Biquipédia mwlwiki https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Multimédia Special Cumbersa Outelizador(a) Cumbersa outelizador(a) Biquipédia Cumbersa Biquipédia Fexeiro Cumbersa fexeiro Biqui Cumbersa Biqui Modelo Cumbersa modelo Ajuda Cumbersa ajuda Catadorie Cumbersa catadorie Portal Cumbersa portal TimedText TimedText talk Módulo Cumbersa módulo Evento Evento Discussão Guimarães 0 5535 108649 108525 2026-10-11T01:24:14Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 108649 wikitext text/x-wiki {{ber zambiguaçon}} {{geocordenadas|41_28_00_N_08_24_00_W_type:adm2nd_region:PT|41° 28' N 08° 24' O}} {{Anfo/Munecípio de Pertual |munecípio = Guimaráes |eimaige_brason = GMR.png |eimaige_bandeira = Pt-gmr1.png |eimaige_giral = Castelo de Guimaraes.jpg |lhegenda = Castielho de Guimarães |eimaige_lhocalizaçon= LocalGuimaraes.svg |gentílico = bimaranense; guimaranense (ralo) |region = [[Region Norte (Pertual)|Norte]] |subregion = [[Abe (sub-region)|Abe]] |çtrito = [[Çtrito de Braga|Braga]] |porbíncia = [[Minho (porbíncia)|Minho]] |ária = 241,05 |populaçon = 158&nbsp;124<ref name="Censos 2011"/> |densidade = auto |data = 2011 |freguesies = 69 |persidente = [[António Magalhães]] ([[Partido Socialista|PS]])<br />[[Eileiçones outárquicas pertuesas de 2009|Mandato]] [[2009]]-[[2013]] |fundaçon = |fundaçon = [[1096]]? ([[Cunde D. Anrique]]) |ourago = [[Nuossa Senhora de la Oulibeira]] i [[San Guálter|San Gualter]] |feriado = [[24 de Júnio]]<br />([[Batailha de San Mamede]]) ||codpostal = 48__-___ Guimarães |url_cm = Largo Cónego José Maria Gomes<br />4800-419 Guimarães |url_ofecial = [http://www.cm-guimaraes.pt/ www.cm-guimaraes.pt] |url_email = [mailto:geral@cm-guimaraes.pt geral@cm-guimaraes.pt] |lhema = }} '''Guimaráes''' (an [[lhéngua pertuesa|pertués]]: ''Guimarães'') ye ua [[cidade]] [[Pertual|pertuesa]] situada ne l [[Çtrito de Braga]], [[region Norte]] i sub-region de l [[Abe (sub-region)|Abe]] (ua de las sub-regiones mais andustrializadas de l paíç), cun ua populaçon de 52&nbsp;181 habitantes, repartidos por ua malha ourbana de 23,5&nbsp;Km², an 20 freguesies i cun ua densidade populacional de 2&nbsp;223,9 hab/Km².<ref name=dgotdu>{{citar web |url=http://www.dgotdu.pt/PresentationLayer/ResourcesUser/DGOTDU/EstudosNaoPublicados/Guimaraes/GUIMARAES.pdf |títalo=Caraterizaçon Sócio-Eiquenómica de ls Cunceilhos – Guimarães |obra=Direçon Giral de l Ourdenamiento de l Território i Zambolbimiento Ourbano |formato=PDF |lhéngua=pertués |acessodata=21-11-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20061007091352/dgotdu.pt/PresentationLayer/ResourcesUser/DGOTDU/EstudosNaoPublicados/Guimaraes/GUIMARAES.pdf |arquibodata=07-10-2006}}</ref> Ye sede dun [[Lhista de munecípios de Pertual#G|munecípio]] cun 241,05&nbsp;Km² de ária i 158&nbsp;124 habitantes (2011)<ref name="Censos 2011">{{citar web |url=http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0 |títalo=Censos 2011 |obra=Anstituto Nacional de Statísticas |lhéngua=pertués |acessodata=23-12-2011}}</ref> (an queda se cumparada cula populaçon stimada de 162&nbsp;592 habitantes an 2009<ref name=INE2009>{{citar web |url=http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0000611&contexto=pi&selTab=tab0 |títalo=Portal de l Anstituto Nacional de Statística; Populaçon residente (N.º) por Lhocal de residéncia, Sexo i Grupo etairo (Por ciclos de bida) |obra=Anstituto Nacional de Statísticas |lhéngua=pertués |data=2009 |acessodata=01-06-2011}}</ref> i als Censos de 2001), subdebidido an 69 [[freguesie]]s, sendo que la maiorie de la populaçon reside na cidade i na sue zona periférica. L munecípio ye lhemitado a norte pul munecípio de [[Póboa de Lhanhoso]], a lheste por [[Fafe]], a sul por [[Felgueiras]], [[Bizela]] i [[Santo Tirso]], a oeste por [[Bila Nuoba de Famalicon]] i a noroiste por [[Braga]]. Ye ua cidade stórica, cun un papel crucial na formaçon de [[Pertual]], i que cunta yá cun mais dun milénio zde la sue formaçon, altura an qu'era zeignada cumo '''Vimaranes'''. Podendo este chamadeiro tener tenido ourige an [[Bímara Peres]], ne ls meados de l seclo IX, quando fizo deste lhocal l sou percipal centro gobernatibo de l [[cundado Portucalense]] que tenie cunquistado pa l [[Reino de Galiza]] i adonde bieno a falecer. Guimaráes ye ua de las mais amportantes cidades stóricas de l paíç, sendo l sou [[Centro Stórico de Guimaráes|centro stórico]] cunsidrado [[Património Mundial|Património Cultural de la Houmanidade]], tornando-la defenitibamente un de ls maiores centros turísticos de la region. Las sues rues i monumientos respiran stória i ancantan quien la bejita. La Guimaráes atual soube cunceliar, de a melhor forma, la stória i cunsequente manutençon de l patrimonho cul dinamismo i amprendedorismo que caraterizan las cidades modernas, que se manifestou na nomeaçon para [[Capital Ouropeia de la Cultura]] an 2012, fatores que lhiebórun Guimarães a ser eileita pul [[New York Times]] cumo un de ls 41 lhocales a bejitar an 2011 i la cunsidrá-a un de ls eimergentes puntos culturales de la [[Península Eibérica]].<ref>{{Citar periódico |ultimo=Wilder |purmeiro=Charly |url=http://travel.nytimes.com/2011/01/09/travel/09where-to-go.html?pagewanted=all#guimaraes |títalo=The 41 Places to Go in 2011 |jornal=The New York Times |lhéngua=anglés |data=09-01-2011 |acessodata=25-01-2011}}</ref> Guimaráes ye muitas bezes zeignada cumo ''"Cidade Vrício"'', debido al fato ende tener sido stablecido l centro admenistratibo de l Cundado Portucalense por [[Anrique de Borgonha, conde de Portucale|D. Anrique]] i por sou filho [[Fonso I de Pertual|D. Fonso Heinriques]] poder tener nacido nesta cidade i fundamentalmente pula amportança stórica que la [[Batailha de San Mamede]], trabada na periferie de la cidade an [[24 de Júnio]] de [[1128]], tubo pa la formaçon de la nacionalidade. Assi i to, las necidades de la [[Reconquista]] i de proteçon de territórios la sul lhebou esse mesmo centro para [[Coimbra]] an 1129. Ls ''"Bimaranenses"'' son ourgulhosamente tratados por ''"Cunquistadores"'', fruito dessa hardança stórica de cunquista ampeçada percisamente an Guimaráes. == Stória == {{Ber artigo percipal|Stória de Guimaráes}} [[Fexeiro:Praça da Oliveira 01.jpg|right|250 px|thumb|Praça de la Oulibeira, ne l Centro stórico de Guimaráes, cul Padron de l Salado]] La cidade stá storicamente associada a la fundaçon de la nacionalidade i eidantidade Pertuesa. Guimarães, antre outras poboaçones, antecede i prepa la fundaçon de [[Pertual]], sendo coincida cumo "L Brício de la Nacion Pertuesa". Eiqui tubírun lhugar an [[1128]] alguns de ls percipales acuntecimientos políticos i melitares, que lhiebarian a l'andependéncia i al nacimiento dua nuoba Nacion. Por esta rezon, stá anscrito nua de las torres de l'antiga muralha de la cidade "Eiqui naciu Pertual", refréncia stórica i cultural de residentes i bejitantes nacionales. ==== Pré i Proto-Stória ==== La region an que Guimaráes se antegra ye de poboamiento permanente zde pul menos l [[Calcolítico|Calcolítico Final]] nacional, cumo atestan la persença, ne l cunceilho, de las [[citánia]]s de Briteiros i de Sabroso ó la Staçon arqueológica de la Peinha. La [[Ara de Trajano]] denuncia l'outelizaçon, puls [[Roma Antiga|romanos]], de las augas termales de la bila de [[Caldas de las Taipas]]. ==== De la fundaçon de Guimaráes a la fundaçon de Pertual ==== [[Fexeiro:Guimarães Mumadona Dias.jpg|thumb|right|Státua de Mumadona Dies an frente al Tribunal de Comarca]] Passado l'açon política de [[reconquista]] ourganizada pul [[Reino de la Galiza]], cula anterbençon de l fidalgo [[Bimara Peres]] inda ne l remoto [[seclo IX]], la fundaçon [[Eidade Média|mediebal]] de l'atual cidade ten las sues raízes ne l remoto [[seclo X]]. Fui nesta altura que la [[Cunde]]ssa [[Mumadona Dies]], biúda de [[Heirmenegildo Mendes]], mandou custruir, na sue propiadade de ''Vimaranes'', un [[mosteiro de San Mamede|mosteiro]] dúplice, que se tornou nun pólo d'atraçon i dou ourige a la fixaçon dun grupo populacional coincido cumo ''bila baixa''. Paralelamente i para defesa de l'aglomerado, mandou custruir un [[Castielho de Guimaráes|castielho]] la pouca çtáncia, na colina, criando assi un segundo punto de fixaçon na ''bila alta''. A lhigar ls dous núcleos formou-se la [[Rue de Santa Marie]]. Mais tarde l Mosteiro trasformou-se an [[Colegiada de Nuossa Senhora de la Oulibeira|Rial Colegiada]] i adquiriu grande amportança debido als prebilégios i doaçones que reis i nobres le fúrun cuncedendo. Tornou-se nun afamado Santuário de Peregrinaçon, i de to l lhado acorrian crentes cun preces i promessas. L'outorgaçon, pul [[Cunde D. Anrique] ], de l purmeiro foral nacional (cunsidrado por alguns storiadores anterior al de [[Custantin (Bila Rial)|Custantin de Panóias]]), an data çconhecida, mas possiblemente an [[1096]],<ref>{{citar periódico |ultimo=Reis |purmeiro=António Matos |url=http://www.csarmento.uminho.pt/docs/ndat/rg/RG106_05.pdf |títalo=L Foral de Guimaráes - purmeiro foral pertués - lo cuntributo de ls burgueses pa la fundaçon de Pertual |jornal=Revista de Guimarães |númaro=106 |formato=PDF |lhocal=Guimarães |anho=1996 |páiginas=55-77 |acessodata=27-12-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20050508050259/http://www.csarmento.uminho.pt/docs/ndat/rg/RG106_05.pdf |arquibodata=08-05-2005}}</ref> atesta l'amportança crecente de l'anton bila de Guimarães, scolhida inda cumo capital de l'anton [[Cundado Portucalense]]. Eiqui se darie, a 24 de Júnio de 1128, la [[Batailha de San Mamede]]. ==== Eidade Média ==== Cumo la bila fui-se spandindo i ourganizando, fui rodeada an parte por ua [[muralha]] defensiba ne l reinado de [[D. Dinis]]. Antretanto las [[Orde mendicante|ordes mendicantes]] anstalan-se an Guimarães i ajudan a moldar la fesionomie de la cidade. Mais tarde, ls dous pólos funden-se nun único i passado l derrube de la muralha que separaba ls dous núcleos populacionales ne l reinado de [[D. João I]], la bila antramuros yá pouco mudará, spandindo-se stramuros cula criaçon de nuobos arruamientos cumo la Rue de ls Gatos.<ref name="IGESPAR1"> {{citar web |ultimo=Oliveira |purmeiro=Catarina |url=http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/pesquisa/geral/patrimonioimovel/detail/75003 |títalo=Pesquisa de Património - Rue de D. João I - detalhe |obra=[[IGESPAR]] |lhéngua=pertués |acessodata=21-12-2010}}</ref> ==== Eidade Moderna i Cuntemporánea ==== [[Fexeiro:Toural em 1864.jpg|thumb|L Toural repersentado nua eimaige de 1864.]] Haberá inda la custruçon d'alguas eigreijas, cumbentos i palácios, la formaçon de l Ancho de la Misericórdie (atual Ancho João Franco) an finales de l [[seclo XVII]] i ampeços de l [[seclo XVIII|XVIII]], mas la sue strutura nun sofrerá grande trasformaçon. Será a partir de finales de l [[seclo XIX]], culas nuobas eideias ourbanísticas d'higiene i simetrie, que la [[bila]], eilebada la [[cidade]], pula Reina [[Marie II de Pertual|D. Marie II]], por decreto de 23 de Júnio de 1853,<ref>{{citar web |url=http://www.ine.pt/Prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano.asp?ano=200212&anoD=2002 |títalo=Cidades Pertuesas |obra=[[Anstituto Nacional de Statísticas|INE]] |lhéngua=pertués |data=2002 |acessodata=03-10-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20051031105340/https://www.ine.pt/Prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano.asp?ano=200212&anoD=2002 |arquibodata=31-10-2005}}</ref> eirá sofrer la sue maior mudança. Será outorizado i fomentado l derrube de las muralhas, haberá l'abiertura de rues i grandes abenidas cumo l'atual Ancho de Martines Sarmiento, l Ancho de la Cundessa de l Juncal i la Alameda de San Dámaso, i la parquizaçon de la Colina de la Fundaçon. Inda assi, quaije todo fui feito dun modo cuntrolado, permitindo assi la cunserbaçon de l sou magnífico Centro Stórico. == Património == {{Artigo percipal|[[Lhista de patrimonho eidificado an Vraga#Cunceilho de Guimaráes|Lhista de patrimonho eidificado an Guimaráes]]}} L papel de Guimaráes zampenhado na formaçon de la nacionalidade pertuesa cunfire-le ua singularidade, mui marcada ne l cuntesto turístico nacional, un statuto simbólico que mantén zde hai seclos. Purmeira [[capital]] de l [[Cundado Portucalense]] i de l paíç ye ua de las mais amportantes mimórias bibas, de l'afirmaçon i andependéncia de Pertual. Este fato, aliado a la classeficaçon de l Centro Stórico de Guimaráes cumo [[Património Mundial|Património Cultural de la Houmanidade]] an [[2001]], zampenha un papel fundamental na defrenciaçon de Guimaráes cumo atraçon turística ne l cuntesto de ls circuitos de turismo cultural ne l Noroiste Peninsular. Podemos salientar ls seguintes lhocales cumo de particular antresse: === Arquitetura relegiosa === [[Fexeiro:Igreja de S. Miguel do Castelo - Guimarães (Portugal).jpg|right|thumb|200 px|[[Eigreija de San Miguel de l Castielho]]]] * De l primitibo eidifício de la [[Eigreija de Nuossa Senhora de la Oulibeira (Guimaráes)|Eigreija de Nuossa Senhora de la Oulibeira]] pouco resta. Albergou la [[Colegiada de Nuossa Senhora de la Oulibeira|Colegiada de Santa Marie de Guimaráes]], ua de las anstituiçones relegiosas mais amportantes de la Baixa [[Eidade Média]] pertuesa. [[João I de Pertual|D. João I]] mandou eidificar l'atual eidifício, an finales de l [[seclo XIV]], cumo paga pula sue bitória na [[Batailha de Aljubarrota]].<ref>{{citar web |títalo=Pesquisa de Património - Eigreija de Nuossa Senhora de la Oulibeira - detalhe |url=http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/pesquisa/geral/patrimonioimovel/detail/70509 |publicado=IGESPAR |lhéngua=pertués |acessodata=08-05-2007}}</ref> Ten ua amportança acrescida pa ls ''Bimaranenses'', yá qu'esta ye la santa padroeira de la cidade. * La [[Eigreija de San Miguel de l Castielho|Capielha de San Miguel de l Castielho]] ye ua capielha [[Arquitetura románica an Pertual|tardo-románica]], custruída ne l [[seclo XIII]], adonde segundo la lhenda terá sido batizado [[Fonso I de Pertual|D. Fonso Heinriques]].<ref>{{citar web |títalo=Pesquisa de Património - Eigreija de San Miguel de l Castielho - detalhe |url=http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/pesquisa/geral/patrimonioimovel/detail/70512 |publicado=IGESPAR |lhéngua=pertués |acessodata=08-05-2007}}</ref> * [[Capielhas de ls Passos de la Peixon de Cristo]] * Ne l [[Cumbento de Santa Clara (Guimaráes)|Cumbento de Santa Clara]], queda l'atual Cámara Municipal de Guimaráes. * [[Eigreija de la Misericórdie de Guimaráes|Eigreija de la Misericórdie]] * [[Eigreija de San Pedro (Guimaráes)|Eigreija de San Pedro]] * La [[Eigreija de San Demingos (Guimaráes)|Eigreija de San Demingos]], de [[stilo gótico]], fui mandada custruir pula [[orde domenicana]]. * [[Eigreija i Cumbento de las Domínicas]] * L [[Cumbento de San Francisco (Guimaráes)|Cumbento de San Francisco]] custruído ne l'ampeço de l [[seclo XV]], fui altarada ne l seclo XVII. Solo l portal i la cabeceira cunserban l sou caráter [[stilo gótico|gótico]] primitibo. Na capielha-mor ten inda antressantes retábulos de [[talha dourada]] i [[azuleijo]]s storiados de l'ampeço de l seclo XVIII, retornando cenas de la bida de [[Santo António]]. * [[Eigreija de Nuossa Senhora de la Cunsulaçon i Santos Passos]] (coincida bulgarmente por Eigreija de [[San Gualter]]); * Na çcida de la peinha, anserida nun percurso de muntanha, ancontra-se l [[Mosteiro de Santa Marina de la Cuosta]], cumbertida an Pousada, por porjeto de [[Fernando Tábora]]. * [[Eigreija de Serzedelo]] (Monumiento Nacional) * L [[Santuário de la Peinha]] === Arquitetura cebil === [[Fexeiro:Toural.JPG|left|thumb|200 px|Bista de l Toural]] La cidade de Guimaráes apersenta ua riquíssema bariadade na sue arquitetura cebil, neilha subressaindo-se l [[Paço de ls Duques de Bergáncia (Guimaráes)|Paço de ls Duques de Bergáncia]], custruído ne l seclo XV por [[Fonso I de Bergáncia|D. Fonso]], 1.º [[duque de Bergáncia]], i que debido al sou posterior abandono serie reconstruído na década de [[Década de 1930|1930]]. La [[Rue de Santa Marie]], d'ourige mediebal, era zona prebilegiada de l'elite bimaranense, lhigando antigamente la Zona de l Castielho a la Colegiada de Guimaráes na praça de la Oulibeira, mas atualmente ampeça ne l Ancho de l Carmo, adonde çpontan la casa adonde morriu Francisco Martins Sarmento, la Eigreija de l Carmo i l sou chafariç central. Çcendo essa rue acedemos a la zona central de la zona stórica adonde se ancontran la [[Praça de Santiago]], lhadeada de casas antigas, de sacadas rematadas pul tradecional alpendre, guardando un cunho mediebal acentuado i la [[Praça de la Oulibeira]], adonde puode-se admirar la Eigreija de Nuossa Senhora de la Oulibeira i l [[Padron de l Salado]]. Estas dues praças son coincidas lhocalmente por séren l centro de la ''mobida'' bimaranense, debido a la cuncentraçon de bares que se stende pulas praças i arruamientos periféricos. Cumo eilemiento de lhigaçon, eisisten ls [[Antigos Paços de l Cunceilho]], adonde se lhocaliza l'atual Museu de Arte Primitiba Moderna. La [[Casa de la Rue Nuoba]], situada na atual Rue de [[Egas Moniz]], qu'alberga atualmente l Gabinete Técnico Lhocal. Na [[Casa de ls Lhobos Machado]], queda la [[Associaçon Comercial i Andustrial de Guimaráes]]. L [[Ancho de l Toural]] (coincido cumo la "sala de bejitas" de la cidade i assi chamado por tener sido einicialmente custruído cumo ua feira de benda de ganado), ye atualmente cul cunjunto de las praças de la Oulibeira i de Santiago, cunsidrado popularmente cumo l centro de la cidade. Ye lhadeado de casas antigas cun telhados d'augas furtadas, jinelas einormes qu'acupan to la fachada i guapas grades de fierro fraugado. La [[Rue D. João I]], antiga Rue de ls Gatos, fui ua de las purmeiras rues a eisistir fura de l perímetro amuralhado i serbia de lhigaçon a l'antiga strada pa l Porto.<ref name="IGESPAR1" /> [[Fexeiro:Praça de Santiago.JPG|thumb|right|200 px|Praça de Santiago - bista an direçon a la praça de la Oulibeira, para alhá de ls arcos sob l museu de Arte Primitiba Moderna]] L [[Palácio Bila Flór]], até finales de l [[seclo XIX]], situado até percípios de l seclo XX ne ls arrabaldes de la cidade, fui adonde purmeiramente se situou la Ounibersidade de l Minho i adonde atualmente queda l Centro Cultural Vila Flor. L [[Parque de la Cidade (Guimaráes)|Parque de la Cidade]], ye l maior spácio berde de la cidade. Fura de la ária ourbana puode-se ancontrar l [[Campo de la Ataca]], adonde se terá ampeçado la [[Batailha de San Mamede]]. Sobranceira a la cidade, l monte de la [[Peinha (Guimarães)|Peinha]] ye un aprazible sítio d'adonde se puode çfrutar dua panorámica de l cunceilho i cunceilhos ambolbentes. Merece ende çtaque l'eigreija porjetada por [[José Marques da Silva]] ó státua de [[Papa Pio IX|Pio IX]], situada ne l punto mais alto de l cunceilho. Grabado nua peinha, ouserba-se un baixo-relebo de ls abiadores [[Gago Coutinho]] i [[Sacadura Cabral]]. Deba-se inda referir l busto subre pedestal de [[José de Pina]] i l'eimaige de [[San Cristóvão]], enquadrada ne l'alto dun rochedo. === Arquitetura melitar === L [[Castielho de Guimaráes]] fui mandado custruir ne l [[seclo X]] pula [[Cundessa Mumadona]] para defender la populaçon de ls ataques de ls muçulmanos, tenendo inda sido custruído mais tarde a las [[Muralhas de Guimaráes]]. === Arqueologie === [[Fexeiro:Castro de Briteiros.jpg|left|thumb|200 px|Bista panorámica de la Citánia de Briteiros]] La [[Citánia de Briteiros]], classeficada cumo [[Monumiento Nacional]] zde [[1910]] ye un de ls monumientos nacionales mais amportantes de la [[cultura castreija]], sendo scabada, zde finales de l seclo XIX, pul arqueólogo Francisco Martins Sarmento, até a l'atualidade, sendo la sue preserbaçon assi cumo de la [[Citánia de Sabroso]], respunsabelidade de la [[Sociadade Martins Sarmento]]. La [[Staçon arqueológica de la Peinha]], situada na muntanha de la [[Peinha (Guimarães)|Peinha]] próssima a la cidade, cumprende restos dun poboado permanente anserido cronologicamente antre l [[Calcolítico]] Final i l [[Eidade de l Bronze|Bronze Einicial]].<ref>{{citar web |ultimo=Martins |purmeiro=A. |url=http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/pesquisa/geral/patrimonioimovel/detail/74432 |títalo=Pesquisa de Património - Staçon arqueológica de la Peinha - detalhe |obra=IGESPAR |lhéngua=pertués |acessodata=23-01-2010}}</ref> La [[Lhápide de las Taipas|Ara de Trajano]], lhocalizada na bila de [[Caldas de las Taipas]] ye ua lhápide de tipo ambocatibo, dedicada la [[Trajano]].<ref>{{citar web |ultimo=Martins |purmeiro=A. |url=http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/pesquisa/geral/patrimonioimovel/detail/69818 |títalo=Pesquisa de Património - Lhápide de las Taipas (Ara de Trajano) - detalhe |obra=IGESPAR |lhéngua=pertués |acessodata=23-01-2010}}</ref> De se referir inda la persença, çpersa pul cunceilho, de bários castros i restos arqueológicos menores. === Státuas sculturas i monumientos comemoratibos === [[Fexeiro:Afonso Henriques por Cutileiro.jpg|right|thumb|200 px|D. Fonso Heinriques por Cutileiro]] La [[státua]] de [[D. Fonso Heinriques]], na atualidade, anserida ne l'acesso percipal al [[Paço de ls Duques de Bergáncia (Guimaráes)|Paço de ls Duques de Bergáncia]], ye ua obra de [[Soares dos Reis]] (státua) i [[José António Gaspar]] (pedestal). L'eideia de la sue custruçon partiu dun grupo de pertueses, residentes ne l [[Riu de Janeiro]], sendo feita l'angariaçon de ls fondos necessairos nas dues cidades. Fui einougurada la [[20 de Setembre]] de [[1887]], ne l'atual Ancho de San Francisco. Tubo dues trasladaçones, la purmeira pa l Toural i la segunda, an [[1940]], pa la sue atual lhocalizaçon.<ref>{{citar periódico |ultimo=Rocha e Costa |purmeiro=A. |url= |títalo=Státuas de Guimarães - D. Fonso Heinriques |jornal=O Povo de Guimarães |númaro= |eiditora= |lhocal=Guimarães |data=22-04-2005 |lhéngua=pertués |páigina=}}</ref> La [[scultura]] de D. Fonso Heinriques, situada ne l'ancho João Franco i de l'outoria de [[João Cutileiro]], fui einougurada la [[24 de Júnio]] de [[2001]] i segundo l sou outor l'anspiraçon bieno de ls lhibros d'anstruçon purmária de la década de 1940, an que D. Fonso Heinriques era repersentado cun un [[montante]]. == Cultura == Guimaráes, cumo cidade de dimenson média, ten ua bida cultural antressante. Para para alhá de ls museus, monumientos, associaçones culturales, galeries d'arte i fiestas populares, ten zde Setembre de 2005&nbsp;un amportante spácio cultural, l [[Centro Cultural Bila Flor]], cun dous auditórios, un centro spositibo, i un café-cuncerto. Scolhida, an Outubre de 2006 para ser [[Capital Ouropeia de la Cultura]] an [[2012]],<ref>{{citar periódico |url=http://www.publico.clix.pt/shownews.asp?id=1272558&idCanal=34 |títalo=Gobierno scolhe Guimarães para ser candidata la Capital Ouropeia de la Cultura an 2012 |obra=[[Público (jornal)|Público]] |lhéngua=pertués |acessodata=19-10-2006}}</ref> juntamente cun [[Maribor]], cidade de la Slobénia.<ref>{{citar web |url=http://ec.europa.eu/culture/eac/other_actions/cap_europ/cap_futur_en.html |títalo=European Capitals of Culture-Future Capitals |obra=[[Comisson Ouropeia]] |lhéngua=anglés |acessodata=19-10-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20061019101251/ec.europa.eu/culture/eac/other_actions/cap_europ/cap_futur_en.html |arquibodata=19-10-2006}}</ref><ref>{{citar web |url=https://www.ukom.gov.si/eng/slovenia/publications/slovenia-news/4874/4880/ |títalo=Maribor Nominated for 2012 European Culture Capital |obra=Departamiento de quemunicaçon de l gobierno slobeno |lhéngua=anglés |acessodata=17-06-2007 |arquibourl=http://web.archive.org/web/20070718101928/www.ukom.gov.si/eng/slovenia/publications/slovenia-news/4874/4880/ |arquibodata=18-07-2007}}</ref> Até [[Guimaráes 2012|alhá]] será custruída ua Plataforma de las Artes, ne l'antigo mercado municipal i terrenos dua andústria de trasformaçon de mármores,<ref name=memdes>{{citar lhibro |sobrenome1=de Sá |nome1=Fernando Seara |sobrenome2=Figueiredo |nome2=Raul Roque |sobrenome3=Lima |nome3=Alexandre Coelho |sobrenome4=Roque |nome4=Manuel Vilhena |url=http://www.cm-guimaraes.pt/files/1/documentos/20100914145055930581.pdf |títalo=Plataforma de las Artes - Resumo de la Mimória Çcritiba |eiditora=Pitágoras Arquitectos |formato=PDF |mes=Maio |anho=2010 |lhocal=Guimarães |páigina=3 |lhéngua=pertués |arquibourl=https://web.archive.org/web/20120118130747/cm-guimaraes.pt/files/1/documentos/20100914145055930581.pdf |arquibodata=18-01-2012}}</ref> tenendo sido ampeçamente prebisto ser este spácio ousado para un Centro de Arte Cuntemporánea.<ref>{{citar web |títalo=Guimaráes bai tener Centro de Arte Cuntemporánea |url=http://www.portugaldiario.iol.pt/noticia.php?id=774207&div_id=291 |publicado=Pertual Diário |lhéngua=pertués |acessodata=20-03-2007}}</ref> Esta Plataforma de las Artes debedir-se-á an Centro de Arte a anstalar an nuobo eidifício, ''Ateliers Eimergentes de Apoio a la Criatebidade'' i ''Lhaboratórios Criatibos (gabinetes d'apoio ampresarial)''.<ref name=memdes/> === Gastronomie === [[Fexeiro:Feira Joanina Guimarães.jpg|thumb|Feira Joanina, an Guimaráes, adonde se recrian atebidades eiquenómicas d'antanho, cumo la porduçon de l'inda hoije bien apreciado "bolho" cun chicha de cochino]] L fato de Guimaráes tener cumo gérmen las tierras dun cumbento femenino anfluenciou mui la gastronomie marcante de la region, specialmente la nible de la doçarie, cumo nas [[tortas de Guimaráes]] i, percipalmente, ne l [[quenhon de l cielo]]. Para para alhá de l que ye habitual ne l Minho, cumo l [[bino berde]], las papas de sarrabulho, ls cherrelhones, etc., cunfeciona-se tamien l chamado "bolho" custituído por un tipo de [[pan]] (cul formato dua [[pizza]]) serbido cun chicha de [[cochino]], [[sardina]]s ó outros acumpanhamientos. === Tradiçones i festebidades === * Las Fiestas Gualterianas, an honra de [[San Gualter]], decorren zde 1906 siempre ne l purmeiro fin-de-sumana de Agosto. Ne ls radadeiros anhos, la Cámara Municipal ten assumido l'ourganizaçon de las festebidades atrabeç dua comisson presidida puls bereadores de la Cultura i outras anstituiçones, nomeadamente la [[Associaçon Comercial i Andustrial de Guimaráes]] i la [[Associaçon Recreatiba de la Marcha Gualteriana]]. Estas fiestas son marcadas pul Corteijo de l Lhino i pula Batailha de las Flores. Por fin, cumo ye tradiçon, la Marcha Gualteriana ancerra las fiestas. * Las [[Nicolinas]] son Fiestas de Studantes de Guimaráes, celebradas an honra de [[San Nicolau de Mira]]. Ampeçan-se a [[29 de Nobembre]] i treminan a [[7 de Dezembre]]. San cumpuostas por bários númaros: l Pinheiro i Cenas Nicolinas (l númaro mais cuncorrido adonde ls partecipantes, passado un jantar puls restourantes de la cidade, çfilan pulas rues de Guimaráes entoando ls ''Toques Nicolinos'' al sonido de ls bombos i de las caixas), las Nobenas, las Posses, l Pregon Académico Bimaranense, las Maçãzinhas, las Beilças de San Nicolau, l Beile de la Suidade i la Roubalheira. Ultimamente ten benido a ser defendida la candidatura de las Fiestas Nicolinas la [[Património Oural i Eimaterial de la Houmanidade]].<ref>{{citar web |títalo=Nobidades |url=http://www.nicolinas.net/novidades.php#132 |publicado=Associaçon Tertúlia Nicolina |lhéngua=pertués |acessodata=24-05-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070520071457/www.nicolinas.net/novidades.php |arquibodata=20-05-2007}}</ref><ref>{{citar lhibro |ultimo=da Silva |purmeiro=Lino Moreira |url=http://pdftn.no.sapo.pt/NicolinasaPatrimonioHumanidade.pdf |títalo=Nicolinas a "Património Oural i Eimaterial de la Houmanidade" |formato=PDF |eiditora=Associaçon Tertúlia Nicolina |lhocal=Guimaráes |lhéngua=pertués |acessodata=24-05-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20130613035038/pdftn.no.sapo.pt/NicolinasaPatrimonioHumanidade.pdf |arquibodata=13-06-2013}}</ref> * La [[Fiesta de Santa Lhuzia]] acuntece anualmente a [[13 de Dezembre]], junto a la capielha de [[Lhúcia de Siracusa|Santa Lhuzia]], na Rue [[Francisco Agra]]. Associada l'esta festebidade stá la tradecional benda de bolhos, cunfecionados cun farinha de [[centeno]] i açúcar, zeignados cumo Sardones i Paxaricas, cun óbbias conotaçones sexuales. Segundo la tradiçon, ls rapazes deberian ouferecer l Sardon, de forma [[pénis|fálica]], a la rapaza que, stando antressada an namorar, le deberie retribuir cun ua Paxarica.<ref>{{citar web |url=http://jn.sapo.pt/2005/12/14/minho/crentes_pedem_a_santa_saudinha_olhos.html |títalo=Guimaráes: Crentes peden a la santa "saudinha ne ls uolhos" |obra=Jornal de Amboras |data=14-12-2005 |acessodata=17-03-2007}}</ref> * La [[San Torcato#Romarie Grande|Romarie Grande de San Torcato]], chamada inda por muitos cumo la maior romarie de l Minho, acuntece anualmente an Júlio, na bila de [[San Torcato]]. Ten normalmente la duraçon de quatro dies i la particularidade de la procisson an honra de [[San Torcato (Santo)|San Torcato]] séren anfeitados la cetin. === Museus, spácios culturales i galeries d'arte === [[Fexeiro:Cópia de Centro Cultural Vila Flor 085.jpg|thumb|right|Centro Cultural Bila Flor]] La cidade de Guimaráes ten dibersos spácios culturales de refréncia na region i la nible nacional. Antre ls dibersos museus de la cidade, çtaca-se l [[Museu de Alberto Sampaio]], criado an 1928 i abierto al público zde 1931, dependente atualmente de l [[Anstituto de ls Museus i de la Cunserbaçon]]<ref>{{citar web |títalo=Museus |url=http://www.ipmuseus.pt/pt/museus/M4/TM.aspx |publicado=Anstituto de ls Museus i de la Cunserbaçon |lhéngua=pertués |acessodata=21-03-2008 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20080321013849/ipmuseus.pt/pt/museus/M4/TM.aspx |arquibodata=21-03-2008}}</ref> i queda nas antigas anstalaçones de l Cabido de la [[Colegiada de Nuossa Senhora de la Oulibeira]]. Ten un rico acerbo, custituído percipalmente por peças de ls seclos [[seclo XIV|XIV]], [[seclo XV|XV]], i [[seclo XVI|XVI]] i adonde pontifica l [[lhoudel]] de [[D. João I]]. Ne l Berano, nua eniciatiba ímpar an Pertual, ancontra-se abierto a la nuite. [[Fexeiro:Sociedade Martins Sarmento.JPG|thumb|Eidifício-sede de la Sociadade Martins Sarmento, obra de l'arquiteto [[Marques da Silva]], 1967.]] La [[Sociadade Martins Sarmento]] ye de las mais antigas anstituiçones bimaranenses i nacionales que se dedica al studo i preserbaçon de bruxedos arqueológicos. Ten subre sue alçada dous museus: l [[Museu Arqueológico de la Sociadade Martins Sarmento]], situado na sue sede, coincido pulas coleçones pré i proto-stóricas, albergando inda coleçones de [[numismática]] i [[eipigrafie]] lhatina; i l [[Museu de la Cultura Castreija]], situado ne l Solar de la Puonte na freguesie de [[Salbador de Briteiros|San Salbador de Briteiros]], acerca de la [[Citánia de Briteiros]] i de l [[Castro de Sabroso]], que se dedica a la [[cultura castreija]]. Eesisten inda: l [[Museu de Arte Primitiba Moderna]], lhocalizado ne l ''Dommus Municipallis'', ls antigos paços municipales, bersa subre la pintura giralmente coincida cumo ''Naïf''; l [[Museu de la Bila de San Torcato]], que ye dedicado a la bibéncia de la region i sou mosteiro i sue relaçon cun [[San Torcato (Santo)|San Torcato]]; l [[Museu de la Agricultura de Fermentones]], que spone coleçones dedicadas a las tradecionales práticas agrícolas de la region; i l [[Museu Paroquial de San Sabastian]], einougurado la [[24 de Márcio]] de 1984, que ten l sou acerbo custituído na sue grande maiorie por peças d'arte sacra.<ref>{{citar web |títalo=Museu Paroquial |url=http://www.paroquia-ssebastiao.com/index.php?paginas=historia&section=museu_paroq |publicado=Paróquia de San Sabastian |acessodata=02-10-2006}}</ref> Ls dous percipales auditórios culturales de la cidade son ambos custruçones de la purmeira década de l [[seclo XXI]]. San eilhes l [[Centro Cultural Bila Flor]] i l [[San Mamede Centro de Artes i Spetaclos de Guimaráes]] * L Centro Cultural Bila Flor ye l percipal eiquipamiento cultural de Guimaráes. Cuncluído an Setembre de 2005, naciu de la recuperaçon de l Palácio Bila Flor i spácios ambolbentes i de la custruçon dun nuobo eidifício pa la sala de spetaclos. Ten dous auditórios, un café-cuncerto, ária spositiba i ye la sede de la Assemblé Municipal. Ls jardines de l'antigo palácio fúrun recuperados i recebírun, an 2006, la Mençon Honrosa na catadorie ''Spácios Steriores de Uso Público'' de l [[Prémio Nacional de Arquitetura Paisagista]].<ref>{{citar web |títalo=CCBF recibe Mençon Honrosa |url=http://www.aoficina.pt/html/modules.php?name=News&file=article&sid=137 |publicado=La Ouficina, coperatiba que gere l Centro Cultural Bila Flor |acessodata=30-06-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928141817/http://www.aoficina.pt/html/modules.php?name=News&file=article&sid=137 |arquibodata=28-09-2007}}</ref> * San Mamede Centro de Artes i Spetaclos de Guimaráes * La [[Biblioteca Municipal Raul Brandão]], ten la sue sede na cidade i çpone inda bibliotecas aneixas nas bilas de Pebidén, Caldas de las Taipas,<ref>{{citar web |títalo=Biblioteca Itinerante |url=http://www.bmrb.pt/BMRB/bibmrb/index.htm |publicado=Biblioteca Raul Brandão |lhéngua=pertués |acessodata=02-02-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070129054307/bmrb.pt/BMRB/bibmrb/index.htm |arquibodata=29-01-2007}}</ref> i Ronfe, ouferecendo inda ls serbícios dua biblioteca itenerante a 42 freguesies,<ref>{{citar web |títalo=Pólos |url=http://www.bmrb.pt/BMRB/bibmrb/servicos/carrinha.htm |publicado=Biblioteca Raul Brandon |lhéngua=pertués |acessodata=02-02-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071008181841/bmrb.pt/BMRB/bibmrb/servicos/carrinha.htm |arquibodata=08-10-2007}}</ref> i Ronfe, serbícios de lheitura al Stablecimiento Presional de Guimarães,<ref>{{citar web |títalo=Serbício de Lheitura al Stablecimiento Presional de Guimaráes |url=http://www.bmrb.pt/BMRB/bibmrb/servicos/cadeia.htm |publicado=Biblioteca Raul Brandon |lhéngua=pertués |acessodata=02-02-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071006183149/bmrb.pt/BMRB/bibmrb/servicos/cadeia.htm |arquibodata=06-10-2007}}</ref> bibliotecas scolares, centros de die i cafés. * L [[Lhaboratório de las Artes]] fui fundado an 2004 por studantes de la [[ESAP]], uito meses passado l porjeto ''Spácio Probisório'', dedicado l'anterbençones artísticas nua lhoija comercial de la Rue de Santo António. An Febreiro de 2004 acupou ua casa na Rue de Camões, an abançado stado de degradaçon, sendo palco de [[sposiçon|sposiçones]], [[performance]]s, [[música]], ''[[workshop]]s'', antre outras formas de spresson artística até Nobembre de 2005. Antretanto l grupo muda-se para ua lhoija na Abenida de San Gonçalo, la que dan l nome de ''Sala de Spera''. Antretanto ourganiza l ''Porjeto Teleférico'' i muda-se, an finales de 2006, para ua casa na Rue de Santa Marie. * L [[Arquibo Municipal Alfredo Pimenta]], criado an Júnio de 1931, ye un causo singular ne l panorama de ls arquibos nacionales, yá que ten ua duplicidade de cumpeténcias, ye municipal i çtrital, para ária de l Cunceilho de Guimaráes. An birtude desso, ancorpora, antre outros arquibos: l'arquibo de la zaparecida Colegiada de Guimaráes, ls decumientos de l'antigo recolhimiento de l Anjo, porcessos crimes, cibles i Uorfanológicos, lhibros de ls cartórios i tabelianes zaparecidos, lhibros paroquiales de l cunceilho, todos ls decumientos, lhibros, porcessos i statutos probenientes de las armandades, corporaçones i repartiçones zaparecidas, para para alhá de to documentaçon municipal. * [[Centro pa ls Assuntos de la Arte i Arquitetura]] * [[Cineclube de Guimaráes]] * [[Cybercentro de Guimaráes]] * [[Círclo de Artes i Recreio]] * [[Galerie Gomes Albes]] == Geografie == === Geologie === Las peinhas [[granito|graníticas]] acupan la maiorie de la ária de l cunceilho, predominando las peinhas [[piçarra|xistentas]] an pequeinhas zonas ne l noroiste i sudoeste de l cunceilho i las argilas i cascalheiros flubiales al lhongo de ls lheitos de ls rius [[Riu Abe|Abe]], [[Riu Bizela|Bizela]] i [[Riu Selho|Selho]].<ref>{{harb||Júlio de 2006|p=15}}</ref> === Orografie i heidrografie === [[Fexeiro:Rio de Couros.jpg|right|250 px|thumb|Riu de Couros, junto a la Pousada de la Mocidade de Guimaráes]] L cunceilho ye delimitado a norte pul monte de la Senhora de la Salude, a noroiste puls montes de la [[Falperra]] i [[Sameiro]], Outeiro i Penedice i a sul pul monte de la [[Peinha (Guimaráes)|Peinha]].<ref name=cedg>{{harb||Júlio de 2006|p=13}}</ref> Este, cula eilebaçon de 613 [[metro]]s, apersenta-se cumo l punto mais eilebado de l cunceilho. Ye parte antegrante de la [[bacie heidrográfica]] de l [[riu Abe]], debedindo a meio l cunceilho de nordeste para sudoeste,<ref name=cedg/> tenendo cumo [[Afluente|tributairos]] l [[riu Bizela]], [[riu Torto (riu)|riu Torto]], [[riu Febras]], i drento de la cidade, l [[riu Selho]], [[riu de Couros (riu)|riu de Couros]] i la [[rieira de Santa Lhúzia]]. Ls tierras ténen eicelente atidon agrícola, sendo apartados por alguas [[floresta|zonas florestales]], percipalmente nas cotas mais altas. === Clima === Enquadrada antre un bal i montes i por se ancontrar afastado de l lhitoral, ls Ambiernos son frius i chubiosos i l berano caliente i lhigeiramente húmidos, sendo la [[temperatura média anual]] de 14º.<ref>{{citar web |títalo=Clima |url=http://www.cm-guimaraes.pt/PageGen.aspx?WMCM_PaginaId=878 |publicado=Cámara Municipal de Guimarães |lhéngua=pertués |acessodata=31-10-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071112040913/https://www.cm-guimaraes.pt/PageGen.aspx?WMCM_PaginaId=878 |arquibodata=12-11-2007}}</ref> === Fauna === [[Fexeiro:Redleggedpartridge35.jpg||thumb|right|Perdiç-burmeilha]] La dibersidade de speces ye scassa, an special nas zonas ourbanas. Inda assi, l cunceilho apersenta alguas speces cun antresse cinegético cumo la [[Raposa-burmeilha]], [[Cochino muntés]], [[Rola-quemun]], [[Tordo]], [[Palombo]] ó la [[Perdiç-burmeilha]].<ref>{{citar web |títalo=Fauna |url=http://www.cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=466756 |publicado=Cámara Municipal de Guimarães |lhéngua=pertués |acessodata=08-11-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928010900/cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=466756 |arquibodata=28-09-2007}}</ref> Nas árias berdes de la cidade las speces mais quemuns son ls roedores. Eesiste tamien l [[Squilo]]. === Flora === Apersenta ua flora algo dibersificada i bastante repartida.<ref>{{citar web |títalo=Flora |url=http://www.cm-guimaraes.pt/PageGen.aspx?WMCM_PaginaId=6633 |publicado=Cámara Municipal de Guimarães |lhéngua=pertués |acessodata=31-10-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071112041800/https://www.cm-guimaraes.pt/PageGen.aspx?WMCM_PaginaId=6633 |arquibodata=12-11-2007}}</ref> === Demografie === De la populaçon de l cunceilho, an 2001, 68 643 pessonas habitában nas freguesies que fázen parte de la cidade i dessas 52 182 pessonas bebian na ária ourbana de la cidade,<ref name=dgotdu /> i 44221 nas bilas de l cunceilho.<ref>{{citar web |url=http://www.cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=453502 |títalo=Caraterizaçon Demográfica de l Cunceilho de Guimarães |obra=Cámara Municipal de Guimaráes |lhéngua=pertués |acessodata=17-10-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928011004/cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=453502 |arquibodata=28-09-2007}}</ref> Staba prebisto qu'até 2010, l cunceilho, atinjisse ua populaçon de 188 178 habitantes.<ref>{{citar web |url=http://www.cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=463874 |títalo=Enquadramiento Geográfico |obra=Cámara Municipal de Guimaráes |lhéngua=pertués |acessodata=17-10-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928010850/cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SYS_PAGE_ID=463874 |arquibodata=28-09-2007}}</ref> l que nun se berificou, tenendo la populaçon recuado pa ls 158124 habitantes. La populaçon residente ye custituída por 76 774 andibíduos de l sexo masculino i 81 350 andibíduos de l sexo femenino. La cidade ye a 13ª maior de l paíç, an populaçon residente.<ref>{{citar web |ultimo=Soares |purmeiro=Nuno Pires |títalo=UMA POPULAÇÃO QUE SE URBANIZA, Ua abaluaçon recente - Cidades, 2004 |url=http://www.igeo.pt/atlas/Cap2/Cap2d_2.html |publicado=Anstituto Geográfico Pertués |lhéngua=pertués |acessodata=29-06-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070927101941/http://www.igeo.pt/atlas/Cap2/Cap2d_2.html |arquibodata=27-09-2007}}</ref> ; Eiboluçon de la populaçon de l cunceilho de Guimaráes (1801 – 2011) <center><timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:750 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:180000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1801 text:1801 bar:1849 text:1849 bar:1864 text:1864 bar:1878 text:1878 bar:1890 text:1890 bar:1900 text:1900 bar:1911 text:1911 bar:1920 text:1920 bar:1930 text:1930 bar:1940 text:1940 bar:1950 text:1950 bar:1960 text:1960 bar:1970 text:1970 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2004 text:2004 bar:2008 text:2008 bar:2011 text:2011 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1801 from:0 till: 47465 bar:1849 from:0 till: 46619 bar:1864 from:0 till: 44188 bar:1878 from:0 till: 46277 bar:1890 from:0 till: 49738 bar:1900 from:0 till: 54910 bar:1911 from:0 till: 58997 bar:1920 from:0 till: 56359 bar:1930 from:0 till: 65417 bar:1940 from:0 till: 82120 bar:1950 from:0 till: 97064 bar:1960 from:0 till: 116272 bar:1970 from:0 till: 121145 bar:1981 from:0 till: 146959 bar:1991 from:0 till: 157589 bar:2001 from:0 till: 159576 bar:2004 from:0 till: 161876 bar:2008 from:0 till: 162636 bar:2011 from:0 till: 158124 PlotData= bar:1801 at: 47465 fontsize:S text: 47.465 shift:(-8,5) bar:1849 at: 46619 fontsize:S text: 46.619 shift:(-10,5) bar:1864 at: 44188 fontsize:S text: 44.188 shift:(-10,5) bar:1878 at: 46277 fontsize:S text: 46.277 shift:(-10,5) bar:1890 at: 49738 fontsize:S text: 49.738 shift:(-10,5) bar:1900 at: 54910 fontsize:S text: 54.910 shift:(-10,5) bar:1911 at: 58997 fontsize:S text: 58.997 shift:(-10,5) bar:1920 at: 56359 fontsize:S text: 56.359 shift:(-10,5) bar:1930 at: 65417 fontsize:S text: 65.417 shift:(-10,5) bar:1940 at: 82120 fontsize:S text: 82.120 shift:(-10,5) bar:1950 at: 97064 fontsize:S text: 97.064 shift:(-10,5) bar:1960 at: 116272 fontsize:S text: 116.272 shift:(-10,5) bar:1970 at: 121145 fontsize:S text: 121.145 shift:(-10,5) bar:1981 at: 146959 fontsize:S text: 146.959 shift:(-10,5) bar:1991 at: 157589 fontsize:S text: 157.589 shift:(-10,5) bar:2001 at: 159576 fontsize:S text: 159.576 shift:(-10,5) bar:2004 at: 161876 fontsize:S text: 161.876 shift:(-10,5) bar:2008 at: 162636 fontsize:S text: 162.636 shift:(-10,5) bar:2011 at: 158124 fontsize:S text: 158.124 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:fuonte INE - eilaboraçon gráfica ''Wikipédia'' </timeline></center> ; Eiboluçon de la populaçon de la cidade (1864 – 2001) <center><timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:750 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:55000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1864 text:1864 bar:1878 text:1878 bar:1890 text:1890 bar:1900 text:1900 bar:1911 text:1911 bar:1920 text:1920 bar:1930 text:1930 bar:1960 text:1960 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1864 from:0 till: 7568 bar:1878 from:0 till: 7980 bar:1890 from:0 till: 8611 bar:1900 from:0 till: 9104 bar:1911 from:0 till: 9550 bar:1920 from:0 till: 9023 bar:1930 from:0 till: 9521 bar:1960 from:0 till: 23233 bar:2001 from:0 till: 52182 PlotData= bar:1864 at: 7568 fontsize:S text: 7.568 shift:(-10,5) bar:1878 at: 7980 fontsize:S text: 7.980 shift:(-10,5) bar:1890 at: 8611 fontsize:S text: 8.611 shift:(-10,5) bar:1900 at: 9104 fontsize:S text: 9.104 shift:(-10,5) bar:1911 at: 9550 fontsize:S text: 9.550 shift:(-10,5) bar:1920 at: 9023 fontsize:S text: 9.023 shift:(-10,5) bar:1930 at: 9541 fontsize:S text: 9.541 shift:(-10,5) bar:1960 at: 23233 fontsize:S text: 23.233 shift:(-10,5) bar:2001 at: 52182 fontsize:S text: 52.182 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:fuonte INE i Direçon Giral de l Ourdenamiento de l Território i Zambolbimiento Ourbano - eilaboraçon gráfica ''Wikipédia'' </timeline></center> === Freguesies i ourganizaçon admenistratiba === {{Artigo percipal|Freguesies i ourganizaçon admenistratiba de Guimarães}} [[Fexeiro:GMR mapa freguesias - tipologia urbana.PNG|right|300 px|thumb|Mapa de las freguesies de Guimaráes]] Ne l cuntesto de políticas sub-regionales de zambolbimiento i de mobelidade, ye nembro de la [[Minho (GAM)|Grande Ária Metropolitana de l Minho]], custituída por 13 munecípios, que ne l sou total cuntabelizan 798 043 habitantes an 2001, sendo tamien la maior cidade i cunceilho de la [[Nomenclaturas d'ounidades territoriales para fines statísticos|subregion]] de l [[Abe (sub-region)|Bal de l Abe]] que por si solo alberga 509 969 habitantes ([[2001]]), sendo inda la sede de la [[Associaçon de Munecípios de l Bal de l Abe]]. Pertence inda al [[Çtrito de Braga]]. L cunceilho ye cumprendido por 69 freguesies, sendo 28 freguesies classeficadas cumo [[Árias Mediamente Ourbanas]] (AMU), tenendo 1 l statuto de bila i las restantes 41 freguesies categorizadas cumo [[Árias Predominantemente Ourbanas]] (APU), sendo que dessas freguesies, 8 ténen l statuto de bila i 20 son total ó an parte anseridas na cidade.<ref>{{citar web |url=http://www.ine.pt/Prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano_fg.asp?ano=200212&anoD=2002&codLugar=005415&cidade=GUIMAR%C3ES |títalo=Cidade Pertuesa - Guimaráes |obra=[[Anstituto Nacional de Statísticas|INE]] |lhéngua=pértues |acessodata=03-10-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20050419203911/ine.pt/Prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano_fg.asp?ano=200212&anoD=2002&codLugar=005415&cidade=GUIMAR%C3ES |arquibodata=19-03-2005}}</ref> ===== Freguesies cun statuto de bila ===== [[Fexeiro:Brito4.JPG|right|thumb|Parque de la Bila de Brito]] [[Fexeiro:Capela de São Torcato.jpg|right|thumb|Capielha de San Torcato]] {| | * [[Brito]] * [[Caldelas (Guimaráes)|Caldelas]] (bila de las [[Caldas de las Taipas]]) * [[Lhordelo (Guimaráes)|Lhordelo]] * [[Moreira de Cónegos]] * [[Puonte (Guimaráes)|Puonte]] | * [[Ronfe]] * [[San Jorge de Selho]] (bila de [[Pebidén]]) * [[San Torcato]] (AMU) * [[Serzedelo (Guimaráes)|Serzedelo]] |} ===== Freguesies anseridas na ária ourbana de la cidade ===== {| | * [[Aldon]] * [[Azurén]] * [[Cuosta (Guimaráes)|Cuosta]] * [[Creixomil (Guimaráes)|Creixomil]] * [[Fermentones]] * [[Gondar (Guimaráes)|Gondar]] | * [[Mascotelos]] * [[Meson Friu (Guimaráes)|Meson Friu]] * [[Oulibeira de l Castielho]] * [[Pencelo]] * [[Polboreira]] | * [[Santiago de Candoso]] * [[San Cristobon de Selho]] * [[San Lhourenço de Selho]] * [[San Martico de Candoso]] | * [[San Paio (Guimaráes)|San Paio]] * [[San Sabastian (Guimaráes)|San Sabastian]] * [[Silbares (Guimaráes)|Silbares]] * [[Urgezes]] |} ===== Restantes freguesies predominantemente ourbanas ===== {| | * [[Calbos (Guimaráes)|Calbos]] * [[Cunde (Guimaráes)|Cunde]] * [[Corbite]] * [[Gandarela]] * [[Gémeos (Guimaráes)|Gémeos]] | * [[Guardizela]] * [[Nespereira (Guimaráes)|Nespereira]] * [[Pinheiro (Guimaráes)|Pinheiro]] * [[Santa Eufémia de Prazines]] * [[Santa Marie de Airon]] | * [[San Faustino]], antes ''San Faustino de Bizela'' * [[San Martico de Sande]] * [[Serzedo (Guimaráes)|Serzedo]] * [[Bermil]] * [[Bila Nuoba de Sande]] |} ===== Freguesies mediamente ourbanas ===== {| | * [[Arosa (Guimaráes)|Arosa]] * [[Atanes (Guimaráes)|Atanes]] * [[Balazar (Guimaráes)|Balazar]] * [[Barco (Guimaráes)|Barco]] * [[Castelones (Guimaráes)|Castelones]] | * [[Donin]] * [[Figueiredo (Guimaráes)|Figueiredo]] * [[Gominhanes]] * [[Gonça]] * [[Gondomar (Guimaráes)|Gondomar]] | * [[Anfantas]] * [[Lheitones]] * [[Lhongos]] * [[Oleiros (Guimaráes)|Oleiros]] * [[Rendufe (Guimaráes)|Rendufe]] | * [[Salbador de Briteiros]] * [[Santa Lheocádie de Briteiros]] * [[Santa Marie de Souto]] * [[Santo Stébon de Briteiros]] * [[Santo Tirso de Prazines]] | * [[San Clemente de Sande]] * [[San Lhourenço de Sande]] * [[San João Batista de Airon]] * [[San Salbador de Souto]] * [[San Tomé de Abaçon]] * [[Tabuadelo]] |} ===== Geminaçones ===== Guimarães ten ls seguintes [[Geminaçon de cidades|acuordos de geminaçon]]:<ref>{{citar web |url=http://www.cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SEARCH_TEXT=gemina%25E7%25E3o&SYS_PAGE_ID=452021&SYS_SEARCH_PAGE_ID=449725 |títalo=Storial de las Geminaçones |obra=Cámara Municipal de Guimarães |lhéngua=pertués |acessodata=05-01-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928011101/cm-guimaraes.pt/pagegen.asp?SEARCH_TEXT=gemina%25E7%25E3o&SYS_PAGE_ID=452021&SYS_SEARCH_PAGE_ID=449725 |arquibodata=28-09-2007}}</ref> * [[Fexeiro:Flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Pleben]], [[Pleben (çtrito)| Pleben]], [[Bulgária]] * [[Fexeiro:Flag of Brazil.svg|20px|]] [[Lhondrina]], [[Paraná]], (zde Abril de [[1987]]); * [[Fexeiro:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|20px|]] [[Mé-Zóchi]], [[Ilha de San Tomé]], (zde [[30 de Júnio]] de [[1989]]); * [[Fexeiro:Flag of France.svg|20px|]] [[Bribe-la-Gaillarde]], [[Corrèze]], (zde [[3 de Júnio]] de [[1993]]); * [[Fexeiro:Flag of Spain.svg|20px|]] [[Eigualada]], [[Catalunha]], (zde [[24 de Júnio]] [[1995]]); * [[Fexeiro:Flag of Spain.svg|20px|]] [[Tacoronte]], [[Canárias]], (zde [[26 de Outubre]] [[1997]]); * [[Fexeiro:Flag of Brazil.svg|20px|]] [[Riu de Janeiro (cidade)|Riu de Janeiro]], [[Riu de Janeiro]], Brasil (zde [[27 de Maio]] de [[1999]]); * [[Fexeiro:Flag of Germany.svg|20px|]] [[Kaiserslautern]], [[Renánia-Palatinado]], (zde [[15 de Setembre]] [[2000]]); * [[Fexeiro:Flag of Uruguay.svg|20px|]] [[Colónia de l Sacramiento]], [[Colónia (departamiento)| Colónia]], (zde 24 de Júnio de [[2001]]); * [[Fexeiro:Flag of France.svg|20px|]] [[Cumpiègne]], [[Oise]], (zde 24 de Júnio de [[2006]]); * [[Fexeiro:Flag of France.svg|20px|]] [[Tourcoing]], [[Nord (departamiento de la Fráncia)| Nord]], (zde 1997) * [[Fexeiro:Flag of Cape Verde (10-17).svg|20px|]] [[Munecípio de la Rieira Grande de Santiago|Rieira Grande de Santiago]], [[Ilha de Santiago]], (zde 24 de Júnio de [[2007]]); == Sociadade == === Culidade de bida === [[Fexeiro:Toural in Guimarães by night.JPG|right|thumb|250 px|L Toural eiluminado a la nuite, fazendo refréncia al statuto de Património Mundial ostentado pula cidade.]] Cunsidrada, pul jornal [[Spresso (Pertual)|Spresso]], cumo a 2ª cidade cun melhores cundiçones para se bibir,<ref>{{citar web |títalo=Classeficaçon Spresso de las melhores cidades pertuesas para bibir an 2008 |url=http://clix.semanal.expresso.pt/imagens/ed1784/fotos/pdfs/IPDF-u0321.pdf |publicado=Spresso |formato=PDF |lhéngua=pertués |acessodata=04-01-2008 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20080216053252/clix.semanal.expresso.pt/imagens/ed1784/fotos/pdfs/IPDF-u0321.pdf |arquibodata=16-02-2008}}</ref> ye assi i todo tamien la segunda cidade mais poluída de l paíç.<ref>{{citar web |títalo=15 cidades sceden lhemite de poluiçon |url=http://semanal.expresso.clix.pt/1caderno/pais.asp?edition=1811&articleid=ES261582 |publicado=Spresso |acessodata=04-01-2008}}</ref> An 2004, la rede d'abastecimiento de [[auga]] cobria 89% de la populaçon, sendo prebisto pula cuncessionária Bimágua qu'an finales de 2006 la cobertura atingisse 95% de la populaçon.<ref name=vimagua>{{citar web |url=http://vimagua.pt/noticias.php?noticias=detalhes&notid=108 |títalo=Bimágua spande redes d'auga i saneamiento |obra=Bimágua |lhéngua=pertués |data=21-02-2006 |acessodata=15-09-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071008011805/http://vimagua.pt/noticias.php?noticias=detalhes&notid=108 |arquibodata=08-10-2007}}</ref> L'abastecimiento de [[auga]] era fornecido na afetabidade a cerca de 70% de la populaçon. La cobertura de la rede de saneamiento básico doméstico pública era, an 2001, de 63,5% de la populaçon (prebisto pula Bimágua qu'atinja ls 80% an 2006),<ref name=vimagua /> sendo que 47% de ls alojamientos fameliares se ancontrában lhigados al sistema público, anquanto 49% se ancontraba lhigada la sistemas particulares (percipalmente fossas séticas) i 1,1% nun possuía qualquiera sistema de [[sgoto]]s. L'acesso, an 2001, la staçones de tratamiento d'augas residuales era de 67,5%. Na recolha i tratamiento de [[resíduo]]s, l'acesso de la populaçon era de 100%. Assi i to, alguns defenden que la cidade, cunjuntamente cun outras cidades de l Çtrito de Braga, ténen crecido "desordenadas i inestéticas, sujeitas la políticas de beton promobidas pulas outarquias respunsables".<ref>{{citar web |url=http://www.confagri.pt/nr/exeres/4b9ba550-2e34-4e6e-8092-603efeff515c.htm |títalo=Çtrito de Braga Marcado pul Çleixo Ambiental |obra=[[CONFAGRI]] |lhéngua=pertués |data=20-09-2005 |acessodata=08-11-2006 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070928083547/confagri.pt/nr/exeres/4b9ba550-2e34-4e6e-8092-603efeff515c.htm |arquibodata=28-09-2007}}</ref> === Quemunicaçon social === ==== Amprensa scrita ==== Guimaráes fui la quarta cidade de ls paíç la çpor de jornales,<ref name=hib>{{citar web |url=http://www.csarmento.uminho.pt/ndat_32.asp |títalo=História da Imprensa Vimaranense |obra=Núcleo de Documentaçon Abade de Tagilde |lhéngua=pertués |acessodata=20-01-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20041204233154/http://www.csarmento.uminho.pt/ndat_32.asp |arquibodata=04-12-2004}}</ref> cul "Azemel Bimaranense" fundado an 1822 i cuja publicaçon, possiblemente, treminou culs acuntecimientos de la [[Bilafrancada]].<ref>{{citar web |url=http://www.csarmento.uminho.pt/ndat_34.asp |títalo=Azemel Bimaranense |obra=Núcleo de Documentaçon Abade de Tagilde |lhéngua=pertués |acessodata=20-01-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20061006212642/http://www.csarmento.uminho.pt/ndat_34.asp |arquibodata=06-10-2006}}</ref> Assi i to, solamente a partir de 1856 ye qu'este tenerie seguimiento, cul aparecimiento de bários jornales lhocales, de ls quales l purmeiro a ser publicado, fui "La Tejeira de Guimaráes".<ref name=hib /> Na atualidade ls jornales son: {| | * [[O Comércio de Guimarães]] * [[O Cónego]] * [[O Conquistador]] * [[Desportivo de Guimarães]] | * [[Entrevillas]] * [[O Expresso do Ave]] * [[Jornal do Adepto]] | * [[Lordelo Jornal]] * [[O Pilar]] * [[O Povo de Guimarães]] | * [[Notícias de Guimarães]] * [[Reflexo – O Espelho das Taipas]] * [[Sport Jornal dos Desportos]] |} ==== Rádios ==== Ne l cunceilho to eisisten solamente dues rádios, ambas sedeadas na cidade. La [[Rádio Fundaçon]] eimite an 95.8 [[Modulaçon an frequéncia|FM]]. La [[Rádio Santiago]] eimite an 98.0 FM. Refira-se inda la [[Rádio Ounibersitária de l Minho]], sedeada an Braga,<ref>{{citar web |títalo=Cuntatos |url=http://www.rum.pt/index.php?option=com_contact&Itemid=3 |acessodata=04-01-2008 |publicado=Rádio Ounibersitária de l Minho}}</ref> qu'eimite an 97.5 FM pa ls pólos de la Ounibersidade de l Minho de Braga i Guimaráes.<ref>{{citar web |títalo=RUM - Rádio Ounibersitária de l Minho |url=http://www.audienciazero.org/eixo/index.php?option=com_roteiro&task=view&item=133 |acessodata=04-01-2008 |publicado=Audiéncia Zero}}</ref> Todas possuen inda eimisson pula Anterneta. ==== Telebison ==== La [[Guimarães TV]] eimite on-lhine zde 24 de Júnio de 2007,<ref>{{citar web |títalo=Guimarães TV arrinca esta nuite cun eimissones regulares |url=http://www.radiofundacao.net/?idn=4509&sec=noticia |acessodata=03-01-2008 |publicado=Rádio Fundaçon}}</ref> fruito de l'eniciatiba de la cámara municipal i de l Cybercentro,<ref>{{citar web |títalo=Guimarães terá canhal de telebison na Net até Júnio |url=http://jpn.icicom.up.pt/2007/01/18/guimaraes_tera_canal_de_televisao_na_net_ate_junho_.html |acessodata=03-01-2008 |publicado=Jornalismo Porto Net}}</ref> sendo ls sous cuntenidos trasmitidos ne l canhal [[Region Norte TV]], na plataforma por [[Telebison a cabo|cabo]] de la [[TVTEL]].<ref>{{citar web |títalo=Guimarães TV chega por cabo atrabeç de la TVTEL |url=http://dn.sapo.pt/2007/11/09/media/guimaraes_chega_cabo_atraves_tvtel.html |obra=[http://canalguimaraes.com/ canalguimaraes.com] |acessodata=03-01-2008 |publicado=Diário de Noticias}}</ref> L [http://canalguimaraes.com/ canalguimaraes.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420082928/http://canalguimaraes.com/ |date=2010-04-20 }}, qu'ampeçou las sues sue eimissones an Márcio de 2010, ye l mais recente canhal de telebison bie anterneta de Guimaráes, propiadade de la CINEREPUBLICA, CRL, i resultou de ls sfuorços de la Associaçon de Socorros Mútuos Artística Bimaranense, ua de las mais antigas associaçones bimaranenses, cun sede na Rue de Gil Vicente, an pleno centro de la cidade de Guimaráes. L canalguimaraes.com afirma-se cumo un canhal lhibre i ouriundo de la sociadade cebil, bisando la bitalizaçon de la bida pública, social i cultural, recusando-se a la tutela pública ó de quaiquer outros poderes fáticos. == Çporto == [[Fexeiro:Multiusos (Guimarães).jpg|thumb|left|Pabilhon Multiusos durante ls Campeonato Ouropeu Ounibersitário de [[Basquetebol]] 2006]] Guimaráes ne ls radadeiros anhos, assistiu a la custruçon de bários eiquipamientos çportibos, maioritariamente anseridos na [[Cidade Çportiba de Guimaráes|Cidade Çportiba]], cumo l Multiusos de Guimaráes, [[Piscina]]s de Guimarães, Pista d'atletismo Gémeos Castro (que serben maioritariamente la populaçon de la cidade) ó la pista de [[cicloturismo]]. De la Cidade Çportiba, salienta-se la l nuobo Multiusos de Guimaráes, situado na beiga de Creixomil, junto a ua de las percipales antradas rodobiárias i a a circular ourbana. Cun ua capacidade mássima de 2856 lhugares na nabe central, yá acuolheu bárias cumpetiçones de nible anternacional, cuncertos, cungressos i feiras.<ref>{{citar web |títalo=Multiusos de Guimaráes - Çcriçon |url=http://www.tempolivre.pt/pavmultiusos_details.php#1 |acessodata=20-03-2007 |publicado=Coperatiba Municipal Tiempo Lhibre}}</ref> Relatibamente acerca de l pabilhon multiusos, las Piscinas de Guimaráes, son cumpuostas por trés piscinas anteriores calecidas, sendo ua deilhas de 25m i las restantes dedicadas a la daprendizaige i bebés i dues piscinas steriores. Çpone inda, dun ginásio, gabinete de massaiges, antre outros serbícios.<ref>{{citar web |títalo=Piscinas de Guimaráes - Çcriçon |url=http://www.tempolivre.pt/complexospiscinas_details.php#1 |acessodata=20-03-2007 |publicado=Coperatiba Municipal Tiempo Lhibre}}</ref> Mesmo la sou lhado ancontramos la Pista de [[atletismo]] Gémeos Castro, cun 8 corredores an piso sintético i bancada cun capacidade para 1200 pessonas.<ref>{{citar web |títalo=Pista d'atletismo - Çcriçon |url=http://www.tempolivre.pt/pistaatletismo_details.php#1 |acessodata=20-03-2007 |publicado=Coperatiba Municipal Tiempo Lhibre}}</ref> La pista de [[cicloturismo]] [[Pista de cicloturismo Guimaráes-Fafe|Guimaráes-Fafe]], resultado de l'aprobeitamiento parcial de la zatibada, an 1986, lhigaçon ferrobiária la Fafe, fazendo esta la lhigaçon de la cidade a la cidade i cunceilho de [[Fafe]], cumprendendo ua stenson de 14,1[[Km]],sendo assi un eicelente traçado para percursos cicloturísticos ó pedestres, maioritariamente feito pul meio de montes i campos agrícolas. L purmeiro troço abriu an 1996, ne l cunceilho de Fafe i tenie la stenson de 6&nbsp;Km, sendo abierto l troço bimaranense an 1999, formando assi l'atual percurso antermunicipal.<ref>{{citar lhibro |sobrenome1=Sarmento |nome1=João |sobrenome2=Mourão |nome2=Sara |url=http://www.ocomboio.net/PDF/js-ecopista-fafe.pdf |títalo= La Pista de Cicloturismo Guimaráes-Fafe — Ouportunidade Perdida pa la criaçon dun Corredor Berde? |lhocal=Braga |eiditora=Ounibersidade de l Minho}}</ref> Todos estes eiquipamientos son geridos pula Coperatiba Municipal Tiempo Lhibre, que gere inda, al abrigo dun acuordo cul [[Menistério de la Eiducaçon (Pertual)|Menistério de la Eiducaçon]], seis pabilhones gimnodesportibos anseridos an scuolas, quatro deilhes de las bilas de Pebidén, Lhordelo, Moreira de Cónegos, Ronfe i ls restantes nas freguesies de Creixomil i Urgezes anseridos na malha ourbana de la cidade.<ref>{{citar web |títalo=Cidade Çportiba - Outras Anstalacones |url=http://www.tempolivre.pt/outras_instalacoes.php?item= |acessodata=20-03-2007 |publicado=Coperatiba Municipal Tiempo Lhibre}}</ref> === Anstituiçones çportibas === [[Fexeiro:Estádio do Vitória de Guimarães visto da torre central do Castelo de Guimarães 03.JPG|right|thumb|250 px|[[Stádio D. Fonso Heinriques|Stádio de l Bitória Sport Clube]]]] L clube mais amportante i coincido de l cunceilho ye l [[Vitória Sport Clube]], sedeado na cidade, i ambora participe an mais modalidades, ye coincido specialmente pul [[futebol]], adonde stubo 48 épocas cunsecutibas na [[Campeonato pertués de futebol|purmeira debison pertuesa]] até la época de [[Campeonato pertués de futebol (2005-06)|2005/2006]], tenendo çcido durante ua época a la [[Lhiga de Honra]]. Agora stá de regresso la Lhiga Bwin, tenendo garantindo la sue promoçon a ua jornada de l fin de l campeonato. Na época de [[Campeonato pertués de futebol (2007-08)|2007/2008]] garantiu, pula purmeira beç na sue stória, l'apuramiento pa a 3ª pré-eliminatória de la [[Lhiga de ls Campeones]]. Tamien ne l futebol subressai-se l [[Moreirense Futebol Clube]], de la bila de Moreira de Cónegos, que cumpetiu recentemente na purmeira debison pertuesa. ==== Outros clubes çportibos ==== {| | * [[Atlético Clube de Gonça]] * [[Atlético Clube de Guimarães]] * [[Basket Clube de Guimarães]] * [[Brito Sport Clube]] * [[Clube Caçadores das Taipas]] * [[Desportivo Francisco de Holanda]] * [[GRUFC - Guimarães Rugby Union Football Club]] * [[Grupo Desportivo de Longos]] * [[Associação Juvenil de Nespereira]] * [[Centro Cultural Recreativo de Fermentões]] | * [[Grupo Desportivo Recreativo Cultural Os Sandinenses]] * [[Grupo Desportivo Recreativo "Os Amigos de Urgeses"]] * [[Clube Desportivo de Ponte]] * [[Grupo Desportivo da Valinha]] * [[Grupo Desportivo União Torcatense]] * [[Grupo Desportivo Serzedelo]] * [[Grupo Recreativo e Cultural de Aldão]] * [[JUNI - Jovens Unidos Num Ideal]] * [[G.D Cano- Grupo Desportivo os Unidos do Cano]] * [[Associação Recreativa e Cultural de Airão Santa Maria - ARCASM]] * [[União Desportiva Polvoreira]] * [[Pevidém Sport Clube]] |} == Eiquenomie == Ten ua antensa atebidade eiquenómica, specialmente nas seguintes atebidades: fiaçon i tecelaige de [[algodon]] i [[lhino]], [[cutelarie]], [[curtume]]s, [[quinquilharie]] i [[artesanato]] ([[Joalharie|ouribesarie]], [[faiança]]s i [[bordado]]s). ==== Setor primairo ==== Ne l [[setor primairo]], l tierra ye maioritariamente acupado por culturas [[forraige|forrageiras]] i [[prado]]s temporairos, seguido de culturas [[cereal]]íferas i [[benie]]. Al cuntrairo de la region de l Abe, adonde las pastaiges i prados permanentes acupan 3 529 heitares, ne l cunceilho solo 54 heitares son acupados dessa mesma forma. ==== Setor secundairo ==== Cunceilho antegrado ne l bal de l Abe, zona que se carateriza storicamente pula sue fuorte andustrializaçon, nomeadamente na andústria trasformadora i ne l setor téxtil. ==== Setor terciairo ==== La maiorie de serbícios cuncentra-se na cidade i bilas. ==== Avepark ==== {{Artigo percipal|Avepark}} Situado antre la bila de las Caldas de las Taipas i la freguesie de Barco, cumo pólo de l Abe de l [[Parque de Ciéncia i Tecnologie de l Porto]] adonde an parcerie cula Ounibersidade de l Minho, se prebé tamien l'anstalaçon, ne l ámbito dua candidatura efetuada a la Ounion Ouropeia, de l purmeiro [[Centro Ouropeu de Eiceléncia]] an território nacional (l Anstituto Ouropeu de Eiceléncia an Angenharie de Tecidos i Medecina Regeneratiba).<ref>{{citar web |url=http://www.universia.pt/servicos_net/informacao/noticia.jsp?noticia=35912 |títalo=Anstituto Ouropeu an Guimaráes |obra=Universia |lhéngua=pertués |data=01-03-2006 |acessodata=05-01-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071119042658/http://www.universia.pt/servicos_net/informacao/noticia.jsp?noticia=35912 |arquibodata=19-11-2007}}</ref> ==== Trasportes i quemunicaçones ==== [[Fexeiro:Bf Guimarães, Meterspur-VT.jpg|right|thumb|180px|Outomotora,mobida la diesel, parada na Staçon de Guimaráes, an Maio de 1996.]] Ye serbida por ua [[rede biária]], tenendo la cidade cumo centro i nuolo de bárias bias antre las quales se puode salientar las [[outo-strada]]s [[A7 (outoestrada)|A7]] ([[Póboa de Barzin]] - [[A24 (outoestrada)|A24]] [[Bila Pouca de Aguiar]]) i [[A11 (outoestrada)|A11]] ([[Sposende]]- [[A4 (outoestrada)|A4]] [[Castelones (Penafiel)]], permitindo assi a chegar a la cidade de l [[Porto]], afastada 55,9&nbsp;Km, an 43 minutos, i a la cidade de [[Lhisboua]], a la çtáncia de 365,2&nbsp;Km, an 03h41n<ref name=dgotdu /> i an 20 minutos a la cidade de Braga, permitindo assi la sue plena antegraçon ne ls circuitos eiquenómicos nacionales i ouropeus. L cunceilho ye inda serbido pulas [[strada nacional|estradas nacionales]] [[EN101|101]], [[EN105|105]], [[EN106|106]] i [[EN206|206]]. [[Fexeiro:Autocarro dos TUG entre a Rua Paio Galvão e o Toural.jpg|left|thumb|170 px|Carreira de ls TUG]] [[Fexeiro:CP PSB UME3400.jpg|right|thumb|170 px| dues outomotoras UME3400, paradas na [[Staçon de San Bento]], Porto.]] L cunceilho de Guimaráes, la nible de [[Camboio|trasporte ferrobiairo]], ye serbido pula [[Lhinha de Guimaráes]] cobrindo 5,9% de las freguesies i 12,7% de la populaçon, sendo la çtáncia média de las freguesies nun serbidas por este trasporte, de 5,8&nbsp;Km.<ref name=dgotdu /> Esta lhinha beneficiou dua renobaçon recente que passou pula redificon de staçones i apeadeiros, eiletrificaçon de la lhinha i sou alargamiento para [[Bitola eibérica]], bien cumo la cumpra de [[Série 3400|outomotoras UME3400]].<ref>{{citar web |títalo=Outomotoras Eilétricas de Bie Ancha de la Série 3400 |url=http://www.transportes-xxi.net/tferroviario/empresas/cp/frota/3400 |acessodata=31-10-2007 |publicado=Trasportes XXI}}</ref> Ls trasportes públicos cobren 97,1% de las freguesies correspondente a 98% de la populaçon. La rede de trasportes ourbanos, atualmente cuncessionada als [[Trasportes Ourbanos de Guimaráes|TUG]], sirbe 23 freguesies la que corresponde 33,8% de las freguesies ó 50,9% de la populaçon. Las praças de táxis cobren 63,2% de las freguesies ó 82,3% de la populaçon.<ref name=dgotdu /> An Setembre de 2005 passában diariamente, pula cidade, cerca de 120 000 biaturas.<ref>{{citar web |títalo=Guimaráes Bai Retirar Carros de l Centro Stórico até 2007 |url=http://www.confagri.pt/nr/exeres/5081434d-e8f6-4929-9eeb-b85f8ece28c3.htm |acessodata=08-11-2006 |publicado=CONFARIG}}</ref> Este tráfego proboca bários cungestionamientos, specialmente nas horas de punta, nas árias centrales de la cidade i na [[EN101|N 101]], antre Guimaráes i Caldas de Taipas.<ref>{{citar web |títalo=Outomobelistas zespírun na lhigaçon Guimaráes-Taipas |url=http://www.guimaraesdigital.com/index.php?a=noticias&id=35364 |acessodata=08-02-2008 |publicado=Guimarães Digital}}</ref> == Eiducaçon == La cidade de Guimaráes possuí baries scuolas públicas i pribadas de jardines d'anfáncia, ansino primairo, ansino básico i secundairo. La taxa d'analfabetismo era, an 2001, de 7,4%, ambaixo de la média nacional i de l Norte de l paíç que éran de 8,9% i 8,3%, respetibamente. === Ansino superior === Eesisten dues anstituiçones d'ansino superior na cidade: la [[Ounibersidade de l Minho]] i la [[Scuola Superior Artística de l Porto]]. L total d'anscritos nas anstituiçones d'ansino superior público i pribado fui, ne l'anho lhetibo de 2007-2008, de 15 718 pa la Ounibersidade de l Minho (ne l total d'alunos an Braga i Guimaráes) i de 74 alunos ne l pólo de Guimaráes de la Scuola Superior Artística de l Porto.<ref>{{citar web |url=http://www.estatisticas.gpeari.mctes.pt/archive/doc/insc07_08__difusao_.xls |títalo=Anscritos an cursos d'ansino superior por susistema d'ansino |publicado=Gabinete de Planeamiento, Stratégia, Abaluaçon i Relaçones Anternacionales |lhengua=pertués |acessodata=21-01-2009}}</ref> [[Fexeiro:Campus de Azurém 01.jpg|right|thumb|200 px|''Campus'' de Azurén]] Ls prainos ouriginales, pa la criaçon de la Ounibersidade de l Minho, apuntában pa l'anstalaçon dun campus único na bila de Caldas de las Taipas, assi i todo rezones políticas lhiebórun a la debison de l'ounibersidade antre las cidades de Braga i Guimarães.<ref>{{citar lhibro |ultimo=Simões |purmeiro=Joaquim Santos |títalo=Zafio Eirrecusábel |lhocal=Braga |eiditora=Ounibersidade de l Minho |anho=1994}}</ref> Guimaráes recebiu na época lhetiba de 1977-78, ne l Palácio de Bila Flor (atual centro cultural), parte de ls cursos de l'anton recén criada [[Ounibersidade de l Minho]]. Las anstalaçones defenitibas de la Scuola de Angenharie fúrun einouguradas an 1989 ne l'atual Campus de Azurén, adonde hoije an die se lheciona ls cursos de [[arquitetura]], [[geografie]], zeign i marketing de moda i la maiorie de ls cursos de [[angenharie]]. La stenson de la Scuola Superior Artística de l Porto, anstituiçon pertencente al [[Scuola Politécnica|Ansino Politécnico]], ancontra-se bocacionada pa la formaçon académica na ária de las artes. Eiqui ampeçou la sue atebidade ne l'anho lhetibo de 1983-84, zeignada anton cumo Coperatiba de Ansino Superior Artístico Arble, na sede de la Associaçon Cultural i Recreatiba Cumbíbio, ne l ámbito dun protocolo antre estas dues anstituiçones. Trasferiu-se pa l'atual eidifício ne l'anho lhetibo seguinte.<ref>{{citar web |url=http://www.esap-gmr.com/instituicao.html |títalo=Anstituiçon |obra=[[ESAP|ESAP Guimarães]] |lhéngua=pertués |acessodata=05-01-2007 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20070106081524/http://www.esap-gmr.com/instituicao.html |arquibodata=06-01-2007}}</ref> [[Fexeiro:Monumento aos 500 anos do Teatro Português na Alameda de São Damâso..JPG|left|thumb|200 px|Monumiento al Triato, na Alameda de San Dámaso.]] [[Mumadona Dies]], fundadora de la cidade, ten ua státua an sue houmenaige na praça homónima. Queda ne l spácio adonde fúrun demolidos ls inacabado feturos Paços de l Cunceilho. Fui ouferecida por [[António de Oliveira Salazar]] i la sue outoria ye de [[Álvaro Brée]]. Fui einougurada, cunjuntamente cula praça i l'atual tribunal, an Júnio de 1960, pul anton Persidente de la República, [[Américo de Deus Rodrigues Thomaz|Almirante Américo Thomaz]]. Fui recentemente mudada de posiçon. L Monumiento al Nicolino, de l'outoria de [[José de Guimarães]], fui einougurado a 25 de Janeiro de 2008. * Martines Sarmiento * Centenário de l'eilebaçon de Guimarães la cidade * Abel Salazar * Cunde de Arnoso * Alberto Sampaio * Grabador Molarinho == Bimaranenses eilustres == [[Fexeiro:Alberto Sampaio.jpg|thumb|right|Alberto Sampaio]] Ls habitantes de Guimarães son chamados de Bimaranenses. Çtacamos alguns d'amportança reconhecida, an bárias árias: {| | * [[Abel Salazar]], [[médico]], [[porsor]], ambestigador, [[pintor]], oupositor al [[Stado Nuobo (Pertual)|Estado Nuobo]], trabalhou i bibeu ne l [[Porto]] * [[D. Fonso Heinriques]], purmeiro [[Aneixo:Lhista de reis de Pertual|rei de Pertual]] (por tradiçon, mas na atualidade l lhocal de nacimiento ye çputado cun [[Coimbra]] i [[Biseu]]) * [[D. Agostinho Barbosa]], bispo de [[Ugento]] * [[Alberto Sampaio]], storiador * [[Alberto de Sousa Martins|Alberto Martines]], menistro * [[Alfredo Pimenta]], scritor i storiador * [[António Lobo de Caraalho]], poeta satírico de l seclo XVIII * [[Bernardo Pinheiro Correia de Melo]], Cunde de Arnoso, scritor i nembro de l grupo de ls [[Bencidos de la Bida]] * [[Cunde de Agrolongo]], andustrial i filantropo * [[Cunde de Margaride]], anfluente personalidade política i social * [[Domingos Castro]], atleta * [[Dionísio Castro]], atleta * [[Duarte Freitas de l Amaral]], anfluente político de l período de l Stado Nuobo * [[Elisabete Matos]], cantora lhírica | * [[Emídio Guerreiro]], fundador de l [[Partido Social Democrata (Pertual)|PSD]] * [[Francisco Martins Sarmento]], arqueólogo * [[Gil Vicente]], dramaturgo i ouribes(?), ambora la cidade le priste houmenaige de bárias formas, l sou lhocal de nacimiento ye mui çcutible * [[Guilherme de Faria]], poeta * [[João Baptista Felgueiras]], magistrado, menistro, 1º Percurador Giral de la Corona * [[Joaquim Santos Simões]], nun tenendo nacido an Guimaráes, bibeu ende zde 1957 * [[José de Guimarães]], artista plástico * [[Paio Galvão]], cardeal i mestre de teologie * [[Papa Dámaso I]], (mito) * [[Salvador Ribeiro de Sousa]] (ó Salbador Dies Rieiro), suldado i abintureiro que se eilustrou na Birmánia por buolta de 1600 (natural de l Couto de Ronfe) |} {{refréncias|col=2}} =={{Bibliografie}}== * {{citar lhibro |ultimo= |purmeiro= |coautores= |títalo=Carta Eiducatiba de l Cunceilho de Guimarães |eiditora=Cámara Municipal de Guimarães |data=Júlio de 2006 |lhocal=Guimarães |url=http://www.cm-guimaraes.pt/files/1/documentos/CartaEducativadoConcelhodeGuimaraes.pdf |formato=PDF |lhéngua=pertués |acessodata=02-07-2008 |arquibourl=https://web.archive.org/web/20071111041226/cm-guimaraes.pt/files/1/documentos/CartaEducativadoConcelhodeGuimaraes.pdf |arquibodata=11-11-2007 |doi= |id=ISBN |ref=harb}} == {{Lhigaçones sternas}} == {{commonscat|Guimarães}} ; ''Poder Lhocal'': [http://www.c,-guimaraes.pt/ Cámara Municipal de Guimaráes]{{Lhigaçon einatiba|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{pt}} {{en}} {{es}} {{fr}}, [http://www.casfig.pt/ Casfig], [http://www.vimagua.pt/ Vimágua] ; ''Cultura'': [http://www.guimaraes2012.pt/ Guimarães 2012 - Capital Ouropeia de la Cultura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527100926/http://www.guimaraes2012.pt/ |date=2014-05-27 }}, [http://www.bmrb.pt/ Biblioteca Municipal Raul Brandão] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714082635/http://www.bmrb.pt/ |date=2012-07-14 }}, [http://www.csarmento.uminho.pt/ Casa de Sarmento-Centro de Studos de l Património]{{pt}} {{en}}, [http://www.ccvf.pt Centro Cultural Vila Flor] {{pt}} {{en}}, [http://www.aoficina.pt Cooperativa A Oficina], [http://www.cineclubeguimaraes.org/ Cineclube de Guimaráes], [http://www.sao-mamede.com/ San Mamede Centro de Artes i Spetaclos de Guimaráes], [http://www.cybercentro-guimaraes.pt/ Cybercentro de Guimaráes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209233759/http://www.cybercentro-guimaraes.pt/ |date=2008-02-09 }} ; ''Çporto/Lhazer/Tiempos Lhibres'': [http://www.tempolivre.pt Tiempo Lhibre - Coperatiba municipal] ; ''Museus'': [http://www.geira.pt/museus/atrio/index.asp?id=3 Museu de la Sociadade Martins Sarmento] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118091033/http://www.geira.pt/museus/atrio/index.asp?id=3 |date=2012-01-18 }}, [http://www.geira.pt/museus/atrio/index.asp?id=13 Museu de Alberto Sampaio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102233954/http://www.geira.pt/museus/atrio/index.asp?id=13 |date=2012-11-02 }} ; ''Quemunicaçon Social'':[http://canalguimaraes.com/ Canal Guimarães] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420082928/http://canalguimaraes.com/ |date=2010-04-20 }}, [http://www.guimaraesdigital.com/ O Comércio de Guimarães], [http://www.oconquistador.com/ O Conquistador], [http://www.guimaraesdigital.com/ Desportivo de Guimarães], [http://www.expressodoave.com/ O Expresso do Ave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212073116/http://expressodoave.com/ |date=2008-02-12 }}, [http:////www.guimaraesdigital.com/ Guimarães Digital], [https://web.archive.org/web/20170201022801/http://www.gmrtv.pt/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201022801/https://web.archive.org/web/20170201022801/http://www.gmrtv.pt/ |date=2017-02-01 }} Guimarães TV], [http://www.entrevilas.com/ Entrevilas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024150212/http://www.entrevilas.com/ |date=2012-10-24 }}, [http://www.noticiasdeguimaraes.com/ Notícias de Guimarães], [http://www.opovo.pt/ O Povo de Guimarães] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110603021222/http://www.opovo.pt/ |date=2011-06-03 }}, [http://www.radiofundacao.net/ Rádio Fundação], [http://www.santiago.fm/ Rádio Santiago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015230555/http://santiago.fm/ |date=2012-10-15 }}, [http://www.reflexodigital.com/ Reflexo - O Espelho das Taipas], [http://sportdigital.no.sapo.pt/index2.htm Sport Digital] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050920171339/http://sportdigital.no.sapo.pt/index2.htm |date=2005-09-20 }} ; ''Çporto'': [https://web.archive.org/web/20120728003947/http://acgonca.org/ Atlético Clube de Gonça], [http://atleticocguimaraes.blogs.sapo.pt/ Blog do Atlético Clube de Guimarães], [http://britosc.com.sapo.pt/ Brito Sport Clube] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060210161020/http://britosc.com.sapo.pt/ |date=2006-02-10 }}, [http://www.cctaipas.com/ Clube Caçadores das Taipas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505071451/http://www.cctaipas.com/ |date=2007-05-05 }}, [http://www.amigosdeurgeses.com/ Grupo Desportivo e Recreativo "Os Amigos de Urgeses"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610201512/http://www.amigosdeurgeses.com/ |date=2008-06-10 }},[http://www.torcatense.com/ Grupo Desportivo União Torcatense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306071646/http://www.torcatense.com/ |date=2016-03-06 }}, [http://www.moreirensefc.com/ Moreirense Futebol Clube], [http://www.vitoriasc.pt/ Vitória Sport Clube de Guimarães] ; ''Turismo'':[http://www.guimaraesturismo.com/home_pt/ Zona de Turismo de Guimarães] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051027002053/http://www.guimaraesturismo.com/home_pt/ |date=2005-10-27 }}{{pt}} {{en}}, [http://www.turipenha.pt/ Turipenha]{{pt}} {{en}}, [http://whc.unesco.org/en/list/1031/ UNESCO – Património Mundial - Centro histórico de Guimarães] {{en}} {{CunceilhosBraga}} {{Cunceilhos pertueses cun mais de 100 mil habitantes}} [[Catadorie:Guimarães| ]] i3dcjh31urq5daa5g385y294rvjix8p Fiesta de las Cebolhas Rechenadas 0 10619 108648 108613 2026-10-11T01:14:36Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 108648 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Cebolles rellenes.jpg|250px|thumb|Prato de cebolhas rechenadas.]] La '''Fiesta de las Cebolhas Rechenadas''' (an [[Lhéngua sturiana|sturiano]]: ''Fiesta de les Cebolles Rellenes'',)ye ua fiesta gastronómica que se celebra na fin de l més de nobembre an L'Entregu, Samartín del Rei Aurelio, nas [[Stúrias]], i porpara un de ls percipales pratos típicos de la gastronomie de las [[Stúrias]].<ref>{{citar web|títalo=L'Entregu celebra la fiesta de Les Cebolles Rellenes|url=http://www.rtpa.es/sociedad:L'Entregu-celebra-la-fiesta-de-Les-Cebolles-Rellenes_111385755832.html|publicado=Radiotelevisión {{Lhigaçon einatiba|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} del Principáu d'Asturies|data= Gastronómicas de SMRA: Les Cebolles Rellenes|/ref><ref>Idra rovo lague "</ref> == La fiesta == [[Fexeiro:Cebolles rellenes.png|thumb|250x250px|Cebolhas rechenadas de ''picadillo''.]] La fiesta de las Cebolhas Rechenadas ampeçou a celebrar-se an 1972, anque la sue stória tenga ourige ne l anho de 1927. Neste anho, Aniceta Fueyo, coincida cumo ''La Nina'', duonha i cozineira de l Restourante La Laguna, antropeçou-se cul porblema de que sendo Sesta de Paixon, die de begília, nó tenie nada más que uas cebolhas pa dar als sous fragueses, tenendo tenido la eideia de rechenar las cebolhas. La Nina fui quien andonou l prato, mas diç-se que fui Aurora, de l Restourante La Conda, quien fizo que l prato fusse afamado, yá que fui eilha quien mais preparou ne l sou lhocal. Mario Antuña, l nieto de la Nina, screbiu ua declaraçon cun eimoçon ne l anho de 2004 pa la Fiesta de las Cebolhas Rechenadas, adonde ne l anho de 1972 partecipou un grupo de personas, cun José Manuel Blanco sendo l xefe, que ajudórun aperponer la criaçon de la Fiesta Gastronómica de las Cebolhas Rechenadas, que la criadora de l prato acolhiu cun antusiasmo. Neste anho cumbidou-se un grupo de jornalistas a quemer i apersentou a eilhes la fiesta i l prato. La própia Nina sustentou las çpesas, i grácias a esta einiciatiba i l antusiasmo de las sues dibulgaçones, las cebolhas rechenadas cunquistórun cul tiempo la faxa de Fiesta Gastronómica de Antresse Regional.<ref>{{citar web|títalo=Les cebolles rellenes en El Entrego|url=https://www.turismoasturias.es/descubre/gastronomia/eventos-gastronomicos/-/events-week/1549839/les-cebolles-rellenes-en-el-entrego/30-11-2017/wfpv0fltAhmV;jsessionid=66892E7CFD015F902968FB718CD9591D|publicado=</ref> Assi, a cada 30 de nobembre, todas las casas de l pobo se ínchen de l oulor deste prato, i L'Entregu trasforma-se nun punto de ancuontro de parentena i amios. Ne ls redadeiros anhos la ourganizaçon de las fiestas ye rializada pula Sociadade Cultural i de Fiestas de l Entregu.<ref>{{citar web|redadeiro=Vivas|purmeiro=Julio|títalo=El Entrego acoge la fiesta de les cebolles rellenes el próximo fin de semana|url=http:/}}</ref> == L prato == Las cebolhas son scaldadas i adespuis ye feito un uoco ne l sou anterior. Nun tacho ye feito un refogado cun alho, la cebolha ye sacada i pumiento, ei adespuis ye quelocado l temato, sal i pumienta a gusto. L recheno purpara-se ambolbindo l refogado cun atun ó chicha cortada, i l restro de l refogado ye outelizado pa l molho, junto cun lhouro, bino branco i pumiento. Cozina-se al lhume brando, i sirbe-se cun pumiento, uobo i salsa picada.<ref>{{citar web|títalo=Reportage sobre TPA (2009)|url=https://www.youtube.com/watch?v=4ZvW1l0XdAo|publicado=Radiotelevisión del Principáu d'Asturies|data=8 de agosto de 2012|lhéngua=sturiano}}</ref> {{Refréncias|quel=2}} [[Catadorie:Cultura de la Spanha]] [[Catadorie:Fiestas]] [[Catadorie:Gastronomie]] [[Catadorie:Stúrias]] 5mvamxmlmpc8nzqxqykxuwbngqjgqkn