saber, atrabeç dua amiga de Iason (secretamente apaixonada por el), que Eiba se matou al ber eilhes nun momiento íntemo ne l deck de l nabio. Passado esso, la moço queda preacupada i quemunica a la polícia que Iason nun respunde, anque star an casa. La polícia, chegando alhá, ancontra un peixe gigante na piscina junto cul cuorpo dilacerado de Iason. ==='''Çpair''' (Zespero)=== L'eipisódio ampeça-se cula muorte de l proeminente ator de l Robin Heindrix, qu'anterpretara un príncepe que l fizo quedar bastante famoso. L detetibe Leon, quando chega al local percebe algo que ls peritos probabelmente çcunsiderarian: ua spece de lagarto prateado ambolto ne l cachaço de Heindrix. Mais ua beç, las pistas de mais ua muorte l lieban a la stranha loijas d'animales de l Cunde D. Leon acaba çcubrindo que l'ator rialmente fui cumprar "algo que l cunsulasse", passado tener se apartado. Heindrix adquiriu un lagarto, qu'el bie an forma de mulhier. Ne ls radadeiros dies de bida Robin, habie tentado strelar mais un filme. Anfelizmente l teste nun fura bien sucedido por causa de la scolha de ls atores, yá "pré-detreminados". Passado esta frustraçon, Heindrix bai para casa i resolbe çcumprir l cuntrato, mirando para sou "bichinho", que tenie ua benda ne ls uolhos. Heindrix cai fatalmente ne l suolo. ==='''Dual''' (Duplo)=== Ne l radadeiro eipisódio queda-se claro l'anfluéncia de poder eisercida pul duonho de la pet shop, pus alguns de sous antigos clientes fúrun persidentes ó figuras notórias de la stória. L Cunde D "apersenta" sou animal mais defrente: l Kirin. El l'apersenta cumo un ser mitológico capaç de cunceder qualquiera zeio mas, la pessona ten de ser merecedora als uolhos de l Kirin. Un aspirante a un cargo gobernamental, Roger T. Stanford, i sou assessor, Kelly resolben ir atrás d'algo que ls faga alcançar sous suonhos. Cun personalidades defrentes, Roger, un rico i amponente moço, siempre stá acumpanhado de sou amigo d'anfáncia, Kelly, un anteligente i eidealista que sonha cun un mundo sin çgraças. Passado conhecíren la fama de la loija de l Cunde, ban até alhá, an busca de l famoso Kirin. Depuis d'indas i benidas çcubren que l'animal mitológico ye quien scolhe sou duonho, tenendo mediante ua proba a eilhes amposta, ser merecedores ó nun de l zeio. {{Spoiler-fin}} {{rabisco-anime}} [[Catadorie:Séries de manga]] [[Catadorie:OBA]] [[Catadorie:Animes de subrenatural]] [[Catadorie:Mangás de 1995]] [[Catadorie:Mangás de 2005]] 0kyrv2srh0xbn7kvacqe35z1a7wvjj4 Safo 0 8883 108596 107534 2026-10-02T18:30:14Z ~2026-51381-65 15577 /* Obras */ 108596 wikitext text/x-wiki Safo (an griego antigo: Σαπφώ, trasl. Safo) fui ua poetisa nembro de l'aristocracie i amportante repersentante femenina de la lírica griega. Faç parte de ls nuobe poetas líricos de l período arcaico. Tenerie nacido na Ilha de Lesbos por buolta de 630 la.c. i tenerie passado la maior parte de sue bida na cidade de Mitilene.Sue mai chamaba-se Kleís i sou pai Skamandronymos, ambos aristocratas de grande participaçon política;decumientos apuntan que tenie trés armanos: Lárikhos, Kháraxos i Eyrýgios. == Registros stóricos i bibliográficos == Inda moço, Safo yá fazie parte de la bida pública de Lesbos, tanto na política cumo na poesie. Por cunta de dibergéncias políticas, fui silada na Sicília. Alhá ambolbiu-se cun un home rico de la cidade de Andros, i tubo cul ua filha de mesmo nome que sue mai, Kleís. Al retornar la Lesbos, hai andícios de qu'habie se ambolbido cun outras mulhieres ne l culto a la diusa Afrodite; tubo trés cumpanheiras: Átthis, Telessíppa i Mégara. Passado sou retorno, adquiriu ua posiçon anfluente an Mitilene, tornando-se líder de la sociadade local ne l quesito anteletual, para alhá de fundar un coleijo para ninas adonde ansinaba música, poesie i beilça.Safo mais qu'ua beç fui retratada cumo ua mulhier morena d'uolhos negros, boca grande i pelos longos.Screbiu nuobe libros de poesie (de ls quales chegórun até nós solo un poema cumpleto i dezenas de fragmientos) i fizo parte de l cánone alexandrino de ls nuobe poetas líricos. Ye outora tamien d'eipigramas, eilegies, iambos i monódies. == Scuola == Debido la sous scritos i sue posiçon social i política, Safo fui silada para Sicília quando moço.Passado cinco anhos d'eisílio, retornou l'ilha de Lesbos i an Mitilene einougurou ua scuola para mulhieres. Nessa scuola, Safo ansinaba poesie, beilça, arte i música para sues alunas,tamien zambolbian-se atebidades físicas, banquetes, cultos relegiosos i cuncursos de beleza. Las alunas, chamadas d'heitarai (cumpanheiras), benien de todos ls lugares de la Grécia para séren çcípulas de Safo,i hai andícios de que relacionában-se amorosamente culha i antre si. Alhá, las alunas daprendian la séren “mulhieres cumpletas”, ó seia: graciosas, femeninas i eilegantes, segundo l'eideia de femenelidade de Safo. Hai alguns que dízen que la poetisa las preparaba pa l casamiento.  == Obras == [[Fexeiro:Gustav_Klimt_064.jpg|miniaturadaimagem|''Safo'', por Klimt 1888.]] Safo cuntribuiu seneficantemente pa la poesie lírica, dando un çtaque la poesie mélica debido als acumpanhamientos musicales nas leituras de sous poemas. Las obras de Safo poucas bezes tubírun cumo temática ls çtúrbios políticos. Al cuntrairo de muitos eiducadores i poetas de la época, Safo nun screbia bersos para birges ó de perparaçon pa l casamiento. Para alhá desso, l grupo formado por moças de Lesbos criou l sou própio sistema de lenguaige i simblos repersentando l'homoafetebidade femenina i l'erotismo lésbico. Screbia subre las própias delores i prazeres, ye percetibo an sous poemas ua lenguaige outónoma, femenina i fluída. Nun ye sabido cumo Safo colocou sous poemas an circulaçon, mas ye coincido que las mulhieres passában bie tradiçon oural ls poemas para sues filhas. L'aceitaçon por parte de ls homes an relaçon als poemas de Safo puode ser anterpretada cumo ua fuga de la cumpetitebidade masculina. Sue poesie fui mui reconhecida i admirada na sue época.  Ne ls seclos III i II a.C, dous studantes pertencentes a la Scuola de Alexandria, Aristófanes de Bizáncio i Aristarco de Samotrácia, coletórun i eiditórun sous poemas an nuobe libros d'acuordo cula métrica. Sue poesie de cuntenido cunsidrado erótico fui censurada puls scribas mediebales, ligados quaije siempre la Eigreija Católica, por esso restórun solo alguns fragmientos de las obras de Safo. Alguns storiadores afirman que Safo bénen sofrendo altaraçon ne ls sous poemas, habendo ua troca de pronomes femeninos para masculinos, cul antuito de fazer parecer que Safo tamien amasse ls homes. Fui ua de las bárias artistas que tubírun sou trabalho heiterossexualizado. <blockquote class="">'''''“Nuobe son las musas, dízen alguns; que çcuidados! '''''</blockquote><blockquote class="">Beijan, Safo de Lesbos ye la décima.” - Platon, AP 9.506</blockquote>Fragmientos poéticos de Safo: # <blockquote>Antigamente, era assi que beilçában</blockquote> <blockquote class="">a essa hora, las mulhieres de Creta; </blockquote><blockquote class="">al sonido de la música, al redror de l'altar sagrado</blockquote><blockquote class="">beilçában, calçando sob ls pies delicados</blockquote><blockquote class="">las flores tenras de la relba. </blockquote> # <blockquote>La Luna yá se puso, </blockquote> <blockquote class="">i las Pléiades; ye meia-</blockquote><blockquote class="">nuite; l'hora passa i you</blockquote><blockquote class="">deitada stou solica</blockquote> # <blockquote>Beniste, i faziste bien. You speraba,<br> </blockquote> <blockquote class="">queimando d'amor; tu me trazes la paç.</blockquote> # <blockquote>Queimo an zeio i anseio por…</blockquote> # <blockquote>Mai querida, nun puodo mais te tecer la trama</blockquote> <blockquote class="">-queimo d'amor por un guapo rapaç: </blockquote><blockquote class="">la culpa ye de Afrodite, la delicada -</blockquote> # <blockquote><Noiba>: Birgindade, birgindade, adonde stás, passado abandonar-me, tenendo ido ambora?</blockquote> <blockquote class=""><Birgindade>: Nunca mais buoltarei para ti, nunca mais!</blockquote><blockquote class="">-Carta de Safo la Faón</blockquote> == Sexualidade == [[Fexeiro:Amanda_Brewster_Sewell,_Sappho,_1891.jpg|miniaturadaimagem|305x305px|Safo i sues alunas, por Amanda Brewster Sewell, 1891.<br> ]] Atualmente, la Ilha de Lesbos ye un local turístico atratibo a a mulhieres lésbicas. Na Grécia Antiga, la Ilha, segundo Luciano de Samósata, era un local d'amores deprabados, pus al cuntrairo de la pederastia, la qual era natural i ancentibada pula sociadade, l tribadismo nun era aceito puls griegos antigos, que cunsidrában las mulhieres que l praticában, eimorales i oupostas a la natureza. Safo fui eternizada cumo la purmeira mulhier coincida cumo homossexual, probabelmente debido a un famoso poema de Obídio, l qual repersenta ua carta de Safo i debido a l'alguns de sous poemas eróticos séren dedicados l'outras mulhieres.<blockquote class="">“Nin las garotas de Pirra ó Metimna [aldés de Lesbos] me deleitan, nin l resto de la multidon de mulhieres lésbias. Nada ye para mi Anatória, nada la guapa Cidro; Átide nun mais me apraç als uolhos, cumo antes, nin ua ciento d'outras la quien amei, nun sin reprobaçon. Home zabergonhado, l qu'outrora pertenceu la muitas garotas, agora ye solo tou”.</blockquote>A partir de l seclo XVIII houbo ua maior çcusson acerca de la sexualidade de Safo.La maiorie de ls studiosos acradita que Safo rialmente mantenie relaçones tríbades, antretanto inda nun hai un cunsenso.Ls pesquisadores que defenden la teorie dua Safo lésbica, outelizan cumo fuorte argumiento l'eisisténcia de dibersos paralelos antre eimaiges i palabras de poemas de pederastas i de poemas de la poetisa.Para alhá desso, tamien se outelizan de la traduçon de la palabra lesbiazén (felaçon), “fazer cumo las mulhieres de Lesbos”, para justeficar l'eisisténcia de lésbicas na Ilha i trasformar Safo nua famosa amante de mulhieres. Na época an que possuía ua scuola na Ilha de Lesbos, Safo nun era cunsidrada ua tríbade, pus las famílias nun cunfiában sues filhas l'este tipo d'anfluéncia. Esta era mui respeitada na Ilha, pus le era cuncedido l dreito a a honrar ls diuses an sous poemas, que éran cantados an público.Antoce, ye possible custatar que se Safo era lésbica, - ua análeze literária i psicofísica mais atual de sues obras permite perceber que Safo nutria un grande amor por alguas de sues alunas - sou gusto era respeitado puls outros nembros de la cidade.  == Muorte == Storicamente, eisisten dues anterpretaçones de Safo pa ls storiadores, qu'amplica an mui la fin trágico de la sue bida. L'outor griego trágico Menandro (341-291 a.C.) screbiu ua peça aonde hai ua Safo heiterossexual que se apaixona por muitos homes an to la sue bida, sendo sou radadeiro grande amor l barqueiro Phaón, amor l qual nun era correspondido, pus Afrodite l'anfeitiçara para nun caer nas grácias de Safo. Tenendo entrado an zespero, Safo pulado de l monte Leucadé, localizado na ilha de Lesbos. Mitologicamente, Phaón usou ua yerba marina chamada eryngo que serie l'angrediente para ua poçon ancontrada drento dun alhabastro (recipiente para ólio ó perfume). Essa yerba fazie cun que Faón solo tubisse uolhos para Afrodite, l'eifeito nas mulhieres era d'enlouquecé-las. Safo enlouquecida tenerie rogado al dius Apolo para curá-la deste malo d'amor. L salto repersenta l poder de Apolo subre la relaçon de bida i muorte. Muitos homes i mulhieres que rializórun l salto fúrun curados de la loucura d'amor, nua tentatiba, Safo l'eisecuta, mas falece.  L'ambestigaçon moderna, mas, chegou a la cuncluson que la suicida era ua homónima de Safo scrita pul dramaturgo ateniense Menandro. Nun eisisten relatos oufeciales subre cumo de fato acunteciu la muorte de Safo, l que deixou ua lacuna an sue stória, sendo çcutida solo atrabeç de speculaçones de peças de comédies griegas.  == Repersentaçones antigas == [[Fexeiro:Hermaic_pillar_with_a_female_portrait,_so-called_“Sappho”;_inscription_"Sappho_Eresia"_ie._Sappho_from_Eresos._Roman_copy_of_a_Greek_Classical_original,_Capitoline_Museum_(12224913483).jpg|miniaturadaimagem|Pedamiego cun ua scultura de “Safo”; anscrito, "Safo Eresie", Safo de Eresos. Cópia romana de l griego clássico ouriginal, Museu de l Capitólio.<br> ]] Safo, mesmo cun sou eisílio, tubo grande anfluéncia na Grécia antiga, fui an Atenas, ua refréncia de l'outoridade femenina moldada pula Comédia Nuoba. Safo era sacerdotisa dun culto relegioso (thíasos), tamien era porsora dun coro femenino ligado a las festebidades de l casamiento i dedicado a las Musas, a las Grácias i la diusa Afrodite, aonde tenie l'ansinamiento buoltado las moços solteiras i eilhas se dedicában al daprendizado de la música i de la poesie.  Ls atenienses ne ls seclos IV i B a.C. pensában subre Safo puls relatos de Ateneu, que screbiu obras cómicas. L poeta falaba de ls rituales de ls banquetes pribados relatibos al komós griego i de sues etapas, relatando ua Safo simposiasta i qu'anterpretaba cançones d'amor. Safo era tema central d'einúmaras comédies na Atenas clássica. Chegórun até nós solamente fragmientos de seis comédies cul títalo Safo outelizados nas comédies scritas por Ameipsias, Amfis, Antífanes, Dïfilos, Efippos i Timocles. Na comédia, Safo era mui repersentada cun grande antresse por moços, tanto homes quanto mulhieres.  Na comédia hai tamien ua Safo homossexual aonde hai l'antuito de criticar la própia rialidade ateniense assolada por cunflitos i hábitos sociales corrutos depuis de la Guerra de l Peloponeso, defrente de l cuntesto aonde Safo bebia la bida aristocrática i la buoltada als pensamientos, ansinamientos i cheno de fertunas. Na obra de Antifanes, Safo serie repersentada cumo poetisa i ua adebinadora d'enigmas.  Ne l'ampeço de l seclo XIX fúrun çcubiertos fragmientos de poemas referentes la Safo an Oxirrinco ne l Eigito, cun criticas subre cumo eilha era bista ne l seclo V la.c. cumo ua mulhier eimoral i por tener relacionamientos supostamente homossexual.  == Bibliografie == BREMMER, Jan N. ''De Safo a Sade momentos na história da sexualidade''. Campinas: Papirus, 1995. <nowiki>ISBN 85 308 0325-6</nowiki> CALAME, Claude. "Sappho’s Group: an initiation into Womanhood." Reading Sappho: Contemporary Approaches (1996): 113-24. ISBN 978 0 141 93125-8 CANDIDO, M. Regina, GRALHA, Júlio César, BISPO, Cristiano Pinto, PAIVA, José R. (orgs). ''Vida, Morte e Magia no Mundo Antigo''. Rio de Janeiro: NEA/UERJ, 2008.Disponível em: <http://www.nea.uerj.br/publica/e-books/vida_morte_e_magia_no_mundo_antigo.pdf{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}>. Acesso em 26 abr. 2016 COSTA, Zora Yonara Torres. "Safo, Foucault e Butler: a constituição do corpo político lesbiano." (2012).  Disponivel em <[http://repositorio.unb.br/bitstream/10482/10098/1/2011_ZoraYonaraTorresCosta.pd http://repositorio.unb.br/bitstream/10482/10098/1/2011_ZoraYonaraTorresCosta.pdf]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}>  Acesso em 26 abr. 2016 DEMARCHI, Cristiane. Safo, Conteúdo Adulto: homoerotismo feminino/voyeurismo masculino. In:____. Outros Tempos. Campinas (SP). Universidade Estadual de Campinas, 2010, p.135-153. Disponível em: <http://www.outrostempos.uema.br/OJS/index.php/outros_tempos_uema/article/view/124/99 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815190219/http://www.outrostempos.uema.br/OJS/index.php/outros_tempos_uema/article/view/124/99 |date=2016-08-15 }}> Acesso em: 6 de junho de 2016. DOS SANTOS, Rubens. Safo de Lesbos. ''Ensaios de Literatura e Filologia'' 1 (1978): 55-70. Disponível em: <http://www.periodicos.letras.ufmg.br/index.php/literatura_filologia/article/view/7085/6087 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807191956/http://www.periodicos.letras.ufmg.br/index.php/literatura_filologia/article/view/7085/6087 |date=2016-08-07 }}>. Acesso em 6 jun. 2016. FUNARI, Pedro Paulo Abreu. ''Antiguidade Clássica'': a história e a cultura a partir dos documentos. São Paulo. UNICAMP, 1995. ISBN 8526806343 GOLDHILL, Simon. Amor, Sexo & Tragédia: como gregos e romanos influenciam nossa vida até hoje. Trad. Cláudio Bardella – Rio de Janeiro: Jorge Zahar Ed., 2007. <nowiki>ISBN 9788571109711</nowiki> GREENE, Ellen (ed.), Re-reading Sappho: contemporary approaches. Berkeley: University of California Press, 1996. ISBN  9780520206014 LEITE, Letticia B. R.. Antiguidade Clássica, Safo de Lesbos e Lesbianismo: historiografia e memória. In: 58. Reunião Anual da SBPC, 2006, Florianópolis, SC. Anais da 58. Reunião Anual da SBPC, 2006. Disponível em: <http://www.anpuhsp.org.br/sp/downloads/CD%20XVIII/pdf/PAINEL%20PDF/Lett%EDcia%20Batista%20Rodrigues%20Leite.pdf{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}>. Acesso em 6 de junho de 2016. RAGUSA, Giuliana. ''Imagens de Afrodite'': variações sobre a deusa mélica grega arcaica. São Paulo. Universidade de São Paulo, 2008. Disponivel em : <http://www.teses.usp.br/teses/disponiveis/8/8143/tde-21012009-162241/pt-br.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161012122559/http://www.teses.usp.br/teses/disponiveis/8/8143/tde-21012009-162241/pt-br.php |date=2016-10-12 }}> Acesso em 26 mai. 2016. RIBEIRO JR., W.A. Safo. Portal Graecia Antiqua, São Carlos. Disponível em <www.greciantiga.org/arquivo.asp?num=0201>. Acesso em: 26 abr. 2016. Sapho. The poetry of Sappho; translated by Jim Powell. Published by Oxford University Press, Inc. 2007. ISBN 0195326725 Sappho of Lesbos.Disponível em: <http://www.teses.usp.br/teses/disponiveis/8/8143/tde-21012009-162241/>.Acesso{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} em 06 de jun. 2016 SILVA, Fabio Mario. VILELA, Ana Luísa. Homo(lesbo)erotismo e literatura, no Ocidente e em Portugal: Safo e Judith Teixeira. Porto Alegre, v. 4, n. 1, jan./jun. 2011. Disponível em:<[https://dspace.uevora.pt/rdpc/bitstream/10174/3526/1/Safo%20e%20Judith%20Teixeira.pd https://dspace.uevora.pt/rdpc/bitstream/10174/3526/1/Safo%20e%20Judith%20Teixeira.pdf]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}>Acesso em: 26 abr. 2016. ULLMANN, Reinholdo Aloysio. Amor e sexo na Grécia Antiga. EDIPUCRS, 2005. Disponível em: <https://books.google.com.br/books?hl=pt-BR&lr=&id=WJ9jM-dtusoC&oi=fnd&pg=PA9&dq=sexualidade+grecia&ots=Wt24sszacq&sig=fvzYVuc3D25oyYNRSn4JltLiiEc#v=onepage&q=consenso&f=false>. Acesso em: 6 de jun. de 2016. <nowiki>ISBN 9788574305400</nowiki> == Ligaçon sterna == * {{Lhigaçon|2=http://www.germinaliteratura.com.br/literat_dez.htm|3=fragmentos de Safo traduzidos|4=www.germinaliteratura.com.br}} * {{Lhigaçon|2=http://primeiros-escritos.blogspot.com/search/label/Safo|3=blogue Primeiros Escritos - frags. de Safo traduzidos|4=primeiros-escritos.blogspot.com}} s1hze0pv4fok6wp69znoa9gu1jovr6y Fiesta de las Cebolhas Rechenadas 0 10619 108600 95355 2026-10-02T20:48:15Z ~2026-51381-65 15577 108600 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Cebolles rellenes.jpg|250px|thumb|Prato de cebolhas rechenadas.]] La '''Fiesta de las Cebolhas Rechenadas''' (an [[Lhéngua sturiana|sturiano]]: ''Fiesta de les Cebolles Rellenes'',)ye ua fiesta gastronómica que se celebra na fin de l més de nobembre an L'Entregu, Samartín del Rei Aurelio, nas [[Stúrias]], i porpara un de ls percipales pratos típicos de la gastronomie de las [[Stúrias]].<ref>{{citar web|títalo=L'Entregu celebra la fiesta de Les Cebolles Rellenes|url=http://www.rtpa.es/sociedad:L'Entregu-celebra-la-fiesta-de-Les-Cebolles-Rellenes_111385755832.html|publicado=Radiotelevisión del Principáu d'Asturies|data=29 de nobembre de 2013|lhéngua=spanhol}}</ref><ref>{{citar web|títalo=El Entrego saca juego a les cebolles rellenes|url=http://www.lne.es/cuencas/2013/12/01/entrego-saca-juego-les-cebolles/1508373.html|obra=La Nueva España|data=1 de dezembre de 2013|lhéngua=spanhol}}</ref><ref>{{citar web|títalo=Fiestas Gastronómicas de SMRA: Les Cebolles Rellenes|url=http://lacuencadelnalon.es/web/fiestas-gastronomicas-de-smra-les-cebolles-rellenes/|obra=La Cuenca del Nalón|cunsultadata=20 de febreiro de 2018|lhéngua=spanhol}}</ref><ref>{{citar web|títalo=Les cebolles rellenes inundan El Entrego|url=http://www.elcomercio.es/v/20131130/cuencas/cebolles-rellenes-inundan-entrego-20131130.html|obra=El Comercio|data=30 de nobembre de 2013|lhéngua=spanhol}}</ref><ref>{{citar web|títalo=XXXXI Jornadas Gastronómicas de las Cebollas Rellenas en El Entrego (S.M.R.A) 2013|url=http://www.asturiasdefiesta.es/xxxxi-jornadas-gastronomicas-de-las-cebollas-rellenas-en-el-entrego-s-m-r-a-2013|publicado=Asturiasdefiesta.es|cunsultadata=20 de febreiro de 2018|lhéngua=spanhol}}</ref> == La fiesta == [[Fexeiro:Cebolles rellenes.png|thumb|250x250px|Cebolhas rechenadas de ''picadillo''.]] La fiesta de las Cebolhas Rechenadas ampeçou a celebrar-se an 1972, anque la sue stória tenga ourige ne l anho de 1927. Neste anho, Aniceta Fueyo, coincida cumo ''La Nina'', duonha i cozineira de l Restourante La Laguna, antropeçou-se cul porblema de que sendo Sesta de Paixon, die de begília, nó tenie nada más que uas cebolhas pa dar als sous fragueses, tenendo tenido la eideia de rechenar las cebolhas. La Nina fui quien andonou l prato, mas diç-se que fui Aurora, de l Restourante La Conda, quien fizo que l prato fusse afamado, yá que fui eilha quien mais preparou ne l sou lhocal. Mario Antuña, l nieto de la Nina, screbiu ua declaraçon cun eimoçon ne l anho de 2004 pa la Fiesta de las Cebolhas Rechenadas, adonde ne l anho de 1972 partecipou un grupo de personas, cun José Manuel Blanco sendo l xefe, que ajudórun aperponer la criaçon de la Fiesta Gastronómica de las Cebolhas Rechenadas, que la criadora de l prato acolhiu cun antusiasmo. Neste anho cumbidou-se un grupo de jornalistas a quemer i apersentou a eilhes la fiesta i l prato. La própia Nina sustentou las çpesas, i grácias a esta einiciatiba i l antusiasmo de las sues dibulgaçones, las cebolhas rechenadas cunquistórun cul tiempo la faxa de Fiesta Gastronómica de Antresse Regional.<ref>{{citar web|títalo=Les cebolles rellenes en El Entrego|url=https://www.turismoasturias.es/descubre/gastronomia/eventos-gastronomicos/-/events-week/1549839/les-cebolles-rellenes-en-el-entrego/30-11-2017/wfpv0fltAhmV;jsessionid=66892E7CFD015F902968FB718CD9591D|publicado=Sociedad Pública de Gestión y Promoción Turística y Cultural del Principado de Asturias|cunsultadata=20 de febreiro de 2018|lhéngua=spanhol}}</ref> Assi, a cada 30 de nobembre, todas las casas de l pobo se ínchen de l oulor deste prato, i L'Entregu trasforma-se nun punto de ancuontro de parentena i amios. Ne ls redadeiros anhos la ourganizaçon de las fiestas ye rializada pula Sociadade Cultural i de Fiestas de l Entregu.<ref>{{citar web|redadeiro=Vivas|purmeiro=Julio|títalo=El Entrego acoge la fiesta de les cebolles rellenes el próximo fin de semana|url=http://www.lne.es/cuencas/2017/11/27/entrego-acoge-fiesta-les-cebolles/2200266.html|obra=La Nueva España|data=27 de nobembre de 2017|lhéngua=spanhol}}</ref> == L prato == Las cebolhas son scaldadas i adespuis ye feito un uoco ne l sou anterior. Nun tacho ye feito un refogado cun alho, la cebolha ye sacada i pumiento, ei adespuis ye quelocado l temato, sal i pumienta a gusto. L recheno purpara-se ambolbindo l refogado cun atun ó chicha cortada, i l restro de l refogado ye outelizado pa l molho, junto cun lhouro, bino branco i pumiento. Cozina-se al lhume brando, i sirbe-se cun pumiento, uobo i salsa picada.<ref>{{citar web|títalo=Reportaje sobre las cebollas rellenas en la TPA (2009)|url=https://www.youtube.com/watch?v=4ZvW1l0XdAo|publicado=Radiotelevisión del Principáu d'Asturies|data=8 de agosto de 2012|lhéngua=spanhol}}</ref> {{Refréncias|quel=2}} [[Catadorie:Cultura de la Spanha]] [[Catadorie:Fiestas]] [[Catadorie:Gastronomie]] [[Catadorie:Stúrias]] ow85rnt3hxpcx7fe0yuqzem6kcd1k5y 108601 108600 2026-10-02T20:53:17Z ~2026-51381-65 15577 108601 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Cebolles rellenes.jpg|250px|thumb|Prato de cebolhas rechenadas.]] La '''Fiesta de las Cebolhas Rechenadas''' (an [[Lhéngua sturiana|sturiano]]: ''Fiesta de les Cebolles Rellenes'',)ye ua fiesta gastronómica que se celebra na fin de l més de nobembre an L'Entregu, Samartín del Rei Aurelio, nas [[Stúrias]], i porpara un de ls percipales pratos típicos de la gastronomie de las [[Stúrias]].<ref>{{citar web|títalo=L'Entregu celebra la fiesta de Les Cebolles Rellenes|url=http://www.rtpa.es/sociedad:L'Entregu-celebra-la-fiesta-de-Les-Cebolles-Rellenes_111385755832.html|publicado=Radiotelevisión del Principáu d'Asturies|data= Gastronómicas de SMRA: Les Cebolles Rellenes|/ref><ref>{{}</ref> == La fiesta == [[Fexeiro:Cebolles rellenes.png|thumb|250x250px|Cebolhas rechenadas de ''picadillo''.]] La fiesta de las Cebolhas Rechenadas ampeçou a celebrar-se an 1972, anque la sue stória tenga ourige ne l anho de 1927. Neste anho, Aniceta Fueyo, coincida cumo ''La Nina'', duonha i cozineira de l Restourante La Laguna, antropeçou-se cul porblema de que sendo Sesta de Paixon, die de begília, nó tenie nada más que uas cebolhas pa dar als sous fragueses, tenendo tenido la eideia de rechenar las cebolhas. La Nina fui quien andonou l prato, mas diç-se que fui Aurora, de l Restourante La Conda, quien fizo que l prato fusse afamado, yá que fui eilha quien mais preparou ne l sou lhocal. Mario Antuña, l nieto de la Nina, screbiu ua declaraçon cun eimoçon ne l anho de 2004 pa la Fiesta de las Cebolhas Rechenadas, adonde ne l anho de 1972 partecipou un grupo de personas, cun José Manuel Blanco sendo l xefe, que ajudórun aperponer la criaçon de la Fiesta Gastronómica de las Cebolhas Rechenadas, que la criadora de l prato acolhiu cun antusiasmo. Neste anho cumbidou-se un grupo de jornalistas a quemer i apersentou a eilhes la fiesta i l prato. La própia Nina sustentou las çpesas, i grácias a esta einiciatiba i l antusiasmo de las sues dibulgaçones, las cebolhas rechenadas cunquistórun cul tiempo la faxa de Fiesta Gastronómica de Antresse Regional.<ref>{{citar web|títalo=Les cebolles rellenes en El Entrego|url=https://www.turismoasturias.es/descubre/gastronomia/eventos-gastronomicos/-/events-week/1549839/les-cebolles-rellenes-en-el-entrego/30-11-2017/wfpv0fltAhmV;jsessionid=66892E7CFD015F902968FB718CD9591D|publicado=</ref> Assi, a cada 30 de nobembre, todas las casas de l pobo se ínchen de l oulor deste prato, i L'Entregu trasforma-se nun punto de ancuontro de parentena i amios. Ne ls redadeiros anhos la ourganizaçon de las fiestas ye rializada pula Sociadade Cultural i de Fiestas de l Entregu.<ref>{{citar web|redadeiro=Vivas|purmeiro=Julio|títalo=El Entrego acoge la fiesta de les cebolles rellenes el próximo fin de semana|url=http:/}}</ref> == L prato == Las cebolhas son scaldadas i adespuis ye feito un uoco ne l sou anterior. Nun tacho ye feito un refogado cun alho, la cebolha ye sacada i pumiento, ei adespuis ye quelocado l temato, sal i pumienta a gusto. L recheno purpara-se ambolbindo l refogado cun atun ó chicha cortada, i l restro de l refogado ye outelizado pa l molho, junto cun lhouro, bino branco i pumiento. Cozina-se al lhume brando, i sirbe-se cun pumiento, uobo i salsa picada.<ref>{{citar web|títalo=Reportage sobre las cebollas rellenas en la TPA (2009)|url=https://www.youtube.com/watch?v=4ZvW1l0XdAo|publicado=Radiotelevisión del Principáu d'Asturies|data=8 de agosto de 2012|lhéngua=sturiano}}</ref> {{Refréncias|quel=2}} [[Catadorie:Cultura de la Spanha]] [[Catadorie:Fiestas]] [[Catadorie:Gastronomie]] [[Catadorie:Stúrias]] jimzpkywkvvobrbjfm3gu9oowqeou84 José Ferreira 0 10846 108604 105530 2026-10-03T09:25:58Z ~2026-51381-65 15577 108604 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Biografie |nome = José Pedro Ferreira |nome_nacimiento = José Pedro Cardona Moreno Ferreira |nacimiento_data = 1980 |nacimiento_lhocal = Bila Rial |nacionalidade = Pertuesa |acupaçon = Lhenguista, Ambestigador, Tradutor }} '''José Pedro Cardona Moreno Ferreira''' (nacido an 1980, an [[Bila Rial]]),<ref name="arquibo1">{{cite web |url=https://arquibo .pt/wayback/20080312080617/http://www.eiltec .pt/pdf/cb/zpferreira.pdf |títalo=José Pedro Ferreira |publisher=Arquibo .pt |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025 |archibe-url=https://arquibo .pt/wayback/20080312080617/http://www.eiltec .pt/pdf/cb/zpferreira.pdf |arquibodata=12 de Márcio de 2008|lhéngua=pertués}}</ref> tamien coincido cumo '''José Pedro Ferreira''', ye un lhenguista, ambestigador i tradutor pertués reconhecido por sues cuntribuiçones seneficatibas nas árias de [[Lhéngua_pertuesa|Lhéngua Pertuesa]] i [[Lhéngua mirandesa|Lhéngua Mirandesa]], cun çtaque pa la lhenguística cumputacional i la lhexicografie. L sou trabalho ten sido fundamental pa l zambolbimiento de recursos lhenguísticos i pa la promoçon de la lhéngua mirandesa.<ref name="cienciabitae">{{cite web |url=https://www.cienciabitae .pt/121C-B0A6-8F4B |títalo=José Pedro Ferreira |publisher=CIÉNCIABITAE |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025|lhéngua=pertués}}</ref><ref name="ciberdubidas">{{cite web |url=https://ciberdubidas.iste-iul .pt/outores/jose-pedro-ferreira/593/pagina/1 |títalo=José Pedro Ferreira |publisher=Ciberdúbidas de la Lhéngua Pertuesa |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025|lhéngua=pertués}}</ref> == Formaçon Académica i Carreira == José Pedro Ferreira oubtebe la sue lhicenciatura an Lhenguística pula Faculdade de Lhetras de la Ounibersidade de Lhisboua an 2006.<ref name="arquibo1" /> De 2007 a 2010 i de 2011 a 2014, trabalhou cumo Bolseiro de Ambestigaçon i Bolseiro de Geston de Ciéncia i Tecnologie ne l Anstituto de Lhenguística Teórica i Cumputacional.<ref name="cienciabitae" /> Antre 2008 i 2013, fui Porsor Adjunto Cumbidado na Scuola Superior de Salude de l Alcoiton, an [[Pertual]].<ref name="cienciabitae" /> De Júlio de 2010 até Setembre de 2011, trabalhou cumo Angenheiro de Zambolbimiento de Software ne l Microsoft Lhanguage Debelopment Centre.<ref name="degois">{{cite web |url=https://arquibo .pt/wayback/20160210200621/http://www.degois .pt/bisualizador/curriculun.jsp?key=6582778754936029 |títalo=José Pedro Ferreira |publisher=DeGóis |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025|lhéngua=pertués}}</ref> An 2014 tornou-se Nembro de la Direçon de la [[Associaçon de la Lhéngua i Cultura Mirandesa|Associaçon de la Lhéngua Mirandesa]].<ref name="cienciabitae" /> Antre 2015 i 2018, fui Bolseiro de Geston de Ciéncia i Tecnologie i Nembro de la Direçon Eisecutiba de l Centro de Studos de Lhenguística Giral i Aplicada de la [[Ounibersidade de Coimbra]].<ref name="cienciabitae" /> An 2019, trabalhou cumo Cunsultor ne l ISCTE-Anstituto Ounibersitário de Lhisboua.<ref name="cienciabitae" /> De 2020 a 2021, fui Ambestigador Cuntratado ne l Anstituto Anternacional de la Lhéngua Pertuesa, an [[Cabo Berde]].<ref name="cienciabitae" /> An 2021 ampeçou funçones cumo Treminólogo na Direçon Giral de la Traduçon de la [[Comisson Ouropeia]], na [[Bélgica]].<ref name="cienciabitae" /> == Porjetos de Ambestigaçon == Participou an bários porjetos de lhambestigaçon al lhongo de la sue carreira, tamien cumo cunsultor i cordenador, ancluindo l porjeto LUPo i l Grupo de Pesquisa an Morfologie Stórica.<ref name="arquibo2">{{cite web |url=http://www.eiltec .pt/pdf/cb/zpferreira.pdf |títalo=José Pedro Ferreira |publisher=Arquibo .pt |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025 |arquibourl=https://arquibo .pt/wayback/20220202125319/http://www.eiltec .pt/pdf/cb/zpferreira.pdf |arquibodata=2 de Febreiro de 2022}}</ref> Fui ambestigador respunsable an porjetos cumo l ''Bocabulário Ourtográfico Quemun de la Lhéngua Pertuesa'' i l ''Casa de la Lhéngua''.<ref name="degois" /> Tamien participou ne l zambolbimiento de l Portal de la Lhéngua Pertuesa i de l cumbersor ourtográfico Lhince.<ref name="portaldalinguaportuguesa">{{cite web |url=http://www.portaldalinguaportuguesa.org/ |títalo=Portal de la Lhéngua Pertuesa |publisher=Portal de la Lhéngua Pertuesa |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025|lhéngua=pertués}}</ref> == Cuntribuiçones i Publicaçones == José Pedro Ferreira ye outor i tradutor de dibersos lhibros, antre ls quales: * ''Ls Dicionários i ls Abatares Gestuales'' (2012)<ref name="bnportugal">{{cite web |url=https://bibliografie.bnportugal.gob .pt/bnp/bnp.se/registo?1816321 |títalo=Ls Dicionários i ls Abatares Gestuales |publisher=Biblioteca Nacional de Pertual |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025}}</ref><ref name="ucp">{{cite web |url=https://ciencia.ucp .pt/t/publicationes/ls-dicion%C3%A1rios-i-los-abatares-gestuales-lo-que-s%C3%A3o-cumo-se-fázen-i-p |títalo=Ls Dicionários i ls Abatares Gestuales |publisher=Ounibersidade Católica Pertuesa |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025|lhéngua=pertués}}</ref> * ''Bocabulário - las palabras que mudan cul Acuordo Ourtográfico'' (2008)<ref name="ciberdubidas2">{{cite web |url=https://ciberdubidas.iste-iul .pt/atualidades/noticias/an-lhinha-bocabulario---las-palabras-que-mudan-cun-lo-acuordo-ortografico/1925 |títalo=Bocabulário - Las Palabras que Mudan cul Acuordo Ourtográfico |publisher=Ciberdúbidas de la Lhéngua Pertuesa |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025|lhéngua=pertués}}</ref><ref name="fnac">{{cite web |url=https://www.fnac .pt/Bocabulario-Las-Palabras-que-Mudan-cun-lo-Acuordo-Ortografico-Barios/a1101371 |títalo=Bocabulário - Las Palabras que Mudan cul Acuordo Ourtográfico |publisher=FNAC |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025|lhéngua=pertués}}</ref> Publicou bários artigos an rebistas specializadas i apersentou trabalhos an cunferéncias científicas.<ref name="degois">{{cite web |url=https://arquibo .pt/wayback/20160210200621/http://www.degois .pt/bisualizador/curriculun.jsp?key=6582778754936029 |títalo=José Pedro Ferreira |publisher=DeGóis |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025|lhéngua=pertués}}</ref> == Promoçon de la Lhéngua Mirandesa == José Pedro Ferreira cuntribuiu seneficatibamente pa la promoçon i reconhecimiento de l mirandés cumo segunda lhéngua oufecial de Pertual.<ref name="cn-mdouro">{{cite web |url=https://www.cn-mdouro .pt/bibir/multimedie/noticias/noticia/cumo-lo-mirandes-benceu-eisolamiento-i-chegou-la-segunda-lhengua-oufecial |títalo=Cumo l mirandés benceu eisolamiento i chegou la segunda lhéngua oufecial |publisher=CM Miranda de l Douro |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025|lhéngua=pertués}}</ref> Seguiu ls passos de l sou pai, [[Amadeu Ferreira]], que fui un grande defensor de la lhéngua mirandesa i traduziu bárias obras amportantes pa l mirandés.<ref>{{citar web|url=http://spresso.sapo .pt/cultura/amadeu-que-daprendiu-lo-mundo nel-campo-i-tenie-lo-coracao-na-punta-de ls-dedos=f913553#gs.9ZfXNA0|títalo=Amadeu, que daprendiu l mundo ne l campo i tenie l coraçon na carapota|purmeiro=Joana|radadeiro=Beleza|obra=Spresso|lhéngua=pertués|data=5 de márcio de 2015|cunsultadata=27 de júlio de 2018}}</ref> José Pedro Ferreira acradita que las nuobas tecnologies son fundamentales pa la manutençon de las lhénguas regionales.<ref name="sapo">{{cite web |url=https://24.sapo .pt/bida/artigos/mirandes-ultrapassa-eisolamiento-i-chega-la-segunda-lhengua-oufecial-an-pertual |títalo=Mirandés ultrapassa eisolamiento i chega la segunda lhéngua oufecial an Pertual |publisher=SAPO 24 |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025}}</ref> Traduziu bárias eidiçones de las abinturas de [[Asterix|Astérix]] pa l mirandés, cumo "[[Asterix l Goulés]]", "[[Asterix an Eitália]]", "[[L Galaton]]", "[[L Papiro de César]]" i "[[La Filha de Bercingetorix]]".<ref>{{citar web|url=https://www.publico .pt/2007/03/11/jornal/asterix-an-mirandes---l-galaton-179607|títalo=Asterix an mirandés - l galaton|purmeiro=Amadeu|radadeiro=Ferreira|outorlink=Amadeu Ferreira|obra=Público|lhéngua=pertués|data=11 de márcio de 2007|cunsultadata=27 de júlio de 2018}}</ref><ref>{{citar web|url=https://www.publico .pt/2017/11/21/p3/noticia/asterix-buolta-la-falar-mirandes-1828898|títalo=Astérix buolta a falar mirandés|outor=Lhusa|obra=Público|lhéngua=pertués|data=21 de nobembre de 2017|cunsultadata=27 de júlio de 2018}}</ref><ref>{{citar web|url=https://www.cn-mdouro .pt/pages/246?poi_id=223|títalo=Astérix - La Filha de Bercingetorix|publicado=Cámara Munecipal de Miranda de l Douro|lhéngua=pertués|cunsultadata=28 d'abril de 2020}}</ref><ref name="lhusojornal">{{cite web |url=https://lhusojornal .com/asterix-nuoba-eidicao-lhengua-mirandesa/ |títalo=Astérix: nuoba eidiçon an lhéngua mirandesa |publisher=LhusoJornal |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025}}</ref><ref name="bnportugal2">{{cite web |url=https://bibliografie.bnportugal.gob .pt/bnp/bnp.se/q?mfn=241762&qf_AU==FERREIRA%2C%20JOSE%20PEDRO%20CARDONA |títalo=José Pedro Cardona Moreno Ferreira |publisher=Biblioteca Nacional de Pertual |cunsultadata=25 de Janeiro de 2025}}</ref> Ye nembro de la [[Associaçon de la Lhéngua i Cultura Mirandesa]].<ref>{{citar web|url=https://www.dn .pt/pertual/norte/anterior/lhengua-mirandesa-bai-tener-centro-de-documentacao-i-ferramientas-digitales-4174182.html|títalo=Lhéngua mirandesa bai tener centro de documentaçon i ferramientas digitales|outor=Lhusa|obra=Diário de Amboras|lhéngua=pertués|data=11 d'outubre de 2014|cunsultadata=27 de júlio de 2018}}</ref> {{Refréncias|quel=2}} {{Portal3|Miranda de l Douro|Pertual}} {{Rabisco}} {{NM|?||José Ferreira}} [[Catadorie:Lhenguistas de Pertual]] [[Catadorie:Lhéngua mirandesa]] 9g3ysfjr3ow93w8at61redyeh5pdjjl