ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk ရ 0 2284 1032850 815651 2026-05-21T09:20:01Z ~2026-30564-98 142993 1032850 wikitext text/x-wiki '''ရ'''သည် [[မြန်မာ အက္ခရာ|မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ]] ၃၃ လုံးအနက် နှစ်ဆယ့်ခုနစ်လုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်။ {{wiktionary}} [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] {{lang-stub}} {{Myanmar-stub}} reb5v693yxcmuklcv5xx8ahg05n4v09 1032858 1032850 2026-05-21T10:48:27Z Salai Rungtoi 22844 [[Special:Contributions/~2026-30564-98|~2026-30564-98]] ([[User talk:~2026-30564-98|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1032850|1032850]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1032858 wikitext text/x-wiki '''ရ'''သည် [[မြန်မာ အက္ခရာ|မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ]] ၃၃ လုံးအနက် နှစ်ဆယ့်ခုနစ်လုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်။ {{wiktionary}} {{မြန်မာ အက္ခရာများ}} [[Category:မြန်မာအက္ခရာ]] {{lang-stub}} {{Myanmar-stub}} l0nyi9ek51qivvbj56806queghyjy0f ကမ္ဘာဂြိုဟ် 0 2888 1032687 958047 2026-05-20T23:04:15Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1032687 wikitext text/x-wiki {{ဆောင်းပါးကောင်း}} {{Infobox planet <!--------------------------------------------------------------------------------------- This infobox has been formatted in the same way as those for other Solar System planets and bodies, so please do not change it without discussion on the talkpage. ----------------------------------------------------------------------------------------> | bgcolour = #c0c0ff | name = ကမ္ဘာဂြိုဟ် | symbol = [[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]] | image = [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|border|alt="[[The Blue Marble]]" photograph of Earth, taken by the [[အပိုလို ၁၇|Apollo 17]] lunar mission. The Arabian peninsula, Africa and Madagascar lie in the upper half of the disc, whereas Antarctica is at the bottom.]] | caption = "အပြာရောင်ပုလဲလုံး" ဟု အမည်ရသည့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[အပိုလို ၁၇]] မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ | alt_names = <!--{{ublist|style=padding-top:0.1em;|li_style=line-height:1.3em; |{{hlist|ကမ္ဘာမြေ|ကမ္ဘာ}} |{{hlist|အပြာရောင်ဂြိုဟ်|အပြာရောင်ပုလဲလုံး|''Terra''|Gaia}} }}--> | epoch = [[:en:J2000.0|J2000]]<ref group="n" name="epoch" /> | aphelion = {{longitem|{{convert|152100000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.01673|ul=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | perihelion = {{longitem|{{convert|147095000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|0.9832687|u=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | semimajor = {{longitem|{{convert|149598023|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.000001018|u=AU}})&thinsp;<ref name="VSOP87"/>}}}} | eccentricity = {{val|0.0167086}}<ref name="VSOP87"/> | period = {{longitem|{{val|365.256363004|u=days}}&thinsp;<ref name="IERS"/><br/>{{smaller|({{val|1.00001742096|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}})}}}} | avg_speed = {{longitem|{{convert|29.78|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/><br/>{{smaller|({{convert|107200|km/h|abbr=on}})}}}} | mean_anomaly = {{val|358.617}}° | inclination = {{ublist|class=nowrap |{{val|7.155}}° to sun's equator; |1.57869°<ref name="Allen294"/> to invariable plane; |0.00005° to J2000 ecliptic}} | asc_node = {{val|-11.26064}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> to J2000 ecliptic | arg_peri = {{val|114.20783}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> | satellites = {{unbulleted list | [[လကမ္ဘာ|သဘာဝဂြိုဟ်တု ၁ ခု]]; | ၁၃၀၅ ဂြိုဟ်တုများ }} | allsatellites = yes | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{convert|6371.0|km|abbr=on}}<ref name=hbcp2000/> | equatorial_radius = {{convert|6378.1|km|abbr=on}}<ref name=usno/><ref name="WGS-84"/> | polar_radius = {{convert|6356.8|km|abbr=on}}<ref name=cazenave_ahrens1995/> | flattening = {{val|0.0033528}}<ref name=iers/><br/>1/298.257222101 (ETRS89) | circumference = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|40075.017|km|abbr=on}} {{smaller|(equatorial)&thinsp;<ref name="WGS-84">World Geodetic System (''WGS-84''). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=11 March 2020 }} from National Geospatial-Intelligence Agency.</ref>}} | {{convert|40007.86|km|abbr=on}} {{smaller|(meridional)&thinsp;<ref name="WGS-84-2"/><ref name="circ">Earth's circumference is almost exactly 40,000 km because the metre was calibrated on this measurement—more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.</ref>}} }} | surface_area = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|510065623|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| <small>(|)</small>}}<ref name="Pidwirny 2006_8" /><ref name="cia"/><ref group="n" name="surfacecover" /> | {{convert|148940000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| land <small>(|)</small>}} | {{convert|361132000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| water <small>(|)</small>}} }} | volume = [[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|{{val|1.08321|e=12|u=km3}}]] ({{val|2.59876|e=11|u=cu mi}})<ref name="earth_fact_sheet"/> | mass = {{val|5.97237|e=24|u=kg}} ({{val|1.31668|e=25|u=lb}})<br/>{{smaller|({{val|3.0|e=-6|ul=solar mass}})}} | density = {{convert|5.514|g/cm3|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | surface_grav = {{convert|9.807|m/s2|ft/s2|abbr=on}}<ref name="NIST2008"/><br/>{{smaller|([[ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲအား|{{val|1|u=''g''}}]])}} | moment_of_inertia_factor = 0.3307<ref name="Williams1994"/> | escape_velocity = {{convert|11.186|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | sidereal_day = {{longitem|{{val|0.99726968|u=d}}<ref name="Allen296"/><br/>{{smaller|(23h&nbsp;56m&nbsp;4.100s)}}}} | rot_velocity = {{convert|1674.4|km/h|mph|abbr=on}}<ref name="Cox2000"/> | axial_tilt = 23.4392811°<ref name="IERS"/> | albedo = {{ublist|class=nowrap |0.367 [[:en:Geometric albedo|geometric]]<ref name="earth_fact_sheet"/> |0.306 [[:en:Bond albedo|Bond]]<ref name="earth_fact_sheet"/>}} | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = ကယ်လ်ဗင် | min_temp_1 = ၁၈၄&nbsp;K<ref name=asu_lowest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature |title=World: Lowest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=16 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616025722/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature }}</ref> | mean_temp_1 = ၂၈၈&nbsp;K<ref name=kinver20091210/> | max_temp_1 = ၃၃၀&nbsp;K<ref name=asu_highest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |title=World: Highest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=4 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature }}</ref> | temp_name2 = ဆဲလ်စီးယပ်စ် | min_temp_2 = −၈၉.၂&nbsp;°C | mean_temp_2 = ၁၅&nbsp;°C | max_temp_2 = ၅၆.၇&nbsp;°C | temp_name3 = ဖာရင်ဟိုက် | min_temp_3 = −၁၂၈.၅&nbsp;°F | mean_temp_3 = ၅၉&nbsp;°F | max_temp_3 = ၁၃၄&nbsp;°F | surface_pressure = {{val|101.325|ul=kPa}} (ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမှတ်) | atmosphere_composition = {{unbulleted list |class=nowrap | ၇၈.၀၈% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] (N{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}})<ref name="earth_fact_sheet"/> {{smaller|(dry air)}} | ၂၀.၉၅% [[အောက်ဆီဂျင်]] (O{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}}) | ~&nbsp;၁% [[ရေငွေ့]] {{smaller|(ရာသီဥတုကိုလိုက်၍ အပြောင်းအလဲရှိ)}} | ၀.၉၃၄၀% [[အာဂွန်]] | ၀.၀၄၁၃% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]<ref name="NOAA">{{cite web |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |title=Trends in Atmospheric Carbon Dioxide: Recent Global {{chem2|CO2}} Trend |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |website=Earth System Research Laboratory |date=19 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004010704/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |archive-date=4 October 2020 |url-status=live |accessdate=22 November 2021 |archivedate=26 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726210430/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html }}</ref> | ၀.၀၀၁၈၂% [[နီယွန်]]<ref name="earth_fact_sheet" /> | ၀.၀၀၀၅၂% [[ဟီလီယမ်]] | ၀.၀၀၀၁၉% [[မီသိန်း]] | ၀.၀၀၀၁၁% [[ကရစ်ပတွန်]] | ၀.၀၀၀၀၆% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] }} | note = no }} "[[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]]" ဖြင့် [[နက္ခတ္တဗေဒ]]တွင် [[သင်္ကေတ]]ပြုရိုးရှိသည့် '''ကမ္ဘာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Earth}}) သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စုကြီး (Milky Way Galaxy)]] အတွင်း [[နေအဖွဲ့အစည်း]] ဟူသော [[ဂြိုဟ်စု]]ရှိ ဗဟိုဒြပ်ထု [[နေ|နေလုံး]] မှ တတိယမြောက် ကွာလှမ်းကာ လှည့်ပတ်ပါဝင်နေသည့် [[မြေကျောက်ဂြိုဟ်|မြေသားကျောက်သား ဂြိုဟ် (terrestrial planet)]] ဖြစ်သည်။ [[ရေ|ရေထု]]၊ [[လေထု]]တို့လည်း ပါရှိ၍ နေမှ အကွာအဝေး မနီးလွန်းမဝေးလွန်း ဖြစ်နေရာမှ [[လူ]]အပါအဝင် [[သက်ရှိ]]များ ဖြစ်ပေါ်ရှင်သန် ထွန်းကားနိုင်သည့် [[ဂြိုဟ်]]တစ်လုံး ဖြစ်နေ၏။ ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလ တစ်စင်းသာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေ]]ကို ၃၆၅.၂၅၆၄ ရက်တွင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေပြီး ၎င်းကိုပင် တစ်နှစ်ဟုသတ်မှတ်ကြသည်။ ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) အရ<ref group="n" name="radiomatric" /> ကမ္ဘာသည် သက်တမ်းအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၄.၅၄ [[ဘီလီယံ]] အကြာက ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="USGS1997">{{cite web |date=1997 |title=Age of the Earth |url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |publisher=U.S. Geological Survey |accessdate=2006-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051223072700/http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |archivedate=23 December 2005 <!--DASHBot--> |deadurl=no}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dalrymple |first=G. Brent |title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |journal=Special Publications, Geological Society of London |date=2001 |volume=190 |issue=1 |pages=205–221 |doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 |bibcode=2001GSLSP.190..205D}}</ref><ref>{{cite journal |author=Manhesa, Gérard |author2=Allègre, Claude J. |author3=Dupréa, Bernard |author4=Hamelin, Bruno| last-author-amp= yes |title=Lead isotope study of basic-ultrabasic layered complexes: Speculations about the age of the earth and primitive mantle characteristics |url=https://archive.org/details/sim_earth-and-planetary-science-letters_1980-05_47_3/page/370 |journal=Earth and Planetary Science Letters |date=1980 |volume=47 |issue=3 |pages=370–382 |doi=10.1016/0012-821X(80)90024-2 |bibcode=1980E&PSL..47..370M}}</ref> နေသည် ကမ္ဘာအား ထွန်းလင်းရန် [[အလင်း]]ရောင်နှင့် အပူချိန်ကိုပေးသည်။ ၎င်းအပူစွမ်းအင်ကြောင့် ကမ္ဘာကြီး၏ အောက်ဆုံးလေထုလွှာတွင် ရာသီဥတု (နေပူခြင်း၊ လေတိုက်ခြင်း၊ မိုးရွာခြင်း၊ နှင်းကျခြင်း၊ မုန်တိုင်းတိုက်ခြင်း) အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာတွင် [[ရေ]]ပါဝင်မှု ၇၁% နှင့်<ref>{{cite web |url=http://www.noaa.gov/ocean.html |author=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Ocean |website=NOAA.gov |accessdate=3 May 2013 |archivedate=24 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424102601/http://www.noaa.gov/ocean.html }}</ref> ကုန်းမြေ ၂၉% ခန့်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများကို ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ အပူပိုင်းဒေသတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသထက် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကို ပိုမိုရရှိပြီး လေထု၊ သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများဖြင့် အပူကို ဖြန့်ဖြူးပေးသည်။ [[မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အပူချိန်ကို ထိန်းသိမ်းပေးရန် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ဒေသတစ်ခု၏ ရာသီဥတုကို ဆုံးဖြတ်ရာ၌ လတ္တီကျုကိုသာမက ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်၊ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှု အစရှိသည်တို့ကိုပါ အသုံးပြုသည်။ အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများ၊ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းများ၊ အပူလှိုင်းဖြတ်ခြင်းစသော ပြင်းထန်သည့်ရာသီဥတုများသည် နေရာဒေသအများစုတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားစွာ သက်ရောက်သည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း [[သက်ရှိ]]များနေထိုင်နိုင်သော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ သက်ရှိမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀-၁၄ [[မီလီယံ]]ခန့် နေထိုင်ကြပြီး<ref name="MillerSpoolman2012">{{cite book |last1=Miller |first1=G. |last2=Spoolman |first2=Scott |title=Environmental Science |chapter=Biodiversity and Evolution |url=https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |date=1 January 2012 |publisher=Cengage Learning |isbn=1-133-70787-4 |page=62 |accessdate=27 December 2014 |archive-date=2 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502055246/https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |url-status=live }}</ref> လူသားမျိုးနွယ်မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၇.၆ [[ဘီလီယံ]]ခန့်ဖြစ်သည်။ အနီးရှိ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]၏ ပြင်းထန်သော [[ဒြပ်ဆွဲငင်အား]]က ကမ္ဘာကို [[ဥက္ကာပျံ]]များနှင့် တိုက်မိနိုင်ချေမှ အတန်အသင့် အကာအကွယ်ပေးနေသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ကမ္ဘာ ဖွဲ့တည်ပြီး ပထမ ဘီလီယံနှစ်များတွင် သက်ရှိဇီဝသည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ၌ စတင်ရှင်သန်ခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့လေထု]]နှင့် ကုန်းမြေများကို အကျိုးသက်ရောက်ခဲ့ကာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံမှစ၍ သက်ရှိတို့ ရှင်သန်ပေါက်ဖွားခဲ့ဟန် ရှိသည်။<ref name="AP-20151019">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth |url=http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=19 October 2015 |work=Excite |location=Yonkers, NY |publisher=Mindspark Interactive Network |agency=Associated Press |accessdate=20 October 2015 |archivedate=23 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151023200248/http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html }}</ref><ref name="PNAS-20151014-pdf">{{cite journal |last1=Bell |first1=Elizabeth A. |last2=Boehnike |first2=Patrick |last3=Harrison |first3=T. Mark |last4=Mao |first4=Wendy L. |display-authors=3 |date=19 October 2015 |title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1&nbsp;billion-year-old zircon |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |format=PDF |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |location=Washington, D.C. |publisher=National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.1517557112 |issn=1091-6490 |accessdate=20 October 2015 |pmid=26483481 |pmc=4664351 |volume=112 |issue=47 |pages=14518–21 |bibcode=2015PNAS..11214518B }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |access-date=24 June 2018 |archive-date=6 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} Early edition, published online before print.</ref> ကမ္ဘာမြေ၏သမိုင်းတွင် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်းမှုဖြစ်ရပ်များ]]ကြောင့် သက်ရှိမျိုးစိတ် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Book-Biology">{{cite book |editor1=Kunin, W.E. |editor2=Gaston, Kevin |title=The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare—common differences |url=https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |date=31 December 1996 |isbn=978-0412633805 |page=110 |accessdate=26 May 2015 |archive-date=4 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904152014/https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |url-status=live }}</ref> ပျက်စီးပျောက်ကွယ်ခဲ့ဖူးသည်။<ref name="StearnsStearns2000">{{cite book |last=Stearns |first=Beverly Peterson |last2=Stearns |first2=S. C. |last3=Stearns |first3=Stephen C. |title=Watching, from the Edge of Extinction |url=https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |year=2000 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-08469-6 |page=preface x |accessdate=30 May 2017 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128013934/https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-20141108-MJN">{{cite news |last=Novacek |first=Michael J. |title=Prehistory's Brilliant Future |url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html |date=8 November 2014 |work=The New York Times |accessdate=25 December 2014 |archivedate=29 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html }}</ref> ယနေ့တိုင် တည်ရှိသော ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်များမှာ ကျယ်ပြန့်လှကာ<ref name=science_241_4872_1441/><ref name="MillerSpoolman2012"/><ref name="NSF-2016002">{{cite news |author=Staff |title=Researchers find that Earth may be home to 1&nbsp;trillion species |url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 |date=2 May 2016 |publisher=National Science Foundation |accessdate=6 May 2016 |archivedate=4 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160504111108/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 }}</ref> မျိုးစိတ်အများစုကို သိပ္ပံနည်းကျ ဖော်ပြထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref name="PLoS-20110823">{{cite journal |last1=Mora |first1=C. |last2=Tittensor |first2=D.P. |last3=Adl |first3=S. |last4=Simpson |first4=A.G. |last5=Worm |first5=B. |title=How many species are there on Earth and in the ocean? |date=23 August 2011 |journal=PLOS Biology |doi=10.1371/journal.pbio.1001127 |pmid=21886479 |pmc=3160336 |volume=9 |issue=8 |pages=e1001127}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသားများ ၈ ဘီလီယံနီးပါးခန့် နေထိုင်ကြပြီး အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် ကမ္ဘာ၏ ဇီဝအလွှာ (biosphere) နှင့် သဘာဝရင်းမြစ်များပေါ်တွင် မှီခိုကြရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== === ဖွဲ့တည်ခြင်း === [[File:Protoplanetary-disk.jpg|thumb|Left|အစောပိုင်းကာလ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်ချပ်ပြားအား စိတ်ကူးယဉ်ရေးဆွဲထားပုံ]] နေအဖွဲ့အစည်းရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးပစ္စည်းမှာ လွန်ခဲ့သော ၄.၅၆၇၂±၀.၀၀၀၆ ဘီလီယံနှစ်အကြာက ဖြစ်တည်သည်။<ref name=bowring_housch1995/> သီအိုရီအရ ကမ္ဘာသည် နေပေါက်ဖွားပြီး ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းများမှ ဖွဲ့တည်ခြင်းဖြစ်သည်။ သုတေသနတစ်ခုအရ လွန်ခဲ့သောနှစ်​​ပေါင်း ၄.၅၃ ဘီလီယံအကြာက လကမ္ဘာ ဖြစ်တည်ခဲ့ဟုဆိုသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Tartèse|first1=Romain|last2=Anand|first2=Mahesh|last3=Gattacceca|first3=Jérôme|last4=Joy|first4=Katherine H.|author-link4=Katherine Joy|last5=Mortimer|first5=James I.|last6=Pernet-Fisher|first6=John F.|last7=Russell|first7=Sara|last8=Snape|first8=Joshua F.|last9=Weiss|first9=Benjamin P.|date=2019|title=Constraining the Evolutionary History of the Moon and the Inner Solar System: A Case for New Returned Lunar Samples|journal=Space Science Reviews|language=en|volume=215|issue=8|page=54|doi=10.1007/s11214-019-0622-x|bibcode=2019SSRv..215...54T|issn=1572-9672|doi-access=free}}</ref> အဆိုပြုချက်တစ်ခုအရမူ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ်အစားရှိ ''သီယာ''ဟုခေါ်သည့် ဂြိုဟ်တစ်ခုက ကမ္ဘာမြေအား ဝင်တိုက်ခဲ့သေးသည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အရွယ်အစားရှိသည်ဟုဆိုပြီး ထိတိုက်မှုကြောင့် ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် ကမ္ဘာမြေနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref name=canup_asphaug2001b /><ref>{{cite journal|url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf|title=On the origin and composition of Theia: Constraints from new models of the Giant Impact|journal=Icarus|last1=Meier|first1=M. M. M.|last2=Reufer|first2=A.|last3=Wieler|first3=R.|date=4 August 2014|volume=242|access-date=25 October 2020|page=5|doi=10.1016/j.icarus.2014.08.003|arxiv=1410.3819|bibcode=2014Icar..242..316M|s2cid=119226112}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=30 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120856/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf }}</ref> လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံနှင့် ၃.၈ ဘီလီယံအတွင်း လကမ္ဘာအား ဥက္ကာခဲများစွာ ဝင်တိုက်ခဲ့မှုက လကမ္ဘာ၏ ယနေ့ခေတ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို ထုဆစ်ပုံဖော်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Astrobiology|url=https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil|first1=Philippe|last1= Claeys|first2=Alessandro|last2=Morbidelli|author-link2=Alessandro Morbidelli (astronomer)|editor-first1=Muriel|editor-last1= Gargaud|editor-first2=Prof Ricardo|editor-last2=Amils|editor-first3= José Cernicharo|editor-last3= Quintanilla|editor-first4= Henderson James (Jim) |editor-last4= Cleaves II|editor-first5=William M.|editor-last5=Irvine|editor-first6= Prof Daniele L.|editor-last6= Pinti|editor-first7= Michel|editor-last7= Viso|year= 2011|publisher=Springer Berlin Heidelberg|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil/page/n953 909]–12|doi=10.1007/978-3-642-11274-4_869|chapter=Late Heavy Bombardment|isbn= 978-3-642-11271-3}}</ref> ===ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ သမိုင်း=== ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် သမုဒ္ဒရာများကို မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အေးခဲနေသောဓာတ်ငွေ့များ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်သို့ ပေါ်ထွက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="watersource" /><ref>{{cite web |url=https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html |title=Earth's Early Atmosphere and Oceans |work=Lunar and Planetary Institute |publisher=Universities Space Research Association |access-date=27 June 2019 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708180329/https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html }}</ref> ယင်းရင်းမြစ်များမှ ရေငွေ့သည် သမုဒ္ဒရာများသို့ ငွေ့ရည်ဖွဲ့စုဖွဲ့ကြသည်။ [[ကြယ်တံခွန်]]၊ [[ဥက္ကာခဲ]]များမှ ရေနှင့် ရေခဲများသည်လည်း သမုဒ္ဒရာများအတွင်းသို့ စုဝေးခဲ့ကြသည်။ ပင်လယ်များအတွက် လိုအပ်သောရေသည် ကမ္ဘာဖြစ်တည်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့ဟန်ရှိသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–13|doi=10.1126/science.aba1948|issn=0036-8075|pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P|s2cid=221342529}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200828185943/https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 }}</ref> ဤစံနမူနာပုံစံတွင် နေသည် [[နေရောင်ခြည် တောက်ပမှု|လက်ရှိတောက်ပမှု]]၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာရှိသေးသောအချိန်<ref name=asp2002 /> လေထုထဲရှိ [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များသည် သမုဒ္ဒရာများကို အေးခဲမသွားစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးခဲ့သည်။<ref name=physorg20100304 /> ကမ္ဘာဖွဲ့တည်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံကြာသော် ကမ္ဘာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း ဖြစ်တည်လာခဲ့သည်။ ယင်းသံလိုက်စက်ကွင်းသည် လေထုကို နေလေ (solar wind) မှ နုတ်ယူမသွားစေရန် ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ၏ အပြင်ဘက်ချော်ရည်အလွှာသည် အေးမြလာပြီး ပထမဆုံး အစိုင်အခဲလွှာကို ဖွဲ့တည်လာခဲ့သည်။ ===အနာဂတ်=== [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] {{CO2}} သည် လေထုထဲတွင် သက်တမ်းရှည်ကြာစွာ တည်ရှိနေနိုင်သောကြောင့် လူသားတို့၏ {{CO2}} ထုတ်လွှတ်မှုသည် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ရေခဲခေတ်တစ်ခုကို နှောင့်နှေးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Ganopolski|first1=A.|last2=Winkelmann|first2=R.|last3=Schellnhuber|first3=H. J.|date=2016|title=Critical insolation – CO<sub>2</sub> relation for diagnosing past and future glacial inception|url=https://www.nature.com/articles/nature16494|journal=Nature|language=en|volume=529|issue=7585|pages=200–03|doi=10.1038/nature16494|pmid=26762457|bibcode=2016Natur.529..200G|s2cid=4466220|issn=1476-4687}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/articles/nature16494 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=16 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016221338/https://www.nature.com/articles/nature16494 }}</ref> ကမ္ဘာ၏ အနာဂတ်သည် [[နေ]]နှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်လျက်ရှိသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၁.၁ ဘီလီယံတွင် နေ၏ တောက်ပမှုသည် ယခုလက်ရှိထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံတွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ တိုးလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future"/> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် အပူချိန် တိုးပွားလာပြီး အင်အော်ဂဲနစ် ကာဗွန်သံသရာကို အရှိန်တင်စေကာ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] စုစည်းမှုစနစ်ကို လျှော့ကျစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="britt2000" /> ယင်းကဲ့သို့ဖြစ်ပါက နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မှ ၉၀၀ မီလီယံအတွင်း အပင်များအတွက် [[ဖိုတိုဆင်သစ်ဆစ်|အလင်းမှီစု]]နည်းဖြင့် အစာချက်လုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ အပင်များ နည်းပါးလာခြင်းသည် လေထုထဲရှိ [[အောက်ဆီဂျင်]] ပမာဏကို နည်းပါးသွားစေမည်ဖြစ်ကာ တိရိစ္ဆာန်လောက ရှင်သန်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။<ref name=ward_brownlee2002/> နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံကြာသော် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ ရေအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားပြီး<ref name=carrington/> တစ်ကမ္ဘာလုံး အပူချိန်သည် ၇၀ °C (၁၅၈ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref name=ward_brownlee2002/> ယင်းအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မီလီယံခန့်အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်သေးသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အကယ်၍ လေထုမှ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]အား ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါက<ref name=pnas1_24_9576/> နှစ်ပေါင်း ၂.၃ ဘီလီယံခန့်အတွင်း သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ကောင်းရှင်သန်နိုင်သေးသည်။ ထို့သို့မဟုတ်ဘဲ နေ၏အပူချိန်သည် တည်ငြိမ်မည်ဟု ယူဆပါကလည်း နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံအတွင်း ခေတ်သစ်သမုဒ္ဒရာများမှ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေထုတို့သည် ကမ္ဘာ့အတွင်းပိုင်းအလွှာသို့ ဆင်းသက်ကုန်မည်ဖြစ်သည်။<ref name=hess5_4_569/> နေသည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံကြာပါက [[ဧရာမ ကြယ်နီ]]ကြီးအဖြစ်သို့ [[ကြယ်တို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ]]သွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိအရွယ်အစားထက် အဆပေါင်း ၂၅၀ သို့ ရောက်ရှိကာ ၁ [[AU]] (မိုင်ပေါင်း ၉၃ မီလီယံခန့်) ကြီးထွားလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /><ref name="sun_future_schroder"/> ကမ္ဘာ၏ ကံကြမ္မာသည် မသေချာပေ။ ဧရာမ ကြယ်နီတစ်စင်းအနေဖြင့် နေသည် ယင်း၏ထုထည် ပမာဏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအား ဆုံးရှုံးလိုက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) မရှိပါက ကမ္ဘာပတ်လမ်းသည် နေမှ ၁.၇ AU အကွာသို့ ရွေ့သွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိပါက ကမ္ဘာသည် နေ၏လေထုထဲသို့ တိုးဝင်ကာ အငွေ့ပျံသွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> နေ၏တောက်ပမှုသည် ယခုထက် အဆပေါင်း ၅၀၀ ပိုမိုတောက်ပလာမည်ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ အကုန်လုံး မဟုတ်သော်မှ အတော်များများကို လွန်ကဲသောအပူချိန်က ပျက်စီးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆမှု (simulation) တစ်ခုက ကမ္ဘာသည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေ၏လေထုသို့ ဝင်ရောက်ကာ လောင်ကျွမ်းသွားမည်ဟုဆိုသည်။<ref name="sun_future_schroder" /> ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ== ===ပုံသဏ္ဌာန်=== ကမ္ဘာ၏ပုံသဏ္ဌာန်သည် ထိပ်နှစ်ဘက်ပြား၍ အလယ်တွင် လုံးဝိုင်းသည်။ ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်မှုကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများတွင် ပြားချပ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် ဖောင်းကားသည်။<ref name=milbert_smith96 /> အီကွေတာရှိ ကမ္ဘာ၏အချင်းသည် ၄၃ ကီလိုမီတာ (၂၇ မိုင်) ရှိပြီး ဝင်ရိုးစွန်း တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ အချင်းထက် ပိုများသည်။<ref name="ngdc2006" /> ===ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု=== {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ကမ္ဘာ့ကျောက်လွှာ၏ ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု<ref name=brown_mussett1981/><ref name="Rudnick2003">{{cite book |chapter=Composition of the Continental Crust |journal=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=R. L. |last1=Rudnick |first2=S. |last2=Gao |title=Treatise on Geochemistry |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=3 |pages=1–64 |year=2003 |doi=10.1016/B0-08-043751-6/03016-4 |isbn=978-0-08-043751-4 |bibcode=2003TrGeo...3....1R}}</ref><ref name="White2014">{{cite book |chapter=Composition of the Oceanic Crust |title=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=W. M. |last1=White |first2=E. M. |last2=Klein |author-link2=Emily Klein |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=4 |pages=457–96 |year=2014 |doi=10.1016/B978-0-08-095975-7.00315-6 |isbn=978-0-08-098300-4 |hdl=10161/8301}}</ref> !rowspan="2"|ဒြပ်ပေါင်း !rowspan="2"|ဖော်မျူလာ !colspan="2"|ပါဝင်ပစ္စည်း |- !style="font-size: smaller;"|ကုန်းမြေ !style="font-size: smaller;"|သမုဒ္ဒရာ |- |[[ဆီလီကာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|SiO2}} |style="text-align: right;"|60.2% |style="text-align: right;"|48.6% |- |[[အလူမီနီယမ် အောက်ဆိုဒ်|အလူမီနာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Al2O3}} |style="text-align: right;"|15.2% |style="text-align: right;"|16.5% |- |[[ကယ်လဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|ထုံး]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|5.5% |style="text-align: right;"|12.3% |- |[[မဂ္ဂနက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|မဂ္ဂနီဆီယာ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|3.1% |style="text-align: right;"|6.8% |- |iron(II) oxide |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3.8% |style="text-align: right;"|6.2% |- |[[ဆိုဒီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Na2O}} |style="text-align: right;"|3.0% |style="text-align: right;"|2.6% |- |[[ပိုတက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|K2O}} |style="text-align: right;"|2.8% |style="text-align: right;"|0.4% |- |iron(III) oxide |style="text-align: center;"|{{chem2|Fe2O3}} |style="text-align: right;"|2.5% |style="text-align: right;"|2.3% |- |[[ရေ (မော်လီကျူး)|ရေ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|H2O}} |style="text-align: right;"|1.4% |style="text-align: right;"|1.1% |- |[[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|CO2}} |style="text-align: right;"|1.2% |style="text-align: right;"|1.4% |- |[[တိုက်တေနီယမ် ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|TiO2}} |style="text-align: right;"|0.7% |style="text-align: right;"|1.4% |- |phosphorus pentoxide |style="text-align: center;"|{{chem2|P2O5}} |style="text-align: right;"|0.2% |style="text-align: right;"|0.3% |- !colspan="2"|စုစုပါင်း !style="text-align: right;"|99.6% !style="text-align: right;"|99.9% |} ကမ္ဘာ့ထုထည်သည် ၅.၉၇×၁၀<sup>၂၄</sup> ကီလိုဂရမ် နီးပါးခန့်ရှိပြီး အများစုမှာ [[သံ (သတ္တု)|သံ]] (၃၂.၁%)၊ အောက်ဆီဂျင် (၃၀.၁%)၊ [[ဆီလီကွန်]] (၁၅.၁%)၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]] (၁၃.၉%)၊ ဆာလဖာ (၂.၉%)၊ [[နီကယ်]] (၁.၈%)၊ [[ကယ်လစီယမ်]] (၁.၅%)၊ [[အလူမီနီယမ်]] (၁.၄%) နှင့် ကျန်သော ဒြပ်စင်များ ၁.၂% ပါဝင်သည်။ ပင်မအူတိုင်တွင် သံ ၈၈.၈%၊ နီကယ် ၅.၈%၊ ဆာလဖာ ၄.၅% တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=pnas71_12_6973/> ကျောက်မာလွှာတွင် တွေ့ရသော ကျောက်ခဲအများစုသည် အောက်ဆိုဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ကလိုရင်း]]၊ [[ဆာလဖာ]]နှင့် [[ဖလိုရင်း]]တို့ဖြစ်ကြသည်။ ကျောက်မာလွှာ၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကိုမူ ဆီလီကာ၊ အလူမီနာ၊ အိုင်းယွန်း အောက်ဆိုဒ်၊ ထုံး၊ မဂ္ဂနီဆီယာ၊ ပိုတက်နှင့် ဆိုဒါတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name=brown_mussett1981/><ref name=pnas71_12_6973/> ===မျက်နှာပြင်=== [[File:Earth dry elevation.stl|thumb|Left|ရေမပါရှိသော – လက်ရှိကမ္ဘာဂြိုဟ် (သုံးဘက်မြင် စက်ဝိုင်းလုံးပုံစံမြင်ရန် နှိပ်၍ချဲ့ကြည့်ပါ)။]] ကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင် စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၉၇ မီလီယံ ရှိသည်။<ref name="Pidwirny 2006_8"/> ယင်း၏ ၇၀.၈ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Pidwirny 2006_8"/> (စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၄၃ မီလီယံ) မှာ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အောက်တွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=2 November 2012 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းမထားသော လက်ကျန် ၂၉.၂% များမှာ တောင်တန်းများ၊ [[ကန္တာရ]]များနှင့် အခြားသော ကုန်းမြေများဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်မှာ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သော [[ပင်လယ်သေ]]ဒေသ၌ −၄၁၈ မီတာရှိပြီး အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော [[ဧဝရတ်တောင်]]တွင် ၈၈၄၈ မီတာ ရှိသည်။ ကုန်းမြေ၏ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အမြင့် ပျမ်းမျှအမြင့်မှာ ၇၉၇ မီတာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html |title=Hypsographic Curve of Earth's Surface from ETOPO1 |first=National Geophysical Data |last=Center |website=ngdc.noaa.gov |accessdate=24 June 2018 |archivedate=15 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915114233/https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html }}</ref> [[အနည်ကျကျောက်]]များသည် ကမ္ဘာ့အပြင်ဘက်ကျောက်လွှာ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများ၏ မျက်နှာပြင်ကိုမူ အနည်ကျကျောက်များက ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း လွှမ်းမိုးထားသည်။<ref name=jessey /> စုစုပေါင်း စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေသည် ကုန်းမြေ၏ ၁၀.၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ၁.၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမြဲတမ်း စိုက်ပျိုးမြေများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=World Bank arable land |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1W?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002170510/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1w?display=graph }}</ref><ref>{{cite web |title=World Bank permanent cropland |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713131245/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph }}</ref> ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအား [[စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး]]အတွက် အသုံးပြုသည်။ ခန့်မှန်းခြေ သီးနှံပင်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၆.၄ သန်း၊ မွေးမြူရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၁၂.၉ သန်း အသီးသီး အသုံးချသည်။<ref name="Hooke2012">{{cite journal |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |title=Land transformation by humans: A review |journal=GSA Today |first1=Roger LeB. |last1=Hooke |first2=José F. |last2=Martín-Duque |first3=Javier |last3=Pedraza |volume=22 |issue=12 |pages=4–10 |date=December 2012 |doi=10.1130/GSAT151A.1 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=9 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180109181247/https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf }}</ref> ===ရေထု=== ကမ္ဘာမျက်နှာပြင်၌ ရေပေါများခြင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အခြားသောဂြိုဟ်များထဲမှ ''ဂြိုဟ်ပြာ'' ဟု ခွဲခြားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေထုတွင် အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့ပါဝင်သည်။ သို့သော် နည်းစနစ်ကျကျဆိုပါက မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်၊ ကုန်းတွင်းပိုင်းပင်လယ်နှင့် မြေအောက်ရေတို့ ပါဝင်သည်။ အနက်ဆုံး မြေအောက်ရေ တည်ရှိရာမှာ [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ မာရီနာချောက် (Mariana Trench) ၏ ချန်လင်ဂျာဒီး (Challenger Deep) ဖြစ်ပြီး မီတာ ၁၀၉၁၁.၁ (ပေ ၃၅၇၉၉) ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ ထုထည်သည် ၁.၃၅×၁၀<sup>၁၈</sup> နီးပါးခန့် သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမြေ ထုထည်၏ ၁/၄၄၀၀ ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် ဧရိယာအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၇ မီလီယံရှိပြီး ပျမ်းမျှအနက်မှာ ၃၆၈၂ မီတာ (၁၂၀၈၀ ပေ) ရှိကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ချောမွေ့နေမည်ဆိုပါက ပျမ်းမျှအနက်သည် ၂.၇ မှ ၂.၈ ကီလိုမီတာ ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/559627/sphere-depth-of-the-ocean |title=sphere depth of the ocean&nbsp;– hydrology |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |accessdate=12 April 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 |title=Third rock from the Sun&nbsp;– restless Earth |work=NASA's Cosmos |accessdate=12 April 2015 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106230149/http://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 }}</ref> ရေအားလုံး၏ ၉၇.၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေငန်များဖြစ်ပြီး ကျန် ၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရေချိုဖြစ်ကာ<ref>{{Cite book|title=On Water|url=https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|access-date=7 December 2020|website=European Investment Bank|year=2019|doi=10.2867/509830|language=en|author1=European Investment Bank|publisher=European Investment Bank|isbn=9789286143199|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129051604/https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chart: Globally, 70% of Freshwater is Used for Agriculture|url=https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture|access-date=7 December 2020|website=World Bank Blogs|date=22 March 2017|last1=Khokhar|first1=Tariq|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206080843/https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture}}</ref> ရေချို ၆၈.၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေခဲလွှာများ၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web|last1=Perlman|first1=Howard|date=17 March 2014|title=The World's Water|url=https://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html|access-date=12 April 2015|work=USGS Water-Science School|accessdate=25 June 2018|archivedate=22 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150422113320/http://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html}}</ref> ကမ္ဘာ၏ အအေးဆုံးဒေသများတွင် နှင်းများသည် ပုံစံမပျက် ရေခဲအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ယင်းနှင်းများ၊ ရေခဲများသည် ကြာလာသော် ရေခဲလွှာများဖြစ်တည်လာကြသည်။ အာတိတ်ဒေသရှိ ရေခဲပင်လယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနီးပါးခန့် ကြီးမားလှသည်။ သို့သော် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last=Hendrix|first=Mark|title=Earth Science: An Introduction|publisher=Cengage|year=2019|isbn=978-0-357-11656-2|location=Boston|page=329}}</ref> ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများ၏ ပျမ်းမျှ ရေငန်နှုန်းမှာ ပင်လယ်ရေ ၁ ကီလိုဂရမ်တွင် ၃၅ ဂရမ်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ဆားအများစုကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းမှ ထွက်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် လေထုထဲရှိ ဓာတ်ငွေ့များကို ပျော်ဝင်သွားစေသည့် သိုလှောင်ကန်များဖြစ်ကြပြီး ယင်းသည် ပင်လယ်နေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ရန် အရေးပါသည်။<ref name=natsci_oxy4 /> ပင်လယ်ရေများသည် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုများပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိပြီး သမုဒ္ဒရာများသည် အပူလှောင်ကန်အဖြစ် ပြုမူပေးသည်။<ref name=michon2006 /> သမုဒ္ဒရာများရှိ အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများသည် [[အယ်လ်နီညို]]ကဲ့သို့ သိသာသော ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=sample2005 /> ===လေထု=== {{Main|ကမ္ဘာ့လေထု}} [[File:MODIS Map.jpg|thumb|ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား တိမ်ဖုံးလွှမ်းထားသောပုံကို [[နာဆာ]]၏ ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသည်]] မြေမျက်နှာပြင်အား သက်ရောက်သော ပျမ်းမျှ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားသည် ကီလိုမီတာ ၈.၅ အမြင့်၌ ၁၀၁.၃၂၅ KPa (၁၄.၆၉၅၉ psi) ဖြစ်သည်။<ref name="Exline2006">{{cite book|last1=Exline|first1=Joseph D.|url=https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|title=Meteorology: An Educator's Resource for Inquiry-Based Learning for Grades 5–9|last2=Levine|first2=Arlene S.|last3=Levine|first3=Joel S.|date=2006|publisher=NASA/Langley Research Center|page=6|id=NP-2006-08-97-LaRC|access-date=23 November 2021|archive-date=28 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528181043/https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|url-status=live}}</ref> ခြောက်သွေ့သော လေထုတွင် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၇၈%၊ [[အောက်ဆီဂျင်]] ၂၁%၊ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]၊ ရေငွေ့နှင့် အခြားဓာတ်ငွေ့များ ပါဝင်သည်။<ref name="Exline2006" />ရေငွေ့ ပါဝင်မှုသည် ၀.၀၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၄ ရာခိုင်နှုန်းကြားတွင် ပြောင်းလဲလျက်တည်ရှိသည်။<ref name="Exline2006" /> သို့သော် ပျမ်းမျှမှာ ၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ|ထရိုပိုစဖီးယားလွှာ]]၏ အမြင့်သည် ဝင်ရိုးစွန်း၌ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) နှင့် [[အီကွေတာ]]တွင် ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) ဝန်းကျင်ရှိသည်။<ref name=geerts_linacre97 /> ကမ္ဘာ့လေထု၏ ဘိုင်အိုစဖီးယားတွင် [[အိုဇုန်းလွှာ]] တည်ရှိပြီး သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန်အတွက် အန္တရာယ်ရှိသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ကို ကာကွယ်ပေးသည်။<ref name="Harrison 2002" /> လေထုသည် ဥက္ကာခဲများအား မြေမျက်နှာပြင်သို့ မကျရောက်ခင် လောင်ကျွမ်းစေပြီး အပူချိန်ကို ချိန်ညှိပေးသည်။<ref name="atmosphere" /> ဤဖြစ်စဉ်အား ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုဟုခေါ်ကာ မြေပြင်မှ ထုတ်လုပ်သော အပူများကို ဖမ်းယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို အဓိကဖြစ်စေသောအရာများမှာ ရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ [[မီသိန်း]]၊ နိုက်ထရိုက်အောက်ဆိုဒ်နှင့် [[အိုဇုန်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ အပူသိုလှောင်သည့်ဖြစ်စဉ် မရှိပါက လက်ရှိအပူချိန် +၁၅ °C (၅၉ °F)<ref name="Pidwirny2006_7" /> နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် −၁၈ °C (၀ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်ပြီး သက်ရှိများ ဖြစ်တည်ခဲ့လိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလတွင် ကမ္ဘာ့လေထုရှိ ရေခဲ ပုံဆောင်ခဲမှ ရောင်ပြန်ဟပ်သော အလင်းကို မိုင်ပေါင်းများစွာဝေးသော [[ဂြိုဟ်တု]]တစ်ခုမှ မြင်ခဲ့ရသည်။<ref name="NYT-20170519">{{cite news |last=St. Fleur |first=Nicholas |title=Spotting Mysterious Twinkles on Earth From a Million Miles Away |url=https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html |date=19 May 2017 |work=The New York Times |accessdate=20 May 2017 |archivedate=20 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520002922/https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html }}</ref><ref name="GRL-201760515">{{cite journal |last1=Marshak |first1=Alexander |last2=Várnai |first2=Tamás |last3=Kostinski |first3=Alexander |title=Terrestrial glint seen from deep space: oriented ice crystals detected from the Lagrangian point |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |date=15 May 2017 |journal=Geophysical Research Letters |doi=10.1002/2017GL073248 |accessdate=20 May 2017 |volume=44 |issue=10 |pages=5197–5202 |bibcode=2017GeoRL..44.5197M }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |accessdate=25 June 2018 |archivedate=26 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226014559/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract }}</ref> ===မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတု=== {{Main|မိုးလေဝသ|ရာသီဥတု}} ကမ္ဘာ၏လေထုတွင် ပုံသေနယ်နိမိတ်မရှိဘဲ၊ အတွင်းဘက်မှ အပြင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပါးလွှာလာပြီး အပြင်ဘက်အာကာသထဲသို့အရောက်တွင် မေးမှိန်သွားသည်။ လေထု၏ လေးပုံသုံးပုံသည် မြေမျက်နှာပြင်မှ ပထမဆုံး ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) အတွင်း၌ ပါဝင်သည်။ အနိမ့်ဆုံးအလွှာကို ထရိုပိုစဖီးယားဟုခေါ်သည်။ နေမှလာသော စွမ်းအင်သည် ဤအလွှာကို အပူပေးပြီး လေကို ပြန့်ကားမှုဖြစ်စေသည်။ ဤသိပ်သည်းမှု နည်းသောလေသည် မြင့်တက်လာပြီး အေးမြ၍ သိပ်သည်းမှုများသောလေဖြင့် အစားထိုးသွားသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အပူစွမ်းအင် ဖြန့်ဖြူးခြင်းမှတဆင့် လေထုလည်ပတ်မှုကိုဖြစ်စေကာ [[မိုးလေဝသ]]နှင့် [[ရာသီဥတု]]များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=rahmstorf2003 /> {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 150 | image1 = Dorian 2019-08-30 1618Z.jpg | caption1 = [[ဟာရီကိန်း ဒိုရီယန်]]ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်း]]မှမြင်ရပုံ | image2 = Image-Ulmus pumila (Ulmus gobicus) in Gobi Desert.jpg | caption2 = [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]]ရှိ သစ်ပင်နှင့် တိမ်တိုက်များ }} မြေမျက်နှာပြင်သို့ကျရောက်သော [[နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်]]သည် လတ္တီကျု့ များလာသည်နှင့်အမျှ လျော့နည်းသွားသည်။ လတ္တီကျု အမြင့်ပိုင်းတွင် [[နေရောင်ခြည်]]သည် မြေမျက်နှာပြင်သို့ ထောင့်အနိမ့်ဖြင့် ရောက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် နေရောင်ခြည်သည် ပိုမိုထူထပ်သော လေထုကို ဖြတ်သန်းရသည်။ ရလဒ်အဖြစ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်ရှိ ပျမ်းမျှ နှစ်စဉ်အပူချိန်သည် အီကွေတာမှ လတ္တီကျု ၁ ဒီဂရီလျှင် ၀.၄ စင်တီဂရိတ် (၀.၇ ဖာရင်ဟိုက်) နှုန်းဖြင့် လျော့နည်းသွားသည်။<ref name="sadava_heller2006" /> တည်နေရာ၏ ရာသီဥတုများကို သက်ရောက်စေသော အခြားအချက်မှာ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှုဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=49}}</ref> သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်သောနေရာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အေးမြသောနွေရာသီနှင့် ပူနွေးသောဆောင်းရာသီများ ရှိတတ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ သမုဒ္ဒရာများသည် အပူပမာဏကို ပိုမိုသိုလှောင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ အပူဓာတ် သို့မဟုတ် အအေးဓာတ်ကို လေတိုက်ခြင်းဖြင့် ကုန်းမြေသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=32}}</ref> ရေငွေ့များသည် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ အငွေ့ပျံခြင်းမှတဆင့် လေထုထဲသို့ လှည့်လည်ကြသည်။ လေထုအခြေအနေသည် ပူနွေးစိုထိုင်းပါက ရေသည် စုဖွဲ့ကာ မိုးရွာသွန်းခြင်းအဖြစ် မြေပြင်ပေါ်သို့ ပြန်လည်ကျရောက်သည်။<ref name="moran2005" /> ထိုအခါ ရေအများစုသည် အနိမ့်ပိုင်းသို့ မြစ်ချောင်းများမှတဆင့် သမုဒ္ဒရာများ သို့မဟုတ် ရေကန်များသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားသည်။ ဤရေသံသရာသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသော ယန္တရားဖြစ်သည်။ မိုးရွာသည့်ပုံစံသည် တစ်နှစ်လျှင် မီတာများစွာမှ မီလီမီတာအောက်အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ခြားနားကြသည်။ လေထုလည်ပတ်မှု၊ ပထဝီဝင် သွင်ပြင်များနှင့် အပူချိန်ကွဲပြားခြားနားချက်များသည် ဒေသတစ်ခု၏ ပျမ်းမျှ မိုးရွာသွန်းနှုန်းကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။<ref name="hydrologic_cycle" /> အသုံးများသော [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်]]တွင် အုပ်စု ၅ ခုပါဝင်ပြီး အပူပိုင်း ရာသီဥတု၊ ခြောက်သွေ့ ရာသီဥတု၊ သမပိုင်း ရာသီဥတု၊ တိုက်ကြီး ရာသီဥတုနှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုဟူ၍ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းအုပ်စု ၅ ခုကိုလည်း ပိုမိုတိကျသော ရာသီဥတု အမျိုးအစားခွဲများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားသေးသည်။<ref name="berger2002" /> ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်သည် အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းနှုန်းအပေါ် အခြေခံ၍ နယ်မြေဒေသများကို ခွဲခြားပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=159}}</ref> ပူပြင်းသော ကန္တာရများတွင် မျက်နှာပြင် လေအပူချိန်သည် ၅၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၁၃၁ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်တက်နိုင်ပြီး [[အန္တာတိက]]ဒေသတွင် အနုတ် ၈၉ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (−၁၂၈ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ကျဆင်းနိုင်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=El Fadli|first1=Khalid I.|last2=Cerveny|first2=Randall S.|last3=Burt|first3=Christopher C.|last4=Eden|first4=Philip|last5=Parker|first5=David|last6=Brunet|first6=Manola|last7=Peterson|first7=Thomas C.|last8=Mordacchini|first8=Gianpaolo|last9=Pelino|first9=Vinicio|last10=Bessemoulin|first10=Pierre|last11=Stella|first11=José Luis|date=2013|title=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58°C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (13 September 1922)|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|language=en|volume=94|issue=2|pages=199–204|doi=10.1175/BAMS-D-12-00093.1|bibcode=2013BAMS...94..199E|issn=0003-0007|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Turner|first1=John|last2=Anderson|first2=Phil|last3=Lachlan‐Cope|first3=Tom|last4=Colwell|first4=Steve|last5=Phillips|first5=Tony|last6=Kirchgaessner|first6=Amélie|last7=Marshall|first7=Gareth J.|last8=King|first8=John C.|last9=Bracegirdle|first9=Tom|last10=Vaughan|first10=David G.|last11=Lagun|first11=Victor|date=2009|title=Record low surface air temperature at Vostok station, Antarctica|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|language=en|volume=114|issue=D24|page=D24102|doi=10.1029/2009JD012104|bibcode=2009JGRD..11424102T|issn=2156-2202|doi-access=free}}</ref> ===အပေါ်ပိုင်း လေထု=== [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ]]၏အပေါ်ရှိ လေထုကို [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]]၊ မီဆိုစဖီးယား အလွှာနှင့် သာမိုစဖီးယား အလွှာဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်။<ref name="atmosphere" /> အလွှာတစ်ခုချင်းစီတွင် အမြင့်အလိုက် အပူချိန်ခြားနားမှု ရှိကြသည်။ ယင်း၏အလွန်တွင် အက်ဇိုစဖီးယား (exosphere) သည် ပါးလွာသော မဂ္ဂနတိုစဖီးယား (magnetosphere) အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ယင်းနယ်မြေတွင် ဘူမိသံလိုက်စက်ကွင်းများသည် နေလေများဖြင့် အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်ကြသည်။<ref name=sciweek2004 /> စထရာတိုစဖီးယားလွှာအတွင်း [[အိုဇုန်းလွှာ]]တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေရှိ သက်ရှိများအတွက် အရေးပါကာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၏ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} အကွာအဝေးကို လေထုနှင့် [[အပြင်ဘက် အာကာသ]]ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=cordoba2004 /> ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်ခြင်း== ===လည်ပတ်ခြင်း=== [[File:EpicEarth-Globespin(2016May29).gif|thumb|right|ကမ္ဘာလည်ပတ်နေပုံအား [[:en:Deep Space Climate Observatory|DSCOVR EPIC]] မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရိုက်ကူးထားပုံ။]] ကမ္ဘာသည် နေကို တူရူပြု၍ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၂၄ နာရီ (၈၆၄၀၀ စက္ကန့်) လျှင် တစ်ကြိမ်လည်ပတ်ပြီး အခြားဝေးကွာသောကြယ်များကို တူရူပြုပါက ၂၃ နာရီ ၅၆ မိနစ် ၄ စက္ကန့်လျင် တစ်ကြိမ်နှုန်း လည်ပတ်သည်။<ref name="IERS" /><ref group="n" name="Aoki" /> ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှေးကွေးလာသည်။ အတိတ်ကာလများ၏ တစ်ရက်တာသည် ယနေ့ခေတ်ထက် ပိုမိုတိုတောင်းခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ၁၉ ရာစုနှစ်နှင့်စာလျှင် ပိုမိုရှည်ကြာပြီး ယခုအခါ ရက်တိုင်း၌ ၀ မှ ၂ မီလီစက္ကန့်ကြား ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။<ref name=USNO_TSD/><ref>{{cite journal |title=Rapid Service/Prediction of Earth Orientation |journal=IERS Bulletin-A |date=9 April 2015 |volume=28 |issue=15 |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=12 April 2015 |format=.DAT file (displays as plaintext in browser) |archive-date=14 March 2015 |access-date=25 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |access-date=25 June 2018 |archive-date=14 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=25 June 2018 |archivedate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }}</ref> ===ပတ်လမ်း=== [[File:PIA23645-Earth-PaleBlueDot-6Bkm-Voyager1-orig19900214-upd20200212.jpg|thumb|upright|''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]]'' အာကာသယာဉ်က မိုင်ပေါင်း ၄ ဘီလီယံ နီးပါးခန့် အကွာအဝေးမှ ရိုက်ကူးထားသော ''[[အပြာဖျော့အစက်]]'' အမည်ရ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊ [[အလင်းအလျင်]]ဖြင့်ဆိုပါက ၅.၆ နာရီ ခရီးကွာဝေးသည်။<ref name="NASA-20200212">{{cite news |author=Staff |title=Pale Blue Dot Revisited |url=https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 |date=12 February 2020 |work=[[NASA]] |access-date=12 February 2020 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=12 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212230826/https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 }}</ref>]] ကမ္ဘာသည် နေကိုဗဟိုပြု၍ ပျမ်းမျှ ကီလိုမီတာ ၁၅၀ မီလီယံ (၉၃ မီလီယံမိုင်) အကွာအဝေးမှ လှည့်ပတ်လျက်ရှိကာ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၁ ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် ပျမ်းမျှ ၂၄ နာရီ ကြာမြင့်သည်။ ကမ္ဘာ၏ ပတ်လမ်းအမြန်နှုန်းသည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၂၉.၇၈ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၆၆၆၀၀) နှုန်းဖြစ်သည်။ ယင်းအမြန်နှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ၏ အချင်း ၁၂၇၄၂ ကီလိုမီတာ (၇၉၁၈ မိုင်) အား ၇ မိနစ်အတွင်း၊ ၃၈၄၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၂၃၉၀၀၀ မိုင်) ကွာဝေးသော လကမ္ဘာသို့ ၃.၅ နာရီတို့ဖြင့် ခရီးပေါက်နိုင်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အား လွှမ်းမိုးသောနယ်မြေကို ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) ဟုခေါ်ပြီး အချင်းဝက်အားဖြင့် ၉၃၀,၀၀၀ မိုင် (၁.၅ မီလီယံ ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="vazquez_etal2006" /><ref group="n" name="hill_radius" /> ယင်းသည် အခြားပိုမိုဝေးကွာသော နေနှင့် ဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားထက် ကမ္ဘာ၏ဒြပ်ဆွဲငင်အားက ပိုမိုအားပြင်းနိုင်သည့် အများဆုံးအကွာအဝေး ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုများသည် ဤအချင်းဝက်အတွင်း လည်ပတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက နေ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားနှင့် သက်ဆိုင်သွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="vazquez_etal2006" /> ကမ္ဘာသည် နေအဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၌ တည်ရှိပြီး ဗဟိုမှ [[အလင်းနှစ်]] ၂၈၀၀ ကွာဝေးသည်။ ယင်းသည် [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]]ရှိ ဂလက်တစ်ပြင်ညီ (galactic plane) ၏ အလင်းနှစ် ၂၀ ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="nasa20051201" /> ==ကမ္ဘာ-ဂြိုဟ်ရံလ စနစ်== ===လကမ္ဘာ=== {{Main|လကမ္ဘာ}} {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 0.5em;" |+ ဂုဏ်သတ္တိများ |- | colspan=2 | [[File:FullMoon2010.jpg|center|200px|လပြည့်ဝန်းအား [[မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း]]မှ မြင်ရပုံ]] |- | '''အချင်း''' || {{val|3474.8|u=km|fmt=commas}} |- | '''ထုထည်''' || {{val|7.349|e=22|u=kg}} |- | '''ဆီမီးမေဂျာ ဝင်ရိုး''' || {{val|384400|u=km|fmt=commas}} |- | '''ပတ်လမ်းကာလ''' || {{nowrap|27{{smallsup|d}} 7{{smallsup|h}} 43.7{{smallsup|m}}}} |} လကမ္ဘာ၏ မူလဇာတ်မြစ်နှင့်ပတ်သက်၍ လူအများစု လက်ခံထားသော သီအိုရီအရ ''သီယာ''ဟုခေါ်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ် ဂြိုဟ်ပေါက်စတစ်စင်းနှင့် အစောပိုင်းကာလ ကမ္ဘာတို့ ထိတိုက်မိရာမှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟုဆိုသည်။<ref name=nature412_708/> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်း ရှိပြီး ယင်းသည် ကမ္ဘ့ာအချင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် အရွယ်အစားရှိသည်။ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]] ''[[ပလူတို]]''၏ ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်သော [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|''ချာရွန်'']]သည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း<ref>{{cite web|url=https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway|title=What's so special about our Moon, anyway?|work=[[:en:Astronomy (magazine)|Astronomy]]|last1=Klemetti|first1=Erik|date=17 June 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106063032/https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.|title=Charon|website=NASA|date=19 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=14 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014164907/https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.}}</ref> အခြားဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများကိုလည်း ကမ္ဘာ၏ လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် "ဂြိုဟ်ရံလများ" ("moons") ဟု ရည်ညွှန်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899|title=Curious Kids: Why is the moon called the moon?|website=The Conversation|last1=Brown|first1=Toby|date=2 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=8 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201108044000/https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899}}</ref> လကမ္ဘာသည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နေအဖွဲ့အစည်းတွင် အကြီးဆုံး လတစ်စင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ [[ဒြပ်ဆွဲအား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ ဒီရေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Coughenour|first1=Christopher L.|last2=Archer|first2=Allen W.|last3=Lacovara|first3=Kenneth J.|author-link3=Kenneth Lacovara|date=2009|title=Tides, tidalites, and secular changes in the Earth–Moon system|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445|journal=Earth-Science Reviews|language=en|volume=97|issue=1|pages=59–79|doi=10.1016/j.earscirev.2009.09.002|bibcode=2009ESRv...97...59C|issn=0012-8252}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028000947/http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 }}</ref> လကမ္ဘာပေါ်၌လည်း ဒီရေ အလုံပိတ် (tidal locking) အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေပြီး ယင်း၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ကမ္ဘာအား လှည့်ပတ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေသည်။ ရလဒ်အဖြစ် လ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာသို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news|last=Kelley|first=Peter|date=17 August 2017|title=Tidally locked exoplanets may be more common than previously thought|url=https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/|access-date=8 October 2020|newspaper=Uw News|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=9 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009192401/https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာအားလည်ပတ်နေသောကြောင့် လကမ္ဘာ၏ မတူညီသောမျက်နှာပြင်များကို နေရောင်ထိုးသောအခါ လဆန်းခြင်း၊ လကွယ်ခြင်းများကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{Cite web|title=Lunar Phases and Eclipses {{!}} Earth's Moon|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses|access-date=8 October 2020|website=NASA Solar System Exploration|accessdate=22 November 2021|archivedate=16 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016180007/https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses/}}</ref> ကမ္ဘာနှင့်လတို့ကြား အပြန်အလှန် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် လသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁.၅ လက်မခန့် ကမ္ဘာနှင့် ဝေးကွာလျက်ရှိသည်။ လသည် ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းလျက် လည်ပတ်သောဖြစ်စဉ်အား တည်ငြိမ်စေသည်။ ကမ္ဘာမှ ကြည့်ပါက လကမ္ဘာကို နေ၏အရွယ်အစားကဲ့သို့ပင် မြင်ရသည်။ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ နေ၏အချင်းသည် လကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုကြီးသော်လည်း အကွာဝေးမှာ အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုမိုဝေးကွာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref name=angular /> ယင်းသည် နှစ်စဉ်နှင့် နေအပြည့်ကြတ်ခြင်းကို ကမ္ဘာပေါ်၌ ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/|title=The Solar Eclipse Coincidence|work=Scientific American|last1=Sharf|first1=Caleb A.|date=18 May 2012|access-date=13 October 2020|author1-link=Caleb Scharf|accessdate=22 November 2021|archivedate=15 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015083529/https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာ၏ ရာသီဥတုကို ထိန်းကျောင်းခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ ဖြစ်ထွန်းမှုကို အထောက်အကူပြုခဲ့ကောင်းပြုခဲ့နိုင်သည်။ [[နိခါတကဗေဒ|ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]] သက်သေများနှင့် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆချက် (computer simulation) များက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းမှုသည် လကမ္ဘာနှင့်အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်မှုကြောင့် တည်ငြိမ်သည်ဟု ပြသနေသည်။ အချို့သော သီအိုရီအဆိုရှင်များက လကမ္ဘာမရှိပါက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းလည်ပတ်မှုသည် အင်္ဂါဂြိဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ရပ်ကဲ့သို့ ကမောက်ကမဖြစ်ကာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းအား အပြန်အလှန် ငြင်းခုံနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.|title=Earth's moon may not be critical to life|work=Phys.org|last1=Cooper|first1=Keith|date=27 January 2015|access-date=26 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=30 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120857/https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|title=Equilibrium rotational stability and figure of Mars|journal=Icarus|last1=Dadarich|first1=Amy|first2=Jerry X.|last2=Mitrovica|author-link2=Jerry X. Mitrovica|first3=Isamu|last3=Matsuyama|first4=J. Taylor|last4=Perron|first5=Michael|last5=Manga|author-link5=Michael Manga|first6=Mark A.|last6=Richards|date=22 November 2007|volume=194|issue=2|pages=463–75|access-date=26 October 2020|doi=10.1016/j.icarus.2007.10.017|archive-date=1 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |access-date=22 November 2021 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=1 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }}</ref> ===လူလုပ် ဂြိုဟ်တုများ=== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ကမ္ဘာပတ်လမ်းထဲ၌ အလုပ်ဖြစ်နေဆဲ လူလုပ် [[ဂြိုဟ်တု|ဂြိုဟ်တု]]များ ၂,၆၆၆ ခု ရှိသည်။<ref name="ucs" /> ယင်းတို့တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့် ဂြိုဟ်တုများလည်း ပါဝင်ပြီး နောက်ယောင်ခံလိုက်ထားသည် အာကာသ အမှိုက် (Space debris) ၁၆,၀၀၀ ခုကျော် ရှိသည်။<ref group="n" name="space_debris" /> ကမ္ဘာ၏ အကြီးဆုံး လူလုပ် ဂြိုဟ်တုမှာ [[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း]]ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|last1=Welch|first1=Rosanne|url=https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|title=Technical Innovation in American History: An Encyclopedia of Science and Technology [3 volumes]|last2=Lamphier|first2=Peg A.|year=2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-094-2|page=126|language=en|access-date=23 November 2021|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214004816/https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|url-status=live}}</ref> ==ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ== {{Main|သက်ရှိ}} [[File:Mycena interrupta.jpg|thumb|[[မှို|မှိုများ]]သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတစ်မျိုးဖြစ်သည်။]] ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ သက်ရှိပုံစံများသည် [[ဂေဟစနစ်]]တွင် နေထိုင်ကြပြီး ယင်း၏ပုံစံအားလုံးကို ဇီဝလွှာ (biosphere) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/|title=Biosphere|first1=Kim|last1=Rutledge|first2=Tara|last2=Ramroop|first3=Diane|last3=Boudreau|first4=Melissa|last4=McDaniel|first5=Santani|last5=Teng|first6=Erin|last6=Sprout|first7=Hilary|last7=Costa|first8=Hilary|last8=Hall|first9=Jeff|last9=Hunt|date=24 June 2011|work=National Geographic|access-date=1 November 2020|accessdate=23 November 2021|archivedate=3 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201103222045/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/}}</ref> ဇီဝလွှာကို ဇီဝအစုအဖွဲ့ (biomes) အဖြစ် ပိုင်းခြားပြီး အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 |title=Interdependency between animal and plant species |page=3 |work=BBC Bitesize |publisher=[[BBC]] |access-date=28 June 2019 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627225057/https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 }}</ref> မြေပြင်ပေါ်တွင် ဇီဝအစုအဖွဲ့များကို အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်နှင့် စိုထိုင်းဆတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ကုန်းနေ ဇီဝအစုအဖွဲ့များသည် အာတိတ် သို့မဟုတ် အာတိတ်စက်ဝိုင်းအတွင်း တည်ရှိကြသည်။ မြင့်မားသောနေရာများ သို့မဟုတ် [[ကန္တာရ|အင်မတန်ခြောက်သွေ့သောဒေသ]]များတွင် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ ကင်းမဲ့ကြသည်။ မျိုးစိတ် မူကွဲသည် စိုထိုင်းသောအနိမ့်ပိုင်းဒေသ အီကွေတာတွင် အများဆုံး ဖြစ်ထွန်းသည်။<ref name="amnat163_2_192" /> ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်အရေအတွက်သည် ပြောင်းလဲနေပြီး မျိုးစိတ်အများစုမှာ ဖော်ပြခြင်းမရှိသေးပေ။<ref name="Sweetlove_2011">{{Cite journal |last=Sweetlove |first=L. |date=24 August 2011 |title=Number of species on Earth tagged at 8.7 million |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |access-date=28 October 2020 |journal=Nature |pages=news.2011.498 |doi=10.1038/news.2011.498 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109060345/https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html }}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှင်သန်ကျက်စားခဲ့ဖူးသော မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်း]]ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20141108">{{cite news|last=Novacek|first=Michael J.|date=8 November 2014|title=Prehistory's Brilliant Future|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|access-date=1 November 2020|accessdate=24 June 2018|archivedate=29 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html}}</ref><ref name="Jablonski2004">{{cite journal|last=Jablonski|first=David|author-link1=David Jablonski|year=2004|title=Extinction: past and present|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-02-12_427_6975/page/588|journal=Nature|volume=427|issue=6975|page=589|bibcode=2004Natur.427..589J|doi=10.1038/427589a|pmid=14961099|s2cid=4412106}}</ref> နေမှ ကမ္ဘာသို့ အကွာအဝေး၊ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်း ဗဟိုကျမှု၊ လှည့်ပတ်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းမှု၊ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ရာဇဝင်၊ ရေရှည်တည်တံ့သော လေထုနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] အစရှိသည့် အားလုံးသော ရာသီဥတုအခြေနေများသည် မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အကျိုးသက်ရောက်လျက်ရှိသည်။<ref name="dole1970" /> ကမ္ဘာသည် အရည်အဖြစ်တည်ရှိသော ရေကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး ယင်းသည် ရှုပ်ထွေးသော အော်ဂဲနစ် မော်လီကျူးများ ဖြစ်တည်လာစေရန်၊ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များအတွက် လိုအပ်သောစွမ်းအင်ကို အလုံအလောက် ထောက်ပံ့ပေးသည်။ အပင်များသည် လေထု၊ မြေဆီလွှာနှင့် ရေမှ အာဟာရဓာတ်ကို ယူသုံးနိုင်ကြသည်။ ယင်းအာဟာရဓာတ်များသည် မတူညီသောမျိုးစိတ်များကြားတွင် သံသရာလည်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last1=Singh|first1=J. S.|author-link1=Jamuna Sharan Singh|last2=Singh|first2=S. P.|author-link2=S. P. Singh (biochemist)|last3=Gupta|first3=S.R.|url=https://www.worldcat.org/oclc/896866658|title=Ecology environmental science and conservation|publisher=S. Chand & Company|year=2013|isbn=978-93-83746-00-2|edition=First|location=New Delhi|oclc=896866658|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100347/https://www.worldcat.org/title/ecology-environmental-science-and-conservation/oclc/896866658|url-status=live}}</ref> ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းများနှင့် [[တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း]]များအပါအဝင် အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော မိုးလေဝသအခြေအနေများသည် ကမ္ဘာမြေ၏ မျက်နှာပြင်တိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး ယင်းဒေသရှိ သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားသည့်အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ ယင်းဖြစ်ရပ်များသည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှလူပေါင်း ၁၁၈၀၀ ဦးကို သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Oceans and Human Health|first1=Sharon|last1=Smith|first2=Lora|last2=Fleming|first3=Helena|last3=Solo-Gabriele|first4=William H.|last4=Gerwick|publisher=Elsevier Science|year= 2011|isbn=978-0-08-087782-2|page=212}}</ref> အခြားနေရာများတွင် ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ မြေပြိုခြင်း၊ [[ဆူနာမီ|ဆူနာမီဖြစ်ပေါ်ခြင်း]]၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ရေလွှမ်းခြင်း၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ [[တောမီး|တောမီးလောင်ခြင်း]]နှင့် အခြားဘေးအန္တရာယ်များ ကျရောက်ရန် ရှိနေသည်။<ref>{{cite book|title=Natural Disasters|last1=Alexander|first1=David|page=3|year=1993|url=https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-317-93881-1|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100420/https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|url-status=live}}</ref> လူသားတို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ပျောက်ဆုံးခြင်း၊ မျိုးစိတ်များ [[မျိုးသုဉ်းခြင်း]]၊ မြေဆီလွှာ ခမ်းခြောက်ခြင်း၊ မြေတိုက်စားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|pages=[https://archive.org/details/humanimpactonn00goud/page/52 52], 66, 69, 137, 142, 185, 202, 355, 366|title=The Human Impact on the Natural Environment|url=https://archive.org/details/humanimpactonn00goud|last1=Goudie|first1=Andrew|author-link1=Andrew Goudie (geographer)|year=2000|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-57138-8}}</ref> လူသားတို့၏ အပြုအမူသည် [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များကို လေထုထဲသို့ ရောက်စေပြီး [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Cook|first1=John|last2=Oreskes|first2=Naomi|author-link2=Naomi Oreskes|last3=Doran|first3=Peter T.|author-link3=Peter Doran|last4=Anderegg|first4=William R. L.|last5=Verheggen|first5=Bart|last6=Maibach|first6=Edward W.|author-link6=Edward Maibach|last7=Carlton|first7=J. Stuart|last8=Lewandowsky|first8=Stephan|author-link8=Stephan Lewandowsky|last9=Skuce|first9=Andrew G.|last10=Green|first10=Sarah A.|last11=Nuccitelli|first11=Dana|date=2016|title=Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming|journal=Environmental Research Letters|language=en|volume=11|issue=4|page=048002|doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002|bibcode=2016ERL....11d8002C|issn=1748-9326|doi-access=free}}</ref> ရေခဲလွှာများ အရည်ပျော်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှု၊ မိုးခေါင်ရေရှားခြင်းနှင့် တောမီးလောင်မှုအန္တရာယ်ရှိလာခြင်းတို့သည် မျိုးစိတ်များကို ပိုမိုအေးမြသောဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရန် တွန်းအားပေးမှု ဖြစ်လာစေသည်။<ref name="Global Warming Effects">{{Cite web|date=14 January 2019|title=Global Warming Effects|url=https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/|access-date=16 September 2020|website=National Geographic|language=en|accessdate=23 November 2021|archivedate=2 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202114510/https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/}}</ref> ==လူသား ပထဝီဝင်== {{World map indicating continents}} [[ကမ္ဘာ့လူဦးရေ|ကမ္ဘာမြေရှိ လူဦးရေ]]သည် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ၇ ဘီလီယံ ကျော်သွားခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|title=Various '7 billionth' babies celebrated worldwide|date=October 31, 2011|agency=Associated Press|access-date=31 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|work=Yahoo News|last1=Gomez|first1=Jim|last2=Sullivan|first2=Tim|archive-date=31 October 2011|accessdate=24 November 2021|archivedate=31 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html}}</ref> ၂၁ ရာစု ဒုတိယထက်ဝက်ခန့်တွင် အမြင့်ဆုံး ၁၀ ဘီလီယံအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref name=":1">{{Cite news|last=Harvey|first=Fiona|date=15 July 2020|title=World population in 2100 could be 2 billion below UN forecasts, study suggests|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests|access-date=18 September 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=4 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200904212947/https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests}}</ref> လူဦးရေ တိုးပွားမှု အများဆုံးမှာ [[အာဖရိကတိုက်]]တွင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။<ref name=":1" /> လူဦးရေ သိပ်သည်းဆသည် ကမ္ဘာတဝှမ်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကွဲပြားကြပြီး အများစုမှာ [[အာရှတိုက်]]တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကျေးလက်ဒေသများထက် မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်။<ref name="OWID_urbanization_2019"/> [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]တွင် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေထုထည်၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth |title=Distribution of landmasses of the Paleo-Earth |first1=Abel |last1=Méndez |author-link1=Abel Méndez |date=6 July 2011 |publisher=University of Puerto Rico at Arecibo |access-date=5 January 2019 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=6 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106010959/http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth }}</ref> ကုန်းမြေထုထည် များပြားသောအချက်ကြောင့်လည်း ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသော လူသားများသည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=MAP OF THE DAY: Pretty Much Everyone Lives In The Northern Hemisphere|date=4 May 2012|work=Business Insider|last1=Lutz|first1=Ashley|access-date=5 January 2019|accessdate=24 November 2021|archivedate=19 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5}}</ref> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၈ ပုံ ၁ ပုံသည် လူသားများနေထိုင်ရန် သင့်လျော်သည်ဟု ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုက ဖော်ပြထားသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံကိုမူ သမုဒ္ဒရာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး ကုန်းမြေမှာ ၄ ပုံ ၁ ပုံ ဖြစ်သည်။ ယင်းကုန်းမြေဧရိယာ၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ကန္တာရများ (၁၄ ရာခိုင်နှုန်း)၊<ref name="hessd4_439" /> တောင်တန်းများ (၂၇ ရာခိုင်နှုန်း)<ref name="biodiv" /> သို့မဟုတ် နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်သော ကုန်းမြေများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံများက [[အန္တာတိကတိုက်]]၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့နှင့် အခြားဧရိယာအချို့မှလွဲ၍ ဂြိုဟ်တခုလုံး၏ ကုန်းမြေကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုထားကြသည်။<ref>{{cite book|last1=Lloyd|first1=John|author-link1=John Lloyd (producer)|title=The Discretely Plumper Second QI Book of General Ignorance|last2=Mitchinson|first2=John|author-link2=John Mitchinson (researcher)|publisher=Faber & Faber|year=2010|isbn=978-0-571-29072-7|pages=116–117}}</ref> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်တခုလုံးကို အုပ်ချုပ်သောအစိုးရ မည်သည့်အချိန်ကမှ မရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကုလသမဂ္ဂ|ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ]]သည် လက်ရှိတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းကို ဦးဆောင်နေသည့် နိုင်ငံတကာအစိုးရအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Smith|first1=Courtney B.|url=https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|title=Politics and Process at the United Nations: The Global Dance|publisher=Lynne Reiner|year=2006|isbn=978-1-58826-323-0|pages=1–4|access-date=24 November 2021|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017080431/https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|url-status=live}}</ref> ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိသူမှာ [[ယူရီဂါဂါရင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=kuhn2006 /> ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအထိ လူပေါင်း ၅၅၀ ယောက် အပြင်ဘက် အာကာသသို့ရောက်ရှိပြီး ယင်းတို့ထဲမှ ၁၂ ယောက်သည် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name=shayler_vis2005 /><ref>{{Cite news|last=Holmes|first=Oliver|date=19 November 2018|title=Space: how far have we gone – and where are we going?|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going|access-date=10 October 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=6 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201006041822/https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going}}</ref> ပုံမှန်အားဖြင့် လူသားများ အာကာသထဲတွင် ရောက်ရှိသည်ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတကာ အာကသ စခန်းတွင်ဖြစ်သည်။ အာကာသစခန်းတွင် နေထိုင်သော လူ ၆ ဦးသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ခြောက်လကြာတိုင်း အလဲအလှယ် ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name=nasa_rg_iss2007 /> လူသားများ ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးဆုံး ခရီးသွားခဲ့သည့် အကွာအဝေးမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ် [[အပိုလို ၁၃]] ၏ စီမံကိန်းအတွင်းဖြစ်ပြီး ၄၀၀,၁၇၁ ကီလိုမီတာ (၂၄၈,၆၅၅ မိုင်) ခရီးသွားခဲ့သည်။<ref name="Apollo13History" /> {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ]] | image1 = Sabaa Nissan Militiaman.jpg | width1 = 71 | caption1 = [[လူသား|0.2 Mya<br />လူသားများ]] | image2 = Oxalis-pes-caprae-16c-Zachi-Evenor.jpg | width2 = 110 | caption2 = [[ပန်း|140 Mya<br />ပန်းများ]] | image3 = Oryctolagus cuniculus Tasmania 2-mirror.jpg | width3 = 76 | caption3 = [[နို့တိုက်သတ္တဝါ|200 Mya<br />နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] | image4 = AlamosaurusDB.jpg | width4 = 133 | caption4 = [[ဒိုင်နိုဆော|240 Mya<br />ဒိုင်နိုဆောများ]] | image5 = Clouds over the Atlantic Ocean.jpg | width5 = 143 | caption5 = [[အောက်ဆီဂျင်|3500 Mya<br />အောက်ဆီဂျင်]] | image6 = Halobacteria.jpg | width6 = 107 | caption6 = [[အဏုဇီဝ|4280 Mya<br />အဏုဇီဝသက်ရှိများ]] | image7 = Water drop 001.jpg | width7 = 145 | caption7 = [[ရေ|4410 Mya<br />ရေ]] | image8 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width8 = 96 | caption8 = [[ကမ္ဘာ၏ သက်တမ်း|4540 Mya<br />ကမ္ဘာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[စကြဝဠာ|စကြဝဠာရှိ ကမ္ဘာ၏ တည်နေရာ]] | image1 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width1 = 88 | caption1 = [[:en:History of Earth|ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] | image2 = Montagem Sistema Solar.jpg | width2 = 115 | caption2 = [[နေအဖွဲ့အစည်း]] | image3 = Rho Ophiuchi.jpg | width3 = 90 | caption3 = [[ဂေါင်း ခါးပတ်]] | image4 = Milky Way Arms ssc2008-10.svg | width4 = 98 | caption4 = [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]] | image5 = Artist's impression of the Milky Way (updated - annotated).jpg | width5 = 88 | caption5 = [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း]] | image6 = Local Group and nearest galaxies.jpg | width6 = 120 | caption6 = [[Local Group]] | image7 = Local supercluster-ly.jpg | width7 = 93 | caption7 = [[Virgo Supercluster|Virgo SCl]] | image8 = Observable universe r2.jpg | width8 = 90 | caption8 = [[Laniakea Supercluster|Laniakea SCl]] | image9 = Observable Universe with Measurements 01.png | width9 = 90 | caption9 = [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ|မိမိတို့ စကြဝဠာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ]] ==မှတ်စု== {{reflist |30em |group="n" |refs= <ref name=radiomatric>ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) ဆိုသည်မှာ [[ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်]]များ၏ [[အိုင်ဆိုတုပ်]]များ [[ရေဒီယိုသတ္တိကြွပြိုကွဲမှု]]ဖြင့် ပြိုကွဲသောအခါ သက်တမ်းဝက် (half life) ဟုခေါ်သည့် သက်တမ်းကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ ယင်းသက်တမ်းဝက်တို့ကို့ လေ့လာခြင်းဖြင့် ကျောက်ခဲ၊ ကာဗွန် အစရှိသည်တို့၏ သက်တမ်းကို သိရှိနိုင်သည်။</ref> <ref name=Aoki>The ultimate source of these figures, uses the term "seconds of UT1" instead of "seconds of mean solar time".—{{cite journal |last1=Aoki |first1=S. |title=The new definition of universal time |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1982-01_105_2/page/359 |journal=Astronomy and Astrophysics |year=1982 |volume=105 |issue=2 |pages=359–61 |bibcode=1982A&A...105..359A |last2=Kinoshita |first2=H. |last3=Guinot |first3=B. |last4=Kaplan |first4=G. H. |last5=McCarthy |first5=D. D. |last6=Seidelmann |first6=P. K.}}</ref> <ref name=apsis>aphelion = ''a'' × (1 + ''e''); perihelion = ''a'' × (1&nbsp;– ''e''), where ''a'' is the semi-major axis and ''e'' is the eccentricity. The difference between Earth's perihelion and aphelion is 5 million kilometers.—{{cite book|page=[https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk/page/144 144]|title=Probing the New Solar System|url=https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk|last1=Wilkinson|first1=John|year= 2009|publisher=CSIRO Publishing|isbn=978-0-643-09949-4}}</ref> <ref name=epoch>All astronomical quantities vary, both [[:en:Secular phenomena|secularly]] and [[ကြိမ်နှုန်း|periodically]]. The quantities given are the values at the instant J2000.0 of the secular variation, ignoring all periodic variations.</ref> <ref name=hill_radius>For Earth, the Hill radius is <math>R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}}</math>, where ''m'' is the mass of Earth, ''a'' is an astronomical unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in AU is about <math>\left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01</math>.</ref> <ref name=surfacecover>Due to natural fluctuations, ambiguities surrounding ice shelves, and mapping conventions for vertical datums, exact values for land and ocean coverage are not meaningful. Based on data from the Vector Map and [http://www.landcover.org/ Global Landcover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150326085837/http://www.landcover.org/ |date=26 March 2015 }} datasets, extreme values for coverage of lakes and streams are 0.6% and 1.0% of Earth's surface. The ice sheets of Antarctica and Greenland are counted as land, even though much of the rock that supports them lies below sea level.</ref> <ref name=space_debris>As of 4 January 2018, the United States Strategic Command tracked a total of 18,835 artificial objects, mostly debris. See: {{cite journal |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |title=Satellite Box Score |journal=Orbital Debris Quarterly News |editor1-first=Phillip |editor1-last=Anz-Meador |editor2-first=Debi |editor2-last=Shoots |volume=22 |issue=1 |page=12 |date=February 2018 |access-date=18 April 2018 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402034308/https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf }}</ref> }} == ကိုးကား == {{reflist|3|refs= <ref name=amnat163_2_192>{{cite journal |last1=Hillebrand |first1=Helmut |title=On the Generality of the Latitudinal Gradient |journal=American Naturalist |year=2004 |volume=163 |issue=2 |pages=192–211 |doi=10.1086/381004 |pmid=14970922 |s2cid=9886026 |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=22 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170922001037/http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }}</ref> <ref name=angular>{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=10 February 2006 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA |accessdate=28 September 2008 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304052405/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html }}—See the apparent diameters on the Sun and Moon pages.</ref> <ref name="Apollo13History">{{cite web |url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm |title=Apollo 13 The Seventh Mission: The Third Lunar Landing Attempt 11 April–17 April 1970 |publisher=NASA |access-date=7 November 2015 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=2 March 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/65r4SXJau?url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm }}</ref> <ref name=asp2002>{{cite conference |last1=Guinan |first1=E. F. |last2=Ribas |first2=I. |editor=Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan |title=Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate |work=ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments |year=2002 |location=San Francisco |isbn=978-1-58381-109-2 |publisher=Astronomical Society of the Pacific |bibcode=2002ASPC..269...85G}}</ref> <ref name="atmosphere">{{cite web |author=Staff |date=8 October 2003 |url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html |title=Earth's Atmosphere |publisher=NASA |access-date=21 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 February 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EhgRBXL0?url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html }}</ref> <ref name=Allen296>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 |page=296 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=geerts_linacre97>{{cite web |last1=Geerts |first1=B. |last2=Linacre |first2=E. |url=http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html |title=The height of the tropopause |date=November 1997 |work=Resources in Atmospheric Sciences |publisher=University of Wyoming |access-date=10 August 2006 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427090700/http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html }}</ref> <ref name=Allen294>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 |page=294 |accessdate=2011-03-13}}</ref> <ref name=biodiv>{{cite web |author=Staff |url=http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |title=Themes & Issues |publisher=Secretariat of the Convention on Biological Diversity |access-date=29 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |archive-date=7 April 2007 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=7 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml }}</ref> <ref name=bowring_housch1995>{{cite journal |last1=Bowring |first1=S. |last2=Housh |first2=T. |title=The Earth's early evolution |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-15_269_5230/page/1534 |year=1995 |doi=10.1126/science.7667634 |journal=Science |volume=269 |pmid=7667634 |issue=5230 |bibcode=1995Sci...269.1535B |pages=1535–40}}</ref> <ref name=brown_mussett1981>{{cite book |last1=Brown |first1=Geoff C. |last2=Mussett |first2=Alan E. |title=The Inaccessible Earth |edition=2nd |date=1981 |page=166 |publisher=Taylor & Francis |isbn=0-04-550028-2}} Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969).</ref> <ref name="britt2000">{{cite web |first1=Robert |last1=Britt |url=http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |title=Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got? |date=25 February 2000 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605231345/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |archivedate=5 June 2009}}</ref> <ref name="berger2002">{{cite web |last1=Berger |first1=Wolfgang H. |author-link1=Wolfgang H. Berger |year=2002 |url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml |title=The Earth's Climate System |publisher=University of California, San Diego |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180Errm?url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml }}</ref> <ref name=canup_asphaug2001b>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |author-link1=Robin Canup|last2=Asphaug |first2=E. I. |author-link2=Erik Ian Asphaug|s2cid=4413525 |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=carrington>{{cite news |first1=Damian |last1=Carrington |title=Date set for desert Earth |publisher=BBC News |date=21 February 2000 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm |accessdate=31 March 2007 |archivedate=10 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120710142744/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm }}</ref> <ref name=cazenave_ahrens1995>{{cite book |first1=Anny |last1=Cazenave |authorlink=Anny Cazenave |editor=Ahrens, Thomas J |date=1995 |title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants |publisher=American Geophysical Union |location=Washington, DC |isbn=0-87590-851-9|chapter-url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archivedate=2006-10-16 |accessdate=2008-08-03|chapter-format=PDF |chapter=Geoid, Topography and Distribution of Landforms}}</ref> <ref name="Cox2000">{{cite book |editor=Arthur N. Cox |title=Allen's Astrophysical Quantities |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244 |edition=4th |date=2000 |publisher=AIP Press |location=New York |isbn=0-387-98746-0 |page=244 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=cordoba2004>{{cite web |first1=S. Sanz Fernández |last1=de Córdoba |date=21 June 2004 |url=http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115223732/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-date=15 January 2010 |title=Presentation of the Karman separation line, used as the boundary separating Aeronautics and Astronautics |publisher=Fédération Aéronautique Internationale |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709114431/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp }}</ref> <ref name=dole1970>{{cite book |first1=Stephen H. |last1=Dole |date=1970 |title=Habitable Planets for Man |edition=2nd |publisher=American Elsevier Publishing Co |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |access-date=11 March 2007 |isbn=978-0-444-00092-7 |archive-date=3 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103083736/http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |url-status=live }}</ref> <ref name=hydrologic_cycle>{{cite web |author=Various |date=21 July 1997 |url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml |title=The Hydrologic Cycle |publisher=University of Illinois |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=21 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FHAZ1iIh?url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml }}</ref> <ref name="Harrison 2002">{{cite book |first1=Roy M. |last1=Harrison |author-link1=Roy M. Harrison |last2=Hester |first2=Ronald E. |date=2002 |title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation |publisher=Royal Society of Chemistry |isbn=978-0-85404-265-4}}</ref> <ref name=hessd4_439>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification |journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions |year=2007 |volume=4 |issue=2 |pages=439–73 |doi=10.5194/hessd-4-439-2007 |bibcode=2007HESSD...4..439P |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |doi-access=free }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |accessdate=24 November 2021 |archivedate=31 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190731170150/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf }}</ref> <ref name=hess5_4_569>{{cite journal |last1=Bounama |first1=Christine |year=2001 |last2=Franck |first2=S. |last3=Von Bloh |first3=W. |title=The fate of Earth's ocean |journal=Hydrology and Earth System Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=569–75 |publisher=Potsdam Institute for Climate Impact Research |location=Germany |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=3 July 2009 |doi=10.5194/hess-5-569-2001 |bibcode=2001HESS....5..569B |archive-date=27 June 2019 |access-date=24 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=28 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf }}</ref> <ref name=IERS>{{cite web |author=Staff |date=2007-08-07 |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html |title=Useful Constants |publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service |accessdate=2008-09-23 |archivedate=3 November 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Bto7IZMb?url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html }}</ref> <ref name="earth_fact_sheet">{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=2004-09-01 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet |publisher=NASA |accessdate=2010-08-09 |archivedate=25 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225024603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html }}</ref> <ref name=iers>{{cite conference |author=IERS Working Groups |editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard |title=General Definitions and Numerical Standards |date=2003 |work=IERS Technical Note No. 32 |publisher=U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures |url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDzc2unH?url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archivedate=1 February 2010 |accessdate=2008-08-03 |url-status=live }}</ref> <ref name=jessey>{{cite web |last1=Jessey |first1=David |url=http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-date=3 July 2007 |title=Weathering and Sedimentary Rocks |website=California State Polytechnic University, Pomona |access-date=20 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=3 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html }}</ref> <ref name=kinver20091210>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm |title=Global average temperature may hit record level in 2010 |last1=Kinver |first1=Mark |date=December 10, 2009 |work=BBC Online |accessdate=2010-04-22 |archivedate=5 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805084302/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm }}</ref> <ref name=hbcp2000>{{cite book |author=Various |editor=David R. Lide |date=2000 |title=Handbook of Chemistry and Physics |url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8 |edition=81st |publisher=CRC |isbn=0-8493-0481-4}}</ref> <ref name=kuhn2006>{{cite book |first1=Betsy |last1=Kuhn |date=2006 |title=The race for space: the United States and the Soviet Union compete for the new frontier |page=34 |publisher=Twenty-First Century Books |isbn=978-0-8225-5984-9}}</ref> <ref name=milbert_smith96>{{cite web |last1=Milbert |first1=D. G. |last2=Smith |first2=D. A |url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html |title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model |publisher=National Geodetic Survey, NOAA |access-date=7 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=4 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604082642/http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html }}</ref> <ref name=michon2006>{{cite web |last1=Scott |first1=Michon |date=24 April 2006 |url=http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ |title=Earth's Big heat Bucket |publisher=NASA Earth Observatory |access-date=14 March 2007 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=16 September 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916014057/http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ }}</ref> <ref name="moran2005">{{cite web |last1=Moran |first1=Joseph M. |year=2005 |url=http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-date=13 December 2010 |title=Weather |work=World Book Online Reference Center |publisher=NASA/World Book, Inc |access-date=17 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html }}</ref> <ref name=nasa20051201>{{cite web |author=Astrophysicist team |date=1 December 2005 |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |title=Earth's location in the Milky Way |publisher=NASA |access-date=11 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |archive-date=1 July 2008 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=1 July 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html }}</ref> <ref name=nature412_708>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |last2=Asphaug |first2=E. |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=natsci_oxy4>{{cite web |last1=Morris |first1=Ron M |url=http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |title=Oceanic Processes |publisher=NASA Astrobiology Magazine |access-date=14 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |archive-date=15 April 2009 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=15 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html }}</ref> <ref name=nasa_rg_iss2007>{{cite web |date=16 January 2007 |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html |title=Reference Guide to the International Space Station |work=NASA |access-date=23 December 2008 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=19 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090119175052/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html }}</ref> <ref name="NIST2008">{{Cite book |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |title=The international system of units (SI) |publisher=United States Department of Commerce, National Institute of Standards and Technology Special Publication 330 |edition=2008 |page=52 |access-date=2 March 2016 |archive-date=3 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603215953/http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name=cia>{{cite web |author=Staff |date=2008-07-24 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=2008-08-05 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web |last1=Sandwell |first1=D. T. |last2=Smith |first2=Walter H. F. |author-link2=Walter H. F. Smith |date=7 July 2006 |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |title=Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data |publisher=NOAA/NGDC |access-date=21 April 2007 |archive-url=https://archive.today/20140715142212/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |archive-date=15 July 2014 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=26 February 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070226201911/https://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML }}</ref> <ref name="OWID_urbanization_2019">{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=H. |last2=Roser |first2=M. |author-link2=Max Roser |date=2019 |title=What share of people will live in urban areas in the future? |url=https://ourworldindata.org/urbanization#what-share-of-people-will-live-in-urban-areas-in-the-future |access-date=26 October 2020 |journal=Our World in Data }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://ourworldindata.org/urbanization |accessdate=24 November 2021 |archivedate=29 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029185610/https://ourworldindata.org/urbanization }}</ref> <ref name=pnas1_24_9576>{{cite journal |last1=Li |first1=King-Fai |last2=Pahlevan |first2=Kaveh |last3=Kirschvink |first3=Joseph L. |last4=Yung |first4=Yuk L. |year=2009 |title=Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=106 |issue=24 |pages=9576–79 |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=19 July 2009 |doi=10.1073/pnas.0809436106 |pmid=19487662 |pmc=2701016 |bibcode=2009PNAS..106.9576L }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=4 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704102832/http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf }}</ref> <ref name=pnas71_12_6973>{{cite journal |last1=Morgan |first1=J. W. |last2=Anders |first2=E. |title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |year=1980 |volume=77 |issue=12 |pages=6973–77 |doi=10.1073/pnas.77.12.6973 |pmid=16592930 |pmc=350422 |bibcode=1980PNAS...77.6973M}}</ref> <ref name="Pidwirny2006_7">{{cite web |last1=Pidwirny |first1=Michael |year=2006 |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html |title=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |publisher=PhysicalGeography.net |accessdate=19 March 2007 |archivedate=22 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/617EhGJ8l?url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html }}</ref> <ref name=physorg20100304>{{cite news |author=Staff |title=Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between Sun and Earth for our atmosphere |date=4 March 2010 |work=Phys.org |url=http://www.physorg.com/news186922627.html |access-date=27 March 2010 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=27 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427064855/http://www.physorg.com/news186922627.html }}</ref> <ref name=rahmstorf2003>{{cite web |first1=Stefan |last1=Rahmstorf |author-link=Stefan Rahmstorf |year=2003 |url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html |title=The Thermohaline Ocean Circulation |work=Potsdam Institute for Climate Impact Research |access-date=21 April 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180jPsW?url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html }}</ref> <ref name=sadava_heller2006>{{cite book |last1=Sadava |first1=David E. |last2=Heller |first2=H. Craig |last3=Orians |first3=Gordon H. |author-link3=Gordon Orians|title=Life, the Science of Biology |publisher=MacMillan |date=2006 |edition=8th |page=[https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114 1114] |isbn=978-0-7167-7671-0 |url=https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114}}</ref> <ref name=sample2005>{{cite web |first1=Sharron |last1=Sample |date=21 June 2005 |url=http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html |title=Sea Surface Temperature |publisher=NASA |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427045816/http://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/ |archive-date=27 April 2013 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408000148/http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html }}</ref> <ref name=science_241_4872_1441>{{cite journal |last1=May |first1=Robert M. |title=How many species are there on earth? |url=https://archive.org/details/sim_science_1988-09-16_241_4872/page/1440 |journal=Science |year=1988 |volume=241 |issue=4872 |pages=1441–49 |bibcode=1988Sci...241.1441M |doi=10.1126/science.241.4872.1441 |pmid=17790039}}</ref> <ref name=sciweek2004>{{cite web |author=Staff |year=2004 |url=http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |title=Stratosphere and Weather; Discovery of the Stratosphere |work=Science Week |access-date=14 March 2007 |archive-date=13 July 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm }}</ref> <ref name="sun_future">{{cite journal |last1=Sackmann |first1=I.-J. |last2=Boothroyd |first2=A. I. |last3=Kraemer |first3=K. E. |title=Our Sun. III. Present and Future |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-11-20_418_1/page/456 |journal=Astrophysical Journal |year=1993 |volume=418 |pages=457–68 |doi=10.1086/173407 |bibcode=1993ApJ...418..457S}}</ref> <ref name="sun_future_schroder">{{cite journal |first1=K.-P. |last1=Schröder |last2=Connon Smith |first2=Robert |year=2008 |title=Distant future of the Sun and Earth revisited |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=0801.4031 |volume=386 |issue=1 |pages=155–63 |bibcode=2008MNRAS.386..155S}}<br />See also {{cite news |first=Jason |last=Palmer |url=https://www.newscientist.com/article/dn13369 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415105707/http://www.newscientist.com/article/dn13369 |archivedate=15 April 2012 |title=Hope dims that Earth will survive Sun's death |date=22 February 2008 |work=NewScientist.com news service |accessdate=24 March 2008}}</ref> <ref name=shayler_vis2005>{{cite book |first1=David |last1=Shayler |first2=Bert |last2=Vis |date=2005 |title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center |publisher=Birkhäuser |isbn=978-0-387-21894-6}}</ref> <ref name=ucs>{{cite web |url=https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database |title=UCS Satellite Database |work=Nuclear Weapons & Global Security |publisher=Union of Concerned Scientists |date=31 December 2020 |access-date=28 March 2021 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160125031401/https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database }}</ref> <ref name=usno>{{cite web |title=Selected Astronomical Constants, 2011 |work=The Astronomical Almanac |url=http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archivedate=2013-08-26 |accessdate=2011-02-25}}</ref> <ref name=USNO_TSD>{{cite web |title=Leap seconds |publisher=Time Service Department, USNO |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312003149/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |accessdate=23 September 2008 |archivedate=12 March 2015}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name=vazquez_etal2006>{{cite journal |last1=Vázquez |first1=M. |first2=P. Montañés |last2=Rodríguez |last3=Palle |first3=E. |year=2006 |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |title=The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets |journal=Lecture Notes and Essays in Astrophysics |volume=2 |page=49 |access-date=21 March 2007 |bibcode=2006LNEA....2...49V |archive-url=https://www.webcitation.org/617ElSxyd?url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |archive-date=22 August 2011 |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=17 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110817220342/http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf }}</ref> <ref name="watersource">{{cite journal |display-authors=1 |last1=Morbidelli |first1=A. |author-link1=Alessandro Morbidelli (astronomer)|last2=Chambers |first2=J. |last3=Lunine |first3=J. I. |last4=Petit |first4=J. M. |last5=Robert |first5=F. |last6=Valsecchi |first6=G. B. |last7=Cyr |first7=K. E. |title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth |url=https://archive.org/details/sim_meteoritics-planetary-science_2000-11_35_6/page/1309 |journal=Meteoritics & Planetary Science |year=2000 |volume=35 |issue=6 |pages=1309–20 |bibcode=2000M&PS...35.1309M |doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x|doi-access=free }}</ref> <ref name=ward_brownlee2002>{{cite book |last1=Ward |first1=Peter D. |last2=Brownlee |first2=Donald |date=2002 |title=The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World |url=https://archive.org/details/isbn_9780805067811 |publisher=Times Books, Henry Holt and Company |location=New York |isbn=0-8050-6781-7}}</ref> <ref name="Williams1994">{{cite journal |last1=Williams |first1=James G. |title=Contributions to the Earth's obliquity rate, precession, and nutation |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |date=1994 |page=711 |issn=00046256 |doi=10.1086/117108 |bibcode=1994AJ....108..711W}}</ref> <ref name="Pidwirny 2006_8">{{cite journal |last1=Pidwirny |first1=Michael |date=2006-02-02 |title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1) |publisher=University of British Columbia, Okanagan |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2007-11-26 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2 March 2016 |archivedate=9 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html }}</ref> <ref name="WGS-84-2">{{cite web |first1=Sigurd |last1=Humerfelt |date=October 26, 2010 |title=How WGS 84 defines Earth |url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html |accessdate=2011-04-29 |archivedate=24 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424104419/http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html }}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝသိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] dgxmeqyjmohj5bqbqzk7huhoctdcdxj ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ 14 3100 1032863 717951 2026-05-21T11:06:19Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1032863 wikitext text/x-wiki {{cat main}} {{Commons category|Science}} {{category diffuse}} [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ခွဲခြားရေးများ]] fteebg96zyjwyew7knnz4asu8pczhye မန္တလေးမြို့ 0 3131 1032845 1032099 2026-05-21T08:54:37Z Ninjastrikers 22896 1032845 wikitext text/x-wiki {{redirect|မန္တလေး}} {{Infobox settlement | official_name = မန္တလေးမြို့တော် | native_name = | settlement_type = ယဉ်ကျေးမှုမြို့တော်/တိုင်းဒေသကြီးမြို့တော် | image_skyline = {{multiple image|total_width=270px|perrow=1/2/2/1|border=infobox | image1 = Mandalay - The worship of Buddha.jpg | alt1 = | image2 = Ku Tho Taw Pagoda & Sandar Muni Pagoda, Mandalay.jpg | alt2 = | image3 = U Bein Bridge, Mandalay.jpg | alt3 = | image4 = Zay-Cho Time Tower.jpg | alt4 = | image5 = Mandalar Thiri Sport Ground (Mandalay).jpg | alt5 = | image6 = Mandalay, Palacio 03.jpg | alt6 = }} | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | imagesize = | image_caption = <small> အထက်မှစ၍: [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး]]၊ [[မန္တလေးတောင်]]တဝိုက်ရှိ ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ၊ [[ဦးပိန်တံတား]]၊ [[ဈေးချိုတော်]]၊ [[မန္တလာသီရိ အားကစားကွင်း]]၊ [[မန္တလေး နန်းတော်]]</small> | map_caption = | pushpin_map = Myanmar#Asia | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = မြို့တော်တည်နေရာ | coordinates = {{coord|21|58|59|N|96|05|04|E|region:MM|display=it}} | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ဒေသ]] | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name1 = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name2 = [[မန္တလေးခရိုင်]] | leader_title = [[မန္တလေးမြို့တော်ဝန်|မြို့တော်ဝန်]] | leader_name = [[ကျော်ဆန်း (မြို့တော်ဝန်)|ဦး​ကျော်ဆန်း]] | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref>{{cite journal | title=Water Purification Plant No. 8 in Aungmyethazan Township 60% Coomplete | work=Bi-Weekly Eleven | language=Burmese | publisher=Eleven Media Group | date=28 April 2011}}</ref> | area_total_km2 = 163.84 | elevation_m = 76.2 | elevation_ft = 250<ref name="mdy">{{cite web|url=http://www.mdyregion.gov.mm/images/pdf/aungmyaetharzan.pdf|title=အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၏ ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ|publisher=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး|accessdate=|archivedate=1 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801050700/http://www.mdyregion.gov.mm/images/pdf/aungmyaetharzan.pdf}}</ref> | population_total = ၁,၂၂၅,၁၃၃ | population_as_of = ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း | population_footnotes = <ref name=un>{{Cite web |url=http://esa.un.org/unup/index.asp?panel=2 |title=United Nations World Urbanization Prospects, 2007 revision |accessdate=24 January 2009 |publisher=The United Nations Population Division |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218103032/http://esa.un.org/unup/index.asp?panel=2 |archivedate=18 December 2008 }}</ref><ref name=mdy-150>{{Cite journal | url=http://www.mmtimes.com/no471/n001.htm | title=Mandalay marks 150th birthday | author=Zon Pann Pwint, Minh Zaw and Khin Su Wai | date=18–24 May 2009 | work=The Myanmar Times }}</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.mmtimes.com/no471/n001.htm |access-date=6 April 2016 |archive-date=2 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602044006/http://www.mmtimes.com/no471/n001.htm }}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 1,022,487 | population_blank1_title = လူမျိုးများ | population_blank1 = [[ဗမာ]]၊ [[မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|အိန္ဒိယ]]၊ [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] | population_blank2_title = ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု | population_blank2 = [[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | area_code = 2 (mobile: 20,69, 90)<ref>{{Cite web | url=http://en.18dao.net/Area_Code/Myanmar | title=Myanmar Area Codes | accessdate=24 March 2016 | archivedate=1 December 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20091201164116/http://en.18dao.net/Area_Code/Myanmar }}</ref> | website = {{URL|http://www.emandalay.gov.mm}} | coordinates_region = MM | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|MST]] | utc_offset = +6:30 }} '''မန္တလေးမြို့တော်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ [[မြို့တော်]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာ အချက်အချာဌာန တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ပြလူဦးရေ ၁,၂၂၅,၁၃၃ ယောက် ရှိသည်။<ref name="un" /> စီးပွားရေးမြို့တော် [[ရန်ကုန်မြို့]]မှ မြောက်ဘက် ၃၈၅ မိုင်ကွာဝေး၍ [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံး[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်များ စာရင်း|မင်းနေပြည်တော်]] (ရတနာပုံနေပြည်တော်) ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မန္တလေးခရိုင်]]တို့၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ မန္တလေးမြို့သည် ခေတ်အဆက်ဆက် ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော်ကာလအတွင်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဗုံးဒဏ်များကြောင့် နန်းထုတ်ကတ္တီပါတိုက်အပါအဝင် သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများစွာ ပျက်စီးခဲ့ရသလို၊<ref>{{cite book |last=ထွန်းဆွေ |first=ဗိုလ်မှူး |title=ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် မန္တလေး |publisher=ချိုတေးသံစာပေ |date=2003 |pages=45–48}}</ref> ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် မဟာမီးဘေးကြီးများကြောင့်လည်း မြို့ကွက်အမြောက်အမြား ပြာကျခဲ့ရဖူးသည်။<ref>{{cite news |title=မန္တလေးမြို့ မီးဘေးသမိုင်းနှင့် မြို့ပြပြန်လည်ထူထောင်ရေး |work=မန္တလေးနေ့စဉ်သတင်း |date=12 March 1984 |page=2}}</ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်းက လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် အင်အားပြင်းမြေငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုအဆောက်အအုံအချို့ ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=မန္တလေးနှင့် အနီးတစ်ဝိုက် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်များ ထိခိုက်မှု အခြေအနေ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=16 May 2025 |page=4}}</ref> သို့သော်လည်း မန္တလေးမြို့သည် အပျက်အစီးများကြားမှ ဒဏ္ဍာရီလာ ဖီးနစ်ငှက် ကဲ့သို့ ပြာပုံထဲမှ ပြန်လည်ရုန်းထကာ ခေတ်မီမြို့ပြအဖြစ် အမြဲမပြတ် ပြန်လည်ဆန်းသစ် နိုးထနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Than |first=Myint-U |title=The Making of Modern Mandalay |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |issue=2 |pages=180–195 |date=2001}}</ref> မန္တလေးမြို့တော်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးမင်းနေပြည်တော် ဖြစ်ခဲ့သည့်အလျောက် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနှင့် အနုပညာလက်ရာများ စုဝေးရာဖြစ်ပြီး၊ မြို့တော်သားများက ယနေ့တိုင် ခိုင်မာစွာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက် ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == === လက်ဦးသမိုင်း (၁၈၅၇ မှ ၁၈၈၅) === {{main|မန္တလေး နန်းတော်}} [[File:King-Mindon.jpg|left|thumb| မန္တလေးမြို့တည်ထောင်သူ မင်းတုန်းမင်း၏ ရုပ်တု ]] မန္တလေးမြို့ကို ခရစ်နှစ် ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] (၁၁) ဆက်တွင် ဒဿမ​မြောက် ဖြစ်သော မြန်မာဘုရင် [[မင်းတုန်းမင်း]] မှစတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မန္တလေးသည် ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]]လက်ထက် [[တတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်]]ပွဲ မတိုင်မီ (၁၈၆၀-၁၈၈၅)တွင် နောက်ဆုံး ကျန်ရစ်သည့် လွတ်လပ်သော မြန်မာ့မင်းနေပြည်တော်လည်းဖြစ်သည်။ === ကိုလိုနီခေတ် မန္တလေး (၁၈၈၅ မှ ၁၉၄၈)=== ၁၈၈၅ ခုနှစ် တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီး မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ဆုံးရှုံး၍ အင်္ဂလိပ် တို့၏ လက်အောက်သို့ကျရောက်ခဲ့ကြသည်။ မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးစနစ်ကို ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်|မန္တလေးကောလိပ်]] ကို တည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် မန္တလေးမြို့သည် ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှုနဲ့ အနုပညာတို့ သင်ကြားရာဗဟိုချက်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း စစ်ဒဏ်ကို အပြင်းအထန် ခံစားခဲ့ရသည်။ ဧပြီလ ၃ ရက်၊ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် [[ဂျပန်နိုင်ငံ | ဂျပန်]]တို့ လေကြောင်းမှ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် မြို့၏ ၅ ပုံ ၃ ပုံ ခန့် ပျက်စီးခဲ့ရပြီး လူပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ === လက်ရှိ မန္တလေး (၁၉၄၈ မှ ယခု) === ၁၉၄၈ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေးမြို့သည့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ပညာရေး နှင့် စီးပွားရေးတို့၏ အဓိက ဗဟိုချက်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၁ရက်တွင် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကေအင်န်ဒီအို]] ကရင်တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များနှင့် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ကွန်မြူနစ်တပ်များ]]က မန္တလေးမြို့တွင်းသို့ပစ်ခတ် တိုက်ခိုက်ပြီး ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ သောင်းကျန်းသူများကို [[တပ်မတော်]]၊ စစ်ရဲနှင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများက ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ မန္တလေးမြို့ကြီးသည် တိုက်ပွဲများကြောင့် များစွာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ကေအင်န်ဒီအိုများသည် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ကွန်မြူနစ်တပ်များ]]နှင့် အတူ ၁၉၄၉ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၁ရက်မှ ၁၉၄၉ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်အထိ မန္တလေးမြို့ကြီးအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်ဆိုသော်လည်း လုယက်ခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်းစသည့် အဖျက်လုပ်ငန်းများကိုသာ ဆောင်ရွက်သွားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် မန္တလေး နှစ်တစ်ရာပြည့် ရာပြည့်ပွဲတော်ကို မန္တလေးတောင်ခြေတွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး မန္တလေးရာပြည့်ပွဲတော် အမှတ်တရ တံဆိပ်ခေါင်းကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ တပါတီ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) အစိုးရ လက်ထက် (၁၉၆၂ - ၁၉၈၈) အတွင်း မန္တလေးမြို့၏ အသွင်အပြင်မှာ ကျဆင်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၀ အစောပိုင်းတွင် အထပ်နှိမ့် အဆောက်အအုံအသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ လမ်းမများပေါ်တွင် စက်ဘီးများဖြင့် စည်ကားလျက်ရှိပြီး စက်ဘီးမြို့တော်ဟု နာမည်တွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ် မေလ တွင် လောင်ကျွမ်းခဲ့သောမီးကြောင့် အိမ် ၆၀၀၀ ခန့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး လူဦးရေ ၃၆၀၀၀ ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လောင်ကျွမ်းခဲ့သော [[ဦးကျားကြီးဝင်း မီးလောင်မှု]]ကြောင့် အိမ် ၂၇၀၀ ခန့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး လူပေါင်း ၂၃၀၀၀ အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မီးလောင်မှုများသည် မန္တလေးမြို့၏ တိုးတက်မှုကို တုံ့နှေးစေခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် မတိုင်ခင်ကာလအထိ [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ်]] နှင့် စစ်တက္ကသိုလ်တို့သာ အထက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။ တခြားမြို့များရှိ ဒီဂရီကောလိပ်တို့ကသာ ဘာသာအနည်းငယ်ကို မန္တလေးတက္ကသိုလ်နှင့်ချိတ်ဆက်သင်ကြားခဲ့သည်။၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် လောင်ခဲ့သောမီးကြောင့် မန္တလေးမြို့၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ရတနာပုံဈေး တစ်ခုလုံးပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ် အကြီးအကျယ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သောမီးမှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် လောင်ကျွမ်းခဲ့သောမီးဖြစ်သည်။ အိမ် ၃၂၀ ကို လောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီး လူဦးရေ ၁၆၀၀ ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ [[File:160th Anniversary of Mandalay.jpg|thumb|၂၀၁၉ခုနှစ် ​မေလအတွင်းက သုဓမ္မာဇရပ်များတွင် ကျင်းပ​သော မြို့တည်နန်းတည် နှစ် (၁၆၀)ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ဆွမ်းဆန်စိမ်း​လောင်းလှူပွဲ]] ==အမည်နာမ== မန္တလေးမြို့ စတင်တည်ကာစအချိန်တွင် မန္တလေးအရပ်ကို ထီးပေါင်းကားဟု ခေါ်ဆိုနေကြသည်။ မြို့တော်၏ တရားဝင်အမည်မှာ ရတနာပုံဖြစ်သည်။ ဘုရင်ခေတ်က မန္တလေးအား ရွှေမြို့တော်၊ ရတနာပုံရွှေမြို့တော် စသည်ဖြင့် သုံးခဲ့ကြသည်။ မန္တလေးဟု ခေါ်ဆိုခြင်းနှင့် ပက်သက်၍ တိကျသော အထောက်အထားမတွေ့ရပေ။ ပညာရှင်များကမူ အမျိုးမျိုးဆိုခဲ့ကြသည်။ အချို့က မန္တလေးတောင်အား အစွဲပြု၍ တောင်ခြေရှိမြို့အား မန္တလေးဟုခေါ်ကြောင်း ဆိုကြသည်။ မန္တလေးဆိုသည့် စကားလုံးမှာ မဏ္ဍလဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာကာ ညီညာပြန့်ပြူးသောလွင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မဏ္ဍလဟူသော စကားသည် ခေတ်ကာလ ကြာလာသောအခါ မဏ္ဍလေး၊ မန္တလေး စသည်ဖြင့် ပြောင်းလာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့က မဏ္ဍလဟူသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တောင်ကိုးလုံးခြံရံလျက်ရှိသည့်တောင်ဖြစ်သဖြင့် မဏ္ဍလတောင်ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။ မဏ္ဍလေးဖုရားသခင်ဟူသော အရေးအသားကို (၁၅)ရာစုက ရေးထိုးခဲ့သော အင်းဝခေတ်ကျောက်စာတွင် တွေ့ရှိရသေးသည်။<ref>{{cite news|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/in-depth-48624224.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16336896706459&csi=1&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fin-depth-48624224|title=မန္တလေးလား မန္တရေးလား၊ နှစ် ၁၆ဝ ပြည့်သွားတဲ့ မန္တလေး}}</ref> == ပထဝီဝင်အနေအထား == မန္တလေးမြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ဖြစ်သော အရှေ့ဘက် ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် [[ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်]]၏ အကြား အနံ ၈ မိုင် ရှိသော မြေပြန့်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီကျု ၂၁ ဒီဂရီ ၉၈ မိနစ် နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၉၆ ဒီဂရီ ဝ၈ မိနစ် ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Mandalay 96.07072E 21.93155N.jpg|left|thumb|၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်တုမှမြင်ရသော မန္တလေးမြို့ပြ]] မန္တလေးမြို့သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၂၅ စတုရန်းမိုင် ရှိ၍ လူဦးရေမှာ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ၂၁၅၄၂၆ ယောက်ခန့်ရှိသည်။ ရပ်ကွက် ၃၈ ၊ အိမ်ခြေပေါင်း ၃၅ဝဝဝ ခန့် ရှိ၏။ ရန်ကုန်မြို့ကဲ့သို့ပင် လူမျိုးပေါင်းစုံသော မြို့ဖြစ်၏။ ရာသီဥတုမှာ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့၍ ဖုံထူသည်။ ၁၉၆၅ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ (၁)ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့ကို (၄)မြို့နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ လက်ထက် ၁၉၉၂ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ကြေညာစာအမှတ်(၈၄)အရ မန္တလေးမြို့ကို (၄)မြို့နယ်မှ (၅)မြို့နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့သည် ကန်ကိုးကန် ၊ ကုန်းကိုးကုန်း ၊ တောင်ကိုးလုံး ဝန်းရံထားသည်ဟု ဆိုပါသည်။ ကန်ကိုးကန်မှာ - # ကြာနီကန် ၊ # နန္ဒာကန် ၊ # အောင်ပင်လယ်ကန် ၊ # ဇောင်းကလောကန် ၊ # မင်းကန် ၊ # သရက်ကန် ၊ # မဲနယ်ကန် ၊ # ခတက်ကန် ၊ # ဆင်ဖြူကန် တို့ဖြစ်သည်။ ကုန်းကိုးကုန်းမှာ- # သစ်ချိုကုန်း ၊ # ကျီတော်ကုန်း ၊ # သဇင်ကုန်း ၊ # သမန်းကုန်း ၊ # ဥသျှစ်ကုန်း ၊ # ဝါခင်းကုန်း ၊ # ကုလားပျိုကုန်း ၊ # ပုဏ္ဏားကုန်း ၊ # ဗောဓိကုန်း တို့ဖြစ်သည်။ တောင်ကိုးလုံးမှာ- # ဆားခါးတောင် ၊ # ငါးမင်းတောင် ၊ # ဂန္ဓမာတောင် ၊ # ရွှေလောင်းတောင် ၊ # သခင်မတောင် ၊ # ကုလားမတောင် ၊ # ရန်ကင်းတောင် ၊ # ကြက်ညီနောင်တောင် ၊ # မန္တလေးတောင် ဟု တံတိုင်းသဏ္ဌာန် တောင်ကိုးလုံး ကာရံစေကာ မြို့နန်းပန္နက်တော် ရိုက်ယူခဲ့သည်။ <ref>ကြာနီကန်ဆရာတော် ထေရုပ္ပတ္တိနှင့်ဖြစ်ရပ်များ၊ ဦးကျော်ညွန့် (မြန်မာ့အလင်းအယ်ဒီတာ)</ref> == မြို့တော်မြင်ကွင်း == === မဟာမုနိ === {{main|မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)}} [[File:Mahamuni Image.JPG|thumb|right|မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်]] မဟာမုနိဘုရား ရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် မန္တလေးမြို့၏ အထင်ကရ နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားက ရင်ငွေ့တော် (၇)ကြိမ် ပေးခဲ့သဖြင့် သက်တော် ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဘိုးတော်ဘုရား([[ဗဒုံမင်း]])လက်ထက် ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် သားတော်အိမ်ရှေ့မင်းသား [[သတိုးမင်းစော]]က [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]] မှပင့်ဆောင်ခဲ့သည်။ === မန္တလေးတောင် === {{main|မန္တလေးတောင်}} [[File:Mandalay Hill, Myanmar.JPG|thumb|right|မန္တလေးတောင်]] မန္တလေးတောင်သည် မန္တလေးမြို့၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ ၂၃၀ မီတာ မြင့်သည်။ စေတီပုထိုးပေါင်း များစွာ တည်ထားသည်။ မန္တလေးတောင်သည် မန္တလေးမြို့ကိုအပေါ်မှ စီးပိုးအုပ်မိုးထားသကဲ့သို့ ရှိပေရာ၊ မန္တလေးတောင်ပေါ်မှနေ၍ ကြည့်သော်နန်းမြို့ရိုး၊ ကျုံးနှင့်တကွ မန္တလေးမြို့၏ ရှုခင်းကို ကောင်းမွန်စွာမြင်တွေ့ရပေသည်။ အရှေ့ဘက်သို့ မျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ရှမ်းရိုးမတောင်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ကြည့်လိုက်လျှင် ဧရာဝတီ မြစ်ကမ်းများကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်ပေသည်။ မန္တလေးဟူသော အမည်သည် 'မဏ္ဍလ' ဟူသော ပုဒ်မှ'မဏ္ဍလေး'၊ ထိုမှ 'မန္တလေး'ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိ၏။ အဓိပ္ပာယ်မှာ 'ပျံပျူးသာယာသော နယ်မြေ' ဟု ယူဆသော်ရ၏။ အချို့က 'မန္ဓရေး' မှ ပြောင်းလာဟန်ရှိသည် ဟုဆိုကြသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ 'ကျက်သရေတို့ကို ဆောင်အရပ်' ဖြစ်၏။ အချို့ကလည်း ရှေးပုံဂံခေတ်က မင်းရှင်စော မင်းကလေး မှီခိုနေသွားသော တောင်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မင်းကလေးတောင်ဟု တွင်ရာမှ မန္တလေးတောင်ဟူ၍ ဖြစ်လာပြီးလျှင်၊ နောင်သော် ထိုတောင်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မန္တလေးအရပ်တွင် မြို့တည်သဖြင့် မန္တလေးမြို့ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုဆိုကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> === မန္တလေး နန်းတော် === ကျုံးနှင့် မြို့ရိုး ကာရံထားသော မန္တလေး နန်းတော်ကြီးသည် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]၏ ဘုရင်များ စိုးစံခဲ့သော နေရာဖြစ်သည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] အတွင်းက ဗုံးကြဲခြင်း အကြိမ်ကြိမ် ခံခဲ့ရပြီး ပျက်စီးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်ပြုပြင်၍ [[မန္တလေး နန်းတော်|မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော်]] ကြီးကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ [[ဖိုင်:Eastern walkway Mandalay.jpg|thumb|မန္တလေးကျုံးအ‌ရှေ့ဖက်ခြမ်း လျှောက်လမ်း]] === အခြား === [[ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်|ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်၊]] [[သုဓမ္မာဇရပ်များ|သုဓမ္မာဇရပ်များ၊]] [[ပယ်ပုံတော်ဝင်း|ပယ်ပုံတော်ဝင်း၊]] [[တဝဂူဘုရား|တဝဂူဘုရား၊]] [[မဟာသကျသီဟ ရုပ်ပွားတော်|မဟာသကျသီဟ ရုပ်ပွားတော်]]၊[[မဟာအတုလဝေယန်ကျောင်းတော်ကြီး|မဟာအတုလဝေယန်ကျောင်းတော်ကြီး၊]] [[အိမ်တော်ရာဘုရား|အိမ်တော်ရာဘုရား၊]] [[ကျောက်တော်ကြီးဘုရား(မန္တလေး)]]၊ [[ကုသိုလ်တော် ဘုရား(မန္တလေး)|ကုသိုလ်တော်]]၊ [[စန္ဒာမုနိစေတီ|စန္ဒာမုနိ]]၊ [[ရန်ကင်းတောင်]]၊ [[ရေတံခွန်တောင်]]၊ [[ရွှေစာရံဘုရား]]၊ [[မန္တလေးယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်|မန္တလေးယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်၊]] [[အိမ်ရှေ့မင်းထန်းတော|အိမ်ရှေ့မင်းထန်းတော၊]] [[ရတနာပုံ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်|ရတနာပုံ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊]] [[မန်းသီတာ ဥယျာဉ်]] နှင့် [[အောင်ပင်လယ်ကန်]] တို့ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် အတွင်းရှိ [[အမရပူရမြို့]]ဟောင်း တွင် [[အမရပူရနန်းတော်|အမရပူရနန်းတော်၊]] [[သပြေတန်း ခံတပ်|သပြေတန်း ခံတပ်၊]] [[တောင်သမန်အင်း|တောင်သမန်အင်း၊]] [[ဦးပိန်တံတား|ဦးပိန်တံတား၊]] [[မယ်ဇယ်တန်း|မယ်ဇယ်တန်း၊]] [[တောင်လေးလုံးကျောင်းတိုက်|တောင်လေးလုံးကျောင်းတိုက်၊]] [[ဗားကရာဘုန်းကြီးကျောင်း|ဗားကရာဘုန်းကြီးကျောင်း၊]] [[ဆောင်းဒါး ရက်ကန်းကျောင်း|ဆောင်းဒါး ရက်ကန်းကျောင်း၊]] [[ကျောက်တော်ကြီးဘုရား(အမရပူရ)]] နှင့် [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူ]] တို့အဓိကနေရာအဖြစ် တည်ရှိနေသေးသည်။ == ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး == မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိပြီး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေးနှင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးတို့အတွက် အချက်အချာကျသည်။ မြို့တွင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်တွင် ဘတ်စ်ကားများရှိသော်လည်း တွင်ကျယ်စွာ အသုံးမပြုကြပေ။ စက်ဘီး၊ ဆိုင်ကယ်များကိုသာ အများဆုံးအသုံးပြုကြသည်။ ယခင်က စက်ဘီးမြို့တော်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသောလည်း ယခုအခါ ဆိုင်ကယ်မြို့တော်ဟုပင် ခေါ်ဆိုနိုင်ပေသည်။ [[File:Mandalay-Transport-24-Radler-gje.jpg|thumb|မန္တလေးမြို့ရှိ စက်ဘီးအသုံးပြုနေသူများကို ၂၀၀၆ခုနှစ်ကတွေ့ရစဉ်]] အစိုးရအသစ်လက်ထက် မော်တော်ကားများကို တရားဝင်သွင်းခွင့်ပြုပြီးနောက် မော်တော်ကားအသုံးပြုသူ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ === လေကြောင်း=== ယခင်က [[မန္တလေးချမ်းမြသာစည်လေဆိပ်|ချမ်းမြသာစည်လေဆိပ်]]ကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် [[တံတားဦးမြို့|တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် [[မန္တလေးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်းပေါင်း ၁၅၀ အကုန်အကျခံ တည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့မှ ၂၈မိုင်ခန့် အကွာမှာတည်ရှိသည်။ အဓိက အနေဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် လေကြောင်းလိုင်းများ|ပြည်တွင်းလေကြောင်းလိုင်းများ]] ဆင်းသက်လျက်ရှိပြီး ပြည်ပလေကြောင်းလိုင်းများမှ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ကူမင်းမြို့]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဘန်ကောက်မြို့]]၊ ယူအေအီးနိုင်ငံ [[ဒူဘိုင်းမြို့]] တို့နှင့် ချိတ်ဆက် ဆင်းသက်လျက်ရှိသည်။ === ရေကြောင်း === မီးရထားလမ်း နှင့် ကားလမ်းများ အဆင်ပြေလာသော်လည်းမြန်မာ့ဂုဏ်ဆောင် ဧရာဝတီမြစ်မှာ ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား၊ ငရုတ်၊ ဝါး နှင့် အခြားကုန်ပစ္စည်းများ ပို့ဆောင်ရန် အဓိကနေရာအဖြစ် တည်ရှိနေသေးသည်။ === မီးရထားလမ်း === [[မန္တလေး ဘူတာကြီး]]မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက အချက်အချာ လမ်းဆုံမှာ တည်ရှိသည်။ မန္တလေးမှ ရထားဖြင့် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[နေပြည်တော်]]၊[[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ [[ပုဂံ]]၊[[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[မုံရွာမြို့]]၊ [[ပခုက္ကူမြို့]]၊ [[ကလေးမြို့]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့]]၊ [[ရွှေဘိုမြို့]]၊ [[ကောလင်းမြို့]]၊ [[နဘားမြို့]]၊ [[ကန့်ဘလူမြို့]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့]]၊ [[ဟိုပင်မြို့]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] မြို့များသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ မန္တလေးမြို့တွင် ယခင်က မြို့ပတ် ဓာတ်ရထားရှိခဲ့သော်လည်း ယခုမြို့ပတ်ရထား စနစ်မရှိပေ။ === ကားလမ်း === မန္တလေးမြို့သည် အိမ်နီးချင်း အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံတို့နှင့် ချိတ်ဆက်ရန်အတွက် အချက်အချာနေရာတွင် တည်ရှိသည်။ အာရှအမြန်လမ်းများသည် မန္တလေးမြို့ကို ဖြတ်သန်းသွားလာလျက်ရှိသည်။ * မြန်မာ - တရုတ်ကားလမ်း : မန္တလေး - တကောင်း - ဗန်းမော် - မြစ်ကြီးနား ကားလမ်း၊ မန္တလေး - မိုးကုတ် - ဗန်းမော်လမ်း၊ မန္တလေး - လားရှိုး - မူဆယ်လမ်း * မြန်မာ - အိန္ဒိယကားလမ်း : မန္တလေး - စစ်ကိုင်း - မုံရွာ - ကလေးဝ - တမူးလမ်း * ရန်ကုန် - နေပြည်တော် - မန္တလေး အမြန်လမ်းမကြီး == မြို့ပြလူဦးရေ == [[ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ]]၏ ခန့်မှန်းချက်များအရ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၏ လူဦးရေသည် စုစုပေါင်း ၁ သန်းခန့် ရှိခဲ့သည်။<ref name="un" /> လူဦးရေ တိုးတက်နှုန်း ခန့်မှန်းချက်များအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် မြို့နေလူဦးရေ စုစုပေါင်းသည် ၁.၅ သန်းခန့်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="un-pop">{{cite web |url=https://population.un.org/wup/ |title=World Urbanization Prospects: The 2018 Revision |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs |accessdate=2026-05-18}}</ref> မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၏ အချက်အချာဖြစ်သော မန္တလေးမြို့သို့ လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များစွာကတည်းက [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ|တရုတ်နွယ်ဖွား]]များ အလုံးအရင်းဖြင့် ပြောင်းရွှေ့အခြေစိုက်လာခဲ့ကြရာ မြို့ပြ၏ လူမှုစီးပွားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Myint-U |first=Thant |title=The Making of Modern Mandalay |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |pages=185–188 |date=2001}}</ref> အချို့သော လေ့လာမှု စစ်တမ်းများအရ ယခုအခါ တရုတ်နွယ်ဖွားများသည် မြို့နေလူဦးရေ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ ရှိနေပြီဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{cite book |last=Seekins |first=Donald M. |title=Historical Dictionary of Burma (Myanmar) |publisher=Scarecrow Press |date=2006 |pages=274}}</ref> ထို့ပြင် သမိုင်းအဆက်ဆက်ကတည်းက လာရောက်အခြေစိုက်ခဲ့ကြသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ရှမ်းလူမျိုး အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအစုံအလင်လည်း မန္တလေးမြို့တွင် သဟဇာတဖြစ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ မြို့တော်၏ အဓိကပြောဆို အသုံးပြုသော ဘာသာစကားမှာ ဗမာဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း တရုတ်နွယ်ဖွားများ အများဆုံး စုဝေးရာ တရုတ်တန်းနှင့် [[ဈေးချိုတော်]] အနီးတဝိုက်တွင်မူ တရုတ်ပြည်မကြီးစကား (မန်ဒရင်စကား) ကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုကြသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite book |last=Fink |first=Christina |title=Living Silence: Burma under Military Rule |publisher=Zed Books |date=2001 |pages=122}}</ref> အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကိုမူ တတိယဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ရုံးလုပ်ငန်းများနှင့် ပညာရေးကဏ္ဍများတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုလျက် ရှိကြသည်။ {{Historical populations |type=Burma | ၁၉၅၀|၁၆၇၀၀၀ | ၁၉၆၀|၂၅၀၀၀၀ | ၁၉၇၀|၃၇၄၀၀၀ | ၁၉၈၀|၄၉၉၀၀၀ | ၁၉၉၀|၆၃၆၀၀၀ | ၂၀၀၀|၈၁၀၀၀၀ | ၂၀၀၇|၉၆၁၀၀၀ | ၂၀၁၀|၁၀၃၄၀၀၀ | ၂၀၂၀|၁၃၀၈၀၀၀ | ၂၀၂၅|၁၄၄၆၀၀၀ | footnote = <ref name="un" /><ref name="un-pop" /> }} [[File:Mandalay City Population Pie.png|thumb|၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှိသော မန္တလေးမြို့တော် မြို့နယ်များ၏ လူဦးရေအချိုး<ref>{{cite web |url=http://www.dop.gov.mm |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Mandalay Region |publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population |date=May 2015}}</ref>]] == အုပ်ချုပ်ရေး == မန္တလေးမြို့သည် [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ]] ၏ အုပ်ချုပ်မှုတွင် တည်ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်ကို မြို့နယ်၆ခု ၊အရံမြို့နယ် ၁ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မန္တလေးစည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ နယ်နိမိတ်တွင် အောက်ဖော်ပြပါ မြို့နယ် (၆)မြို့နယ်ပါဝင်သည်။ *[[မဟာအောင်မြေမြို့နယ်]] *[[အောင်မြေသာစံမြို့နယ်]] *[[ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်]] *[[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]] *[[ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်]] *[[အမရပူရမြို့နယ်]] ===အရံမြို့နယ်=== *[[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]] == ယဉ်ကျေးမှု == မန္တလေးမြို့သည် တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကျနရုံမျှမက ခေတ်အဆက်ဆက် စာဆိုတို့၏ သီကုံးရာ၊ ကဗျာဆရာတို့၏ လွမ်းမောရာနှင့် စာရေးဆရာတို့၏ မှတ်တမ်းတင်ရာ အနုပညာဗဟိုချက်လည်း ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း ရတနာပုံနေပြည်တော် တည်စကတည်းက စာဆိုတော်ကြီး [[ဆရာဖေ]]က မန္တလေးမြို့၏ သာယာပုံကို အခုလို လင်္ကာစပ်ဆိုခဲ့ဖူးသည် - “မြေမြတ်မဟာ၊ မင်္ဂလာနှင့်၊ အခါတော်ပေး၊ နန်းရွှေရေးလို့၊ ဘေးမသီ ရန်မကပ်၊ ရွှေမြို့တော် သမုတ်အပ်ခါမှ၊ သပြေမဏ္ဍိုင်၊ ဗဟိုတိုင်မကု၊ ဇမ္ဗူ့ထိပ်ခေါင်၊ မန္တလေးတောင်ကြီးရဲ့၊ ရိပ်မြောင်မှာ ခိုလှုံ၊ ရတနာပုံ ရွှေမြို့တော်ကြီး။” <ref name="mandalay_poem">{{cite book |last=မောင်သန်းဆွေ |first=(ထားဝယ်) |title=ကဗျာထဲက မန္တလေး၊ မန္တလေးက ကဗျာများ |publisher=ရာပြည့်စာပေ |date=2012 |pages=34–36}}</ref> အထူးသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း စာဆိုတော်ကြီးများနှင့် [[လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်]]၊ [[ဆရာဖေ]] စသူတို့၏ ကဗျာများတွင် မန္တလေး၏ နန်းဓလေ့နှင့် မြို့ပြအလှကို အထင်အရှား တွေ့နိုင်ရုံမျှမက၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်တွင်လည်း [[ဆရာဇော်ဂျီ]]၊ [[မင်းသုဝဏ်]] နှင့် [[ဒဂုန်တာရာ]] စသည့် စာဆိုကြီးများက မန္တလေး၏ သဘာဝအလှနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်ကို ကဗျာများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="poet" /> မန္တလေးမြို့သားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒြပ်မဲ့ဓလေ့စရိုက်များသည် ကဗျာ၊ စာပေနှင့် သီချင်းများ၌ အမြဲတစေ ထင်ဟပ်လျက်ရှိပြီး "[[မန္တလေး စကား၊ ရန်ကုန် အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစား]]" ဟူသော မြန်မာ[[ဆိုရိုးစကား]]ပုံတစ်ခု ရှိခဲ့သည့်အတိုင်း မန္တလေးသူ မန္တလေးသားများသည် စကားကြွယ်ကြသလို စကားပြောဆိုရာတွင်လည်း "ဗျာ"၊ "ရှင်"၊ "ဘုရား" စသည့် အနွတ်အနယ် နာမ်စားများကို သုံးစွဲလေ့ရှိသည်။မန္တလေးသူ/သား တို့၏ ညင်သာသော လေယူလေသိမ်း ယဉ်ကျေးမှုကို ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့အသံ ဓာတ်ပြားသီချင်းများမှစ၍ ယနေ့ခေတ် စာပေများအထိ အမွှန်းတင်လေ့ရှိကြသည်။<ref>{{cite journal |last=လူထုဒေါ်အမာ |title=မန္တလေးသူ မန္တလေးသားများနှင့် အပြောအဆို ဓလေ့ |journal=မြန်မာ့ဓလေ့ပုံရိပ်များ |volume=2 |pages=14–22 |date=1997}}</ref>မန္တလေးသည် ဆိုင်း၊ မင်းသား၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု စသည့် [[ဆယ်တင့်ပန်း|ပန်းဆယ်မျိုး]] အနုပညာရှင်များ စုဝေးရာ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် သင်္ကြန်ကာလ "မြို့မဆိုင်းဝိုင်း" နှင့်အတူ ဖျော်ဖြေရေးယာဉ်များဖြင့် လှည့်လည်သည့် မြို့ပြအစဉ်အလာကို ကဗျာဆရာ [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ]]က သူ၏ ထင်ရှားသော လေးဆစ်ကဗျာဖြင့် အခုလို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - :::“နွေဦးက ကြို၊ ပိတောက်ငုံ ပွင့်ချင်စမ်းလှ၊ နန်းကွက်ဆီကို။ မြို့မက နှိုး၊ ငွေငန်းတော် ယဉ်ယဉ်လှည့်လို့၊ သြော်... မန္တလေးသင်္ကြန်မိုး။”<ref name="soo">{{cite book |last=ဆူးငှက် |title=မန္တလေးအလွှာများနှင့် မြို့မ |publisher=ကြီးပွားရေးစာပေတိုက် |date=2005 |pages=112–115}}</ref> "အဝတ်တွင် အနော်ရထာ၊ အစားတွင် မန္တလေး" ဟု စာဆိုရှိခဲ့သည့်အတိုင်း [[မန္တလေးမုန့်တီ|မန္တလေးမုန့်တီ (နန်းကြီးသုပ်)]]၊ [[မြီးရှေ]]၊ [[မန္တလေးပဲကြော်]] နှင့် [[ထိုးမုန့်]]၊ လမုန့် စသည့် သရေစာ ယဉ်ကျေးမှုများသည် အလွန်ကျော်ကြားလှပြီး မြန်မာ့စာပေ စာမြည်းတောဂရက်များတွင် မန္တလေးမြို့၏ ကိုယ်စားပြုသင်္ကေတများအဖြစ် ရေးဖွဲ့ခြင်း ခံရသည်။<ref>{{cite news |title=စာပေထဲက မန္တလေး အစားအသောက်နှင့် ရိုးရာဓလေ့များ |work=ဟံသာဝတီသတင်းစာ |date=5 October 1972 |page=6}}</ref> မန္တလေးမြို့ပြယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ကာလများ ပြောင်းလဲလာသော်လည်း ရှေးမူမပျက်သော ရိုးရာအနုပညာအမြုတေ၊ ဘာသာတရားကို ရိုသေကိုင်းရှိုင်းမှုနှင့် မြို့တော်သားတို့၏ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှု စသည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် များကို ကဗျာစာပေများနှင့်အတူ ယနေ့တိုင် တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။ [[File:Old Myoma Thingyan.JPG|alt=|thumb|မန္တလေးမြို့ခံ [[မြို့မ အပျော်တမ်း တူရိယာအဖွဲ့]] ဆိုင်းဝိုင်းယာဉ် (ခေတ်ဟောင်းပုံ)]] မန္တလေးမြို့တွင် ဝါကျွတ်ချိန်မှစ၍ တပို့တွဲ၊ တပေါင်းလအထိ ပွဲလမ်းသဘင်များ စဉ်ဆက်မပြတ် ရှိနေတတ်သည်။ ဘုရားပွဲ၊ ကထိန်ပွဲ၊ အလှူပွဲ၊ ကျောင်းရေစက်ချပွဲ၊ ဘုန်းကြီးပျံ၊ မင်္ဂလာဆောင်၊ အောင်ပွဲ၊ ကလေးမွေးနေ့ပွဲနှင့် ဘောလုံးအနိုင်ရ၍ ဂုဏ်ပြုပွဲ စသဖြင့် လူမှုရေး၊ ဘာသာရေးပွဲများကို ကြံဖန်၍ ပွဲခင်းလေ့ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဘုရားပွဲများတွင် အငြိမ့်၊ ဇာတ်၊ တီးဝိုင်းနှင့် ဆိုင်းများ ဖောဖောသီသီ ပါတတ်ကြပြီး မန္တလေးတွင် '''“ဘုရားပွဲအစ ဘုရားသုံးဆူက၊ ဘုရားပွဲအဆုံး ဝါခင်းကုန်း”''' ဟုပင် ဆိုရိုးပြုကြသည်။ ဂီတအနုပညာဘက်တွင်လည်း ၁၉၂၅ ခုနှစ်၌ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော မန္တလေးမြို့ခံ [[မြို့မ အပျော်တမ်း တူရိယာအဖွဲ့]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး တူရိယာအသင်းတစ်ခုအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေသည်။<ref name="soo" /> ထို့အပြင် မြန်မာ့ဂီတနှင့် သဘင်လောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားလှသည့် ဂီတစာဆိုကြီးများနှင့် သဘင်ပညာရှင်များဖြစ်ကြသော - * [[သခင်တင် (ဝိုင်အမ်ဘီ)|ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင်]] * [[မြန်မာညွန့် ဆရာတင်]] * [[တင်၊ ဆရာ (နန်းတော်ရှေ့)|နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်]] * အလင်္ကာကျော်စွာ [[မြို့မငြိမ်း]] * အလင်္ကာကျော်စွာ [[ရွှေမန်းတင်မောင်]] စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များစွာသည် မန္တလေးမြို့မှ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး မြန်မာ့အနုပညာသမိုင်းကို ဆင်ယင်ခဲ့ကြသည်။ == စီးပွားရေး == မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း (အထက်မြန်မာပြည်) ၏ အဓိက စီးပွားရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းများ၏ အချက်အချာကျသော မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယစီးပွားရေးမြို့တော်ဟု ဆိုနိုင်ပြီး ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးနိုင်သည့် ကုန်းတွင်းဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုရာတွင် မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးပါလှသည်။<ref>{{cite book |last=Turnell |first=Sean |title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma |publisher=Nordic Institute of Asian Studies |date=2009 |pages=215–218}}</ref>မန္တလေးသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[မူဆယ်မြို့|မူဆယ်]] နယ်မြေမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာသည့် တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းများ၏ အဓိကအခြေစိုက်ရာနှင့် ဖြန့်ချိရာ ဗဟိုအချက်အချာဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မှ တင်သွင်းလာသော လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ၊ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများနှင့် စက်ယန္တရားများသည် မန္တလေးမြို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းနှင့် အခြားဒေသများသို့ စီးဆင်းသွားသလို၊ ပြည်တွင်းဖြစ် လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် ရေထွက်ကုန်များကိုလည်း မန္တလေးမှတစ်ဆင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်တင်ပို့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Seekins |first=Donald M. |title=Mandalay: Burma's Cultural Capital |journal=Historical Dictionary of Burma (Myanmar) |pages=273–275 |date=2006}}</ref> ရှေးမင်းအဆက်ဆက်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော [[ဈေးချိုတော်]]သည် မန္တလေးမြို့၏ စီးပွားရေးပြယုဂ်ဖြစ်ပြီး အထက်မြန်မာပြည်၏ အကြီးဆုံး ကုန်လှောင်ရုံနှင့် လက်ကားဈေးကြီး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မန္တလေးပဲနှမ်းကုန်စည်ဒိုင် အစရှိသည့် လယ်ယာထွက်ကုန် ကုန်စည်ဒိုင်ကြီးများသည်လည်း တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးကို အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သည့်အထိ အင်အားတောင့်တင်းသည်။<ref>{{cite news |title=မန္တလေး ကုန်စည်ဒိုင်နှင့် အထက်မြန်မာပြည် ကုန်သွယ်မှု အလားအလာ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=22 October 2018 |page=7}}</ref> မန္တလေးမြို့ရှိ "မဟာအောင်မြေ ကျောက်စိမ်းကျောက်မျက်ရတနာဈေး" (ဝိုင်း) သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကုန်ကြမ်းကျောက်စိမ်း အကူးအပြောင်းပြုလုပ်ရာ နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[ဖားကန့်]]ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းရိုင်းများနှင့် မိုးကုတ်ဒေသထွက် ကျောက်မျက်ရတနာများသည် မန္တလေးမြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပ ကျောက်ကုန်သည်များ (အထူးသဖြင့် တရုတ်ကုန်သည်များ) က ဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာဖြင့် လာရောက်အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Fink |first=Christina |title=Living Silence: Burma under Military Rule |publisher=Zed Books |date=2001 |pages=125}}</ref> [[မန္တလေး စက်မှုဇုန်]]သည် အထက်မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံးစက်မှုဇုန်ဖြစ်ပြီး မော်တော်ယာဉ်မွမ်းမံမှုလုပ်ငန်းများ၊ သံရည်ကျိုလုပ်ငန်းများ၊ စိုက်ပျိုးရေးသုံး စက်ကိရိယာ ထုတ်လုပ်မှုများနှင့် စားသောက်ကုန်လုပ်ငန်းများ အခြေစိုက်ရာနေရာဖြစ်သည်။ ရိုးရာလုပ်ငန်းများဖြစ်သည့် ရွှေဆိုင်းခတ်လုပ်ငန်း၊ ပန်းပုလုပ်ငန်း၊ ကြေးသွန်းလုပ်ငန်းနှင့် ပိုးထည်ယက္ကန်းလုပ်ငန်းများသည်လည်း ယဉ်ကျေးမှုအရောအနှောဖြင့် စီးပွားရေးကို တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှ ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.mandalaysubportal.gov.mm |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စက်မှုဇုန်များ အခြေအနေ |publisher=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး |accessdate=2026-05-18}}</ref> သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ကွန်ရက်အနေဖြင့်လည်း ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း ပို့ဆောင်ရေး၊ မန္တလေး-မူဆယ် အဝေးပြေးလမ်းမကြီး၊ ရန်ကုန်-မန္တလေး ရထားလမ်းနှင့် [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]တို့ တည်ရှိခြင်းကြောင့် လူစီးဆင်းမှုနှင့် ကုန်စည်စီးဆင်းမှုတို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ အသက်သွေးကြောသဖွယ် ဖြစ်နေသည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် မြို့ပြအခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း အစရှိသည့် ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍ များလည်း ခေတ်အဆက်ဆက် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လျက်ရှိသည်။ == ပညာရေး == === အခြေခံပညာ === မန္တလေးမြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၃၈ကျောင်း ရှိသည်။ === အဆင့်မြင့်ပညာ === * [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] * [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] *[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆေးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[မန္တလေးနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] * [[တိုင်းရင်းဆေးပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆေးဝါးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[သူနာပြုတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[အဝေးသင်တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆေးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] *[[မန္တလာဒီဂရီကောလိပ်]] *သမဝါယမကောလိပ် *အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံ(မန္တလေး) *ပညာရေးဒီဂရီကောလိပ် == ကျန်းမာရေး == {{see also|မန္တလေးမြို့ရှိ ဆေးရုံများစာရင်း}} === အစိုးရဆေးရုံများ === * မန္တလေး [[အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီး (မန္တလေး)|အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး]] ခေါ် (မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး) *မန္တလေး ခုတင် (၃၀၀)ဆံ့ သင်ကြားရေးဆေးရုံကြီး * မန္တလေး ဗဟိုအမျိုးသမီး ဆေးရုံကြီး *မန္တလေး ခုတင် (၃၀၀)ဆံ့ ကလေးဆေးရုံကြီး *မန္တလေး [[ခုတင် (၅၅၀)ဆံ့ ကလေးဆေးရုံကြီး၊ မန္တလေးမြို့|ခုတင် (၅၅၀)ဆံ့ ကလေးဆေးရုံကြီး]] *မန္တလေး အလုပ်သမား ဆေးရုံ *မန္တလေး နား နှာခေါင်း လည်ချောင်း ဆေးရုံ *မန္တလေး စိတ်ကျန်းမာရေး ဆေးရုံ *မန္တလေး မူးယစ်ဆေးစွဲရောဂါကုဆေးရုံ *မန္တလေး တီဘီရောဂါကု ဆေးရုံ *မန္တလေး ကူးစက်ရောဂါကု ဆေးရုံ *မန္တလေး အရိုး ဆေးရုံ *မန္တလေး တိုင်းရင်းဆေး ဆေးရုံ *မန္တလေး သွားဘက်ဆိုင်ရာ သင်ကြားရေးဆေးရုံ *မန္တလေး တက္ကသိုလ်များဆေးရုံ(ခုတင်-၅၀)<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 |accessdate=1 January 2019 |archivedate=1 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190101100918/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 }}</ref> == အားကစား == {{Multiple image | width = 150 | align = | direction = horizontal | image1 = Mandalar Thiri Sport Ground (Mandalay).jpg | atl1 = | caption1 = မန္တလာသီရိအားကစားကွင်း | image2 = Aungmyaymandalar Stadium 1.jpg | alt2 = | caption2 = ​အောင်​မြေမန္တလာအားကစားကွင်း | image3 = Bahtoo Stadium 2022.jpg | alt3 = | caption3 = ​ဗထူးအားကစားကွင်း | image4 = Shwe Man Taung Stadium.jpg | alt4 = | caption24 = ​ရွှေမန်း​တောင်အားကစားကွင်း }} မန္တလေးမြို့တွင် ရိုးရာအားကစားနည်းများဖြစ်သော ခြင်းလုံး၊ မြန်မာ့သိုင်း စသည့်အားကစားနည်းများသည် လူအများစိတ်ဝင်စားလေ့ရှိသည်။ မဟာမုနိဘုရားကြီးရှိ ခြင်းလုံးအားကစားရုံ၌ နှစ်စဉ်ဇူလိုင်လတွင် ဝါဆိုခြင်းပွဲတော် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် ပုဂ္ဂလိကခြင်းလုံးအားကစားရုံများ၌ ခြင်းလုံးပြိုင်ပွဲများလည်း ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ မြန်မာ့သိုင်းအတွက် သိုင်းကလပ်များလည်းရှိသည်။ မြို့တော်ဝန်မီနီမာရသွန်ပွဲကိုလည်း နှစ်စဉ်လွတ်လပ်ရေးနေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။<ref name="marathon">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnttlemiutteaawn-miiniimaarsnpiungpai2020-jnnwrii-4-rkttng-kngpmnny|title=မန္တလေးမြို့တော်ဝန် မီနီမာရသွန်ပြိုင်ပွဲ(၂၀၂၀) ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် ကျင်းပမည်|access-date=4 June 2023|archive-date=4 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604162038/https://www.mdn.gov.mm/my/mnttlemiutteaawn-miiniimaarsnpiungpai2020-jnnwrii-4-rkttng-kngpmnny}}</ref>မြို့နေလူထုသည် မန္တလေးတောင်နှင့် ကျုံးဘေးများတွင် လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားအားကစားနည်းများ ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://tourism.gov.mm/mm/%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA/|title=ဝါဆိုခြင်းလုံးပွဲတော်|access-date=4 June 2023|archive-date=4 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604155034/https://tourism.gov.mm/mm/%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA/}}</ref> [[ရတနာပုံ ဘောလုံး အသင်း]]သည် ၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် ​ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး မန္တ​လေးမြို့အ​ခြေစိုက်​ဘောလုံးအသင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်အစပိုင်းကာလများတွင် အောင်မြင်မှုများ အတော်အတန်ရရှိခဲ့သောအသင်းဖြစ်ကာ 2010 AFC President Cup ([[၂၀၁၀ အာရှဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌဖလား]]) တွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ရရှိပြီး အဆိုပါ အာရှဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌဖလား ၂၀၁၀ တွင်လည်း အနိုင်ရဗိုလ်စွဲ ခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်]]နှင့် ကမ္ဘာ့ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်(FIFA)တို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပြီး တည်ဆောက်သည့် [[ဘောလုံးအကယ်ဒမီ (မန္တလေး)]]လည်းတည်ရှိကာ ​အောင်မြင်​သော​ဘောလုံးသမားများ ​မွေးထုတ်​ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ [[အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံ]] (မန္တလေး)မှာလည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံဖြစ်သည်။ မြို့၏အားကစားကွင်း/ရုံ အဆင့်အတန်းမှာ ၂၀၁၃ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ အဆင့်အတန်း နိမ့်ကျခဲ့သည်။ မြို့နယ်များအလိုက် အားကစားကွင်းများ ရှိသော်လည်း အဆင့်အတန်းမမီပေ။ သမိုင်းဝင် [[ဗထူး အားကစားကွင်း]]မှာ မြို့၏အဓိကအားထားရာ အားကစားကွင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="mmsport">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/sport/2013/09/28/48730.html|title=မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အားကစား ပြိုင်ဝင်းကြီးများ (၁)}}</ref>၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ၏ အမျိုးသမီးဘောလုံးပွဲစဉ်များကို လက်ခံကျင်းပရန်အတွက် [[မန္တလာသီရိ အားကစားကွင်း]]ကို တည်ဆောက်ပြီးမှသာ မန္တလေးမြို့တွင် နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ အားကစားကွင်းကြီး ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://stadiumdb.com/stadiums/mya/mandalar_thiri_sports_stadium |title=Mandalarthiri Stadium |accessdate= |publisher=}}</ref> ဗထူးအားကစားကွင်းကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်း၊ [[အောင်မြေမန္တလာ အားကစားကွင်း]]၊ [[ရွှေမန်းတောင် အားကစားကွင်း]]ကဲ့သို့သော အခြားအားကစားကွင်းများကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်း၊ ဗထူးအားကစားပြိုင်ဝင်း၊ မန္တလာသီရိအားကစားပြိုင်ဝင်း၊ ရွှေမန်းတောင် လူငယ်လေ့ကျင့်ရေးစခန်းတို့၌ အဆင့်မီမိုးလုံလေလုံအားကစားရုံများ တည်ဆောက်ခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://mosya.gov.mm/post/%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%B0%E1%80%84%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%87%E1%80%B6-%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD-%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%A1%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7-%E1%80%A1%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6-%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%B6-%E1%80%90%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%B6%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%B8|title=အားကစားနှင့်လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးမင်းသိန်းဇံ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ အားကစားကွင်း အဆင့်မြင့်တင်ခြင်း လုပ်ငန်းများနှင့် အဆင့်မြင့်မိုးလုံလေလုံ အားကစားရုံ တည်ဆောက်မည့် မြေနေရာများအား လိုက်လံကြည့်ရှုစစ်ဆေး}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mrtv.gov.mm/mm/news-157700|title=အောင်မြေမန္တလာ အားကစားကွင်းသစ် ဖွင့်ပွဲနှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်ဖလား တက္ကသိုလ်၊ ဒီဂရီကောလိပ်ပေါင်းစုံ (အမျိုးသား/ အမျိုးသမီး) ဘောလုံးပြိုင်ပွဲနှင့် အသက် (၁၈) နှစ်အောက် မြို့နယ်ပေါင်းစုံ ပြေးခုန်ပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပ|access-date=4 June 2023|archive-date=18 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018140113/https://mrtv.gov.mm/mm/news-157700}}</ref> ၂၀၂၃ခုနှစ်အရောက်တွင် မန္တလေးမြို့၌ မန္တလာသီရိအားကစားကွင်းနှင့် အောင်မြေမန္တလာအားကစားကွင်းတို့မှာ အားကစားနည်းမျိုးစုံကို လက်ခံကျင်းပနိုင်သည့် နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ အားကစားကွင်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/21196|title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ အားကစားကွင်း/ရုံများ အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းနှင့် တည်ဆောက်နေမှု လုပ်ငန်းများအား ကြည့်ရှုစစ်ဆေး}}</ref> == ညီအစ်မမြို့တော် == * စီရီဘွန်၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] * [[ကူမင်းမြို့|ကူမင်း]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] * [[ဖနွမ်းပင်မြို့|ဖနွမ်းပင်]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယား]] *[[အောလ်ဆန်မြို့]]၊ [[ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]] ==ပြခန်း== <gallery> ဖိုင်:Mandalay kuthodaw.jpg|ကုသိုလ်တော်ဘုရား ဖိုင်:Atumashi monastery.JPG|အတုမရှိ ရွှေကျောင်းတော်ကြီး ဖိုင်:Kone Yoe mosque, Mandalay, Myanmar.JPG|ကုန်းရိုးဗလီ(၂၆ ဘီလမ်း) ဖိုင်:Mandalay Fort Wall.jpg|မန္တလေးမြို့ရိုး ဖိုင်:Mandalay Street.JPG|မန္တလေးလမ်း ဖိုင်:Mandalay, Myanmar.jpg|[[မန္တလေး ဘူတာကြီး|ဘူတာကြီး]] ရှေ့ မြင်ကွင်း ဖိုင်:Pariyatti Sasana University, Mandalay.jpg|နိုင်ငံတော် ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် ဖိုင်:Mandalay Hill view, Myanmar.JPG|[[မန္တလေးတောင်]] ဖိုင်:University of Mandalay entrance, Myanmar.jpg|မန္တလေး တက္ကသိုလ် အဝင် ဖိုင်:Main Building Mandalay University.jpg|မန္တလေးတက္ကသိုလ် ဖိုင်:University of Foreign Languages, Mandalay, Myanmar.jpg|နိုင်ငံခြားဘာသာသင် တက္ကသိုလ် (အဟောင်း) ဖိုင်:ShweKyiMyin Pagoda.jpg|ရွှေကျီးမြင်ဘုရား ဖိုင်:P80414-233037.jpg|မြို့မ အလှပြယာဉ် ဖိုင်:Headquarters of MCDC.jpg|မန္တလေး မြို့တော်ခန်းမ ဖိုင်:Yadanabon University.jpg|ရတနာပုံတက္ကသိုလ် ဖိုင်:Mandalay Thingyan & Myo Ma Music.jpg|ဗဟိုမဏ္ဍပ်နှင့် မြို့မအလှပြယာဉ် </gallery> == ကိုးကား == {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်== {{Commons category|Mandalay}} * {{Wikivoyage-inline}} *[http://www.pyinoolwin.info/index.htm See also nearby Pyin Oo Lwin, the historic hill station above Mandalay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090804055257/http://www.pyinoolwin.info/index.htm |date=4 August 2009 }} * [http://www.mandalayemporium.com Mandalay Gallery with antique, colonial views of Mandalay] *[http://www.seasite.niu.edu/Burmese/Culture/WilsonPages/MandalayRegion/MandalayRegion.htm Mandalay, the Burmese Heartland by Dr. Constance Wilson, Northern Illinois University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415133906/http://www.seasite.niu.edu/Burmese/Culture/WilsonPages/MandalayRegion/MandalayRegion.htm |date=15 April 2009 }} *[http://www.orientalarchitecture.com/mandalay/MANDALAYMAP.htm Asian Historical Architecture – Mandalay by Prof. Robert D. Fiala, Concordia University, Nebraska] *[http://www.mrtv3.net.mm/pages/song4.html Mandalay Centenary Song by Than Myat Soe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218121659/http://www.mrtv3.net.mm/pages/song4.html |date=18 February 2012 }} MRTV3 *[http://www.gad.gov.mm/sites/default/files/last_township_data_form_30.9.2019_real.pdf မန္တလေးခရိုင်၊ ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်၏ ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210201064907/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/last_township_data_form_30.9.2019_real.pdf |date=1 February 2021 }} - အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန {{မန္တလေးတိုင်း}} {{မြန်မာနိုင်ငံ မင်းဆက်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]] 4wihxrtrrwjqn67jwiyca9z3sbcqlnd တောင်ကြီးမြို့ 0 3134 1032827 1032285 2026-05-21T08:50:11Z Ninjastrikers 22896 1032827 wikitext text/x-wiki {{Infobox မြို့ <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| | official_name = တောင်ကြီးမြို့ | other_name = Taunggyi | native_name = {{shn|ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး}} <small>(ရှမ်း)</small><br>{{blk|ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ}} <small>(ပအိုဝ်း)</small> | nickname = တောင်တန်းမြို့တော် | settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> | settlement_type = ပြည်နယ်မြို့တော် | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = {{multiple image|total_width=270px|perrow=1/2/2/1|border=infobox | image1 = Shwe Bone Pwint Pagoda, Taunggyi,Shan.jpg | alt1 = | image2 = Celebration above us.jpg | alt2 = | image3 = စူဠာမုနိဆုတောင်းပြည့်မြတ်စွာဘုရား.jpg | alt3 = | image4 = Houses on the hills of Kan Gyi Quarter, Taunggyi, Myanmar.jpg | alt4 = | image5 = Old cherry blossom tree near Shan State Buddhist University, Taunggyi.jpg | alt5 = | image6 = Sulamuni Pagoda against the backdrop of Taunggyi Crag, Shan State, Myanmar.jpg | alt6 = }} | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | imagesize = | image_caption = <small> အထက်မှစ၍: ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားနှင့်တောင်ကြီးမြို့မြင်ကွင်း၊ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ဖွင့်ပွဲည၊ စူဠာမုနိလောကချမ်းသာစေတီတော်၊ ကန်ကြီးရပ်ကွက်၊ ရှမ်းပြည်နယ် ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်အနီးရှိ သက်တမ်းရင့် ချယ်ရီပင်ကြီး ဝေဆာစွာ ပွင့်ဖူးနေပုံ၊ တောင်ကြီးမြို့။ </small> | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = တောင်ကြီးမြို့၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_mapsize = 250 <!-- Location ------------------>| coordinates_region = MM မြန်မာနိုင်ငံ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | subdivision_type2 = ခရိုင် | subdivision_name2 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] | subdivision_type3 = မြို့နယ် | subdivision_name3 = [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = တည်ထောင်ခြင်း | established_date = ၁၈၉၄ | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | unit_pref = Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = 246675 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = လူမျိုးများ | population_blank1 = [[ပအိုဝ်း]]၊[[ဗမာ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသား]]၊ [[ဓနု]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]၊ [[ဗမာအိန္ဒိယလူမျိုး|အိန္ဒိယ]]၊ [[မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[တောင်ရိုး]]။ | population_blank2_title = ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု | population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်]]၊ [[အစ္စလာမ်]]၊ [[ဟိန္ဒူ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]။ | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | latd = 20 | latm = 47 | lats = | latNS = N | longd = 97 | longm = 02 | longs = | longEW = E | elevation_m = ၁၄၀၀ | elevation_ft = ၄၇၁၂ <!-- Area/postal codes & others -------->| postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ၀၈၁<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.myanmars.net/myanmar/telephone-area-codes.htm |accessdate=19 July 2010 |archivedate=15 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615013401/http://www.myanmars.net/myanmar/telephone-area-codes.htm }}</ref> | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = | footnotes = }} '''တောင်ကြီးမြို့''' ({{lang-shn|ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး}}; {{lang-blk|ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့လည်း ဖြစ်သည်။တောင်ခြေလွင်ပြင်တွင် တည်ရှိခြင်းမဟုတ်ဘဲ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းကြီး ၏အထက် ပင်လယ်ရေပြင်အမြင့်ပေ ၄,၇၁၂ ပေ (၁,၄၃၆ မီတာ)ပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်တည်ထားသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သောကြောင့် ကောင်းကင်မြင့်မြင့်၌ နတ်ဗိမာန် မြို့တော်ကြီးတစ်ခု သဖွယ်တည်ရှိနေသည်။ တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် မြို့၏ မည်သည့်နေရာကမဆို ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ချိုင့်ဝှမ်းလွင်ပြင်များနှင့် တောင်တန်းကြီးများ၏ အလှကို အပေါ်စီးမှ စီးမိုးမြင်တွေ့နိုင်သည်၊၊ တစ်နှစ်ပတ်လုံး သန့်ရှင်းလတ်ဆတ်သော တောင်ပေါ်လေကို ရှူရှိုက်ရသဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော တောင်စခန်းမြို့ တစ်ခုအဖြစ်လည်း ကျော်ကြားသည်၊၊<ref name="climatedata">{{cite web |title=Climate of Taunggyi |url=https://en.climate-data.org/asia/myanmar/shan-state/taunggyi-3652/ |publisher=Climate-Data.org |access-date=2026-05-10}}</ref> တောင်ကြီးမြို့သည် အေးမြသာယာသော တောင်စခန်းမြို့တစ်ခု ဖြစ်ရုံတင်မကဘဲ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ အချက်အချာကျသော ဗဟိုချက်မမြို့လည်း ဖြစ်သည်၊၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံ) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် လမ်းမကြီးများပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ကုန်စည်စီးဆင်းမှုအတွက် အရေးပါသော မဟာဗျူဟာမြောက် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်၊၊ထို့ပြင် ပြည်နယ်အစိုးရရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ခေတ်မီအဆင့်မြင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ၊ တက္ကသိုလ်များနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လုပ်ငန်းများ စုစည်းရာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစည်ကားဆုံးသော မြို့ပြအချက်အချာလည်း ဖြစ်ပေသည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့၏ ဆောင်းဦးနှင့် ဆောင်းနှောင်းကာလများတွင် ပွင့်လန်းသည့် [[ချယ်ရီပန်း]]၊ နွေဦးကာလတွင် ဖူးပွင့်သည့် ခရမ်းပြာရောင် [[စိန်ပန်းပြာ ]]နှင့် ဆွယ်တော်ပန်း တို့ကြောင့် မြို့၏အလှမှာ ပိုမိုတင့်တယ်လျက် ရှိသည်၊၊ == တောင်ကြီးမြို့သမိုင်း == [[File:Taunggyi Scape.jpg|thumb|တောင်ကြီးမြို့]] ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီက တောင်ကြီးမြို့နေရာသည် တဲအိမ်အနည်းငယ်သာရှိသည့် ပအိုဝ်းရွာငယ်လေး တစ်ရွာသာ ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ရွာအမည်ကို ပအိုဝ်းဘာသာဖြင့် ဒုံတောင်တီ (ဒုံ - ရွာ၊ တောင်တီ - တည်ပင်ပေါက်ရာ) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် တွမ်တီး ဟု ခေါ်ဆိုပြီး တည်ပင် (သို့မဟုတ်) ကတည်ပင် ပေါက်ရာရွာ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="history1">ယုဝတီမာလာသိန်း၊ "မဟာပါသာဏမုံတဝဂူ ဆောင်းပါး"၊ ယုဝတီဂျာနယ်၊၊</ref> နောင်တွင် မြန်မာအသံဖြင့် တောင်ကြီး ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုရွာနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ပင်လုံရွာ၊ ရှမ်းရွာ၊ မွန်ခြိန်ရွာ (မိန်မြိန်ရွာ) နှင့် ဝါးပြားရွာများသာ ရှိခဲ့ပြီး ရေကန် လေးကန်နှင့် အင်းကြီးတစ်အင်း ရှိခဲ့သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့ အထက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်သို့ တက်လာကာ ပထမဦးစွာ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ မိုင်းသောက်ကျေးရွာတွင် စတင်ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် မိုင်းသောက်ဒေသသည် ငှက်ဖျားရောဂါ ထူထပ်ခြင်း၊ ပထဝီအနေအထားနှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အခက်အခဲများကြောင့် ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ရုံးကန်နားများကို ယခုတောင်ကြီးမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။<ref name="history2">တောင်ကြီးမြို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၊၊</ref> အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် တောင်ကြီးမြို့ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၃ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၉၀ ပြည့်နှစ်) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသော်လည်း၊ အချို့သော သက်ကြီးရွယ်အိုများ၏ အဆိုအရ ၁၂၅၁ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၈၉) တွင် စတင်တည်သည်ဟုလည်း ဝိဝါဒ ရှိသည်။ တောင်ကြီးမြို့ကို မြို့ကွက်ပုံစံ စနစ်တကျ ရေးဆွဲ၍ လမ်းမကြီး လမ်းငယ်များ ဖောက်လုပ်ကာ တပ်မြေဌာနကဲ့သို့ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် တောင်ကြီးမြို့၌ အိမ်ခြေ ၁,၀၀၀ ခန့် ရှိလာခဲ့သည်။ တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်လာသကဲ့သို့ စစ်ရေးအရလည်း ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့များ၏ အဓိကစခန်းနှင့် ရိက္ခာပံ့ပိုးရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြို့၏ ရပ်ကွက်များကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ဈေးပိုင်းရပ်သည် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည့် ဇရပ်ဒကာ ဦးချုံနှင့် ပဉ္စင်းဘဖြူတို့က တည်ခဲ့သည်။ကူညီကုန်းရပ် (ယခင် ကူလီကုန်း)သည် အင်းလေးဒေသမှ စော်ဘွားနှင့် မတည့်၍ ပြောင်းရွှေ့လာသော အင်းသားလမ်းအလုပ်သမား (ကူလီ) များကို အခြေချစေကာ ဘုရားဒါယကာ ညွန့်နှင့် ဒါယကာ ကျော်တို့က တည်ခဲ့သည်။ညောင်ပင်သာရပ် (ယခင် ထာခယ်ရွာ)သည် ဆရာစန္တက တည်ခဲ့သည်။ နဂါးပတ်ကျောင်းဝန်းကျင်သည် မောင်ဖာဝမ်က တည်ခဲ့သည်။ယခု မြို့မဈေးကြီး တည်ရှိရာနေရာသည် ယခင်က ဦးကြီးခမ်းလော်ရွာ နေရာဟောင်း ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းများပေါ်တွင် မိရဲ၊ သထုံ၊ ဝိန်ယ အစရှိသော ပအိုဝ်းရွာများ ရှိခဲ့ပြီး ဝိန်ယ မှာ ပအိုဝ်းဘာသာဖြင့် မြို့ဟောင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ၎င်းနေရာသည် တောင်ကြီးမြို့၏ မူလအစ မြို့ဟောင်းနေရာ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ တောင်ကြီးမြို့ဦးအစပိုင်းတွင် ကန်ဦးကျောင်း၊ မင်းကျောင်း၊ ကုန်းသာကျောင်း၊ နဂါးပတ်ကျောင်းနှင့် ပထမတောင်ကျောင်းကြီးများသာ ရှိခဲ့သည်။ မင်းကျောင်း၏ ပထမဆုံး ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှာ မဲနယ်တောင်တန်း၊ လုံဒါရွာမှ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မြို့၏အရှေ့ဘက် တောင်ထိပ်တွင် စေတီတော်တစ်ဆူနှင့် ထူးခြားသော ကျောက်ဆောင်ကြီးများ ရှိသောကြောင့် ဒေသခံများ အမြဲမပြတ် သွားရောက်ဖူးမြော် လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု == တောင်ကြီးမြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျမ်းမျှ ၄,၇၁၂ ပေ (၁,၄၃၆ မီတာ) မြင့်သော ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် ၏ အနောက်ဘက်အစွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပထဝီဝင်သတ်မှတ်ချက်အရ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ ဒီဂရီ ၄၇ မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇ ဒီဂရီ ၀၂ မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် သည် ထူးခြားပြီး အခြားသော မြေပြန့်လွင်ပြင်မြို့များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းကြီးများ၏ ကုန်းမြင့်ကမ္ဘားနံရံ ပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်ဖြန့်ကျက်တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bender1983">Bender, F. (1983). ''Geology of Burma''. Gebrüder Borntraeger. p. 112. ISBN 978-3-443-11001-7.</ref> [[File:Taunggyi cityscape seen from Nyaungshwe plain.jpg|thumb| ညောင်ရွှေလွင်ပြင်မှ လှမ်းမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့တည်နေပုံ]] ဘူမိဗေဒဖွဲ့စည်းပုံအရ တောင်ကြီးမြို့ပြ တည်ရှိရာ ကုန်းမြင့်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် လှုပ်ရှားမှုအရှိဆုံး သက်တမ်းရင့် ပြတ်ရွှေ့ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွှေ့ ၏ ဘူမိရုပ်သွင် လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Bertrand, G., & Rangin, C. (2003). ''Tectonics of the Western Margin of the Shan Plateau (Myanmar)''. Journal of Asian Earth Sciences, 21(9), 951-967.</ref> ဤပြတ်ရွှေ့ကြီးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘားနံရံ၏ အနောက်ဘက်အောက်ခြေတွင် စိမ်းစိုလှပသော ညောင်ရွှေလွင်ပြင် (Nyaungshwe Valley) နှင့် [[အင်းလေးကန်]] တည်ရှိပြီး၊အရှေ့ဘက်မျက်နှာစာတွင် အမြင့်ပေ ၅,၀၀၀ ကျော်ရှိပြီး ထုံးကျောက် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မတ်စောက်သည့် ကျောက်ဆောင်ထောက် တောင်ကုန်းကြီး သို့မဟုတ် တောင်ချွန်းကြီး သည် မြို့ပြတစ်ခုလုံးကို မေးတင်စီးမိုးထားသည်။ အနောက်ဘက်တွင်မူ နိမ့်ဆင်းသွားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့်အတူ ကလောကုန်းမြင့်ဒေသ၊ ဆီဆိုင်တောင်ကြားလမ်းများနှင့် ချိတ်ဆက်လျက်ရှိသည်။ ဤကဲ့သို့ ကုန်းမြင့်ထိပ်ဖျားတွင် တိုက်ရိုက်တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာအေးမြသော ကုန်းမြင့်သမပိုင်းရာသီဥတု ကို ရရှိစေကာ၊ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ "တိမ်လွှာမေးတင် မြို့တော်" အဖြစ် ရုပ်လုံးပေါ်လွင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Scott1901">Scott, J. G. (1901). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing. Part 2, Vol. 3, p. 245.</ref> တောင်ကြီးမြို့၏ မြို့ပြဗိသုကာဒီဇိုင်းသည် သဘာဝအနိမ့်အမြင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အကွက်ချထားသည့် လှေကားထစ်ပုံစံ ကုန်းမြင့်အဆင့်ဆင့်မြို့ပြစနစ် (Terraced Urban Grid System) ကို အသုံးပြုထားသည်။ မြို့ပြ၏ ပင်မဝင်ရိုးစွန်းဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းမကြီးသည် တောင်တန်း၏ အနိမ့်အမြင့် Contour Line များအတိုင်း မြောက်မှတောင်သို့ ရှည်လျားစွာ ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ယင်းလမ်းမကြီးများကို အရှေ့နှင့်အနောက် ချိတ်ဆက်ပေးသော လမ်းသွယ် များမှာမူ မတ်စောက်သော တောင်စောင်းအတက်အဆင်း (Steep Slopes) များအဖြစ် တည်ရှိနေသဖြင့် မြို့ပြကို အကွက်ချစနစ်ကျနစေသည်။မြေပြန့်ဧရိယာ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ကုန်းမြင့်မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ခေတ်မီဗိသုကာနည်းပညာများဖြစ်သော ခိုင်ခံ့သည့် Structural Retaining Walls နှင့် Foundation Engineering များကို အသုံးပြုကာ တောင်စောင်းများတွင် ခေတ်မီအထပ်မြင့် လူနေအဆောက်အအုံများနှင့် စီးပွားရေးအဆောက်အအုံများကို စုစည်းတည်ဆောက်ထားသည်။<ref name="DHSHD2024">Department of Urban and Housing Development (DUHD). (2024). ''Taunggyi Urban Development Vision and Spatial Framework''. Ministry of Construction. pp. 12–15.</ref>မြို့ပြဗဟိုချက်များတွင် သဘာဝအစိမ်းရောင်နယ်မြေ (Green Spaces) များဖြစ်သည့် မြကန်သာပန်းခြံ နှင့် စဝ်စံထွန်းပန်းခြံကဲ့သို့သော နေရာများကို ထိန်းသိမ်းထားရှိသည့်အပြင်၊ တောင်ပေါ်မှ ထွက်ရှိသော "ဂူနီရေထွက်" ကဲ့သို့သော သဘာဝကုန်းမြင့်ရေထွက်မျက်နှာစာ (Natural Spring Frontage) များကို မြို့ပြရေပေးဝေရေးစနစ်နှင့် အပန်းဖြေကဏ္ဍတို့တွင် ခေတ်မီစွာ ပေါင်းစပ်အဆင့်မြှင့်တင်ထားသည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ ဤကဲ့သို့သော ခေတ်မီတောင်ပေါ်မြို့ပြရုပ်သွင်၊ ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သည့် မြို့ကွက်ဒီဇိုင်းတို့ကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ စံပြဗိသုကာလက်ရာအဆန်းပြားဆုံးနှင့် သန့်ရှင်းစိမ်းစိုသော ကုန်းမြင့်အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။<ref name="ShanMasterPlan">Shan State Government. (2023). ''Shan State Spatial Development Master Plan (2020-2040)''. Regional Planning Sector. pp. 78–81.</ref> မြင့်မားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကြောင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာအေးမြသော ရာသီဥတုရှိပြီး မုတ်သုံရာသီဥတု၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် မေလမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း မိုးရွာသွန်းမှု များပြားလေ့ရှိသည်။ နွေရာသီ (ဧပြီလ နှင့် မေလ) သည် အပူဆုံးကာလဖြစ်သော်လည်း ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ဝန်းကျင်သာရှိပြီး၊ ဆောင်းရာသီ (နိုဝင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလ) တွင်မူ မြောက်ပိုင်းမှအေးများကြောင့် အပူချိန်သည် ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ သိသိသာသာ အေးစိမ့်ဆင်းသက်သွားလေ့ရှိသည်။<ref name="MyanmarMet">မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန (မြန်မာနိုင်ငံ)။ (၂၀၂၄)။ ''တောင်ကြီးမြို့၏ နှစ်အလိုက် မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတုအချက်အလက်များ''။</ref> {{Weather box |location = တောင်ကြီးမြို့ (ပျမ်းမျှဒေတာများ) |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 22.1 |Feb high C = 24.5 |Mar high C = 27.2 |Apr high C = 28.5 |May high C = 26.8 |Jun high C = 24.8 |Jul high C = 24.1 |Aug high C = 23.9 |Sep high C = 24.5 |Oct high C = 24.4 |Nov high C = 23.1 |Dec high C = 21.4 |year high C = 24.6 |Jan mean C = 14.5 |Feb mean C = 16.8 |Mar mean C = 19.8 |Apr mean C = 21.9 |May mean C = 21.5 |Jun mean C = 20.4 |Jul mean C = 19.9 |Aug mean C = 19.7 |Sep mean C = 19.9 |Oct mean C = 19.4 |Nov mean C = 17.2 |Dec mean C = 14.7 |year mean C = 18.8 |Jan low C = 7.0 |Feb low C = 9.1 |Mar low C = 12.4 |Apr low C = 15.3 |May low C = 16.2 |Jun low C = 16.0 |Jul low C = 15.8 |Aug low C = 15.6 |Sep low C = 15.4 |Oct low C = 14.5 |Nov low C = 11.3 |Dec low C = 8.1 |year low C = 13.1 |Jan rain mm = 4 |Feb rain mm = 6 |Mar rain mm = 12 |Apr rain mm = 45 |May rain mm = 170 |Jun rain mm = 210 |Jul rain mm = 230 |Aug rain mm = 270 |Sep rain mm = 220 |Oct rain mm = 160 |Nov rain mm = 50 |Dec rain mm = 10 |year rain mm = 1387 |source = NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration)<ref name="NOAA">"Taunggyi Climate Normals". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved May 2026.</ref> }} == အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် မြို့ပြရပ်ကွက်များ == တောင်ကြီးမြို့ပြ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အတွင်းရှိ ဒေသန္တရစီမံခန့်ခွဲမှုလုပ်ငန်းများကို ပိုမိုထိရောက်စေရန်အတွက် တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနနှင့် မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီတို့မှ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များကို စနစ်တကျ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ လက်ရှိတွင် တရားဝင် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက် (၂၂) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည်။<ref name="GADTaunggyi2026">တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန. (၂၀၂၆). ''တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လထုတ်)''. ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး. စာ-၁၂–၁၅.</ref> === မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များ === မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန၏ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်အရ တောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ တောင်ကြီးမြို့ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="dop2014">{{cite web |url=http://www.dop.gov.mm |title=ရှမ်းပြည်နယ်၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ် အစီရင်ခံစာ၊ သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ (၃-ခ) |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန |accessdate=2026-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200000000000/http://www.dop.gov.mm |archive-date=2020-01-01}}</ref> # ညောင်ဖြူစခန်းရပ်ကွက် # မင်္ဂလာဦးရပ်ကွက် # ပြည်တော်သာရပ်ကွက် # ရတနာသီရိရပ်ကွက် # ညောင်ရွှေဟော်ကုန်းရပ်ကွက် # ရေအေးကွင်းရပ်ကွက် # ကန်အောက်ရပ်ကွက် # ချမ်းမြသာစည်ရပ်ကွက် # ဈေးပိုင်းရပ်ကွက် # ရွှေတောင်ရပ်ကွက် # ကန်ရှေ့ရပ်ကွက် # လမ်းမတော်ရပ်ကွက် # ဟော်ကုန်းရပ်ကွက် # စိန်ပန်းရပ်ကွက် # ကန်သာရပ်ကွက် # မြို့မရပ်ကွက် # သစ်တောရပ်ကွက် # ချမ်းသာရပ်ကွက် # ကျောင်းကြီးစုရပ်ကွက် # စဝ်စံထွန်းရပ်ကွက် # ဘုရားဖြူရပ်ကွက် # ကံကြီးရပ်ကွက် # အေးသာယာ (မြို့သစ်အဖြစ် သီးသန့်ခွဲထုတ်ထားသော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးအရ တောင်ကြီးမြို့နယ်ခွဲ၏ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်စာရင်းအောက်တွင် ထည့်သွင်းရေတွက်လေ့ရှိပါသည်) == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အချက်အချာကျသော လမ်းဆုံလမ်းခွတွင် တည်ရှိပြီး ကုန်းလမ်းနှင့် လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးအတွက် အဓိက တံခါးပေါက်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့၏ အဓိက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ကားလမ်းဖြစ်သည်၊၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]မှ ၄၀၅ မိုင် (၆၅၂ ကီလိုမီတာ) ခန့်နှင့် [[မန္တလေးမြို့]]မှ ၁၆၄ မိုင် (၂၆၄ ကီလိုမီတာ) ခန့် ကွာဝေးသည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့သည် အမှတ် (၄) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ မြို့နယ်များသာမက ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ([[ကျိုင်းတုံမြို့]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့]]) နှင့် ကယားပြည်နယ် ([[လွိုင်ကော်မြို့]]) တို့သို့ ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ဗဟိုချက်မ ဖြစ်သည်၊၊<ref name="roadref">{{cite web |title=Distance from Yangon to Taunggyi |url=https://www.distancefromto.net/distance-from-yangon-to-taunggyi |access-date=2026-05-10}}</ref> တောင်ကြီးမြို့ကို ဖြတ်သန်းသော ရထားလမ်းကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်၊၊ လက်ရှိတွင် တောင်ကြီးမှ ဆီဆိုင်၊ ဆိုက်ခေါင် သို့ ပြေးဆွဲသော ရထားခရီးစဉ်များ ရှိသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်လာမှုကြောင့် တောင်ကြီးဈေးနေ့များတွင်သာ အဓိကထား ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref name="railref">{{cite news |title=Taunggyi-Saikhaung railway operations |publisher=Global New Light of Myanmar |date=2018-10-24 |url=https://www.gnlm.com.mm/ |access-date=2026-05-10}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံ အခြားဒေသများသို့ ရထားဖြင့် သွားရောက်လိုသော ခရီးသည်များသည် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]] ရထားဘူတာသို့ သွားရောက်စီးနင်းရသည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့အတွက် အနီးဆုံး လေဆိပ်မှာ ၂၄ မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသော [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]] ဖြစ်သည်၊၊ ဟဲဟိုးလေဆိပ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ အဓိက လေကြောင်းဝင်ပေါက်ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် အခြားမြို့ကြီးများသို့ နေ့စဉ် ပျံသန်းမှုများ ရှိသည်၊၊<ref name="airportref">{{cite web |title=Heho Airport Information |url=https://www.world-airport-codes.com/myanmar/heho-2856.html |access-date=2026-05-10}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == [[File:Balloon festival - panoramio (1).jpg|thumb|တောင်ကြီး တန်ဆောင်တိုင်]] [[File:Kwan Yin Si Hpaya Kyaung, Taunggyi.JPG|thumb|ကွမ်ရင်စီဘုရားကျောင်း]] တောင်ကြီးမြို့သည် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] နှင့် [[မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ|ဂေါ်ရခါး]] အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ စုပေါင်းနေထိုင်ရာ မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ယဉ်ကျေးမှုပုံစံ အစုံအလင်ကို တစ်နေရာတည်းတွင် မြင်တွေ့နိုင်သော ယဉ်ကျေးမှုစုံလင်ရာ ဗဟိုချက် တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှုအမှတ်အသားမှာ နှစ်စဉ် [[တန်ဆောင်မုန်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် [[တောင်ကြီး တန်ဆောင်တိုင် မီးပုံးပျံပွဲတော်|တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်]] ဖြစ်သည်၊၊ ဤပွဲတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များအကြားတွင်ပါ အလွန်ကျော်ကြားသည်၊၊ ညလွှတ်မီးကြီး (ညမီးပုံပျံ) များတွင် မီးရှူးမီးပန်းများဖြင့် အလှဆင်လွှတ်တင်ခြင်းနှင့် နေ့လွှတ်အရုပ်မီးပုံပျံများကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်လွှတ်တင်ခြင်းတို့မှာ တောင်ကြီးမြို့၏ ထူးခြားသော လက်မှုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမှတ်အသား ဖြစ်သည်၊၊<ref name="festref">{{cite news |title=Taunggyi Fire Balloon Festival |url=https://www.mmtimes.com/ |publisher=Myanmar Times |access-date=2026-05-10}}</ref> [[File:ကထိန်ပွဲ 2.jpg|thumb|ကထိန်ပွဲ]] တောင်ကြီးမြို့၏ ကထိန်ပွဲတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများနှင့်မတူဘဲ ထူးခြားစည်ကားလှသည်၊၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်မှ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့အထိ ကထိန်ကာလအတွင်း မြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက်အသီးသီးနှင့် ရုံးဌာနများမှ ကထိန်အလှူလှည့်လည်ပွဲများကို နေ့စဉ်ရက်ဆက် ကျင်းပကြသည်၊၊ အထူးသဖြင့် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းပိုင်းတွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော "အရုဏ်တော်လှည့်ပွဲ" သည် တောင်ကြီးမြို့၏ ဝိသေသတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ အလှူရှင်များသည် အရုဏ်မတက်မီ အစောပိုင်းအချိန်များတွင် မြို့တွင်း၌ တူရိယာအစုံအလင်၊ အကအလှများဖြင့် စီတန်းလှည့်လည်၍ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတိုက်များသို့ သွားရောက်လှူဒါန်းကြသည်၊၊ အေးမြသော တောင်ပေါ်မြို့ညချမ်းတွင် ဆင်နွှဲကြသည့် ဤကထိန်ပွဲသည် တောင်ကြီးမြို့၏ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်မှုကို ပေါ်လွင်စေသော ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊<ref name="kathina">{{cite news |title=Traditional Kathina Festivals in Taunggyi |url=https://www.gnlm.com.mm/ |publisher=Global New Light of Myanmar |access-date=2026-05-10}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်၏ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်သော ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုကို တောင်ကြီးမြို့တွင် ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်၊၊ တောင်ကြီးဈေးနေ့များတွင် ပတ်ဝန်းကျင်ကျေးရွာများမှ တိုင်းရင်းသားများ မိမိတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်၍ ဒေသထွက်ကုန်များ လာရောက်ရောင်းချကြသည်၊၊ မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးလာသော်လည်း ဤဈေးနေ့ယဉ်ကျေးမှုမှာ ဒေသခံတို့၏ လူမှုစီးပွားဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေးတွင် အရေးပါမြဲ ဖြစ်သည်၊၊ [[File:Ngar Htamin Nel.jpg|thumb|ငါးထမင်းနယ်]] တောင်ကြီးမြို့သည် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံတို့၏ ရိုးရာအစားအစာများ စုစည်းရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်၊၊ [[ရှမ်းခေါက်ဆွဲ]]၊ [[တို့ဟူးနွေး]]၊ ဟင်းထုပ်၊ [[ငါးထမင်းနယ်]] နှင့် ပအိုဝ်းရိုးရာ အစားအစာများသည် တောင်ကြီးမြို့၏ အစားအစာယဉ်ကျေးမှုကို ပိုမိုကြွယ်ဝစေသည်၊၊ ထို့ပြင် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့ကဲ့သို့သော တိုင်းရင်းသားရိုးရာနေ့များတွင် ဒေသခံတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အကအလှများကို ခမ်းနားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသော [[ရှမ်းပြည်နယ်ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်]]တွင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံများ၊ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ စော်ဘွားများအသုံးပြုခဲ့သည့် အဆောင်အယောင်များနှင့် သမိုင်းဝင်ပစ္စည်းများကို ခင်းကျင်းပြသထားသဖြင့် ဒေသ၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တစ်နေရာတည်းတွင် လေ့လာနိုင်သည်၊၊<ref name="museumref">{{cite web |title=Shan State Cultural Museum |url=https://www.tourism.gov.mm/ |publisher=Ministry of Hotels and Tourism |access-date=2026-05-10}}</ref> တောင်ကြီးမြို့နှင့် မနီးမဝေးတွင် တည်ရှိသော [[အင်းလေးကန်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး ကုန်းတွင်းရေအိုင်ကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော် [[အင်းသားလူမျိုး]]တို့၏ ထူးခြားသော ရေပေါ်နေထိုင်မှု ဘဝဓလေ့များကြောင့် ထင်ရှားသည်၊၊ ဤဒေသသည် သဘာဝအလှအပနှင့် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစပ်နေသော ခရီးသွားဆွဲဆောင်မှု အချက်အချာဒေသ ဖြစ်သည်၊၊ အင်းလေးဒေသ၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဆွဲဆောင်မှုမှာ နှစ်စဉ် [[တော်သလင်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် [[ဖောင်တော်ဦးဘုရား]]ပွဲတော် ဖြစ်သည်၊၊ တန်ခိုးကြီး ရုပ်ပွားတော်မြတ် (၄) ဆူကို ဒေသတွင်း ကျေးရွာများသို့ ဖောင်တော်ဖြင့် လှည့်လည်အပူဇော်ခံသည့် ပွဲတော်မှာ အလွန်စည်ကားလှသည်၊၊ ထိုပွဲတော်တွင် အင်းသားတို့၏ ထူးခြားသော "ခြေဖြင့်လှေလှော်ခြင်း" အတတ်ပညာကို အသုံးပြု၍ ကျင်းပသော လှေလှော်ပြိုင်ပွဲများသည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များကို အဓိကဆွဲဆောင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုပြကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊<ref name="inlefest">{{cite web |title=Inle Lake Phaung Daw Oo Pagoda Festival |url=https://www.tourism.gov.mm/ |publisher=Ministry of Hotels and Tourism |access-date=2026-05-10}}</ref> တောင်ကြီးမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် တည်ရှိသော [[မွေတော်ကက္ကူဘုရား]]တန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အံ့ဖွယ်ယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ ၁၆ ရာစုလက်ရာ စေတီပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် တစ်နေရာတည်းတွင် စုဝေးတည်ရှိနေမှုမှာ ဗိသုကာပညာရပ်အရ အလွန်ပင် ခမ်းနားလှသည်၊၊ နှစ်စဉ် [[တပေါင်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် ကက္ကူဘုရားပွဲသည် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများကို လေ့လာနိုင်သော အကောင်းဆုံးအချိန် ဖြစ်သည်၊၊<ref name="kakku">{{cite news |title=The Ancient Pagodas of Kakku |publisher=Myanmar Insider |url=https://www.myanmarinsider.com/ |access-date=2026-05-10}}</ref> အင်းလေးဒေသနှင့် မနီးမဝေးရှိ [[ပင်းတယမြို့]]ရှိ [[ပင်းတယဂူ]]သည်လည်း ခရီးသွားများ မဖြစ်မနေ သွားရောက်လေ့လာသင့်သည့် နေရာဖြစ်သည်၊၊ သဘာဝထုံးကျောက်ဂူအတွင်း ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ၈,၀၀၀ ကျော် ကိန်းဝပ်စံပယ်နေမှုမှာ အလွန်ပင် ကြည်ညိုဖွယ်ကောင်းသည်၊၊ ထို့ပြင် ပင်းတယဒေသ၏ ထင်ရှားသော ရှမ်းရိုးရာစက္ကူနှင့် ရှမ်းထီးလုပ်ငန်းများသည်လည်း ဒေသတွင်း ယဉ်ကျေးမှုလက်ရာများအဖြစ် ထင်ရှားသည်၊၊ ခရီးသွားများအတွက် အနားယူအပန်းဖြေနိုင်သော ရေပူစမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အင်းလေးကန်၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အလှကို ခံစားရင်း ဒေသခံတို့၏ လူမှုဘဝကိုပါ လေ့လာနိုင်သော နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ {{Panorama | image = File:Taung Gyi Pano from Shwe Phone Pwint2.jpg | height = 150 | alt = ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားတောင်ပေါ်မှမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့ မြင်ကွင်း | caption = <center>ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားတောင်ပေါ်မှမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့ မြင်ကွင်း</center> }} == ပညာရေး == === အခြေခံပညာ === တောင်ကြီးမြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၁၂ ကျောင်း ရှိသည်။ === အဆင့်မြင့်ပညာ === * [[တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[ဆေးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]] *အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံ(တောင်ကြီး) == ကျန်းမာရေး == === အစိုးရဆေးရုံများ === * စဝ်စံထွန်း အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး * တောင်ကြီး မိခင်နှင့်ကလေးဆေးရုံ *တောင်ကြီး တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 |accessdate=1 January 2019 |archivedate=1 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190101100918/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 }}</ref> * အဆုတ်ရောဂါကုဆေးရုံ == အားကစား == [[တောင်ကြီး အားကစားကွင်း]]သည် ဘက်စုံသုံးအားကစားကွင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ အဆိုပါ အားကစားကွင်းသည် [[ကမ္ဘောဇ ဘောလုံးအသင်း|ရှမ်းယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း]]၏ အိမ်ကွင်းလည်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါဘောလုံးအသင်းသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ် မြန်မာပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲတွင်လည်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကစားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]]စတင် ကျင်းပစဉ်ကတည်းကပင် ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းတစ်သင်းဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော အသင်းလည်းဖြစ်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Taunggyi night.jpg|ညမြင်ကွင်း ဖိုင်:St. Josephs Cathedral Taunggyi.jpeg|St. Josephs ဝတ်ပြုကျောင်းကြီး ဖိုင်:Shwe Bone Pwint Pagoda, Taunggyi,Shan.jpg|၂၀၁၈ ခုနှစ် တောင်ကြီးမြို့ ဖိုင်:Sikh Taunggyi.JPG|Sikh ဝတ်ပြုကျောင်းကြီး ဖိုင်:University of Medicine, Taunggyi-2.jpg|[[ဆေးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]] ဖိုင်:TU Taunggyi.jpg|[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] ဖိုင်:Sulamani Pagoda - Taunggyi.jpg|စူဠာမုဏိလောကချမ်းသာစေတီတော် </gallery> == ကိုးကား == <references/> * မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)။ * မြန်မာပြည်ဖွားဂေါ်ရခါး၊ ရေး-မေမြို့ချစ်ဆွေ၊ ၂၀၀၀ ခုနစ်ထုတ် <br /> {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] ntvql604m467jceld52znf6405u4cjm ဗမာလူမျိုး 0 3600 1032702 1030304 2026-05-21T03:23:56Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇ */ 1032702 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်။[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] အုပ်စုခွဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] စကားပြောအုပ်စု တွင်ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈.၇၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်။<ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း[[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတ‌လျှောက်တွင်အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုပြန့်နှံတည်ရှိမှု]] ဗမာလူမျိုးတို့သည် '''တိဗက်-ဗမာနွယ်'''(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ '''မွန်ဂိုလွိုက်'''(Mongoloid race) ဖြစ်သည်<ref>[http://dictionary.infoplease.com/mongoloid Meaning of Mongoloid | Infoplease<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Burmese {{!}} Beyond Highbrow - Robert Lindsay<!-- Bot generated title --> |url=http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ |accessdate=17 June 2013 |archivedate=26 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726030756/http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/ }}</ref> ဟု မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က မှတ်ချက် ပြုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဟု ယနေ့ခေါ်ဆိုသော ဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀,၀၀၀ (လေးသိန်း) ခန့်ကပင် လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်သော ရှေးဦးလူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလသည် ရာသီဥတုမှာ ယခုထက် ပိုမိုအေးမြပြီး မိုးရွာသွန်းမှုမှာ သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့်အထိ ပိုမိုများပြားသဖြင့် "မိုးစွေကာလ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="ISP">"မြန်မာ့သမိုင်းအကျဉ်း"၊ [https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ Myanmar ISP]၊ ၈ ဇွန် ၂၀၁၃ တွင် ပြန်လည်စစ်ဆေးပြီး။</ref> လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ ထိုရှေးဦးလူသားများသည် လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။အလွန်အေးမြသော မြောက်လေကို ကာကွယ်ရန်အတွက် တောင်စောင်းများရှိ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော ဂူများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့်မှစ၍ လူအစစ် (Modern Humans) များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့်တွင် ရာသီဥတုမှာ ယနေ့ကဲ့သို့ ပုံစံမျိုးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="ISP" /> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ပြဒါးလင်းဂူ]] (Padah-Lin Caves) တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ခန့်က ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူသားများ ရေးဆွဲခဲ့သည့် နံရံပန်းချီများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းပန်းချီများတွင်ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော တိရစ္ဆာန်ပုံများ၊အရိုးကိုသာ ဖော်ပြထားသော ငါးပုံနှင့် လက်ဝါးပုံများ၊ ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံ ရှုခင်းကားများ ပါဝင်သည်။ ဗမာလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည်လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ မှ ၁၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ခေတ်သစ်လူသား (Homo sapiens) များသည် အာဖရိကတိုက်မှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာခဲ့ကြသည်။<ref>Stringer, C. (2012). "Lone Survivors: How We Came to Be the Only Humans on Earth."</ref> ယင်းလူသားများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို ဖြတ်သန်း၍ ဥရောပနှင့် အာရှတိုက်များသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ အာရှတိုက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော အုပ်စုများအနက် အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်လာသူများသည် ယနေ့ခေတ် အရှေ့အာရှသားများနှင့် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ [[file:Yellowrivermap.jpg |right|thumb|250px|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ မြစ်ဝါ (Yellow River) မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွား (Sino-Tibetan speakers) များ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China." Nature.</ref>နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးနှစ်ခု ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွား အုပ်စုသည် ယနေ့ခေတ် ဟန်တရုတ်များ ဖြစ်လာသည်။အုပ်စုတခုမှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများအဖြစ် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ ချင်းဟိုင်-ကန်စု (Qinghai-Gansu) ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်။ [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အချို့မှာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် အဓိကဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရှေးဦးအုပ်စု ပျူလူမျိုးများသည် ဘီစီကာလများတွင် ဝင်ရောက်လာပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် မြို့ပြနိုင်ငံများ ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ကျသောအုပ်စုမှာ ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်သည်။ အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည် ယူနန် ဒေသရှိ နန်ကျောက် နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဗမာတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]]ဒေသတွင် အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ဗမာတို့သည် ဌာနီ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, V. (2003). "Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context."</ref>မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို လက်ခံခဲ့ကြပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဗုဒ္ဓသာသနာကို အခြေခံ၍ စဉ်းစားဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဗက်-တရုတ်နွယ်ဖွားများ နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဓလေ့ထုံးတမ်း အများအပြားကိုလည်း ယနေ့တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="ISP" /> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011/ |accessdate=8 June 2013 |archivedate=8 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108114244/http://www.myanmarisp.com/History/General_Hsitory/his0011 }}</ref> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်း မပြုမီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref name="Luce1985" /> သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်းနှင့် ကရင် အစရှိသည့် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပရန် အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း၊ အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အဓိက ပြည်ထောင်စုကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။[[ပုဂံခေတ်|ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ပုဂံခေတ်) [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။[[တောင်ငူခေတ်|ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (တောင်ငူခေတ်): [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးတို့ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels. Cambridge University Press.</ref>[[ကုန်းဘောင်ခေတ်|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ကုန်းဘောင်ခေတ်)ကို[[အလောင်းမင်းတရား]]ကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ]] အပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ကာ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့်တကွ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိကာ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြန်လည်ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှု အကြိမ်ကြိမ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်]]ကို တစ်ပါတီစနစ်ဖြင့် ၂၆ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ကြောင့် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ပျက်သုဉ်းခဲ့သော်လည်း စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းကာ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နဝတ၊ နအဖ]] အမည်များဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။၂၀၁၀–၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းကာ လွှတ်တော်အခြေပြု အစိုးရများ ပေါ်ထွန်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်တပ်က ထပ်မံအာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြန်သည်။]]<ref>BBC News. (2021). "Myanmar military take control of country in coup."</ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများနှင့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများအကြား ရှိနေသော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ၊ အာဆီယံ၊ WTO နှင့် အခြားနိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ==မျိုးရိုးဗီဇ== ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် မျိုးရင်းဝင် လူမျိုးများဖြစ်ပြီး ယနေ့မြန်မာမြေပေါ်သို့ တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ပြောင်းရွေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြနိုင်ကြောင်းကို ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရသော Y-chromosome မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA haplogroup) များက ထင်ဟပ်ပြသနေသည်။ ဗမာလူမျိုးများတွင်တွေ့ရအများဆုံး Y-DNA haplogroup သည် O-M175 ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့အာရှ]]သားများတွင် တွေ့ရများသော မျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းအောက်တွင် တရုတ်နှင့် တိဗက်–ဗမာအုပ်စုများနှင့် ဆက်နွယ်သော O2 (O-M122)ကိုအဓိကတွေ့ရပြီး [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်–ခမာ]]အုပ်စု၊ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ–ဒိုင်အုပ်စု]]များနှင့် ဆက်နွယ်သော O1b1a1a (O-M95)ကိုလည်း သိသိသာသာသာတွေ့ရသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Underhill et al., 2001</ref> ဗမာလူမျိုးများက မြန်မာမြေပေါ်သို့ ပြောင်းရွေ့လာစဉ် ရာစုနှစ်များစွာကြာ မွန် နှင့် ရှမ်း အုပ်စုများ နှင့် ထိတွေ့ပေါင်းသင်းမှုများ ၊မျိုးရိုးပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်းကို ပြသသည်။<ref>Wang et al., 2021; Karafet et al., 2005</ref><ref>Hallast et al., 2021</ref>ထိုအပြင် ဗမာလူမျိုးများတွင် Haplogroup D (အထူးသဖြင့် D1a1) ကို ၁၀% မှ ၂၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် [[တိဗက်လူမျိုးများ|တိဗက်လူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုရှိခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>{{Cite journal |last=Su |first=B. |year=2000 |title=Y chromosome haplotypes reveal stayed migration of the Tibeto-Burman populations |journal=Anthropological Science |volume=108 |issue=1 |pages=1-13 |doi=10.1537/ase.108.1}}</ref> ဤအချက်သည် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက တိဗက်ကုန်းမြင့်မှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းသို့ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်ဟူသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အယူအဆကို မျိုးရိုးဗီဇအရ ထောက်ခံနေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last=Wen |first=B. |year=2004 |title=Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture to southern China |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-09-16_431_7006/page/302 |journal=Nature |volume=431 |pages=302-305 |doi=10.1038/nature02878}}</ref> ဗမာလူမျိုးများတွင် Haplogroup C ကို အနည်းငယ် (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ဒေသတွင်းရှိ ရှေးဦးအခြေချသူ (Hunter-gatherers) များ သို့မဟုတ် ဗဟိုအာရှရှိ အယ်လ်တေးယစ် (Altaic) နွယ်ဝင်များနှင့် သမိုင်းမတင်မီခေတ်က ရောနှောခဲ့မှုကို ညွှန်ပြသည်။<ref>{{Cite journal |last=Zhong |first=H. |year=2010 |title=Extended Y-chromosome haplogroup distribution in the Maya-related populations |journal=Journal of Human Genetics |volume=55 |pages=7-12 |doi=10.1038/jhg.2009.111}}</ref> ဗမာလူမျိုးများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော C ၏ အကိုင်းအခက်အချို့မှာ C2 (C-M217) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် အရှေ့မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂိုလီးယား]]ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော အမှတ်အသား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last=Hammer |first=M.F. |year=2006 |title=Dual origins of the Japanese: common ground for hunter-gatherer and farmer lineages |journal=Journal of Human Genetics |volume=51 |issue=1 |pages=47-58 |doi=10.1007/s10038-005-0322-0}}</ref>ဗမာလူမျိုးများအတွင်း တွေ့ရှိရသော Haplogroup C (C-M217) သည် ၁၃ ရာစု [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုကျူးကျော်မှု]] (Mongol invasions of Burma) နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်ကြောင်း အချို့သော ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Weatherford |first=Jack |title=Genghis Khan and the Making of the Modern World |publisher=Three Rivers Press |year=2004}}</ref> သို့သော် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအရ ဤအမှတ်အသားသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ်ကတည်းက ပါဝင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုသည် ၎င်းအချိုးအစားကို အနည်းငယ် ပိုမိုအားကောင်းလာစေသည့် အချက်တစ်ချက်သာ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last=Zerjal |first=T. |year=2003 |title=The Genetic Legacy of the Mongols |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2003-03_72_3/page/716 |journal=American Journal of Human Genetics |volume=72 |issue=3 |pages=717-721 |doi=10.1086/367774}}</ref> အညာဒေသ (မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ပုဂံခေတ်အစောပိုင်းမှစ၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေး၏ ဗဟိုချက်အဖြစ် ရေရှည်တည်ရှိခဲ့သဖြင့် တိဗက်–ဗမာ မူလအစ မျိုးရိုးဗီဇ ကို အတော်အတန် ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အချို့သော သုတေသနများတွင် မြောက်အာရှနှင့် ရှေးဟောင်း [[မွန်ဂိုမျိုးနွယ်စုများ|မွန်ဂို]] ရွှေ့ပြောင်းမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် Y-Chromosome Haplogroup ဖြစ်သော C-M217 ကိုလည်း အချို့ကျေးရွာများတွင် တွေ့ရှိရတတ်သည်။<ref name="Wang2021">Wang, et al. (2021). ''Genomic insights into the antitrust history of Myanmar''. Culture and Genetic Diversity. pp. 45–52.</ref><ref name="Karafet2005">Karafet, et al. (2005). ''Y-chromosomal haplogroups in East Asian populations''. Journal of Human Genetics, 50(4), 185-192.</ref> အထူးသဖြင့် ပုဂံခေတ်ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် "ရှမ်းသုံးညီနောင်ခေတ်" များ၌ အညာမြေပြန့်ဒေသသို့ ရှမ်းလူမျိုးများ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြသဖြင့် အညာဒေသ ဗမာလူမျိုးများသည် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] အပါအဝင် ဒေသခံ ပျူ၊ ကတူး သွေးနှောမှုများနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ နက်ရှိုင်းစွာ ပေါင်းစည်း စပ်ယှက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="InwaHistory">သန်းထွန်း။ (၁၉၆၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုန်စာပေ။ စာ-၁၆၀–၁၆၈။</ref> အကြေဒေသ (မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း) ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် နေထိုင်ကြသော အောက်မြန်မာပြည် ဗမာလူမျိုးများသည် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အတူတကွ မှီတင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[မွန်လူမျိုး]]များနှင့် အိမ်ထောင်ဘက်ပြုခြင်း၊ သွေးနှောခြင်းများ ရှိခဲ့သဖြင့် မွန်-ခမာ မျိုးရိုးဗီဇအလွှာ ပါဝင်မှု ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုမြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wang2021" /><ref name="Karafet2005" /> အဖမျိုးရိုးဘက်တွင် တိဗက်–ဗမာ မျိုးရိုးများ လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း မိခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ (mtDNA) တွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်တွေ့ရများသော Haplogroup M နှင့် N (အထူးသဖြင့် M7၊ M21၊ N9) တို့ကို အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ပြောင်းရွေ့လာသော ယောက်ျားသား ဘိုးဘေးများက ဒေသခံ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။<ref>Kivisild et al., 2002</ref> == မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခြင်း == ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ကျော်ခန့်ကပင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စုဒေသ]]၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်း (洮河流域) တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ထိုဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း အသုံးအဆောင်များသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရေချိန်ညီသော အဆင့်မြင့်လက်ရာများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဟု အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် သက်သေအထောက်အထား အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တရုတ်တို့၏ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းအချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် အဆိုပါ လူမျိုးစုများသည် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context''. Cambridge University Press.</ref> ဤသို့ နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ နီးပါးကြာမြင့်သော ရွှေ့ပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ မူလယဉ်ကျေးမှုများ တိမ်ကောခဲ့ရပြီး၊ လွတ်လပ်စွာ အခြေချနိုင်ရေးအတွက် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရသော အခြားလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောခဲ့ကြရသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များသည် မူလကပင် မြင်းစီးအတတ်နှင့် တိုက်ခိုက်ရေးအတတ်တို့တွင် ကျွမ်းကျင်လှသည့် စစ်သည်တော်မျိုးရိုးများ ဖြစ်ကြပြီး မျိုးနွယ်တူ [[နန်ကျောက်]] (南诏) အင်ပါယာ၏ အောင်နိုင်ရေးစစ်ပွဲများတွင် အဓိကတိုက်ခိုက်ရေးအင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်တရုတ် [[ထန်မင်းဆက်]] မှတ်တမ်းဖြစ်သော မန်ရှူး (Manshu) ကျမ်းတွင် နန်ကျောက်တို့သည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ရှိ တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော မျိုးနွယ်စုများကို စစ်ရေးအရ အသုံးချခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားရာ အဆိုပါမှတ်တမ်းများက ရှေ့ပြေးဗမာတို့၏ စစ်ရေးစွမ်းရည်ကို သက်သေခံလျက်ရှိသည်။<ref>Fan Chuo, "Manshu" (Book of the Southern Barbarians), Tang Dynasty.</ref> သို့သော် နန်ကျောက်အင်ပါယာ၏ ရေရှည်စစ်ရေးခိုင်းစေမှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုများ ရှိလာခဲ့သည့်အပြင် နဂိုကပင် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်အလျောက် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီတွင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေအတွင်းမှ အုပ်စုလိုက် စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်ကျောက်တပ်မတော်၏ ရှေ့တန်းကင်းထောက်စစ်သည်များအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ရောက်ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုများ ရေရှည်ရှင်သန် အခြေစိုက်နိုင်မည့် ဒေသကို ဗျူဟာမြောက် ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်သည်တော်တို့၏ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ပူပြင်းစိုစွတ်ပြီး [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] ကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးများရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ၊ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော်လည်း ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းပြီး အချက်အချာကျသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းလာသူ အုပ်စုများတွင် တိုက်ခိုက်ရေးကျွမ်းကျင်သော စစ်သည်တော် ယောက်ျားသားများ အဓိကပါဝင်ပြီး ဒေသခံ ပျူအမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြုကာ မျိုးဆက်သစ်များကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U, "The River of Lost Footsteps", Faber & Faber (2006).</ref> ဗမာတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]] လမ်းကြောင်းကို စုန်ဆင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဗျူဟာမြောက် ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor. (2003). ''Strange Parallels''. Cambridge University Press.</ref> ထို့နောက် စစ်ရေးအရ အသာစီးရသူများဖြစ်သည့်အလျောက် စိုက်ပျိုးမြေအချက်အချာကျသည့် [[ကျောက်ဆည်]]နှင့် [[မင်းဘူး]]ဒေသများကို မွန်၊ သက်၊ ပလောင် နှင့် ပျူ တို့ထံမှ ရယူကာ အင်ပါယာထူထောင်ရန် ရိက္ခာအင်အားစုအဖြစ် အသုံးချခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ဆက်သွယ်ရေး၊ ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု အကောင်းဆုံး ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပုဂံ]]ကို မြို့တော်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် [[ပုဂံ]]၌ အခြေချနိုင်ခဲ့သော ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် ထိုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယှဉ်လျှင် ကွာခြားမှုများ ရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ အခြေချနေထိုင်ပြီးနောက်တွင် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] နှင့် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ အိန္ဒိယ ဒေသမှ ဝင်ရောက်လာသော ဘာသာရေးနှင့် ဗိသုကာ ပညာရပ်များကို၊ မိမိတို့၏ မူလဓလေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုသစ်လွင် ကောင်းမွန်သော "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာဘိုးဘေး (Proto-Burmans) များနှင့် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] များ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြေခံအကျဆုံး အချက်အဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မူလယဉ်ကျေးမှုအချို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရောက်ရာအရပ်ရှိ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံရောနှောရာတွင် အတုယူရုံသက်သက်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲယူခဲ့ကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။ (၂၀၀၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ အင်းဝစာအုပ်တိုက်။</ref> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် [[ပုဂံ]]တွင် အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုက ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ပြိုင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် များစွာကွာခြားမှု ရှိနေခဲ့သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ဗမာတို့သည် ရောနှောလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် လူနေမှုစနစ်နှင့် မကိုက်ညီသည်များကို ဖယ်ထုတ်ပြီး လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့ထံမှ ဆည်မြောင်းစနစ်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့ထံမှ စာပေနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံများကို ရယူကာ ပိုမိုခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။တိုက်ခိုက်ရေးတွင်သာမက နယ်မြေဖော်ထုတ်ရာတွင်လည်း ထက်မြက်သူများဖြစ်၍ တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ [[ရွှေဘို]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူ]]၊ [[စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[မန္တလေး]] ဒေသများတွင် လယ်ယာများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် [[ကွမ်း]]၊ [[ထန်း]] စသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ပြီး၊ အခြောက်သွေ့ဆုံး အရပ်များတွင် [[ပြောင်း]]၊ [[နှမ်း]] တို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြရာ<ref>ကျော်သက်၊ ဒေါက်တာ။ (၁၉၆၁)။ ''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း''။</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးကို စုစည်းစိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အလျင်အမြန် တိုးပွားလာကာ နယ်ပယ်ကျယ်ပြန့်သော အင်ပါယာကြီးအဖြစ်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗမာတို့သည် အေဒီ ၁၁ ရာစုအတွင်းမှာပင် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဗိသုကာ၊ စာပေနှင့် အနုပညာရပ်များကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထင်ရှားသော ပုဂံအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == === မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော် === အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ရိုးရာပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ သင်္ကြန်ဟူသော စကားလုံးသည် သက္ကတဘာသာစကား "သင်္ကန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နေမင်းကြီးသည် မိဿရာသီသို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အိန္ဒိယမှ နက္ခတ်ဗေဒ နှင့် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ဒေသန္တရဓလေ့များဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတချို့တွင် "သင်္ကြန်" ဟူသော စကားလုံးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြ ထားပြီး နှစ်သစ်ကူးကာလ အလှူအတန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref name="bagan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref>အင်းဝခေတ်တွင် သင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ပိုမိုခိုင်မာသော စာပေအထောက်အထားများ ရှိလာခဲ့သည်ရှင်မဟာရဌသာရ၏ ပျို့ကဗျာများတွင် တန်ခူးလအမွှမ်းတင် ကဗျာများတွင် သင်္ကြန်အခါသမယ၏ သာယာပုံနှင့် ရေသဘင်ပွဲအကြောင်းများကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုခဲ့သည်။ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သင်္ကြန်ရက်တွင် သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ဘုရားရေသပ္ပာယ်ပွဲများ ကျင်းပပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="ava">ရှင်မဟာရဌသာရ၊ "တံတားဦးတည် မိန့်တော်ပြန်ပျို့"။</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော် အစည်ကားဆုံးနှင့် အထောက်အထား အများဆုံးခေတ်ဖြစ်သည်။ မန္တလေး နန်းတွင်းနှင့် စေတီပုထိုးများတွင် သင်္ကြန်ရက်၌ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေသပ္ပာယ်ပုံနှင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးပုံ (ဇီဝိတဒါနအလှူ) မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်ပုံ၊ သင်္ကြန်စာ ထုတ်ပြန်ပုံနှင့် နန်းတွင်းရေသဘင်ပွဲ ကျင်းပပုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="konbaung">မောင်မောင်တင်၊ "ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တော်ကြီး"။</ref> ယခုခေတ်တွင် မဏ္ဍပ်များ၊ တေးဂီတများနှင့်အတူ လူထုပျော်ပွဲရွှင်ပွဲအဖြစ် ကမ္ဘာအနှံ့ သိရှိလာကြသည်။ သင်္ကြန်ကာလတွင် ဗမာလူမျိုးတို့သည် စုပေါင်း၍ မုန့်လုံးရေပေါ် ပြုလုပ်ကာ ကျွေးမွေးကြသည်။ အချို့မုန့်လုံးများထဲတွင် ငရုတ်သီးထည့်၍ နောက်ပြောင်တတ်သော ချစ်စရာ ဓလေ့လည်း ရှိသည်။သင်္ကြန်သီချင်းများနှင့်အတူ ညီညာစွာ ကပြသော သင်္ကြန်ယိမ်းအကသည် ဗမာ့သင်္ကြန်၏ မရှိမဖြစ် အလှတရား ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ အခြေအနေများကို ဟာသနှော၍ တိုင်ပင်ညီညာစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်သော သံချပ်ထိုးခြင်းသည် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ လွတ်လပ်သော အနုပညာပြကွက် ဖြစ်သည်။<ref name="art">မောင်ကြည်သန့်၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၂၀၀၇။</ref> သင်္ကြန်ကာလတွင် ပိတောက်ပန်းမှာ ဗမာတို့၏ သင်္ကြန်သင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သင်္ကြန်အိုးထဲတွင် အတာပန်း (၇) မျိုး ထည့်၍ သိကြားမင်း လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို ကြိုဆိုကြသည့် ဓလေ့လည်းရှိသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပဝါလွှား ရင်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများသည်ဆံ ပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ဘာသာရေးနှင့်စာပေ == ===ဘာသာရေး=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ဗမာလူမျိုးစုတို့၏ ဘိုးဘေးများ (Proto-Burmans) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသများသို့ မဆင်းလာမီ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက်နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တစ်ဝိုက်တွင် ရှိနေစဉ်က ကိုးကွယ်မှုမှာ သဘာဝလွန် အင်အားစုများကို ယုံကြည်သည့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် ဘိုးဘွားပူဇော်မှု တို့အပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။<ref name="Luce1985" />ရှေးဦးဗမာတို့သည် တောတောင်၊ မြစ်ချောင်းနှင့် မိုးလေဝသကို အစိုးရသည်ဟု ယုံကြည်ရသော နတ်များကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ဤယုံကြည်မှုသည် နောင်တွင် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အမြစ်တွယ်ကျန်ရစ်ခဲ့သော မိရိုးဖလာနတ်များနှင့် တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ် ယုံကြည်မှုများ၏ အစောပိုင်းပုံစံများ ဖြစ်သည်။ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း ကွယ်လွန်သွားသော သူများကို နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ ပူဇော်သည့်ဓလေ့ ရှိခဲ့သည်။<ref>Elias, N. (1876). Introductory Sketch of the History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan.</ref> ဗမာတို့ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် လမ်းကြောင်းတွင် ရှိသော နန်ကျောက်ဒေသမှ ရောနှောပါဝင်လာသည့် မဟာယာနနွယ် အယူအဆများနှင့် လူသားနှင့် နတ်လောကကြား ဆက်သွယ်ပေးသည့် ရှေးဟောင်း ဝိညာဉ်ရေးရာ အတတ်ပညာများ ပါရှိနေခဲ့သည်။ နတ်များအတွက် တင်ဆက်ရမည့် ကန်တော့ပွဲ (အုန်း၊ ငှက်ပျော) ပြင်ဆင်ပုံနှင့် နတ်တို့၏ ကျေနပ်မှုကို ရယူကာ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းဝေးအောင် ပြုလုပ်သည့် ယတြာအတတ်ပညာများ ပါဝင်သည်။ ဤအတတ်ပညာသည် ဗမာတို့ မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာစဉ်က နန်ကျောက် (ယူနန်) ဒေသမှ တန္တရ အယူအဆများနှင့် ပေါင်းစပ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အထင်ရှားရှိခဲ့သော [[အရည်းကြီး]] အယူအဆများ၏ အခြေခံမူလဇစ်မြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ <ref name="Lieberman2003" /> ဗမာတို့သည် ပုဂံဒေသတွင် အခြေချပြီးနောက်မှသာ ရှေးဦးစွာ အခြေချနေထိုင်နေသော [[ပျူ]] တို့ထံမှ [[ထေရဝါဒ]]အငွေ့အသက်များကို ပိုမိုထိတွေ့ခဲ့ရပြီး၊ [[မဟာယာန]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]ဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားများ ရောထွေးနေသည့် အရောအနှော အယူဝါဒများ ဖြစ်ခဲ့ရာမှ [[အနော်ရထာ]]မင်းကြီး လက်ထက်တွင် သထုံပြည်မှ ပင့်ဆောင်လာသော [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိကဘာသာအဖြစ် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။<ref>Luce, G. H. (1969). Old Burma: Early Pagan. New York: J. J. Augustin.</ref> သို့သော်လည်း ထေရဝါဒဘာသာ ထွန်းကားလာသည့်တိုင်အောင် မဟာယာနနွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အလေ့အထများသည် [[ညောင်ရမ်းခေတ်]] အထိ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ပုဂံခေတ်တွင် [[ကျန်စစ်သား]]မင်းကြီး နန်းသစ်တည်၍ နန်းသိမ်းပွဲကျင်းပရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားဖြစ်သည့် [[ဗိဿနိုး]]နတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.</ref>တောင်ငူမင်းဆက်များအတွင်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များကို အားထားခဲ့ကြသည်။ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်၍ နတ်မေးစေခြင်း၊ ဗေဒင်ယတြာနှင့် အင်းအိုင်ခါးလှည့် အတတ်ပညာများကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းတို့ကို တွေ့ရသည်။<ref>Lieberman, V. B. (1984). Burmese Administrative Cycles. Princeton University Press.</ref> ဤသို့ဖြင့် မြန်မာတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒအယူအဆအပြင် ရှေးဟောင်းရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် ဟိန္ဒူဗေဒင်ပညာရပ်များ ပေါင်းစပ်နေသည့် "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ကိုးကွယ်မှု" အဖြစ် သမိုင်းတစ်လျှောက် တည်ရှိလာခဲ့သည်။ ===စာပေ=== ဗမာစာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစာပေစနစ်ဖြစ်ပြီး တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဗမာဘာသာအား ပုံဖော်ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဗမာစာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး မွန်စာရေးစနစ်မှတဆင့် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ဗမာစာပေ၏အစပြုကာလကို ပုဂံခေတ် (၁၁–၁၃ ရာစု) တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawai‘i Press.</ref>ပုဂံခေတ်အတွင်း ဗမာစာပေသည် ဘာသာရေးစာပေများကို အဓိကအဖြစ် ရေးသားခဲ့ပြီး ပါဠိစာပေများကို ဘာသာပြန်ခြင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ ဖန်တီးခြင်းတို့ တွင်အဓိကထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူခေတ်များတွင် ဗမာစာပေသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကဗျာ၊ သမိုင်း၊ ဥပဒေ၊ နန်းတွင်းစာပေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>Hall, D. G. E. (1960). ''A History of South-East Asia''. Macmillan.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် (၁၈ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု) ဗမာစာပေသည် အထူးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ရာဇဝင်နှင့် သဒ္ဒါစာပေများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေသည် နန်းတော်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအတွင်း အဓိကသင်ကြားခဲ့ကြသည်။<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma''. Kyoto University.</ref>ကိုလိုနီခေတ်တွင် ပုံနှိပ်နည်းပညာ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ဗမာစာပေသည် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး သတင်းစာများ၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခေတ်ဆန်းစာပေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>Hla Pe (1963). ''Burmese Literature''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဗမာစာပေသည် ပုံနှိပ်စာပေ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာပေနှင့် မီဒီယာများမှတဆင့် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ {{main|မြန်မာစာပေ}} ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ဘဲ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်။ ဗမာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်။ ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်။ [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]]၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ။ အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း။ ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်။ အသစ်တွေ့ရှိထားသည့် [[စောလူးမင်းကျောက်စာ]] (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်။ [[ဘာသာစကား]] ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ [[ပျူ]]၊[[ပါဠိ]]ဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်။ [[မွန်]]စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။<ref name="autogenerated2">[http://thanlwinriver.blogspot.com/2013/12/blog-post_516.html သံလွင်: သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အစောဆုံး ကျောက်စာအဖြစ် ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ကျောက်စာ မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိ<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/burmese/burma/2014/01/140108_mya_zedi_script_.shtml စောလူးမင်း ကျောက်စာ ပေတော ပရဟိတ ကျောင်းအတွင်းတွေ့ - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ<!-- Bot generated title -->]</ref> ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] ==ဗမာလူမျိုးစု== မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ဗမာလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်။ # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # ဗမာလူမျိုး # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဘာသာဗေဒအရ ဗမာနွယ်အုပ်စုသည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In: Bradley, D. (ed.), Papers in Southeast Asian Linguistics No.14.</ref> ပါဝင်သော လူမျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — #[[ဗမာလူမျိုး]] #[[အင်းသားလူမျိုး]] #[[ဖွန်းလူမျိုး]] #[[တောင်ရိုး]] #[[ရခိုင်]] #[[ဓနု]] #[[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] #[[ယော]]၊[[ထားဝယ်]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] <ref>Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 771jk3t968kemyucoh0vy3axcs2ea6f တာချီလိတ်မြို့ 0 3657 1032825 1032290 2026-05-21T08:49:47Z Ninjastrikers 22896 1032825 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = တာချီလိတ်မြို့ | official_name = Tachileik | native_name = {{lang|shn|ဝဵင်းတႃႈၶီႈလႅၵ်ႈ}} <br/> ᨲᩡᨤᩦᩞᩃᩯᨠ᩠ᨲ <br/> ᨲ᩵ᩡᨤᩦ᩶ᩃᩮᩢᨠ | other_name = {{lang|th|ท่าขี้เหล็ก}} | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] | image_skyline = Entrance, Tachileik, Myanmar.jpg | image_caption = တာချီလိတ်မြို့ နယ်စပ်ဝင်ပေါက် မြင်ကွင်း | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တာချီလိတ်မြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | coordinates = {{coord|20|27|00|N|99|53|00|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[တာချီလိတ်ခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[တာချီလိတ်မြို့နယ်]] | population_total = ၅၁၅၅၃ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂|pages=၆၀}}</ref> | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | footnotes = }} '''တာချီလိတ်မြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းတႃႈၶီႈလႅၵ်ႈ}}၊ {{langx|th|ท่าขี้เหล็ก}}၊ {{langx|en|Tachileik}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အရှေ့ပိုင်း၊ [[တာချီလိတ်ခရိုင်]]ရှိ တာချီလိတ်မြို့နယ်၏ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ နယ်စပ်မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]]နှင့် [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] သုံးနိုင်ငံနယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည့် ကမ္ဘာကျော် ရွှေတြိဂံဒေသ (Golden Triangle) ၏ အဓိကဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Tachileik, Myanmar.jpg|thumb|240px|တာချီလိတ်မြို့ပေါ် လမ်းမတစ်ခု၏ မြင်ကွင်း]] [[File:Tachileik border bridge.jpg|thumb|240px|မြန်မာ-ထိုင်း နယ်စပ် တာချီလိတ်-မယ်ဆိုင် ချစ်ကြည်ရေးတံတား]] တာချီလိတ်မြို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ချင်းရိုင်ခရိုင်၊ မယ်ဆိုင်မြို့နှင့် မယ်ဆိုင်ချောင်း (မယ်ဆိုင်မြစ်) သာ ခြားပြီး ကုန်သွယ်ရေးချစ်ကြည်ရေးတံတားများဖြင့် တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်ထားသဖြင့် နှစ်နိုင်ငံကုန်စည် စီးဆင်းရာနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာကျသော အရှေ့ဘက်တံခါးပေါက် ဖြစ်သည်။ မြို့ပေါ်တွင် [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ၊ အာခါစပ်ရှမ်းများ၊ ဌာနေ [[အာခါလူမျိုး]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]နှင့် ဗမာလူမျိုးများ စုံလင်စွာ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် ဗဟုယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="gad-report">{{cite report |title=တာချီလိတ်မြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ |publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၉}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "တာချီလိတ်" ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကား "တႃႈၶီႈလႅၵ်ႈ" (တာခီလႅၵ်ႈ) မှ ရွေ့လျောဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် "တႃႈ" (တာ) ဆိုသည်မှာ '''ကူးတို့ဆိပ် / ရေဆိပ်''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ "ၶီႈလႅၵ်ႈ" (ခီလႅၵ်ႈ) ဆိုသည်မှာ '''မယ်ဇလီပင် / မယ်ဇလီဖူး''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် နယ်ခြားမယ်ဆိုင်ချောင်းကို ဖြတ်ကူးသည့် ရေဆိပ်အနီးတွင် မယ်ဇလီပင်ကြီး ရှိသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ရှေးယခင်က "မယ်ဇလီရေဆိပ်" (သို့မဟုတ်) "မယ်ဇလီကူးတို့ဆိပ်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ရာမှ ကာလရွေ့လျောကာ တာချီလိတ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="shan-dict">{{cite book |last=Cushing |first=Josiah B. |title=A Shan and English Dictionary |date=1914 |publisher=American Baptist Mission Press}}</ref>ဂုံရှမ်းအက္ခရာဖြင့် (ᨲᩡᨤᩦᩞᩃᩯᨠ᩠ᨲ) ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ရှေးဟောင်းလူကြီးများ၏ မှတ်သားချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ခန့်က ယခုတာချီလိတ်မြို့ဝန်းကျင်တွင် တလန် (သို့မဟုတ်) တလွန်လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာမင်းများ ယိုးဒယား (ထိုင်း) သို့ စစ်ချီရာ လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ကျရောက်ခဲ့သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့် ရွာများပျက်စီးပြီး လူမျိုးစုများ လာအိုနှင့် ထိုင်းဘက်ကမ်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီ ဗြိတိသျှတို့ အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလက တာချီလိတ်ဒေသသည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားကြီး စဝ်ကောင်းတိုင်း၏ ပဒေသရာဇ်အာဏာစက်အောက်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က တာချီလိတ်သည် အိမ်ခြေ ၄-၅ အိမ်ခန့်သာရှိသော ရွာငယ်မျှသာဖြစ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာမှာ ဟောင်လိတ်မြို့စားရုံး ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်မှုကြောင့် လူဦးရေ စည်ကားတိုးတက်လာသဖြင့် မြို့စားရုံးကို တာချီလိတ်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရေးကောင်စီတက်လာပြီးနောက် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ချိန်မှစ၍ နယ်ခြားခရိုင်ဝန်ရုံးစိုက်ကာ ခေတ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။<ref name="gad-report"/> နှောင်းခေတ်ကာလတစ်လျှောက် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများနှင့် နယ်စပ်စစ်ရေးတင်းမာမှုအချို့ ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း လက်ရှိတွင် ပွင့်လင်းသော နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့အဖြစ် အခြေခိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး == === သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး === မြို့ပေါ်တွင် ကုန်းကြောင်းအပြင် အဓိက အခြေခံအဆောက်အအုံဖြစ်သော [[တာချီလိတ်လေဆိပ်]] တည်ရှိသည်။ အဆိုပါလေဆိပ်မှတစ်ဆင့် ပြည်နယ်မြို့တော် [[ကျိုင်းတုံမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ဟဲဟိုးမြို့]] အပါအဝင် [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် [[ရန်ကုန်မြို့]]ကြီးများသို့ တိုက်ရိုက်လေကြောင်းခရီးစဉ်များ ရှိသည်။ ကုန်းကြောင်းလမ်းအနေဖြင့် တာချီလိတ်-ကျိုင်းတုံ-တောင်ကြီး ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားသို့ မော်တော်ကားလမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်သွားလာနိုင်သည်။ === နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး === ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက် မယ်ဆိုင်ချောင်းပေါ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးတံတား နှစ်စင်းကို တည်ဆောက်ထားရှိသည် - * **တံတား (၁):** နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်သွားလာကြသည့် လူပုဂ္ဂိုလ်များ၊ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ၊ မော်တော်ယာဉ်ငယ်များနှင့် အသေးစားကုန်စည်များအတွက် အဓိက အသုံးပြုသည်။ * **တံတား (၂):** နှစ်နိုင်ငံ ကုန်စည်စီးဆင်းမှု မြန်ဆန်ချောမွေ့စေရန်နှင့် ကုန်တင်ကားကြီးများ သွားလာရန်အတွက် သီးသန့်ကုန်သွယ်ရေးတံတားအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာ-လာအို နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက်လည်း ယခင်က ရေလမ်းခရီးကိုသာ အဓိကအားထားခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၁၅ ခုနှစ် မေလတွင် တာချီလိတ်ခရိုင်၊ [[ကျိုင်းလပ်မြို့]]နှင့် လာအိုနိုင်ငံတို့ကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် မြန်မာ-လာအို ချစ်ကြည်ရေးတံတား (မဲခေါင်မြစ်ကူးတံတား) ကို ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် လာအိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်မှုကဏ္ဍပါ ပိုမိုမြင့်မားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=မြန်မာ-လာအို မဲခေါင်မြစ်ကူးချစ်ကြည်ရေးတံတား ဖွင့်လှစ်ခြင်း |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၁၀ မေ ၂၀၁၅}}</ref> [[File:Tachileik.jpg|thumb|240px|တာချီလိတ်မြို့ရှိ ရန်ကုန်ရွှေတိဂုံပုံတူစေတီတော်မြတ်ကြီး]] == ရာသီဥတု == တာချီလိတ်မြို့သည် ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုရှိပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၃၀.၈ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိကာ၊ အနိမ့်ဆုံးပျမ်းမျှအပူချိန်မှာ ၁၈.၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ဖြစ်သည်။ နယ်စပ်တောင်ကြားဒေသဖြစ်၍ မိုးရာသီကာလများတွင် မယ်ဆိုင်ချောင်းရေ ပြည့်လျှံမှုကြောင့် မြို့၏အနိမ့်ပိုင်းရပ်ကွက်များတွင် ရေကြီးရေလျှံမှု ဘေးအန္တရာယ်ကို မကြာခဏ ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိသည်။<ref name="weather">{{cite web |url=https://en.climate-data.org/asia/myanmar/shan-state/tachileik-28731/ |title=Tachileik Climate Data |publisher=Climate-Data.org |accessdate=2026}}</ref> == ထင်ရှားသော နေရာများ == * **ရွှေတိဂုံပုံတူစေတီတော်:** ရန်ကုန်ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီးကို ပုံတူတည်ထားကိုးကွယ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး တောင်ကုန်းပေါ်တွင် ရှိသဖြင့် တာချီလိတ်မြို့နှင့် မယ်ဆိုင်မြို့မြင်ကွင်းကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဖူးမြော်နိုင်သည်။ * **တာချီလိတ်နာရီစင်:** မြို့လယ် ဗဟိုချက်နှင့် လမ်းဆုံတွင် တည်ရှိသော အထင်ကရ အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * **နဂါးနှစ်ကောင်ကျောင်းတိုက်:** တာချီလိတ်မြို့တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သော သက်တော်ရှည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာပြု ဆရာတော်ကြီး ဘဒ္ဒန္တဓမ္မသီရိ၏ သမိုင်းဝင်ကျောင်းတိုက် ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:တာချီလိတ်မြို့]] n73qkexbxw6hye9xojvk6f88uh5e7t5 ကျိုင်းတုံမြို့ 0 3669 1032830 1032279 2026-05-21T08:50:43Z Ninjastrikers 22896 1032830 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ကျိုင်းတုံမြို့ | official_name = Kengtung | native_name = ᨠ᩠ᨿᨦᩞᨲᩩᨦ | native_name_lang = shn | other_name = {{lang|shn|ဝဵင်းၵဵင်းတုင်}} | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] | image_skyline = National Highway (NH4) pass through Kengtung.jpg | imagesize = 280px | image_caption = ကျိုင်းတုံမြို့ | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျိုင်းတုံမြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | coordinates = {{coord|21|17|30|N|99|36|30|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့ပိုင်း) | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name3 = [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] | subdivision_type4 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name4 = [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]] | population_total = | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | elevation_ft = 2618 | footnotes = }} '''ကျိုင်းတုံမြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းၵဵင်းတုင်}}၊ {{langx|en|Kengtung}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့ပိုင်း) ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]]နှင့် [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]တို့၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့ပိုင်း) ဒေသတစ်ခုလုံးတွင် ခရိုင် (၄) ခုနှင့် မြို့နယ် (၁၀) မြို့နယ် ရှိသည်။ [[File:Kengtung Haw.jpg|thumb|240px|ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနန်းတော် (ဟော်နန်းသစ်)]] ကျိုင်းတုံနယ်သည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃,၂ဝဝ ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ တောင်ထူထပ်ပေါများသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ (၆၂) မိုင်၊ တောင်မှ မြောက်သို့ (၆၃) မိုင် ကွာဝေးပါသည်။ တောင်များအနက် အချို့မှာ ပေ ၅,ဝဝဝ မှ ၇,ဝဝဝ အထိ မြင့်ကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသများတွင် လယ်စပါးကို စိုက်ပျိုး၍ တောင်တန်းဒေသများတွင်မူ ယာစပါးနှင့် ကုန်းမြင့်သီးနှံများ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ကျိုင်းတုံတစ်နယ်လုံးတွင် [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံရှမ်း]]၊ [[လူးလူမျိုး|လူးရှမ်း]]၊ [[လားဟူ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီရှော]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး]]၊ [[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] အစရှိသော လူမျိုးပေါင်း ၄ဝ ကျော် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)</ref> == သမိုင်းကြောင်း == [[File:เจ้าจายหลวง มังราย.jpg|thumb|ကျိုင်းတုံစော်ဘွားကြီး စဝ်စိုင်းလုံ ခေမာဓိပတိ]] ကျိုင်းတုံမြို့ကို "ခေမာရဋ္ဌတုံကပူရီ" ဟု ခေါ်၍ ဘယားဂါဟပ်ဘုရင်လက်ထက်ကစပြီး ထင်ပေါ်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်ဟု ရှေးဟောင်းသမိုင်းများတွင် ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဂုံရှမ်းစော်ဘွားအဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဂုံရှမ်းတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး မဟာမိတ်မြို့ရံပေါင်း (၃၂) မြို့ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ကျိုင်းတုံဟူသော အမည်နာမ ဖြစ်ပေါ်လာပုံမှာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်အခါက ယခုကျိုင်းတုံမြို့ တည်နေရာ၌ ဆွမ်းဆန်ဆေးရာမှ စီးဆင်းသောရေသည် ကန်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုကန်ကို "နောင်တုံး" ဟု ခေါ်ကြ၏။ ရှမ်းဘာသာအားဖြင့် "နောင်" မှာ အင်း/ရေကန်၊ "တုံး" မှာ ခံယူသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နောင်ကာလရွေ့လျောသဖြင့် နောင်တုံးသည် နောင်တုံ ဖြစ်လာပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "ကျိုင်းတုံ" ဟူသော အမည်နာမ ဖြစ်တည်လာလေသည်။ ကျိုင်းတုံမြို့ သည် ရှေးယခင်က သီးခြားလွတ်လပ်သော အာဏာစက်ရှိခဲ့သည့် ရှမ်းစော်ဘွားများ ရုံးစိုက်ရာ ခေမာရဋ္ဌ တုင်္ဂပူရတိုင်း သို့မဟုတ် ကျိုင်းတုံနယ် ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်။ "ကျိုင်း" ဟူသည် တိုင် (ရှမ်း) ဘာသာစကားဖြင့် "မြို့" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ "တုံ" ဟူသည်မှာ ဤဒေသတွင် ရှေးဦးစွာ ကြီးစိုးခဲ့ဖူးသော သာသနာပြု "ပုဏ္ဏားတုံ" သို့မဟုတ် ဒေသခံ "နဂါးမင်းသမီး တုံ" ကို စွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ရာဇဝင်များက ဆိုကြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ကာလကြာမြင့်စွာ ရေကန်ကြီး ဖြစ်နေသော ဤချိုင့်ဝှမ်းဒေသကို ရေနုတ်မြောင်းများ တူးဖော် (တုင်) ၍ မြို့တည်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ကျိုင်းတုံ ဟု တွင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျိုင်းတုံချိုင့်ဝှမ်းသည် နဂိုက မိန်းဆဲ (Mainse) ဟုခေါ်သော လဝလူမျိုး (Lawa) တို့ ကြီးစိုးရာ ဒေသဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၃ រာစုတွင် ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဘုရင် [[မန်ရိုင်း]] (King Mangrai) ၏ စေလွှတ်မှုဖြင့် တိုင်နွယ်ဖွား [[ဂုံလူမျိုး]] (Tai Khun) များ ဝင်ရောက်လာပြီး မူလဒေသခံများကို တောင်ပေါ်သို့ မောင်းထုတ်ကာ ကိုယ်ပိုင်မင်းဆက်ကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>Grabowsky, Volker. (2003). ''The Tai Lue and Tai Khun: A Historical Perspective''. Silkworm Books.</ref> သမိုင်းအထောက်အထားများအရ သက္ကရာဇ် ၆၈၀ ကျော် (အေဒီ ၁၃၂၉) တွင် မန်ရိုင်းမင်း၏ မြေးတော် "စဝ်ကံဖူး" သည် ကျိုင်းတုံမြို့ကို စနစ်တကျ မြို့ရိုးတံခါးများဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ ကျိုင်းတုံသည် ဇင်းမယ်၊ လန်ဆန်း (လာအို)၊ စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းရုံး) တို့နှင့်အတူ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် စစ်ရေးအရ အချက်အချာကျသော လွတ်လပ်သည့် စော်ဘွားနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကျိုင်းတုံသည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာစာပေ (တိုင်ခွန်စာ) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မတူသော ခြေတံရှည် ဗိသုကာလက်ရာများ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ယဉ်ကျေးမှုများကို ထိန်းသိမ်း ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ဆက်နွှယ်မှုအပိုင်းတွင် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သော [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီး လက်ထက် (အေဒီ ၁၅၅၀ ကျော်) ၌ ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်စဉ် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားသည် မြန်မာဘုရင်ထံ သစ္စာခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် မြန်မာမင်းတို့သည် ကျိုင်းတုံ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စော်ဘွားစနစ်ကို လုံးဝဖျက်ဆီးခြင်း မပြုဘဲ လက်အောက်ခံ နယ်မြေအဖြစ်သာ ထားရှိခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ]] များ၌ ကျိုင်းတုံသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အဓိက စစ်ရေးအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ တရုတ်ကျူးကျော်စစ်ကို တွန်းလှန်ရာတွင် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနှင့် ဂုံရှမ်းစစ်သည်များ၏ အခန်းကဏ္ဍမှာ အလွန်ကြီးမားခဲ့သည်။ မြန်မာမင်းများက ကျိုင်းတုံကို အရှေ့ဘက်တံခါးစောင့်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကာ စော်ဘွားများအား ဘွဲ့တံဆိပ်များနှင့် မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (တတိယတွဲ)။</ref> အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ ပြီးနောက် ၁၈၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ရှမ်းပြည်နယ်ကို သိမ်းပိုက်သောအခါ ကျိုင်းတုံစော်ဘွား "စဝ်ကောင်တိုင်း" သည် ဗြိတိသျှတို့နှင့် သဘောတူညီချက် ရယူကာ အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှခေတ်တွင် ကျိုင်းတုံသည် အရှေ့ဘက်စွန်း အကြီးဆုံးနှင့် အချမ်းသာဆုံး စော်ဘွားနယ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ထင်ရှားသော စော်ဘွားကြီး "စဝ်ကွန်ကျောက်အင်တာလိုင်" (Sao Kawng Kiao Intaleng) လက်ထက်တွင် ဥရောပနှင့် အိန္ဒိယဗိသုကာ ပေါင်းစပ်ထားသော ဟော်နန်းကြီး ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် [[ပင်လုံစာချုပ်]] ချုပ်ဆိုရာတွင် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားသည်လည်း အခြားရှမ်းစော်ဘွားများနှင့်အတူ ပါဝင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကာ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် အားဖြည့်ခဲ့သည်။<ref>စိုင်းစိုင်းကေ။ (၂၀၁၀)။ ''ကျိုင်းတုံစော်ဘွားများသမိုင်းနှင့် ဟော်နန်းအကျဉ်း''။ တောင်ကြီးမြို့။</ref> လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီးနောက် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းစော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ခဲ့ရပြီးနောက် ကျိုင်းတုံသည် စော်ဘွားအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ချုပ်ငြိမ်းခဲ့သည်။ သမိုင်းဝင် ကျိုင်းတုံဟော်နန်းကြီးသည်လည်း ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်း တိုးချဲ့ရန်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ဖြိုဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသဖြင့် နှမြောတသဖွယ် သမိုင်းကွက်လပ်တစ်ခု ဖြစ်ကျန်ခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ယနေ့ခေတ် ကျိုင်းတုံမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့ပိုင်း) ၏ မြို့တော်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ နောင်တုံကန် (Naung Tung Lake)၊ မဟာမြတ်မုနိဘုရား၊ ရှေးဟောင်း သစ်တစ်ပင်ကြီးနှင့် ကုန်းမြင့်ပေါ်ရှိ ရိုးရာဝတ်စုံဝတ် တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားများ (အာခါ၊ လားဟူ၊ အဲန်) တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုစုံလင်ရာ သမိုင်းဝင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား မြို့တော်တစ်ခုအဖြစ် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ === ကျိုင်းတုံဟော်နန်းသစ်နှင့် ခေတ်သစ်သမိုင်း === ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် မူလဟော်နန်းကြီး ဖြိုဖျက်ခံရမှုသည် ကျိုင်းတုံဒေသခံများနှင့် တိုင်ဂုံ (Tai Khun) ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအတွက် ကြီးမားသော သမိုင်းကွက်လပ်နှင့် အသည်းနှလုံး ကြေကွဲစရာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ဆယ်စုနှစ် သုံးခုနီးပါးအကြာ တောင်းဆိုမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှစတင်၍ ကျိုင်းတုံဟော်နန်းကြီးကို မူလပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် စီမံကိန်းကို စတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤဟော်နန်းသစ်ကို ယခင်တည်ရှိခဲ့သော နေရာဟောင်းတွင် မဟုတ်ဘဲ နောင်တုံကန်အနီးရှိ မြေကွက်အသစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဗိသုကာပညာရှင်များနှင့် သမိုင်းပညာရှင်များက ရှေးဟောင်းဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများ၊ အင်ဂျင်နီယာ ဒီဇိုင်းများကို အသေးစိတ် ပြန်လည်လေ့လာကာ မူလဟော်နန်း၏ ဥရောပနှင့် အိန္ဒိယဗိသုကာစတိုင် ရောယှက်နေသော လက်ရာများကို တစ်ပုံစံတည်း ထွက်ပေါ်လာစေရန် ဂရုတစိုက် ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဟော်နန်းသစ် တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ ရာနှုန်းပြည့် ပြီးစီးသွားခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေလအတွင်းတွင် ဒေသခံ သံဃာတော်များ၊ စော်ဘွားမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပြည်သူများတက်ရောက်ကာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ရိုးရာအစဉ်အလာအတိုင်း ဟော်နန်းသစ်ဖွင့်ပွဲနှင့် အမျှဝေကုသိုလ်ပြုပွဲ အခမ်းအနားများကို ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။<ref>ကျိုင်းတုံဒေသခံ ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ မှတ်တမ်းများ (၂၀၂၄)။</ref> ယခုပြန်လည် တည်ဆောက်ပြီးစီးသွားသည့် ကျိုင်းတုံဟော်နန်းသစ်သည် ကျိုင်းတုံမြို့၏ အဓိက သမိုင်းဝင် အထိုင်အမှတ်အသား (Landmark) သစ်တစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်ပေါ်ထွန်းလာရုံသာမက၊ ရှမ်းအရှေ့ပိုင်း တိုင်ဂုံလူမျိုးများနှင့် တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားများ၏ ရှေးဟောင်းအနုပညာလက်ရာများ၊ ရိုးရာဝတ်စုံများ၊ စော်ဘွားခေတ် အသုံးအဆောင်များနှင့် သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံများကို ထိန်းသိမ်းခင်းကျင်းပြသထားသည့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ပြတိုက် တစ်ခုအဖြစ်ပါ ရည်ရွယ်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ဤဟော်နန်းသစ်သည် ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော သမိုင်းအမွေအနှစ်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ ဒေသခံတို့၏ အမျိုးသားရေးဂုဏ်သိက္ခာကို မြှင့်တင်ခြင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို ပိုမိုဆွဲဆောင်နိုင်ခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများကို ဆောင်ကြဉ်းပေးနေပြီး ခေတ်သစ်ကျိုင်းတုံမြို့၏ ဝင့်ကြွားဖွယ်ရာ သမိုင်းဝင် ပြယုဂ်တစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ ပြန်လည်ရပ်တည်နေပြီ ဖြစ်သည်။<ref>ရှမ်းရှေ့ဒေသ ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး သုတေသနစာတမ်း (၂၀၂၅)။</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများသည် မိမိတို့ မိရိုးဖလာ [[ဂုံရှမ်း]]ဘာသာစကားနှင့် စာပေ (တူရိုစနစ်) အပြင်၊ [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းကြီးဘာသာစကား]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း (ယိုးဒယား) ဘာသာစကား]]နှင့် စာပေတို့ကိုပါ နှီးနွှယ်ပတ်သက်မှုအရ တတ်ကျွမ်းနားလည်ကြသည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်များ အုပ်စိုးသည့်ခေတ်၌ ကျိုင်းတုံနယ်သည် မိုင်းပန်နယ်နှင့်အတူ ယိုးဒယား (ထိုင်း) နိုင်ငံအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းခြင်းခံရသည်။ သို့သော် မဟာမိတ်များ ပြန်ဝင်လာပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကျိုင်းတုံမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် [[လောနိုင်ငံ]] (ယခင် အင်ဒိုချိုင်းနား) တို့ကို ကူးသန်းသွားလာနိုင်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အရှေ့ဘက်တံခါးပေါက် လည်း ဖြစ်ပေသည်။ မြို့သည် ဇင်းမယ်သွားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး [[လွိုင်လင်မြို့]]မှ ၂၂၆ မိုင် ကွာဝေးသည်။ မြို့နှင့် ၈ မိုင်ကွာတွင် ကျိုင်းတုံလေဆိပ် တည်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော နေရာများနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ကျိုင်းတုံမြို့၌ လူဦးရေ ထူထပ်စည်ကားပြီး ယခင်က ကျိုင်းတုံစော်ဘွား ရုံးစိုက်ရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦး လက်ရှိစော်ဘွားမှာ စဝ်စိုင်းလုံ ဖြစ်သည်။ ပြည်တော်သာညီလာခံကို ကျိုင်းတုံမြို့၌ ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်) တည်ဆောက် အခြေစိုက်ထားသည်။ မြို့ပေါ်၌ ထင်ရှားသောအဆောက်အုံများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများမှာ - * အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းများ၊ ဗရင်ဂျီသာသနာပြု စိန်လူးဝစ်ကျောင်း၊ အမေရိကန်ဗက်ပတစ်စာသင်ကျောင်း။ * တရုတ်ဘုံကျောင်းနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ ဂုံလူမျိုး၊ မြန်မာလူမျိုးတို့ ကိုးကွယ်ရာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ။ * ကျိုင်းတုံပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ခဲ့သော ကျိုင်းတုံအကျဉ်းထောင်။ === ထူးခြားသော ဘုရားစေတီများ === * **[[မဟာမြတ်မုနိဘုရား (ကျိုင်းတုံမြို့)|မဟာမြတ်မုနိဘုရားကြီး]] (ရခိုင်ဘုရားကြီး):** မြို့လယ်တွင် တည်ရှိပြီး စဝ်ဖကွန်ကျောက်လက်ထက်တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ဘုရားဖူးများဖြင့် အမြဲစည်ကားသည်။ * **နောင်တုံကန်:** မြို့လယ်ရှိ သမိုင်းဝင် အပန်းဖြေ အထင်ကရ ရေကန်ကြီး ဖြစ်သည်။ * **စွန်စလီ၊ စွန်တောင် နှင့် စွန်လွဲစေတီများ:** ယင်းတို့အနက် စွန်လွဲစေတီတော်ကြီးသည် ထူးခြားချက်ရှိသည်။ စေတီတော်ကို တည်ခဲ့သူ [[ဝလူမျိုး]] ဇနီးမောင်နှံတို့သည် တားမြစ်သောမင်းကို စိတ်နာသဖြင့် "တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်သော မင်းအဆက်ဆက်သည် ဤဘုရားကို လာရောက်ကိုးကွယ်လျှင် မူးဝေခြင်း၊ လေသင်တုန်းဖြတ်ခြင်း ဘေးသင့်ပါစေ" ဟု ကျိန်စာဆိုထားခြင်းကြောင့် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားများ သွားရောက်ဖူးမြော်ခြင်း မပြုကြဟု အဆိုရှိသည်။<ref name="encyclopedia"/> == ပညာရေး == ကျိုင်းတုံမြို့တွင် အဆင့်မြင့်ပညာရေး လေ့လာသင်ယူနိုင်ရန် အောက်ပါတက္ကသိုလ်များနှင့် ကောလိပ်များကို တည်ထောင်ထားရှိသည် - * [[ကျိုင်းတုံတက္ကသိုလ်]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)]] * [[ကျိုင်းတုံပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်]] * [[အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း(ကျိုင်းတုံ)]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:ကျိုင်းတုံမြို့]] frit6g278fsp5ic92ms1sr5akqay6ki ယိုဆဲ မော်ရင်ညို 0 3826 1032852 860428 2026-05-21T09:29:49Z ~2026-29948-88 142995 1032852 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘောလုံး ကိုယ်ရေးရာဇဝင် | ကစားသမားအမည် = ယိုဆဲ မော်ရိညို (Jose Mourinho) | image = [[File:José Mourinho 20250206 (1).jpg|200px]] | အမည်အပြည့်အစုံ = ယိုဆဲ မာရိယို ဒို့စ် စန်တို့စ် ဖဲလစ် မော်ရိညို <br />(Jose Mário dos Santos Félix Mourinho) | dateofbirth = {{Birth date and age|df=yes|1963|1|26}} | cityofbirth = [[စီတူဘဲ]] | countryofbirth = [[ပေါ်တူဂီ]] | height = ၁.၇၉ မီတာ (၅ပေ ၁၁လက်မခွဲ)<ref>[http://www.imdb.com/name/nm1542742/bio José Mourinho Profile on Imdb.com]</ref> | currentclub = [[မန်ချက်စတာ_ယူနိုက်တက်|မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်]] | manageryears = '''Years'''<br />၂၀၀၀<br />၂၀၀၁–၂၀၀၂<br />၂၀၀၂–၂၀၀၄<br />၂၀၀၄–၂၀၀၇<br />၂၀၀၈–၂၀၁၀<br />၂၀၁၀-၂၀၁၃<br />၂၀၁၃-၂၀၁၅<br />၂၀၁၆-2026 | managerclubs = '''Clubs'''<ref>This list does not include job as coach-interpreter in Sporting CP, F.C. Porto and FC Barcelona, and deputy coach at FC Barcelona.</ref><br />[[S.L. Benfica|Benfica]]<br />U.D. Leiria<br />[[ပေါ်တို]]<br />[[ချဲလ်ဆီး]]<br /> [[အင်တာမီလန်]]<br />[[ရီးယဲလ်_မဒရစ်|ရီးယဲလ် မဒရစ်]]<br />[[ချဲလ်ဆီး]]<br />[[မန်ချက်စတာ_ယူနိုက်တက်|မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်]] |}} GOIH ဟိုဆေး မော်ရီ ဒိုဆန်း ဆန်းတို့ မော်ရင်ညို ဖဲလစ် (ပေါ်တူဂီအသံထွက် [ʒuˈzɛ moˈɾiɲu]; ၁၉၆၃ ဇန်နဝါရီ ၂၆ တွင်မွေးဖွားသည်) သည် ပေါ်တူဂီ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘောလုံးမန်နေဂျာနှင့်ပရီးမီးယားလိဂ်ကလပ် [[တော့တင်ဟမ်ဟော့စပါး]] အသင်း၏လက်ရှိမန်နေဂျာ ဖြစ်သည်။ သူသည် အကြီးမားဆုံးသောမန်နေဂျာများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်သည်ဟု<ref>{{cite web |url=http://espn.go.com/sportsnation/post/_/id/9539744/greatest-all-soccer-managers |title=Rank: Greatest all-time soccer managers – SportsNation – ESPN |publisher=Espn.go.com |date=9 August 2013 |accessdate=19 January 2014 |archivedate=6 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306111028/http://espn.go.com/sportsnation/post/_/id/9539744/greatest-all-soccer-managers }}</ref> ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ယူမှတ်ခံရပြီးနှင့်အစဉ်အဆက် ဆုဖလားများစွာ ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သောမန်နေဂျာများထဲမှတစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2019/05/23/5ce5c24eca4741c7638b4567.html |title=Guardiola on his way to becoming the most successful coach of all time |publisher=Marca |last1=Rubio |first1=Alberto |last2=Clancy |first2=Conor |date=23 May 2019 |accessdate=11 August 2019}}</ref> ပေါ်တူဂီဘောလုံးပိရမစ်ကို ဖြတ်သန်းပြီး ကွင်းလယ်ကစားသမားအဖြစ် အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့သည့်နောက် မော်ရင်ညိုသည် Sporting CP နှင့် ပေါ်တို ရှိ [[ဆာ ဘော့ဘီ ရော့ဘ်ဆင်]]အတွက် စကားပြန်အဖြစ် ပထမဆုံး စီမံခန့်ခွဲမှုနယ်ပယ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဘာစီလိုနာတွင် ရော့ဘ်ဆင်နှင့်သူ့ဆက်ခံသူ [[ဗန်ဟားလ်]]တို့၏လက်အောက်တွင် လက်ထောက်နည်းပြအဖြစ် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။ ။ [[ဘန်ဖီကာ]] နှင့်União de Leiria တို့တွင် မန်နေဂျာအဖြစ် ခဏတာအတွင်း အောင်မြင်ပြီးနောက် မော်ရင်ညိုသည် ၂၀၀၂ တွင်ပေါ်တူဂီသို့ မန်နေဂျာအဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သူသည် Primeira Liga ကိုနှစ်ကြိမ်၊ Taça de Portugal, UEFA Cup နှင့် UEFA Champions League (၁၉၈၇ ခုနှစ်မှစ၍ ပေါ်တို၏ပထမဆုံးဥရောပဖလား ဖြစ်သည်)တို့ အနိုင်ရခဲ့သည်။ ထိုအောင်မြင်မှုသည် သူ့ကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်ချယ်လ်ဆီးနှင့်အင်္ဂလန်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ သူသည် ပရီးမီးယားလိဂ်ဖလား ၂ ခု၊ အက်ဖ်အေဖလားနှင့်လိဂ်ဖလား ၂ ခုကို ၃ရာသီအတွင်း ရရှိခဲ့သည်။ ကလပ်ပိုင်ရှင် ရိုမန် အေဗရာမိုဗစ်နှင့်သဘောထားကွဲလွဲမှုသတင်းများကြောင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref name="chelsea exit">{{cite news |title=Mourinho makes shock Chelsea exit |publisher=BBC Sport |date=20 September 2007 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/7003912.stm |accessdate=24 May 2012}}</ref> ၂၀၀၈ တွင် မော်ရင်ညိုသည် အီတလီကလပ် [[အင်တာမီလန်]]သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ပြီး သူ၏ပထမဆုံးရာသီတွင် [[စီးရီအေ]]ဆုဖလားကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ တွင်သူသည် အင်တာမီလန်ကို စီးရီအေ၊ Coppa Italia နှင့် UEFA ချန်ပီယံလိဂ် သို့ ဖလား သုံးလုံးရအောင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ (အီတလီကလပ်များအတွက် ပထမဦးဆုံး)။ ၎င်းသည် သူ့ကို ကလပ်နှစ်ခုဖြင့် ဥရောပဖလားအနိုင်ရခဲ့သည့် နည်းပြ ငါးဦး အနက်မှတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last=Harrold |first=Michael |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=2010/index.html |title=2009/10: Inter back on top at last |publisher=UEFA |accessdate=15 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100904142341/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season%3D2010/index.html |archivedate=4 September 2010}}</ref> ထိုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် သူ့ကို ဖီဖာ၏တစ်နှစ်တာ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးနည်းပြဆု ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် မော်ရင်ညိုသည် ရီးရဲလ်မက်ဒရစ်နှင့်စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် သူသည် လာလီဂါကို စံချိန်တင်မှတ်များဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ၄ နိုင်ငံတွင် လိဂ်ဆုများရရှိခဲ့သည့် ပဉ္စမနည်းပြ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2012/may/03/real-madrid-jose-mourinho-title |title=José Mourinho's mission accomplished as Real Madrid seal title |work=The Guardian |accessdate=3 May 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=Eric Gerets champion |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Eric-gerets-champion/85694 |work=l'Equipe.fr}}</ref>သူသည် Copa del Rey နှင့် Supercopa de Espana တို့ကိုလည်းအနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ မော်ရင်ညိုသည် ၂၀၁၃ တွင် ရီးယဲလ်မက်ဒရစ်မှ ချယ်လ်ဆီးသို့ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီးနောက်တွင် သူသည်နောက်ထပ်ပရီးမီးယားလိဂ်ဖလားနှင့်လိဂ်ဖလားကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်မကောင်းသောကြောင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင်ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref name="sacking">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/34670192 |title=Jose Mourinho sacked as Chelsea manager |date=17 December 2015 |accessdate=17 December 2015 |work=BBC}}</ref> တစ်နှစ်အကြာတွင် မော်ရင်ညိုသည် ပြိုင်ဘက်မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်တွင် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ သူသည် ယူရိုပါလိဂ်၊ လိဂ်ဖလားနှင့်အက်ဖ်အေကွန်မျူနတီဒိုင်းဆုဖလားများကို သူ၏ပထမဆုံးရာသီတွင်အနိုင်ရခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်ထုတ်ပယ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref>https://www.premierleague.com/managers/2663/Jos%C3%A9-Mourinho/overview</ref><ref>{{cite web |title=Mourinho appointed United manager |url=http://www.manutd.com/en/News-And-Features/Football-News/2016/May/club-statement-manchester-united-confirm-jose-mourinho-as-new-manager.aspx |website=ManUtd.com |publisher=Manchester United |date=27 May 2016 |accessdate=27 May 2016}}</ref> 2019 ခုနှစ်တွင် သူသည် တော့တင်ဟမ်ဟော့စပါး နှင့်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ သူသည် ၂၀၁၅ တွင်ပေါ်တူဂီဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (FPF) မှ ရာစုနှစ်၏ပေါ်တူဂီနည်းပြအဖြစ် အမည်ပေးခြင်းခံရပြီးကစားသမားလွှဲပြောင်းမှုအတွက် ပေါင် ၁ ဘီလီယံကျော် သုံးစွဲခဲ့သည့်ပထမဆုံးနည်းပြဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |date=7 August 2017 |title=Mourinho becomes first manager to spend £1billion |url=http://www.football365.com/news/mourinho-becomes-first-manager-to-spend-1bn |website=[[Football365]]|access-date=28 January 2018}}</ref> သူ၏နည်းဗျူဟာဆိုင်ရာဗဟုသုတ၊ ဩဇာသက်ရောက်မှုနှင့်အငြင်းပွားဖွယ်ကောင်းသောစရိုက်နှင့်သူ၏ပြိုင်ဘက်များကလှပသောဘောလုံးကစားခြင်းထက် ရလဒ်များရရှိခြင်းအပေါ်အလေးထားခြင်းကြောင့် သူသည် အာဂျင်တီးနားနည်းပြ Helenio Herreraဖြင့် လေးစားသူများနှင့်ဝေဖန်သူများက နှိုင်းယှဉ်မှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2010/apr/29/jose-mourinho-internazionale-helenio-herrera-barcelona |title=In José Mourinho Inter finally have a true heir to Helenio Herrera |last=Williams |first=Richard |date=29 April 2010 |work=The Guardian |location=London}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.serieaddicted.com/article/helenio-herrera-or-jose-mourinho-40-years-before.php |title=Helenio Herrera, or Josè Mourinho 40 years before |author=Formica, Federico |work=SerieAddicted |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140519045722/http://www.serieaddicted.com/article/helenio-herrera-or-jose-mourinho-40-years-before.php |archivedate=19 May 2014}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၆၃| |}} {{bio-stub}} j9ztdd61ypmobz2ul68hmucuipjs8y1 ပရီးမီးယားလိဂ် 0 3965 1032659 953655 2026-05-20T14:44:15Z Salai Rungtoi 22844 1032659 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league | name = ပရီးမီးယားလိဂ် | image = Premier League.svg | pixels = 280px | country = [[အင်္ဂလန်]] | confed = [[UEFA]] | founded = {{start date and age|1992|02|20|df=y}} | relegation = [[အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးလိဂ် ချန်ပီယံရှစ်]] | levels = [[အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးလိဂ်စနစ်|၁]] | teams = [[ပရီးမီးယားလိဂ် ကလပ်အသင်းများ စာရင်း|၂၀ သင်း]] (၁၉၉၅–၉၆ မှ စ၍) | domest_cup = {{plainlist| * [[ဘောလုံးအဖွဲ့ချူပ် ဖလား]] * [[အဖွဲ့ချုပ် ပရဟိတဖလား]] }} | league_cup = [[အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ဖလား]] | confed_cup = {{plainlist| * [[ယူအီးအက်ဖ်အေ ချန်ပီယံလိဂ်]] * [[ယူရိုပါလိဂ်]] * [[ကွန်ဖရန့်စ်လိဂ်]] }} | champions = [[အာဆင်နယ်]] (၄ ကြိမ်) | most_successful_club = [[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်]] (၁၃ ကြိမ်) | ပွဲအများဆုံး = ဂရတ်သ် ဘယ်ရီ (၆၅၃ ပွဲ) | top_goalscorer = [[အလန် ရှီးရားယား]] (၂၆၀ ဂိုး) | tv = {{plainlist| * [[Sky Sports]] * [[BT Sport]] * [[Amazon Prime Video]]<br>(တိုက်ရိုက်ပွဲစဉ်များ) * [[BBC Sport]]<br>(highlights) * '''International:''' * [[List of Premier League overseas broadcasters#2022–2025|Broadcasters]] }} | website = {{URL|https://www.premierleague.com/|premierleague.com}} | current = ၂၀၂၅-၂၆ ပရီးမီးယားလိဂ် }} '''ပရီးမီးယားလိဂ်''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Premier League)သည် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|အင်္ဂလိပ်]]ဘောလုံးလိဂ်များ၏ အမြင့်ဆုံးအဆင့် ဖြစ်သည်။ ကလပ်အသင်း ၂၀ ခုမှ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ၎င်းသည် အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးလိဂ် (EFL) နှင့် တန်းတက်တန်းဆင်း လုပ်ဆောင်သည် ။ တစ်ရာသီသည် [[ဩဂုတ်|ဩဂုတ်လ]]မှ [[မေ|မေလ]]အထိ ကြာမြင့်လေ့ရှိပြီး အသင်းတစ်သင်းစီသည် ၃၈ ပွဲ ကစားသည်။ တစ်သင်းနှင့် တစ်သင်း နှစ်ကြိမ်စီ၊ အိမ်ကွင်းတစ်ပွဲနှင့် အဝေးကွင်းပွဲစဉ် ကစားရသည်။ ပွဲများစုသည် စနေ၊ တနင်္ဂနွေညနေပိုင်းတွင် ကစားကြပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံ ကြားရက်(တနင်္လာမှ ‌သောကြာ) ညနေပိုင်းများတွင် ကစားသည်။<ref>{{cite web |title=When will goal-line technology be introduced? |url=http://www.premierleague.com/content/premierleague/en-gb/fans/faqs/when-will-goal-line-technology-be-introduced.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130709015312/http://www.premierleague.com/content/premierleague/en-gb/fans/faqs/when-will-goal-line-technology-be-introduced.html |archive-date=9 July 2013}} The total number of matches can be calculated using the formula n*(n-1) where n is the total number of teams.</ref> အင်္ဂလန် ပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ထိုခေတ်က ပထမတန်းကလပ်အသင်းများ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် အင်္ဂလန်ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (EFL) မှ ခွဲထွက်ကာ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပါသည်။ သို့သော်လည်း အသင်းများသည် ပရီးမီးယားလိဂ်နှင့် EFL ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲအကြား တန်းတက်တန်းဆင်းစနစ်ကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်။ ပရီးမီးယားလိဂ်ကို အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်က ဦးဆောင်စီမံပြီး ပါဝင်သော ကလပ်အသင်းများအားလုံးက အစုရှယ်ယာရှင်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည့် ကော်ပိုရေးရှင်းပုံစံဖြင့် လည်ပတ်ပါသည်။ စီးပွားရေးအရ အလွန်အောင်မြင်သော ပြိုင်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် Sky နှင့် BT Group တို့ကို ပြည်တွင်း၌ ပွဲစဉ် ၁၂၈ ပွဲနှင့် ၃၂ ပွဲစီ ပြသခွင့်ပေးကာ ပေါင် ၅ ဘီလီယံတန် ရုပ်သံမူပိုင်ခွင့် သဘောတူညီချက် ရရှိထားသည်။ ဤဝင်ငွေသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၉ ခုနှစ်အထိ လေးရာသီအတွက် ပေါင် ၆.၇ ဘီလီယံအထိ ပိုမိုတိုးတက်ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ ပြည်ပရုပ်သံပြသခွင့်မှလည်း ဒေါ်လာ ၇.၂ ဘီလီယံ ရရှိရန် ခန့်မှန်းထားပါသည်။ ကလပ်အသင်းများသည် ၂၀၁၆-၁၇ ရာသီတွင် ပေါင် ၂.၄ ဘီလီယံရှိသော ဗဟိုပေးချေမှုဝင်ငွေကို ခွဲဝေရရှိခဲ့ကြပြီး EFL ကလပ်များသို့လည်း ထောက်ပံ့ကြေးအဖြစ် ပေါင် ၃၄၃ သန်း ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ပရီးမီးယားလိဂ်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နယ်မြေဒေသ ၂၁၂ ခုမှ အိမ်ခြေ ၆၄၃ သန်းသို့ ထုတ်လွှင့်ပြသနေပြီး အလားအလာရှိသော ရုပ်သံပရိသတ် ၄.၇ ဘီလီယံအထိ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့လူကြည့်အများဆုံး အားကစားလိဂ်အဖြစ် ရပ်တည်နေသည်။ .<ref name="Worldviews">{{cite news |date=3 July 2013 |title=History and time are key to power of football, says Premier League chief |url=https://www.thetimes.com/world/ireland-world/article/history-and-time-are-key-to-power-of-football-says-premier-league-chief-3d3zf5kb35m |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109224228/http://www.thetimes.co.uk/tto/public/ceo-summit/article3804923.ece |archive-date=9 November 2016 |access-date=3 July 2013 |newspaper=[[The Times]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Playing the game: The soft power of sport |url=https://www.britishcouncil.org/organisation/policy-insight-research/insight/playing-game-soft-power-sport |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010095411/https://www.britishcouncil.org/organisation/policy-insight-research/insight/playing-game-soft-power-sport |archive-date=10 October 2018 |access-date=9 October 2018 |publisher=[[British Council]]}}</ref>ပရိသတ်အားပေးမှုအပိုင်းတွင် ၂၀၁၈-၁၉ ရာသီ၌ ပွဲစဉ်အလိုက် ပျမ်းမျှကွင်းတွင်းကြည့်ရှုသူ ၃၈,၁၈၁ ဦးရှိသဖြင့် ဂျာမန်ဘွန်ဒက်စ်လီဂါ (၄၃,၅၀၀ ဦး) ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်သော်လည်း ရာသီတစ်ခုလုံး စုစုပေါင်းပရိသတ်ဝင်ရောက်မှု ၁၄,၅၀၈,၉၈၁ ဦးမှာမူ မည်သည့်ဘောလုံးလိဂ်ထက်မဆို အများဆုံးဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ လွန်ခဲ့သည့် ၅ ရာသီအတွင်း ဥရောပပြိုင်ပွဲများမှ ရလဒ်များအပေါ် အခြေခံကာ စပိန်လာလီဂါကို ကျော်ဖြတ်၍ UEFA Coefficient အဆင့် (၁) နေရာကို ရရှိထားပါသည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလိပ်ကလပ်အသင်း ၆ သင်းက ဥရောပဖလားနှင့် ချန်ပီယံလိဂ်ဖလား စုစုပေါင်း ၁၅ ကြိမ်အထိ ရရှိထားသဖြင့် ပရီးမီးယားလိဂ်သည် ဥရောပတွင် ဒုတိယမြောက် ဖလားအများဆုံးလိဂ်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |last=O |first=Gerard |title=Champions League: What Country Has Been the Most Successful |url=https://bleacherreport.com/articles/1113021-champions-league-what-country-has-been-the-most-successful |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502104808/https://bleacherreport.com/articles/1113021-champions-league-what-country-has-been-the-most-successful |archive-date=2 May 2022 |access-date=2 May 2022 |website=Bleacher Report}}</ref> ၁၉၉၂ ခုနှစ် စတင်တည်ထောင်ချိန်မှစ၍ ပရီးမီးယားလိဂ်တွင် အင်္ဂလန်မှ ၄၉ သင်းနှင့် ဝေလမှ ၂ သင်း၊ စုစုပေါင်း ကလပ်အသင်း ၅၁ သင်း ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ဖူးပါသည်။ ၎င်းတို့အနက် ကလပ်အသင်း ၇ သင်းသာ ချန်ပီယံဆု ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့ပြီး မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်က ၁၃ ကြိမ်၊ မန်ချက်စတာစီးတီးက ၈ ကြိမ်၊ ချဲလ်ဆီးက ၅ ကြိမ်၊ အာဆင်နယ်က ၃ ကြိမ်နှင့် ဘလက်ဘန်းရိုဗာ၊ လက်စတာစီးတီး၊ လီဗာပူးတို့က ၁ ကြိမ်စီ ရရှိထားကြသည်။ မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်သည် အမှတ်ပေးဖလားအများဆုံး စံချိန်ကို ကိုင်စွဲထားပြီး မန်ချက်စတာစီးတီးကမူ ၄ ကြိမ်ဆက်တိုက် ချန်ပီယံဖြစ်သည့် ထူးခြားသောစံချိန်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ပြိုင်ပွဲသမိုင်းတစ်လျှောက် လက်ရှိအချိန်အထိ တန်းမဆင်းဘဲ ရာသီတိုင်းတွင် ပါဝင်ကစားနေသည့် အသင်း ၆ သင်းသာရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ အာဆင်နယ်၊ ချဲလ်ဆီး၊ အဲဗာတန်၊ လီဗာပူး၊ မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်နှင့် တော့တင်ဟမ်ဟော့စပါးတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=14 May 2023 |title=How long have Everton been in top-flight, which other clubs have never gone down |url=https://talksport.com/football/1059166/everton-premier-league-relegation-record-dyche-arsenal-liverpool-man-united-tottenham-chelsea/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509124125/https://talksport.com/football/1059166/everton-premier-league-relegation-record-dyche-arsenal-liverpool-man-united-tottenham-chelsea/ |archive-date=9 May 2023 |access-date=9 May 2023}}</ref> == သမိုင်း == ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးလောကသည် ကွင်းတွင်းအကြမ်းဖက်မှုများ၊ ဟေဆယ်ကွင်းဘေးဒုက္ခကြောင့် ဥရောပပြိုင်ပွဲများမှ ပိတ်ပင်ခံရမှုများနှင့်အတူ စီးရီးအေနှင့် လာလီဂါတို့နောက်သို့ ရောက်ရှိကာ ထိပ်တန်းကစားသမားများ ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာရသည်အထိ စီးပွားရေးအရ အဆိုးရွားဆုံး နိမ့်ကျမှုကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ ကမ္ဘာ့အဆင့်အောင်မြင်မှုများ၊ ဥရောပပိတ်ပင်မှု ရုပ်သိမ်းခံရမှုနှင့် တေလာအစီရင်ခံစာအရ ကွင်းများကို ခေတ်မီအောင် အဆင့်မြှင့်တင်ရန် လိုအပ်ချက်များကြောင့် အပြောင်းအလဲကြီးတစ်ခု စတင်ခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်က မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်၊ တော့တင်ဟမ်နှင့် အာဆင်နယ်စသည့် ကလပ်အသင်းကြီးများမှ တာဝန်ရှိသူများသည် ကလပ်များကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ ရုပ်သံမူပိုင်ခွင့်နှင့် စပွန်ဆာဝင်ငွေ အများစုကို ရယူနိုင်ရန် ဘောလုံးလိဂ်မှ ခွဲထွက်ရန် စတင်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပြီးနောက်၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် LWT ရုပ်သံမှ ဂရက်ဒိုက်သည် ထိပ်သီးကလပ်ကြီး ၅ သင်း (မန်ယူ၊ လီဗာပူး၊ စပါး၊ အဲဗာတန်၊ အာဆင်နယ်) နှင့် တွေ့ဆုံကာ ရုပ်သံဝင်ငွေအမြောက်အမြား ရရှိမည့် ခွဲထွက်လိဂ်အသစ် ဖွဲ့စည်းရန် လမ်းခင်းခဲ့ကြပါသည်။ ထိုအစီအစဉ်ကို ဘောလုံးလိဂ်၏ အာဏာစက်ကို အားနည်းစေလိုသော အင်္ဂလန်ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (FA) ကလည်း ကျောထောက်နောက်ခံပြုပေးခဲ့သဖြင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် FA ၏ အဆုံးစွန်သော ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ ပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲသစ် ပေါ်ပေါက်လာစေမည့် လမ်းညွှန်အစီရင်ခံစာကို ထုတ်ပြန်ကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Premier League}} [[Category:ဘောလုံး]] [[Category:ဘောလုံး လိဂ်များ]] eqcsg97zxbo5gg6d0yvg4kfkzsfpgk4 1032660 1032659 2026-05-20T15:01:53Z Salai Rungtoi 22844 /* ကိုးကား */ 1032660 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league | name = ပရီးမီးယားလိဂ် | image = Premier League.svg | pixels = 280px | country = [[အင်္ဂလန်]] | confed = [[UEFA]] | founded = {{start date and age|1992|02|20|df=y}} | relegation = [[အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးလိဂ် ချန်ပီယံရှစ်]] | levels = [[အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးလိဂ်စနစ်|၁]] | teams = [[ပရီးမီးယားလိဂ် ကလပ်အသင်းများ စာရင်း|၂၀ သင်း]] (၁၉၉၅–၉၆ မှ စ၍) | domest_cup = {{plainlist| * [[ဘောလုံးအဖွဲ့ချူပ် ဖလား]] * [[အဖွဲ့ချုပ် ပရဟိတဖလား]] }} | league_cup = [[အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ဖလား]] | confed_cup = {{plainlist| * [[ယူအီးအက်ဖ်အေ ချန်ပီယံလိဂ်]] * [[ယူရိုပါလိဂ်]] * [[ကွန်ဖရန့်စ်လိဂ်]] }} | champions = [[အာဆင်နယ်]] (၄ ကြိမ်) | most_successful_club = [[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်]] (၁၃ ကြိမ်) | ပွဲအများဆုံး = ဂရတ်သ် ဘယ်ရီ (၆၅၃ ပွဲ) | top_goalscorer = [[အလန် ရှီးရားယား]] (၂၆၀ ဂိုး) | tv = {{plainlist| * [[Sky Sports]] * [[BT Sport]] * [[Amazon Prime Video]]<br>(တိုက်ရိုက်ပွဲစဉ်များ) * [[BBC Sport]]<br>(highlights) * '''International:''' * [[List of Premier League overseas broadcasters#2022–2025|Broadcasters]] }} | website = {{URL|https://www.premierleague.com/|premierleague.com}} | current = ၂၀၂၅-၂၆ ပရီးမီးယားလိဂ် }} '''ပရီးမီးယားလိဂ်''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Premier League)သည် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|အင်္ဂလိပ်]]ဘောလုံးလိဂ်များ၏ အမြင့်ဆုံးအဆင့် ဖြစ်သည်။ ကလပ်အသင်း ၂၀ ခုမှ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ၎င်းသည် အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးလိဂ် (EFL) နှင့် တန်းတက်တန်းဆင်း လုပ်ဆောင်သည် ။ တစ်ရာသီသည် [[ဩဂုတ်|ဩဂုတ်လ]]မှ [[မေ|မေလ]]အထိ ကြာမြင့်လေ့ရှိပြီး အသင်းတစ်သင်းစီသည် ၃၈ ပွဲ ကစားသည်။ တစ်သင်းနှင့် တစ်သင်း နှစ်ကြိမ်စီ၊ အိမ်ကွင်းတစ်ပွဲနှင့် အဝေးကွင်းပွဲစဉ် ကစားရသည်။ ပွဲများစုသည် စနေ၊ တနင်္ဂနွေညနေပိုင်းတွင် ကစားကြပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံ ကြားရက်(တနင်္လာမှ ‌သောကြာ) ညနေပိုင်းများတွင် ကစားသည်။<ref>{{cite web |title=When will goal-line technology be introduced? |url=http://www.premierleague.com/content/premierleague/en-gb/fans/faqs/when-will-goal-line-technology-be-introduced.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130709015312/http://www.premierleague.com/content/premierleague/en-gb/fans/faqs/when-will-goal-line-technology-be-introduced.html |archive-date=9 July 2013}} The total number of matches can be calculated using the formula n*(n-1) where n is the total number of teams.</ref> အင်္ဂလန် ပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ထိုခေတ်က ပထမတန်းကလပ်အသင်းများ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် အင်္ဂလန်ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (EFL) မှ ခွဲထွက်ကာ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပါသည်။ သို့သော်လည်း အသင်းများသည် ပရီးမီးယားလိဂ်နှင့် EFL ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲအကြား တန်းတက်တန်းဆင်းစနစ်ကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်။ ပရီးမီးယားလိဂ်ကို အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်က ဦးဆောင်စီမံပြီး ပါဝင်သော ကလပ်အသင်းများအားလုံးက အစုရှယ်ယာရှင်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည့် ကော်ပိုရေးရှင်းပုံစံဖြင့် လည်ပတ်ပါသည်။ စီးပွားရေးအရ အလွန်အောင်မြင်သော ပြိုင်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် Sky နှင့် BT Group တို့ကို ပြည်တွင်း၌ ပွဲစဉ် ၁၂၈ ပွဲနှင့် ၃၂ ပွဲစီ ပြသခွင့်ပေးကာ ပေါင် ၅ ဘီလီယံတန် ရုပ်သံမူပိုင်ခွင့် သဘောတူညီချက် ရရှိထားသည်။ ဤဝင်ငွေသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၉ ခုနှစ်အထိ လေးရာသီအတွက် ပေါင် ၆.၇ ဘီလီယံအထိ ပိုမိုတိုးတက်ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ ပြည်ပရုပ်သံပြသခွင့်မှလည်း ဒေါ်လာ ၇.၂ ဘီလီယံ ရရှိရန် ခန့်မှန်းထားပါသည်။ ကလပ်အသင်းများသည် ၂၀၁၆-၁၇ ရာသီတွင် ပေါင် ၂.၄ ဘီလီယံရှိသော ဗဟိုပေးချေမှုဝင်ငွေကို ခွဲဝေရရှိခဲ့ကြပြီး EFL ကလပ်များသို့လည်း ထောက်ပံ့ကြေးအဖြစ် ပေါင် ၃၄၃ သန်း ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ပရီးမီးယားလိဂ်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နယ်မြေဒေသ ၂၁၂ ခုမှ အိမ်ခြေ ၆၄၃ သန်းသို့ ထုတ်လွှင့်ပြသနေပြီး အလားအလာရှိသော ရုပ်သံပရိသတ် ၄.၇ ဘီလီယံအထိ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့လူကြည့်အများဆုံး အားကစားလိဂ်အဖြစ် ရပ်တည်နေသည်။ .<ref name="Worldviews">{{cite news |date=3 July 2013 |title=History and time are key to power of football, says Premier League chief |url=https://www.thetimes.com/world/ireland-world/article/history-and-time-are-key-to-power-of-football-says-premier-league-chief-3d3zf5kb35m |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109224228/http://www.thetimes.co.uk/tto/public/ceo-summit/article3804923.ece |archive-date=9 November 2016 |access-date=3 July 2013 |newspaper=[[The Times]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Playing the game: The soft power of sport |url=https://www.britishcouncil.org/organisation/policy-insight-research/insight/playing-game-soft-power-sport |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010095411/https://www.britishcouncil.org/organisation/policy-insight-research/insight/playing-game-soft-power-sport |archive-date=10 October 2018 |access-date=9 October 2018 |publisher=[[British Council]]}}</ref>ပရိသတ်အားပေးမှုအပိုင်းတွင် ၂၀၁၈-၁၉ ရာသီ၌ ပွဲစဉ်အလိုက် ပျမ်းမျှကွင်းတွင်းကြည့်ရှုသူ ၃၈,၁၈၁ ဦးရှိသဖြင့် ဂျာမန်ဘွန်ဒက်စ်လီဂါ (၄၃,၅၀၀ ဦး) ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်သော်လည်း ရာသီတစ်ခုလုံး စုစုပေါင်းပရိသတ်ဝင်ရောက်မှု ၁၄,၅၀၈,၉၈၁ ဦးမှာမူ မည်သည့်ဘောလုံးလိဂ်ထက်မဆို အများဆုံးဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ လွန်ခဲ့သည့် ၅ ရာသီအတွင်း ဥရောပပြိုင်ပွဲများမှ ရလဒ်များအပေါ် အခြေခံကာ စပိန်လာလီဂါကို ကျော်ဖြတ်၍ UEFA Coefficient အဆင့် (၁) နေရာကို ရရှိထားပါသည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလိပ်ကလပ်အသင်း ၆ သင်းက ဥရောပဖလားနှင့် ချန်ပီယံလိဂ်ဖလား စုစုပေါင်း ၁၅ ကြိမ်အထိ ရရှိထားသဖြင့် ပရီးမီးယားလိဂ်သည် ဥရောပတွင် ဒုတိယမြောက် ဖလားအများဆုံးလိဂ်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |last=O |first=Gerard |title=Champions League: What Country Has Been the Most Successful |url=https://bleacherreport.com/articles/1113021-champions-league-what-country-has-been-the-most-successful |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502104808/https://bleacherreport.com/articles/1113021-champions-league-what-country-has-been-the-most-successful |archive-date=2 May 2022 |access-date=2 May 2022 |website=Bleacher Report}}</ref> ၁၉၉၂ ခုနှစ် စတင်တည်ထောင်ချိန်မှစ၍ ပရီးမီးယားလိဂ်တွင် အင်္ဂလန်မှ ၄၉ သင်းနှင့် ဝေလမှ ၂ သင်း၊ စုစုပေါင်း ကလပ်အသင်း ၅၁ သင်း ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ဖူးပါသည်။ ၎င်းတို့အနက် ကလပ်အသင်း ၇ သင်းသာ ချန်ပီယံဆု ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့ပြီး မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်က ၁၃ ကြိမ်၊ မန်ချက်စတာစီးတီးက ၈ ကြိမ်၊ ချဲလ်ဆီးက ၅ ကြိမ်၊ အာဆင်နယ်က ၃ ကြိမ်နှင့် ဘလက်ဘန်းရိုဗာ၊ လက်စတာစီးတီး၊ လီဗာပူးတို့က ၁ ကြိမ်စီ ရရှိထားကြသည်။ မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်သည် အမှတ်ပေးဖလားအများဆုံး စံချိန်ကို ကိုင်စွဲထားပြီး မန်ချက်စတာစီးတီးကမူ ၄ ကြိမ်ဆက်တိုက် ချန်ပီယံဖြစ်သည့် ထူးခြားသောစံချိန်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ပြိုင်ပွဲသမိုင်းတစ်လျှောက် လက်ရှိအချိန်အထိ တန်းမဆင်းဘဲ ရာသီတိုင်းတွင် ပါဝင်ကစားနေသည့် အသင်း ၆ သင်းသာရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ အာဆင်နယ်၊ ချဲလ်ဆီး၊ အဲဗာတန်၊ လီဗာပူး၊ မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်နှင့် တော့တင်ဟမ်ဟော့စပါးတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=14 May 2023 |title=How long have Everton been in top-flight, which other clubs have never gone down |url=https://talksport.com/football/1059166/everton-premier-league-relegation-record-dyche-arsenal-liverpool-man-united-tottenham-chelsea/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509124125/https://talksport.com/football/1059166/everton-premier-league-relegation-record-dyche-arsenal-liverpool-man-united-tottenham-chelsea/ |archive-date=9 May 2023 |access-date=9 May 2023}}</ref> == သမိုင်း == ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးလောကသည် ကွင်းတွင်းအကြမ်းဖက်မှုများ၊ ဟေဆယ်ကွင်းဘေးဒုက္ခကြောင့် ဥရောပပြိုင်ပွဲများမှ ပိတ်ပင်ခံရမှုများနှင့်အတူ စီးရီးအေနှင့် လာလီဂါတို့နောက်သို့ ရောက်ရှိကာ ထိပ်တန်းကစားသမားများ ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာရသည်အထိ စီးပွားရေးအရ အဆိုးရွားဆုံး နိမ့်ကျမှုကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ ကမ္ဘာ့အဆင့်အောင်မြင်မှုများ၊ ဥရောပပိတ်ပင်မှု ရုပ်သိမ်းခံရမှုနှင့် တေလာအစီရင်ခံစာအရ ကွင်းများကို ခေတ်မီအောင် အဆင့်မြှင့်တင်ရန် လိုအပ်ချက်များကြောင့် အပြောင်းအလဲကြီးတစ်ခု စတင်ခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်က မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်၊ တော့တင်ဟမ်နှင့် အာဆင်နယ်စသည့် ကလပ်အသင်းကြီးများမှ တာဝန်ရှိသူများသည် ကလပ်များကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ ရုပ်သံမူပိုင်ခွင့်နှင့် စပွန်ဆာဝင်ငွေ အများစုကို ရယူနိုင်ရန် ဘောလုံးလိဂ်မှ ခွဲထွက်ရန် စတင်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပြီးနောက်၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် LWT ရုပ်သံမှ ဂရက်ဒိုက်သည် ထိပ်သီးကလပ်ကြီး ၅ သင်း (မန်ယူ၊ လီဗာပူး၊ စပါး၊ အဲဗာတန်၊ အာဆင်နယ်) နှင့် တွေ့ဆုံကာ ရုပ်သံဝင်ငွေအမြောက်အမြား ရရှိမည့် ခွဲထွက်လိဂ်အသစ် ဖွဲ့စည်းရန် လမ်းခင်းခဲ့ကြပါသည်။ ထိုအစီအစဉ်ကို ဘောလုံးလိဂ်၏ အာဏာစက်ကို အားနည်းစေလိုသော အင်္ဂလန်ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (FA) ကလည်း ကျောထောက်နောက်ခံပြုပေးခဲ့သဖြင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် FA ၏ အဆုံးစွန်သော ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ ပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲသစ် ပေါ်ပေါက်လာစေမည့် လမ်းညွှန်အစီရင်ခံစာကို ထုတ်ပြန်ကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။ {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" !Season !! Champions !! Runner-up !! Third place |- |1992–93||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[အက်စတန် ဗီလာ|Aston Villa]]||[[Norwich City F.C.|Norwich City]] |- |1993–94||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]]||[[နယူးကာဆယ် ယူနိုက်တက်|Newcastle United]] |- |1994–95||[[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]]||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] |- |1995–96||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[နယူးကာဆယ် ယူနိုက်တက်|Newcastle United]]||[[လီဗာပူးလ် ဘောလုံးအသင်း|Liverpool]] |- |1996–97||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[နယူးကာဆယ် ယူနိုက်တက်|Newcastle United]]||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]] |- |1997–98||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]]||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[လီဗာပူးလ် ဘောလုံးအသင်း|Liverpool]] |- |1998–99||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]]||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]] |- |1999–00||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]]||[[Leeds United A.F.C.|Leeds United]] |- |2000–01||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]]||[[လီဗာပူးလ် ဘောလုံးအသင်း|Liverpool]] |- |2001–02||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]]||[[လီဗာပူးလ် ဘောလုံးအသင်း|Liverpool]]||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]] |- |2002–03||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]]||[[နယူးကာဆယ် ယူနိုက်တက်|Newcastle United]] |- |2003–04||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]]||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]]||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]] |- |2004–05||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]]||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]]||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]] |- |2005–06||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]]||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[လီဗာပူးလ် ဘောလုံးအသင်း|Liverpool]] |- |2006–07||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]]||[[လီဗာပူးလ် ဘောလုံးအသင်း|Liverpool]] |- |2007–08||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]]||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]] |- |2008–09||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[လီဗာပူးလ် ဘောလုံးအသင်း|Liverpool]]||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]] |- |2009–10||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]]||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]] |- |2010–11||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]]||[[မန်ချက်စတာ စီးတီး|Manchester City]] |- |2011–12 ||[[မန်ချက်စတာ စီးတီး|Manchester City]] || [[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]] || [[အာဆင်နယ်|Arsenal]] |- |2012–13||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[မန်ချက်စတာ စီးတီး|Manchester City]]||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]] |- |2013–14||[[မန်ချက်စတာ စီးတီး|Manchester City]]||[[လီဗာပူးလ် ဘောလုံးအသင်း|Liverpool]]||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]] |- |2014–15||[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]]||[[မန်ချက်စတာ စီးတီး|Manchester City]]||[[အာဆင်နယ်|Arsenal]] |- |2015–16 || [[လက်စတာ စီးတီး|Leicester City]] || [[အာဆင်နယ်|Arsenal]] || [[တော့တင်ဟမ် ဟော့စပါး ဘောလုံးအသင်း|Tottenham Hotspur]] |- |2016–17 || [[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]] || [[တော့တင်ဟမ် ဟော့စပါး ဘောလုံးအသင်း|Tottenham Hotspur]] || [[မန်ချက်စတာ စီးတီး|Manchester City]] |- |2017–18 || [[မန်ချက်စတာ စီးတီး|Manchester City]]||[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]]||[[တော့တင်ဟမ် ဟော့စပါး ဘောလုံးအသင်း|Tottenham Hotspur]] |- |2018–19 |[[မန်ချက်စတာ စီးတီး|Manchester City]] |[[လီဗာပူးလ် ဘောလုံးအသင်း|Liverpool]] |[[ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း|Chelsea]] |- |2019–20 |[[လီဗာပူးလ် ဘောလုံးအသင်း|Liverpool]] |[[မန်ချက်စတာ စီးတီး|Manchester City]] |[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]] |- |2020–21 |[[မန်ချက်စတာ စီးတီး|Manchester City]] |[[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|Manchester United]] |[[လီဗာပူးလ် ဘောလုံးအသင်း|Liverpool]] |- |2021-22 |Manchester City |Liverpool |Chelsea |- |2022-23 |Manchester City |Arsenal |Manchester United |- |2023-24 |Manchester City |Arsenal |Liverpool |- |2024-25 |Liverpool |Arsenal |Manchester City |} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Premier League}} [[Category:ဘောလုံး]] [[Category:ဘောလုံး လိဂ်များ]] n174g2otn1dt10rn8txdqyec973ovlv နန်ကျင်းမြို့ 0 4347 1032819 1032367 2026-05-21T08:48:21Z Ninjastrikers 22896 1032819 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = နန်ကျင်းမြို့ | official_name = Nanjing | native_name = 南京市 | settlement_type = [[ပြည်နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့ပြကြီးများ|ပြည်နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့]] | image_skyline = Nanjing montage.png | imagesize = 270px | image_caption = နန်ကျင်းမြို့၏ အထင်ကရ ရှုခင်းများ | image_map = China Jiangsu Nanjing.svg | map_caption = [[ကျန်းဆူးပြည်နယ်]]အတွင်း နန်ကျင်းမြို့ တည်ရှိသည့်နေရာ | nickname = ခြောက်မင်းဆက် မြို့တော်ဟောင်း | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = [[ကျန်းဆူးပြည်နယ်]] | leader_title = ကွန်မြူနစ်ပါတီ အတွင်းရေးမှူး | leader_name = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 6587.02 | population_total = 9547000 | population_as_of = ၂၀၂၃ | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[တရုတ်နိုင်ငံ စံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +8 | website = {{URL|http://www.nanjing.gov.cn}} }} '''နန်ကျင်းမြို့''' ({{langx|zh|南京市}}၊ {{langx|en|Nanjing}} သို့မဟုတ် ''Nanking''၊ တရုတ်အသံထွက်: [nǎn.tɕíŋ]၊ အတိုကောက်အားဖြင့် **နင်** - 宁) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ကျန်းဆူးပြည်နယ်]]၏ မြို့တော်နှင့် ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်ရှိ မြို့ကြီးများအနက် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရှေးဟောင်းသမိုင်း ရာဇဝင်များဖြင့် အထူးထင်ရှား ကျော်ကြားလှသော မြို့ဖြစ်သည်။ နန်ကျင်းမြို့သည် တရုတ်ပြည်၏ အသက်သွေးကြောဖြစ်သော [[ယန်စီမြစ်]] (ရှည်လျားသောမြစ်ကြီး) အောက်ပိုင်း မြစ်ကမ်းဘေးတွင် တည်ရှိပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ လူဦးရေ ၉.၅ သန်းကျော် မှီတင်းနေထိုင်သဖြင့် တရုတ်ပြည်အရှေ့ပိုင်းဒေသ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Nanjing Municipal Bureau of Statistics |url=http://tjj.nanjing.gov.cn/ |accessdate=2024}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == နန်ကျင်းမြို့သည် တရုတ်သမိုင်း၏ ထင်ရှားလှသော "ရှေးမြို့တော်ဟောင်းကြီး ၄ မြို့" (Four Great Ancient Capitals of China) စာရင်းဝင် ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တရုတ်မင်းဆက်ပေါင်း မြောက်မြားစွာ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် "မင်းဆက်ခြောက်ဆက်၏ မြို့တော်" ဟု လူသိများသည်။ ထို့ပြင် ၁၉၁၂ ခုနှစ် [[ရှင်းဟိုက်တော်လှန်ရေး]]အပြီး တည်ထောင်ခဲ့သော [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] (Republic of China) ၏ မြို့တော်အဖြစ် ၁၉၄၉ ခုနှစ်အထိ တရားဝင် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရဖူးသည်။<ref>{{cite book |last=Cotterell |first=Arthur |title=The Imperial Capitals of China |date=2007 |publisher=Pimlico |location=London |isbn=978-1-8459-5009-5}}</ref> == ကဏ္ဍခွဲများ == * **ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး:** နန်ကျင်းမြို့သည် တရုတ်ပြည်၏ ပညာရေးအချက်အချာမြို့လည်း ဖြစ်ပြီး နန်ကျင်းတက္ကသိုလ် အပါအဝင် ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်ကြီးများစွာ တည်ရှိသည်။ * **ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်မြေ:** မင်မင်းဆက် ဧကရာဇ် ရှုဝန်၏ အုတ်ဂူ (Ming Xiaoling Mausoleum) နှင့် မင်မင်းဆက် ရှေးဟောင်းမြို့ရိုးကြီးများကြောင့် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{China-geo-stub}} [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ရှိ မြို့များ]] [[Category:ကျန်းဆူးပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဟောင်းများ]] [[Category:ရှေးဟောင်းမြို့များ]] [[Category:ရှေးဟောင်းသုတေသန]] 1algvgvdk8vy4os8qvcg62l11jdydyv ရှမ်းလူမျိုး 0 4353 1032745 1032004 2026-05-21T06:00:24Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ */ 1032745 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang|shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]ဒေသတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးနှင့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး<ref name="Britannica-Shan">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|access-date=2020-08-26|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004170712/https://www.britannica.com/topic/Shan|url-status=live}}</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]တို့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်နေသည့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[အာသံပြည်နယ်|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည်နယ်]]၊ [[မေဃာလယ|မေဃာလယပြည်နယ်]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]တို့ရှိ ဒေသအချို့တွင်လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref>Sao Sāimöng, ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University, Cornell, 1969 (2nd ed.)</ref>ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း အရေအတွက်ကို ၄ သန်းမှ ၆ သန်းအထိ ရှိလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြပြီး၊<ref name="POTWF">{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation|access-date=2015-01-16|archive-date=2016-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314045020/http://peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|url-status=live}}</ref><ref name="CIA geos"/> ၎င်းပမာဏသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၁၀% ခန့် ဖြစ်သည်။<ref name="Britannica-Shan" /><ref>{{Cite news|date=2007-08-30|title=FACTBOX: The Shan, Myanmar's largest minority|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|access-date=2020-08-26|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929234107/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|url-status=live}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = Tai Shan<br/>တႆး<br/>Tai Yai | flag = Flag of the Shan State.svg | flag_caption = ရှမ်းပြည်နယ်အလံ | image = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]] | caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်း)<ref name=POTWF/><ref name="CIA geos"/> | region1 = {{flag|Myanmar}}<br>(အဓိကအားဖြင့် {{flag|Shan State}}) | pop1 = ၅ သန်း {{efn|According to [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}} | ref1 = <ref name="CIA geos">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=live }}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းထိုင်း]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = [[အာဟုမ်ရှမ်း|တိုင်းအာဟုမ်]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|တိုင်းထိုင်း]] }} == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ရှမ်းလူမျိုးသည် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စုအတွင်းပါဝင်သည့် တိုင်လူမျိုးများဖြစ်ပြီး၊ [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် နိုင်ငံတော်]]၏ နယ်မြေများအတွင်းနေထိုင်ခဲ့သူများဖြစ်သည်ဟုယူဆနိုင်သည်။နန်ကျောက်နိုင်ငံ (ယခုတရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ် တာလီဒေသ) သည် အေဒီ ၉ ရာစုတွင် [[ထန်မင်းဆက်]]၏ တန်ခိုးတိုးတက်လာမှုအောက်တွင် တဖြည်းဖြည်းအင်အားလျော့သွားခဲ့သည်။ ထိုသို့သော် နန်ကျောက်နိုင်ငံသည် ထန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်တွင်ပင် စုန်မင်းဆက် လက်ထက်အထိ တည်ရှိနေနိုင်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ တွေ့ရသည်။<ref>Wade, G. (2009). "The Yunnan Connection: The Nanzhao and Dali Kingdoms in Chinese and Southeast Asian History". Journal of Southeast Asian Studies.</ref> [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် [[မွန်ဂိုအင်ပါယာ]] (ယွမ်းမင်းဆက်) တရုတ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရာမှ နန်ကျောက်တွင်နေထိုင်သော တိဗက်-ဗမာနှင့် တိုင်လူမျိုးများသည် အနောက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြသည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးအဖွဲ့များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပျံ့နှံ့လာကြပြီး၊ ထိုအုပ်စုများထဲမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် ယနေ့ရှိ ရှမ်းလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သုတေသနများတွင် ယူဆကြသည်။<ref>Chamberlain, J.R. (2016). "Kra-Dai and the Proto-History of South China and Vietnam". Journal of the Siam Society.</ref>ရှမ်းလူမျိုးများသည် တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်သည့်အတွက်ဒေသအလိုက် လူမျိုးစုငယ်များအဖြစ် ကွဲပြားသွားကြပြီး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားအနည်းငယ်စီ ကွာခြားလာခဲ့သည်။ သို့သော် မူလတိုင်အုပ်စု၏ ဓလေ့များကို ယနေ့အထိ ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan language". SIL International.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း == ရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော [[ကျွမ့်လူမျိုး|ကျွမ့်တိုင်းရင်းသား]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။<ref>Genetic study source</ref> တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်းလူမျိုး]]အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။<ref>Migration reference</ref> မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီး<ref>O-M122 reference</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == [[အင်းဝခေတ်]]၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဖြစ်သည်။ အင်းဝရှိ မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (၈၆၃-၈၈၈) အားနည်းချိန်တွင် မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ အင်အားကြီးမားလာပြီး အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံ (၈၈၈-၉၀၄) က သက္ကရာဇ် ၈၈၈၊ တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝကိုသိမ်းပြီး နရပတိကို သတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]]မှ ဆက်ခံသည်။မင်းကြီးရန်နောင်က သိုဟန်ဘွားကို လုပ်ကြံရန်ကြံစည်ပြီး သံဃာတွေကို ဓားလက်နက်တို့ဖြင့်ဝှက်ပြီးဘုန်းကြီးအတု ယောင်ဆောင်ခိုင်း‌ေစကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များကို နန်းတော်သို့ ပင့်ဖိတ်ဟန်ပြုကာ သတ်ဖြတ်လေသောကြောင့် မင်းကြီးရန်နောင်နှင့် မြန်မာမှူးမတ်တို့က လုပ်ကြံနန်းချခြင်းဖြင့် သေလွန်သည်။ ထို့နောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတင်ကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ကာ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို နန်းတင်ရန်ပြောဆိုမှာကြားပြီး ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ နောက်အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းလွန်လျှင် [[မိုးဗြဲနရပတိ]]ဆက်လက်စိုးစံရာ စစ်ကိုင်းမှ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]]က တိုက်ခိုက်အနိုင်ယူကာ [[အင်းဝ]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ === ရှေးရှမ်းနယ်များ === ရှမ်းတို့ဌာနီ၌ ပြည်နယ်ပေါင်းမှာ တေတ္တိံသ ခေါ် ၃၃-နယ်ရှိ၍ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်အလား မွေ့လျော်ပျော်ရွှင်ဘွယ် များစွာတို့နှင့် ပြည့်စုံသည့်ပြင် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၆၆၄၅-ကျယ်လျက် စော်ဘွား ၁၆-ယောက်၊ မြို့စား ၁၃-ယောက်နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄-ယောက်တို့က အုပ်ချုပ်ကြရသည်။ (ဤကားအင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှာ နေရစဉ်က ဖြစ်၏။) {{citation needed}} (၁) ကျိုင်းတုံနယ်၊ မိုးနဲနယ်၊ ညောင်ရွှေနယ်၊ ရပ်ဆောက်နယ်၊ လဲချားနယ်၊ မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စကားနယ်၊ နောင်မွယ်နယ်၊ (၁၀) မိုင်းနောက်၊ မိုင်းကိုင်း၊ ကျေးသီဗန်းစံ၊ လွယ်လုံ၊ သထုံ၊ ဗန်းရင်၊ ဟိုပုန်း၊ နန်းခုတ်၊ စကွယ်နယ်၊ မိုင်းရှူး၊ (၂၀) သမခမ်း၊ ပွေးလှ၊ ဘော်နယ်၊ ရွာဝံနယ်၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်၊ ပင်းဒယ၊ (၂၇) ဤကား တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်၂၇-နယ်တည်း။ (၁) သီပေါနယ်၊ (၂) တောင်ပိုင်းနယ်၊ (၃) မိုင်းရယ်နယ်၊ (၄) မြောက်သန္နီနယ်၊ (၅) မိုးမိတ်နယ်၊ (၆) မိုးလင်းနယ်၊ ဤကား မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည် ၆-နယ်တည်း။ ပေါင်း ၃၃-နယ် ဖြစ်၏။ === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ == ဇမ္ဗူတံဆိပ် ကျမ်းရင်းတွင် ဖော်ပြချက်အရ - *လင်း၊ သက်၊ ချင်း၊ ခုံ၊ ရင်၊ ကတူး၊ မြန်၊ အကျော်၊ ဂင်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *ဇဝါ၊ မျက်နှာမည်း၊ ကသည်း၊ ရေမီးထွက်၊ ကရက်၊ လဝ၊ လော၊ ပန်းလောင်၊ တရက်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *စနု၊ ဘအူ၊ ကရင်၊ ကချင်၊ ဂနော၊ ယောန်၊ လဝိုက်၊ တရုပ်၊ ယိုးဒယား၊ အနဲ (၃၀)။{{citation needed}} ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture" />ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} == ဘာသာနှင့်စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} ဘာသာအယူဝါဒအရေးတွင် ရှေးအခါက နတ်ကိုးခြင်းများကို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ သေလွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူမြေမြုပ်သည့် အလေ့များပင် ရှိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးမှ ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အယူများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ပဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်စေခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ နတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးကာ အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။{{citation needed}} * စာပေ ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အသုံးပြုနေသော ရှမ်းစာပေ၌ အက္ခရာပေါင်း ၁၉ လုံး ရှိသည်။ ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] afxgj4v0p24sh2q0383vlg3e73372wr 1032747 1032745 2026-05-21T06:07:55Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ */ 1032747 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang|shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]ဒေသတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးနှင့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး<ref name="Britannica-Shan">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|access-date=2020-08-26|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004170712/https://www.britannica.com/topic/Shan|url-status=live}}</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]တို့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်နေသည့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[အာသံပြည်နယ်|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည်နယ်]]၊ [[မေဃာလယ|မေဃာလယပြည်နယ်]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]တို့ရှိ ဒေသအချို့တွင်လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref>Sao Sāimöng, ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University, Cornell, 1969 (2nd ed.)</ref>ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း အရေအတွက်ကို ၄ သန်းမှ ၆ သန်းအထိ ရှိလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြပြီး၊<ref name="POTWF">{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation|access-date=2015-01-16|archive-date=2016-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314045020/http://peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|url-status=live}}</ref><ref name="CIA geos"/> ၎င်းပမာဏသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၁၀% ခန့် ဖြစ်သည်။<ref name="Britannica-Shan" /><ref>{{Cite news|date=2007-08-30|title=FACTBOX: The Shan, Myanmar's largest minority|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|access-date=2020-08-26|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929234107/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|url-status=live}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = Tai Shan<br/>တႆး<br/>Tai Yai | flag = Flag of the Shan State.svg | flag_caption = ရှမ်းပြည်နယ်အလံ | image = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]] | caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်း)<ref name=POTWF/><ref name="CIA geos"/> | region1 = {{flag|Myanmar}}<br>(အဓိကအားဖြင့် {{flag|Shan State}}) | pop1 = ၅ သန်း {{efn|According to [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}} | ref1 = <ref name="CIA geos">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=live }}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းထိုင်း]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = [[အာဟုမ်ရှမ်း|တိုင်းအာဟုမ်]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|တိုင်းထိုင်း]] }} == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ရှမ်းလူမျိုးသည် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စုအတွင်းပါဝင်သည့် တိုင်လူမျိုးများဖြစ်ပြီး၊ [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် နိုင်ငံတော်]]၏ နယ်မြေများအတွင်းနေထိုင်ခဲ့သူများဖြစ်သည်ဟုယူဆနိုင်သည်။နန်ကျောက်နိုင်ငံ (ယခုတရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ် တာလီဒေသ) သည် အေဒီ ၉ ရာစုတွင် [[ထန်မင်းဆက်]]၏ တန်ခိုးတိုးတက်လာမှုအောက်တွင် တဖြည်းဖြည်းအင်အားလျော့သွားခဲ့သည်။ ထိုသို့သော် နန်ကျောက်နိုင်ငံသည် ထန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်တွင်ပင် စုန်မင်းဆက် လက်ထက်အထိ တည်ရှိနေနိုင်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ တွေ့ရသည်။<ref>Wade, G. (2009). "The Yunnan Connection: The Nanzhao and Dali Kingdoms in Chinese and Southeast Asian History". Journal of Southeast Asian Studies.</ref> [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် [[မွန်ဂိုအင်ပါယာ]] (ယွမ်းမင်းဆက်) တရုတ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရာမှ နန်ကျောက်တွင်နေထိုင်သော တိဗက်-ဗမာနှင့် တိုင်လူမျိုးများသည် အနောက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြသည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးအဖွဲ့များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပျံ့နှံ့လာကြပြီး၊ ထိုအုပ်စုများထဲမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် ယနေ့ရှိ ရှမ်းလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သုတေသနများတွင် ယူဆကြသည်။<ref>Chamberlain, J.R. (2016). "Kra-Dai and the Proto-History of South China and Vietnam". Journal of the Siam Society.</ref>ရှမ်းလူမျိုးများသည် တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်သည့်အတွက်ဒေသအလိုက် လူမျိုးစုငယ်များအဖြစ် ကွဲပြားသွားကြပြီး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားအနည်းငယ်စီ ကွာခြားလာခဲ့သည်။ သို့သော် မူလတိုင်အုပ်စု၏ ဓလေ့များကို ယနေ့အထိ ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan language". SIL International.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း == ရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော [[ကျွမ့်လူမျိုး|ကျွမ့်တိုင်းရင်းသား]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။<ref>Genetic study source</ref> တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်းလူမျိုး]]အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။<ref>Migration reference</ref> မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီး<ref>O-M122 reference</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == === ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးခေတ် (ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်ဦး) === ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်ချိန်တွင် ပုဂံမင်းတို့၏ အားကိုးအားထားပြုရသော ရှမ်း-ဗမာ ကပြား စစ်သူကြီးများဖြစ်သည့် အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြံနှင့် သီဟသူ ဟူသော '''ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး''' သည် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာနှင့် ပင်လယ်ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက်ကာ အင်အားတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTunOldHistory">သန်းထွန်း။ (၁၉၆၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုန်စာပေ။ စာ-၁၃၅–၁၄၂။</ref> ၎င်းတို့သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၂ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၀၁) တွင် တရုတ်-မွန်ဂိုတပ်များကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း တွင် ဩဇာကြီးမားလာခဲ့သည်။ ညီနောင်သုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သူ သီဟသူ (အနန္တသီဟသူရိန်) သည် သက္ကရာဇ် ၆၇၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၁၃) တွင် ပင်းယမြို့ကို တည်ထောင်ကာ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ပြီး အညာမြေပြန့်ဒေသသို့ ရှမ်းလူမျိုးများ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်အခြေချလာစေသည့် သမိုင်းအစပျိုးရာ ကာလတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Kala1">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ပထမတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၃၁၀–၃၁၅။</ref> === အင်းဝခေတ်နှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများ ကြီးစိုးခြင်း === ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် သီဟသူ၏ မြေးတော်စပ်သူ [[သတိုးမင်းဖျား]]က သက္ကရာဇ် ၇၂၆ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄) တွင် [[အင်းဝမြို့]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="ThanTunOldHistory" /> သို့ရာတွင် အင်းဝခေတ်နှောင်းပိုင်းဖြစ်သော မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၀၁–၁၅၂၇) အာဏာစက် အားနည်းချိန်၌ မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ ပိုမိုအင်အားကြီးမားလာခဲ့သည်။ ထိုရှမ်းစော်ဘွားများအနက် အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံသည် သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇) တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိကို သတ်ဖြတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို မိမိ၏သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇–၁၅၄၂) အား ဆက်ခံစေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)။ (၁၉၉၃)။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း။ စာ-၁၁၈–၁child၂၅။</ref> သိုဟန်ဘွား လွန်ပြီးနောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား ထီးနန်းအပ်နှင်းကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို အင်းဝနန်းတွင် ဆက်လက်ဘိသိက်မြှောက်ရန် မှာကြားခဲ့ကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်း လွန်သော် သားဖြစ်သူ [[မိုးဗြဲနရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၅–၁၅၅၁) ဆက်လက်စိုးစံစဉ် စစ်ကိုင်းဒေသမှ ရှမ်းမင်းမျိုးနွယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]] က အင်းဝကို လာရောက်တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စိုးစံခဲ့သည်။<ref name="Kala2">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၁၄၂–၁၄၆။</ref> === ရှေးရှမ်းဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များ (၃၃ နယ်) === ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဦးစီးအုပ်ချုပ်မှုမှတ်တမ်းများအရ ရှမ်းစော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသတွင် ပြည်နယ်ပေါင်း ၃၃ နယ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် ရိုးရာအရ "တေတ္တိံသ" (၃၃ နယ်) ဟု တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းဒေသသည် စုစုပေါင်း စတုရန်းမိုင် ၅၆,၆၄၅ ကျယ်ဝန်းပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် စော်ဘွား ၁၆ ဦး၊ မြို့စား ၁၃ ဦး နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄ ဦးတို့က ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Gazetteer">Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing. Part I, Vol. 1, pp. 200–215.</ref> ယင်း ၃၃ နယ်ကို ပထဝီဝင်အရ အောက်ပါအတိုင်း တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည် -<ref name="ShanStates">လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၈၈–၉၇။</ref> ==== တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၂၇ နယ်) ==== # [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံနယ်]] # [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲနယ်]] # [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေနယ်]] # [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်နယ်]] # [[လဲချားမြို့|လဲချားနယ်]] # [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်နယ်]] # [[မိုင်းပန်မြို့|မိုင်းပန်နယ်]] # [[မိုင်းပွန်မြို့|မိုင်းပွန်နယ်]] # စကားနယ် # နောင်မွယ်နယ် # မိုင်းနောက်နယ် # [[မိုင်းကိုင်းမြို့|မိုင်းကိုင်းနယ်]] # [[ကျေးသီမြို့|ကျေးသီဗန်းစံနယ်]] # [[ပင်လောင်းမြို့|လွယ်လုံ (ပင်လောင်း) နယ်]] # သထုံ (ဆီဆိုင်) နယ် # ဗန်းရင်နယ် # [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်းနယ်]] # နန်းခုတ်နယ် # စကွယ်နယ် # [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူးနယ်]] # သမခမ်း (သာမိုင်းခမ်း) နယ် # [[ပွေးလှရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်|ပွေးလှနယ်]] # ဘော်နယ် # ရွာဝံ (ရွာငံ) နယ် # ပင်မှီနယ် # ကျုံးနယ် # [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယနယ်]] ==== မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၆ နယ်) ==== # [[သီပေါမြို့|သီပေါနယ်]] # တောင်ပိုင် (နမ့်ဆန်) နယ် # မိုင်းရယ်နယ် # [[သိန္နီမြို့|မြောက်သိန္နီနယ်]] # [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်နယ်]] # မိုးလင်းနယ် === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ == ဇမ္ဗူတံဆိပ် ကျမ်းရင်းတွင် ဖော်ပြချက်အရ - *လင်း၊ သက်၊ ချင်း၊ ခုံ၊ ရင်၊ ကတူး၊ မြန်၊ အကျော်၊ ဂင်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *ဇဝါ၊ မျက်နှာမည်း၊ ကသည်း၊ ရေမီးထွက်၊ ကရက်၊ လဝ၊ လော၊ ပန်းလောင်၊ တရက်၊ ရှမ်း(၁၀)။ *စနု၊ ဘအူ၊ ကရင်၊ ကချင်၊ ဂနော၊ ယောန်၊ လဝိုက်၊ တရုပ်၊ ယိုးဒယား၊ အနဲ (၃၀)။{{citation needed}} ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture" />ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} == ဘာသာနှင့်စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} ဘာသာအယူဝါဒအရေးတွင် ရှေးအခါက နတ်ကိုးခြင်းများကို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ သေလွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူမြေမြုပ်သည့် အလေ့များပင် ရှိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးမှ ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အယူများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ပဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်စေခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ နတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးကာ အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။{{citation needed}} * စာပေ ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အသုံးပြုနေသော ရှမ်းစာပေ၌ အက္ခရာပေါင်း ၁၉ လုံး ရှိသည်။ ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 9d4e2cgtf2r31as5tp73qpmxkwnnmsa 1032750 1032747 2026-05-21T06:11:01Z Chenzeyan29 141880 /* ရှမ်းမျိုး ၃၀ နှင့် ရှေးခေတ်မနုဿဗေဒအမြင် */ 1032750 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang|shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]ဒေသတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးနှင့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး<ref name="Britannica-Shan">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|access-date=2020-08-26|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004170712/https://www.britannica.com/topic/Shan|url-status=live}}</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]တို့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်နေသည့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[အာသံပြည်နယ်|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည်နယ်]]၊ [[မေဃာလယ|မေဃာလယပြည်နယ်]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]တို့ရှိ ဒေသအချို့တွင်လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref>Sao Sāimöng, ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University, Cornell, 1969 (2nd ed.)</ref>ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း အရေအတွက်ကို ၄ သန်းမှ ၆ သန်းအထိ ရှိလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြပြီး၊<ref name="POTWF">{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation|access-date=2015-01-16|archive-date=2016-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314045020/http://peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|url-status=live}}</ref><ref name="CIA geos"/> ၎င်းပမာဏသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၁၀% ခန့် ဖြစ်သည်။<ref name="Britannica-Shan" /><ref>{{Cite news|date=2007-08-30|title=FACTBOX: The Shan, Myanmar's largest minority|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|access-date=2020-08-26|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929234107/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|url-status=live}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = Tai Shan<br/>တႆး<br/>Tai Yai | flag = Flag of the Shan State.svg | flag_caption = ရှမ်းပြည်နယ်အလံ | image = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]] | caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်း)<ref name=POTWF/><ref name="CIA geos"/> | region1 = {{flag|Myanmar}}<br>(အဓိကအားဖြင့် {{flag|Shan State}}) | pop1 = ၅ သန်း {{efn|According to [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}} | ref1 = <ref name="CIA geos">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=live }}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းထိုင်း]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = [[အာဟုမ်ရှမ်း|တိုင်းအာဟုမ်]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|တိုင်းထိုင်း]] }} == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ရှမ်းလူမျိုးသည် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စုအတွင်းပါဝင်သည့် တိုင်လူမျိုးများဖြစ်ပြီး၊ [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် နိုင်ငံတော်]]၏ နယ်မြေများအတွင်းနေထိုင်ခဲ့သူများဖြစ်သည်ဟုယူဆနိုင်သည်။နန်ကျောက်နိုင်ငံ (ယခုတရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ် တာလီဒေသ) သည် အေဒီ ၉ ရာစုတွင် [[ထန်မင်းဆက်]]၏ တန်ခိုးတိုးတက်လာမှုအောက်တွင် တဖြည်းဖြည်းအင်အားလျော့သွားခဲ့သည်။ ထိုသို့သော် နန်ကျောက်နိုင်ငံသည် ထန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်တွင်ပင် စုန်မင်းဆက် လက်ထက်အထိ တည်ရှိနေနိုင်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ တွေ့ရသည်။<ref>Wade, G. (2009). "The Yunnan Connection: The Nanzhao and Dali Kingdoms in Chinese and Southeast Asian History". Journal of Southeast Asian Studies.</ref> [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် [[မွန်ဂိုအင်ပါယာ]] (ယွမ်းမင်းဆက်) တရုတ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရာမှ နန်ကျောက်တွင်နေထိုင်သော တိဗက်-ဗမာနှင့် တိုင်လူမျိုးများသည် အနောက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြသည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးအဖွဲ့များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပျံ့နှံ့လာကြပြီး၊ ထိုအုပ်စုများထဲမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် ယနေ့ရှိ ရှမ်းလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သုတေသနများတွင် ယူဆကြသည်။<ref>Chamberlain, J.R. (2016). "Kra-Dai and the Proto-History of South China and Vietnam". Journal of the Siam Society.</ref>ရှမ်းလူမျိုးများသည် တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်သည့်အတွက်ဒေသအလိုက် လူမျိုးစုငယ်များအဖြစ် ကွဲပြားသွားကြပြီး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားအနည်းငယ်စီ ကွာခြားလာခဲ့သည်။ သို့သော် မူလတိုင်အုပ်စု၏ ဓလေ့များကို ယနေ့အထိ ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan language". SIL International.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း == ရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော [[ကျွမ့်လူမျိုး|ကျွမ့်တိုင်းရင်းသား]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။<ref>Genetic study source</ref> တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်းလူမျိုး]]အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။<ref>Migration reference</ref> မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီး<ref>O-M122 reference</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == === ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးခေတ် (ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်ဦး) === ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်ချိန်တွင် ပုဂံမင်းတို့၏ အားကိုးအားထားပြုရသော ရှမ်း-ဗမာ ကပြား စစ်သူကြီးများဖြစ်သည့် အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြံနှင့် သီဟသူ ဟူသော '''ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး''' သည် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာနှင့် ပင်လယ်ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက်ကာ အင်အားတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTunOldHistory">သန်းထွန်း။ (၁၉၆၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုန်စာပေ။ စာ-၁၃၅–၁၄၂။</ref> ၎င်းတို့သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၂ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၀၁) တွင် တရုတ်-မွန်ဂိုတပ်များကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း တွင် ဩဇာကြီးမားလာခဲ့သည်။ ညီနောင်သုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သူ သီဟသူ (အနန္တသီဟသူရိန်) သည် သက္ကရာဇ် ၆၇၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၁၃) တွင် ပင်းယမြို့ကို တည်ထောင်ကာ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ပြီး အညာမြေပြန့်ဒေသသို့ ရှမ်းလူမျိုးများ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်အခြေချလာစေသည့် သမိုင်းအစပျိုးရာ ကာလတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Kala1">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ပထမတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၃၁၀–၃၁၅။</ref> === အင်းဝခေတ်နှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများ ကြီးစိုးခြင်း === ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် သီဟသူ၏ မြေးတော်စပ်သူ [[သတိုးမင်းဖျား]]က သက္ကရာဇ် ၇၂၆ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄) တွင် [[အင်းဝမြို့]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="ThanTunOldHistory" /> သို့ရာတွင် အင်းဝခေတ်နှောင်းပိုင်းဖြစ်သော မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၀၁–၁၅၂၇) အာဏာစက် အားနည်းချိန်၌ မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ ပိုမိုအင်အားကြီးမားလာခဲ့သည်။ ထိုရှမ်းစော်ဘွားများအနက် အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံသည် သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇) တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိကို သတ်ဖြတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို မိမိ၏သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇–၁၅၄၂) အား ဆက်ခံစေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)။ (၁၉၉၃)။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း။ စာ-၁၁၈–၁child၂၅။</ref> သိုဟန်ဘွား လွန်ပြီးနောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား ထီးနန်းအပ်နှင်းကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို အင်းဝနန်းတွင် ဆက်လက်ဘိသိက်မြှောက်ရန် မှာကြားခဲ့ကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်း လွန်သော် သားဖြစ်သူ [[မိုးဗြဲနရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၅–၁၅၅၁) ဆက်လက်စိုးစံစဉ် စစ်ကိုင်းဒေသမှ ရှမ်းမင်းမျိုးနွယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]] က အင်းဝကို လာရောက်တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စိုးစံခဲ့သည်။<ref name="Kala2">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၁၄၂–၁၄၆။</ref> === ရှေးရှမ်းဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များ (၃၃ နယ်) === ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဦးစီးအုပ်ချုပ်မှုမှတ်တမ်းများအရ ရှမ်းစော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသတွင် ပြည်နယ်ပေါင်း ၃၃ နယ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် ရိုးရာအရ "တေတ္တိံသ" (၃၃ နယ်) ဟု တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းဒေသသည် စုစုပေါင်း စတုရန်းမိုင် ၅၆,၆၄၅ ကျယ်ဝန်းပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် စော်ဘွား ၁၆ ဦး၊ မြို့စား ၁၃ ဦး နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄ ဦးတို့က ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Gazetteer">Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing. Part I, Vol. 1, pp. 200–215.</ref> ယင်း ၃၃ နယ်ကို ပထဝီဝင်အရ အောက်ပါအတိုင်း တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည် -<ref name="ShanStates">လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၈၈–၉၇။</ref> ==== တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၂၇ နယ်) ==== # [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံနယ်]] # [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲနယ်]] # [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေနယ်]] # [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်နယ်]] # [[လဲချားမြို့|လဲချားနယ်]] # [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်နယ်]] # [[မိုင်းပန်မြို့|မိုင်းပန်နယ်]] # [[မိုင်းပွန်မြို့|မိုင်းပွန်နယ်]] # စကားနယ် # နောင်မွယ်နယ် # မိုင်းနောက်နယ် # [[မိုင်းကိုင်းမြို့|မိုင်းကိုင်းနယ်]] # [[ကျေးသီမြို့|ကျေးသီဗန်းစံနယ်]] # [[ပင်လောင်းမြို့|လွယ်လုံ (ပင်လောင်း) နယ်]] # သထုံ (ဆီဆိုင်) နယ် # ဗန်းရင်နယ် # [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်းနယ်]] # နန်းခုတ်နယ် # စကွယ်နယ် # [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူးနယ်]] # သမခမ်း (သာမိုင်းခမ်း) နယ် # [[ပွေးလှရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်|ပွေးလှနယ်]] # ဘော်နယ် # ရွာဝံ (ရွာငံ) နယ် # ပင်မှီနယ် # ကျုံးနယ် # [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယနယ်]] ==== မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၆ နယ်) ==== # [[သီပေါမြို့|သီပေါနယ်]] # တောင်ပိုင် (နမ့်ဆန်) နယ် # မိုင်းရယ်နယ် # [[သိန္နီမြို့|မြောက်သိန္နီနယ်]] # [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်နယ်]] # မိုးလင်းနယ် === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ နှင့် ရှေးခေတ်မနုဿဗေဒအမြင် == မြန်မာ့ရှေးဟောင်းကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော '''"ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း"''' တွင် ဖော်ပြချက်အရ "ရှမ်းမျိုး ၃၀" ဟု ဆိုသော်လည်း လက်တွေ့တွင် ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာဗေဒအရ ကွဲပြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့် အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံခြားသား လူမျိုးစုများစွာ ရောနှောပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၄၂–၄၆။</ref> ရှေးခေတ်မြန်မာမင်းများလက်ထက် အယူအဆအရ မိမိတို့နှင့် စကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူဘဲ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို "ရှမ်း" (Shan) ဟူသောအမည်အောက်တွင် ခြုံငုံ၍ သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဆာဂျော့စကော့တ် (လှသမိန် ဆီလျော်အောင်ဘာသာပြန်သည်)။ (၁၉၆၅)။ ''မြန်မာပြည်အခြေပြကမ္ပည်းကျမ်း''။ သုတစာပေတိုက်။ စာ-၁၁၂။</ref> === လူမျိုးစု ၃၀ အား အသေးစိတ်ခွဲခြားခြင်း === ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်းပါ ဂါထာစပ်ဆိုချက်အရ ခွဲခြားထားသော လူမျိုးစု ၃၀ ၏ ယနေ့ခေတ် သုတေသနပြုချက် နောက်ခံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -<ref name="Zambu">မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း (ပထမတွဲ)။ (၁၉၆၅)။ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၂၃၀–၂၃၄။</ref> ==== ပထမ ၁၀ မျိုး ==== # '''လင်း''' - လင်းခေး သို့မဟုတ် လင်းဇင်း (လာအို) နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ # '''သက်''' - ရခိုင်ရိုးမတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[သက်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ချင်း''' - မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက် တောင်တန်းဒေသမှ [[ချင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ခုံ''' - ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံဒေသရှိ ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်သော [[ဂုံလူမျိုး|ခုံ (သို့မဟုတ်) ဂုံလူမျိုး (Khün)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''ရင်''' - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ရှိ ရင်ကြား၊ ရင်နက် (ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲ) များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ကတူး''' - မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကတူးလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''မြန်''' - ဗမာ (မြန်မာ) လူမျိုးစုကိုပင် ရှေးဟောင်းအခေါ်အဝေါ်ဖြင့် ထည့်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''အကျော်''' - ရှေးခေတ်က ကမ္ဘောဒီးယား (ခမာ) သို့မဟုတ် လာအိုနွယ်ဖွားများကို ခေါ်ဆိုသည့် အမည်ဖြစ်သည်။ # '''ဂင်''' - တရုတ်-ဗီယက်နမ်နယ်စပ် သို့မဟုတ် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်အရှေ့ဘက်မှ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ရှမ်း''' - ပင်မ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင် (Tai) နွယ်ဖွား ရှမ်းလူမျိုး]]များကို တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းသည်။ ==== ဒုတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''ဇဝါ''' - အင်ဒိုနီးရှား ဂျာဗားကျွန်း (Java) သို့မဟုတ် လာအိုနိုင်ငံ [[လွမ်ပရာဘန်းမြို့|လွမ်ပရာဘန်း]] ရှေးဟောင်း မာလယူ-ဇဝါ နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုသည်။ # '''မျက်နှာမည်း''' - အသားအရောင်ညိုမည်းသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တောင်ပစိဖိတ်နွယ်ဖွားများကို တင်စားခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကသည်း''' - အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရ (Manipur) ဒေသမှ [[ကသည်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ရေမီးထွက်''' - ရှေးဒဏ္ဍာရီလာ လူမျိုးစုအမည် သို့မဟုတ် ထူးခြားသော ဝတ်စုံဝတ်ဆင်သည့် လူမျိုးစုတစ်ခုအား တင်စားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ကရက်''' - ရှမ်းနှင့် ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''လဝ''' - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ မွန်-ခမာနွယ်ဝင် [[ဝလူမျိုး|လဝ (ဝလူမျိုး)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''လော''' - ယနေ့ခေတ် [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao) များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ပန်းလောင်''' - [[ပလောင်လူမျိုး]] (Ta'ang) များကို ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်းဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''တရက်''' - ရှမ်းပြည်နယ်စပ်နှင့် ယူနန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ # '''ရှမ်း''' - အထက်ပါအတိုင်း တိုင်နွယ်ဖွား (Tai) အစုအဖွဲ့ကိုပင် ထပ်မံအတည်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ==== တတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''စနု''' - ကချင် သို့မဟုတ် ရှမ်းတောင်တန်းရှိ လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ဘအူ''' - ဗန်းမော်နှင့် ကချင်တောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကရင်''' - မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် တောင်တန်းနှင့် မြေပြန့်ဒေသရှိ [[ကရင်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ကချင်''' - မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက်စွန်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကချင်လူမျိုး]] (ဂျင်းဖော) များ ဖြစ်သည်။ # '''ဂနော''' - ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ကံလော သို့မဟုတ် ဒေသခံလူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ယောန်''' - ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဒေသမှ ရှမ်းနွယ်ဖွား '''"ရှမ်းယွန်း" (Yuan)''' များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''လဝိုက်''' - အနောက်ဘက် ကသည်း သို့မဟုတ် ချင်းတောင်တန်းအနီးရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''တရုပ်''' - မြောက်ဘက်အိမ်နီးနားချင်း [[တရုတ်လူမျိုး]]များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ယိုးဒယား''' - ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဘန်ကောက်နှင့် အယုဒ္ဓယအနွယ်ဝင် [[ထိုင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''အနဲ''' - ရှမ်းပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသရှိ အလွန်သေးငယ်သော လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture" />ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} == ဘာသာနှင့်စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} ဘာသာအယူဝါဒအရေးတွင် ရှေးအခါက နတ်ကိုးခြင်းများကို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ သေလွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူမြေမြုပ်သည့် အလေ့များပင် ရှိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးမှ ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အယူများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ပဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်စေခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ နတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးကာ အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။{{citation needed}} * စာပေ ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အသုံးပြုနေသော ရှမ်းစာပေ၌ အက္ခရာပေါင်း ၁၉ လုံး ရှိသည်။ ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] czoyow6hytvtwh28wmhmzptme2fxnyi 1032806 1032750 2026-05-21T08:34:12Z Ninjastrikers 22896 infobox stays on the top 1032806 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Tai Shan<br/>တႆး<br/>Tai Yai | flag = Flag of the Shan State.svg | flag_caption = ရှမ်းပြည်နယ်အလံ | image = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]] | caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်း)<ref name=POTWF/><ref name="CIA geos"/> | region1 = {{flag|Myanmar}}<br>(အဓိကအားဖြင့် {{flag|Shan State}}) | pop1 = ၅ သန်း {{efn|According to [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}} | ref1 = <ref name="CIA geos">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=live }}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းထိုင်း]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = [[အာဟုမ်ရှမ်း|တိုင်းအာဟုမ်]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|တိုင်းထိုင်း]] }} '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang|shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]ဒေသတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စု]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးနှင့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး<ref name="Britannica-Shan">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|access-date=2020-08-26|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004170712/https://www.britannica.com/topic/Shan|url-status=live}}</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် အများစု နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]တို့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်နေသည့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[အာသံပြည်နယ်|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည်နယ်]]၊ [[မေဃာလယ|မေဃာလယပြည်နယ်]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]တို့ရှိ ဒေသအချို့တွင်လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref>Sao Sāimöng, ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University, Cornell, 1969 (2nd ed.)</ref>ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း အရေအတွက်ကို ၄ သန်းမှ ၆ သန်းအထိ ရှိလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြပြီး၊<ref name="POTWF">{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation|access-date=2015-01-16|archive-date=2016-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314045020/http://peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|url-status=live}}</ref><ref name="CIA geos"/> ၎င်းပမာဏသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၁၀% ခန့် ဖြစ်သည်။<ref name="Britannica-Shan" /><ref>{{Cite news|date=2007-08-30|title=FACTBOX: The Shan, Myanmar's largest minority|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|access-date=2020-08-26|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929234107/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-shan-factbox-idUSBKK22090520070830|url-status=live}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ရှမ်းလူမျိုးသည် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စုအတွင်းပါဝင်သည့် တိုင်လူမျိုးများဖြစ်ပြီး၊ [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် နိုင်ငံတော်]]၏ နယ်မြေများအတွင်းနေထိုင်ခဲ့သူများဖြစ်သည်ဟုယူဆနိုင်သည်။နန်ကျောက်နိုင်ငံ (ယခုတရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ် တာလီဒေသ) သည် အေဒီ ၉ ရာစုတွင် [[ထန်မင်းဆက်]]၏ တန်ခိုးတိုးတက်လာမှုအောက်တွင် တဖြည်းဖြည်းအင်အားလျော့သွားခဲ့သည်။ ထိုသို့သော် နန်ကျောက်နိုင်ငံသည် ထန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်တွင်ပင် စုန်မင်းဆက် လက်ထက်အထိ တည်ရှိနေနိုင်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ တွေ့ရသည်။<ref>Wade, G. (2009). "The Yunnan Connection: The Nanzhao and Dali Kingdoms in Chinese and Southeast Asian History". Journal of Southeast Asian Studies.</ref> [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် [[မွန်ဂိုအင်ပါယာ]] (ယွမ်းမင်းဆက်) တရုတ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရာမှ နန်ကျောက်တွင်နေထိုင်သော တိဗက်-ဗမာနှင့် တိုင်လူမျိုးများသည် အနောက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြသည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် တိုင်လူမျိုးအဖွဲ့များသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပျံ့နှံ့လာကြပြီး၊ ထိုအုပ်စုများထဲမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် ယနေ့ရှိ ရှမ်းလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သုတေသနများတွင် ယူဆကြသည်။<ref>Chamberlain, J.R. (2016). "Kra-Dai and the Proto-History of South China and Vietnam". Journal of the Siam Society.</ref>ရှမ်းလူမျိုးများသည် တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်သည့်အတွက်ဒေသအလိုက် လူမျိုးစုငယ်များအဖြစ် ကွဲပြားသွားကြပြီး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားအနည်းငယ်စီ ကွာခြားလာခဲ့သည်။ သို့သော် မူလတိုင်အုပ်စု၏ ဓလေ့များကို ယနေ့အထိ ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သည်။<ref>Ethnologue (2024). "Shan language". SIL International.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း == ရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော [[ကျွမ့်လူမျိုး|ကျွမ့်တိုင်းရင်းသား]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။<ref>Genetic study source</ref> တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်းလူမျိုး]]အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။<ref>Migration reference</ref> မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီး<ref>O-M122 reference</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == === ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးခေတ် (ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်ဦး) === ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်ချိန်တွင် ပုဂံမင်းတို့၏ အားကိုးအားထားပြုရသော ရှမ်း-ဗမာ ကပြား စစ်သူကြီးများဖြစ်သည့် အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြံနှင့် သီဟသူ ဟူသော '''ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး''' သည် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာနှင့် ပင်လယ်ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက်ကာ အင်အားတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTunOldHistory">သန်းထွန်း။ (၁၉၆၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုန်စာပေ။ စာ-၁၃၅–၁၄၂။</ref> ၎င်းတို့သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၂ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၀၁) တွင် တရုတ်-မွန်ဂိုတပ်များကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း တွင် ဩဇာကြီးမားလာခဲ့သည်။ ညီနောင်သုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သူ သီဟသူ (အနန္တသီဟသူရိန်) သည် သက္ကရာဇ် ၆၇၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၁၃) တွင် ပင်းယမြို့ကို တည်ထောင်ကာ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ပြီး အညာမြေပြန့်ဒေသသို့ ရှမ်းလူမျိုးများ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်အခြေချလာစေသည့် သမိုင်းအစပျိုးရာ ကာလတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Kala1">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ပထမတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၃၁၀–၃၁၅။</ref> === အင်းဝခေတ်နှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများ ကြီးစိုးခြင်း === ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် သီဟသူ၏ မြေးတော်စပ်သူ [[သတိုးမင်းဖျား]]က သက္ကရာဇ် ၇၂၆ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄) တွင် [[အင်းဝမြို့]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="ThanTunOldHistory" /> သို့ရာတွင် အင်းဝခေတ်နှောင်းပိုင်းဖြစ်သော မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၀၁–၁၅၂၇) အာဏာစက် အားနည်းချိန်၌ မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ ပိုမိုအင်အားကြီးမားလာခဲ့သည်။ ထိုရှမ်းစော်ဘွားများအနက် အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံသည် သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇) တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိကို သတ်ဖြတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို မိမိ၏သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇–၁၅၄၂) အား ဆက်ခံစေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)။ (၁၉၉၃)။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း။ စာ-၁၁၈–၁child၂၅။</ref> သိုဟန်ဘွား လွန်ပြီးနောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား ထီးနန်းအပ်နှင်းကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို အင်းဝနန်းတွင် ဆက်လက်ဘိသိက်မြှောက်ရန် မှာကြားခဲ့ကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်း လွန်သော် သားဖြစ်သူ [[မိုးဗြဲနရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၅–၁၅၅၁) ဆက်လက်စိုးစံစဉ် စစ်ကိုင်းဒေသမှ ရှမ်းမင်းမျိုးနွယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]] က အင်းဝကို လာရောက်တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စိုးစံခဲ့သည်။<ref name="Kala2">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၁၄၂–၁၄၆။</ref> === ရှေးရှမ်းဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များ (၃၃ နယ်) === ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဦးစီးအုပ်ချုပ်မှုမှတ်တမ်းများအရ ရှမ်းစော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသတွင် ပြည်နယ်ပေါင်း ၃၃ နယ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် ရိုးရာအရ "တေတ္တိံသ" (၃၃ နယ်) ဟု တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းဒေသသည် စုစုပေါင်း စတုရန်းမိုင် ၅၆,၆၄၅ ကျယ်ဝန်းပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် စော်ဘွား ၁၆ ဦး၊ မြို့စား ၁၃ ဦး နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄ ဦးတို့က ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Gazetteer">Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing. Part I, Vol. 1, pp. 200–215.</ref> ယင်း ၃၃ နယ်ကို ပထဝီဝင်အရ အောက်ပါအတိုင်း တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည် -<ref name="ShanStates">လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၈၈–၉၇။</ref> ==== တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၂၇ နယ်) ==== # [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံနယ်]] # [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲနယ်]] # [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေနယ်]] # [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်နယ်]] # [[လဲချားမြို့|လဲချားနယ်]] # [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်နယ်]] # [[မိုင်းပန်မြို့|မိုင်းပန်နယ်]] # [[မိုင်းပွန်မြို့|မိုင်းပွန်နယ်]] # စကားနယ် # နောင်မွယ်နယ် # မိုင်းနောက်နယ် # [[မိုင်းကိုင်းမြို့|မိုင်းကိုင်းနယ်]] # [[ကျေးသီမြို့|ကျေးသီဗန်းစံနယ်]] # [[ပင်လောင်းမြို့|လွယ်လုံ (ပင်လောင်း) နယ်]] # သထုံ (ဆီဆိုင်) နယ် # ဗန်းရင်နယ် # [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်းနယ်]] # နန်းခုတ်နယ် # စကွယ်နယ် # [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူးနယ်]] # သမခမ်း (သာမိုင်းခမ်း) နယ် # [[ပွေးလှရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်|ပွေးလှနယ်]] # ဘော်နယ် # ရွာဝံ (ရွာငံ) နယ် # ပင်မှီနယ် # ကျုံးနယ် # [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယနယ်]] ==== မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၆ နယ်) ==== # [[သီပေါမြို့|သီပေါနယ်]] # တောင်ပိုင် (နမ့်ဆန်) နယ် # မိုင်းရယ်နယ် # [[သိန္နီမြို့|မြောက်သိန္နီနယ်]] # [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်နယ်]] # မိုးလင်းနယ် === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ နှင့် ရှေးခေတ်မနုဿဗေဒအမြင် == မြန်မာ့ရှေးဟောင်းကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော '''"ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း"''' တွင် ဖော်ပြချက်အရ "ရှမ်းမျိုး ၃၀" ဟု ဆိုသော်လည်း လက်တွေ့တွင် ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာဗေဒအရ ကွဲပြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့် အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံခြားသား လူမျိုးစုများစွာ ရောနှောပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၄၂–၄၆။</ref> ရှေးခေတ်မြန်မာမင်းများလက်ထက် အယူအဆအရ မိမိတို့နှင့် စကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူဘဲ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို "ရှမ်း" (Shan) ဟူသောအမည်အောက်တွင် ခြုံငုံ၍ သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဆာဂျော့စကော့တ် (လှသမိန် ဆီလျော်အောင်ဘာသာပြန်သည်)။ (၁၉၆၅)။ ''မြန်မာပြည်အခြေပြကမ္ပည်းကျမ်း''။ သုတစာပေတိုက်။ စာ-၁၁၂။</ref> === လူမျိုးစု ၃၀ အား အသေးစိတ်ခွဲခြားခြင်း === ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်းပါ ဂါထာစပ်ဆိုချက်အရ ခွဲခြားထားသော လူမျိုးစု ၃၀ ၏ ယနေ့ခေတ် သုတေသနပြုချက် နောက်ခံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -<ref name="Zambu">မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း (ပထမတွဲ)။ (၁၉၆၅)။ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၂၃၀–၂၃၄။</ref> ==== ပထမ ၁၀ မျိုး ==== # '''လင်း''' - လင်းခေး သို့မဟုတ် လင်းဇင်း (လာအို) နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ # '''သက်''' - ရခိုင်ရိုးမတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[သက်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ချင်း''' - မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက် တောင်တန်းဒေသမှ [[ချင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ခုံ''' - ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံဒေသရှိ ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်သော [[ဂုံလူမျိုး|ခုံ (သို့မဟုတ်) ဂုံလူမျိုး (Khün)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''ရင်''' - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ရှိ ရင်ကြား၊ ရင်နက် (ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲ) များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ကတူး''' - မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကတူးလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''မြန်''' - ဗမာ (မြန်မာ) လူမျိုးစုကိုပင် ရှေးဟောင်းအခေါ်အဝေါ်ဖြင့် ထည့်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''အကျော်''' - ရှေးခေတ်က ကမ္ဘောဒီးယား (ခမာ) သို့မဟုတ် လာအိုနွယ်ဖွားများကို ခေါ်ဆိုသည့် အမည်ဖြစ်သည်။ # '''ဂင်''' - တရုတ်-ဗီယက်နမ်နယ်စပ် သို့မဟုတ် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်အရှေ့ဘက်မှ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ရှမ်း''' - ပင်မ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင် (Tai) နွယ်ဖွား ရှမ်းလူမျိုး]]များကို တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းသည်။ ==== ဒုတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''ဇဝါ''' - အင်ဒိုနီးရှား ဂျာဗားကျွန်း (Java) သို့မဟုတ် လာအိုနိုင်ငံ [[လွမ်ပရာဘန်းမြို့|လွမ်ပရာဘန်း]] ရှေးဟောင်း မာလယူ-ဇဝါ နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုသည်။ # '''မျက်နှာမည်း''' - အသားအရောင်ညိုမည်းသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တောင်ပစိဖိတ်နွယ်ဖွားများကို တင်စားခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကသည်း''' - အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရ (Manipur) ဒေသမှ [[ကသည်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ရေမီးထွက်''' - ရှေးဒဏ္ဍာရီလာ လူမျိုးစုအမည် သို့မဟုတ် ထူးခြားသော ဝတ်စုံဝတ်ဆင်သည့် လူမျိုးစုတစ်ခုအား တင်စားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ကရက်''' - ရှမ်းနှင့် ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''လဝ''' - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ မွန်-ခမာနွယ်ဝင် [[ဝလူမျိုး|လဝ (ဝလူမျိုး)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''လော''' - ယနေ့ခေတ် [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao) များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ပန်းလောင်''' - [[ပလောင်လူမျိုး]] (Ta'ang) များကို ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်းဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''တရက်''' - ရှမ်းပြည်နယ်စပ်နှင့် ယူနန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ # '''ရှမ်း''' - အထက်ပါအတိုင်း တိုင်နွယ်ဖွား (Tai) အစုအဖွဲ့ကိုပင် ထပ်မံအတည်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ==== တတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''စနု''' - ကချင် သို့မဟုတ် ရှမ်းတောင်တန်းရှိ လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ဘအူ''' - ဗန်းမော်နှင့် ကချင်တောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကရင်''' - မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် တောင်တန်းနှင့် မြေပြန့်ဒေသရှိ [[ကရင်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ကချင်''' - မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက်စွန်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကချင်လူမျိုး]] (ဂျင်းဖော) များ ဖြစ်သည်။ # '''ဂနော''' - ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ကံလော သို့မဟုတ် ဒေသခံလူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ယောန်''' - ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဒေသမှ ရှမ်းနွယ်ဖွား '''"ရှမ်းယွန်း" (Yuan)''' များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''လဝိုက်''' - အနောက်ဘက် ကသည်း သို့မဟုတ် ချင်းတောင်တန်းအနီးရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''တရုပ်''' - မြောက်ဘက်အိမ်နီးနားချင်း [[တရုတ်လူမျိုး]]များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ယိုးဒယား''' - ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဘန်ကောက်နှင့် အယုဒ္ဓယအနွယ်ဝင် [[ထိုင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''အနဲ''' - ရှမ်းပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသရှိ အလွန်သေးငယ်သော လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture" />ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} == ဘာသာနှင့်စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} ဘာသာအယူဝါဒအရေးတွင် ရှေးအခါက နတ်ကိုးခြင်းများကို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ သေလွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူမြေမြုပ်သည့် အလေ့များပင် ရှိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးမှ ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အယူများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ပဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်စေခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ နတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးကာ အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။{{citation needed}} * စာပေ ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အသုံးပြုနေသော ရှမ်းစာပေ၌ အက္ခရာပေါင်း ၁၉ လုံး ရှိသည်။ ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 6aad3u60mlpo2ib3nm9sh1n20hku07x ဆေကိန္ဒ 0 4884 1032677 1027913 2026-05-20T20:44:53Z ~2026-30358-63 142965 1032677 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | background = #FFD068 | color = black | name = ဆရာတော် အရှင်ဆေကိန္ဒ | image = Sayardaw Chekinda .png | caption = | alias = ဓမ္မဒူတ ဒေါက်တာ ဆေကိန္ဒ | temple = ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက် | founder = ဒေါက်တာ ဆေကိန္ဒ | dharma name = ဆေကိန္ဒ (Chekinda) | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|၁၉၅၈|၀၁|၂၈}} | birth_place = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ သောတာပန်ရပ်ကွက်။ | nationality = မြန်မာ | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | school = [[ထေရဝါဒ]] | lineage = ရွှေကျင် | location = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်]] နှင့် [[ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်]] | title = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်]] ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် | honors = {{plainlist| *[[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]] *[[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]] *[[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ]] *[[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]] *[[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]] *[[စည်သူဘွဲ့]] *[[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] }} | education = မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာဘွဲ့၊ အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယ၊ ပါရဂူဘွဲ့ <small>(အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်) | website = {{url|www.dcumyanmar.com/mm/}} }} '''အရှင်ဆေကိန္ဒ''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဓမ္မဒူတ အရှင်ဆေကိန္ဒ ဟူ၍လည်းသိရှိကြ၏ ။လက်ရှိတွင် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]] ၏ တတိယမြောက် ပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng|title=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် (၁၉) ကြိမ်မြောက်နှင့် အကြိမ် (၂၀) မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားကျင်းပ|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂|archive-date=24 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724035759/https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng}}</ref> ==ထေရုပ္ပတ္တိ== ===ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး=== အရှင်ဆေကိန္ဒ အလောင်းအလျာကို [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ သောတာပန်ရပ်ကွက်၊ ခမည်းတော် ဦးအောင်သန်းနှင့် မယ်တော် ဒေါ်စိန်ကြည်တို့က ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၉-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း(၉)ရက်၊ (28-1-1958) အင်္ဂါနေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၇၅ ၌ စစ်ကိုင်းမြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ ၌ မန္တလေးမြို့ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာဘွဲ့(A.G.T.I. (civil)) ကို ရရှိအောင်မြင်သည်။ ၁၉၈၃၌ [[မွန်ပြည်နယ်]] [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]] တောင်စွန်းဓမ္မဒူတတောရ ဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်ရဟန်းအဖြစ်ကို ခံယူခဲ့သည်။ တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရကျောင်းတိုက်တွင် ပရိယတ္တိစာပေများကို လေ့လာ၍ မူလတန်း၊ ပထမငယ်တန်း၊ ပထမလတ်တန်း၊ ပထမကြီးတန်းတို့ကို နှစ်ချင်းပေါက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃တွင် စာချတန်း၌ ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းစလုံးကို တစ်နှစ်တည်းဖြင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့၍ အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်ကို ရရှိတော်မူခဲ့သည်။ သဒ္ဓမ္မနေပုညဓမ္မာစရိယဘွဲ့နှင့် သာသနဇောတိပါလဓမ္မာစရိယဘွဲ့တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့၏ ။ === ပညာဆည်းပူးခြင်း === ပရိယတ္တိစာပေများကို တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရ၊ [[အမရပူရမြို့]] [[မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း|မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] [[မစိုးရိမ်တိုက်(တိုက်သစ်)|မစိုးရိမ်တိုက်]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] ဇေယျသိန် ပါဠိတက္ကသိုလ်၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] မဟာသုဗောဓာရုံ စာသင်တိုက် စသော ကျောင်းတိုက်တို့ရှိ ဆရာတော်များထံမှ နည်းနာခံယူ သင်ယူခဲ့သည်။ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]]တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူး၍ ထိုတက္ကသိုလ်မှ M.A. (Buddhism) နှင့် Ph.D. ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့၏ ။ ဆရာတော်သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် ၏ ဒုတိယမြောက်ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် အရှင် [[နန္ဒမာလာဘိဝံသ]] နှင့် ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော် ဒေါက်တာ စန္ဒာဝရာဘိဝံသ တို့ အနားယူပြီးသည့်နောက် စစ်အာဏာသိမ်း မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ပူးပေါင်းပြီး ပါမောက္ခချုပ်အရည်အချင်းများကို ဖျက်သိမ်းကာ အတင်းအဓမ္မ ပါမောက္ခချုပ်လုပ်ခဲ့ပါသည်။ ါမောက္ခချုပ်အရည်အချင်းများကို ဖျက်ကာ ပ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/02/06/214939.html|title=အရှင်ဆေကိန္ဒကို ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဒုပါမောက္ခချုပ်ခန့်အပ်မည်|work=ဧရာဝတီသတင်း|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/world-51392581|title=ပါမောက္ခချုပ်ရာထူး ဓမ္မဒူတဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်ဆေကိန္ဒကို ခန့်အပ်ဖို့ စီစဉ်|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref> ==်== [[မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ|ဓဇ]]၊ [[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]]၊ [[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|ဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]]၊ [[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] ဘွဲ့များကို ဆရာတော်အား ဆပ်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၃ရက်တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ဆရာတော်အား [[စည်သူဘွဲ့]] ဆက်ကပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ==ဆောင်ရွက်မှုများ== ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ အရှင်ဆေကိန္ဒသည် ဓမ္မဒူတ နာယက အဖွဲ့ဝင်၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်]] သံဃနာယက အဖွဲ့ဝင်၊ ဓမ္မဒူတ ဇေတဝန်တောရ ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက်ကြီး၏ ပဓာန နာယကဆရာတော်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ပဋိပတ္တိမဟာဌာန (ဝိပဿနာ) ပါမောက္ခ၊တွဲဖက် ပါမောက္ခ၊ အဆောင်မှူးဆရာတော် စသော တာဝန်တို့ အမျိုးဘာသာသာသနာစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းကြီးပေါ်ပေါက်လာရန်ဦးဆောင် မတည်လှူဒါန်းခြင်းနှင့် ကျမ်းစာရေးသားခြင်း၊ စာပေပို့ချခြင်း၊ တရားဟောပြောခြင်း၊ တရားပြသခြင်း၊ ယဉ်ကျေးလိမ္မာ လူငယ်သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၈| }} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] kt8xxlxfs2we0wkj1ymocj2w8xx4nwt 1032678 1032677 2026-05-20T20:45:51Z ~2026-30358-63 142965 1032678 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | background = #FFD068 | color = black | name = ဆရာတော် အရှင်ဆေကိန္ဒ | image = Sayardaw Chekinda .png | caption = | alias = ဓမ္မဒူတ ဒေါက်တာ ဆေကိန္ဒ | temple = ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက် | founder = ဒေါက်တာ ဆေကိန္ဒ | dharma name = ဆေကိန္ဒ (Chekinda) | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|၁၉၅၈|၀၁|၂၈}} | birth_place = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ သောတာပန်ရပ်ကွက်။ | nationality = မြန်မာ | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | school = [[ထေရဝါဒ]] | lineage = ရွှေကျင် | location = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်]] နှင့် [[ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်]] | title = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်]] ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် | honors = {{plainlist| *[[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]] *[[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]] *[[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ]] *[[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]] *[[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]] *[[စည်သူဘွဲ့]] *[[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] }} | education = မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာဘွဲ့၊ အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယ၊ ပါရဂူဘွဲ့ <small>(အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်) | website = {{url|www.dcumyanmar.com/mm/}} }} '''အရှင်ဆေကိန္ဒ''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဓမ္မဒူတ အရှင်ဆေကိန္ဒ ဟူ၍လည်းသိရှိကြ၏ ။လက်ရှိတွင် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]] ၏ တတိယမြောက် ပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng|title=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် (၁၉) ကြိမ်မြောက်နှင့် အကြိမ် (၂၀) မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားကျင်းပ|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂|archive-date=24 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724035759/https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng}}</ref> ==ထေရုပ္ပတ္တိ== ===ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး=== အရှင်ဆေကိန္ဒ အလောင်းအလျာကို [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ သောတာပန်ရပ်ကွက်၊ ခမည်းတော် ဦးအောင်သန်းနှင့် မယ်တော် ဒေါ်စိန်ကြည်တို့က ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၉-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း(၉)ရက်၊ (28-1-1958) အင်္ဂါနေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၇၅ ၌ စစ်ကိုင်းမြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ ၌ မန္တလေးမြို့ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာဘွဲ့(A.G.T.I. (civil)) ကို ရရှိအောင်မြင်သည်။ ၁၉၈၃၌ [[မွန်ပြည်နယ်]] [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]] တောင်စွန်းဓမ္မဒူတတောရ ဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်ရဟန်းအဖြစ်ကို ခံယူခဲ့သည်။ တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရကျောင်းတိုက်တွင် ပရိယတ္တိစာပေများကို လေ့လာ၍ မူလတန်း၊ ပထမငယ်တန်း၊ ပထမလတ်တန်း၊ ပထမကြီးတန်းတို့ကို နှစ်ချင်းပေါက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃တွင် စာချတန်း၌ ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းစလုံးကို တစ်နှစ်တည်းဖြင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့၍ အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်ကို ရရှိတော်မူခဲ့သည်။ သဒ္ဓမ္မနေပုညဓမ္မာစရိယဘွဲ့နှင့် သာသနဇောတိပါလဓမ္မာစရိယဘွဲ့တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့၏ ။ === ပညာဆည်းပူးခြင်း === ပရိယတ္တိစာပေများကို တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရ၊ [[အမရပူရမြို့]] [[မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း|မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] [[မစိုးရိမ်တိုက်(တိုက်သစ်)|မစိုးရိမ်တိုက်]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] ဇေယျသိန် ပါဠိတက္ကသိုလ်၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] မဟာသုဗောဓာရုံ စာသင်တိုက် စသော ကျောင်းတိုက်တို့ရှိ ဆရာတော်များထံမှ နည်းနာခံယူ သင်ယူခဲ့သည်။ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]]တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူး၍ ထိုတက္ကသိုလ်မှ M.A. (Buddhism) နှင့် Ph.D. ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့၏ ။ ဆရာတော်သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် ၏ ဒုတိယမြောက်ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် အရှင် [[နန္ဒမာလာဘိဝံသ]] နှင့် ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော် ဒေါက်တာ စန္ဒာဝရာဘိဝံသ တို့ အနားယူပြီးသည့်နောက် စစ်အာဏာသိမ်း မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ပူးပေါင်းပြီး ပါမောက္ခချုပ်အရည်အချင်းများကို ဖျက်သိမ်းကာ အတင်းအဓမ္မ ပါမောက္ခချုပ်နေရာကို လုယူခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/02/06/214939.html|title=အရှင်ဆေကိန္ဒကို ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဒုပါမောက္ခချုပ်ခန့်အပ်မည်|work=ဧရာဝတီသတင်း|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/world-51392581|title=ပါမောက္ခချုပ်ရာထူး ဓမ္မဒူတဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်ဆေကိန္ဒကို ခန့်အပ်ဖို့ စီစဉ်|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref> ==်== [[မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ|ဓဇ]]၊ [[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]]၊ [[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|ဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]]၊ [[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] ဘွဲ့များကို ဆရာတော်အား ဆပ်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၃ရက်တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ဆရာတော်အား [[စည်သူဘွဲ့]] ဆက်ကပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ==ဆောင်ရွက်မှုများ== ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ အရှင်ဆေကိန္ဒသည် ဓမ္မဒူတ နာယက အဖွဲ့ဝင်၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်]] သံဃနာယက အဖွဲ့ဝင်၊ ဓမ္မဒူတ ဇေတဝန်တောရ ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက်ကြီး၏ ပဓာန နာယကဆရာတော်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ပဋိပတ္တိမဟာဌာန (ဝိပဿနာ) ပါမောက္ခ၊တွဲဖက် ပါမောက္ခ၊ အဆောင်မှူးဆရာတော် စသော တာဝန်တို့ အမျိုးဘာသာသာသနာစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းကြီးပေါ်ပေါက်လာရန်ဦးဆောင် မတည်လှူဒါန်းခြင်းနှင့် ကျမ်းစာရေးသားခြင်း၊ စာပေပို့ချခြင်း၊ တရားဟောပြောခြင်း၊ တရားပြသခြင်း၊ ယဉ်ကျေးလိမ္မာ လူငယ်သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၈| }} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] ew95bu9nuj07w0j8dvjdme27bmrzldz 1032679 1032678 2026-05-20T20:46:59Z ~2026-30358-63 142965 1032679 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | background = #FFD068 | color = black | name = ဆရာတော် အရှင်ဆေကိန္ဒ | image = Sayardaw Chekinda .png | caption = | alias = ဓမ္မဒူတ ဒေါက်တာ ဆေကိန္ဒ | temple = ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက် | founder = ဒေါက်တာ ဆေကိန္ဒ | dharma name = ဆေကိန္ဒ (Chekinda) | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|၁၉၅၈|၀၁|၂၈}} | birth_place = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ သောတာပန်ရပ်ကွက်။ | nationality = မြန်မာ | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | school = [[ထေရဝါဒ]] | lineage = ရွှေကျင် | location = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်]] နှင့် [[ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်]] | title = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်]] ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် | honors = {{plainlist| *[[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]] *[[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]] *[[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ]] *[[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]] *[[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]] *[[စည်သူဘွဲ့]] *[[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] }} | education = မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာဘွဲ့၊ အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယ၊ ပါရဂူဘွဲ့ <small>(အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်) | website = {{url|www.dcumyanmar.com/mm/}} }} '''အရှင်ဆေကိန္ဒ''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဓမ္မဒူတ အရှင်ဆေကိန္ဒ ဟူ၍လည်းသိရှိကြ၏ ။လက်ရှိတွင် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]] ၏ တတိယမြောက် ပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng|title=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် (၁၉) ကြိမ်မြောက်နှင့် အကြိမ် (၂၀) မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားကျင်းပ|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂|archive-date=24 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724035759/https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng}}</ref> ==ထေရုပ္ပတ္တိ== ===ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး=== အရှင်ဆေကိန္ဒ အလောင်းအလျာကို [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ သောတာပန်ရပ်ကွက်၊ ခမည်းတော် ဦးအောင်သန်းနှင့် မယ်တော် ဒေါ်စိန်ကြည်တို့က ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၉-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း(၉)ရက်၊ (28-1-1958) အင်္ဂါနေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၇၅ ၌ စစ်ကိုင်းမြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ ၌ မန္တလေးမြို့ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာဘွဲ့(A.G.T.I. (civil)) ကို ရရှိအောင်မြင်သည်။ ၁၉၈၃၌ [[မွန်ပြည်နယ်]] [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]] တောင်စွန်းဓမ္မဒူတတောရ ဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်ရဟန်းအဖြစ်ကို ခံယူခဲ့သည်။ တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရကျောင်းတိုက်တွင် ပရိယတ္တိစာပေများကို လေ့လာ၍ မူလတန်း၊ ပထမငယ်တန်း၊ ပထမလတ်တန်း၊ ပထမကြီးတန်းတို့ကို နှစ်ချင်းပေါက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃တွင် စာချတန်း၌ ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းစလုံးကို တစ်နှစ်တည်းဖြင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့၍ အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်ကို ရရှိတော်မူခဲ့သည်။ သဒ္ဓမ္မနေပုညဓမ္မာစရိယဘွဲ့နှင့် သာသနဇောတိပါလဓမ္မာစရိယဘွဲ့တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့၏ ။ === ပညာဆည်းပူးခြင်း === ပရိယတ္တိစာပေများကို တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရ၊ [[အမရပူရမြို့]] [[မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း|မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] [[မစိုးရိမ်တိုက်(တိုက်သစ်)|မစိုးရိမ်တိုက်]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] ဇေယျသိန် ပါဠိတက္ကသိုလ်၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] မဟာသုဗောဓာရုံ စာသင်တိုက် စသော ကျောင်းတိုက်တို့ရှိ ဆရာတော်များထံမှ နည်းနာခံယူ သင်ယူခဲ့သည်။ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]]တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူး၍ ထိုတက္ကသိုလ်မှ M.A. (Buddhism) နှင့် Ph.D. ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့၏ ။ ဆရာတော်သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် ၏ ဒုတိယမြောက်ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် အရှင် [[နန္ဒမာလာဘိဝံသ]] နှင့် ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော် ဒေါက်တာ စန္ဒာဝရာဘိဝံသ တို့ အနားယူပြီးသည့်နောက် စစ်အာဏာသိမ်း မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ပူးပေါင်းပြီး ပါမောက္ခချုပ်အရည်အချင်းများကို ဖျက်သိမ်းကာ အတင်းအဓမ္မ ပါမောက္ခချုပ်နေရာကို လုယူခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/02/06/214939.html|title=အရှင်ဆေကိန္ဒကို ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဒုပါမောက္ခချုပ်ခန့်အပ်မည်|work=ဧရာဝတီသတင်း|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/world-51392581|title=ပါမောက္ခချုပ်ရာထူး ဓမ္မဒူတဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်ဆေကိန္ဒကို ခန့်အပ်ဖို့ စီစဉ်|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref> ==်== [[မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ|ဓဇ]]၊ [[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]]၊ [[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|ဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]]၊ [[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] ဘွဲ့များကို ဆရာတော်အား ဆပ်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၃ရက်တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ဆရာတော်အား [[စည်သူဘွဲ့]] ဆက်ကပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ==ဆောင်ရွက်မှုများ== ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ အရှင်ဆေကိန္ဒသည် ဓမ္မဒူတ နာယက အဖွဲ့ဝင်၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်]] သံဃနာယက အဖွဲ့ဝင်၊ ဓမ္မဒူတ ဇေတဝန်တောရ ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက်ကြီး၏ ပဓာန နာယကဆရာတော်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ပဋိပတ္တိမဟာဌာန (ဝိပဿနာ) ပါမောက္ခ၊တွဲဖက် ပါမောက္ခ၊ အဆောင်မှူးဆရာတော် စသော တာဝန်တို့ အမျိုးဘာသာသာသနာစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းကြီး(မဘသ)ပေါ်ပေါက်လာရန်ဦးဆောင် မတည်လှူဒါန်းခြင်းနှင့် ကျမ်းစာရေးသားခြင်း၊ စာပေပို့ချခြင်း၊ တရားဟောပြောခြင်း၊ တရားပြသခြင်း၊ ယဉ်ကျေးလိမ္မာ လူငယ်သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၈| }} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] h7l4dw1kir3l6eefp8x15v7p07wbfc5 1032680 1032679 2026-05-20T20:48:51Z ~2026-30358-63 142965 1032680 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | background = #FFD068 | color = black | name = ဆရာတော် အရှင်ဆေကိန္ဒ | image = Sayardaw Chekinda .png | caption = | alias = ဓမ္မဒူတ ဒေါက်တာ ဆေကိန္ဒ | temple = ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက် | founder = ဒေါက်တာ ဆေကိန္ဒ | dharma name = ဆေကိန္ဒ (Chekinda) | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|၁၉၅၈|၀၁|၂၈}} | birth_place = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ သောတာပန်ရပ်ကွက်။ | nationality = မြန်မာ | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | school = [[ထေရဝါဒ]] | lineage = ရွှေကျင် | location = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်]] နှင့် [[ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်]] | title = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်]] ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် | honors = {{plainlist| *[[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]] *[[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]] *[[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ]] *[[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]] *[[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]] *[[စည်သူဘွဲ့]] *[[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] }} | education = မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာဘွဲ့၊ အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယ၊ ပါရဂူဘွဲ့ <small>(အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်) | website = {{url|www.dcumyanmar.com/mm/}} }} '''အရှင်ဆေကိန္ဒ''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဓမ္မဒူတ အရှင်ဆေကိန္ဒ ဟူ၍လည်းသိရှိကြ၏ ။လက်ရှိတွင် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]] ၏ တတိယမြောက် ပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng|title=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် (၁၉) ကြိမ်မြောက်နှင့် အကြိမ် (၂၀) မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားကျင်းပ|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂|archive-date=24 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724035759/https://www.mdn.gov.mm/my/apnnypnnychiungraa-therwd-buddhsaasnaaputtkksiul-19-kimmeaaknng-akim-20-meaak-bhainngsbhng}}</ref> ==ထေရုပ္ပတ္တိ== ===ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး=== အရှင်ဆေကိန္ဒ အလောင်းအလျာကို [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ သောတာပန်ရပ်ကွက်၊ ခမည်းတော် ဦးအောင်သန်းနှင့် မယ်တော် ဒေါ်စိန်ကြည်တို့က ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၉-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း(၉)ရက်၊ (28-1-1958) အင်္ဂါနေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၇၅ ၌ စစ်ကိုင်းမြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ ၌ မန္တလေးမြို့ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ၏ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာဘွဲ့(A.G.T.I. (civil)) ကို ရရှိအောင်မြင်သည်။ ၁၉၈၃၌ [[မွန်ပြည်နယ်]] [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]] တောင်စွန်းဓမ္မဒူတတောရ ဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်ရဟန်းအဖြစ်ကို ခံယူခဲ့သည်။ တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရကျောင်းတိုက်တွင် ပရိယတ္တိစာပေများကို လေ့လာ၍ မူလတန်း၊ ပထမငယ်တန်း၊ ပထမလတ်တန်း၊ ပထမကြီးတန်းတို့ကို နှစ်ချင်းပေါက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃တွင် စာချတန်း၌ ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းစလုံးကို တစ်နှစ်တည်းဖြင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့၍ အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်ကို ရရှိတော်မူခဲ့သည်။ သဒ္ဓမ္မနေပုညဓမ္မာစရိယဘွဲ့နှင့် သာသနဇောတိပါလဓမ္မာစရိယဘွဲ့တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့၏ ။ === ပညာဆည်းပူးခြင်း === ပရိယတ္တိစာပေများကို တောင်စွန်း ဓမ္မဒူတတောရ၊ [[အမရပူရမြို့]] [[မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း|မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] [[မစိုးရိမ်တိုက်(တိုက်သစ်)|မစိုးရိမ်တိုက်]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] ဇေယျသိန် ပါဠိတက္ကသိုလ်၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] မဟာသုဗောဓာရုံ စာသင်တိုက် စသော ကျောင်းတိုက်တို့ရှိ ဆရာတော်များထံမှ နည်းနာခံယူ သင်ယူခဲ့သည်။ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]]တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူး၍ ထိုတက္ကသိုလ်မှ M.A. (Buddhism) နှင့် Ph.D. ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့၏ ။ ဆရာတော်သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် ၏ ဒုတိယမြောက်ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် အရှင် [[နန္ဒမာလာဘိဝံသ]] နှင့် ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော် ဒေါက်တာ စန္ဒာဝရာဘိဝံသ တို့ အနားယူပြီးသည့်နောက် စစ်အာဏာသိမ်း မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ပူးပေါင်းပြီး ပါမောက္ခချုပ်အရည်အချင်းများကို ဖျက်သိမ်းကာ အတင်းအဓမ္မ ပါမောက္ခချုပ်နေရာကို လုယူခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/02/06/214939.html|title=အရှင်ဆေကိန္ဒကို ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဒုပါမောက္ခချုပ်ခန့်အပ်မည်|work=ဧရာဝတီသတင်း|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/world-51392581|title=ပါမောက္ခချုပ်ရာထူး ဓမ္မဒူတဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်ဆေကိန္ဒကို ခန့်အပ်ဖို့ စီစဉ်|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref> ==်== [[မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ|ဓဇ]]၊ [[မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ]]၊ [[ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|ဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ]]၊ [[မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ|မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ]]၊ [[အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဘွဲ့တံဆိပ်တော်|အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ]] ဘွဲ့များကို ဆရာတော်အား ဆပ်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၃ရက်တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ဆရာတော်အား [[စည်သူဘွဲ့]] ဆက်ကပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ==ဆောင်ရွက်မှုများ== ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ အရှင်ဆေကိန္ဒသည် ဓမ္မဒူတ နာယက အဖွဲ့ဝင်၊ [[မှော်ဘီမြို့နယ်]] သံဃနာယက အဖွဲ့ဝင်၊ ဓမ္မဒူတ ဇေတဝန်တောရ ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက်ကြီး၏ ပဓာန နာယကဆရာတော်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ပဋိပတ္တိမဟာဌာန (ဝိပဿနာ) ပါမောက္ခ၊တွဲဖက် ပါမောက္ခ၊ အဆောင်မှူးဆရာတော် စသော တာဝန်တို့ အမျိုးဘာသာသာသနာစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းကြီး(မဘသ)ပေါ်ပေါက်လာရန်ဦးဆောင် မတည်လှူဒါန်းခြင်းနှင့် တပည့်များ မူးယစ်ဆေးဝါးရောင်းတာကို စစ်တပ်နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးခြင်း ကျမ်းစာရေးသားခြင်း၊ စာပေပို့ချခြင်း၊ တရားဟောပြောခြင်း၊ တရားပြသခြင်း၊ ယဉ်ကျေးလိမ္မာ လူငယ်သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၈| }} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]] d52pycg8ygcsfplqdnjjtlyae3a4by8 ဝိုင်းမော်မြို့ 0 5042 1032826 1032288 2026-05-21T08:49:56Z Ninjastrikers 22896 1032826 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဝိုင်းမော်မြို့ | official_name = Waingmaw | native_name = {{lang|shn|ᥝᥥᥒᥰᥛᥪᥢᥰ}} | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဝိုင်းမော်မြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | coordinates = {{coord|25|21|00|N|97|26|00|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]] | population_total = ၂၁၉၆၉ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂|pages=၄၉|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | footnotes = }} '''ဝိုင်းမော်မြို့'''သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]၏ တစ်ဖက်ကမ်း ၆ မိုင်ခန့်အကွာ [[ဧရာဝတီမြစ်]] အရှေ့ဘက်ကမ်းဘေးတွင် တည်ရှိသည်။ မူလအစက [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါတွင် [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|မရူး (လော်ဝေါ်) လူမျိုး]]များ အများစု နေထိုင်ကြသည်။ ဝိုင်းမော်မြို့၏ မူလရှမ်းဘာသာစကားအမည်မှာ "ဝိန်းမော်" ({{lang|shn|ᥝᥥᥒᥰᥛᥩᥲ}}) ဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဝိန်း" သည် အကာအရံတံတိုင်း၊ "မော်" သည် အသစ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် "တံတိုင်းကာရံထားသော မြို့သစ်" ဟု ဆိုလိုသည်။ လော်ဝေါ် (မရူး) ဘာသာစကားဖြင့် "နိန်မောဝ်" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝိုင်းမော်မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၁,၉၆၉ ဦး ရှိသည်။<ref name="citypopulation">{{cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/myanmar/cities/|title=Myanmar: Regions, States, Major Cities & Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|publisher=citypopulation.de|accessdate=2021-04-01}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာဘုရင်များ ခေတ်ဦးကာလက ဝိုင်းမော်မြို့သည် မိုးကောင်းစော်ဘွားနယ်နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်]] ကုန်သွယ်ရာ အချက်အချာကျသော ဆိပ်ကမ်းမြို့တစ်မြို့အဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးစည်ကားခဲ့သည်။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] [[တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ|တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ]]အတွင်း ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ် (မန်ချူး) တပ်များသည် ဝိုင်းမော်ဘက်မှနေ၍ ဧရာဝတီမြစ်ကို ဖြတ်ကူးရန် ကျောက်တုံးတံတား ထိုးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာ့တပ်မတော်မှ အမြောက်ဝန် နေမျိုးသီဟ ဦးဆောင်သော တပ်များက မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ကျွန်းပင်သာ (ယခု မြစ်ကြီးနားမြို့အနီး) မှနေ၍ ခုခံတိုက်ခိုက် တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝိုင်းမော်မြို့စားနှင့် ရှမ်းလူမျိုးများ ပူးပေါင်းကာ စစ်တကောင်းနှင့် နယ်စပ်အရေးအခင်းများနှင့်အတူ ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် ဗန်းမော်ဝန်က အလုံးအရင်းဖြင့် လာရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရာမှ ဝိုင်းမော်မြို့ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == ဝိုင်းမော်မြို့သည် ကချင်ပြည်နယ်အရှေ့ဘက်နှင့် တရုတ်နယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အချက်အချာကျသည်။ * **မြစ်ကြီးနား-ထိန်ချုံး (Tengchong) လေးလမ်းသွား လမ်းမကြီး**သည် ဝိုင်းမော်မြို့ကို အဓိကဖြတ်သန်းသွားသည်။ * မြစ်ကြီးနားမြို့မှတစ်ဆင့် ကချင်ပြည်နယ်အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော [[ဆဒုံးမြို့|ဆဒုံး]]၊ [[ချီဖွေမြို့|ချီဖွေ]]၊ [[လောခေါင်မြို့|လောခေါင်]] စသည့် ဒေသများသို့ သွားလိုလျှင် ဝိုင်းမော်မြို့ကို မဖြစ်မနေ ဖြတ်သန်းသွားရသည်။ * ထို့ပြင် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသည့် **မြစ်ကြီးနား-ဝိုင်းမော်-လိုင်ဇာ-ဗန်းမော်-နမ့်ခမ်း ကားလမ်းမကြီး**သည်လည်း ဝိုင်းမော်မြို့ကို ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ကချင်ပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:ဝိုင်းမော်မြို့]] igilkidztvitqrrcye937opc5l3r8fq မူဆယ်မြို့ 0 5127 1032828 1032283 2026-05-21T08:50:27Z Ninjastrikers 22896 1032828 wikitext text/x-wiki {{Short description|Border town in Northern Shan State, Myanmar}} {{Infobox settlement |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |name = မူဆယ်မြို့ |native_name = {{shn|မူႇၸေႊ}}<br>{{lang|tte|ᥛᥦᥝᥳ ᥛᥨᥝᥰ}} |official_name = Muse |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာပြမြေပုံ |image_skyline = Muse Clock Tower.jpg |image_caption = မူဆယ်မြို့လယ် နာရီစင် မြင်ကွင်း |image_map = |map_caption = |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မူဆယ်ခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မူဆယ်မြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_blank1_title = တိုင်းရင်းသားများ |population_blank1 = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ တရုတ် |population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_density_km2 = auto |coordinates = {{coord|23|58|45|N|97|54|17|E|region:MM|display=inline,title}} |leader_title = |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''မူဆယ်မြို့''' ({{lang-shn|မူႇၸေႊ}}၊ တိုင်လေ: {{lang|tte|ᥛᥦᥝᥳ ᥛᥨᥝᥰ}}၊ {{lang-zh|木姐}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ [[မူဆယ်ခရိုင်]]၏ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ [[ရွှေလီမြစ်]] (Shweli River) ကမ်းနံဘေးတွင် တည်ရှိကာ ကုန်သွယ်ရေးအရ ဗျူဟာမြောက်ပြီး၊ မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းရှိ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[ရွှေလီ|ရွှေလီမြို့]] (Ruili) နှင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် တံတားကြီးများဖြင့် တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ်ထားသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး မြို့တော်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.burmalibrary.org/reg.burma/archives/199506/msg00110.html|title=Burma Road|publisher=''National Geographic Magazine'', July 1995|accessdate=2008-10-25}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fv19990513a2.html|title=Myanmar's Chinese Connection|last=Mansfield|first=Stephen|publisher=''The Japan Times'', May 13, 1999|accessdate=2008-10-25}}</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် နယ်မြေရွှေ့ပြောင်းမှု == မူဆယ်မြို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ခုနှစ်ရာကျော်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည်။ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၂၈၀ ပြည့်နှစ် (သျှမ်းသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ ခု၊ ကာပ်ယီး ကျားနှစ်) တွင် ဝိန်းဝိုင်ပြည်၌ ထီးနန်းစိုးစံတော်မူသော သျှမ်းမင်း '''စဝ်ခွန်ဖန်ခမ်း''' သည် ရွှေလီမြစ်ကမ်းတစ်နေရာတွင် အိမ်ခြေ ၈ အိမ်သာရှိသည့် ဈေးရွာကလေးတစ်ရွာကို ရှေးဦးစွာ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နောက်အခါ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ထိုဈေးရွာကို မြို့အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး "ပူမုံ" (ရှေးရှမ်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ တိုက်နယ်သူကြီးအဆင့်ရှိ အရာရှိ) တစ်ပါးကို စီမံအုပ်ချုပ်စေကာ မြို့အမည်ကိုလည်း "မူကျေ" ဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့ရာမှ ကာလရွေ့လျောကာ "မူဆယ်" ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယခင် မူဆယ်မြို့ဟောင်းသည် လေယာဉ်ကွင်းဟောင်း၏ မြောက်ဘက်ရှိ လာစန့်ဒေသဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ယင်းဒေသအနီးတွင် [[မိုင်းမောဝ်ပြည်]] မင်းဆက်များ အုပ်စိုးစဉ်က ထင်ရှားခဲ့သော "ခိုစုန် ခိုဖူး" ဟုခေါ်သည့် ရေမြုပ်ရေပေါ်တံတားတစ်စင်း ရှိခဲ့ဖူးသည်။ နောင်တွင် ထိုဒေသမှ နောင်မိုလုံ (ကြာအင်းကြီး) ဝန်းကျင်သို့ ရွှေ့ပြောင်းမြို့တည်ခဲ့ပြီး၊ ညောင်ပင်ကြီး ၁၆ ပင်ရှိသော နေရာတွင် ဈေးကြီးတစ်ခု (ယခု အမှတ် ၁ ဈေး) ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က လူနေအိမ်ခြေအများစုသည် ယခုတောင်ရပ်ကွက်ရှိ ဝေဠုဝန်ဘုရားကျောင်း ဝန်းကျင်တွင် စည်ကားခဲ့သဖြင့် မြို့လယ်ဗဟိုချက် အဆောက်အအုံများကို ထိုရပ်ကွက်တွင်ပင် ထားရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်ကို ယနေ့တိုင် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဝတ်ကန်ဝိန်း" (မြို့လယ်ကျောင်း) ဟု ဆက်လက် ခေါ်ဝေါ်နေကြခြင်း ဖြစ်သည်။ == စီးပွားရေးနှင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ == [[File:Mingalar Muse.jpg|thumb|300px|မူဆယ်မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးမှု၏ ပြယုဂ်တစ်ခုဖြစ်သော မင်္ဂလာမူဆယ်]] မူဆယ်မြို့သည် ဈေးသည်၊ ကုန်သည်များနှင့် နေ့နံသင့်ခဲ့သည့်အလျောက် မြို့တည်စကတည်းကပင် ကုန်သွယ်မှုဖြင့် စည်ကားခဲ့သည်။ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) ခေတ်၌ တရုတ်ပြည်မှ မှောင်ခိုပစ္စည်းများ ဝင်ရောက်ရာ အဓိကစခန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ လမ်းပွင့်လာသော ခေတ်သစ်ကာလတွင်မူ နှစ်နိုင်ငံကုန်စည်များ လွတ်လပ်စွာ စီးဆင်းရာ ရွှေကတ္တီပါလမ်းမကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ (ဆန်၊ ပဲ၊ ပြောင်း၊ ရာဘာ) နှင့် ရေထွက်ကုန်များကို ဤမြို့မှတစ်ဆင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ အဓိက တင်ပို့ပြီး၊ တရုတ်နိုင်ငံမှ လူသုံးကုန်နှင့် လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်တင်သွင်းသည်။<ref name=df>{{Cite news|url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HI30Ae01.html|title=Inland China's route to prosperity|last=Fullbrook|first=David|publisher=''[[Asia Times]]'' Sep 30, 2006|accessdate=2008-10-25|archivedate=25 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125055052/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HI30Ae01.html}}</ref> မြို့ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် မြို့တွင်း၌ ထင်ရှားကျော်ကြားသော အပန်းဖြေစရာနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နေရာများစွာ တည်ရှိသည်- * '''၁၀၅ မိုင် ကုန်သွယ်ရေးဇုန်:''' နယ်စပ်ကုန်သွယ်မှု အဝဝကို စစ်ဆေးစီမံရာ စီးပွားရေးအချက်အချာဇုန် ဖြစ်သည်။ * '''လွယ်တိန်ခမ်းတောင်တော်:''' မူဆယ်မြို့ကို အပေါ်စီးမှ စီးမိုးမြင်တွေ့နိုင်ပြီး စေတီပုထိုးများ တည်ရှိရာ ဘာသာရေးအထွတ်အမြတ် တောင်တော် ဖြစ်သည်။ * '''ကောင်းမူးခမ်း (ရွှေသမင်ကျောင်းတော်ရွှေစေတီ):''' ဗိသုကာလက်ရာ ထင်ရှားသော ရှမ်းရိုးရာစေတီတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ * '''မင်္ဂလာမူဆယ် (Mingalar Muse):''' ခေတ်မှီ အထပ်မြင့်အဆောက်အအုံများနှင့် ကုန်တိုက်များ ပါဝင်သော မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးမှုဇုန်သစ် ဖြစ်သည်။ * '''အခြားနေရာများ:''' မဟာဝန်ကျောင်း၊ SJ အပန်းဖြေဥယျာဉ်၊ မူဆယ်ဂေါက်ကလပ်၊ လေယာဉ်ပျံစားသောက်ဆိုင်၊ တုန်ခန်ကျောင်း၊ လှိုင်ဂူဘုရား၊ ရန်တိုင်းအောင်ဆုတောင်းပြည့်စေတီ (၁၀၅ မိုင်) နှင့် မူဆယ်တပည့်တော်စု ဘုရားကျောင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] jmftdunc6qs314vkhn4fvg9ym2wegu4 မိန်းမလှကျွန်း 0 8308 1032808 952587 2026-05-21T08:36:47Z Chenzeyan29 141880 1032808 wikitext text/x-wiki '''မိန်းမလှကျွန်း'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဘိုကလေးမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်ပြီး ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို [[မိန်းမလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]အဖြစ် သတ်မှတ်ထိန်းသိမ်းထားသည်။ မိန်းမလှကျွန်း [[သစ်တောကြိုးဝိုင်း]]သည် သဘာဝ[[ဒီရေတော]] အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ၅၂.၇၉ စတုရန်းမိုင် (၁၃၆.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="monrec">{{cite web |url=https://www.monrec.gov.mm/travel/153/ |title=မိန်းမလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော |publisher=သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |accessdate=2024-03-26 |archive-date=26 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326023145/https://www.monrec.gov.mm/travel/153/ }}</ref> {{Infobox islands | name = မိန်းမလှကျွန်း | official_name = Meinmahla Kyun | other_name = {{lang|en|Meinmahla Island}} | image_name = | image_caption = | map = Myanmar | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း မိန်းမလှကျွန်း တည်ရှိရာနေရာ | map_size = 220 | location = [[ကပ္ပလီပင်လယ်]] / [[မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]] | coordinates = {{coord|15|52|N|95|17|E|region:MM_type:isle|display=inline,title}} | country = {{MMR}} | Administrative_division = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] | District = [[ဖျာပုံခရိုင်]] | Municipality = [[ဘိုကလေးမြို့နယ်]] | area_sqmi = 52.79 | highest_mount = အမြင့်ဆုံးနေရာ | elevation_m = 25 | population = ၀ (ဘေးမဲ့တောအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသဖြင့် လူနေထိုင်ခြင်းမရှိ) }} ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ကြိုးဝိုင်းသစ်တောအဖြစ် စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဒီရေရောက်ဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်ရှင်သန်နိုင်သည့် ဗျူး၊ ဗျူးခြေထောက်၊ လမု၊ လမဲ့၊ ကနစို၊ မဒမ စသည့် ဒီရေတောသစ်ပင်များ အများဆုံး ပေါက်ရောက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဧကအနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိတော့သော ဒီရေတောများအနက် အကြီးဆုံးနှင့် အဓိကအကျဆုံးသော ဂေဟစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒီရေတောများသည် ပတ်ဝန်းကျင်အတွက် အလွန်အရေးပါလှပြီး တရားမဝင် ထင်းနှင့် မီးသွေးထုတ်လုပ်မှုများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တစ်နှစ်လျှင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပြုန်းတီးလျက်ရှိသည်။ ဒီရေတောများ၏ အကာအကွယ်ပေးနိုင်စွမ်းကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သည့် [[နာဂစ်မုန်တိုင်း]]ကာလတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်ခဲ့ရပြီး၊ ဒီရေတောရှိသည့် ဒေသများသည် မရှိသောဒေသများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မုန်တိုင်းဒီရေဒဏ်ကို သက်သာစေသဖြင့် လူအသေအပျောက် အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့ ([[အက်ဖ်အေအို]]) မှ သစ်တောရေးရာ ပညာရှင်များ၏ သုံးသပ်ချက်အရ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအတွင်း ဒီရေတောများ လျော့နည်းပြုန်းတီးခဲ့ခြင်းကြောင့် နာဂစ်မုန်တိုင်းဒဏ်ကို အပြင်းအထန် ခံစားခဲ့ရပြီး လူပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အခြေခံအချက်အလက်များ == === တည်နေရာ === မိန်းမလှကျွန်းသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၅ ဒီဂရီ ၅၂ မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅ ဒီဂရီ ၁၇ မိနစ်တို့ ဆုံရာ၊ [[ဘိုကလေးမြစ်]]ဝနှင့် ကဒုံကနိမြစ်ဝတို့အကြား၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]မှ အနောက်တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၃၀ ကီလိုမီတာ (၈၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဘိုကလေးမြို့မှ တောင်ဘက်သို့ ၁၉ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) ခန့် ကွာဝေးသည်။ === အမြင့် === ကျွန်း၏ ဧရိယာအများစုသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်နှင့် တစ်ပြေးတည်းနီးပါး ရှိပြီး အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ၂၅ မီတာ (၈၂ ပေ) ခန့်သာ မြင့်မားသည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နာဂစ်မုန်တိုင်းကာလအတွင်း ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများ၌ မိန်းမလှကျွန်းတစ်ခုလုံး ပင်လယ်ရေအောက်သို့ ခေတ္တမြုပ်ကွယ်သွားသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ === ရာသီဥတု === အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုမျိုးရှိပြီး နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန် ၂,၇၇၇ မီလီမီတာ ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် နှစ်စဉ် မေလမှ အောက်တိုဘာလအထိ တာရှည်လေ့ရှိသည်။ == သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ == မိန်းမလှကျွန်းပေါ်တွင် ဒီရေတောသစ်ပင် အမျိုးအစားပေါင်း ၂၉ မျိုးခန့် ပေါက်ရောက်လျက်ရှိပြီး လက်ရှိတွင် သဘာဝသစ်တော ထိန်းသိမ်းခြင်းအပြင် ဒီရေတောပြန်လည်ထူထောင်ရေး စိုက်ပျိုးခြင်းလုပ်ငန်းများကိုပါ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ဘေးမဲ့တောအတွင်း၌ [[ဒရယ်]]၊ [[ဖျံ]]၊ [[လိပ်]]၊ [[တောဝက်]]၊ [[တောခွေး]]နှင့် [[ရေငံမိကျောင်း]]များ အပါအဝင် တိရစ္ဆာန်အမျိုးပေါင်းများစွာကို ဘေးမဲ့စောင့်ရှောက်ထားသည်။ ထို့ပြင် ရှားပါးငှက်မျိုးစိတ်များ အပါအဝင် ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၄ မျိုးခန့် ကျက်စားသဖြင့် ငှက်ကြည့်ဝါသနာရှင်များ စိတ်ဝင်စားရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ကမ်းခြေနှင့် ရေပြင်အနီးတစ်ဝိုက်တွင် [[ရေဝက်]]နှင့် [[ဧရာဝတီ လင်းပိုင်]]များကိုလည်း တစ်ခါတရံ တွေ့ရှိရတတ်သည်။ မြန်မာ့ပုလဲနှင့် ငါးလုပ်ငန်းဦးစီးဌာနနှင့် သစ်တောဦးစီးဌာနတို့ ပူးပေါင်း၍ သဘာဝမိကျောင်း မွေးမြူထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ သာကေတ မိကျောင်းမွေးမြူရေးစခန်းမှ မိကျောင်းသားပေါက်များကို မိန်းမလှကျွန်းရှိ သဘာဝတောအတွင်းသို့ လွှတ်၍ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မိန်းမလှကျွန်းကို အခြေပြု၍ နေထိုင်သော ရေငံမိကျောင်းကောင်ရေ ၂,၆၀၀ ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး၊ ယင်းမှာ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရှိ မိကျောင်းစုစုပေါင်း၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ ဖြစ်သည်။ မိကျောင်းများ စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းရေး အခြေခံစခန်းကို ထော်ပိုင်ချောင်းတွင် ထားရှိပြီး ကျွန်းပတ်လည်တွင် ကင်းစခန်း ၉ ခုဖြင့် စောင့်ကြပ်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်းပေါ်နှင့် ကျွန်းပတ်လည် သတ်မှတ်နေရာများတွင် ငါး၊ ပုဇွန် ဖမ်းဆီးခွင့်နှင့် မွေးမြူခွင့် အားလုံးကို ဥပဒေအရ တားမြစ်ထားသည်။ == သမိုင်းနှင့် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ == ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကျွန်းပေါ်ထွန်းလာသည့် သက်တမ်းသည် မကြာမြင့်လှသေးဟု ယူဆရပြီး၊ အစောဆုံးမှတ်တမ်းအနေဖြင့် ၁၈ ရာစုခန့်တွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။ ရှေးမြန်မာရာဇဝင်များနှင့် မွန်ရာဇဝင်များတွင် မိန်းမလှကျွန်းအကြောင်း သီးခြားဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။ ခရစ်နှစ် ၁၇၅၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် [[အလောင်းမင်းတရား]]ကြီး အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းသွင်းစဉ် ဩဇာမခံလိုသော ကျုံ့တုံးမွန်မြို့စားကြီး ဗညားဇေယျနှင့် အခြွေအရံများသည် ပင်လယ်ပိုင်းသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရင်း မိန်းမလှကျွန်းတွင် ကာလတစ်ခုအထိ စခန်းချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။ မြို့စားကြီး စီးနင်းလာခဲ့သော လှေကြီး၏ ဦးပိုင်းဟု ယူဆရသည့် အပိုင်းအစသည် ထော်ပိုင်ချောင်းအနီးတွင် ယနေ့တိုင် ရှိနေသေးကြောင်း ဒေသခံများက ဆိုကြသည်။ ထိုဒေသသည် နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ထင်ရှားသော [[ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီး]]၏ ဇာတိလည်း ဖြစ်သည်။ ဦးရှင်ကြီး ကိန်းဝပ်ရာဟု ဒေသခံများ ယုံကြည်ကြသည့် "ကျွန်းညိုကြီးကျွန်း" သည် မိန်းမလှကျွန်း၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဦးရှင်ကြီး၏ မွေးဖွားရာဇာတိနှင့် ပတ်သက်၍ အချို့က ကျွန်းညိုကြီးဟု ယူဆကြပြီး၊ အချို့ကမူ ဗြုန်းမွှေးကျွန်းနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် မိန်းမလှကျွန်းပေါ်တွင် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဒေသခံများသည် ကျွန်းကို အလွန်နတ်ကြီးသော နေရာအဖြစ် အစွဲအလန်းကြီးစွာ ယုံကြည်ကြပြီး ကျွန်းအနီးတွင် အပြောအဆို ဆင်ခြင်ကြရသည်။ အထူးသဖြင့် ကျွန်းတစ်ဝိုက်ရှိ မိကျောင်းများသည် ရေငံပိုင်ဦးရှင်ကြီး၏ အစောင့်အရှောက်များ ဖြစ်သဖြင့် ရန်မရှာရဟု တားမြစ်လေ့ရှိပြီး အမှားအယွင်းရှိပါက မိကျောင်းဖြင့် အတိုက်ခံရတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ "မိန်းမလှကျွန်း" ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ အဝေးမှ လှမ်းမျှော်ကြည့်ပါက ကမ်းစပ်ရှိ ဒီရေတောပင်များသည် မိန်းမလှကြီးများ တန်းစီ၍ မတ်တတ်ရပ်နေသယောင် ထင်မှတ်ရလောက်အောင် လှပဝေဆာစွာ တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အဆိုရှိသည်။ == ပြုန်းတီးမှုနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး == လယ်ယာမြေ တိုးချဲ့လာမှု၊ ငါးပုဇွန်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ထင်း၊ မီးသွေးအတွက် ဒီရေတောများကို အလွန်အမင်း ခုတ်လှဲထုတ်ယူမှုများကြောင့် မိန်းမလှကျွန်း အပါအဝင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိ ဒီရေတောများသည် တဖြည်းဖြည်း ပြုန်းတီးခဲ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် အတိတ်ကာလက နာမည်ကျော်ခဲ့သော "ဘိုကလေးမီးသွေး" ထုတ်လုပ်မှုသည် ဒီရေတောများကို အဓိကပြုန်းတီးစေခဲ့သည့် အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် ဥပဒေအရ တားမြစ်ထားခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ထိန်းသိမ်းထားသည့် မိန်းမလှကျွန်းမှလွဲ၍ အခြားနေရာများတွင် ခုတ်လှဲစရာ ဒီရေတောပင် မရှိတော့ခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း မီးသွေးထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းများ မှေးမှိန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် နာဂစ်မုန်တိုင်းဒဏ်ကြောင့် ကျွန်းပေါ်ရှိ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ဂေဟစနစ် အများအပြား ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသဖြင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများကို သက်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်တွင်းပြည်ပ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဒေသခံများ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ သုတေသနပြုချက်များအရ နာဂစ်မုန်တိုင်းအပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကာလအတွင်း မိန်းမလှကျွန်း၌ ငှက်မျိုးစိတ် ၉ မျိုးကို ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ လက်ရှိတွင် ကျေးရွာအလိုက် တပိုင်တနိုင် ထင်းစိုက်ခင်းများ တည်ထောင်ခြင်း၊ ဒီရေတောပျိုးပင်များ ဖြန့်ဝေစိုက်ပျိုးခြင်း (ဥပဒေအရ ကာကွယ်ထားသော ဗြုန်းမွှေးကျွန်းကဲ့သို့သော နေရာများတွင် စိုက်ပျိုးခြင်း) နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး အသိပညာပေးခြင်းများကို လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ == လက်ရှိအခြေအနေ == တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်များအရ ၁၉၂၄ ခုနှစ်က ဧရာဝတီတိုင်းအတွင်း ဒီရေတော ဧကပေါင်း ဟတ်တာ ၂၅၀,၀၀၀ ကျော် ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဟတ်တာ ၁၁၀,၀၀၀ ကျော်သာ ကျန်ရှိတော့သဖြင့် ၇၇ နှစ်အတွင်း ဒီရေတော ပြုန်းတီးမှုမှာ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိခဲ့သည်။ ဧရာဝတီလင်းပိုင် အပါအဝင် ကမ္ဘာ့မျိုးတုန်းလုနီးပါး အန္တရာယ်ရှိသည့် မျိုးစိတ်အများအပြားသည် ဤကျွန်းကို အမှီပြုရှင်သန်နေကြရသည်။ ထို့ပြင် ဒီရေတောဆင်ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဆင်အနည်းငယ်သည်လည်း မိန်းမလှကျွန်းနှင့် ပြင်ဒရယ်ကြိုးဝိုင်းအနီးတွင် ကျက်စားလျက်ရှိကြောင်း သိရသည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် သစ်တောဌာနဆိုင်ရာ ကင်းစခန်းများမှလွဲ၍ မည်သူမျှ အခြေချနေထိုင်ခွင့် မရှိသော်လည်း လက်ရှိအချိန်အထိ ကျွန်းအတွင်းရှိ ချောင်းများ၌ ငါးခိုးဖမ်းခြင်းနှင့် ထင်းခိုးခုတ်ခြင်း အချို့ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဥပဒေအရ ဖမ်းဆီးအရေးယူမှုများ တင်းကျပ်ထားသော်လည်း ဒေသခံလူထု၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ သိနားလည်မှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ရရှိမှသာလျှင် မိန်းမလှကျွန်း ဂေဟစနစ် ထိန်းသိမ်းရေးသည် ရာနှုန်းပြည့် အောင်မြင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>ဒီရေတောများကို ချစ်ကြပါ၊ ကြည်ဝေ၊ ဇွန် ၂၇၊ ၂၀၀၈</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘေးမဲ့တောများ]] [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကျွန်းများ]] [[Category:ဘိုကလေးမြို့နယ်]] jbtunyfpew18xdjfvgblp38wf41gqjz မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ 0 8820 1032816 1032477 2026-05-21T08:46:53Z Ninjastrikers 22896 1032816 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုး <br /> (Burmese Gurkha) | image = Burmesegurkha.jpg | image_size = 240px | caption = ကလောမြို့မှ ဂေါ်ရခါးလူမျိုး ကလေးငယ်တစ်ဦး | native_name = {{lang|ne|नेपाली / गोर्खा}} | population = ၁၅၀,၀၀၀ – ၅၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်းချက်)<ref name="NepalisInBurma">Lal, B. V. (2006). ''The Encyclopedia of the Indian Diaspora''. Archipelago Press. pp. 240–242.</ref> | popplace = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ကယားပြည်နယ်]] | languages = [[နီပေါဘာသာစကား|နီပေါ]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အများစု)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ]] (နီပေါလူမျိုးများ) }} '''မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''မြန်မာပြည်ဖွား နေပါလီလူမျိုး''' ({{lang-en|Burmese Gurkhas}}; {{lang-ne|बर्मा गोर्खाली}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရာစုနှစ်တစ်ခုမက အခြေချမှီတင်းနေထိုင်ကြသော နီပေါနွယ်ဖွား လူမျိုးစုကြီးကို ဆိုလိုသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရခေတ် ရှေးကာလကပင် သတ္တိပြောင်မြောက်မှုကြောင့် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်အတွင်း "ဂေါ်ရခါးရိုင်ဖယ်တပ်ရင်း" များအဖြစ် သီးခြားဖွဲ့စည်းထူထောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် ရိုးရာအရ "ခူကူရီး" (Khukuri) ခေါ် လေးလံသော ဓားကောက်ကို အမြတ်တနိုး ဆောင်ထားလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသော ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် စိုက်ပျိုးရေး၊ နွားမွေးမြူရေး၊ နို့ထွက်ပစ္စည်း (နို့၊ ဒိန်ခဲ၊ ထောပတ်) ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများဖြင့် အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်။<ref>လှသမိန်. ''မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးသမိုင်း''။ </ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးအများစုသည် [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[မိုးကုတ်မြို့]]၊ [[ကလောမြို့]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့]]၊ [[နမ္မတီးမြို့]]၊ [[တမူးမြို့]]၊ [[ကလေးမြို့]] နှင့် [[ရန်ကုန်မြို့]] စသည့် မြို့ကြီးများနှင့် နိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် အခြေချ နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး၊ မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု သမိုင်းနှင့် လွတ်လပ်ရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု သမိုင်းများတွင် ထင်ရှားစွာ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အမြင့်ဆုံး သူရဲကောင်းဘွဲ့ဖြစ်သော [[အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့]] ကို ပထမဆုံး ဆွတ်ခူးခဲ့သည့် စစ်သည်တော် [[ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း]] (ကြည်း ၀၁၉၁၄) သည် ထင်ရှားသော ဂေါ်ရခါးစစ်သည်တော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော နီပေါဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကား (၂) မျိုးစလုံးကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ ရိုးရာဓလေ့အရ ဒသန်း (Dashain) နှင့် တီဟာ (Tihar/ဒေပါဝလီ) ပွဲတော်များကို အကြီးအကျယ် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအပိုင်းတွင် ဂေါ်ရခါးလူမျိုး အများစု (၈၀% ခန့်) သည် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ကျန်ရှိသော မျိုးနွယ်စုများ (၂၀% ခန့်) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ == မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ == မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုး (နီပေါလူမျိုး) ဆိုသည်မှာ သီးခြားလူမျိုးနွယ်စုတစ်ခုတည်းကို ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ဘဲ နီပေါဘာသာစကား သို့မဟုတ် ၎င်းနှင့်နွယ်သော ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စုနှင့် ဇာတ်နွယ် (Castes and Ethnic Groups) အမြောက်အမြား စုစည်းထားသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။<ref name="NepalisInBurma">Lal, B. V. (2006). ''The Encyclopedia of the Indian Diaspora''. Archipelago Press. pp. 240–242.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရာစုနှစ်တစ်ခုမက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများတွင် အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ ပင်မမျိုးနွယ်စုကြီး (၄) စု ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည် - {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background:#f2f2f2; text-align:center;" ! စဉ် !! မျိုးနွယ်စုအုပ်စု !! ပါဝင်သော မျိုးနွယ်စုနှင့် ဇာတ်နွယ်များ !! ဝိသေသလက္ခဏာများနှင့် ထင်ရှားသော မျိုးရိုးအမည်များ |- | ၁ || '''ခါးစ် (Khas) အနွယ်''' || ဗာဟွန် (Bahun) နှင့် ဆုသရီ (Chhetri) || အင်ဒို-အာရီယန် (Indo-Aryan) ရုပ်သွင်ရှိပြီး ဟိန္ဒူဘာသာကို အဓိကကိုးကွယ်ကြသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် စစ်တပ်အတွင်း ဂေါ်ရခါးတပ်သားအဖြစ် အများဆုံး ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထင်ရှားသော မျိုးရိုးအမည်များမှာ ''တာပါ (Thapa)၊ ဗုဒ္ဓာသိုကီ (Budhathoki)၊ ဗသ်ညက် (Basnet)'' တို့ ဖြစ်ကြသည်။ |- | ၂ || '''ကီရတ် (Kirat) အနွယ်''' || ရိုင်း (Rai) နှင့် လင်းဘူး (Limbu) || တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အနွယ်ဝင် တောင်ပေါ်သား မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ စစ်ရေးစစ်ရာတွင် အလွန်ရဲရင့်ပြတ်သားသူများအဖြစ် ကမ္ဘာကျော်သည်။ ၎င်းတို့သည် မျိုးရိုးအမည်ကို ''ဆူဗာ (Subba)'' ဟုလည်း အသုံးပြုတတ်ကြသည်။ |- | ၃ || '''ဂျန်နဂျာသီ (Janajati) အနွယ်''' || ဂုရုန်း (Gurung)၊ မဂရ် (Magar)၊ တမန်း (Tamang)၊ ရှရ်ပါ (Sherpa) || နီပေါနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်တန်းဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသည့် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာကို နှောညှိကိုးကွယ်ကြပြီး မြန်မာပြည်အနှံ့အပြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စစ်တပ်အတွင်း ထင်ရှားသည်။ |- | ၄ || '''နေဝါရ် (Newar) အနွယ်''' || ရှရက်စသာ (Shrestha)၊ ပရာဒန်း (Pradhan)၊ မာကျန် (Mahajan) || နီပေါနိုင်ငံ ခတ္တမန္ဒူချိုင့်ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ရွှေပန်းထိမ်လုပ်ငန်းနှင့် အနုပညာလက်ရာများတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ မြန်မာပြည်တွင် ကုန်သည်နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအဖြစ် အခြေချခဲ့ကြသည်။ |} == ပြန့်နှံ့နေထိုင်မှု == မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ မိခင်မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားခြားနားကြသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌မူ "မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါး" ဟူသောအမည်ဖြင့် စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref>Subba, T. B. (2009). ''The Gorkhas in Myanmar: A Historical Perspective''. Kirat Prakashan. p. 45.</ref> တောင်ကြီး၊ညောင်ရွှေ၊ပြင်ဦးလွင် အနီတစ်ဝှိက်ဒေသများတွေ ရွာများတည်ထောင်၍နေထိုင်ကြသည်။ == ထင်ရှားသော ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ == * '''[[ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း]]''' - အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ရ ပထမဆုံး စစ်သည်တော်။ * '''ဗိုလ်ကြီး ဘီပီပါရ်ဒန်း''' - လွတ်လပ်ရေးခေတ် စစ်ဗိုလ်မှူး။ * '''ဗိုလ်ကြီး ချာဘီလားသားပါး''' - ထင်ရှားသော တပ်မတော်အရာရှိ။ * '''ဒုဗိုလ်မှူးကြီး သူရလက်ခ်ရှ်မန်ရိုင်း''' - ဇေယျကျော်ထင်နှင့် သူရဘွဲ့ရ တပ်မတော်အရာရှိ။ * '''[[ဆွတ်ဗဟာဒူး|ဗဟာဒူး (ခ) ဆွတ်ဗဟာဒူး]]''' - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဂန္ထဝင်ဘောလုံးတိုက်စစ်မှူး (အာရှရွှေတံဆိပ်ရှင်)။ * '''ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ အတ္တာဆင်း''' - မန္တလေးတက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒဌာနကို တည်ထောင်သူတစ်ဦး။ * '''ချယ်ရီမြေမောင်တင်ထွန်း''' - ထင်ရှားသော ဂေါ်ရခါးနွယ်ဖွား မြန်မာစာရေးဆရာ။ * '''ငြိမ်းသဇင်''' - မြန်မာ့ဂုဏ်ဆောင် ကမ္ဘာ့အဆင့် တိုက်ကွမ်ဒိုကစားသမား။ * '''အီစိုး''' - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးတိုက်စစ်မှူး။ * '''သုဓမ္မသိင်္ဂီ ဒေါ်ကာလဝတီ (ခ) ဒေါ်စန်းစန်း''' - လူမှုထူးချွန်ဆုရ အမျိုးသမီးခေါင်းဆောင်။ == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားမဟုတ်သော လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:နီပေါရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ]] 7zc14qw7l2kdhn3qm5hzetyzlb96zz4 သင်္ဃန်းကျွန်းဈေးကြီးမီးလောင်မှု(၂၀၁၀) 0 8897 1032860 880533 2026-05-21T10:57:09Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၁၀ ဖြစ်ရပ်များ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:၂၀၁၀ ဘေးအန္တရာယ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032860 wikitext text/x-wiki ရန်ကုန်မြို့၊ သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်၊ လေးထောင့်ကန်လမ်းမပေါ်ရှိ သင်္ဃန်းကျွန်းဈေးကြီးတွင် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ ၁၂ရက်နေ့ ည ၇ နာရီ မိနစ် ၃၀ ဝန်းကျင် အချိန်က မီးလောင်ကျွမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<br /> မီးလောင်ကျွမ်းမှုမှာ ည ၇နာရီ ၃၀မိနစ်အချိန်တွင် စတင်လောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီး ည ၉နာရီ ၃၀ မိနစ်အချိန်ခန့်တွင် ဈေးကြီးတစ်ခုလုံးနီးပါး လောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီးနောက် မီးညွန့်ကျိုးသွားခဲ့ပြီး ည ၉ နာရီ မိနစ် ၅၀ ခန့်တွင် အပြီးသတ်ငြိမ်းသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသင်္ဃန်းကျွန်းဈေးကြီး မီးလောင်မှုမှာ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ဆုံးရှုံးမှုအများဆုံး မီးလောင်ကျွမ်းမှု ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သိရသည်။<br /> == ကိုးကား == [http://news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1852:2010-02-13-03-18-22&Itemid=117 Weekly Eleven News Journal] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော မီးလောင်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၀ ဘေးအန္တရာယ်များ]] fp2pet39xmqwb1ke45dx9sc6g9p6f1p 1032861 1032860 2026-05-21T10:57:42Z Salai Rungtoi 22844 1032861 wikitext text/x-wiki ရန်ကုန်မြို့၊ [[သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်]]၊ လေးထောင့်ကန်လမ်းမပေါ်ရှိ သင်္ဃန်းကျွန်းဈေးကြီးတွင် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ ၁၂ရက်နေ့ ည ၇ နာရီ မိနစ် ၃၀ ဝန်းကျင် အချိန်က မီးလောင်ကျွမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<br /> မီးလောင်ကျွမ်းမှုမှာ ည ၇နာရီ ၃၀မိနစ်အချိန်တွင် စတင်လောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီး ည ၉နာရီ ၃၀ မိနစ်အချိန်ခန့်တွင် ဈေးကြီးတစ်ခုလုံးနီးပါး လောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီးနောက် မီးညွန့်ကျိုးသွားခဲ့ပြီး ည ၉ နာရီ မိနစ် ၅၀ ခန့်တွင် အပြီးသတ်ငြိမ်းသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသင်္ဃန်းကျွန်းဈေးကြီး မီးလောင်မှုမှာ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ဆုံးရှုံးမှုအများဆုံး မီးလောင်ကျွမ်းမှု ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သိရသည်။<br /> == ကိုးကား == [http://news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1852:2010-02-13-03-18-22&Itemid=117 Weekly Eleven News Journal] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော မီးလောင်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၁၀ ဘေးအန္တရာယ်များ]] p5wk3inspycnfaf7l1a3p1edo2xd497 အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား 0 9217 1032667 1026428 2026-05-20T17:15:56Z ~2026-30284-50 142954 1032667 wikitext text/x-wiki {{Redirect|အင်္ဂလိပ်|အင်္ဂလိပ်စာ}}[[File:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|300px|<small>ကမ္ဘာ'''[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]''' ပြောမှု များသောနိုင်ငံများသည် အပြာရင့်ရောင်ဖြစ်ပြီး၊ အပြာဖျော့ရောင်သည် အင်္ဂလိပ်စာအရေးပါမှု ကြီးမားသော နိုင်ငံများဖြစ်သည်။</small>|alt=အင်္ဂလိပ်]] [[File:EN English Language Symbol ISO 639-1 IETF Language Tag Icon.svg|thumb|[[:en:ISO_639-1|EN (ISO 639-1)]]]] '''[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]'''([[:en:English|English Language]]) သည် ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူပြောအများဆုံးဘာသာစကားppဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူတို့သည် အများအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြောဆို ဆက်ဆံ နေကြရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသည် အနောက်ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကား(West Germanic Language) ဖြစ်သည်။ အနောက်ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားသည် [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား|ဒတ်ချ်]]ဘာသာစကား(Dutch Language)၊ ဂျာမန်ဘာသာစကား(German Language) များကဲ့သို့ အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကား(Indo - European Language) မျိုးနွယ်များဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စာ အရေးအသားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယအသုံးပြုရသော ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ စာအရေးအသားစနစ်မှာ [[လက်တင်ဘာသာစကား|လက်တင်]](Latin) (ရောမစာအရေးအသား) စာအရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသည် အေဒီ ၄၅၀ ခန့်က အနောက်ဂျာမနီလူမျိုးစုများမှတဆင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂျာမနစ်ဘာသာသည် အန်ဂလို-ဆက်ဆိုဟုခေါ်သော ရှေးဟောင်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အနောက် ဂျာမနီ လူမျိုးစု များပြောသော ဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်အင်္ဂလိပ်စကားကိုမူ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံပေါင်း မြောက်မြားစွာက ပြောဆိုအသုံးပြုနေကြသည်။ လူပေါင်း ၃၇၅ သန်းခန့်ပြောဆိုကြပြီး တစ်သန်းခန့်သော လူတို့သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို လေ့လာနေကြသည့် အပြင် အခြားဘာသာစကားများကိုပင် လွှမ်းမိုးထားသည်။ == သမိုင်း == ဥရောပတိုက်၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်ကျွန်းပေါ်ရှိ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ပေါ်မှစ၍ အင်္ဂလိပ်စကားကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု သိရသည်။ ဂျာမနစ် လူမျိုးစုများ(ဆက်ဇွန်၊ အန်ဂယ်စ် နှင့် ဂျူး) သည် ဗြိတိန်သို့ လာရောက်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းလူမျိုးတို့သည် ကျွန်း၏ အရှေ့ပိုင်း အနောက်ပိုင်းတွင် အိမ်များကို ဆောက်လုပ်ပြီး ၎င်းတို့အရင်ရှိနှင့်နေသော ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများကို မောင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ အခြားဒေသိယ ဂျာမနစ်ဘာသာစကားများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြစ်လာခဲ့သည်။ " English " ဟူသောစကားလုံးသည် Angles-Englas မှ ဖြစ်လာသည်။ ရှေးဟောင်း အင်္ဂလိပ်စကားတွင်မူ အသံထွက်များမှာ ကွာခြားမှုရှိပြီး ယနေ့ခေတ် အင်္ဂလိပ်အသံထွက်များနှင့် အတော်ကွာခြားမှုရှိသောကြောင့် ယနေ့ခေတ် အင်္ဂလိပ်စကားပြောသော သူများသည်ပင် နားလည်ရန်ခက်ခဲသည်။ အချို့စကားလုံးများသည် ဆင်တူအသံထွက်ရှိပြီး အချို့မှာမူကွဲပြားခြားနားကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စကားနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ဆင်တူသည့် ဖရီရှန်ဘာသာစကားသည် ယနေ့ခေတ်တိုင်အောင် ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်နှင့် ဒိန်းမတ်တို့ရှိ ၅သိန်းခန့်သော လူမျိုးများပြောဆိုအသုံးပြုနေကြသေးသည်။ အင်္ဂလိပ်စကားနှင့် ဖရီရှန်ဘာသာစကားသည် ဆင်တူသော်လည်း ဘာသာစကား နှစ်ခုမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခုနားလည်ရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်း၌ အခြားလူမျိုးအများအပြားသည် အင်္ဂလန်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြ၍ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာစကားများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းဘာသာစကားများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် ပေါင်းထည့်ထားပြီး ယနေ့ခေတ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် အေဒီ ၈၀⁠၀ခန့်က ဒတ်ချ်နှင့် နောရီစ် [[ပင်လယ်ဓားပြ]]များကို [[ဗိုက်ကင်း]] (Vikings) ဟုခေါ်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် ၎င်းတို့ဘာသာစကားများစွာကို ရရှိထားကြသည်။ သူတို့၏ စကားမှာ ဂျာမနစ်ဘာသာဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်း အင်္ဂလိပ်စကားနှင့်တူသည်။ အောင်နိုင်သူ ဝီလီယံသည် အင်္ဂလန်ကို ၁၀၆⁠၆အေဒီတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဝီလီယံသည် နော်မန်ဘာသာစကားပြောဆိုသူဖြစ်ပြီး ၎င်း၏နော်မန်ဘာသာဖြင့် ရေသားထားသော စာအုပ်များကို အင်္ဂလန်သို့ သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ နော်မန်လူမျိုးများ၏ စကားသည် ပြင်သစ်လူမျိုးတို့၏ စကားနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ဆက်နွယ်လေသည်။ ဝီလီယံ၏ နော်မန်ကျူးကျော်မှုကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် ပြင်သစ်-အင်္ဂလိုဆက်ဇွန် ရောနှောဓလေ့ပေါ်ထွန်းလာရပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ဟူ၍ ဘာသာစကားအသစ်ပေါ်ထွန်းလာပြီး ကျယ်ပြန့်စွာ သုံးစွဲလာခဲ့သည်။ နောက်ရာစုနှစ် ၃ခုကျော်၊ ၄ခုအတွင်းတွင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့၏ သဒ္ဒါသုံးစွဲပုံမှာလည်း ပြောင်းလဲလာသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသည် နော်မန်ဘာသာမှ စကားလုံးပေါင်းမြောက်မြားစွာကို ငှားယူအသုံးပြုထားပြီး ထိုဘာသာစကားကို မစ်ဒယ်အင်္ဂလိပ်ဘာသာဟုခေါ်ကြသည်။ ဂျော့ဖာရီ ကာ့ဆာသည် လူသိများသည့် မစ်ဒယ်အင်္ဂလိပ်အရေးအသားအသုံးပြုသော စာရေးဆရာတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ အသံထွက်များ ပြောင်းလဲလာပြီးနောက်ပိုင်း၌ မစ်ဒယ်အင်္ဂလိပ်သည် ခေတ်သစ်အင်္ဂလိပ်စာသို့ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ [[ရှိတ်စပီးယား]]၏ စာပေများတွင် အလွန်ဟောင်းနွမ်းနေသည့် အရေးအသားကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်း၏ စာပေအရေးအသားသည် ခေတ်သစ်စာပေအရေးအသား ၏ ရှေ့ပြေးဟူ၍ ဂုဏ်ပြု သမုတ် ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသည် အခြားဘာသာစကားများကို ဆက်လက်ရယူပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ဘာသာမှ ၃၀%၊ ၄၀% ခန့်သော စာလုံးပေါင်းများ၊ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ၊ စပိန်၊ ပေါ်တူဂီ စသောဘာသာစကားများကိုလည်း တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက်သော နည်းဖြင့် ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ လေ့လာရေးပြုလုပ်သူများသည် အကြောင်းအရာတစ်ခုအား လေ့လာရာတွင် အခြားသူများနှင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်လိုအပ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် အခြားသူများနှင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုပြီး သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာမှုများပြုလုပ်ရန်အတွက် အခေါ်အဝေါ်များကို ရွေးချယ်အသုံးပြု ခေါ်ဝေါ်ကြရန်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]၏ ကိုလိုနီချဲ့ထွင်မှုသည်လည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို နေရာအနှံ့သို့ ပျံ့နှံ့သွားစေသော အကြောင်းရင်းတစ်ရပ်အဖြစ် ပါဝင်သည်။ ယခုအခါ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် အရေးပါသော ဘာသာစကားတစ်ခု အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာအနေဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဩစတေးလီးယနိုင်ငံ၊ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဟောင်ကောင်၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ တောင်အာဖရိကတိုက်တို့တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသည် အခြားဘာသာများထက် ပိုမို အသုံးပြုခြင်းခံရသည်။ ၎င်းနိုင်ငံများသည် တချိန်က ဗြိတိသျှတို့၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဗြိတိသျှ ကျွန်းစုပေါ်ရှိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့သည် ယခင်ကပင် စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေးတို့တွင် အရှိန်အဝါရှိကြသည့်အလျောက် ထိုသူများနှင့်ဆက်ဆံရန်အတွက် အခြားလူမျိုးတို့သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို သင်ယူပြောဆိုဆက်ဆံ၍ နည်းပညာ အကူအညီများ၊ စီးပွားရေး အကူအညီများ၊ စိုက်ပျိုးရေး အကူအညီများ စသည့်တို့ကို ရယူရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံတိုင်း အားလုံး လိုလို၌ပင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာအား မိခင် ဘာသာ ပြီးလျှင် အခြား လေ့လာအပ်သော ဒုတိယဘာသာ အဖြစ် ပေါင်းထည့်သင်ကြားစေသည်။ အကျော်ကြားဆုံးသော ပုံပြင်၊ ပြဇာတ်၊ သမိုင်းအကြောင်းအရာများသည် အင်္ဂလိပ်စာတွင် အများအပြားတွေ့ရသည်။ ရှိတ်စပီးယား၏ ကမ္ဘာကျော် ကဗျာများနှင့် ပြဇာတ်များသည် လူကြိုက်များသော စာပေဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်ပင် ရေသားထားသည်။ ထို့အပြင် ရုပ်ရှင်၊ သီချင်းများသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်ပင် အသုံးပြုသေးသည်။ == စာလုံးပေါင်း ကွာခြားပုံများ == [[File:English dialects1997.png|thumb|250px|အင်္ဂလိပ်စကားအား ဒေသိယစကားအဖြစ် ပြောဆိုသော လူဦးရေ ရာခိုင်နှုန်းပြပုံ]] အင်္ဂလိပ်စာကို ရေးသားရာတွင် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ အစိတ်အပိုင်းပေါင်းများစွာပါဝင်သည်။ စာစောင်များအတွက် အသံများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုများသည် တူသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း အလွန့်လွန် ခြားနားမှုများရှိသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် "ough" ကို အခြားစာလုံးများပေါင်းထည့်ကြည့်ခြင်း through (threw), rough (ruff), dough (doe) သို့မဟုတ် cough (coff) စသည်ဖြင့် ထိုသို့သော စာလုံးပေါင်းခြင်းများသည် လေ့လာမှုကို ခက်ခဲစေရန်အချက်ပင်ဖြစ်သည်။ အခြားအင်္ဂလိပ်စကားပြောသောနိုင်ငံများသည် မတူညီသော စာလုံးပေါင်းများလည်းရှိသည်။ UK နှင့် အမေရိကတို့တွင် အချို့စကားလုံးများသည် စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံခြင်းမတူညီချေ။ (အခြားနိုင်ငံများလည်း ထို့အတူပင်ဖြစ်သည်။ ) ဥပမာအနေဖြင့် အင်္ဂလန်က "Colour"ကို အမေရိက က "Color" ဟူပေါင်းကြသည်။ ထိုနည်းတူ အင်္ဂလန်က "programme" ကို အမေရိကန်က "program" ဟု ပေါင်းကြသည်။ ထိုသို့ခြားနားသော စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံနည်းလမ်းများအချို့ကို အမေရိကန်စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံနှင့် ဗြိသိသျှစာလုံးပေါင်းသတ်ပုံဟူ၍ ခေါ်ကြပြန်သေးသည်။ ယခုအခါ အချို့သော အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် အမေရိကန် စကားလုံးအချို့အား သုံးစွဲမှုရှိကြသည်။ {| class="wikitable" |+စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ကွာခြားမှုအချို့ !BRITISH !AMERICAN |- |flavour |flavor |- |labour |labor |- |honour |honor |- |favourite |favorite |- |centre |center |- |theatre |theater |- |recognise |recognize |} အောက်ပါဇယားမှာ ယနေ့ခေတ် ကျွန်ုပ်တို့ အသုံးပြုနေကြသော အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၏ အက္ခရာသင်္ကေတများဖြစ်သည်။ ===== အင်္ဂလိပ် [[အက္ခရာ]]စဉ်(အက္ခရာကြီး) ===== {| class="wikitable" |- style="background-color:orange; text-align:center;" | [[A]]<!---space----> || [[B]]<!---space----> || [[C]]<!---space----> || [[D]]<!---space----> || [[E]] || [[F]]<!---space----> |- style="background-color:orange; text-align:center;" | [[G]]<!---space----> || [[H]]<!---space----> || [[I]]<!---space----> || [[J]]<!---space----> || [[K]]<!---space----> || [[L]]<!---space----> |- style="background-color:orange; text-align:center;" | [[M]]<!---space----> || [[N]]<!---space----> || [[O]]<!---space----> || [[P]]<!---space----> || [[Q]]<!---space----> || [[R]]<!---space----> |- style="background-color:orange; text-align:center;" | [[S]]<!---space----> || [[T]]<!---space----> || [[U]]<!---space----> || [[V]]<!---space----> || [[W]] ||[[X]]<!---space----> |- style="background-color:orange; text-align:center;" |<!---space----> || <!---space----> || [[Y]]<!---space----> || [[Z]]<!---space----> || <!---space----> ||<!---space----> |} ===== အင်္ဂလိပ် အက္ခရာစဉ်(အက္ခရာငယ်) ===== {| class="wikitable" |- style="background-color:orange; text-align:center;size=50px" | [[a]]<!---space----> || [[b]]<!---space----> || [[c]]<!---space----> || [[d]]<!---space----> || [[e]]<!---space----> || [[f]]<!---space----> |- style="background-color:orange; text-align:center;" | [[g]]<!---space----> || [[h]]<!---space----> || [[i]]<!---space----> || [[j]]<!---space----> || [[k]]<!---space----> || [[l]]<!---space----> |- style="background-color:orange; text-align:center;" | [[m]]<!---space----> || [[n]]<!---space----> || [[o]]<!---space----> || [[p]]<!---space----> || [[q]]<!---space----> || [[r]]<!---space----> |- style="background-color:orange; text-align:center;" | [[s]]<!---space----> || [[t]]<!---space----> || [[u]]<!---space----> || [[v]]<!---space----> || [[w]] ||[[x]]<!---space----> |- style="background-color:orange; text-align:center;" |<!---space----> || <!---space----> || [[y]]<!---space----> || [[z]]<!---space----> || <!---space----> ||<!---space----> |} == <span lang="auto" dir="ltr">စာရေးသားခြင်းစနစ်</span> == ကိုးရာစုကတည်းက [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ကို]] [[လက်တင်ဘာသာအရေးအသား|လက်တင်အက္ခရာ]] (ရောမအက္ခရာဟုလည်းခေါ်သည်) ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။အစောပိုင်း အင်္ဂလိပ်ရှေးဟောင်းစာများသည် တိုတောင်းသော [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Anglo-Saxon_runes ရှေးဟောင်း-အင်္ဂလိပ် ကမ္ပည်းစာ]မျိုးဖြစ်သည်။ == သဒ္ဒါ == ဘာသာစကားတိုင်းတွင် သဒ္ဒါရှိသကဲ့သို့ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင်လည်း သဒ္ဒါ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားတွင် ဝါစင်္ဂ (၉) မျိုးရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ noun ([[နာမ် (သဒ္ဒါ)|နာမ်]]) pronoun ([[နာမ်စား]]) verb ([[ကြိယာ|ကြိယာ)]] adjective ([[နာမဝိသေသန]]) adverb ([[ကြိယာဝိသေသန]]) preposition [[ဝိဘတ်|(ဝိဘတ်]]) conjunction ([[သမ္ဗန္ဓ|သမ္ဗန္ဓ)]]  interjection ([[အာမေဋိတ်]]) determinants [(articles များအပါအဝင်) a,an,the] တို့ဖြစ်ကြ၏။ အသုံးများသော ဝါစင်္ဂများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဝါကျမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်၏။ The chairman of the committee and the loquacious politician clashed violently when the meeting started. Det. Noun Prep. Det.  Noun      Conj. Det.     Adj.           Noun  Verb Adv. Conj. Det. Noun Verb ဘာသာပြန်ဆိုချက် - အစည်းအဝေးစ(ခဲ့)သည်နှင့် ကော်မတီဉက္ကဋ္ဌနှင့် စကားများလှသော နိုင်ငံရေးသမားတို့ အပြင်းအထန် အချင်းများကြ(ခဲ့)၏။ == နမူနာစာသား == အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း]] မှ ကောက်နုတ်ချက်:<ref>[https://my.m.wikipedia.org/wiki/]</ref>{{Quote|text=လူသားတိုင်းသည် ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အခွင့်အရေးများဖြင့် လွတ်လပ်စွာ မွေးဖွားလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် အသိတရားနှင့် ပြည့်စုံပြီး ညီအစ်ကိုအသင်းအပင်းစိတ်ဓာတ်ဖြင့် အချင်းချင်းအပေါ် ပြုမူသင့်သည်။|title=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလူ့အခွင့်အရေးကြေညာစာတမ်း|source=အပိုဒ် ၁}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားများ]] r4u6hrb9hipm1vozbji0ldoj56fiko7 ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်:အထွေထွေ သတိပြုဖွယ် 5 9991 1032676 1030280 2026-05-20T20:44:12Z ~2026-30433-77 142964 /* ၂၀ မေ ၂၀၂၆ တွင် Semi-protected ပြင်ဆင်ခွင့် တောင်းဆိုမှု */ အပိုင်းသစ် 1032676 wikitext text/x-wiki This page needs to be translated very well and to keep protected. [[User:Lionslayer|Lionslayer]] ၀၅:၁၀၊ ၇ အောက်​တို​ဘာ​ ၂၀၁၀ (UTC) ဒီနေ့ စာပိုဒ်တချို့ ဝင်ပြီး ဘာသာပြန်ပေးထားတယ်။ အချိန်ရရင် ဆက်ပြီး ပြန်ပေးမယ်။ [[User:Mmthinker|mm thinker]] ([[User talk:Mmthinker|talk]]) ၁၀:၃၄၊ ၁၆ ဇွန်​ ၂၀၁၄ (UTC) == M == I'm very excited. [[User:Shinshinlay|Shinshinlay]] ([[User talk:Shinshinlay|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၁၆၊ ၃ ဇွန် ၂၀၁၆ (UTC) == ၂၀ မေ ၂၀၂၆ တွင် Semi-protected ပြင်ဆင်ခွင့် တောင်းဆိုမှု == {{edit semi-protected|ဝီကီပီးဒီးယား:အထွေထွေ သတိပြုဖွယ်|answered=no}} [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-30433-77|&#126;2026-30433-77]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-30433-77|talk]]) ၂၀:၄၄၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ky7drw999ypv14ue4vr6mh4iiwvhp1s ဂုံရှမ်းလူမျိုး 0 12798 1032814 1032537 2026-05-21T08:45:15Z Ninjastrikers 22896 1032814 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဂုံရှမ်းလူမျိုး | image = File:Tai khun tribe from a Burmese handpainted color manuscript.jpg | caption = ၁၉ ရာစု ကုန်းဘောင်ခေတ် သို့မဟုတ် ဗြိတိသျှခေတ်ဦးကာလ မြန်မာ့ရိုးရာ လက်ရေးဆေးပန်းချီပုရပိုက်စာမူတွင် ဖော်ပြထားသည့် ခေမာရဋ္ဌ ကျိုင်းတုံဒေသမှ ဂုံရှမ်း (တိုင်းခွန်) လူမျိုး ဇနီးမောင်နှံ၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် တော်ဝင်နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုပုံစံ။ | native_name = ᨴᩱ᩠ᨿᨡᩨ᩠ᨶ | population = ၁၅၀,၀၀၀ ဝန်းကျင် (ခန့်မှန်းချက်)<ref name="Grabowsky">Grabowsky, V. (2003). ''Warfare and Politics in Southeast Asia: A View from Kengtung''. MUP. p. 118.</ref> | popplace = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]])<br />[[ထိုင်းနိုင်ငံ]] (ချင်းမိုင်ခရိုင်၊ ချင်းရိုင်ခရိုင်)<br />[[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[ယူနန်ပြည်နယ်]] စီဆောင်ပန်းနားဒေသ) | languages = [[တိုင်းခွန်ဘာသာစကား|တိုင်းခွန် (ဂုံရှမ်း) ဘာသာစကား]]၊ [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အများစု) | related = [[ယွမ်လူမျိုး|တိုင်းယွန်း (လန်နာ)]]၊ [[လူးလူမျိုး|တိုင်းလူး]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး]] }} '''ဂုံရှမ်းလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''တိုင်းခွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Khün}} သို့မဟုတ် ''Tai Khün''; {{lang|shn|တႆးၶိုၼ်}}; {{lang|khb|ᨴᩱ᩠ᨿᨡᩨ᩠ᨶ}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စု]]ဝင် တစ်စုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်လွင်ပြင်ဒေသများတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ရှမ်းမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Inthachak">Inthachak, S. (2014). ''The Tai Khun of Kengtung: History, Culture, and Identity in Contemporary Shan State''. Chiang Mai University Press. pp. 12–15.</ref> ဂုံရှမ်း (တိုင်းခွန်) လူမျိုးများသည် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ ရှမ်း များနှင့် ကွဲပြားပြီး ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] ယဉ်ကျေးမှု၊ [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] နှင့် [[လူးလူမျိုး|လူးရှမ်း]] လူမျိုးနွယ်စုများနှင့် ဘာသာစကား၊ စာပေ နှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ ပိုမိုနီးစပ်မှု ရှိကြသည်။<ref name="Saimong">Sao Sāimöng. (1969). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University. p. 42.</ref> == သမိုင်း == [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်လူမျိုး]]များသည် ဗုဒ္ဓမပွင့်မီ ဘီစီ ၂၁၆ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ|အရှေ့တောင်အာရှဒေသ]] သို့ လမ်းကြောင်း (၃) ကြောင်းခွဲ၍ ဆင်းသက်လာကြရာ ဂုံရှမ်းလူမျိုးများသည် [[မဲခေါင်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုတိုင်လူမျိုးနွယ်စုများတွင် ထိုင်းနှင့် ရှမ်းဟူ၍ ပင်မလူမျိုးစုကြီး (၂) စု ကွဲထွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဒေသအခြေစိုက်ရာကို လိုက်၍ ရှမ်းလူမျိုးများကို မြောက်ပိုင်းရှမ်း၊ အလယ်ပိုင်းရှမ်းနှင့် တောင်ပိုင်းရှမ်းဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲနိုင်သေးသည်။ ယင်းသည် ရှေးမြန်မာမင်းတို့၏ အခေါ်အဝေါ်အရ အနောက်ရှမ်း၊ မြောက်ရှမ်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းရှမ်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုရှမ်းသုံးမျိုးအနက် အလယ်ရှမ်း သို့မဟုတ် အရှေ့ရှမ်းလူမျိုးနွယ်စုတွင် [[ဂုံရှမ်း|ဂုံ (တိုင်းခွန်)]]၊ [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်း]] နှင့် [[လူးလူမျိုး|လူး]] လူမျိုးတို့ ပါဝင်လေသည်။ အရှေ့ပိုင်းရှမ်း (ဂုံရှမ်း) သည် ဘာသာစကားနှင့် စာပေအရ ထိုင်းအုပ်စု (ချင်းမိုင်အနွယ်) တွင် ပါဝင်ပြီး မိုင်းမောလုံ (တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှု) နှင့် ကွဲပြားကာ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] ယဉ်ကျေးမှု ဝန်းအတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="Inthachak">Inthachak, S. (2014). ''The Tai Khun of Kengtung: History, Culture, and Identity in Contemporary Shan State''. Chiang Mai University Press. pp. 45–48.</ref> မဲခေါင်မြစ်အတိုင်း စုန်ဆင်းလာခဲ့သော ယွန်းရှမ်းများသည် ၁၂ ရာစုအတွင်း ကျိုင်းဆဲင်း၊ ကျိုင်းရိုင်း၊ ကျိုင်းမိုင် တို့ကို ဗဟိုပြုပြီး [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာနိုင်ငံတော်]]ကြီးကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၁၂၄၃ တွင် ယွန်းရှမ်းတို့သည် ကျိုင်းတုံလွင်ပြင်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး ခေမာရဋ္ဌခေါ် ကျိုင်းတုံမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[ကျိုင်းတုံ]]ဒေသ နမ့်ခင်ချောင်းဘေးတွင် နေထိုင်ကြသော သျှမ်းများဖြစ်သည်နှင့်အညီ နမ့်ခင်ချောင်းကို အစွဲပြု၍ တိုင်းခင် (ခ) ဂုံသျှမ်း ဟုခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဂုံသျှမ်းလူမျိုးများသည် ရှမ်းကိုးပြည်ဝင် ကျိုင်းတုံမြို့တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းတွင်မူ လူးလူမျိုးတို့ အနေများလေသည်။ ရှေးအခါက ဂုံလူမျိုးတို့နေထိုင်ရာ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ကို စန္ဒာရကွမ်း၊ ခေမာရဋ္ဌ၊ တုံဂပူရိ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး ခေမာရဋ္ဌတိုင်း၊ ဂုံပြည်ဟုလည်း ရေးသားကြသည်။ ကဝိလက္ခဏာသတ်ပုံကျမ်းတွင်လည်း ဂုံနှင့် ကျိုင်းတုံကို အောက်ပါအတိုင်း စပ်ဆိုဖော်ပြထားသည် - {{blockquote|ကျိုင်းတောင်းကျိုင်းတုံ၊ မြို့မိုင်းလုံ၊ မော်တုံသျှမ်းတို့ကျေး}} {{blockquote|ကချင်နှင့် ဂုံ၊ ပြူနှင့်မြုံ၊ သထုံသည်ကဝေး}} ဂုံရှမ်း (တိုင်းခွန်) လူမျိုးများ၏ ခေမာရဋ္ဌ ကျိုင်းတုံအာဏာပိုင်နယ်မြေသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသဖြင့် အနောက်ဘက် ပြည်မမြန်မာနိုင်ငံ (ဗမာမင်းနေပြည်တော်များ) နှင့် အရှေ့ဘက် လန်နာ (ဇင်းမယ်)၊ သျှံ (ယူနန်) တို့ကြား မဟာဗျူဟာမြောက် ကြားခံနယ်မြေအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="Grabowsky">Grabowsky, V., & Renoo, W. (2003). ''Warfare and Politics in Southmeast Asia: A View from Kengtung''. MUP. pp. 112–115.</ref> အင်းဝခေတ်နှင့် တောင်ငူခေတ် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးလက်ထက် (အေဒီ ၁၅၅၆ ဝန်းကျင်) တွင် ကျိုင်းတုံ ဂုံစော်ဘွားများသည် တပ်မတော်ကြီးထံ သစ္စာခံခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ပြည်မမြန်မာနေပြည်တော်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ် (အေဒီ ၁၇၆၅) တွင် အင်းဝဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး ထိုးမှတ်တော်မူသော ရွှေဘိုမြို့ "ဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာ" ၌ ကျိုင်းတုံနှင့် ဂုံလူမျိုးတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ကမ္ပည်းရေးထိုးခဲ့သည် - {{blockquote|မိုင်းမည်း၊ မိုင်းသတ်၊ မိုင်းချိုင်၊ မိုင်းပိုင်စသော ၃၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂုံလူမျိုးတို့ နေရာ ကျိုင်းတုံ ဟူသော ခေမာရဠတိုင်း၊}}<ref name="InwaInscription">တင်၊ ဦး (မဟာဇေယျသင်္ကြံ). (၁၉၆၅). ''ကုန်းဘောင်ဆက်မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''. ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန. ဒုတိယတွဲ။</ref> တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ (အေဒီ ၁၇၆၅–၁၇၆၉) များအတွင်း ကျိုင်းတုံသည် အင်းဝနေပြည်တော်အတွက် အဓိက ရှေ့တန်းစစ်စခန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဂုံရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ဂုံစစ်သည်များသည် ပြည်မတပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်း၍ ချင်မင်းဆက် တရုတ်ကျူးကျော်စစ်ကို တွန်းလှန်ရာတွင် သမိုင်းဝင် အရေးပါသောကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Saimong">Sao Sāimöng. (1969). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University. pp. 74–77.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် ကျိုင်းတုံ ဂုံစော်ဘွားအဆက်ဆက်သည် အင်းဝနှင့် ရတနာပုံနေပြည်တော်များသို့ သမီးကညာဆက်သခြင်း၊ ရာထူးတံဆိပ်နာမံနှင့် ဘွဲ့အဆောင်အယောင်များ ခံယူခြင်းတို့ဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်မှုကို အပြန်အလှန် အသိအမှတ်ပြုကာ ရင်းနှီးသော မဟာမိတ်အဖြစ် ကုန်းဘောင်ခေတ်ကုန်ဆုံးသည်အထိ ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်။ ခေမာရဋ္ဌ ဟူ၍လည်း အမည်ရသော ကျိုင်းတုံမြို့သည် ဂုံရှမ်းစော်ဘွား အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဂုံရှမ်းတို့၏ သမိုင်းဝင်မြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဂုံလူမျိုးများသည် တိုင်လူမျိုးစု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး မျိုးရိုးဗီဇအရ ခရာ-ဒိုင် အုပ်စုဝင်များနှင့်နီးစပ်သူများဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇအရ ဂုံရှမ်းတို့သည် အနောက်တောင်ပိုင်း တိုင်နွယ်ဖွား မိသားစုဝင်များ ဖြစ်ပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ မြောက်ပိုင်းထိုင်း (တိုင်ယွန်း၊တိုင်လန်နာ) နှင့် လာအိုလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်စပ်မှုအလွန်မြင့်မားသည်။သံလွင်မြစ် အနောက်ပိုင်းရှိ အခြားရှမ်း(တိုင်)လူမျိုးများ နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှ တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ဝိသေသလက္ခဏာများ ပိုမိုပါရှိသည်။<ref name="genetics">Kutanan et al., "Genetic structure of Tai-speaking peoples in Northern Thailand", 2011.</ref> == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဂုံရှမ်းဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကား]] အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် ၇၀% မှ ၈၀% အထိ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်းရှိသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းကြီးဘာသာ စကားနှင့်မူ အသံနေအသံထား ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၆၀၅ အေဒီ-၁၂၄၃ မှစ၍ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၄ ခုနှစ် အေဒီ-၁၉၆၂ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စော်ဘွားဦးရေမှာ စုစုပေါင်း (၄၉)ပါးရှိသည်။ ဂုံသျှမ်း စာပေ ယဉ်ကျေးမှုမှာ ရှေးယခင်ကပင် ရှိခဲ့သည်။ ဂုံသျှမ်း စာပေများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယပြည်]]သုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီ]]နှင့် [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သင်္သကရိုက်]] အက္ခရာတို့မှ တဆင့် ပလ္လဝအက္ခရာအဖြစ်အသုံးပြုပြီး [[ခမာလူမျိုး]]များမှ တဆင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊လာအိုနိုင်ငံ၊[[ဇင်းမယ်]]([[ချင်းမိုင်မြို့|ချင်းမိုင်]])၊ကျိုင်းတုံနယ် များအထိအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတဆင့် [[စစ်ဆောင်ပန္နား|ဆစ်ဆောင်ပန်နား]] ([[လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား|လူးတစ်ဆယ့်နှစ်ပန္နား]])ဒေသများ အထိ အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ ဂုံလူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကားမှာ တောင်ပိုင်း ထိုင်းဘာသာ စကားတွင် ပါဝင်သည်ဟု ဆို၏။ ရှမ်းစာပေအက္ခရာ အရေးအသား ၆ မျိုးရှိ၏။ ယင်းတို့တွင် လူးနှင့်ဂုံ တို့၏ စာပေအရေးအသားကို ခွဲခြား ထားလေသည်။ ထို့ကြောင့် စာပေအရေးအသားတွင် လူးနှင့် ဂုံကို မတူဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း မျိုးရိုးနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများမှာ များစွာခြားနားခြင်း မရှိလှဟု သိရသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဝနယ် [[ဟိုပန်]]၊[[ကွမ်းလုံမြို့|ကွမ်းလုံ]]၊[[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]] နှင့် [[နမ့်ဆန်မြို့|နမ့်ဆန်]] တို့တွင် လည်း ထိုစာပေ သုံးစွဲမှုကို တွေ့ရသည်။ == ဂုံယဉ်ကျေးမှု == ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူးနှင့် ဂုံလူမျိုး စုစုပေါင်း ၁၆၂၂၇ ရှိသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း၌မူ ၂၂၅၈၉၄ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ဂုံရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြ၏။ ဝတ်စား ပုံမှာရှမ်းလူမျိုးများ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်သော ရှမ်းအင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနှင့် ခေါင်းပေါင်းကြီးများကို ယောက်ျား များက ဝတ်ဆင်ကြ၏။ မိန်းမများကမူ လက်ကောက်ဝတ် ကျပ်သော ရင်သိုင်းအင်္ကျီလက်ရှည်ကိုဝတ်၍ ပိုးစခေါင်းပေါင်းများကို ပေါင်းတတ်သည်။ ဂုံရှမ်းအမျိုးသမီးဆံထုံးများကို အဓိကအနေဖြင့် ဦးထိပ်တွင် ထုံးလေ့ရှိသလို နောက်တွဲလည်းထုံးလေ့ရှိသည်။ ဆံထုံးကို ရွှေငွေဆံထိုးများဖြင့် အလှဆင်ကြသလို မူပိုင်ဟန်နှင့် ကိုယ်တိုင်တီထွင်ကြသော ပန်းကနုတ် ပုံစံဆံထိုးကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ ကျောက်အနေဖြင့် အဖြူ အနီကို အဓိက အသုံးပြုကြပြီး ပုလဲမှာ ဒေသထွက်မဟုတ်သဖြင့် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသည်။ ဂုံရှမ်းအမျိုးသမီး ခေါင်းပေါင်းအုပ်ပေါင်းပုံစံနှင့် ပေါင်းကြသည့် ဂုံရှမ်းအမျိုးသမီးခေါင်းပေါင်းမှာ ပိုးစကို အထပ်ထပ်ရစ်ပြီး ခပ်ပြားပြားအလွှာအထပ်ပုံစံဖော်သည်။ ညာဖက်မှ ဘယ်ဖက်သို့ရစ်ပြီးအဆုံးသတ်အနေဖြင့် အရှေ့နဖူးဘက်တွင် ခပ်စောင်းစောင်းပတ်သည်။ ယင်းနောက် ဘယ်ဖက်ထိပ်အပေါ်မှအနားစကို အဆုံးသတ်သည်။ အထည်စနှင့် အရောင်မှာ ရှေးခေတ်က ပိုးစစ်စစ်ကို အသုံးပြုကြသသည်။ ရှေးယခင်က ပိုးအစစ်များသည် အရောင်နုများ ဖြစ်သဖြင့် ပန်းဝါနု လိမ္မော်ရောင်နုများကို သုံးလေ့ရှိသည်။ အရောင်ရင့်ရင့်လုံးဝမသုံးသလို အနီရောင်ကိုလည်း လုံးဝရှောင်သည်။ အနီရောင်မှာ ရှေးယခင်က အာဏာရပါးကွက် သူသတ်များသာ အသုံးပြုခဲ့သည် ။ကျေးလက်နေ အမျိုးသမီးများသည် တိုင်းလုံ (ရှမ်းကြီး)ပုံစံ ပေါင်းလေ့ရှိကြသည်။ ဂုံလူမျိုးတို့၏ နေအိမ်မှာ အထူးသဖြင့် အုတ်ကြွပ်မိုးနှင့် အုတ်အင်္ဂတေအကာအရံဖြင့် ဆောက်လုပ် သောအိမ်များ ဖြစ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==ရိုးရာဓလေ့== သင်္ကြန်အခါကျိုင်းတုံမြို့တွင် နန္ဒဘေရီ မင်္ဂလာစည်တော်ပို့ခြင်းသည်ထင်ရှားသောဂုံယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၄၀၇ မှစတင်ကာ ၃ နှစ်ဆက်တိုက် မိုးခေါင်ရေရှားဖြစ်ပြီး သီးနှံများမဖြစ်ထွန်းသည့် အခက်အခဲကို ကျော်လွှားရန် ပညာရှိမှူးမတ်များနှင့် တိုင်ပင်ကာ သိကြားမင်းရုပ်တုထုလုပ်ပူဇော်ခြင်း၊နန္ဒဘေရီစည်တော် တီးခတ်ဆုတောင်းခြင်းနှင့် မိုးခေါ်ဖားရုပ်တုရေချခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ရာမှ အစဉ်အလာဖြစ်လာခဲ့သည်။ [[File:Hkun.jpg|thumb|နန္ဒဘေရီမင်္ဂလာစည်တော်ပို့ခြင်း]] နန္ဒဘေရီသည်ပါဠိဘာသာစကားကနေ ဆင်းသက်လာတာဖြစ်ပြီး "ကြည်နူးချမ်းမြေ့ခြင်းကို ပေးစွမ်းနိုင်သော စည်တော်" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဤစည်တော်ကြီးဟာ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားများ လက်ထက်ကတည်းက အလေးအမြတ်ထားရတဲ့ နန်းသုံးစည်တော်ကြီး ဖြစ်ပြီး သင်္ကြန်အတက်နေ့ ရောက်တိုင်း ဒီစည်တော်ကြီးကို ဟော်နန်းထဲမှ ထုတ်၍ နမ့်ခင်ချောင်း ဆီကို စီတန်းလှည့်လည် ပို့ဆောင်လေ့ရှိပါသည်။နမ့်ခင်ချောင်း လောင့်ကုတ်သို့ ရောက်သောအခါ မင်္ဂလာသုတ် ရွတ်ဆိုပြီး ရွံ့ ဖြင့် ပြုလုပ်သော ဖားရုပ်သင်္ကြန်မင်း ရုပ်တုတို့ကို ချောင်းထဲသို့ မျှောချလိုက်ပါသည်။ မင်္ဂလာစည်တော်တီး အဖွဲ့သည် လာလမ်းအတိုင်း မြို့ထဲသို့ ဝင်ကာ မြို့လယ်ရှိ ဗောဓိပင်ကြီး၌ ခေတ္တ ရပ်နားပါသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆွမ်တောင်း ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ရဟန်းတော် ၄ ပါး က အသင့်ပြင်ဆင်ထား သောပရိတ်ရေများဖြင့် ပက်ဖျန်းပြီး အခမ်းအနားကို ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။ သို့ဖြင့် ကျိုင်းတုံမြို့ သင်္ကြန်ပွဲကို ယနေ့အထိကျင်းပဆဲဖြစ်သည်။ ===နှစ်သစ်ကူးပွဲ=== ဂုံရှမ်းတို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ သင်္ကြန်ကာလကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်သော်လည်း၊ မူလဂုံ ကိုယ်ပိုင်ပြက္ခဒိန်အရနိုဝင်ဘာလ (တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁ ရက်)တွင် ကျရောက်သော "ပီမိုင်" ကိုလည်း အမျိုးသားရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲအဖြစ် ခန့်ညားထည်ဝါစွာ ကျင်းပကြသည်။နှစ်သစ်ကူးနေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် ဂုံရှမ်းလူမျိုးများသည် မြို့ပေါ်ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းဆန်စိမ်း လောင်းလှူခြင်း၊ ငါးပါးသီလ ခံယူခြင်းနှင့် အန္တရာယ်ကင်း ပရိတ်တရားတော်များ နာယူခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ နှစ်ဟောင်းမှ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းချိန်တွင် မိမိတို့၏ မိဘဘိုးဘွားများနှင့် ရပ်မိရပ်ဖများကို ကန်တော့ခြင်း၊ လက်ဖွဲ့ချည်ပေးခြင်းနှင့် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သခြင်းတို့ကို ရိုးရာမပျက် လုပ်ဆောင်ကြသည်။ == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] edj4f7m62ptdnft0b6c1hhen4k4pzdv အရှိုချင်းလူမျိုး 0 15729 1032696 770233 2026-05-21T01:44:02Z Chenzeyan29 141880 1032696 wikitext text/x-wiki '''အရှိုချင်းလူမျိုး''' (အင်္ဂလိပ်: ''Asho Chin'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်း တစ်လျှောက်တွင် ကွဲပြားပျံ့နှံ့စွာ နေထိုင်ကြသည့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းမျိုးနွယ်စု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်တတ်ကြပြီး စရိုက်လက္ခဏာအားဖြင့် ရိုးသားအေးဆေးစွာ နေထိုင်တတ်သည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref name="BaptistChronicle">Sowards, E. P., & Maung Shwe Wa. (1963). ''Burma Baptist Chronicle''. Board of Publications, Burma Baptist Convention. p. 345.</ref> {{Infobox ethnic group | group = အရှိုချင်းလူမျိုး<br>(Asho Chin) | image = | caption = ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် အရှိုချင်းလူမျိုးများ | poptime = တရားဝင်စာရင်း အတည်ပြုဆဲ | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (ရခိုင်ရိုးမတစ်လျှောက်)<br>• [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]<br>• [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (ပဲခူးရိုးမဝန်းကျင်)<br>• [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|အရှိုချင်းဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ကရင်လူမျိုး]] }} အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဖြစ်ပါက "ဆလိုင်း" (Salai)၊ အမျိုးသမီးဖြစ်ပါက "မိုင်" (Mai) ဟူ၍ ဂုဏ်ယူစဖွယ် ခေါ်ဆိုသုံးနှုန်းလေ့ ရှိကြသည်။ == အခြေချရာဒေသ == အရှိုချင်းလူမျိုးများ အဓိက ရောက်ရှိနေထိုင်ရာ ဒေသများမှာ [[ရခိုင်ရိုးမ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက် (ရခိုင်လူမျိုးများနှင့် ချင်းတောင်တန်းရှိ ချင်းလူမျိုးများကြား)၊[[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း]]နှင့် [[စစ်တောင်းမြစ်]]ဝှမ်း မြေပြန့်ဒေသများ၊ [[ပဲခူးရိုးမ]]နှင့် [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ခြေဒေသများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကွဲပြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ အကြားတွင် အဆင်ပြေပြေနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်နိုင်သည့် စိတ်နေသဘောထား ရှိကြသည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == အရှိုချင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ကြက်သွေးနီရောင်နှင့် အနက်ရောင်ကို အဓိက အခြေခံပြီး အပြာ၊ အဝါနှင့် အစိမ်းရောင်လိုင်းများကို သီးခြားအစင်းကြောင်းများအဖြစ် ပါးပါးကလေး ပေါင်းစပ်ချုပ်လုပ်ကြသည်။ ရိုးရာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ အနီရင့်ရောင်သည် "ရဲရင့်မှု" ကို ပြသပြီး အနက်ရောင်သည် "တည်ကြည်ခန့်ညားမှုနှင့် မြင့်မြတ်မှု" ကို ဖော်ဆောင်သည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်တန်ဆာပလာများနှင့် မှန်ဝိုင်းပါဝင်သည့် ရိုးရာနားတောင်းများကို ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။ === ပါးရဲထိုးခြင်း (ဆေးမှင်ကြောင်) ဓလေ့ === ရှေးခေတ်အခါက အရှိုချင်းအမျိုးသမီးများသည် ပါးပြင်ပေါ်တွင် [[ဆေးမှင်ကြောင်]] (ပါးရဲ) ထိုးသည့် ဓလေ့ ရှိခဲ့သည်။ ယင်းဓလေ့သည် ရှေးမင်းညီမင်းသားများနှင့် လူမျိုးခြားဘုရင်များ တော်ကောက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် မိမိတို့၏ ရိုးရာအမှတ်အသားကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ရုပ်အလှပျက်ခံကာ စွန့်လွှတ်စွန့်စားခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဝင်အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ် ခေတ်သစ်အရှိုချင်းလူမျိုးများတွင်မူ ဤပါးရဲထိုးသည့် ဓလေ့ကို ကျင့်သုံးခြင်း မရှိတော့ပေ။ == အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု == အရှိုချင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဟင်းလျာများသည် ဆီ၊ မဆလာနှင့် အရောင်တင်မှုန့်များ အသုံးပြုမှု နည်းပါးပြီး ချက်ပြုတ်ပုံ ရိုးရှင်းခြင်းကို အခြေခံသည်။ အဓိကအားဖြင့် အပြုတ်၊ အသုတ်နှင့် အထောင်းဟင်းလျာများကို ပိုမိုနှစ်သက်ကြသည်။ ရိုးရာချက်ပြုတ်မှုတွင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်အဖြစ် သဘာဝအပင်များဖြစ်ကြသော ပင်စိမ်း၊ ကြက်ဟင်းခါးရွက်၊ ရုံးဗွေ၊ ပိတ်ချင်း၊ ဗိစပ်နှင့် ကန့်ဘလူ စသည်တို့ကို ဟင်းလျာအမျိုးအစားအလိုက် စနစ်တကျ တွဲဖက်သုံးစွဲတတ်ကြသည်။ ထို့ပြင် အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် ငရုတ်သီးအစပ်ကို ကောင်းစွာစားနိုင်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ == တေးဂီတနှင့် အနုပညာ == အရှိုချင်းလူမျိုးတို့၏ တေးသီချင်းအကြောင်းအရာများတွင် ဖိုမအချစ်အကြောင်းအပြင် လူမှုဘဝ ဆင်ခြင်တုံတရား၊ သဘာဝအလှအပနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်များကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ပြည်တွင်းတေးဂီတလောကတွင် အရှိုချင်းလူမျိုး တေးရေး၊ တေးဆိုများဖြစ်ကြသော ဆလိုင်းတင်မိုး၊ ဆလိုင်းကျော်သိန်း စသူတို့က အရှိုချင်းဘာသာစကားနှင့် အတွေးအခေါ်များကို ဂီတဖြင့် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ဂီတပညာရပ်ပိုင်းတွင် ချင်းတိုင်းရင်းသားအနုပညာရှင် အများစုသည် ခေတ်ပေါ်တီးဝိုင်းများ၌ ဘေ့စ်ဂစ်တာ (Bass Guitar) တီးခတ်မှုအပိုင်းတွင် သစ္စာရှိစွာ ပံ့ပိုးတတ်သည့် လူမျိုးစုစရိုက်အတိုင်း ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် အစဉ်အလာ ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == အရှိုချင်းဘာသာစကားသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] ချင်းဘာသာစကားအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ လေယူလေသိမ်း၊ အဖိအဖော့နှင့် အနိမ့်အမြင့်သံများပြားသဖြင့် ပြောဆိုရာတွင် စနစ်တကျ လေ့လာရန် လိုအပ်သည်။ အရှိုချင်းဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ လူသားတို့၏ စိတ်ခံစားချက်နှင့် စိတ်နေစိတ်ထားကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြသည့် သီးခြားစိတ်ခံစားမှုပြ ဝေါဟာရများ (ဥပမာ - အလှပြင်ခြင်းကို စနောက်ချစ်ခင်စွာ သုံးနှုန်းသည့် "ဆာဟေးဟို့" ''Sahay Ho'' စသည့် စကားလုံးများ) ကြွယ်ဝစွာ တည်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ စာပေအပိုင်းတွင် အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် [[မြန်မာအက္ခရာ]] ရေးနည်းစနစ်ကို အခြေခံ၍ ရေးသားကြသည်။ === အက္ခရာဗေဒနှင့် အသံထွက်ဇယား === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! အရှိုစာပေ !! မြန်မာအသံထွက် (စနစ် ၁) !! မြန်မာအသံထွက် (စနစ် ၂) |- | အၧ || အုံ || အုန် |- | အၨ || အေတ် || အစ် |- | အၩ || အာ || အာ |- | အၪ || အား || အား |- | အၩ့ || အံ || အန် |- | အၪ့ || အံး || အန်း |- | အၭ || အတ် || အက် |- | အၬ || အပ် || အပ် |- | အံ || အည် || အီ |- | အ့ || ဧ || အေ |- | အဲ || အယ် || အယ် |- | အဴ || အိုင် || အိုင် |- | အု || အူ || အူ |- | အူ || အွတ် || အွတ် |- | အိ || အွို || အဝို |- | အီ || ဪ || အော် |- | အဳ || ဩောင် || အောင် |- | အျ || အ္လ || အလ |- | အှ || အှ || အဟ |- | အၠ || အျ || အယ |- | အွ || အွ || အဝ |} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 5ust0rll6twvimzhtu0aobuadcruzmy 1032697 1032696 2026-05-21T01:45:06Z Chenzeyan29 141880 1032697 wikitext text/x-wiki '''အရှိုချင်းလူမျိုး''' (အင်္ဂလိပ်: ''Asho Chin'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်း တစ်လျှောက်တွင် ကွဲပြားပျံ့နှံ့စွာ နေထိုင်ကြသည့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းမျိုးနွယ်စု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်တတ်ကြပြီး စရိုက်လက္ခဏာအားဖြင့် ရိုးသားအေးဆေးစွာ နေထိုင်တတ်သည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref name="BaptistChronicle">Sowards, E. P., & Maung Shwe Wa. (1963). ''Burma Baptist Chronicle''. Board of Publications, Burma Baptist Convention. p. 345.</ref> {{Infobox ethnic group | group = အရှိုချင်းလူမျိုး<br>(Asho Chin) | image = | caption = ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် အရှိုချင်းလူမျိုးများ | poptime = တရားဝင်စာရင်း အတည်ပြုဆဲ | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (ရခိုင်ရိုးမတစ်လျှောက်)<br>• [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]<br>• [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (ပဲခူးရိုးမဝန်းကျင်)<br>• [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|အရှိုချင်းဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ကရင်လူမျိုး]] }} အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဖြစ်ပါက "ဆလိုင်း" (Salai)၊ အမျိုးသမီးဖြစ်ပါက "မိုင်" (Mai) ဟူ၍ ဂုဏ်ယူစဖွယ် ခေါ်ဆိုသုံးနှုန်းလေ့ ရှိကြသည်။ == အခြေချရာဒေသ == အရှိုချင်းလူမျိုးများ အဓိက ရောက်ရှိနေထိုင်ရာ ဒေသများမှာ [[ရခိုင်ရိုးမ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက် (ရခိုင်လူမျိုးများနှင့် ချင်းတောင်တန်းရှိ ချင်းလူမျိုးများကြား)၊[[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း]]နှင့် [[စစ်တောင်းမြစ်]]ဝှမ်း မြေပြန့်ဒေသများ၊ [[ပဲခူးရိုးမ]]နှင့် [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ခြေဒေသများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကွဲပြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ အကြားတွင် အဆင်ပြေပြေနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်နိုင်သည့် စိတ်နေသဘောထား ရှိကြသည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == အရှိုချင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ကြက်သွေးနီရောင်နှင့် အနက်ရောင်ကို အဓိက အခြေခံပြီး အပြာ၊ အဝါနှင့် အစိမ်းရောင်လိုင်းများကို သီးခြားအစင်းကြောင်းများအဖြစ် ပါးပါးကလေး ပေါင်းစပ်ချုပ်လုပ်ကြသည်။ ရိုးရာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ အနီရင့်ရောင်သည် "ရဲရင့်မှု" ကို ပြသပြီး အနက်ရောင်သည် "တည်ကြည်ခန့်ညားမှုနှင့် မြင့်မြတ်မှု" ကို ဖော်ဆောင်သည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်တန်ဆာပလာများနှင့် မှန်ဝိုင်းပါဝင်သည့် ရိုးရာနားတောင်းများကို ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။ === ပါးရဲထိုးခြင်း (ဆေးမှင်ကြောင်) ဓလေ့ === ရှေးခေတ်အခါက အရှိုချင်းအမျိုးသမီးများသည် ပါးပြင်ပေါ်တွင် [[ဆေးမှင်ကြောင်]] (ပါးရဲ) ထိုးသည့် ဓလေ့ ရှိခဲ့သည်။ ယင်းဓလေ့သည် ရှေးမင်းညီမင်းသားများနှင့် လူမျိုးခြားဘုရင်များ တော်ကောက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် မိမိတို့၏ ရိုးရာအမှတ်အသားကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ရုပ်အလှပျက်ခံကာ စွန့်လွှတ်စွန့်စားခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဝင်အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ် ခေတ်သစ်အရှိုချင်းလူမျိုးများတွင်မူ ဤပါးရဲထိုးသည့် ဓလေ့ကို ကျင့်သုံးခြင်း မရှိတော့ပေ။ == အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု == အရှိုချင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဟင်းလျာများသည် ဆီ၊ မဆလာနှင့် အရောင်တင်မှုန့်များ အသုံးပြုမှု နည်းပါးပြီး ချက်ပြုတ်ပုံ ရိုးရှင်းခြင်းကို အခြေခံသည်။ အဓိကအားဖြင့် အပြုတ်၊ အသုတ်နှင့် အထောင်းဟင်းလျာများကို ပိုမိုနှစ်သက်ကြသည်။ ရိုးရာချက်ပြုတ်မှုတွင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်အဖြစ် သဘာဝအပင်များဖြစ်ကြသော ပင်စိမ်း၊ ကြက်ဟင်းခါးရွက်၊ ရုံးဗွေ၊ ပိတ်ချင်း၊ ဗိစပ်နှင့် ကန့်ဘလူ စသည်တို့ကို ဟင်းလျာအမျိုးအစားအလိုက် စနစ်တကျ တွဲဖက်သုံးစွဲတတ်ကြသည်။ ထို့ပြင် အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် ငရုတ်သီးအစပ်ကို ကောင်းစွာစားနိုင်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ == တေးဂီတနှင့် အနုပညာ == အရှိုချင်းလူမျိုးတို့၏ တေးသီချင်းအကြောင်းအရာများတွင် ဖိုမအချစ်အကြောင်းအပြင် လူမှုဘဝ ဆင်ခြင်တုံတရား၊ သဘာဝအလှအပနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်များကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ပြည်တွင်းတေးဂီတလောကတွင် အရှိုချင်းလူမျိုး တေးရေး၊ တေးဆိုများဖြစ်ကြသော ဆလိုင်းတင်မိုး၊ ဆလိုင်းကျော်သိန်း စသူတို့က အရှိုချင်းဘာသာစကားနှင့် အတွေးအခေါ်များကို ဂီတဖြင့် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ဂီတပညာရပ်ပိုင်းတွင် ချင်းတိုင်းရင်းသားအနုပညာရှင် အများစုသည် ခေတ်ပေါ်တီးဝိုင်းများ၌ ဘေ့စ်ဂစ်တာ (Bass Guitar) တီးခတ်မှုအပိုင်းတွင် သစ္စာရှိစွာ ပံ့ပိုးတတ်သည့် လူမျိုးစုစရိုက်အတိုင်း ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် အစဉ်အလာ ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == အရှိုချင်းဘာသာစကားသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ]]တွင် ပါဝင်သည်။ လေယူလေသိမ်း၊ အဖိအဖော့နှင့် အနိမ့်အမြင့်သံများပြားသဖြင့် ပြောဆိုရာတွင် စနစ်တကျ လေ့လာရန် လိုအပ်သည်။ အရှိုချင်းဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ လူသားတို့၏ စိတ်ခံစားချက်နှင့် စိတ်နေစိတ်ထားကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြသည့် သီးခြားစိတ်ခံစားမှုပြ ဝေါဟာရများ (ဥပမာ - အလှပြင်ခြင်းကို စနောက်ချစ်ခင်စွာ သုံးနှုန်းသည့် "ဆာဟေးဟို့" ''Sahay Ho'' စသည့် စကားလုံးများ) ကြွယ်ဝစွာ တည်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ စာပေအပိုင်းတွင် အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် [[မြန်မာအက္ခရာ]] ရေးနည်းစနစ်ကို အခြေခံ၍ ရေးသားကြသည်။ === အက္ခရာဗေဒနှင့် အသံထွက်ဇယား === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! အရှိုစာပေ !! မြန်မာအသံထွက် (စနစ် ၁) !! မြန်မာအသံထွက် (စနစ် ၂) |- | အၧ || အုံ || အုန် |- | အၨ || အေတ် || အစ် |- | အၩ || အာ || အာ |- | အၪ || အား || အား |- | အၩ့ || အံ || အန် |- | အၪ့ || အံး || အန်း |- | အၭ || အတ် || အက် |- | အၬ || အပ် || အပ် |- | အံ || အည် || အီ |- | အ့ || ဧ || အေ |- | အဲ || အယ် || အယ် |- | အဴ || အိုင် || အိုင် |- | အု || အူ || အူ |- | အူ || အွတ် || အွတ် |- | အိ || အွို || အဝို |- | အီ || ဪ || အော် |- | အဳ || ဩောင် || အောင် |- | အျ || အ္လ || အလ |- | အှ || အှ || အဟ |- | အၠ || အျ || အယ |- | အွ || အွ || အဝ |} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] p1tp1wyy3ij0u5glmvk6i5br469rdvo 1032811 1032697 2026-05-21T08:43:51Z Ninjastrikers 22896 1032811 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = အရှိုချင်းလူမျိုး<br>(Asho Chin) | image = | caption = ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် အရှိုချင်းလူမျိုးများ | poptime = တရားဝင်စာရင်း အတည်ပြုဆဲ | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<br>• [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (ရခိုင်ရိုးမတစ်လျှောက်)<br>• [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]<br>• [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (ပဲခူးရိုးမဝန်းကျင်)<br>• [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] | languages = [[ချင်းဘာသာစကား|အရှိုချင်းဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ကရင်လူမျိုး]] }} '''အရှိုချင်းလူမျိုး''' (အင်္ဂလိပ်: ''Asho Chin'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်း တစ်လျှောက်တွင် ကွဲပြားပျံ့နှံ့စွာ နေထိုင်ကြသည့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းမျိုးနွယ်စု]] တစ်စု ဖြစ်သည်။ အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများအကြား ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်တတ်ကြပြီး စရိုက်လက္ခဏာအားဖြင့် ရိုးသားအေးဆေးစွာ နေထိုင်တတ်သည့် လူမျိုးစုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref name="BaptistChronicle">Sowards, E. P., & Maung Shwe Wa. (1963). ''Burma Baptist Chronicle''. Board of Publications, Burma Baptist Convention. p. 345.</ref> အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဖြစ်ပါက "ဆလိုင်း" (Salai)၊ အမျိုးသမီးဖြစ်ပါက "မိုင်" (Mai) ဟူ၍ ဂုဏ်ယူစဖွယ် ခေါ်ဆိုသုံးနှုန်းလေ့ ရှိကြသည်။ == အခြေချရာဒေသ == အရှိုချင်းလူမျိုးများ အဓိက ရောက်ရှိနေထိုင်ရာ ဒေသများမှာ [[ရခိုင်ရိုးမ]]တောင်တန်းတစ်လျှောက် (ရခိုင်လူမျိုးများနှင့် ချင်းတောင်တန်းရှိ ချင်းလူမျိုးများကြား)၊[[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း]]နှင့် [[စစ်တောင်းမြစ်]]ဝှမ်း မြေပြန့်ဒေသများ၊ [[ပဲခူးရိုးမ]]နှင့် [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ခြေဒေသများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကွဲပြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ အကြားတွင် အဆင်ပြေပြေနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်နိုင်သည့် စိတ်နေသဘောထား ရှိကြသည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == အရှိုချင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ကြက်သွေးနီရောင်နှင့် အနက်ရောင်ကို အဓိက အခြေခံပြီး အပြာ၊ အဝါနှင့် အစိမ်းရောင်လိုင်းများကို သီးခြားအစင်းကြောင်းများအဖြစ် ပါးပါးကလေး ပေါင်းစပ်ချုပ်လုပ်ကြသည်။ ရိုးရာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ အနီရင့်ရောင်သည် "ရဲရင့်မှု" ကို ပြသပြီး အနက်ရောင်သည် "တည်ကြည်ခန့်ညားမှုနှင့် မြင့်မြတ်မှု" ကို ဖော်ဆောင်သည်။ အမျိုးသမီးများသည် ငွေထည်တန်ဆာပလာများနှင့် မှန်ဝိုင်းပါဝင်သည့် ရိုးရာနားတောင်းများကို ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။ === ပါးရဲထိုးခြင်း (ဆေးမှင်ကြောင်) ဓလေ့ === ရှေးခေတ်အခါက အရှိုချင်းအမျိုးသမီးများသည် ပါးပြင်ပေါ်တွင် [[ဆေးမှင်ကြောင်]] (ပါးရဲ) ထိုးသည့် ဓလေ့ ရှိခဲ့သည်။ ယင်းဓလေ့သည် ရှေးမင်းညီမင်းသားများနှင့် လူမျိုးခြားဘုရင်များ တော်ကောက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် မိမိတို့၏ ရိုးရာအမှတ်အသားကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ရုပ်အလှပျက်ခံကာ စွန့်လွှတ်စွန့်စားခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဝင်အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ် ခေတ်သစ်အရှိုချင်းလူမျိုးများတွင်မူ ဤပါးရဲထိုးသည့် ဓလေ့ကို ကျင့်သုံးခြင်း မရှိတော့ပေ။ == အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု == အရှိုချင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဟင်းလျာများသည် ဆီ၊ မဆလာနှင့် အရောင်တင်မှုန့်များ အသုံးပြုမှု နည်းပါးပြီး ချက်ပြုတ်ပုံ ရိုးရှင်းခြင်းကို အခြေခံသည်။ အဓိကအားဖြင့် အပြုတ်၊ အသုတ်နှင့် အထောင်းဟင်းလျာများကို ပိုမိုနှစ်သက်ကြသည်။ ရိုးရာချက်ပြုတ်မှုတွင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်အဖြစ် သဘာဝအပင်များဖြစ်ကြသော ပင်စိမ်း၊ ကြက်ဟင်းခါးရွက်၊ ရုံးဗွေ၊ ပိတ်ချင်း၊ ဗိစပ်နှင့် ကန့်ဘလူ စသည်တို့ကို ဟင်းလျာအမျိုးအစားအလိုက် စနစ်တကျ တွဲဖက်သုံးစွဲတတ်ကြသည်။ ထို့ပြင် အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် ငရုတ်သီးအစပ်ကို ကောင်းစွာစားနိုင်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ == တေးဂီတနှင့် အနုပညာ == အရှိုချင်းလူမျိုးတို့၏ တေးသီချင်းအကြောင်းအရာများတွင် ဖိုမအချစ်အကြောင်းအပြင် လူမှုဘဝ ဆင်ခြင်တုံတရား၊ သဘာဝအလှအပနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်များကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ပြည်တွင်းတေးဂီတလောကတွင် အရှိုချင်းလူမျိုး တေးရေး၊ တေးဆိုများဖြစ်ကြသော ဆလိုင်းတင်မိုး၊ ဆလိုင်းကျော်သိန်း စသူတို့က အရှိုချင်းဘာသာစကားနှင့် အတွေးအခေါ်များကို ဂီတဖြင့် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ဂီတပညာရပ်ပိုင်းတွင် ချင်းတိုင်းရင်းသားအနုပညာရှင် အများစုသည် ခေတ်ပေါ်တီးဝိုင်းများ၌ ဘေ့စ်ဂစ်တာ (Bass Guitar) တီးခတ်မှုအပိုင်းတွင် သစ္စာရှိစွာ ပံ့ပိုးတတ်သည့် လူမျိုးစုစရိုက်အတိုင်း ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် အစဉ်အလာ ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == အရှိုချင်းဘာသာစကားသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ]]တွင် ပါဝင်သည်။ လေယူလေသိမ်း၊ အဖိအဖော့နှင့် အနိမ့်အမြင့်သံများပြားသဖြင့် ပြောဆိုရာတွင် စနစ်တကျ လေ့လာရန် လိုအပ်သည်။ အရှိုချင်းဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ လူသားတို့၏ စိတ်ခံစားချက်နှင့် စိတ်နေစိတ်ထားကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြသည့် သီးခြားစိတ်ခံစားမှုပြ ဝေါဟာရများ (ဥပမာ - အလှပြင်ခြင်းကို စနောက်ချစ်ခင်စွာ သုံးနှုန်းသည့် "ဆာဟေးဟို့" ''Sahay Ho'' စသည့် စကားလုံးများ) ကြွယ်ဝစွာ တည်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ စာပေအပိုင်းတွင် အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် [[မြန်မာအက္ခရာ]] ရေးနည်းစနစ်ကို အခြေခံ၍ ရေးသားကြသည်။ === အက္ခရာဗေဒနှင့် အသံထွက်ဇယား === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! အရှိုစာပေ !! မြန်မာအသံထွက် (စနစ် ၁) !! မြန်မာအသံထွက် (စနစ် ၂) |- | အၧ || အုံ || အုန် |- | အၨ || အေတ် || အစ် |- | အၩ || အာ || အာ |- | အၪ || အား || အား |- | အၩ့ || အံ || အန် |- | အၪ့ || အံး || အန်း |- | အၭ || အတ် || အက် |- | အၬ || အပ် || အပ် |- | အံ || အည် || အီ |- | အ့ || ဧ || အေ |- | အဲ || အယ် || အယ် |- | အဴ || အိုင် || အိုင် |- | အု || အူ || အူ |- | အူ || အွတ် || အွတ် |- | အိ || အွို || အဝို |- | အီ || ဪ || အော် |- | အဳ || ဩောင် || အောင် |- | အျ || အ္လ || အလ |- | အှ || အှ || အဟ |- | အၠ || အျ || အယ |- | အွ || အွ || အဝ |} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 18z29o61rda3lsyt3vnwsvuu3wixmu5 မောက်မယ်မြို့ 0 17861 1032821 1032340 2026-05-21T08:48:59Z Ninjastrikers 22896 1032821 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မောက်မယ်မြို့ | official_name = Mawkmai | native_name = {{nobold|{{shn|ဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ}}<br/>{{blk|ဝေင်ꩻမောက်ꩻမုဲင်ႏ}}}} | other_name = {{lang|en|Mawkme}} | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = Myanmar | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း မောက်မယ်မြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | image_skyline = | image_map = | map_caption = | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[လင်းခေးခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[မောက်မယ်မြို့နယ်]] | unit_pref = Imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | coordinates = {{coord|20|14|N|97|44|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | elevation_ft = 1630 | elevation_m = 497 | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6:30 | website = }} '''မောက်မယ်မြို့'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[လင်းခေးခရိုင်]]၊ [[မောက်မယ်မြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အထက် ပေပေါင်း ၁,၆၃ဝ မြင့်ပြီးလျှင်၊ တောင်များ ဝန်းရံလျက်ရှိ၏။ မြို့၏အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်မှတောင်သို့ နမ့်ယွန်းချောင်း စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် နန်းဖတ်ခုံစေတီ၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူစေတီနှင့် ဆုတောင်းပြည့်စေတီများ တည်ရှိပြီးလျှင်၊ မြို့၏မြောက်ဘက် မြို့၏အဝင်ဝတွင် မြို့ဦး မဟာမုနိ စေတီ တည်ရှိသည်။ ထိုစေတီ၏ တောင်ဘက်တွင် ကပ်လျက် မြို့ဦးဂိုဏ်းချုပ် ဆရာတော်ကြီး၏ ကျောင်းတိုက် တည်ရှိလေသည်။ မောက်မယ်မြို့ဟု တွင်သည်မှာ ရှမ်းဘာသာအခေါ် "မွၵ်ႇမႆႇ"(မောက် - ပန်း၊ မိုင် - သစ်ပင်/အပင်)၊ မြန်မာအခေါ် [[ခေါင်ရန်းဆည်းလည်း|ခေါင်ရန်းပန်း]]ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်တွင်ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref name="encyclopedia-9">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၉ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၄ |pages=၂၁}}</ref> == အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ == မောက်မယ်မြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁,၂ဝဝ ခန့် ရှိ၏။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းထုတ်ဝေချိန် စာရင်းများအရ လူဦးရေမှာ ၁၉,၅ဝဝ ခန့် ရှိခဲ့သည်။ မောက်မယ်မြို့နယ်အတွင်း၌ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]နှင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] စသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ နတ်ကိုးကွယ်သော ကယားလူမျိုးအချို့မှအပ၊ ရှမ်းနှင့် ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့သည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ ဖြစ်ကြလေသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် ထွက်ကုန်များ == မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်သူတို့၏ အလုပ်အကိုင်များမှာ လယ်လုပ်ခြင်း၊ တောင်ယာခုတ်ခြင်းနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခြင်း စသည်တို့ဖြစ်၏။ မြို့နယ်၏ အဓိက ထွက်ကုန်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - * [[အင်တွဲ]]၊ [[ချိပ်]]၊ [[သစ်စေး]] * [[ကွမ်းရွက်]]၊ [[ဆေးရွက်ကြီး]] * [[ဆန်|ဆန်စပါး]] * [[နှမ်း]]ဆီ၊ [[မြေပဲ]]ဆီ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == ခရီးလမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေးတွင် မောက်မယ်မြို့သည် မော်တော်ကားလမ်းဆုံး ဖြစ်ပြီးလျှင်၊ မောက်မယ်မှ တိုက်နယ်အတွင်းသို့ လှည်း၊ နွားဝန်တင်၊ အထမ်းအပိုးတို့ဖြင့်သာ ရှေးယခင်က ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ မောက်မယ်မှ တန့်ဟတ်သို့သွားသော ကားလမ်းသည် နွေရာသီအတွင်း၌သာ ပိုမိုအသုံးပြုနိုင်သည်။<ref name="encyclopedia-9"/> == ထင်ရှားသောနေရာများ == မောက်မယ်မြို့တွင် ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံမှာ ယခင် နယ်ရှင်စော်ဘွားကြီး၏ ဟော်ကြီးဖြစ်၏။ ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများမှာ နန်းဖတ်ခုံ စေတီတော်ကြီးနှင့် မြို့၏အရှေ့ဘက်တောထဲတွင် တည်ရှိသည့် မြို့နံစေတီဖြစ်သော နောင်အိုင်စေတီတို့ဖြစ်သည်။ နန်းဖတ်ခုံစေတီတော်ကြီး၏ ဘုရားပွဲတော်များကို နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလနှင့် တပေါင်းလများတွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလေ့ ရှိလေသည်။<ref name="encyclopedia-9"/> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:လင်းခေးခရိုင်]] <references/> {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] 8mpisopzen8q4mb5dhqr1ymyi4hqlwf မိုင်းဆတ်မြို့ 0 17921 1032815 1032493 2026-05-21T08:45:35Z Ninjastrikers 22896 1032815 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မိုင်းဆတ်မြို့ | official_name = Mong Hsat | native_name = {{nobold|{{shn|ဝဵင်းမိူင်းသတ်း}}<br/>{{lang|khb|ᨾᩮᩨ᩠ᨦᨻᩯ᩠ᨯ}}}} | other_name = {{lang|en|Monghsat}} | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း မိုင်းဆတ်မြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | coordinates = {{coord|20|31|50|N|99|15|14|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[မိုင်းဆတ်မြို့နယ်]] | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Imperial | area_total_km2 = | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book |title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ |volume=အတွဲ-၂ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန |location=နေပြည်တော် |date=မေ ၂၀၁၅ |pages=၆၁ |url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_total = ၈,၀၀၄ | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | elevation_ft = 1950 | elevation_m = 594 | website = | footnotes = }} '''မိုင်းဆတ်မြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းမိူင်းသတ်း}}၊ {{langx|en|Mong Hsat}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အရှေ့ပိုင်း၊ [[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]]ရှိ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်၏ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိပြီး ပထဝီဝင်အရ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ခြမ်း တောင်ကြားလွင်ပြင် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ကာလတွင် တရုတ်ဖြူ (ကေအမ်တီ) များ ဝင်ရောက်ကျူးကျော် အခြေစိုက်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်၍ မြန်မာအစိုးရက ကုလသမဂ္ဂသို့ တင်ပြတိုင်ကြားခဲ့ရသဖြင့် မိုင်းဆတ်ကို တစ်ကမ္ဘာလုံးက အာရုံစိုက် သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="encyclopedia-9">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၉ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၄ |pages=၂၄-၂၅}}</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် လူနေထိုင်မှု == မိုင်းဆတ်မြို့သည် [[ကျိုင်းတုံမြို့]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၆၂ မိုင်မျှအကွာ ပင်လယ်ပြင်ထက် ပေ ၁,၉၅ဝ အမြင့်တွင် တည်ရှိပြီး တောင်ပတ်လည် ဝန်းရံနေသည့် မြေချိုင့်မြေပြန့် ကုန်းမြင့်ဒေသ ဖြစ်သည်။ မိုင်းဆတ်မြို့တွင် ရှေးမြန်မာမင်းများနှင့် စော်ဘွားများ လက်ထက်က ပြုလုပ်ခဲ့သည့် မြို့ရိုးဟောင်းများကို ယခုတိုင် တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။ မြို့ပေါ်နှင့် တောင်ပေါ်ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်သည့် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] တို့အပြင် တောင်ပေါ်သားများဖြစ်ကြသည့် [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (အီကော)]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ (လီရှော)]] လူမျိုးစုများလည်း အတူတကွ နေထိုင်ကြသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး == ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများသည် အချင်းချင်း ဖလှယ်စားသုံးနိုင်ရုံမျှသာ မိရိုးဖလာ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မြေပြန့်ချောင်းဝှမ်းဒေသများတွင် ဆန်စပါး၊ ဆေးရွက်ကြီးနှင့် ငရုတ်များကို စိုက်ပျိုး၍ တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် [[လက်ဖက်]]နှင့် [[အာလူး]]များကို အဓိက စိုက်ပျိုးကြသည်။ ပိုလျှံသော ဆန်၊ လက်ဖက်ခြောက် စသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ဆား၊ ရေနံဆီ၊ ဖယောင်းတိုင်၊ မီးခြစ် စသည်တို့ကို နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်၍ ထိုင်း (ယိုးဒယား) ဘက်မှ ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် လဲလှယ်ကူးသန်းကြသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == မိုင်းဆတ်ဟု တွင်ခဲ့ရခြင်းအကြောင်းမှာ မြတ်စွာဘုရား၏ ဗျာဒိတ်တော်အရ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူရာတွင် တောတွင်းတစ်နေရာရှိ ကျောက်တုံးကြီးတစ်ခုပေါ်ဝယ် ရပ်နား၍ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးတော်မူခဲ့သည်။ မူလက သာမန်ကျောက်တုံးကြီးသာ ဖြစ်သော်လည်း မြတ်စွာဘုရား ထိုင်တော်မူသည်နှင့် ကျောက်တုံးမှာ ဖျာကဲ့သို့ ညီညာသော ကျောက်ဖျာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်ဆို၏။ ဤတွင် မြတ်စွာဘုရားက ဤနေရာတွင် နောင်အခါ မြို့ဖြစ်လာမည်ဟု ဗျာဒိတ်ပေးခဲ့သဖြင့် မြို့တည်လာသောအခါ ထိုကျောက်ဖျာကို အစွဲပြု၍ ရှမ်းဘာသာဖြင့် မိုင်းဆတ်ဟု တွင်လာသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် **"မိုင်း"** (မိူင်း) သည် မြို့ သို့မဟုတ် နယ်မြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ **"ဆတ်"** (သတ်း) မှာ ဖျာ သို့မဟုတ် ခင်းနှီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သို့ဖြစ်၍ မိုင်းဆတ်သည် **"ဖျာကဲ့သို့ ညီညာကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိသောမြို့"** ဟု သမိုင်းကြောင်းအရ အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-9"/> == သမိုင်းကြောင်း == မိုင်းဆတ်သည် ရှေးအခါက တစ်သီးတခြား လွတ်လပ်သော နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့၍ သူရိယဆိုသူက စတင်ဖွဲ့စည်းကာ အကြီးအမှူးအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့၏။ နောင်တွင် စဝ်ဖခွန်ဆိုသူက စော်ဘွားအနေဖြင့် မိုးနဲနယ်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ မန္တလေးနေပြည်တော်သို့ တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။ နောင်သော် မိုင်းဆတ်ပတ်လည် တောင်ပေါ်ရှိ လားဟူလူမျိုးများနှင့် ကျိုင်းတုံနယ်မှ မကြာခဏ လာရောက်နှောင့်ယှက် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နောက်ဆုံးတွင် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားထံ အညံ့ခံခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်စဉ်က မိုင်းဆတ်သည် ကျိုင်းတုံနယ်အပါအဝင် နယ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် ဗဟိုပြုကာ ကျိုင်းတုံစော်ဘွား၏ လက်အောက်ခံ မြို့စားအုပ်ချုပ်သော ဒေသဖြစ်ခဲ့လေသည်။ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အခြေအနေ === ၁၉၄၁ ခုနှစ်အတွင်းတွင် အင်္ဂလိပ်မျက်နှာဖြူနှစ်ဦး ခေါင်းဆောင်သော ပန်ချာပီတပ်ဖွဲ့တစ်ခု လာရောက်တပ်စွဲခဲ့ပြီး၊ ၁９၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလခန့်တွင် ယင်းတပ်ကို တရုတ်တပ်များနှင့် တာဝန်လွှဲခဲ့သည်။ တရုတ်တပ်များ သုံးလခန့်သာနေ၍ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးနောက် ယိုးဒယား (ထိုင်း) တပ်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤသို့ ဝင်လာခြင်းမှာ ဂျပန်တို့ ရှမ်းပြည်နယ်အချို့ကို ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ခွဲဝေပေးအပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက်သို့ သုံးနှစ်မျှ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်ဦးတွင် ဂျပန်တပ်စုတစ်စု ဝင်ရောက်လာသေးသော်လည်း အင်္ဂလိပ်လေထီးလဲဗီးတပ်များ မိုင်းပူအောင်ဘက်မှ လာရောက်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် တာချီလိတ်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြပြီး စစ်ပြီးမှသာ ရှောင်တိမ်းနေရသော မြို့စား ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="encyclopedia-9"/> === တရုတ်ဖြူကျူးကျော်မှုနှင့် နဂါးနိုင်စစ်ဆင်ရေး === စစ်ပြီးခေတ်တွင် မိုင်းဆတ်မှာ တရုတ်ဖြူများ တပ်စွဲရာဗဟိုချက်ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာက အာရုံပြုရသည့်နေရာ ဖြစ်လာသည်။ ကေအမ်တီ (KMT) ခေါ် တရုတ်ဖြူတို့သည် ၁၉၅၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စတင်တပ်စွဲပြီး တပ်သားများနှင့် အိမ်ထောင်စုများအပါအဝင် အင်အား ၄,ဝဝဝ ကျော်အထိ ရှိလာကာ တရုတ်ဖြူဗိုလ်ချုပ် လီမီ၏ ဌာနချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် လေယာဉ်ကွင်းကိုပါ ဖောက်လုပ်ကာ ကျူးကျော်စခန်းဖွင့်ခဲ့သဖြင့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရက ကုလသမဂ္ဂသို့ တိုင်ကြားခဲ့သော်လည်း ထိရောက်စွာ အရေးယူခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ သို့ဖြစ်၍ ဗမာ့တပ်မတော်သည် **"နဂါးနိုင်စစ်ဆင်ရေး"** ဖြင့် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် စတင်တိုက်ခိုက်တွန်းလှန်ခဲ့ပြီး သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် **"ဘုရင့်နောင်စစ်ဆင်ရေး"** ဖြင့် ထပ်မံအင်အားဖြည့်တင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၉၅၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် တရုတ်ဖြူဗိုလ်ချုပ် လီမီ၏ဌာနချုပ်စိုက်ရာ မိုင်းဆတ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့လေသည်။<ref name="encyclopedia-9"/> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:မိုင်းဆတ်ခရိုင်]] kfi98hkfcb0jc6rq5llzbfjlsvc9edr ကန်းစုပြည်နယ် 0 20812 1032685 1030517 2026-05-20T22:55:53Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1032685 wikitext text/x-wiki '''{{Audio|zh-Gansu.ogg|Gansu}}''' (ကန်းစု) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းသည် ရှေးခေတ် [[ပိုးခြည်လမ်း|ပိုးလမ်းမကြီး]] (Silk Road) ၏ အဓိကဝင်ပေါက်ဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ ရောယှက်ရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်၊၊ {{Infobox settlement | name = ကန်းစုပြည်နယ် | native_name = {{lang|zh|甘肃省}} | settlement_type = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 310 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = Dunhuang Mogao Ku 2013.12.31 12-30-18.jpg | image2 = Danxia-landform-1562852.jpg | image3 = Night View of the Xiguan Mosque (In the square).jpg | image4 = Crescent Lake from the Singing Sand Dunes (20230918101214).jpg | image5 = Gungthang Baota, Labrang Si.jpg}} | image_caption = အပေါ်မှ လက်ယာရစ်အတိုင်း - [[မိုကောင်းလိုဏ်ဂူများ]]၊ ကျိုင်ယဲ့ရှိ ဒန်းရှယဉ်ကျေးမှုရှုခင်း၊ လန်ကျိုးမြို့ ညမြင်ကွင်း၊ မင်ရှန်းတောင်ရှိ လခြမ်းကန်နှင့် လာပလန်း ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း | image_map = Gansu grey.jpg | map_caption = တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကန်းစုပြည်နယ် တည်နေရာပြမြေပုံ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[လန်ကျိုးမြို့]] | leader_title = ပါတီအတွင်းရေးမှူး | leader_name = ဟူချန်းစ Sheng (Hu Changsheng) | leader_title1 = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | leader_name1 = ရန်ကျင်ကျန်း (Ren Zhenhe) | area_total_km2 = 425800 | population_total = 25019838 | population_as_of = ၂၀၂၀ | population_rank = ၂၂ | website = {{URL|http://www.gansu.gov.cn}} }} ကန်းစုပြည်နယ်သည် [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် [[ဟွမ်းထူကုန်းပြင်မြင့်]]များ အကြားတွင် တည်ရှိသည်၊၊ မြောက်ဘက်တွင် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[အတွင်းမွန်ဂိုလီးယားကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[နင်ရှဟွေလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နင်ရှပြည်နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ရှင်းကျန်း]] နှင့် [[ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[စစ်ချွမ်းပြည်နယ်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှန်းရှီးပြည်နယ်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်၊၊ [[မြစ်ဝါမြစ်]]သည် ကန်းစုပြည်နယ်တောင်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားပြီး ပြည်နယ်၏ မြို့တော် [[လန်ကျိုးမြို့]]ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်၊၊ == အုပ်ချုပ်ရေးခရိုင်များ == ကန်းစုပြည်နယ်ကို စီရင်စုအဆင့်ရှိသော ခရိုင်ကြီး (၁၄) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်၊၊ ၎င်းတို့တွင် စီရင်စုအဆင့် မြို့ကြီး (၁၂) ခုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု (၂) ခု ပါဝင်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Map ! စဉ် ! ခရိုင်ကြီးအမည် ! တရုတ်စာ ! ဖျင်းယင်း ! ရုံးစိုက်ရာမြို့ ! လူဦးရေ (၂၀၂၀) |- |rowspan=15| [[File:Gansu prfc map.png|350px]] | 1 | [[ကျိုချွမ်မြို့]] (Jiuquan) | 酒泉市 | Jiǔquán Shì | [[စုကျိုးခရိုင်]] | ၁,၀၅၅,၇၀၆ |- | 2 | [[ကျားယွိကွမ်းမြို့]] (Jiayuguan) | 嘉峪关市 | Jiāyùguān Shì | ကျားယွိကွမ်း | ၃၁၂,၆၆၃ |- | 3 | [[ကျန်းယဲ့မြို့]] (Zhangye) | 张掖市 | Zhāngyè Shì | [[ကန်းကျိုးခရိုင်]] | ၁,၁၃၁,၀၁၆ |- | 4 | [[ကျင်းချောင့်မြို့]] (Jinchang) | 金昌市 | Jīnchāng Shì | [[ကျင်းချောင့်ခရိုင်]] | ၄၃၈,၀၂၆ |- | 5 | [[ဝူးဝေမြို့]] (Wuwei) | 武威市 | Wǔwēi Shì | [[လျန်ကျိုးခရိုင်]] | ၁,၆၂၅,၀၃၄ |- | 6 | [[ပိုင်ယင်းမြို့]] (Baiyin) | 白银市 | Báiyín Shì | [[ပိုင်ယင်းခရိုင်]] | ၁,၅၁၂,၁၁၀ |- | 7 | [[လန်ကျိုးမြို့]] (Lanzhou) | 兰州市 | Lánzhōu Shì | [[ချင်ကွမ်းခရိုင်]] | ၄,၃၅၉,၄၄၆ |- | 8 | [[လင်ရှ ဟွေလူမျိုး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | 临夏回族自治州 | Línxià Huízú Zìzhìzhōu | [[လင်ရှမြို့]] | ၂,၁၀၉,၇၅၀ |- | 9 | [[ကန်းနန် တိဘက်လူမျိုး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | 甘南藏族自治州 | Gānnán Zāngzú Zìzhìzhōu | [[ဟဲဇော့]] (Hezuo) | ၆၉၁,၈၀၈ |- | 10 | [[တင့်ရှီးမြို့]] (Dingxi) | 定西市 | Dìngxī Shì | [[အန်းတင့်ခရိုင်]] | ၂,၅၂၄,၀၉၇ |- | 11 | [[လုံးနန်မြို့]] (Longnan) | 陇南市 | Lǒngnán Shì | [[ဝူတုခရိုင်]] | ၂,၄၀၇,၂၇၂ |- | 12 | [[ထျန်းရွှေမြို့]] (Tianshui) | 天水市 | Tiānshuǐ Shì | [[ချင်းကျိုးခရိုင်]] | ၂,၉၈၄,၆၅၉ |- | 13 | [[ဖျင်းလျန်မြို့]] (Pingliang) | 平凉市 | Píngliàng Shì | [[ခုံးထုံခရိုင်]] | ၁,၈၄၈,၆၀၇ |- | 14 | [[ချင်းယန်မြို့]] (Qingyang) | 庆阳市 | Qìngyáng Shì | [[ရှီးဖွင်းခရိုင်]] | ၂,၁၇၉,၇၁၆ |} == လူဦးရေနှင့် လူမျိုးများ == ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်းစုပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၂၅,၀၁၉,၈၃၈ ယောက် နေထိုင်ကြသည်၊၊<ref name="census2020">{{cite web |title=Main Data of the Seventh National Population Census of Gansu Province |url=http://tjj.gansu.gov.cn/tjj/c109464/202105/1539268.shtml |publisher=Gansu Provincial Bureau of Statistics |accessdate=2024-05-08 }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> လူဦးရေ၏ ၉၁% ခန့်မှာ [[ဟန့်လူမျိုး]]များ ဖြစ်ကြပြီး ကျန် ၉% တွင် [[ဟွေလူမျိုး]]၊ [[တိဘက်လူမျိုး]]၊ [[တုန်းရှန်းလူမျိုး]]၊ [[ပေါနန်လူမျိုး]] နှင့် [[ယူဂါလူမျိုး]] များ ပါဝင်သည်၊၊ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စားသောက်ဖွယ်ရာ == ကန်းစုပြည်နယ်သည် ၎င်း၏ **လားမြန့်** ({{lang|zh|拉面}} - Lanzhou Beef Noodles) ခေါ် လက်ဆွဲခေါက်ဆွဲကြောင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် ထင်ရှားသည်၊၊ ဂျုံကို အဓိက စိုက်ပျိုးသောကြောင့် ဂျုံဖြင့် ပြုလုပ်သော စားသောက်ဖွယ်ရာများ ပေါများသည်၊၊ မူဆလင် (ဟွေလူမျိုး) အများအပြား နေထိုင်သောကြောင့် သိုးသားနှင့် ဆိတ်သား ဟင်းလျာများမှာလည်း ဒေသ၏ အမှတ်အသား ဖြစ်သည်၊၊ == အာကာသယာဉ် ပစ်လွှတ်စခန်း == ကန်းစုပြည်နယ်၏ အနောက်မြောက်ဘက် [[ဂိုဘိသဲကန္တာရ]] အတွင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် သမိုင်းအရှည်ကြာဆုံး [[ကျိုချွမ်အာကာသယာဉ်ပစ်လွှတ်စခန်း]] (Jiuquan Satellite Launch Center) တည်ရှိသည်၊၊ == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.gansu.gov.cn ကန်းစုပြည်နယ် အစိုးရ ဝက်ဘ်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161015155109/http://www.gansu.gov.cn/ |date=15 October 2016 }} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ကန်းစုပြည်နယ် |North = {{flag|Mongolia}} [[ဂိုဘီ-အယ်လ်တိုင်းပြည်နယ်]] |Northeast = [[အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |East = [[နင်ရှဟွေလူမျိုး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |Southeast = [[ရှန်းရှီးပြည်နယ်]] |South = [[စစ်ချွမ်းပြည်နယ်]] |West = [[ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] |Northwest = [[ရှင်းကျန်းဝီဂါ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] }} {{တရုတ်နိုင်ငံပြည်နယ်များ}} [[Category:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ]] [[Category:ကန်းစုပြည်နယ်]] 7mv19y3u4b9x6ptu11gmuqow6z64nfg လဲချားမြို့ 0 20904 1032842 1032157 2026-05-21T08:54:04Z Ninjastrikers 22896 1032842 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = လဲချားမြို့ |official_name = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = Porrana Saeditaw.jpg |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[လွိုင်လင်ခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[လဲချားမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 21 |latm = 16 |lats = 20 |longEW = E |longd = 97 |longm = 39 |longs = 10 |elevation_ft = |elevation_m = ၉၇၁ |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''လဲချားမြို့''' ({{langx|shn|လဲးၶႃး}}၊ {{langx|en|Laihka}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်လင်ခရိုင်]]၊ [[လဲချားမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ သမိုင်းဝင်မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး ပဒေသရာဇ်ခေတ်က လဲချားစော်ဘွားများ နန်းစိုက်ခဲ့ရာ ဟော်နန်းတည်ရှိခဲ့သော မြို့လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |publisher=Government Printing, Burma |date=1900 |volume=II |pages=15–20}}</ref> ရွာပေါင်း ၁၈၀ ရှိပြီး လူဦးရေ ၆ သောင်းအထက်ရှိသည်။လဲချားမြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃,၁၂၀ ပေ (၉၅၁ မီတာ) ခန့်တွင် တည်ရှိပြီး အေးမြသော ရာသီဥတုရှိသည်။ တောင်ကြီး-လွိုင်လင်-ကျိုင်းတုံ သွားကားလမ်းမကြီးမှတစ်ဆင့် ပင်လုံမြို့ကို ဖြတ်၍ လဲချားမြို့သို့ ဆက်သွယ်ထားသလို၊ မြောက်ဘက်တွင် [[မိုင်းကိုင်မြို့]]၊ ထိုမှတစ်ဆင့် [[သီပေါမြို့]]နှင့် [[လားရှိုးမြို့]]များသို့ ကုန်းလမ်းဖြင့် လွယ်ကူစွာ သွားလာနိုင်သည်။ == စီးပွားရေးနှင့် ဒေသထွက်ကုန် == လဲချားမြို့နယ်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြပြီး စပါး၊ ပြောင်းဖူးနှင့် ရာသီပေါ်သီးနှံများ ထွက်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် လဲချားဒေသသည် ရိုးရာလက်မှုလုပ်ငန်းဖြစ်သော ရှမ်းအိုးစည်လုပ်ငန်း၊ ပန်းပဲလုပ်ငန်းနှင့် ရှမ်းရိုးရာ [[ယွန်းထည်]] (လတ်ချ်) လုပ်ငန်းများကြောင့် သမိုင်းအဆက်ဆက် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ == လူဦးရေနှင့် လူမျိုးစုများ == ၂၀၁၄ ခုနှစ် တရားဝင်သန်းခေါင်စာရင်း အချက်အလက်များအရ လဲချားမြို့ပေါ် လူဦးရေသည် ၁၁,၄၄၀ ဦးခန့်ရှိပြီး တစ်မြို့နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် လူဦးရေ ၆၁,၁၅၈ ဦး နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ ဒေသခံအများစုမှာ [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်ကြပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] လူမျိုးစုများလည်း ပေါင်းစပ်နေထိုင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်ခရိုင်]] {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Shan-geo-stub}} on425jbso3r61rdjad9v2o43mm9sagq သိန္နီမြို့ 0 20906 1032813 1032539 2026-05-21T08:44:49Z Ninjastrikers 22896 1032813 wikitext text/x-wiki {{redirect|သိန္နီ|လက်ရှိ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ|သိန္နီမြို့နယ်|ယခင် ရှမ်းနယ်|သိန္နီနယ်}} {{Infobox settlement | name = သိန္နီမြို့ | official_name = Hsenwi | native_name = {{nobold|{{shn|သႅၼ်ဝီ}}<br/>{{lang|khb|ᨴᩯ᩠ᨶᩅᩦ}}}} | other_name = {{lang|en|Theinni}} | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = Myanmar | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း သိန္နီမြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | image_skyline = Hsenwi.jpg | imagesize = 270px | image_caption = သိန္နီမြို့မြင်ကွင်း | image_map = | map_caption = | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[သိန္နီခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[သိန္နီမြို့နယ်]] | unit_pref = Imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | population_blank1 = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] | population_blank1_title = လူမျိုးများ | population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု | population_density_km2 = auto | coordinates = {{coord|23|18|N|97|58|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | leader_title = | leader_name = | elevation_ft = 2100 | elevation_m = 640 | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | website = }} '''သိန္နီမြို့''' ({{langx|shn|သႅၼ်ဝီ}}၊ {{langx|en|Hsenwi}} သို့မဟုတ် ''Theinni'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[သိန္နီခရိုင်]]ရှိ [[သိန္နီမြို့နယ်]]၏ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။<ref>http://www.themimu.info/docs/MIMU154v01_100823_Hseni%20Ts-%20Shan%20State_A1.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329153354/http://www.themimu.info/docs/MIMU154v01_100823_Hseni%20Ts-%20Shan%20State_A1.pdf |date=29 March 2012 }} Map of Hseni Township</ref> လားရှိုးမြို့၏ မြောက်ဘက် ၂၈ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.mrtv3.net.mm/open6/200609for1.html |accessdate=29 January 2017 |archivedate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110929042529/http://www.mrtv3.net.mm/open6/200609for1.html }}</ref> ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂,၁၀၀ ​ပေ မြင့်သည်။<ref>http://myanmargeneva.org/NLM2009/eng/12Dec/n091201.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002130347/http://myanmargeneva.org/NLM2009/eng/12Dec/n091201.pdf |date=2 October 2011 }} Page 8</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် "သႅၼ်ဝီ"*ရ (သႅၼ် = တစ်သိန်း၊ ဝီ = ယပ်တောင်) ဟု ခေါ်တွင်ပြီး "ယပ်တောင်အစီးပေါင်းတစ်သိန်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပဒေသရာဇ်ခေတ်က သိန္နီနယ်သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး၊ အကျယ်ပြန့်ဆုံးနှင့် တန်ခိုးအာဏာ အကြီးဆုံးသော စော်ဘွားနယ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ === ခွန်တိုင်းနွယ်စော်ဘွားများခေတ် === ရှေးယခင်က သိန္နီကို "ကောသမ္ပီပြည်" ဟုလည်းကောင်း၊ "မိန်းစဲ" (မိူင်းၸႄႈ) ဟုလည်းကောင်း ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၁၃ ရာစုခန့်တွင် နာမည်ကျော် ရှမ်းစော်ဘွားကြီး စဝ်ဟုံဖာ (သိန္နီစော်ဘွားကြီး) လက်ထက်တွင် အာဏာစက် အလွန်ပြန့်ပြောခဲ့ပြီး တရုတ်ပြည်နယ်စပ်အထိ နယ်မြေကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် အလောင်းဘုရား ကုန်းဘောင်ခေတ်အထိ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စစ်ရေးဗျူဟာအရ အရေးပါသော နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ === ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ကွဲအက်ခြင်း === ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် သိန္နီနယ်ကြီး၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို ပိုမိုလွယ်ကူစေရန်နှင့် အချင်းချင်း အင်အားမကြီးထွားစေရန်အတွက် သိန္နီမြောက်ပိုင်းနယ်(North Hsenwi) နှင့်သိန္နီတောင်ပိုင်းနယ်(South Hsenwi) ဟု နယ်ကြီးနှစ်ခု ခွဲခြားပစ်ခဲ့သည်။သိန္နီမြောက်ပိုင်းနယ်သည် လက်ရှိ သိန္နီမြို့ကို ဗဟိုပြုပြီး စဝ်ခွန်ဆန်တုန်ဟုန်းက စော်ဘွားအဖြစ် ဆက်လက်အုပ်ချုပ်သည်။သိန္နီတောင်ပိုင်းနယ် မိုင်းရယ်မြို့ကို ဗဟိုပြုပြီး စဝ်နော်မိန်းက စော်ဘွားအဖြစ် သီးခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် အခြားရှမ်းစော်ဘွားများနှင့်အတူ သိန္နီစော်ဘွားကြီး စဝ်ဟုံဖာ (ဗြိတိသျှခေတ် စော်ဘွားကြီး စဝ်သော်ဟုန်း၏ သားတော်) သည်လည်း မိမိ၏ ပဒေသရာဇ် အာဏာများကို စွန့်လွှတ်ကာ ဒီမိုကရေစီ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ == နေထိုင်သည့် လူမျိုးများနှင့် ကိုးကွယ်မှု == သိန္နီမြို့နယ်အတွင်း ပထဝီဝင်အနေအထားအရ တောင်ပေါ်မြေပြန့် ကွဲပြားသကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုံ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ကြသည်။ * **ရှမ်းလူမျိုး (တိုင်လုံ):** မြေပြန့်ချိုင့်ဝှမ်းများနှင့် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များတွင် အဓိက အများဆုံး နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၊ စာပေနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် မြို့၏ အမှတ်အသား ဖြစ်သည်။ * **ကချင်လူမျိုး:** မြို့နယ်၏ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ * **ပလောင်လူမျိုး (တအာင်း):** တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် လက်ဖက်စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းဖြင့် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ * **ဗမာ၊ ကိုးကန့်နှင့် လီဆူလူမျိုးများ:** မြို့ပေါ်နှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သော နေရာများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ === ကိုးကွယ်မှု === ဒေသခံများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ မြို့တွင်းရှိ ရိုးရာရှမ်းဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် သမိုင်းဝင် စေတီပုထိုးများသည် ထင်ရှားသည်။ ကချင်လူမျိုးများနှင့် ပလောင်လူမျိုးအချို့သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ ကျန်တောင်ပေါ် တိုင်းရင်းသားအချို့တွင် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များလည်း ယနေ့တိုင် ရှိနေပါသေးသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:သိန္နီခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} crhzp2t1ykyucpb9ws25do433hqolnd မိုင်းရှူးမြို့ 0 20908 1032837 1032248 2026-05-21T08:52:20Z Ninjastrikers 22896 1032837 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မိုင်းရှူးမြို့ | official_name = Mong Hsu | native_name = ဝဵင်းမိူင်းသူႈ | native_name_lang = shn | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = MongHsu.jpg |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မိုင်းရှူးခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 21 |latm = 55 |lats = |longEW = E |longd = 98 |longm = 23 |longs = |elevation_ft = |elevation_m = ၇၀၇ |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''မိုင်းရှူးမြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းမိူင်းသူႈ}}၊ {{langx|en|Mong Hsu}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[မိုင်းရှူးခရိုင်]]ရှိ [[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]]၏ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က သိန္နီစော်ဘွားကြီး၏ လက်အောက်ခံ မိုင်းရှူးစော်ဘွားနယ် အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော သမိုင်းဝင်နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1901 |publisher=Government Printing |volume=II}}</ref> ကမ္ဘာကျော် အရည်အသွေးမြင့် ပတ္တမြားများ ထွက်ရှိရာ အရပ်အဖြစ် လူသိများသည်။ မိုင်းရှူးမြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၃,၁၀၀ ကျော်တွင် တည်ရှိပြီး ဘေးပတ်ပတ်လည်တွင် ထုံးကျောက်တောင်တန်းကြီးများ ဝန်းရံထားသော တောင်ကြားမြေပြန့်ဒေသ ဖြစ်သည်။ မြို့၏အရှေ့ဘက်တွင် [[သံလွင်မြစ်]] စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ မြို့နေလူဦးရေတွင် [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ အများဆုံး နေထိုင်ကြပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]နှင့် စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေးဘက်မှ လာရောက်လုပ်ကိုင်ကြသော ရတနာကုန်သည်များ၊ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားများလည်း ရောနှောမှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြပြီး မြို့ပေါ်တွင် သမိုင်းဝင် ဆုတောင်းပြည့် မွေတော်စေတီတော်မြတ်ကြီး ကိန်းဝပ်စံပယ်လျက်ရှိသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် ကျောက်မျက်လုပ်ငန်း == မိုင်းရှူးမြို့သည် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များကတည်းက "မိုင်းရှူးပတ္တမြား" (Mong Hsu Ruby) ကြောင့် ကမ္ဘာ့ကျောက်မျက်လောကတွင် အထူးရေပန်းစားခဲ့သည်။ မိုင်းရှူးမြို့အနီးရှိ လွယ်ဆောင်တောင်တန်း (လွယ်ခေး) တစ်ဝိုက်မှ ထွက်ရှိသော ပတ္တမြားများသည် ကနဦးတွင် ခရမ်းရောင်သန်းပြီး အလယ်တွင် အမည်းကွက်ပါလေ့ရှိသော်လည်း အပူပေးပြုပြင်လိုက်သည့်အခါ အလွန်တောက်ပသော ခိုသွေး (Pigeon Blood) ကဲ့သို့ အနီရောင်ရရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် အလွန်တန်ဖိုးကြီးမားသည်။<ref>{{cite journal |last=Peretti |first=A. |title=Rubies from Mong Hsu (Republic of Myanmar) |journal=Journal of Gemmology |date=1995 |volume=24 |issue=6 |pages=389-399}}</ref> ကျောက်မျက်တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းအပြင် စိုက်ပျိုးရေးအနေဖြင့် စပါး၊ ပြောင်းနှင့် လဖက်တို့ကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == ယခင်က သွားလာရေးအလွန်ခက်ခဲခဲ့သော်လည်း လက်ရှိတွင် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ပိုမိုကောင်းမွန်လာပြီဖြစ်သည်။ အဓိက သွားလာနိုင်သော လမ်းကြောင်းများမှာ - * လားရှိုး - သီပေါ - မိုင်းရယ် - တန့်ယန်းမှတစ်ဆင့် မိုင်းရှူးသို့ လာရောက်သည့်လမ်း၊ * တောင်ကြီး - လဲချား - မိုင်းနောင်မှတစ်ဆင့် မိုင်းရှူးသို့ လာရောက်သည့်လမ်း ဖြစ်သည်။ == ခရီးသွားဆွဲဆောင်မှုများ == မိုင်းရှူးမြို့နယ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများနှင့် ပြည်တွင်းခရီးသွားများအကြား အလွန်ထင်ရှားသည့် သဘာဝ အလှအပတစ်ခုမှာ မြို့၏အနောက်တောင်ဘက် ၁၂ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသော အဆင့် ၁၁ ဆင့်ရှိ [[ဟိုက်ပါရေတံခွန်]] ဖြစ်သည်။ ပွင့်လင်းရာသီများတွင် လာရောက်လည်ပတ်သူများဖြင့် အထူးစည်ကားလှသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:မိုင်းရှူးခရိုင်]] {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Shan-geo-stub}} p6suhyqa6b6a43pmimhhqhx98jwbop7 မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် 0 21165 1032741 1024950 2026-05-21T05:10:54Z ~2026-30177-78 142980 /* ဦးဝင်မြင့်လက်ထက် */ 1032741 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် |nativename = |type = ကော်မရှင် |seal = |formed = ၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |preceding1 = လူ့အခွင့်အရေး ကော်မတီ |jurisdiction = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |headquarters =အမှတ် ၂၇၊ [[ပြည်လမ်း]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]] |coordinates = |employees = |budget = |chief1_name = [[သစ်လင်းအုန်း]] |chief1_position = ဥက္ကဋ္ဌ |chief2_name = |chief2_position = |child1_agency = |website = {{url|mnhrc.org.mm}} |footnotes = |map = |map_width = |map_caption = }} '''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်''' ({{lang-en|Myanmar National Human Rights Commission}}, အတိုကောက် '''MNHRC''') သည် အဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦးပါဝင်သော လွတ်လပ်သည့် အမျိုးသားအဆင့် လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင်အဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == === နအဖလက်ထက် === မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မတီကို [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌရုံး၏ ၂၁-၄-၂၀၀၀ ရက်စွဲပါ စာအမှတ် ၁၄၂/နယက (ဥ) နဝတ၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၆-၄-၂၀၀၀ ရက်စွဲပါ စာအမှတ်၊ ၁၀၀၊ မလက (၁)/ပထရ အရ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးများ၊ ဒုတိယ ရှေ့နေချုပ်နှင့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်များ ပါဝင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ် (၁၅) ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar National Human Rights Commission |url=https://myanmar.gov.mm/national-human-rights-commission |website=myanmar.gov.mm |access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> === ဦးသိန်းစိန်လက်ထက် === ယင်းနောက်ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]က မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဖွဲ့စည်းခြင်း ကို အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၃၄/၂၀၁၁) ဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၅)ရက်နေ့ တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၏ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်သူ ဦးတင်မျိုးကြည်မှ အစိုးရအဖွဲ့၏ အမိန့်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref> မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၆.၉.၂၀၁၁) </ref> မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် ခိုင်မာစွာရေရှည်ရပ်တည်နိုင်ရေးအတွက် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် ဥပဒေကြမ်းကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar National Human Right Commission |url=https://mnhrc.org.mm/about-us |website=mnhrc.org.mm |access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=en |archive-date=21 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221165354/https://mnhrc.org.mm/about-us }}</ref> ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဥပဒေကြမ်းကို မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့မှတစ်ဆင့် [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]သို့တင်ပြခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် (၂၁) ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် ဥပဒေ ထုတ်ပြန်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကာ၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် ဥပဒေအရ [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၃/၂၀၁၄) ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင်ကို အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=F091919E08F305B5B766EC6D70497353?lawordSn=4204|title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|date=၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄|access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂|archive-date=21 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221165354/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=F091919E08F305B5B766EC6D70497353?lawordSn=4204}}</ref> === ဦးဝင်းမြင့်လက်ထက် === ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်  မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၉ ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များအရ မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်(၃)ဦးအားဖြည့်စွက်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=9834F73DA1CEF2B3E75B576305026362?lawordSn=10356|title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြည့်စွက်ခန့်ထားခြင်း|date=၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈|access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂|archive-date=21 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221165356/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=9834F73DA1CEF2B3E75B576305026362?lawordSn=10356}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၃/၂၀၂၀) ဖြင့် အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=6A78074C655A78CC56938276B1D90162?lawordSn=13989|title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀|access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209061843/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=6A78074C655A78CC56938276B1D90162?lawordSn=13989}}</ref> === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီလက်ထက် === ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၏ အမိန့်ကြော်ငြာ စာအမှတ် (၄/၂၀၂၁) ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ‌ကော်မရှင်ကို ယခင်ပုဂ္ဂိုလ်များဖြင့်ပင် ဆက်လက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ၊ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနှင့်အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11263 |website=www.moi.gov.mm |access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၅ အားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ယခင်ကော်မရှင်အားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ === ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရလက်ထက် === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရသည် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၃၀/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/81641 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> == ခေတ်အဆက်ဆက်ကော်မရှင်များ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ – လက်ရှိ)''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! ရာထူး !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] || ဥက္ကဋ္ဌ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂။ || ဒေါက်တာ မြင့်သူမြိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || ဦးဝင်းလှိုင်ဦး (ခ) ကုန်ဇမှုန်း || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၄။ || ဦးသန်းဝင်း || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၅။ || ဦးတင်ကိုကို || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၆။ || ဦးအုန်းခိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၇။ || ဒေါက်တာ နုနုရီ || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || ဒေါ်စန္ဒာ || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၉။ || ဒေါက်တာ ဆွေဆွေအောင် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || ဒေါက်တာ တင်ဌေးအိ || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၁။ || ဒေါက်တာ ဥမ္မာကျော် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ – ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆)''' ! စဉ် !! အမည် !! ရာထူး !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ပေါ်လွင်စိန်|ဦးပေါ်လွင်စိန်]] || ဥက္ကဋ္ဌ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၂။ || ဦးကျော်စိုး || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၃။ || ဒေါက်တာသန်းမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၄။ || ဒေါက်တာမြင့်သူမြိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၅။ || ဦးတင်အောင် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၆။ || ဦးကျော်မြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၇။ || ဦးဝင်းလှိုင်ဦး (ခ) ကုန်ဇမှုန်း || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၈။ || ဦးသန်းဝင်း || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၉။ || ဦးတင်ကိုကို || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ – ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅)''' ! စဉ် !! အမည် !! ရာထူး !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ပေါ်လွင်စိန်|ဦးပေါ်လွင်စိန်]] || ဥက္ကဋ္ဌ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- | ၂။ || ဒေါက်တာနန္ဒာမွှန်း || ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- | ၃။ || ဦးကျော်စိုး || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အထူးစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဦးစီးဌာန |- | ၄။ || ဒေါက်တာသန်းမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ဆေးသိပ္ပံပညာဦးစီးဌာန |- | ၅။ || ဒေါ်နုနုယဉ် || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး |- | ၆။ || ဒေါက်တာတင်မောင်မောင်သန်း || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဌာနစုမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အမှတ် (၂) စက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || ဒေါက်တာမြင့်သူမြိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး၊ ဥပဒေပညာဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် |- | ၈။ || ဦးတင်အောင် || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဌာနကြီးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ကြည်း) |- | ၉။ || ဒေါ်တင်ကြည်ဦး || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး |- | ၁၀။ || ဦးကျော်မြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |- | ၁၁။ || ဦးဝင်းလှိုင်ဦး (ခ) ကုန်ဇမှုန်း || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဂေါပကအဖွဲ့ဝင်၊ စိန်မေရီကတ်သလစ်ဘုရားကျောင်း |- | ၁၂။ || ဦးသန်းဝင်း || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဂေါပကအဖွဲ့ဝင်၊ ပိန္နဲကုန်းဂျာမေဗလီ |- | ၁၃။ || ဦးတင်ကိုကို || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာတမီလ်ဟိန္ဒူဖောင်ဒေးရှင်း |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ – ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄)''' ! စဉ် !! အမည် !! ရာထူး !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ပေါ်လွင်စိန်|ဦးပေါ်လွင်စိန်]] || ဥက္ကဋ္ဌ || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) <ref>{{cite web |date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃ |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42352 |access-date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃ |work=MOI Myanmar}}</ref> |- | ၂။ || ဒေါက်တာနန္ဒာမွှန်း || ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- | ၃။ || ဦးကျော်စိုး || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အထူးစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဦးစီးဌာန |- | ၄။ || ဒေါက်တာသန်းမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ဆေးသိပ္ပံပညာဦးစီးဌာန |- | ၅။ || ဒေါ်နုနုယဉ် || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး |- | ၆။ || ဒေါက်တာတင်မောင်မောင်သန်း || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ဌာနစုမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အမှတ် (၂) စက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || ဒေါက်တာမြင့်သူမြိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး၊ ဥပဒေပညာဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် |- | ၈။ || ဦးတင်အောင် || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ဌာနကြီးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ကြည်း) |- | ၉။ || ဒေါ်တင်ကြည်ဦး || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး |- | ၁၀။ || ဦးကျော်မြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+'''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ – ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃)''' !စဉ် !အမည် !ရာထူး !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဦးလှမြင့်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42308|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၅၉ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်) တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပြုခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃|date=၂ ဩဂုတ်၂၀၂၃}}</ref> |ဥက္ကဋ္ဌ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |မြန်မာကိုယ်စားလှယ်၊ အာဆီယံအစိုးရအချင်းချင်းလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် [၁] |- |၂။ |ဒေါက်တာနန္ဒာမွှန်း |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၃။ |[[ပေါ်လွင်စိန်|ဦးပေါ်လွင်စိန်]] |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၄။ |ဦးကျော်စိုး |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အထူးစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဦးစီးဌာန |- |၅။ |ဒေါက်တာသန်းမြင့် |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ဆေးသိပ္ပံပညာဦးစီးဌာန |- |၆။ |ဒေါ်နုနုယဉ် |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး |- |၇။ |ဒေါက်တာတင်မောင်မောင်သန်း |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ဌာနစုမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အမှတ် (၂) စက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- |၈။ |ဒေါက်တာမြင့်သူမြိုင် |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး၊ ဥပဒေပညာဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် |- |၉။ |ဦးတင်အောင် |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ဌာနကြီးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ကြည်း) |- |၁၀။ |ဒေါ်တင်ကြည်ဦး |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး |- |၁၁။ |ဦးကျော်မြင့် |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+'''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ – ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀)''' !စဉ် !အမည် !ရာထူး !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဦးဝင်းမြ |ဥက္ကဋ္ဌ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၂။ |ဦးစစ်မြိုင် |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ လူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာန |- |၃။ |ဦးဇော်ဝင်း |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အကျဉ်းဦးစီးဌာန |- |၄။ |ဦးယုလွင်အောင် |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ဥက္ကဋ္ဌ (အငြိမ်းစား)၊ လူမှုဖူလုံရေးအဖွဲ့ |- |၅။ |ဦးညွန့်ဆွေ |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၆။ |ဒေါက်တာမြင့်ကြည် |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် (စီမံ) (အငြိမ်းစား) |- |၇။ |ဒေါက်တာဉာဏ်ဇော် |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ပြည်နယ်ဆေးရုံအုပ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၈။ |ဒေါက်တာဒေါ်သန်းနွဲ့ |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး (အငြိမ်းစား)၊ ဥပဒေပညာဌာန |- |၉။ |ဒေါ်မြမြ |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ဒုတိယအထွေထွေမန်နေဂျာ (အငြိမ်းစား)၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၁၀။ |ဦးခင်မောင်လေး |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အလုပ်သမားညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |- |၁၁။ |ဦးစိုးဘုန်းမြင့် |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ဦးစီးအရာရှိ (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး |- |၁၂။ |ဦးစိန်သန်း |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်ရုံး |- |၁၃။ |ဦးညွန့်တင် |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၁၄။ |ဒေါက်တာဒေါ်တင်မေထွန်း |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ပါမောက္ခ (အငြိမ်းစား)၊ အဝေးသင်တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+'''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ – ၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈)''' !စဉ် !အမည် !ရာထူး !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဦးဝင်းမြ |ဥက္ကဋ္ဌ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၂။ |ဦးစစ်မြိုင် |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ လူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာန |- |၃။ |ဦးဇော်ဝင်း |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အကျဉ်းဦးစီးဌာန |- |၄။ |ဦးယုလွင်အောင် |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ဥက္ကဋ္ဌ (အငြိမ်းစား)၊ လူမှုဖူလုံရေးအဖွဲ့ |- |၅။ |ဦးညွန့်ဆွေ |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၆။ |ဒေါက်တာမြင့်ကြည် |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် (စီမံ) (အငြိမ်းစား) |- |၇။ |ဒေါက်တာဉာဏ်ဇော် |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ပြည်နယ်ဆေးရုံအုပ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၈။ |ဒေါက်တာဒေါ်သန်းနွဲ့ |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး (အငြိမ်းစား)၊ ဥပဒေပညာဌာန |- |၉။ |ဒေါ်မြမြ |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ဒုတိယအထွေထွေမန်နေဂျာ (အငြိမ်းစား)၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၁၀။ |ဦးခင်မောင်လေး |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အလုပ်သမားညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |- |၁၁။ |ဦးစိုးဘုန်းမြင့် |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ဦးစီးအရာရှိ (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+'''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ – ၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄)''' !စဉ် !အမည် !ရာထူး !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဦးဝင်းမြ |ဥက္ကဋ္ဌ |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၂။ |ဦးစစ်မြိုင် |အတွင်းရေးမှူး |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ လူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာန |- |၃။ |[[ကျော်တင့်ဆွေ|ဦးကျော်တင့်ဆွေ]] |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၄။ |ဦးထွန်းအောင်ချိန် |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ပါမောက္ခ (အငြိမ်းစား)၊ သမိုင်းဌာန |- |၅။ |ဦးလှမြင့် |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၆။ |ဦးသန်းဝင်း |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ သစ်တောဦးစီးဌာန |- |၇။ |ဒေါက်တာဉာဏ်ဇော် |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ပြည်နယ်ဆရာဝန်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၈။ |ဒေါက်တာဒေါ်သန်းနွဲ့ |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ပါမောက္ခ (အငြိမ်းစား)၊ ဥပဒေပညာဌာန |- |၉။ |ဒေါ်စောခင်ကြီး |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ပါမောက္ခ (အငြိမ်းစား)၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးပညာဌာန |- |၁၀။ |ဦးတင်ညို |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အခြေခံပညာဦးစီးဌာန |- |၁၁။ |ဦးခွထီးရို |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ပြည်နယ်ဥပဒေအရာရှိ (အငြိမ်းစား) |- |၁၂။ |ဦးခင်မောင်လေး |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|20}} |ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အလုပ်သမားညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |- |၁၃။ |ဦးလဖိုင်ဇော်ဂွန်း |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |သံမှူးကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၁၄။ |ဦးညွန့်ဆွေ |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၁၅။ |ဒေါ်စန်းစန်း |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အလုပ်သမားညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ]] 3ek35ugmoxmcmdenjuxjc6802pdpc14 တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ 0 23292 1032751 1029404 2026-05-21T06:17:55Z Chenzeyan29 141880 /* ကိုးကား */ 1032751 wikitext text/x-wiki {{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} '''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[လီဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". ''Nature'', 583(7817).</ref> {{Infobox language family |name = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ |child1 = ''[[ဂေါင်ဒပ်ဘာသာစကား|ဂေါင်ဒပ်]]''၊ ''[[လော့ပူဘာသာစကား|လော့ပူ]]''၊ ''[[အိုလီဘာသာစကား|အိုလီ]]''၊ ''[[လက်ပ်ချာဘာသာစကား|လက်ပ်ချာ]]''၊ [[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]] |child2 = '''[[အနောက်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ပိုင်း]]''': [[ဗောဒစ်ဘာသာစကားများ|ဗောဒစ်]]၊ ''[[ဆန်ဂလာဘာသာစကား|ဆန်ဂလာ]]''၊ [[တာမန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|တာမန်ဂစ်]]၊ [[အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ်]]၊ [[မဂရစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|မဂရစ်နွယ်]]၊ [[နယူးဝါးရီဘာသာစကား|နယူးဝါးရီ]]၊ [[ကီရန်တီဘာသာစကားများ|ကီရန်တီ]] |child3 = '''[[အလယ်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အလယ်ပိုင်း]]''': [[ဆောလ်ဘာသာစကားများ|ဆောလ် (Sal)]]၊ ''[[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]''၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း–နာဂ]] ([[အိုဘာသာစကားများ|အို]]၊ [[အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ ဘာသာစကားများ|အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ]]၊ ''[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း (Meitei)]]''၊ [[တန်ခူးလ်ဘာသာစကားများ|တန်ခူးလ်]]၊ [[ဇီးမီးဘာသာစကားများ|ဇီးမီး]]၊ [[ကူကီး-ချင်း-မီဇို ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]၊ ''[[ကာဘီဘာသာစကား|ကာဘီ]]''), [[မြူအစ်ဘာသာစကားများ|မြူအစ်]]၊ ''[[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]]'' |child4 = '''အရှေ့ပိုင်း''': [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချမ်းနွယ် (Burmo-Qiangic)]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]]၊ [[နွန်နွယ် ဘာသာစကားများ|နွန်နွယ် (Nungish)]]၊ ''[[ထူကျားဘာသာစကား|ထူကျား]]'' |child5 = '''အခြား''': [[ဒီဂါရိုဘာသာစကားများ|ဒီဂါရို]]၊ [[ရုရှစ်ဘာသာစကားများ|ရုရှစ်]]၊ [[ခို-ဗွာ ဘာသာစကားများ|ခို-ဗွာ]]၊ ''[[ပူရွိုက်ဘာသာစကား|ပူရွိုက်]]''၊ [[စီယန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|စီယန်ဂစ်]]၊ [[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]] |iso5 = tbq |glotto = none |map = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ- {{col-begin}} {{col-3}} {{legend|#32CD32|[[တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}} {{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}} {{legend|#FF0000|[[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်နွယ်]]}} {{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}} {{col-3}} {{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}} {{legend|#800000|[[ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ချမ်းနွယ် (Qiang)]]}} {{legend|#0000FF|[[ဗိုဒို–ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဗိုဒို–ဂါရို]]}} {{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}} {{col-3}} {{legend|#9400D3|[[နာဂဘာသာစကားများ|နာဂ]]}} {{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}} {{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}} {{col-end}} }} အစဉ်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မရှိသေးသလို ဤသို့ ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". ''PNAS'', 116(21).</ref>အထူးသဖြင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ O3 (O2a2b1a1) DNA သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ၏ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးဦးလူသားတို့၏ မူလရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849).</ref> == အုပ်စုသတ်မှတ်မှု == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ * '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။ ၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က "Sino-Tibetan" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် - # '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ) # '''Chinese''' (တရုတ်) # '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က "Sino-Tibetan Philology" စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ - * '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ * ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ - * တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က "Sino-Tibetan" အမည်အစား '''"Trans-Himalayan"'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် - {| class="wikitable" | valign="top" |'''အုပ်စုအမည်''' | valign="top" |'''အဓိကဘာသာစကားများ''' |- | valign="top" |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)''' | valign="top" |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ |- | valign="top" |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)''' | valign="top" |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့် |} == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ == တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာမိသားစု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့အစည်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ(ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] နှင့် တခြား တိဗက်-ဗမာ ဘာသာပြောလူမျိုးများ ပါဝင်သည်။ သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒအခြေခံသုတေသနများအရ တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများ၏ မူရင်းစတင်ရာဒေသကို တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) နှင့် [[တိဗက်|တိဘက်မြောက်ပိုင်း]]၊ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ကြောင်း အများအားဖြင့် ယူဆနိုင်သည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.</ref> ထိုဒေသမှတဆင့် အဆင့်ဆင့်ခွဲဖြာထွက်လာပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊တရုတ်နိုင်ငံ၊အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း ဒေသ အထိပြန့်နှံ့ လာခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ {| align = center |{{Multiple image | image1 = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png | caption1 = Hypothesised homeland and dispersal according to Sagart et al. (2019){{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}} | image2 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg | caption2 = Hypothesised homeland and dispersal according to van Driem (2005){{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}} | image3 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg | caption3 = Hypothesised homeland and dispersal according to Blench (2009){{sfnp|Blench|2009|p=14}}<ref>{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and NE Indian languages and the origin of Sino the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}</ref> | alt1 = Sagart et al တွေးဆထားသော တရုတ်-တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၏ မွေးရပ်မြေနှင့် ပြန့်နှံ့မှုမြေပုံ (၂၀၁၉) | alt2 = van Driem တွေးဆထားသော တရုတ်-တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၏ မွေးရပ်မြေနှင့် ပြန့်နှံ့မှုမြေပုံ (၂၀၁၅) | alt3 = Blench တွေးဆထားသော တရုတ်-တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၏ မွေးရပ်မြေနှင့် ပြန့်နှံ့မှုမြေပုံ (၂၀၀၉) | width1 = 280 | width2 = 294 | width3 = 294 }} |} ပုံမှန်အားဖြင့် တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများတွင် အချို့ Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ဖခင်ဘက်မှမျိုးရိုးလိုင်းတွင်အဓိကတွေ့ရသော Haplogroup O-M175 သည် အရှေ့အာရှလူမျိုးအများစုတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများတွင်လည်း အများဆုံး ရှိနေသည်။<ref>Karmin, Monika et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''.</ref> Haplogroup D-M174 သည် တိဘက်လူမျိုးများ နှင့် တောင်ပိုင်း တိဗက်–ဗမာအစုများတွင် သီးခြားထင်ရှားသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဂျပန်တွင်လည်း တွေ့ရသဖြင့် သမိုင်းအရ အနက်ပါအရာများကို ညွှန်းနိုင်သည်။<ref>Zhong, Hai et al. (2010). "Extended Y Chromosome Investigation Suggests Postglacial Migrations of Modern Humans into East Asia via the Northern Route". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> Haplogroup N နှင့် Haplogroup C တို့သည် ရာခိုင်အနှုန်းအနည်းငယ်သာ တွေ့ရသော်လည်း တချို့ တိဗက်–ဗမာ အုပ်စုများတွင် သက်ဆိုင်မှုရှိကြောင်း သုတေသနများ ဖော်ပြထားသည်။ မိခင်မျိုးရိုးလိုင်းတွင် Haplogroup M နှင့် N ၏အခွဲများနှင့် အရှေ့အာရှနှင့် တောင်အာရှတို့၏ မူရင်းမိခင်မျိုးရိုး အနက်သက်ဆိုင်မှုများကို ဖော်ပြပေးသည်။၎င်းအပြင် Haplogroup A, G, D တိဘက်မြင့်တန်းနေထိုင်သူများတွင် တွေ့ရပြီး အအေးဒဏ်ဒေသသို့ လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်စေသည်ဟု ယူဆသည်။<ref>Kang, Longli et al. (2013). "High-altitude adaptation of the mitochondrial genome in Tibetans". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.</ref> တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇပုံစံများသည် တိဘက်ကုန်းမြေမြင့်တွင် အလွန်ထင်ရှားသော အဆင့်မြင့်နေထိုင်နိုင်စွမ်းများ နှင့် ဆက်စပ်ပြီး ဥပမာအားဖြင့် EPAS1 မျိုးရိုးဗီဇ သည် သွေးတွင်းအောက်စီဂျင်ပမာဏ အနည်းငယ်ဖြင့်နေထိုင်နိုင်သည့် ဗီဇဖြစ်ပြီး တိဘက်လူမျိုးများတွင်သာ ထင်ရှားပါသည်။<ref>Yi, Xin et al. (2010). "Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude". ''Science''.</ref> == သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ == တိဗက်-ဗမာစကားများတွင် သဒ္ဒါပုံစံများသည် အခြား အာရှဘာသာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော်လည်း ထူးခြားမှုရှိသည်။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ “ငါသူ့ကိုပြောတယ်” ဟူသောစာကြောင်းတွင် “ငါ”သည် ကတ္တားဖြစ်ပြီး “သူ”သည်ကံဖြစ်သည် “ပြောတယ်၊ပြောသည်”သည် ကြိယာဖြစ်သည်။ <ref>Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood & LaPolla (2003)</ref> ဥပမာ အားဖြင့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါ သစ်သီး စားတယ်။"၊ တိဗက်ဘာသာတွင် "Nga za za yin" (ငါ သစ်သီး စားသည်) ။ နာဂဘာသာများတွင်လည်း သဘောတူပုံစံတူသည်။ မြန်မာ – "ငါ၏ စာအုပ်"။ တိဗက် – "Nga’i deb" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ကချင် – "Nga ai kaw" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ== [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် - === အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ === * '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):''' ** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး) ** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa) * '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):''' ** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ) ** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ * '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):''' ** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]] ** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း * '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):''' ** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး ** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]] ** ကသည်း (Meitei) * '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):''' ** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]] ** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်) ** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai * '''နုံအုပ်စု (Nungish):''' ** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ * '''Qiangic အုပ်စု:''' ** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး) * '''Tani အုပ်စု:''' ** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး) * '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:''' ** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali ** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu ** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram ** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya == ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ == [[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]] "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" ! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ |- | [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း |- | [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ |- | အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ |- | '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || |} တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။ == သမိုင်း == 18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။"တိဗက်-ဗမာ" ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ "အာရီယန်" ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။ ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ် ဂျာမန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော "အင်ဒို-ချိုင်းနား" ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref>တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}} == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း === [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}} [[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]] တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင် ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} === တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ === [[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole ("Black Mountain Monpa")၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}} တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}} ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။ [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} ==ကိုးကား== <references/> l0fb0hmcex3bikqpatvjob3nqxoen6a 1032752 1032751 2026-05-21T06:21:31Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ */ 1032752 wikitext text/x-wiki {{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} '''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[လီဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". ''Nature'', 583(7817).</ref> {{Infobox language family |name = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ |child1 = ''[[ဂေါင်ဒပ်ဘာသာစကား|ဂေါင်ဒပ်]]''၊ ''[[လော့ပူဘာသာစကား|လော့ပူ]]''၊ ''[[အိုလီဘာသာစကား|အိုလီ]]''၊ ''[[လက်ပ်ချာဘာသာစကား|လက်ပ်ချာ]]''၊ [[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]] |child2 = '''[[အနောက်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ပိုင်း]]''': [[ဗောဒစ်ဘာသာစကားများ|ဗောဒစ်]]၊ ''[[ဆန်ဂလာဘာသာစကား|ဆန်ဂလာ]]''၊ [[တာမန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|တာမန်ဂစ်]]၊ [[အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ်]]၊ [[မဂရစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|မဂရစ်နွယ်]]၊ [[နယူးဝါးရီဘာသာစကား|နယူးဝါးရီ]]၊ [[ကီရန်တီဘာသာစကားများ|ကီရန်တီ]] |child3 = '''[[အလယ်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အလယ်ပိုင်း]]''': [[ဆောလ်ဘာသာစကားများ|ဆောလ် (Sal)]]၊ ''[[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]''၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း–နာဂ]] ([[အိုဘာသာစကားများ|အို]]၊ [[အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ ဘာသာစကားများ|အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ]]၊ ''[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း (Meitei)]]''၊ [[တန်ခူးလ်ဘာသာစကားများ|တန်ခူးလ်]]၊ [[ဇီးမီးဘာသာစကားများ|ဇီးမီး]]၊ [[ကူကီး-ချင်း-မီဇို ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]၊ ''[[ကာဘီဘာသာစကား|ကာဘီ]]''), [[မြူအစ်ဘာသာစကားများ|မြူအစ်]]၊ ''[[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]]'' |child4 = '''အရှေ့ပိုင်း''': [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချမ်းနွယ် (Burmo-Qiangic)]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]]၊ [[နွန်နွယ် ဘာသာစကားများ|နွန်နွယ် (Nungish)]]၊ ''[[ထူကျားဘာသာစကား|ထူကျား]]'' |child5 = '''အခြား''': [[ဒီဂါရိုဘာသာစကားများ|ဒီဂါရို]]၊ [[ရုရှစ်ဘာသာစကားများ|ရုရှစ်]]၊ [[ခို-ဗွာ ဘာသာစကားများ|ခို-ဗွာ]]၊ ''[[ပူရွိုက်ဘာသာစကား|ပူရွိုက်]]''၊ [[စီယန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|စီယန်ဂစ်]]၊ [[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]] |iso5 = tbq |glotto = none |map = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ- {{col-begin}} {{col-3}} {{legend|#32CD32|[[တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}} {{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}} {{legend|#FF0000|[[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်နွယ်]]}} {{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}} {{col-3}} {{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}} {{legend|#800000|[[ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ချမ်းနွယ် (Qiang)]]}} {{legend|#0000FF|[[ဗိုဒို–ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဗိုဒို–ဂါရို]]}} {{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}} {{col-3}} {{legend|#9400D3|[[နာဂဘာသာစကားများ|နာဂ]]}} {{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}} {{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}} {{col-end}} }} အစဉ်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မရှိသေးသလို ဤသို့ ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". ''PNAS'', 116(21).</ref>အထူးသဖြင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ O3 (O2a2b1a1) DNA သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ၏ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးဦးလူသားတို့၏ မူလရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849).</ref> == အုပ်စုသတ်မှတ်မှု == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ * '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။ ၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က "Sino-Tibetan" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် - # '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ) # '''Chinese''' (တရုတ်) # '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က "Sino-Tibetan Philology" စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ - * '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ * ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ - * တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က "Sino-Tibetan" အမည်အစား '''"Trans-Himalayan"'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် - {| class="wikitable" | valign="top" |'''အုပ်စုအမည်''' | valign="top" |'''အဓိကဘာသာစကားများ''' |- | valign="top" |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)''' | valign="top" |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ |- | valign="top" |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)''' | valign="top" |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့် |} == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ == တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာမိသားစု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့အစည်းတွင် [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ(ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] နှင့် တခြား တိဗက်-ဗမာ ဘာသာပြောလူမျိုးများ ပါဝင်သည်။ သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒအခြေခံသုတေသနများအရ တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများ၏ မူရင်းစတင်ရာဒေသကို တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]]) နှင့် [[တိဗက်|တိဘက်မြောက်ပိုင်း]]၊ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ကြောင်း အများအားဖြင့် ယူဆနိုင်သည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.</ref> ထိုဒေသမှတဆင့် အဆင့်ဆင့်ခွဲဖြာထွက်လာပြီး ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊တရုတ်နိုင်ငံ၊အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း ဒေသ အထိပြန့်နှံ့ လာခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ == '''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan language family) ၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။ {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 250 | image1 = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png | alt1 = Sagart et al. ၏ မြေပုံ | caption1 = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}} | image2 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg | alt2 = van Driem ၏ မြေပုံ | caption2 = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}} | image3 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg | alt3 = Blench ၏ မြေပုံ | caption3 = Blench (၂၀၀၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ<ref>{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}</ref> }} ပုံမှန်အားဖြင့် တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများတွင် အချို့ Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ဖခင်ဘက်မှမျိုးရိုးလိုင်းတွင်အဓိကတွေ့ရသော Haplogroup O-M175 သည် အရှေ့အာရှလူမျိုးအများစုတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများတွင်လည်း အများဆုံး ရှိနေသည်။<ref>Karmin, Monika et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''.</ref> Haplogroup D-M174 သည် တိဘက်လူမျိုးများ နှင့် တောင်ပိုင်း တိဗက်–ဗမာအစုများတွင် သီးခြားထင်ရှားသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဂျပန်တွင်လည်း တွေ့ရသဖြင့် သမိုင်းအရ အနက်ပါအရာများကို ညွှန်းနိုင်သည်။<ref>Zhong, Hai et al. (2010). "Extended Y Chromosome Investigation Suggests Postglacial Migrations of Modern Humans into East Asia via the Northern Route". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> Haplogroup N နှင့် Haplogroup C တို့သည် ရာခိုင်အနှုန်းအနည်းငယ်သာ တွေ့ရသော်လည်း တချို့ တိဗက်–ဗမာ အုပ်စုများတွင် သက်ဆိုင်မှုရှိကြောင်း သုတေသနများ ဖော်ပြထားသည်။ မိခင်မျိုးရိုးလိုင်းတွင် Haplogroup M နှင့် N ၏အခွဲများနှင့် အရှေ့အာရှနှင့် တောင်အာရှတို့၏ မူရင်းမိခင်မျိုးရိုး အနက်သက်ဆိုင်မှုများကို ဖော်ပြပေးသည်။၎င်းအပြင် Haplogroup A, G, D တိဘက်မြင့်တန်းနေထိုင်သူများတွင် တွေ့ရပြီး အအေးဒဏ်ဒေသသို့ လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်စေသည်ဟု ယူဆသည်။<ref>Kang, Longli et al. (2013). "High-altitude adaptation of the mitochondrial genome in Tibetans". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.</ref> တိဗက်–ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇပုံစံများသည် တိဘက်ကုန်းမြေမြင့်တွင် အလွန်ထင်ရှားသော အဆင့်မြင့်နေထိုင်နိုင်စွမ်းများ နှင့် ဆက်စပ်ပြီး ဥပမာအားဖြင့် EPAS1 မျိုးရိုးဗီဇ သည် သွေးတွင်းအောက်စီဂျင်ပမာဏ အနည်းငယ်ဖြင့်နေထိုင်နိုင်သည့် ဗီဇဖြစ်ပြီး တိဘက်လူမျိုးများတွင်သာ ထင်ရှားပါသည်။<ref>Yi, Xin et al. (2010). "Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude". ''Science''.</ref> == သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ == တိဗက်-ဗမာစကားများတွင် သဒ္ဒါပုံစံများသည် အခြား အာရှဘာသာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော်လည်း ထူးခြားမှုရှိသည်။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ “ငါသူ့ကိုပြောတယ်” ဟူသောစာကြောင်းတွင် “ငါ”သည် ကတ္တားဖြစ်ပြီး “သူ”သည်ကံဖြစ်သည် “ပြောတယ်၊ပြောသည်”သည် ကြိယာဖြစ်သည်။ <ref>Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood & LaPolla (2003)</ref> ဥပမာ အားဖြင့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါ သစ်သီး စားတယ်။"၊ တိဗက်ဘာသာတွင် "Nga za za yin" (ငါ သစ်သီး စားသည်) ။ နာဂဘာသာများတွင်လည်း သဘောတူပုံစံတူသည်။ မြန်မာ – "ငါ၏ စာအုပ်"။ တိဗက် – "Nga’i deb" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ကချင် – "Nga ai kaw" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ== [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် - === အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ === * '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):''' ** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး) ** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa) * '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):''' ** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ) ** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ * '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):''' ** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]] ** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း * '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):''' ** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး ** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]] ** ကသည်း (Meitei) * '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):''' ** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]] ** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်) ** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai * '''နုံအုပ်စု (Nungish):''' ** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ * '''Qiangic အုပ်စု:''' ** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး) * '''Tani အုပ်စု:''' ** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး) * '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:''' ** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali ** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu ** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram ** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya == ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ == [[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]] "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" ! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ |- | [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း |- | [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ |- | အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ |- | '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || |} တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။ == သမိုင်း == 18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။"တိဗက်-ဗမာ" ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ "အာရီယန်" ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။ ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ် ဂျာမန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော "အင်ဒို-ချိုင်းနား" ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref>တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}} == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း === [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}} [[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]] တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင် ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} === တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ === [[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole ("Black Mountain Monpa")၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}} တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}} ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။ [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} ==ကိုးကား== <references/> 4lqk3ojiwzcbkg5w2npud5uxqqnfcjm 1032757 1032752 2026-05-21T06:31:43Z Chenzeyan29 141880 1032757 wikitext text/x-wiki {{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} '''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[လီဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". ''Nature'', 583(7817).</ref> {{Infobox language family |name = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ |child1 = ''[[ဂေါင်ဒပ်ဘာသာစကား|ဂေါင်ဒပ်]]''၊ ''[[လော့ပူဘာသာစကား|လော့ပူ]]''၊ ''[[အိုလီဘာသာစကား|အိုလီ]]''၊ ''[[လက်ပ်ချာဘာသာစကား|လက်ပ်ချာ]]''၊ [[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]] |child2 = '''[[အနောက်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ပိုင်း]]''': [[ဗောဒစ်ဘာသာစကားများ|ဗောဒစ်]]၊ ''[[ဆန်ဂလာဘာသာစကား|ဆန်ဂလာ]]''၊ [[တာမန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|တာမန်ဂစ်]]၊ [[အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ်]]၊ [[မဂရစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|မဂရစ်နွယ်]]၊ [[နယူးဝါးရီဘာသာစကား|နယူးဝါးရီ]]၊ [[ကီရန်တီဘာသာစကားများ|ကီရန်တီ]] |child3 = '''[[အလယ်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အလယ်ပိုင်း]]''': [[ဆောလ်ဘာသာစကားများ|ဆောလ် (Sal)]]၊ ''[[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]''၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း–နာဂ]] ([[အိုဘာသာစကားများ|အို]]၊ [[အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ ဘာသာစကားများ|အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ]]၊ ''[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း (Meitei)]]''၊ [[တန်ခူးလ်ဘာသာစကားများ|တန်ခူးလ်]]၊ [[ဇီးမီးဘာသာစကားများ|ဇီးမီး]]၊ [[ကူကီး-ချင်း-မီဇို ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]၊ ''[[ကာဘီဘာသာစကား|ကာဘီ]]''), [[မြူအစ်ဘာသာစကားများ|မြူအစ်]]၊ ''[[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]]'' |child4 = '''အရှေ့ပိုင်း''': [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချမ်းနွယ် (Burmo-Qiangic)]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]]၊ [[နွန်နွယ် ဘာသာစကားများ|နွန်နွယ် (Nungish)]]၊ ''[[ထူကျားဘာသာစကား|ထူကျား]]'' |child5 = '''အခြား''': [[ဒီဂါရိုဘာသာစကားများ|ဒီဂါရို]]၊ [[ရုရှစ်ဘာသာစကားများ|ရုရှစ်]]၊ [[ခို-ဗွာ ဘာသာစကားများ|ခို-ဗွာ]]၊ ''[[ပူရွိုက်ဘာသာစကား|ပူရွိုက်]]''၊ [[စီယန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|စီယန်ဂစ်]]၊ [[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]] |iso5 = tbq |glotto = none |map = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ- {{col-begin}} {{col-3}} {{legend|#32CD32|[[တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}} {{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}} {{legend|#FF0000|[[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်နွယ်]]}} {{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}} {{col-3}} {{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}} {{legend|#800000|[[ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ချမ်းနွယ် (Qiang)]]}} {{legend|#0000FF|[[ဗိုဒို–ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဗိုဒို–ဂါရို]]}} {{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}} {{col-3}} {{legend|#9400D3|[[နာဂဘာသာစကားများ|နာဂ]]}} {{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}} {{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}} {{col-end}} }} အစဉ်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မရှိသေးသလို ဤသို့ ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". ''PNAS'', 116(21).</ref>အထူးသဖြင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ O3 (O2a2b1a1) DNA သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ၏ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးဦးလူသားတို့၏ မူလရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849).</ref> == အုပ်စုသတ်မှတ်မှု == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ * '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။ ၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က "Sino-Tibetan" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် - # '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ) # '''Chinese''' (တရုတ်) # '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က "Sino-Tibetan Philology" စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ - * '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ * ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ - * တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က "Sino-Tibetan" အမည်အစား '''"Trans-Himalayan"'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် - {| class="wikitable" | valign="top" |'''အုပ်စုအမည်''' | valign="top" |'''အဓိကဘာသာစကားများ''' |- | valign="top" |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)''' | valign="top" |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ |- | valign="top" |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)''' | valign="top" |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့် |} == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ == '''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ မူလအစပြုရာ မွေးရပ်မြေ သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များ ဖြစ်ကြောင်း အများစုက လက်ခံယူဆကြသည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.</ref> ထိုဒေသများမှတစ်ဆင့် လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုများ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ခွဲဖြာထွက်လာခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့အခြေချလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 250 | image1 = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png | alt1 = Sagart et al. ၏ မြေပုံ | caption1 = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}} | image2 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg | alt2 = van Driem ၏ မြေပုံ | caption2 = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}} | image3 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg | alt3 = Blench ၏ မြေပုံ | caption3 = Blench (၂၀通路၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ<ref>{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}</ref> }} မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင် အချို့သော Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) တွင် အဓိကအကျဆုံးတွေ့ရသည့် '''Haplogroup O-M175''' သည် အရှေ့အာရှသားအများစုတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီး တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင်လည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ရှိနေသည်။<ref>Karmin, Monika et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နေသော ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) များသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခဲ့ပုံများကို ထင်ဟပ်နေစေသည်။<ref>Su, Bing et al. (2000). "Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age". ''American Journal of Human Genetics''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အဓိက အကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမှာ '''Haplogroup O-M117''' ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇလိုင်းသည် တိဘက်မြင့်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်းဒေသများရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နှင့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ဗဟိုပြု၍ တူညီစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref>Li, Hui et al. (2008). "Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence". ''Annals of Human Genetics''.</ref> ဤဘုံဗီဇ တည်ရှိနေမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများအားလုံးသည် သမိုင်းဦးခေတ်က ကျောက်ခေတ်သစ်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး (အထူးသဖြင့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း သို့မဟုတ် တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် "ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း" တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇလိုင်းတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တို့သည် Haplogroup M9a နှင့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုလုံးကိုတွေ့ရပြီ တိဘက်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- ဗမာနှင့် ကချင်) အကြားတွင် တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေသော ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Wen, Bo et al. (2004). "Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော တိဘက်လူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ၏ မူလဗီဇများနှင့် ပိုမိုထိစပ်ချိတ်ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းမှာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသောအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊တိုင်-ရှမ်းများ နှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောရောယှက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ [[အော်တိုဆုမ်းမား DNA|အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ]] (Autosomal DNA profiles) တွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်နိုင်သည်ဗျာ။<ref>Kutanan, Wibhu et al. (2018). "Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups". ''Scientific Reports''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်များ (အထူးသဖြင့် တိဘက်လူမျိုးများ) ၏ ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇပုံစံများသည် တိဘက်ကုန်းမြေမြင့်၏ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အဆင့်မြင့်ရှင်သန်နိုင်စွမ်းရှိခြင်းနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အောက်စီဂျင်နည်းပါးသည့် ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် အသက်ရှူနိုင်စွမ်းရှိသော '''EPAS1 မျိုးရိုးဗီဇ''' (High-altitude adaptation gene) သည် သွေးတွင်းအောက်စီဂျင် ပမာဏနည်းပါးသည့် တောင်မြင့်အရပ်များ၌ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ကျန်းမာစွာ ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်စွမ်းကို ပေးစွမ်းနိုင်ပြီး တိဘက်လူမျိုးများတွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့ရသည်။<ref>Yi, Xin et al. (2010). "Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude". ''Science''.</ref> == သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ == တိဗက်-ဗမာစကားများတွင် သဒ္ဒါပုံစံများသည် အခြား အာရှဘာသာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော်လည်း ထူးခြားမှုရှိသည်။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ “ငါသူ့ကိုပြောတယ်” ဟူသောစာကြောင်းတွင် “ငါ”သည် ကတ္တားဖြစ်ပြီး “သူ”သည်ကံဖြစ်သည် “ပြောတယ်၊ပြောသည်”သည် ကြိယာဖြစ်သည်။ <ref>Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood & LaPolla (2003)</ref> ဥပမာ အားဖြင့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါ သစ်သီး စားတယ်။"၊ တိဗက်ဘာသာတွင် "Nga za za yin" (ငါ သစ်သီး စားသည်) ။ နာဂဘာသာများတွင်လည်း သဘောတူပုံစံတူသည်။ မြန်မာ – "ငါ၏ စာအုပ်"။ တိဗက် – "Nga’i deb" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ကချင် – "Nga ai kaw" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ== [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် - === အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ === * '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):''' ** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး) ** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa) * '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):''' ** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ) ** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ * '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):''' ** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]] ** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း * '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):''' ** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး ** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]] ** ကသည်း (Meitei) * '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):''' ** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]] ** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်) ** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai * '''နုံအုပ်စု (Nungish):''' ** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ * '''Qiangic အုပ်စု:''' ** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး) * '''Tani အုပ်စု:''' ** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး) * '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:''' ** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali ** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu ** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram ** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya == ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ == [[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]] "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" ! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ |- | [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း |- | [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ |- | အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ |- | '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || |} တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။ == သမိုင်း == 18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။"တိဗက်-ဗမာ" ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ "အာရီယန်" ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။ ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ် ဂျာမန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော "အင်ဒို-ချိုင်းနား" ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref>တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}} == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း === [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}} [[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]] တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင် ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} === တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ === [[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole ("Black Mountain Monpa")၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}} တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}} ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။ [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} ==ကိုးကား== <references/> 3upa4wb0a2626zhh96tetl1wltydjfj 1032758 1032757 2026-05-21T06:32:34Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ */ 1032758 wikitext text/x-wiki {{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} '''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[လီဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". ''Nature'', 583(7817).</ref> {{Infobox language family |name = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ |child1 = ''[[ဂေါင်ဒပ်ဘာသာစကား|ဂေါင်ဒပ်]]''၊ ''[[လော့ပူဘာသာစကား|လော့ပူ]]''၊ ''[[အိုလီဘာသာစကား|အိုလီ]]''၊ ''[[လက်ပ်ချာဘာသာစကား|လက်ပ်ချာ]]''၊ [[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]] |child2 = '''[[အနောက်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ပိုင်း]]''': [[ဗောဒစ်ဘာသာစကားများ|ဗောဒစ်]]၊ ''[[ဆန်ဂလာဘာသာစကား|ဆန်ဂလာ]]''၊ [[တာမန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|တာမန်ဂစ်]]၊ [[အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ်]]၊ [[မဂရစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|မဂရစ်နွယ်]]၊ [[နယူးဝါးရီဘာသာစကား|နယူးဝါးရီ]]၊ [[ကီရန်တီဘာသာစကားများ|ကီရန်တီ]] |child3 = '''[[အလယ်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အလယ်ပိုင်း]]''': [[ဆောလ်ဘာသာစကားများ|ဆောလ် (Sal)]]၊ ''[[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]''၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း–နာဂ]] ([[အိုဘာသာစကားများ|အို]]၊ [[အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ ဘာသာစကားများ|အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ]]၊ ''[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း (Meitei)]]''၊ [[တန်ခူးလ်ဘာသာစကားများ|တန်ခူးလ်]]၊ [[ဇီးမီးဘာသာစကားများ|ဇီးမီး]]၊ [[ကူကီး-ချင်း-မီဇို ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]၊ ''[[ကာဘီဘာသာစကား|ကာဘီ]]''), [[မြူအစ်ဘာသာစကားများ|မြူအစ်]]၊ ''[[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]]'' |child4 = '''အရှေ့ပိုင်း''': [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချမ်းနွယ် (Burmo-Qiangic)]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]]၊ [[နွန်နွယ် ဘာသာစကားများ|နွန်နွယ် (Nungish)]]၊ ''[[ထူကျားဘာသာစကား|ထူကျား]]'' |child5 = '''အခြား''': [[ဒီဂါရိုဘာသာစကားများ|ဒီဂါရို]]၊ [[ရုရှစ်ဘာသာစကားများ|ရုရှစ်]]၊ [[ခို-ဗွာ ဘာသာစကားများ|ခို-ဗွာ]]၊ ''[[ပူရွိုက်ဘာသာစကား|ပူရွိုက်]]''၊ [[စီယန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|စီယန်ဂစ်]]၊ [[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]] |iso5 = tbq |glotto = none |map = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ- {{col-begin}} {{col-3}} {{legend|#32CD32|[[တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}} {{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}} {{legend|#FF0000|[[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်နွယ်]]}} {{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}} {{col-3}} {{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}} {{legend|#800000|[[ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ချမ်းနွယ် (Qiang)]]}} {{legend|#0000FF|[[ဗိုဒို–ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဗိုဒို–ဂါရို]]}} {{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}} {{col-3}} {{legend|#9400D3|[[နာဂဘာသာစကားများ|နာဂ]]}} {{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}} {{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}} {{col-end}} }} အစဉ်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မရှိသေးသလို ဤသို့ ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". ''PNAS'', 116(21).</ref>အထူးသဖြင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ O3 (O2a2b1a1) DNA သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ၏ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးဦးလူသားတို့၏ မူလရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849).</ref> == အုပ်စုသတ်မှတ်မှု == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ * '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။ ၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က "Sino-Tibetan" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် - # '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ) # '''Chinese''' (တရုတ်) # '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က "Sino-Tibetan Philology" စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ - * '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ * ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ - * တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က "Sino-Tibetan" အမည်အစား '''"Trans-Himalayan"'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် - {| class="wikitable" | valign="top" |'''အုပ်စုအမည်''' | valign="top" |'''အဓိကဘာသာစကားများ''' |- | valign="top" |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)''' | valign="top" |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ |- | valign="top" |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)''' | valign="top" |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့် |} == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ == '''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ မူလအစပြုရာ မွေးရပ်မြေ သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များ ဖြစ်ကြောင်း အများစုက လက်ခံယူဆကြသည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.</ref> ထိုဒေသများမှတစ်ဆင့် လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုများ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ခွဲဖြာထွက်လာခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့အခြေချလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 250 | image1 = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png | alt1 = Sagart et al. ၏ မြေပုံ | caption1 = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}} | image2 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg | alt2 = van Driem ၏ မြေပုံ | caption2 = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}} | image3 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg | alt3 = Blench ၏ မြေပုံ | caption3 = Blench (၂၀၀၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ<ref>{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}</ref> }} မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင် အချို့သော Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) တွင် အဓိကအကျဆုံးတွေ့ရသည့် '''Haplogroup O-M175''' သည် အရှေ့အာရှသားအများစုတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီး တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင်လည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ရှိနေသည်။<ref>Karmin, Monika et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နေသော ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) များသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခဲ့ပုံများကို ထင်ဟပ်နေစေသည်။<ref>Su, Bing et al. (2000). "Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age". ''American Journal of Human Genetics''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အဓိက အကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမှာ '''Haplogroup O-M117''' ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇလိုင်းသည် တိဘက်မြင့်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်းဒေသများရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နှင့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ဗဟိုပြု၍ တူညီစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref>Li, Hui et al. (2008). "Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence". ''Annals of Human Genetics''.</ref> ဤဘုံဗီဇ တည်ရှိနေမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများအားလုံးသည် သမိုင်းဦးခေတ်က ကျောက်ခေတ်သစ်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး (အထူးသဖြင့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း သို့မဟုတ် တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် "ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း" တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇလိုင်းတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တို့သည် Haplogroup M9a နှင့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုလုံးကိုတွေ့ရပြီ တိဘက်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- ဗမာနှင့် ကချင်) အကြားတွင် တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေသော ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Wen, Bo et al. (2004). "Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော တိဘက်လူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ၏ မူလဗီဇများနှင့် ပိုမိုထိစပ်ချိတ်ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းမှာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသောအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊တိုင်-ရှမ်းများ နှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောရောယှက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ [[အော်တိုဆုမ်းမား DNA|အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ]] (Autosomal DNA profiles) တွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်နိုင်သည်ဗျာ။<ref>Kutanan, Wibhu et al. (2018). "Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups". ''Scientific Reports''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်များ (အထူးသဖြင့် တိဘက်လူမျိုးများ) ၏ ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇပုံစံများသည် တိဘက်ကုန်းမြေမြင့်၏ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အဆင့်မြင့်ရှင်သန်နိုင်စွမ်းရှိခြင်းနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အောက်စီဂျင်နည်းပါးသည့် ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် အသက်ရှူနိုင်စွမ်းရှိသော '''EPAS1 မျိုးရိုးဗီဇ''' (High-altitude adaptation gene) သည် သွေးတွင်းအောက်စီဂျင် ပမာဏနည်းပါးသည့် တောင်မြင့်အရပ်များ၌ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ကျန်းမာစွာ ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်စွမ်းကို ပေးစွမ်းနိုင်ပြီး တိဘက်လူမျိုးများတွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့ရသည်။<ref>Yi, Xin et al. (2010). "Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude". ''Science''.</ref> == သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ == တိဗက်-ဗမာစကားများတွင် သဒ္ဒါပုံစံများသည် အခြား အာရှဘာသာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော်လည်း ထူးခြားမှုရှိသည်။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ “ငါသူ့ကိုပြောတယ်” ဟူသောစာကြောင်းတွင် “ငါ”သည် ကတ္တားဖြစ်ပြီး “သူ”သည်ကံဖြစ်သည် “ပြောတယ်၊ပြောသည်”သည် ကြိယာဖြစ်သည်။ <ref>Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood & LaPolla (2003)</ref> ဥပမာ အားဖြင့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါ သစ်သီး စားတယ်။"၊ တိဗက်ဘာသာတွင် "Nga za za yin" (ငါ သစ်သီး စားသည်) ။ နာဂဘာသာများတွင်လည်း သဘောတူပုံစံတူသည်။ မြန်မာ – "ငါ၏ စာအုပ်"။ တိဗက် – "Nga’i deb" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ကချင် – "Nga ai kaw" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ== [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် - === အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ === * '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):''' ** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး) ** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa) * '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):''' ** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ) ** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ * '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):''' ** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]] ** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း * '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):''' ** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး ** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]] ** ကသည်း (Meitei) * '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):''' ** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]] ** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်) ** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai * '''နုံအုပ်စု (Nungish):''' ** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ * '''Qiangic အုပ်စု:''' ** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး) * '''Tani အုပ်စု:''' ** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး) * '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:''' ** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali ** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu ** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram ** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya == ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ == [[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]] "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" ! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ |- | [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း |- | [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ |- | အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ |- | '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || |} တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။ == သမိုင်း == 18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။"တိဗက်-ဗမာ" ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ "အာရီယန်" ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။ ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ် ဂျာမန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော "အင်ဒို-ချိုင်းနား" ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref>တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}} == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း === [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}} [[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]] တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင် ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} === တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ === [[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole ("Black Mountain Monpa")၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}} တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}} ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။ [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} ==ကိုးကား== <references/> jovx0k6vd1sh5l60xo0s3x0bslwh2d7 1032759 1032758 2026-05-21T06:34:52Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ */ 1032759 wikitext text/x-wiki {{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} '''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[လီဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". ''Nature'', 583(7817).</ref> {{Infobox language family |name = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ |child1 = ''[[ဂေါင်ဒပ်ဘာသာစကား|ဂေါင်ဒပ်]]''၊ ''[[လော့ပူဘာသာစကား|လော့ပူ]]''၊ ''[[အိုလီဘာသာစကား|အိုလီ]]''၊ ''[[လက်ပ်ချာဘာသာစကား|လက်ပ်ချာ]]''၊ [[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]] |child2 = '''[[အနောက်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ပိုင်း]]''': [[ဗောဒစ်ဘာသာစကားများ|ဗောဒစ်]]၊ ''[[ဆန်ဂလာဘာသာစကား|ဆန်ဂလာ]]''၊ [[တာမန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|တာမန်ဂစ်]]၊ [[အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ်]]၊ [[မဂရစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|မဂရစ်နွယ်]]၊ [[နယူးဝါးရီဘာသာစကား|နယူးဝါးရီ]]၊ [[ကီရန်တီဘာသာစကားများ|ကီရန်တီ]] |child3 = '''[[အလယ်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အလယ်ပိုင်း]]''': [[ဆောလ်ဘာသာစကားများ|ဆောလ် (Sal)]]၊ ''[[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]''၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း–နာဂ]] ([[အိုဘာသာစကားများ|အို]]၊ [[အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ ဘာသာစကားများ|အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ]]၊ ''[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း (Meitei)]]''၊ [[တန်ခူးလ်ဘာသာစကားများ|တန်ခူးလ်]]၊ [[ဇီးမီးဘာသာစကားများ|ဇီးမီး]]၊ [[ကူကီး-ချင်း-မီဇို ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]၊ ''[[ကာဘီဘာသာစကား|ကာဘီ]]''), [[မြူအစ်ဘာသာစကားများ|မြူအစ်]]၊ ''[[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]]'' |child4 = '''အရှေ့ပိုင်း''': [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချမ်းနွယ် (Burmo-Qiangic)]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]]၊ [[နွန်နွယ် ဘာသာစကားများ|နွန်နွယ် (Nungish)]]၊ ''[[ထူကျားဘာသာစကား|ထူကျား]]'' |child5 = '''အခြား''': [[ဒီဂါရိုဘာသာစကားများ|ဒီဂါရို]]၊ [[ရုရှစ်ဘာသာစကားများ|ရုရှစ်]]၊ [[ခို-ဗွာ ဘာသာစကားများ|ခို-ဗွာ]]၊ ''[[ပူရွိုက်ဘာသာစကား|ပူရွိုက်]]''၊ [[စီယန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|စီယန်ဂစ်]]၊ [[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]] |iso5 = tbq |glotto = none |map = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ- {{col-begin}} {{col-3}} {{legend|#32CD32|[[တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}} {{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}} {{legend|#FF0000|[[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်နွယ်]]}} {{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}} {{col-3}} {{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}} {{legend|#800000|[[ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ချမ်းနွယ် (Qiang)]]}} {{legend|#0000FF|[[ဗိုဒို–ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဗိုဒို–ဂါရို]]}} {{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}} {{col-3}} {{legend|#9400D3|[[နာဂဘာသာစကားများ|နာဂ]]}} {{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}} {{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}} {{col-end}} }} အစဉ်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မရှိသေးသလို ဤသို့ ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". ''PNAS'', 116(21).</ref>အထူးသဖြင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ O3 (O2a2b1a1) DNA သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ၏ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးဦးလူသားတို့၏ မူလရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849).</ref> == အုပ်စုသတ်မှတ်မှု == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ * '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။ ၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က "Sino-Tibetan" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် - # '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ) # '''Chinese''' (တရုတ်) # '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က "Sino-Tibetan Philology" စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ - * '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ * ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ - * တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က "Sino-Tibetan" အမည်အစား '''"Trans-Himalayan"'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် - {| class="wikitable" | valign="top" |'''အုပ်စုအမည်''' | valign="top" |'''အဓိကဘာသာစကားများ''' |- | valign="top" |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)''' | valign="top" |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ |- | valign="top" |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)''' | valign="top" |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့် |} == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ == '''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ မူလအစပြုရာ မွေးရပ်မြေ သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များ ဖြစ်ကြောင်း အများစုက လက်ခံယူဆကြသည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.</ref> ထိုဒေသများမှတစ်ဆင့် လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုများ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ခွဲဖြာထွက်လာခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့အခြေချလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 250 | image1 = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png | alt1 = Sagart et al. ၏ မြေပုံ | caption1 = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}} | image2 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg | alt2 = van Driem ၏ မြေပုံ | caption2 = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}} | image3 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg | alt3 = Blench ၏ မြေပုံ | caption3 = Blench (၂၀၀၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ<ref>{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}</ref> }} မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင် အချို့သော Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) တွင် အဓိကအကျဆုံးတွေ့ရသည့် '''Haplogroup O-M175''' သည် အရှေ့အာရှသားအများစုတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီး တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင်လည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ရှိနေသည်။<ref>Karmin, Monika et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နေသော ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) များသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခဲ့ပုံများကို ထင်ဟပ်နေစေသည်။<ref>Su, Bing et al. (2000). "Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age". ''American Journal of Human Genetics''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အဓိက အကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမှာ '''Haplogroup O-M117''' ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇလိုင်းသည် တိဘက်မြင့်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်းဒေသများရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နှင့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ဗဟိုပြု၍ တူညီစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref>Li, Hui et al. (2008). "Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence". ''Annals of Human Genetics''.</ref> ဤဘုံဗီဇ တည်ရှိနေမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများအားလုံးသည် သမိုင်းဦးခေတ်က ကျောက်ခေတ်သစ်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး (အထူးသဖြင့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း သို့မဟုတ် တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် "ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း" တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇလိုင်းတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တို့သည် Haplogroup M9a နှင့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုလုံးကိုတွေ့ရပြီ တိဘက်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- ဗမာနှင့် ကချင်) အကြားတွင် တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေသော ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Wen, Bo et al. (2004). "Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော တိဘက်လူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ၏ မူလဗီဇများနှင့် ပိုမိုထိစပ်ချိတ်ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းမှာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသောအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊တိုင်-ရှမ်းများ နှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောရောယှက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ [[အော်တိုဆုမ်းမား DNA|အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ]] (Autosomal DNA profiles) တွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်နိုင်သည်ဗျာ။<ref>Kutanan, Wibhu et al. (2018). "Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups". ''Scientific Reports''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်များ (အထူးသဖြင့် တိဘက်လူမျိုးများ) ၏ ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇပုံစံများသည် တိဘက်ကုန်းမြေမြင့်၏ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အဆင့်မြင့်ရှင်သန်နိုင်စွမ်းရှိခြင်းနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အောက်စီဂျင်နည်းပါးသည့် ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် အသက်ရှူနိုင်စွမ်းရှိသော '''EPAS1 မျိုးရိုးဗီဇ''' (High-altitude adaptation gene) သည် သွေးတွင်းအောက်စီဂျင် ပမာဏနည်းပါးသည့် တောင်မြင့်အရပ်များ၌ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ကျန်းမာစွာ ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်စွမ်းကို ပေးစွမ်းနိုင်ပြီး တိဘက်လူမျိုးများတွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့ရသည်။<ref>Yi, Xin et al. (2010). "Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude". ''Science''.</ref> == သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ == တိဗက်-ဗမာစကားများတွင် သဒ္ဒါပုံစံများသည် အခြား အာရှဘာသာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော်လည်း ထူးခြားမှုရှိသည်။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ “ငါသူ့ကိုပြောတယ်” ဟူသောစာကြောင်းတွင် “ငါ”သည် ကတ္တားဖြစ်ပြီး “သူ”သည်ကံဖြစ်သည် “ပြောတယ်၊ပြောသည်”သည် ကြိယာဖြစ်သည်။ <ref>Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood & LaPolla (2003)</ref> ဥပမာ အားဖြင့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါ သစ်သီး စားတယ်။"၊ တိဗက်ဘာသာတွင် "Nga za za yin" (ငါ သစ်သီး စားသည်) ။ နာဂဘာသာများတွင်လည်း သဘောတူပုံစံတူသည်။ မြန်မာ – "ငါ၏ စာအုပ်"။ တိဗက် – "Nga’i deb" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ကချင် – "Nga ai kaw" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ== [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် - === အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ === * '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):''' ** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး) ** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa) * '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):''' ** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ) ** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ * '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):''' ** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]] ** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း * '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):''' ** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး ** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]] ** ကသည်း (Meitei) * '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):''' ** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]] ** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်) ** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai * '''နုံအုပ်စု (Nungish):''' ** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ * '''Qiangic အုပ်စု:''' ** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး) * '''Tani အုပ်စု:''' ** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး) * '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:''' ** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali ** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu ** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram ** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya == ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ == [[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]] "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" ! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ |- | [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း |- | [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ |- | အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ |- | '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || |} တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။ == သမိုင်း == 18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။"တိဗက်-ဗမာ" ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ "အာရီယန်" ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။ ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ် ဂျာမန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော "အင်ဒို-ချိုင်းနား" ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref>တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}} == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း === [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}} [[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]] တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင် ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} === တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ === [[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole ("Black Mountain Monpa")၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}} တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}} ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။ [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} ==ကိုးကား== <references/> tm83xfwl32eeyf4cn5uomansp3jc52j 1032760 1032759 2026-05-21T06:35:25Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ */ 1032760 wikitext text/x-wiki {{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} '''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[လီဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". ''Nature'', 583(7817).</ref> {{Infobox language family |name = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ |child1 = ''[[ဂေါင်ဒပ်ဘာသာစကား|ဂေါင်ဒပ်]]''၊ ''[[လော့ပူဘာသာစကား|လော့ပူ]]''၊ ''[[အိုလီဘာသာစကား|အိုလီ]]''၊ ''[[လက်ပ်ချာဘာသာစကား|လက်ပ်ချာ]]''၊ [[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]] |child2 = '''[[အနောက်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ပိုင်း]]''': [[ဗောဒစ်ဘာသာစကားများ|ဗောဒစ်]]၊ ''[[ဆန်ဂလာဘာသာစကား|ဆန်ဂလာ]]''၊ [[တာမန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|တာမန်ဂစ်]]၊ [[အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ်]]၊ [[မဂရစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|မဂရစ်နွယ်]]၊ [[နယူးဝါးရီဘာသာစကား|နယူးဝါးရီ]]၊ [[ကီရန်တီဘာသာစကားများ|ကီရန်တီ]] |child3 = '''[[အလယ်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အလယ်ပိုင်း]]''': [[ဆောလ်ဘာသာစကားများ|ဆောလ် (Sal)]]၊ ''[[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]''၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း–နာဂ]] ([[အိုဘာသာစကားများ|အို]]၊ [[အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ ဘာသာစကားများ|အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ]]၊ ''[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း (Meitei)]]''၊ [[တန်ခူးလ်ဘာသာစကားများ|တန်ခူးလ်]]၊ [[ဇီးမီးဘာသာစကားများ|ဇီးမီး]]၊ [[ကူကီး-ချင်း-မီဇို ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]၊ ''[[ကာဘီဘာသာစကား|ကာဘီ]]''), [[မြူအစ်ဘာသာစကားများ|မြူအစ်]]၊ ''[[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]]'' |child4 = '''အရှေ့ပိုင်း''': [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချမ်းနွယ် (Burmo-Qiangic)]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]]၊ [[နွန်နွယ် ဘာသာစကားများ|နွန်နွယ် (Nungish)]]၊ ''[[ထူကျားဘာသာစကား|ထူကျား]]'' |child5 = '''အခြား''': [[ဒီဂါရိုဘာသာစကားများ|ဒီဂါရို]]၊ [[ရုရှစ်ဘာသာစကားများ|ရုရှစ်]]၊ [[ခို-ဗွာ ဘာသာစကားများ|ခို-ဗွာ]]၊ ''[[ပူရွိုက်ဘာသာစကား|ပူရွိုက်]]''၊ [[စီယန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|စီယန်ဂစ်]]၊ [[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]] |iso5 = tbq |glotto = none |map = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ- {{col-begin}} {{col-3}} {{legend|#32CD32|[[တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}} {{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}} {{legend|#FF0000|[[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်နွယ်]]}} {{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}} {{col-3}} {{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}} {{legend|#800000|[[ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ချမ်းနွယ် (Qiang)]]}} {{legend|#0000FF|[[ဗိုဒို–ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဗိုဒို–ဂါရို]]}} {{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}} {{col-3}} {{legend|#9400D3|[[နာဂဘာသာစကားများ|နာဂ]]}} {{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}} {{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}} {{col-end}} }} အစဉ်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မရှိသေးသလို ဤသို့ ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". ''PNAS'', 116(21).</ref>အထူးသဖြင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ O3 (O2a2b1a1) DNA သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ၏ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးဦးလူသားတို့၏ မူလရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849).</ref> == အုပ်စုသတ်မှတ်မှု == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ * '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။ ၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က "Sino-Tibetan" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် - # '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ) # '''Chinese''' (တရုတ်) # '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က "Sino-Tibetan Philology" စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ - * '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ * ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ - * တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က "Sino-Tibetan" အမည်အစား '''"Trans-Himalayan"'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် - {| class="wikitable" | valign="top" |'''အုပ်စုအမည်''' | valign="top" |'''အဓိကဘာသာစကားများ''' |- | valign="top" |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)''' | valign="top" |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ |- | valign="top" |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)''' | valign="top" |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့် |} == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် စတင်ရာဒေသ == '''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ မူလအစပြုရာ မွေးရပ်မြေ သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များ ဖြစ်ကြောင်း အများစုက လက်ခံယူဆကြသည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.</ref> ထိုဒေသများမှတစ်ဆင့် လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုများ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ခွဲဖြာထွက်လာခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့အခြေချလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 250 | image1 = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png | alt1 = Sagart et al. ၏ မြေပုံ | caption1 = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}} | image2 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg | alt2 = van Driem ၏ မြေပုံ | caption2 = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}} | image3 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg | alt3 = Blench ၏ မြေပုံ | caption3 = Blench (၂၀၀၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ<ref>{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}</ref> }} မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင် အချို့သော Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) တွင် အဓိကအကျဆုံးတွေ့ရသည့် '''Haplogroup O-M175''' သည် အရှေ့အာရှသားအများစုတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီး တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင်လည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ရှိနေသည်။<ref>Karmin, Monika et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နေသော ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) များသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခဲ့ပုံများကို ထင်ဟပ်နေစေသည်။<ref>Su, Bing et al. (2000). "Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age". ''American Journal of Human Genetics''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အဓိက အကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမှာ '''Haplogroup O-M117''' ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇလိုင်းသည် တိဘက်မြင့်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်းဒေသများရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နှင့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ဗဟိုပြု၍ တူညီစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref>Li, Hui et al. (2008). "Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence". ''Annals of Human Genetics''.</ref> ဤဘုံဗီဇ တည်ရှိနေမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများအားလုံးသည် သမိုင်းဦးခေတ်က ကျောက်ခေတ်သစ်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး (အထူးသဖြင့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း သို့မဟုတ် တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် "ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း" တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇလိုင်းတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တို့သည် Haplogroup M9a နှင့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုလုံးကိုတွေ့ရပြီ တိဘက်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- ဗမာနှင့် ကချင်) အကြားတွင် တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေသော ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Wen, Bo et al. (2004). "Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော တိဘက်လူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ၏ မူလဗီဇများနှင့် ပိုမိုထိစပ်ချိတ်ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းမှာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသောအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊တိုင်-ရှမ်းများ နှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောရောယှက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ [[အော်တိုဆုမ်းမား DNA|အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ]] (Autosomal DNA profiles) တွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်နိုင်သည်ဗျာ။<ref>Kutanan, Wibhu et al. (2018). "Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups". ''Scientific Reports''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်များ (အထူးသဖြင့် တိဘက်လူမျိုးများ) ၏ ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇပုံစံများသည် တိဘက်ကုန်းမြေမြင့်၏ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အဆင့်မြင့်ရှင်သန်နိုင်စွမ်းရှိခြင်းနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အောက်စီဂျင်နည်းပါးသည့် ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် အသက်ရှူနိုင်စွမ်းရှိသော '''EPAS1 မျိုးရိုးဗီဇ''' (High-altitude adaptation gene) သည် သွေးတွင်းအောက်စီဂျင် ပမာဏနည်းပါးသည့် တောင်မြင့်အရပ်များ၌ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ကျန်းမာစွာ ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်စွမ်းကို ပေးစွမ်းနိုင်ပြီး တိဘက်လူမျိုးများတွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့ရသည်။<ref>Yi, Xin et al. (2010). "Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude". ''Science''.</ref> == သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ == တိဗက်-ဗမာစကားများတွင် သဒ္ဒါပုံစံများသည် အခြား အာရှဘာသာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော်လည်း ထူးခြားမှုရှိသည်။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ “ငါသူ့ကိုပြောတယ်” ဟူသောစာကြောင်းတွင် “ငါ”သည် ကတ္တားဖြစ်ပြီး “သူ”သည်ကံဖြစ်သည် “ပြောတယ်၊ပြောသည်”သည် ကြိယာဖြစ်သည်။ <ref>Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood & LaPolla (2003)</ref> ဥပမာ အားဖြင့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါ သစ်သီး စားတယ်။"၊ တိဗက်ဘာသာတွင် "Nga za za yin" (ငါ သစ်သီး စားသည်) ။ နာဂဘာသာများတွင်လည်း သဘောတူပုံစံတူသည်။ မြန်မာ – "ငါ၏ စာအုပ်"။ တိဗက် – "Nga’i deb" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ကချင် – "Nga ai kaw" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ== [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် - === အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ === * '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):''' ** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး) ** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa) * '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):''' ** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ) ** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ * '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):''' ** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]] ** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း * '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):''' ** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး ** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]] ** ကသည်း (Meitei) * '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):''' ** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]] ** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်) ** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai * '''နုံအုပ်စု (Nungish):''' ** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ * '''Qiangic အုပ်စု:''' ** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး) * '''Tani အုပ်စု:''' ** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး) * '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:''' ** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali ** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu ** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram ** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya == ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ == [[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]] "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" ! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ |- | [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း |- | [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ |- | အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ |- | '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || |} တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။ == သမိုင်း == 18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။"တိဗက်-ဗမာ" ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ "အာရီယန်" ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။ ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ် ဂျာမန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော "အင်ဒို-ချိုင်းနား" ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref>တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}} == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း === [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}} [[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]] တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင် ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} === တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ === [[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole ("Black Mountain Monpa")၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}} တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}} ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။ [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} ==ကိုးကား== <references/> bsensp7leusbh5f2fkpr5cvngysy7lt 1032763 1032760 2026-05-21T06:44:45Z Chenzeyan29 141880 /* စတင်ရာဒေသ */ 1032763 wikitext text/x-wiki {{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} '''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[လီဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". ''Nature'', 583(7817).</ref> {{Infobox language family |name = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ |child1 = ''[[ဂေါင်ဒပ်ဘာသာစကား|ဂေါင်ဒပ်]]''၊ ''[[လော့ပူဘာသာစကား|လော့ပူ]]''၊ ''[[အိုလီဘာသာစကား|အိုလီ]]''၊ ''[[လက်ပ်ချာဘာသာစကား|လက်ပ်ချာ]]''၊ [[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]] |child2 = '''[[အနောက်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ပိုင်း]]''': [[ဗောဒစ်ဘာသာစကားများ|ဗောဒစ်]]၊ ''[[ဆန်ဂလာဘာသာစကား|ဆန်ဂလာ]]''၊ [[တာမန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|တာမန်ဂစ်]]၊ [[အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ်]]၊ [[မဂရစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|မဂရစ်နွယ်]]၊ [[နယူးဝါးရီဘာသာစကား|နယူးဝါးရီ]]၊ [[ကီရန်တီဘာသာစကားများ|ကီရန်တီ]] |child3 = '''[[အလယ်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အလယ်ပိုင်း]]''': [[ဆောလ်ဘာသာစကားများ|ဆောလ် (Sal)]]၊ ''[[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]''၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း–နာဂ]] ([[အိုဘာသာစကားများ|အို]]၊ [[အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ ဘာသာစကားများ|အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ]]၊ ''[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း (Meitei)]]''၊ [[တန်ခူးလ်ဘာသာစကားများ|တန်ခူးလ်]]၊ [[ဇီးမီးဘာသာစကားများ|ဇီးမီး]]၊ [[ကူကီး-ချင်း-မီဇို ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]၊ ''[[ကာဘီဘာသာစကား|ကာဘီ]]''), [[မြူအစ်ဘာသာစကားများ|မြူအစ်]]၊ ''[[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]]'' |child4 = '''အရှေ့ပိုင်း''': [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချမ်းနွယ် (Burmo-Qiangic)]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]]၊ [[နွန်နွယ် ဘာသာစကားများ|နွန်နွယ် (Nungish)]]၊ ''[[ထူကျားဘာသာစကား|ထူကျား]]'' |child5 = '''အခြား''': [[ဒီဂါရိုဘာသာစကားများ|ဒီဂါရို]]၊ [[ရုရှစ်ဘာသာစကားများ|ရုရှစ်]]၊ [[ခို-ဗွာ ဘာသာစကားများ|ခို-ဗွာ]]၊ ''[[ပူရွိုက်ဘာသာစကား|ပူရွိုက်]]''၊ [[စီယန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|စီယန်ဂစ်]]၊ [[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]] |iso5 = tbq |glotto = none |map = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ- {{col-begin}} {{col-3}} {{legend|#32CD32|[[တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}} {{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}} {{legend|#FF0000|[[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်နွယ်]]}} {{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}} {{col-3}} {{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}} {{legend|#800000|[[ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ချမ်းနွယ် (Qiang)]]}} {{legend|#0000FF|[[ဗိုဒို–ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဗိုဒို–ဂါရို]]}} {{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}} {{col-3}} {{legend|#9400D3|[[နာဂဘာသာစကားများ|နာဂ]]}} {{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}} {{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}} {{col-end}} }} အစဉ်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မရှိသေးသလို ဤသို့ ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". ''PNAS'', 116(21).</ref>အထူးသဖြင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ O3 (O2a2b1a1) DNA သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ၏ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးဦးလူသားတို့၏ မူလရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849).</ref> == အုပ်စုသတ်မှတ်မှု == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ * '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။ ၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က "Sino-Tibetan" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် - # '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ) # '''Chinese''' (တရုတ်) # '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က "Sino-Tibetan Philology" စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ - * '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ * ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ - * တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က "Sino-Tibetan" အမည်အစား '''"Trans-Himalayan"'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် - {| class="wikitable" | valign="top" |'''အုပ်စုအမည်''' | valign="top" |'''အဓိကဘာသာစကားများ''' |- | valign="top" |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)''' | valign="top" |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ |- | valign="top" |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)''' | valign="top" |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့် |} == စတင်ရာဒေသ == '''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ မူလအစပြုရာ မွေးရပ်မြေ သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များ ဖြစ်ကြောင်း အများစုက လက်ခံယူဆကြသည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.</ref> ထိုဒေသများမှတစ်ဆင့် လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုများ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ခွဲဖြာထွက်လာခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့အခြေချလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 250 | image1 = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png | alt1 = Sagart et al. ၏ မြေပုံ | caption1 = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}} | image2 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg | alt2 = van Driem ၏ မြေပုံ | caption2 = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}} | image3 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg | alt3 = Blench ၏ မြေပုံ | caption3 = Blench (၂၀၀၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ<ref>{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}</ref> }} == မျိုးရိုးဗီဇ== မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင် အချို့သော Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) တွင် အဓိကအကျဆုံးတွေ့ရသည့် '''Haplogroup O-M175''' သည် အရှေ့အာရှသားအများစုတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီး တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင်လည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ရှိနေသည်။<ref>Karmin, Monika et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နေသော ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) များသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခဲ့ပုံများကို ထင်ဟပ်နေစေသည်။<ref>Su, Bing et al. (2000). "Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age". ''American Journal of Human Genetics''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အဓိက အကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမှာ '''Haplogroup O-M117''' ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇလိုင်းသည် တိဘက်မြင့်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်းဒေသများရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နှင့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ဗဟိုပြု၍ တူညီစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref>Li, Hui et al. (2008). "Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence". ''Annals of Human Genetics''.</ref> ဤဘုံဗီဇ တည်ရှိနေမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများအားလုံးသည် သမိုင်းဦးခေတ်က ကျောက်ခေတ်သစ်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး (အထူးသဖြင့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း သို့မဟုတ် တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် "ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း" တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇလိုင်းတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တို့သည် Haplogroup M9a နှင့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုလုံးကိုတွေ့ရပြီ တိဘက်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- ဗမာနှင့် ကချင်) အကြားတွင် တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေသော ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Wen, Bo et al. (2004). "Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော တိဘက်လူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ၏ မူလဗီဇများနှင့် ပိုမိုထိစပ်ချိတ်ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းမှာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသောအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊တိုင်-ရှမ်းများ နှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောရောယှက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ [[အော်တိုဆုမ်းမား DNA|အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ]] (Autosomal DNA profiles) တွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်နိုင်သည်ဗျာ။<ref>Kutanan, Wibhu et al. (2018). "Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups". ''Scientific Reports''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အခြေအနေ အခက်ခဲဆုံးသော ကုန်းမြင့်ဒေသများနှင့် ရာသီဥတုများတွင် ရေရှည်ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် ထူးခြားဆန်းပြားသော ရုပ်ပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ (Genetic Adaptations) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။<ref>Simonson, T. S., et al. (2010). "Genetic evidence for high-altitude adaptation in Tibetans". ''Science'', 329(5987), 72-75.</ref> EPAS1 နှင့် EGLN1 (အောက်စီဂျင်နည်းပါးမှု ဒဏ်ခံဗီဇ)များသည် တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် (အထူးသဖြင့် တိဘက်မြင့်တန်းသားများ) တွင် ထင်ရှားဆုံးတွေ့ရသည့် ဗီဇပြောင်းလဲမှု ဖြစ်သည်။ သာမန်လူသားများ အောက်စီဂျင်နည်းပါးသော အရပ်သို့ ရောက်ပါက သွေးခဲခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ဤဗီဇပြောင်းလဲမှုကြောင့် ၎င်းတို့သည် သွေးတွင်း ဟေမိုဂလိုဘင် (Hemoglobin) ပမာဏကို ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းညှိပေးကာ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ကျန်းမာစွာ အသက်ရှူ ရှင်သန်နိုင်သည်။<ref name="Yi2010">Yi, X., et al. (2010). "Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude". ''Science'', 329(5987), 75-78.</ref> သုတေသနများအရ ဤ EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းသောင်းချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းလူသားမျိုးနွယ်စု '''ဒနီဆိုဗန် (Denisovans)''' ထံမှ သွေးနှောမှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). "Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression of Denisovan-like DNA". ''Nature'', 512(7513), 194-197.</ref> MTHFR (အအေးဒဏ်နှင့် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ဒဏ်ခံဗီဇ)မှာ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများတွင် ဖောလစ်အက်ဆစ် (Folic Acid) စုပ်ယူမှုနှင့် ဆဲလ်ဒီအန်အေ ပြုပြင်ခြင်းကို အားပေးသည့် MTHFR ဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် တောင်မြင့်ဒေသများရှိ ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည် (UV Radiation) ဒဏ်ကြောင့် အရေပြားကင်ဆာ မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်ပေးသလို၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့် အအေးဒဏ်ကို အလွယ်တကူ ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည်။<ref>Yang, J., et al. (2017). "High-altitude adaptation of Tibetan MTHFR gene polymorphisms". ''Scientific Reports''.</ref> စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ တွင်ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ်ခံဗီဇ (Neuro-Psychological Genes)သည် မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ သွေးလိုင်းတွင် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြော ဆဲလ်များအကြား ဆက်သွယ်မှုကို အားကောင်းစေသည့် ဗီဇအပြောင်းအလဲအချို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆိုးရွားပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအောက်တွင် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုနှင့် တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားမှု (Anxiety and Depression) ကို ထိန်းချုပ်ပေးသည့် Neurotransmitter စနစ်ဆိုင်ရာ ဗီဇအပြောင်းအလဲများ ပါဝင်သည်။<ref>Zheng, W., et al. (2023). "Genome-wide evolutionary analysis reveals neurological and psychological adaptations in high-altitude populations". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> ဤအာရုံကြောဆိုင်ရာ ဗီဇပြောင်းလဲမှုများသည် ၎င်းတို့အား သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ဖိအားဒဏ်များကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Mental Resilience) ကောင်းမွန်စေပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်သစ်တွင် အလျင်အမြန် အသားကျ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်နိုင်စွမ်း (Strategic Autonomy) ရှိသော အုပ်စုများအဖြစ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စရိုက်လက္ခဏာကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). "The genetic and psychological matrix of Tibeto-Burman populations". ''Human Genetics''.</ref> == သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ == တိဗက်-ဗမာစကားများတွင် သဒ္ဒါပုံစံများသည် အခြား အာရှဘာသာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော်လည်း ထူးခြားမှုရှိသည်။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ “ငါသူ့ကိုပြောတယ်” ဟူသောစာကြောင်းတွင် “ငါ”သည် ကတ္တားဖြစ်ပြီး “သူ”သည်ကံဖြစ်သည် “ပြောတယ်၊ပြောသည်”သည် ကြိယာဖြစ်သည်။ <ref>Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood & LaPolla (2003)</ref> ဥပမာ အားဖြင့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါ သစ်သီး စားတယ်။"၊ တိဗက်ဘာသာတွင် "Nga za za yin" (ငါ သစ်သီး စားသည်) ။ နာဂဘာသာများတွင်လည်း သဘောတူပုံစံတူသည်။ မြန်မာ – "ငါ၏ စာအုပ်"။ တိဗက် – "Nga’i deb" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ကချင် – "Nga ai kaw" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ== [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် - === အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ === * '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):''' ** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး) ** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa) * '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):''' ** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ) ** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ * '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):''' ** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]] ** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း * '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):''' ** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး ** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]] ** ကသည်း (Meitei) * '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):''' ** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]] ** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်) ** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai * '''နုံအုပ်စု (Nungish):''' ** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ * '''Qiangic အုပ်စု:''' ** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး) * '''Tani အုပ်စု:''' ** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး) * '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:''' ** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali ** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu ** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram ** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya == ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ == [[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]] "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" ! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ |- | [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း |- | [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ |- | အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ |- | '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || |} တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။ == သမိုင်း == 18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။"တိဗက်-ဗမာ" ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ "အာရီယန်" ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။ ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ် ဂျာမန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော "အင်ဒို-ချိုင်းနား" ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref>တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}} == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း === [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}} [[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]] တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင် ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} === တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ === [[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole ("Black Mountain Monpa")၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}} တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}} ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။ [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} ==ကိုးကား== <references/> 4hkka8a0spz3mvx3lsvrb0je16i1uhh 1032767 1032763 2026-05-21T06:46:14Z Chenzeyan29 141880 1032767 wikitext text/x-wiki {{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} '''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[လီဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". ''Nature'', 583(7817).</ref> {{Infobox language family |name = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ |child1 = ''[[ဂေါင်ဒပ်ဘာသာစကား|ဂေါင်ဒပ်]]''၊ ''[[လော့ပူဘာသာစကား|လော့ပူ]]''၊ ''[[အိုလီဘာသာစကား|အိုလီ]]''၊ ''[[လက်ပ်ချာဘာသာစကား|လက်ပ်ချာ]]''၊ [[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]] |child2 = '''[[အနောက်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ပိုင်း]]''': [[ဗောဒစ်ဘာသာစကားများ|ဗောဒစ်]]၊ ''[[ဆန်ဂလာဘာသာစကား|ဆန်ဂလာ]]''၊ [[တာမန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|တာမန်ဂစ်]]၊ [[အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ်]]၊ [[မဂရစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|မဂရစ်နွယ်]]၊ [[နယူးဝါးရီဘာသာစကား|နယူးဝါးရီ]]၊ [[ကီရန်တီဘာသာစကားများ|ကီရန်တီ]] |child3 = '''[[အလယ်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အလယ်ပိုင်း]]''': [[ဆောလ်ဘာသာစကားများ|ဆောလ် (Sal)]]၊ ''[[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]''၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း–နာဂ]] ([[အိုဘာသာစကားများ|အို]]၊ [[အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ ဘာသာစကားများ|အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ]]၊ ''[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း (Meitei)]]''၊ [[တန်ခူးလ်ဘာသာစကားများ|တန်ခူးလ်]]၊ [[ဇီးမီးဘာသာစကားများ|ဇီးမီး]]၊ [[ကူကီး-ချင်း-မီဇို ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]၊ ''[[ကာဘီဘာသာစကား|ကာဘီ]]''), [[မြူအစ်ဘာသာစကားများ|မြူအစ်]]၊ ''[[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]]'' |child4 = '''အရှေ့ပိုင်း''': [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချမ်းနွယ် (Burmo-Qiangic)]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]]၊ [[နွန်နွယ် ဘာသာစကားများ|နွန်နွယ် (Nungish)]]၊ ''[[ထူကျားဘာသာစကား|ထူကျား]]'' |child5 = '''အခြား''': [[ဒီဂါရိုဘာသာစကားများ|ဒီဂါရို]]၊ [[ရုရှစ်ဘာသာစကားများ|ရုရှစ်]]၊ [[ခို-ဗွာ ဘာသာစကားများ|ခို-ဗွာ]]၊ ''[[ပူရွိုက်ဘာသာစကား|ပူရွိုက်]]''၊ [[စီယန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|စီယန်ဂစ်]]၊ [[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]] |iso5 = tbq |glotto = none |map = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ- {{col-begin}} {{col-3}} {{legend|#32CD32|[[တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}} {{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}} {{legend|#FF0000|[[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်နွယ်]]}} {{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}} {{col-3}} {{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}} {{legend|#800000|[[ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ချမ်းနွယ် (Qiang)]]}} {{legend|#0000FF|[[ဗိုဒို–ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဗိုဒို–ဂါရို]]}} {{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}} {{col-3}} {{legend|#9400D3|[[နာဂဘာသာစကားများ|နာဂ]]}} {{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}} {{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}} {{col-end}} }} အစဉ်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မရှိသေးသလို ဤသို့ ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". ''PNAS'', 116(21).</ref>အထူးသဖြင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ O3 (O2a2b1a1) DNA သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ၏ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးဦးလူသားတို့၏ မူလရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849).</ref> == အုပ်စုသတ်မှတ်မှု == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ * '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။ ၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က "Sino-Tibetan" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် - # '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ) # '''Chinese''' (တရုတ်) # '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က "Sino-Tibetan Philology" စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ - * '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ * ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ - * တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က "Sino-Tibetan" အမည်အစား '''"Trans-Himalayan"'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် - {| class="wikitable" | valign="top" |'''အုပ်စုအမည်''' | valign="top" |'''အဓိကဘာသာစကားများ''' |- | valign="top" |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)''' | valign="top" |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ |- | valign="top" |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)''' | valign="top" |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့် |} == စတင်ရာဒေသ == '''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ မူလအစပြုရာ မွေးရပ်မြေ သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များ ဖြစ်ကြောင်း အများစုက လက်ခံယူဆကြသည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.</ref> ထိုဒေသများမှတစ်ဆင့် လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုများ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ခွဲဖြာထွက်လာခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့အခြေချလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 250 | image1 = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png | alt1 = Sagart et al. ၏ မြေပုံ | caption1 = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}} | image2 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg | alt2 = van Driem ၏ မြေပုံ | caption2 = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}} | image3 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg | alt3 = Blench ၏ မြေပုံ | caption3 = Blench (၂၀၀၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ<ref>{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}</ref> }} == မျိုးရိုးဗီဇ== မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင် အချို့သော Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) တွင် အဓိကအကျဆုံးတွေ့ရသည့် '''Haplogroup O-M175''' သည် အရှေ့အာရှသားအများစုတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီး တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင်လည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ရှိနေသည်။<ref>Karmin, Monika et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နေသော ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) များသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခဲ့ပုံများကို ထင်ဟပ်နေစေသည်။<ref>Su, Bing et al. (2000). "Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age". ''American Journal of Human Genetics''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အဓိက အကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမှာ '''Haplogroup O-M117''' ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇလိုင်းသည် တိဘက်မြင့်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်းဒေသများရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နှင့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ဗဟိုပြု၍ တူညီစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref>Li, Hui et al. (2008). "Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence". ''Annals of Human Genetics''.</ref> ဤဘုံဗီဇ တည်ရှိနေမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများအားလုံးသည် သမိုင်းဦးခေတ်က ကျောက်ခေတ်သစ်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး (အထူးသဖြင့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း သို့မဟုတ် တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် "ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း" တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇလိုင်းတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တို့သည် Haplogroup M9a နှင့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုလုံးကိုတွေ့ရပြီ တိဘက်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- ဗမာနှင့် ကချင်) အကြားတွင် တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေသော ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Wen, Bo et al. (2004). "Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော တိဘက်လူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ၏ မူလဗီဇများနှင့် ပိုမိုထိစပ်ချိတ်ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းမှာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသောအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊တိုင်-ရှမ်းများ နှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောရောယှက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ [[အော်တိုဆုမ်းမား DNA|အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ]] (Autosomal DNA profiles) တွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်နိုင်သည်ဗျာ။<ref>Kutanan, Wibhu et al. (2018). "Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups". ''Scientific Reports''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အခြေအနေ အခက်ခဲဆုံးသော ကုန်းမြင့်ဒေသများနှင့် ရာသီဥတုများတွင် ရေရှည်ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် ထူးခြားဆန်းပြားသော ရုပ်ပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ (Genetic Adaptations) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။<ref>Simonson, T. S., et al. (2010). "Genetic evidence for high-altitude adaptation in Tibetans". ''Science'', 329(5987), 72-75.</ref> EPAS1 နှင့် EGLN1 (အောက်စီဂျင်နည်းပါးမှု ဒဏ်ခံဗီဇ)များသည် တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် (အထူးသဖြင့် တိဘက်လူမျိုးများ) တွင် ထင်ရှားဆုံးတွေ့ရသည့် ဗီဇပြောင်းလဲမှု ဖြစ်သည်။ သာမန်လူသားများ အောက်စီဂျင်နည်းပါးသော အရပ်သို့ ရောက်ပါက သွေးခဲခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ဤဗီဇပြောင်းလဲမှုကြောင့် ၎င်းတို့သည် သွေးတွင်း ဟေမိုဂလိုဘင် (Hemoglobin) ပမာဏကို ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းညှိပေးကာ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ကျန်းမာစွာ အသက်ရှူ ရှင်သန်နိုင်သည်။<ref name="Yi2010">Yi, X., et al. (2010). "Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude". ''Science'', 329(5987), 75-78.</ref> သုတေသနများအရ ဤ EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းသောင်းချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းလူသားမျိုးနွယ်စု '''ဒနီဆိုဗန် (Denisovans)''' ထံမှ သွေးနှောမှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). "Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression of Denisovan-like DNA". ''Nature'', 512(7513), 194-197.</ref> MTHFR (အအေးဒဏ်နှင့် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ဒဏ်ခံဗီဇ)မှာ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများတွင် ဖောလစ်အက်ဆစ် (Folic Acid) စုပ်ယူမှုနှင့် ဆဲလ်ဒီအန်အေ ပြုပြင်ခြင်းကို အားပေးသည့် MTHFR ဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် တောင်မြင့်ဒေသများရှိ ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည် (UV Radiation) ဒဏ်ကြောင့် အရေပြားကင်ဆာ မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်ပေးသလို၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့် အအေးဒဏ်ကို အလွယ်တကူ ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည်။<ref>Yang, J., et al. (2017). "High-altitude adaptation of Tibetan MTHFR gene polymorphisms". ''Scientific Reports''.</ref> စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ တွင်ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ်ခံဗီဇ (Neuro-Psychological Genes)သည် မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ သွေးလိုင်းတွင် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြော ဆဲလ်များအကြား ဆက်သွယ်မှုကို အားကောင်းစေသည့် ဗီဇအပြောင်းအလဲအချို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆိုးရွားပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအောက်တွင် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုနှင့် တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားမှု (Anxiety and Depression) ကို ထိန်းချုပ်ပေးသည့် Neurotransmitter စနစ်ဆိုင်ရာ ဗီဇအပြောင်းအလဲများ ပါဝင်သည်။<ref>Zheng, W., et al. (2023). "Genome-wide evolutionary analysis reveals neurological and psychological adaptations in high-altitude populations". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> ဤအာရုံကြောဆိုင်ရာ ဗီဇပြောင်းလဲမှုများသည် ၎င်းတို့အား သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ဖိအားဒဏ်များကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Mental Resilience) ကောင်းမွန်စေပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်သစ်တွင် အလျင်အမြန် အသားကျ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်နိုင်စွမ်း (Strategic Autonomy) ရှိသော အုပ်စုများအဖြစ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စရိုက်လက္ခဏာကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). "The genetic and psychological matrix of Tibeto-Burman populations". ''Human Genetics''.</ref> == သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ == တိဗက်-ဗမာစကားများတွင် သဒ္ဒါပုံစံများသည် အခြား အာရှဘာသာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော်လည်း ထူးခြားမှုရှိသည်။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ “ငါသူ့ကိုပြောတယ်” ဟူသောစာကြောင်းတွင် “ငါ”သည် ကတ္တားဖြစ်ပြီး “သူ”သည်ကံဖြစ်သည် “ပြောတယ်၊ပြောသည်”သည် ကြိယာဖြစ်သည်။ <ref>Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood & LaPolla (2003)</ref> ဥပမာ အားဖြင့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါ သစ်သီး စားတယ်။"၊ တိဗက်ဘာသာတွင် "Nga za za yin" (ငါ သစ်သီး စားသည်) ။ နာဂဘာသာများတွင်လည်း သဘောတူပုံစံတူသည်။ မြန်မာ – "ငါ၏ စာအုပ်"။ တိဗက် – "Nga’i deb" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ကချင် – "Nga ai kaw" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ== [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် - === အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ === * '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):''' ** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး) ** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa) * '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):''' ** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ) ** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ * '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):''' ** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]] ** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း * '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):''' ** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး ** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]] ** ကသည်း (Meitei) * '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):''' ** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]] ** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်) ** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai * '''နုံအုပ်စု (Nungish):''' ** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ * '''Qiangic အုပ်စု:''' ** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး) * '''Tani အုပ်စု:''' ** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး) * '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:''' ** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali ** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu ** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram ** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya == ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ == [[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]] "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" ! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ |- | [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း |- | [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ |- | အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ |- | '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || |} တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။ == သမိုင်း == 18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။"တိဗက်-ဗမာ" ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ "အာရီယန်" ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။ ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ် ဂျာမန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော "အင်ဒို-ချိုင်းနား" ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref>တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}} == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း === [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}} [[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]] တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင် ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} === တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ === [[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole ("Black Mountain Monpa")၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}} တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}} ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။ [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} ==ကိုးကား== <references/> ek1haerqul7ix2y3xqnu5t59est6ytw 1032807 1032767 2026-05-21T08:35:49Z Ninjastrikers 22896 infobox stays on the top of the lead section ([[MOS:INFOBOX]]) 1032807 wikitext text/x-wiki {{Short description|Group of the Sino-Tibetan language family}} {{Infobox language family |name = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ |region = [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့အာရှ]]၊ [[တောင်အာရှ]] |familycolor = Sino-Tibetan |protoname = ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ |child1 = ''[[ဂေါင်ဒပ်ဘာသာစကား|ဂေါင်ဒပ်]]''၊ ''[[လော့ပူဘာသာစကား|လော့ပူ]]''၊ ''[[အိုလီဘာသာစကား|အိုလီ]]''၊ ''[[လက်ပ်ချာဘာသာစကား|လက်ပ်ချာ]]''၊ [[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]] |child2 = '''[[အနောက်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ပိုင်း]]''': [[ဗောဒစ်ဘာသာစကားများ|ဗောဒစ်]]၊ ''[[ဆန်ဂလာဘာသာစကား|ဆန်ဂလာ]]''၊ [[တာမန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|တာမန်ဂစ်]]၊ [[အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ် ဘာသာစကားများ|အနောက်ဟိမဝန္တာနွယ်]]၊ [[မဂရစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|မဂရစ်နွယ်]]၊ [[နယူးဝါးရီဘာသာစကား|နယူးဝါးရီ]]၊ [[ကီရန်တီဘာသာစကားများ|ကီရန်တီ]] |child3 = '''[[အလယ်ပိုင်း တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|အလယ်ပိုင်း]]''': [[ဆောလ်ဘာသာစကားများ|ဆောလ် (Sal)]]၊ ''[[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]''၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း–နာဂ]] ([[အိုဘာသာစကားများ|အို]]၊ [[အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ ဘာသာစကားများ|အင်္ဂါမီ–ပိုချူရီ]]၊ ''[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း (Meitei)]]''၊ [[တန်ခူးလ်ဘာသာစကားများ|တန်ခူးလ်]]၊ [[ဇီးမီးဘာသာစကားများ|ဇီးမီး]]၊ [[ကူကီး-ချင်း-မီဇို ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]၊ ''[[ကာဘီဘာသာစကား|ကာဘီ]]''), [[မြူအစ်ဘာသာစကားများ|မြူအစ်]]၊ ''[[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]]'' |child4 = '''အရှေ့ပိုင်း''': [[ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချမ်းနွယ် (Burmo-Qiangic)]]၊ [[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]]၊ [[နွန်နွယ် ဘာသာစကားများ|နွန်နွယ် (Nungish)]]၊ ''[[ထူကျားဘာသာစကား|ထူကျား]]'' |child5 = '''အခြား''': [[ဒီဂါရိုဘာသာစကားများ|ဒီဂါရို]]၊ [[ရုရှစ်ဘာသာစကားများ|ရုရှစ်]]၊ [[ခို-ဗွာ ဘာသာစကားများ|ခို-ဗွာ]]၊ ''[[ပူရွိုက်ဘာသာစကား|ပူရွိုက်]]''၊ [[စီယန်ဂစ်ဘာသာစကားများ|စီယန်ဂစ်]]၊ [[မီဂျူးဘာသာစကားများ|မီဂျူး]] |iso5 = tbq |glotto = none |map = Lenguas tibeto-birmanas.png |mapcaption= တိဗက်-ဗမာနွယ်၏ ပင်မကိုင်းခွဲများ- {{col-begin}} {{col-3}} {{legend|#32CD32|[[တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်နွယ်]]}} {{legend|#FFD700|[[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]}} {{legend|#FF0000|[[ကရင်ဘာသာစကား|ကရင်နွယ်]]}} {{legend|#FF4500|[[ရွန်ဘာသာစကားများ|ရွန် (Rung)]]}} {{col-3}} {{legend|#8B4513|[[တာနီဘာသာစကားများ|တာနီ]]}} {{legend|#800000|[[ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ချမ်းနွယ် (Qiang)]]}} {{legend|#0000FF|[[ဗိုဒို–ဂါရို ဘာသာစကားများ|ဗိုဒို–ဂါရို]]}} {{legend|#1E90FF|[[ကွန်ညပ်ဘာသာစကားများ|ကွန်ညပ် (Konyak)]]}} {{col-3}} {{legend|#9400D3|[[နာဂဘာသာစကားများ|နာဂ]]}} {{legend|#FF69B4|[[ကသည်းဘာသာစကား|ကသည်း]]}} {{legend|#FF1493|[[ကူကီး-ချင်း ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း-မီဇို]]}} {{col-end}} }} '''တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Tibeto-Burman languages) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ကြီးအတွင်း [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] မပါဝင်သည့် ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားအစုအဖွဲ့အားလုံးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် [[လီဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] တို့ကဲ့သို့သော အဓိကဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားများသည်လည်း ဤအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Thurgood2003">Thurgood, G., & LaPolla, R. J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> မိသားစုဝင် ဘာသာစကား အမျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်သည် အရှေ့အာရှ၊ တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Zhang2020">Zhang, H., et al. (2020). "Phylogenetic evidence for the origin and expansion of Sino-Tibetan languages". ''Nature'', 583(7817).</ref> အစဉ်အလာအရ တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးကို တရုတ်နွယ် (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) ဟူ၍ ပင်မကိုင်းခွဲကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း၊ တရုတ်နွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြထားခြင်း မရှိသေးသလို ဤသို့ ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းကို လက်မခံသော သုတေသနပညာရှင် ဦးရေမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာနေသည်။ <ref name="Sagart2019">Sagart, L., et al. (2019). "Dated language phylogenies shed light on the ancestry of Sino-Tibetan languages". ''PNAS'', 116(21).</ref>အထူးသဖြင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ O3 (O2a2b1a1) DNA သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများ၏ အဖမျိုးရိုးဗီဇတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည့် Haplogroup ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရှေးဦးလူသားတို့၏ မူလရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ <ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "Genomic insights into the formation of human populations in East Asia". ''Nature'', 591(7849).</ref> == အုပ်စုသတ်မှတ်မှု == တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး ဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်ပြီး ပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့ကြသည်။၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကို စတင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘာသာစကားများကို ၎င်းတို့၏ '''ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure)''' အပေါ် အခြေခံ၍ အုပ်စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ * '''Monosyllabic Theory:''' အစောပိုင်း ပညာရှင်များက စကားလုံး တစ်လုံးချင်း အသံထွက်သော (Monosyllabic) နှင့် အသံနိမ့်အသံမြင့် ရှိသော (Tonal) ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများကို အုပ်စုတစ်ခုတည်းဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးသည်။ ၁၉၂၀ ကျော်ကာလများတွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် '''Jean Przyluski''' က "Sino-Tibetan" ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤမိသားစုကို အဓိက အကိုင်းအခက် (၃) ခု ခွဲခြားခဲ့သည် - # '''Tibeto-Burman''' (တိဗက်-ဗမာ) # '''Chinese''' (တရုတ်) # '''Tai-Kadai''' (တိုင်-ကဒိုင်) - နောင်တွင် တိုင်''-''ကဒိုင်သည် သီးခြားမိသားစုဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ဝန်းကျင်တွင် ပညာရှင် '''Paul Benedict''' က "Sino-Tibetan Philology" စီမံကိန်းဖြင့် ပိုမိုစနစ်တကျ ခွဲခြားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက အောင်မြင်မှုမှာ - * '''တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai)''' နှင့် '''မြောင်-ယောင် (Hmong-Mien)''' ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်များ မဟုတ်ကြောင်း ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ * ၎င်းက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို '''တရုတ်(Chinese)''' နှင့် '''တိဗက်-ကရင်(Tibeto-Karen)''' ဟူ၍ အဓိက အကိုင်းကြီး နှစ်ခု ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ဤအုပ်စုအောက်တွင် ဗမာဘာသာစကားကိုထားရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒတွင် '''James Matisoff''' က Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT) စီမံကိန်းဖြင့် ရှေးဦးဘာသာစကား (Proto-Sino-Tibetan) ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာမှ - * တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) နှင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) တို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာစွာ သက်သေပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပညာရှင်အချို့ (ဥပမာ- George van Driem) က "Sino-Tibetan" အမည်အစား '''"Trans-Himalayan"'''ဟု ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုကြသည်။ ဤယူဆချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားအကိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ တိဗက်-ဗမာ အကိုင်းအခက်များထဲမှ တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လက်ရှိတွင် အများစုက တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကို အောက်ပါအတိုင်း အခြေခံခွဲခြားထားသည် - {| class="wikitable" | valign="top" |'''အုပ်စုအမည်''' | valign="top" |'''အဓိကဘာသာစကားများ''' |- | valign="top" |'''Sinitic (တရုတ်နွယ်)''' | valign="top" |မန်ဒရင်း၊ ကန်တုံ၊ ဝူ စသည့် တရုတ်ဘာသာစကားစုများ |- | valign="top" |'''Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ)''' | valign="top" |ဗမာ၊ တိဗက်၊ ကရင်၊ ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ လီဆူ၊ နာဂ စသည်ဖြင့် |} == စတင်ရာဒေသ == '''တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ'''သည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ၏ ပင်မအခြေခံ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာ (ဗမာ)]]၊ [[တိဘက်လူမျိုးများ|တိဗက်]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] လူမျိုးများအပြင် အခြားသော တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ ပါဝင်ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ မူလအစပြုရာ မွေးရပ်မြေ သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်|စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသ]]များ ဖြစ်ကြောင်း အများစုက လက်ခံယူဆကြသည်။<ref>Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region''. Leiden: Brill.</ref> ထိုဒေသများမှတစ်ဆင့် လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုများ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အဆင့်ဆင့် ခွဲဖြာထွက်လာခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့အခြေချလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 250 | image1 = The origin and spread of the Sino-Tibetan language family.png | alt1 = Sagart et al. ၏ မြေပုံ | caption1 = Sagart et al. (၂၀၁၉) ၏ မြောက်တရုတ် (မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း) မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|Sagart|Jacques|Lai|Ryder|2019|pp=10319–10320}} | image2 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages (2).svg | alt2 = van Driem ၏ မြေပုံ | caption2 = Van Driem (၂၀၀၅) ၏ ဆီချွမ်/ဟိမဝန္တာအခြေပြု မွေးရပ်မြေ သီအိုရီမြေပုံ{{sfnp|van Driem|2005|pp=94–97}} | image3 = Homeland and dispersal of the Sino-Tibetan languages.svg | alt3 = Blench ၏ မြေပုံ | caption3 = Blench (၂၀၀၉) ၏ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းအခြေပြု သီအိုရီမြေပုံ<ref>{{Cite web|last1=Blench|first1=Roger|last2=Post|first2=Mark|date=2010|title=NE Indian languages and the origin of Sino-Tibetan|url=https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|access-date=2021-10-28|website=rogerblench.info|page=20|archive-date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527064203/https://www.rogerblench.info/Language/Sino-Tibetan/Blench%20ICSTLL42%20Chiang%20Mai%20paper.pdf|url-status=dead}}</ref> }} == မျိုးရိုးဗီဇ== မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးချက်များအရ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင် အချို့သော Haplogroup များ ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇလိုင်း (Y-Chromosome DNA) တွင် အဓိကအကျဆုံးတွေ့ရသည့် '''Haplogroup O-M175''' သည် အရှေ့အာရှသားအများစုတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗီဇလိုင်းဖြစ်ပြီး တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများတွင်လည်း အမြင့်မားဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တည်ရှိနေသည်။<ref>Karmin, Monika et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများအကြား မျိုးရိုးဗီဇအရ တူညီစွာ ချိတ်ဆက်နေသော ဘုံ Haplogroup (Shared Haplogroups) များသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ် ကနဦးအစပြုရာ တူညီမှုနှင့် လူမျိုးစုအချင်းချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်ခဲ့ပုံများကို ထင်ဟပ်နေစေသည်။<ref>Su, Bing et al. (2000). "Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Modern Humans into East Asia during the Last Ice Age". ''American Journal of Human Genetics''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို တူညီစွာ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် အဓိက အကျဆုံးသော ဖခင်ဘက်မှ ဘုံဗီဇလိုင်းမှာ '''Haplogroup O-M117''' ဖြစ်သည်။ ဤဗီဇလိုင်းသည် တိဘက်မြင့်တန်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဘက်လူမျိုးများ၊ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်းဒေသများရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]] နှင့် [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]] လူမျိုးများအကြားတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ဗဟိုပြု၍ တူညီစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref>Li, Hui et al. (2008). "Paternal Heritage of Discovery: Y-chromosomal evidence of Han-Tibetan divergence". ''Annals of Human Genetics''.</ref> ဤဘုံဗီဇ တည်ရှိနေမှုက တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများအားလုံးသည် သမိုင်းဦးခေတ်က ကျောက်ခေတ်သစ်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး (အထူးသဖြင့် လူး၊ ဆတ် စိုက်ပျိုးမှု) တိုးတက်လာရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း သို့မဟုတ် တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် "ဘုံဘိုးဘွားလိုင်း" တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်ခွဲဖြာလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇလိုင်းတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်တို့သည် Haplogroup M9a နှင့် G2a ဗီဇလိုင်းနှစ်ခုလုံးကိုတွေ့ရပြီ တိဘက်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- ဗမာနှင့် ကချင်) အကြားတွင် တူညီစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေသော ဘုံမိခင်မျိုးရိုးလိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Wen, Bo et al. (2004). "Genetic evidence supports the Kazakh and Tibeto-Burman connection". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တွင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော တိဘက်လူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ၏ မူလဗီဇများနှင့် ပိုမိုထိစပ်ချိတ်ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းမှာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသောအခါ ဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၊တိုင်-ရှမ်းများ နှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သွေးနှောရောယှက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ [[အော်တိုဆုမ်းမား DNA|အော်တိုဆုမ်းမား ဗီဇပုံစံများ]] (Autosomal DNA profiles) တွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်နိုင်သည်ဗျာ။<ref>Kutanan, Wibhu et al. (2018). "Asymmetric maternal and paternal genetic histories of Tibeto-Burman speaking groups". ''Scientific Reports''.</ref> တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အခြေအနေ အခက်ခဲဆုံးသော ကုန်းမြင့်ဒေသများနှင့် ရာသီဥတုများတွင် ရေရှည်ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် ထူးခြားဆန်းပြားသော ရုပ်ပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ (Genetic Adaptations) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။<ref>Simonson, T. S., et al. (2010). "Genetic evidence for high-altitude adaptation in Tibetans". ''Science'', 329(5987), 72-75.</ref> EPAS1 နှင့် EGLN1 (အောက်စီဂျင်နည်းပါးမှု ဒဏ်ခံဗီဇ)များသည် တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် (အထူးသဖြင့် တိဘက်လူမျိုးများ) တွင် ထင်ရှားဆုံးတွေ့ရသည့် ဗီဇပြောင်းလဲမှု ဖြစ်သည်။ သာမန်လူသားများ အောက်စီဂျင်နည်းပါးသော အရပ်သို့ ရောက်ပါက သွေးခဲခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ဤဗီဇပြောင်းလဲမှုကြောင့် ၎င်းတို့သည် သွေးတွင်း ဟေမိုဂလိုဘင် (Hemoglobin) ပမာဏကို ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းညှိပေးကာ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမရှိဘဲ ကျန်းမာစွာ အသက်ရှူ ရှင်သန်နိုင်သည်။<ref name="Yi2010">Yi, X., et al. (2010). "Sequencing of 50 human exomes reveals adaptation to high altitude". ''Science'', 329(5987), 75-78.</ref> သုတေသနများအရ ဤ EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းသောင်းချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းလူသားမျိုးနွယ်စု '''ဒနီဆိုဗန် (Denisovans)''' ထံမှ သွေးနှောမှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). "Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression of Denisovan-like DNA". ''Nature'', 512(7513), 194-197.</ref> MTHFR (အအေးဒဏ်နှင့် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ဒဏ်ခံဗီဇ)မှာ တိဗက်–ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများတွင် ဖောလစ်အက်ဆစ် (Folic Acid) စုပ်ယူမှုနှင့် ဆဲလ်ဒီအန်အေ ပြုပြင်ခြင်းကို အားပေးသည့် MTHFR ဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် တောင်မြင့်ဒေသများရှိ ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည် (UV Radiation) ဒဏ်ကြောင့် အရေပြားကင်ဆာ မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်ပေးသလို၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းဖြင့် အအေးဒဏ်ကို အလွယ်တကူ ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည်။<ref>Yang, J., et al. (2017). "High-altitude adaptation of Tibetan MTHFR gene polymorphisms". ''Scientific Reports''.</ref> စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ တွင်ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ်ခံဗီဇ (Neuro-Psychological Genes)သည် မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများ၏ သွေးလိုင်းတွင် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြော ဆဲလ်များအကြား ဆက်သွယ်မှုကို အားကောင်းစေသည့် ဗီဇအပြောင်းအလဲအချို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆိုးရွားပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအောက်တွင် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုနှင့် တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားမှု (Anxiety and Depression) ကို ထိန်းချုပ်ပေးသည့် Neurotransmitter စနစ်ဆိုင်ရာ ဗီဇအပြောင်းအလဲများ ပါဝင်သည်။<ref>Zheng, W., et al. (2023). "Genome-wide evolutionary analysis reveals neurological and psychological adaptations in high-altitude populations". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> ဤအာရုံကြောဆိုင်ရာ ဗီဇပြောင်းလဲမှုများသည် ၎င်းတို့အား သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ဖိအားဒဏ်များကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Mental Resilience) ကောင်းမွန်စေပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်သစ်တွင် အလျင်အမြန် အသားကျ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်နိုင်စွမ်း (Strategic Autonomy) ရှိသော အုပ်စုများအဖြစ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စရိုက်လက္ခဏာကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>Kutanan, W., et al. (2021). "The genetic and psychological matrix of Tibeto-Burman populations". ''Human Genetics''.</ref> == သဒ္ဒါအသုံးပြုပုံ == တိဗက်-ဗမာစကားများတွင် သဒ္ဒါပုံစံများသည် အခြား အာရှဘာသာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော်လည်း ထူးခြားမှုရှိသည်။ အများအားဖြင့် SOV (ကတ္တား–ကံ–ကြိယာ) စာကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ “ငါသူ့ကိုပြောတယ်” ဟူသောစာကြောင်းတွင် “ငါ”သည် ကတ္တားဖြစ်ပြီး “သူ”သည်ကံဖြစ်သည် “ပြောတယ်၊ပြောသည်”သည် ကြိယာဖြစ်သည်။ <ref>Bradley (1997); Matisoff (2003); Thurgood & LaPolla (2003)</ref> ဥပမာ အားဖြင့်မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ငါ သစ်သီး စားတယ်။"၊ တိဗက်ဘာသာတွင် "Nga za za yin" (ငါ သစ်သီး စားသည်) ။ နာဂဘာသာများတွင်လည်း သဘောတူပုံစံတူသည်။ မြန်မာ – "ငါ၏ စာအုပ်"။ တိဗက် – "Nga’i deb" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ကချင် – "Nga ai kaw" (ငါ၏ စာအုပ်)။ ==တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင်များ== [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သော တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည် - === အဓိက ဘာသာစကားအုပ်စုများ === * '''တိဗက်အုပ်စု (Tibetic):''' ** [[တိဗက်ဘာသာစကား]] (Amdo, Kham, Ü-Tsang) ** [[ဒရွန်ခါဘာသာစကား|Dzongkha]] (ဘူတန်နိုင်ငံသုံး) ** ဆစ်ခ်ကင်း (Sikkimese) နှင့် ရှဲပါ့ (Sherpa) * '''လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese):''' ** [[ဗမာဘာသာစကား]] နှင့် ဗမာနွယ်ဝင်များ (အာချန်/မိုင်းသာ၊ လော်ဝေါ် သို့မဟုတ် မရူ) ** [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]]၊ လီဆူ၊ နရှီး၊ အာခါ * '''ကရင်အုပ်စု (Karenic):''' ** [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကား|ပိုးကရင်]] ** [[ကယားဘာသာစကား|ကယား (ကရင်နီ)]]၊ [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]၊ ကယန်း * '''ချင်း-ကူကီး-နာဂအုပ်စု (Kuki-Chin-Naga):''' ** [[ချင်းဘာသာစကား|ချင်း]] (တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်)၊ ကူကီး၊ ဇိုမီး ** [[နာဂဘာသာစကား|နာဂများ]] ** ကသည်း (Meitei) * '''ဆယ်လ်အုပ်စု (Sal):''' ** [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော (ကချင်)]] ** ဇိုင်ဝါး နှင့် လာချိဒ် (ယခင်က လိုလို-ဗမာအုပ်စုဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်) ** [[Luish အုပ်စု]]: သက်၊ ကတူး၊ Andro-Sengmai * '''နုံအုပ်စု (Nungish):''' ** [[ရဝမ်ဘာသာစကား|ရဝမ်]]၊ ထရုံ * '''Qiangic အုပ်စု:''' ** Qiang၊ Pumi၊ Muya၊ Ersu (စီချွမ်ကုန်းမြင့်ဒေသသုံး) * '''Tani အုပ်စု:''' ** Galo, Apatani, Nyishi (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်သုံး) * '''အခြား ဟိမဝန္တာဒေသစုများ:''' ** '''Bodic အုပ်စု:''' Tamang, Gurung, Magar, Thakali ** '''Kiranti အုပ်စု:''' Rai များ (Bantawa, Chamling စသည်)၊ Limbu ** '''Newaric:''' Newar (Nepal Bhasa), Baram ** '''အခြား:''' Lepcha, Dhimalic, Dhambojiya == ပြောဆိုသူဦးရေနှင့် အခြေအနေ == [[File:Lenguas tibeto-birmanas.png|thumb|right|300px|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိပုံပြမြေပုံ]] "တိဗက်-ဗမာ" ဟူသော အမည်သည် ဤအုပ်စုအတွင်း ပြောဆိုသူ အများဆုံးဖြစ်သည့် ဗမာနှင့် တိဗက်ဘာသာစကားနှစ်ခုကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" ! ဘာသာစကား !! ပြောဆိုသူဦးရေ (ခန့်မှန်းခြေ) !! အဓိကတည်နေရာ |- | [[ဗမာဘာသာစကား]] || ၃၅ သန်းကျော် || [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |- | [[ယီဘာသာစကား|လိုလို (ယီ)]] || ၁၀ သန်းခန့် || တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း |- | [[တိဗက်ဘာသာစကား]] || ၈ သန်းကျော် || တိဗက်ကုန်းမြင့်ဒေသ |- | အခြားဘာသာစကားများ || ၈ သန်းခန့် || ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ |- | '''စုစုပေါင်း''' || '''၆၁ သန်းခန့်''' || |} တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၆၁ သန်းနီးပါး ရှိသည့်အနက် [[ဗမာဘာသာစကား]] ပြောဆိုသူအရေအတွက်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာစကား အများစုမှာ လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းငယ်များအဖြစ်သာ တည်ရှိကြသည်။ == သမိုင်း == 18 ရာစုအတွင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သော စာပေထုံးတမ်းစဉ်လာများရှိသည့် ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည့် တိဗက်နှင့် ဗမာအကြား တူညီသည်ကို ပညာရှင်အများအပြား သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။နောက်ရာစုနှစ်များတွင် Brian Houghton Hodgson သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဘာသာစကားများအကြောင်း အချက်အလက်များစွာကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လေ့လာခဲ့ရာ အများစုမှာ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကား တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုများရှိကြောင်း သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ {{Sfnp|Hodgson|1853}}အချို့သော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြင့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဆက်စပ်ဘာသာစကားများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။"တိဗက်-ဗမာ" ဟူသောအမည်ကို 1856 ခုနှစ်တွင် ပညာရှင် James Logan မှ ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ကရင်ဘာသာစကားများကိုလည်းထိုအဖွဲ့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ {{Sfnp|Logan|1856}} {{Sfnp|Logan|1858}}Charles Forbes က မိသားစုသည် Max Muller 's Turanian ၏ Gangetic နှင့် Lohitic အကိုင်းအခက်များကို ပေါင်းစည်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ဆီးမိုက် ၊ "အာရီယန်" ( [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ]] ) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများမှလွဲ၍ Eurasian ဘာသာစကားများအားလုံးပါဝင်သော ဧရာမမိသားစုကြီးဖြစ်သည်။ {{Sfnp|Forbes|1878}}''အိန္ဒိယဘာသာဗေဒစစ်တမ်း'' ၏ တတိယမြောက်အတွဲကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများ အကြောင်းရှင်းလင်းထားသည်။ ဂျာမန်လူမျိုး ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ လူမျိုးရေးဆရာ Julius Klaproth က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ်အားလုံးတွင် တူညီသော အခြေခံ [[ဝေါဟာရ|ဝေါဟာရများကို]] မျှဝေကြသည်၊ သို့သော် [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] ၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်တို့]] သည် အတော်လေး ကွဲပြားကြောင်း ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}1883 ခုနှစ်တွင် Ernst Kuhn နှင့် 1896 ခုနှစ် ဂျာမန် ဘာသာဗေဒပညာရှင် August Conrady အပါအဝင် စာရေးဆရာအများအပြားသည် တိဗက်-ဗမာ နှင့် ထိုင်းတရုတ် ဟူ၍ ကိုင်းဆက်နှစ်ခုပါရှိသော "အင်ဒို-ချိုင်းနား" ဘာသာစကားမိသားစုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ {{Sfnp|van Driem|2001}}[[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင် ဘာသာစကားများကို]] တရုတ်နှင့် မျှဝေထားသော ဝေါဟာရနှင့် typological features များကို အခြေခံ၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ပြီးJean Przyluski သည် ''Sino-Tibétain'' (Sino-Tibetan) ဟူသော ဝေါဟာရကို Antoine Meillet နှင့် Marcel Cohen 's ''Les Langues du Monde'' တွင် 1924 ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့၏အခန်းခေါင်းစဉ်အဖြစ် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ {{Sfnp|Sapir|1925}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းအကောင့်အများစုတွင် တိုင် ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ တွင်မထည့်သွင်းကြတော့သော်လည်း တရုတ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများအပြားက ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းထားဆဲဖြစ်သည်။၁၉၇၇ခုနှစ် တွင် Li Fang-Kuei နှင့် Laurent Sagart တို့က တိုင်ဘာသာစကားများ နှင့် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ အကြား၌ regular sound correspondences မရှိကြောင်း ပြသသည်။၁၉၉၀ကျော်ခုနှစ်များတွင် တိုင်နှင့် တရုတ်စကားအကြား အခြေခံဝေါဟာရတူညီမှုများ မရှိကြောင်း၊ ဝေါဟာရတူမှုများသည် “loanwords” ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16|title=Ethnologue Tai–Kadai family tree}}</ref>တိဗက်-ဗမာ နှင့် တရုတ်တို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို ယခုအခါ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင် အများစု က Roy Andrew Miller နှင့် Christopher Beckwith ကဲ့သို့သော လက်ခံထားသည်။ {{Sfnp|Miller|1974}} {{Sfnp|Beckwith|1996}} {{Sfnp|Beckwith|2002}}မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများသည် တရုတ်-တိဗက်ကို တရုတ်နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲများအဖြစ် အဆိုပြုထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ဒီခွဲခြားမှုစနစ်ဟာ Kuhn နဲ့ Conrady တို့က ပထမဦးဆုံးတင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာလည်း Paul Benedict (1972) နဲ့ James Matisoff တို့က ထပ်မံကျယ်ပြန့်အောင်တိုက်ပွဲလုပ်ခဲ့ပေမဲ့ “Tibeto-Burman” ဆိုတဲ့အုပ်စုသည် သီးသန့်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ဖူးသေးတာ မရှိပါ။ {{Sfnp|Handel|2008}} == ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် == တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား အများစုသည် သွားလာရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။ ထိုဘာသာစကားအများစုသည် အရေးအသားစနစ်မရှိကြသေးပါ။အခြားဘာသာစကားများနှင့်တိကျသောဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန်ထက် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားကို ယေဘူယျအားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ {{Sfnp|Handel|2008}}ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာရှိပြီး ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာရှိသောလည်း အချို့သော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိသည် {{Sfnp|van Driem|2011a}}။ဤအုပ်စုခွဲများကို ဤနေရာတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ စစ်တမ်းကောက်ယူထားပါသည်။ === အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း === [[File:Ethnolinguistic_map_of_Burma_1972_en.svg|right|thumb|[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား၏ တောင်ဘက်အကျဆုံးအုပ်စုဖြစ်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]များကို မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် လူသုံးသန်း နီးပါးပြောဆိုကြသည်။ ကရင်ဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] နှင့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ရည်ညွှန်းထားသည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိခြင်းတွင် အခြားတိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ (Bai မှလွဲ၍) နှင့် ကွဲပြားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု၏ အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် စံသတ်မှတ်ကာ မြန်မာဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူပေါင်း ၃၂ သန်းကျော်ရှိပြီး ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကတည်းက စာပေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ နှင့် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|အနောက်တောင်တရုတ်]] ကုန်းမြင့်တို့တွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ခန့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား 100 ခန့် ပါဝင်သည့် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်ပြီး အပြင်းအထန်လေ့လာပြီး ကောင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည် ။ အဓိကဘာသာစကားများတွင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ပါဝင်ပြီး အနောက်ဘက် [[စီချွမ်]] နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]] မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်း၊ အာခါဘာသာစကား နှင့် ဟာနီဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး ယူနန်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာအရှေ့ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းနှင့် ယူနန်၊ မြန်မာမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]] နှင့် လားဟူ တို့ဖြစ်သည်။ လိုလို အုပ်စုခွဲရှိ ဘာသာစကားအားလုံးသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ်ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာပြသသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}}၁ ရာစုတွင် တရုတ်အက္ခရာဖြင့် ရေးထားသော [[ပိုင်လင်ဘာသာစကား|ပါလန်]] သီချင်းများသည် လိုလို-ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပုံရပြီး တရုတ်အစီအစဉ်ဖြင့် စီစဉ်သည်။ {{Sfnp|Coblin|1979}} [[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|right|Language families of China, with Tibeto-Burman in orange{{efn|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this is different from the current distribution due to ongoing internal migration and assimilation.}}]] တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် ကာလကြာရှည်စွာ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသောကြောင့် ဆက်နွယ်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် စကားပြောသူတစ်သန်းဖြင့် ဘိုင်ဘာသာစကား သည် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအချို့က တရုတ်ဘာသာစကားများ၏ ညီမ ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုကြသည်။ ယူနန်မြောက်ပိုင်းရှိ နာဇီဘာသာစကားကို လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ တွင် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း အခြားပညာရှင်များက ၎င်းကို အမျိုးအစားခွဲခြားမထားဘဲ ထားလိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} စီချွမ်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများသည် ရှေးဟောင်းအင်္ဂါရပ်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု|Qiangic]] နှင့် Rgyalrongic ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များနေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တိဘက်-ဗမာဘာသာစကားများတွင် ဟူနန်၊ ဟူဘေး၊ ကွေ့ကျိုးနှင့် ချုံကင်းနယ်နိမိတ်ရှိ ဝူလင်တောင်တန်းများ တွင် ပြောဆိုသော Tujia သည် အရှေ့ဘက်အကျဆုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်တန်ဂွတ်ကဲ့သို့ သမိုင်းဝင်ဘာသာစကားနှစ်ခုကိုလည်း တိဗက်-ဗမာဟု ယူဆကြသော်လည်း တိကျသောဆက်နွယ်မှုမှာ မသေချာပါ။ ပထမရာစုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[ပျူဘာသာစကား|ပျူဘာသာစကားကို]] ဂုပတ္တအက္ခရာ ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ကမ္ပည်းစာများမှ လူသိများသည်။ ၁၂ ရာစု တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[အနောက်ရှားနယ်|အနောက် Xia]] ၏ [[တန်ဂု ဘာသာစကား|တန်ဂွတ်ဘာသာစကားကို]] တရုတ် တန်ဂတ်အက္ခရာ ဖြင့် ရေးသားထားသော စာသားများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} === တိဗက်နှင့် တောင်အာရှ === [[File:South_Asian_Language_Families.png|right|thumb|လိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိဗက်-ဗမာနှင့် တောင်အာရှ ဘာသာစကား မိသားစုများ]] Baltistan ၊ Ladakh ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] ၊ [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများတွင် လူပေါင်း ရှစ်သန်းကျော်သည် တိဗက်ဘာသာစကား များစွာကို ဆက်စပ်ပြောဆိုကြသည်။ 8 ရာစုမှစတင်ခဲ့သော Classical Tibetan တွင် ကျယ်ပြောလှသော စာပေတစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သည်။ တိဗက်ဘာသာစကားများကို အများအားဖြင့် Bodish အုပ်စုအဖြစ် ဘူတန်နှင့် [[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်|အရုဏာရှယ်ပါရာဒေ့ရှ်]] တို့၏ သေးငယ်သော အရှေ့ Bodish ဘာသာစကားများ ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်ဘက် တောင်စောင်းများတွင်လည်း တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား အများအပြားကို ပြောဆိုကြသည်။ဖော်ထုတ်နိုင်သော အရွယ်အစားကြီးမားသောအုပ်စုများမှာ [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်|ဟိမာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်]] နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့၏ အနောက်ဟိမဝန္တာဘာသာစကားများ ၊ Tamang တစ်သန်းရှိသော ဘာသာစကားများအပါအဝင် အနောက်နီပေါ၏ Tamangic ဘာသာစကားများ နှင့် နီပေါအရှေ့ပိုင်း Kiranti ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ကျန်အုပ်စုများသည် သေးငယ်ပြီး သီးခြားခွဲထားမှုများရှိသည်။နီပေါအလယ်ပိုင်းရှိ နေဝါရီ ဘာသာစကား (Nepal Bhasa) တွင် 12 ရာစုမှ စတင်ခဲ့သော စပီကာနှင့် စာပေပေါင်း တစ်သန်းရှိပြီး လူတစ်သန်းနီးပါးသည် Magaric ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ကျန်ဘာသာစကားများမှာ သေးငယ်သော စကားပြောအသိုင်းအဝိုင်းများရှိသည်။နီပေါရှိ အခြားအထီးကျန်များနှင့် အုပ်စုငယ်များမှာ Dura ၊ Raji-Raute ၊ Chepangic နှင့် Dhimalish တို့ဖြစ်သည်။Lepcha ကို နီပေါအရှေ့ပိုင်းမှ ဘူတန်အနောက်ဘက်အထိ ဒေသတစ်ခုတွင် ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|van Driem|2007}}ဘူတန်၏ဘာသာစကားအများစုမှာ Bodish ဖြစ်သော်လည်း၊ 'Ole ("Black Mountain Monpa")၊ Lhokpu နှင့် Gongduk နှင့် Tshangla ၏ပို၍ကျယ်ပြောသောအသိုက်အဝန်းကြီးသုံးခုလည်းရှိသည်။ {{Sfnp|van Driem|2011a}} တနိုင်းဘာသာစကားများ ကို အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအများစုနှင့် တိဗက်၏ ကပ်လျက်ဒေသများ ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}အရုဏာရှယ်ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ် ၏ ကျန်ရှိသော ဘာသာစကားများသည် Siangic ၊ Kho-Bwa (သို့မဟုတ် Kamengic)၊ Hruso ၊ Miju နှင့် Digaro ဘာသာစကားများ (သို့မဟုတ် Mishmic) အုပ်စုငယ်များမှ ကွဲပြားပါသည်။ {{Sfnp|Burling|2003}}ဤအုပ်စုများသည် တိဗက်-ဗမာ ဝေါဟာရအတော်လေးနည်းပါးကြပြီး၊ Bench နှင့် Post တို့သည် တရုတ်-တိဗက်တွင် ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုကို အငြင်းပွားကြသည်။ {{Sfnp|Blench|Post|2011}} ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် အုပ်စုခွဲများကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်အထိ ကုန်းမြင့်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသည် [[နမ်းဘာသာစကားအနွယ်များ|နုံဘာသာစကားများ]] အုပ်စုငယ်အပြင် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် Jingpho-Luish ဘာသာစကားများ [[ကချင်ဘာသာစကား|နေထိုင်ရာ]] နေရာဖြစ်သည်။Brahmaputran သို့မဟုတ် [[ဆယ်လ်ဘာသာစကားများ|Sal ဘာသာစကားများတွင်]] အနည်းဆုံး [[ဘိုရို-ဂါရို ဘာသာစကားများ|Boro-Garo]] နှင့် Konyak ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယပြည်နယ်များမှတဆင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]] ၊ [[မေဃာလယပြည်နယ်]] နှင့် [[တြိပူရပြည်နယ်]] တို့ကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတွင် ပြောဆိုကြပြီး Jingpho-Luish အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်း]] ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများသည် Ao ၊ Angami-Pochuri ၊ Tangkhulic နှင့် Zeme ဘာသာစကားအုပ်စုငယ်များအပြင် ကာဘီဘာသာစကား ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ပြောဆိုသူ ၁.၄ သန်းရှိသော မဏိပူရပြည်နယ်၏ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သော [[ကသည်းဘာသာစကား]] သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီးချင်းဘာသာစကား]] ၅၀ သို့မဟုတ် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ချင်းပြည်နယ်]] တို့တွင် ပြောဆိုနေကြပါသည်။ [[မြို(မရူစာ)ဘာသာစကား|မရူဘာသာစကားကို]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာကြား [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ]] လူတစ်စုက ပြောဆိုကြသည်။ {{Sfnp|Thurgood|2003}} {{Sfnp|Burling|2003}} ==ကိုးကား== <references/> jg5v8uq2vv03afl8ubg6alhly0wlxva ထောက်ကြံ့မြို့ 0 24746 1032720 910673 2026-05-21T04:08:13Z Double Zip Zap 135083 1032720 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ထောက်ကြံ့မြို့ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ထောက်ကြံ့မြို့ တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|Myanmar}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းဒေသကြီးများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ရန်ကုန်(မြောက်ပိုင်း)]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်]]<ref>GAD, Feb 2011.</ref> |coordinates_display = inline, title |latNS = N |latd = 17.045868 |longEW = E |longd = 96.138504 |P-code = MMR013002701 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရန်ကုန်တိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] 61khhulrswcqzafrs4iswjwfrjo0d3h 1032729 1032720 2026-05-21T04:22:30Z Double Zip Zap 135083 /* */ 1032729 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ထောက်ကြန့်မြို့ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = ထောက်ကြန့်မြို့ တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|Myanmar}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းဒေသကြီးများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ရန်ကုန်မြောက်ပိုင်းခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်]]<ref>GAD, Feb 2011.</ref> |coordinates_display = inline, title |latNS = N |latd = 17.045868 |longEW = E |longd = 96.138504 |P-code = MMR013002701 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ရန်ကုန်တိုင်း}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] 7m9471lwo4meuyotbzaomunagdh375t နမ့်ခမ်းမြို့ 0 47745 1032829 1032282 2026-05-21T08:50:34Z Ninjastrikers 22896 1032829 wikitext text/x-wiki {{Short description|Town in Northern Shan State, Myanmar}} {{Infobox settlement |name = နမ့်ခမ်းမြို့ |native_name = ᥘᥛᥰ ᥑᥛᥰ |other_name = {{shn|ၼမ်ႉၶမ်း}} |official_name = Namhkam |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြို့တည်နေရာပြ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ |seat = [[နမ့်ခမ်းမြို့]] |seat_type = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = Nan Khan Town.jpg |image_caption = နမ့်ခမ်းမြို့၏ မြို့ပြမြင်ကွင်း |image_map = |map_caption = နမ့်ခမ်းမြို့တည်နေရာပြမြေပုံ |subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံအမည်]] |subdivision_name = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[File:Flag of the Shan State.svg| 23px]] [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်း]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မူဆယ်ခရိုင်|မူဆယ်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်|နမ့်ခမ်း]] |area_total_km2 = |population = ၁၀၇,၀၀၉ <ref>{{Citation|date= 26 August 2014|title= Provisional Results Census 26 August 2014 FINAL|publisher= ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန|page= ၃၃|url= http://www.dop.gov.mm/wp-content/uploads/2012/12/Census_Provisional_Results_2014_ENG1.pdf|accessdate= February 28, 2015|archive-date= 12 September 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140912105647/http://www.dop.gov.mm/wp-content/uploads/2012/12/Census_Provisional_Results_2014_ENG1.pdf|url-status= dead}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_density_km2 = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 23 |latm = 50 |lats = 00 |longEW = E |longd = 97 |longm = 41 |longs = 00 |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = + ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် |website = }} '''နမ့်ခမ်းမြို့''' ({{lang-en|Namhkam}} ၊ {{lang-shn|ၼမ်ႉၶမ်း}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ [[မူဆယ်ခရိုင်]]အတွင်းရှိ [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]] ၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]နှင့် နယ်နမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော မဟာဗျူဟာကျသည့် နယ်စပ်မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == နမ့်ခမ်းဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကား "နမ့်" (ချောင်း သို့မဟုတ် ရေ) နှင့် "ခမ်း" (ရွှေ) တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "ရွှေထွက်သောချောင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရှေးယခင်က ဤဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ ချောင်းများတွင် ရွှေကျင်၍ ရသောကြောင့် စွဲတင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ နမ့်ခမ်းမြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသမှာ မူလက တရုတ်နိုင်ငံပိုင် ဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နယ်နမိတ် သတ်မှတ်ချက်များအရ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၈၉၄ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၇ ခုနှစ် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗြိတိသျှတို့သည် ဤစစ်ရေးအရ အရေးပါသော ခံတပ်မြို့နှင့် [[ဗန်းမော်မြို့]]အကြား {{convert|56|mi|km}} ရှိသော မဟာဗျူဟာမြောက် လမ်းမကြီးကို ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MZeZtuaLm1oC&dq=shweli+river&pg=PA416|first=John|last= Nisbet|year=1901|title=Burma Under British Rule and Before|publisher=Adamant Media Corporation, 2005|pages=36–40|access-date=2009-03-03 | isbn=978-1-4021-5293-1}}</ref> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း မဟာမိတ်တပ်များက [[လီဒိုလမ်းမကြီး]] (Ledo Road) ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[အာသံပြည်နယ်]] လီဒိုမှ မြန်မာနိုင်ငံကို ဖြတ်သန်းကာ တရုတ်နိုင်ငံ [[ကူမင်းမြို့]]အထိ ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၁၉၄၄ ခုနှစ်ကုန်တွင် ဗန်းမော်ရှိ ဗမာလမ်းမကြီး (Burma Road) နှင့် ချိတ်ဆက်လျက် နမ့်ခမ်းမြို့အထိ အောင်မြင်စွာ ဖောက်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://ledoroad.home.comcast.net/~ledoroad/Ledo_Mileposts.html|title=The Ledo Road- MILEPOSTS|author=Carl Warren Weidenburner|publisher=[[University of Oklahoma Press]]|access-date=2009-03-02|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071220215439/http://ledoroad.home.comcast.net/~ledoroad/Ledo_Mileposts.html|archive-date=2007-12-20}}</ref><ref name=MT>{{cite news|url=http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes12-236/dis10.htm|title=Historic road links wilderness and culture|author=Win Nyunt Lwin|publisher=[[Myanmar Times]] October 4–10, 2004|access-date=2009-03-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006205047/http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes12-236/dis10.htm|archive-date=2008-10-06}}</ref> မြန်မာနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကတည်းက နမ့်ခမ်းနှင့် မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ နယ်နမိတ်အငြင်းပွားမှုများနှင့် ကာကွယ်ရေး ခြံစည်းရိုးခတ်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ကော်မတီများဖွဲ့၍ ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |last1=Nyein |first1=Nyein |title=Burma Working With China on Border Dispute in Shan State, FM Says |url=http://www.irrawaddy.org/burma/govt-working-china-border-dispute-shan-state.html |access-date=12 August 2018 |work=The Irrawaddy |date=1 August 2014}}</ref> ခေတ်သစ် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] (၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး) ကာလအတွင်း ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် နမ့်ခမ်းမြို့ရှိ ရဲစခန်းနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (TNLA) က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မြို့တစ်ခုလုံးသည် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်ညီနောင်များ]]၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-11-06 |title=နမ့်ခမ်းတစ်မြို့လုံးနီးပါး TNLA ထိန်းချုပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44666/ |access-date=2023-11-06 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == တည်နေရာနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == [[File:Nankhan town street.jpg|thumb|နမ့်ခမ်းမြို့တွင်း လမ်းမကြီးတစ်ခု တည်ရှိပုံ]] နမ့်ခမ်းမြို့သည် [[မူဆယ်မြို့]]မှ အနောက်ဘက် ၁၉ မိုင်ခန့်အကွာ၊ [[ရွှေလီမြစ်]] (Shweli River) ၏ တောင်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် ရွှေလီမြစ်ကို ဖြတ်ကူး၍ တရုတ်နိုင်ငံ နောင်တောင်းမြို့နှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုနိုင်သည်။ [[ကချင်ပြည်နယ်]] နယ်စပ်ဖြစ်သော မန်ဝိန်းကြီး ({{shn|မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင်}}) ရွာနှင့် ၅ မိုင်ခန့်သာ ဝေးကွာပြီး ယင်းမှတစ်ဆင့် ဗန်းမော်မြို့သို့ လမ်းကြမ်းအတိုင်း သွားလာနိုင်သည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် အောက်ပါဖြတ်လမ်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်- * နမ့်ခမ်း - နမ့်ဖတ်ကာလမ်း (မူဆယ်-မန္တလေး ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ နမ့်ဖတ်ကာမြို့သို့ ဖြတ်လမ်း) * နမ့်ခမ်း - မုန်းဝီး - နမ့်ဟိုင်း - နမ္မတူ - သီပေါလမ်း (ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းပိုင်းသို့ ဆက်သွယ်သော လမ်းကြမ်း) == ထင်ရှားသောနေရာများ == * '''နမ့်ခမ်းဆေးရုံကြီး:''' ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ပါလီမန်ခေတ်ဦးက ထင်ရှားသော အမေရိကန်သာသနာပြုဆရာဝန်ကြီး [[ဒေါက်တာဂေါ်ဒွန်ဆီးဂရေ့ဗ်]] (Dr. Gordon Seagrave) သို့မဟုတ် "ပဲခူးကရင်ဆရာဝန်ကြီး" တည်ထောင်ခဲ့သော ဆေးရုံဖြစ်သည်။ မြစ်ကျောက်လုံးများကို အနုပညာမြောက်စွာ ထပ်ဆင့်တည်ဆောက်ထားသဖြင့် ဗိသုကာလက်ရာ ထင်ရှားသည်။ * '''မြို့လယ်ဘုရားနှင့် စောမွန်လှဘုရား:''' ဒေသခံတို့ ကိုးကွယ်ရာ သမိုင်းဝင်စေတီပုထိုးများ ဖြစ်သည်။ * '''ရေပူစမ်း:''' မြို့၏အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ကျန်းမာရေးအတွက် အပန်းဖြေရာနေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ * '''ရွှေလီ (၁) ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ:''' မြို့၏အနောက်မြောက်ဘက် ၁၇ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော စက်တပ်ဆင်အင်အား ၆၀၀ မဂ္ဂါဝပ်ရှိ စက်ရုံကြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|url=http://english.peopledaily.com.cn/200704/21/eng20070421_368506.html|title=Myanmar to implement some some hydropower projects|publisher=People's Daily online, April 21, 2007|access-date=2009-03-03}}</ref> ယင်းစက်ရုံသည် [[သီပေါမြို့]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]နှင့် [[နမ္မတူမြို့]]များသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား အဓိက ဖြန့်ဖြူးပေးသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.mofa.gov.mm/news/aug19_tue_shweli.html |title=Shweli Hydel Power Project |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=September 1, 2003 |access-date=2009-03-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060115015446/http://www.mofa.gov.mm/news/aug19_tue_shweli.html |archive-date=January 15, 2006 }}</ref> {{Gallery | align = center | height = 200 | width = 200 | File:Pogodas in Namhkam.jpg|မြို့လယ်ဘုရား | File:Hospital in Namhkam.jpg|နမ့်ခမ်းပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး | File:City hall in Namhkan.jpg|ကျားဖြူခန်းမ | File:ရေပူစမ်း နမ့်ခမ်း.jpg|နမ့်ခမ်းရေပူစမ်း }} == လူမျိုးများနှင့် စီးပွားရေး == နမ့်ခမ်းမြို့တွင် [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ အဓိကနေထိုင်ကြပြီး မြန်မာပြည်ဖွား တရုတ်လူမျိုးများ၊ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများနှင့် အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ လာရောက်နေထိုင်ကြသော [[ဗမာလူမျိုး]]များ ရှိသည်။ မြို့ပတ်ဝန်းကျင် တောင်ပေါ်ကျေးရွာများတွင် [[ကချင်လူမျိုး]]များနှင့် [[ပလောင်လူမျိုး]] (တအောင်း) များ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ဒေသခံများ၏ အဓိက စီးပွားရေးမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ဖြစ်သည်။ စက်မှုလယ်ယာစနစ်ကို အသုံးပြု၍ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း မြေပြန့်လွင်ပြင်တွင် စပါးကို တစ်နှစ်ပတ်လုံး စိုက်ပျိုးကာ တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့သည်။ တောင်စောင်းများတွင် ရာဘာ၊ ပြောင်းနှင့် အခြားသီးနှံများ စိုက်ပျိုးကြပြီး၊ ပလောင်တိုင်းရင်းသားများက လက်ဖက်ကို အဓိက စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ကြသည်။ ထို့ပြင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်မှုနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းများသည်လည်း မြို့စီးပွားရေး၏ အရေးပါသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] 5uetb8vwl0gh1rwmkrlx16gzx8h1knj တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဘာသာတရား 0 48499 1032733 882215 2026-05-21T04:36:14Z Chenzeyan29 141880 1032733 wikitext text/x-wiki တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ကွန်မြူနစ်အစိုးရသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ထောက်ခံသည်။ သို့သော် တရုတ်ပြည်တွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်များ အပါအဝင် တရုတ်ပြည်သူအများစုတို့သည် ဘာသာတရားတစ်မျိုးမျိုးကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တည်မြဲဆုံး ဘာသာရေးနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့အမျိုးမျိုးကို လက်ခံခဲ့သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) တို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပူးပေါင်းလာပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ပုံဖော်ထားသော “သွန်သင်ချက်သုံးချက်” (The Three Teachings) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တရုတ်ဧကရာဇ်များသည် "ကောင်းကင်၏လုပ်ပိုင်ခွင့်" (Mandate of Heaven) ကို တောင်းခံပြီး တရုတ်ဘာသာရေး အလေ့အကျင့်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားနှင့် ခေတ်ပညာတတ်များက ဘာသာတရားအားလုံးကို "အယူသီးမှု" အဖြစ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှစ၍ ပါတီဝင်များအား ပါတီတွင်း ဘာသာရေးလုပ်ခြင်းမှ တားမြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ စတင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများနှင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒများသည် အဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားသည်အထိ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။ ပါတီခေါင်းဆောင် မော်စီတုန်း စတင်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ သူကွယ်လွန်ချိန် ၁正၇၆ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် အစဉ်အလာ၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆန့်ကျင်တော်လှန် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ လက်ထက်တွင် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများကို ပိုမိုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဘာသာကြီး ၅ ခုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ထိုဘာသာတို့မှာ- # မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ # တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) # ကက်သလစ်အသင်းတော် # ပရိုတက်စတင့် # အစ္စလာမ်ဘာသာ တို့ဖြစ်သည်။ ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တရုတ်ရိုးရာဘာသာရေးကို တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် ပြန်လည်အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။ == ဗုဒ္ဓဘာသာသည် တရုတ်လူမျိုး၏ဘာသာ == တရုတ်လူမျိုးအများစု ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာသည် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ ရောနှောနေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ သန်း ၆,၉၀၀ ကျော် ရှိသည့်အနက် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၆၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော ဘာသာတရားနှင့် အယူဝါဒဖြစ်သည်။<ref>[http://buddhistcelebrities.blogspot.com/2011/08/buddhist-population-of-world.html Buddhist Population Of The World ~ Buddhist Celebrities]</ref> တရုတ်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူဦးရေအများဆုံး နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၂၀၀ (၁,၂၁၉,၁၄၉,၆၀၀ ကျော်) အထိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="BuddhismInChina">[http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China]</ref><ref>[http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm Buddhists in the World - The Dhamma - thedhamma.com - Vipassana Foundation] {{Wayback|url=http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm |date=20160116040848 }}</ref> ထို့ကြောင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ပေါင်းလျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ လူဦးရေအားဖြင့် ၁, plot၂၁,၉၈၉,၆၄၁ (သန်း ၁,၉၀၀ ကျော်၊ သန်း ၂,၀၀၀ နီးပါး) ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံး ကမ္ဘာ့ဘာသာနှင့် အကြီးထွားအမြန်ဆုံးသော ဘာသာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မဟာယာနကို အိန္ဒိယတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောပြသည့်ဓမ္မအတိုင်း လက်တွေ့လိုက်နာကျင့်သုံးသူများကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တည်ရှိရှင်သန်ဆဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်သည့် မဟာယာနသည် ယနေ့အထိ တည်ရှိနေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကြီးနှစ်ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ထေရဝါဒဖြစ်သည်။ ယခုကဲ့သို့ အတန်းအစားခွဲခြားထားခြင်းကို အားလုံးသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များမှ စောဒကတက်ခြင်း မရှိပါ။ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းတော်များသည် ရှေးယခင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များတွင် သင်ကြားခဲ့သည့် ဒုက္ခမှကင်းလွတ်ခြင်းနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာရောက်ကြောင်းစံများကို အလေးထားသင်ကြားခြင်းထက်၊ အရာအားလုံးအတွက် ဒုက္ခမှ အလုံးစုံလွတ်မြောက်ရေး ဖြစ်နိုင်စွမ်းအားနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ တည်ရှိနေမှု၊ ဗောဓိသတ္တများ၊ ဗုဒ္ဓသဘာဝ (佛性) ကို ပုံဖော်ပေးသည့်အပေါ်တွင် ပိုမိုအခြေခံထားသည်။ အချို့သော မဟာယာနကျောင်းတော်များသည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှု ဖော်ပြချက်ကို လွယ်ကူစွာ ရှင်းလင်းဖော်ပြရာတွင် ဗုဒ္ဓအမိတဗ၏ နာမတော်အားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကို ရရှိခြင်း၊ ဗုဒ္ဓအမိတဗ (अमिताभ) ထံသို့ ဂါထာမန္တာန်များ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် ဘာသာယုံကြည်မှုနှင့် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုတို့ကို ရရှိစေသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှု ဘဝပုံစံသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော် (Pure Land Buddhism) ၏ ပြင်းထန်သောအာရုံစူးစိုက်ထားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး မဟာယာနဘာသာ အရှေ့အာရှတစ်လွှားတွင် အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတွင် ကြီးမားစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အရှေ့အာရှတွင် စိတ်၏မူလအခြေခံများသည် ဘုရားရှိခိုးရွတ်ဆိုခြင်း၊ မန္တာန်ရွတ်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ဓရဏပရိတ်ရွတ်ခြင်းတို့အပေါ်တွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ အမှီသဟဲပြုနေပြီး၊ မဟာယာနသုတ်များ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် တရားအားထုတ်ခြင်းများပေါ်တွင် မှီခိုနေပါသည်။ တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဘုန်းကြီးအများစုသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော်၏ အဆိုအတိုင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြပြီး အချို့သောဘုန်းကြီးများသည် ဇန်ကျောင်းတော် (Zen) ၏ သင်ကြားမှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြသည်။ မဟာယာနကျောင်းအများစုသည် ဘုရားမဖြစ်သေးသည့် ဗောဓိသတ္တ (बोधिसत्त्व) များ၏ နတ်ကွန်းများကိုလည်း ယုံကြည်သက်ဝင်မှုရှိသည်။ ဗောဓိသတ္တများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးထူးချွန်မှု၊ ဆုံးခန်းတိုင်အတတ်ပညာ၊ လူသားများနှင့် အခြားဘုံများ (တိရစ္ဆာန်၊ တစ္ဆေသရဲ၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်နတ်များ စသည်) ကို ကယ်တင်ရေးတို့ကို ရရှိရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြသူများဖြစ်သည်။ မဟာယာနတွင် ဗုဒ္ဓသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး အချိန်တိုင်း၊ နေရာတိုင်းနှင့် သုံးဆဲ့တစ်ဘုံတွင် ပါရှိသူအဖြစ် သိမြင်ထားပြီး၊ ဗောဓိသတ္တများသည် အများကောင်းကျိုးအတွက် ထူးချွန်သော အရည်အသွေးစံများကို ကိုယ်စားပြုရန် ရောက်ရှိလာကြသည်ဟု သိမြင်သည်။ ဇန်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် မဟာယာန၏ ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်ပြီး မဟာယာနကယ်တင်ခြင်း အဆိုအမိန့်၏ တရားရိပ်များအပေါ် ချိန်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဗောဓိသတ္တများ၏ ဗိမာန်ကို သိစိတ်၏ ကိုယ်စားပြုသွင်ပြင်များအဖြစ် မြင်သည်။ ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် မိမိကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ ၅၈၈ ခုတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်တော်မူချိန်၌ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ဒဿနဆရာကြီး [[ကွန်ဖြူးရှပ်]] (ဘီစီ ၅၅၁-၄၇၉) မမွေးသေးပါ။ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်ကို အတွေးအခေါ်ပညာရှင် သာမက ဘာသာရေးရှေ့ဆောင်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ကိုးရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ဘာသာရေးအသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ကြသေးသော်လည်း တရုတ်လူမျိုးတို့အတွက်မူ ဘဝလမ်းပြ ဒဿနဆရာကြီးအဖြစ် ကြည်ညိုပြီး ၎င်း၏ လမ်းစဉ်များကို လိုက်နာကြသည်။ == တရုတ်နိုင်ငံသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ရောက်ရှိလာပုံ == တရုတ်ရိုးရာ မူဆလင်မှတ်တမ်းများအရ [[ဆွဟာဘ]] Sa'd ibn Abī Waqqās (594–674)၊ Ja'far ibn Abi Talib နှင့် Jahsh တို့သည် ၆၁၆/၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်၌ တရားဟောချိန်မှစ၍ တရုတ်ပြည်၌ အစ္စလာမ်သမိုင်း စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၆၁၅/၆၁၆ ခုနှစ်တွင် Abyssinia မှ ရွက်လွှင့်ပြီးနောက် စစ်တကောင်း-ကမ်ရု-မဏိပူရ လမ်းကြောင်းအတိုင်း လာရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Sa'd ibn Abi Waqqas သည် ၆၅၀-၆၅၁ ခုနှစ်တွင် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် (Caliph 'Uthman) က တရုတ်နိုင်ငံသို့ သံတမန်စေလွှတ်ရန် တောင်းဆိုပြီးနောက် တတိယအကြိမ်အဖြစ် တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာ တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ လှိုက်လှဲနွေးထွေးစွာ လက်ခံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ === တရုတ်-အာရပ် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး === အစ္စလာမ့်မတိုင်မီကပင် အာရေဗျနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်ကမ်းရိုးတန်းကြားတွင် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး တည်ရှိခဲ့ပြီး အာရပ်ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သည်များသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသောအခါ ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ မွန်ဂိုယွမ်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်ရေး၊ စစ်ပွဲ၊ လက်အောက်ငယ်သား သို့မဟုတ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုမှတစ်ဆင့် အမျိုးမျိုးသော စတက်ပ်လွင်ပြင် (Steppe) မျိုးနွယ်များနှင့် အင်ပါယာများနှင့် ရှည်လျားပြီး အပြန်အလှန်အကျိုးပြုသော ဆက်ဆံရေးသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကြီးမားသော အစ္စလမ်မစ်အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ အစ္စလာမ့်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုမှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရောနှောနေထိုင်သော လွင်ပြင်အမျိုးမျိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုအင်ပါယာကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ပါရှားနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော အုပ်ချုပ်သူ၊ ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် အခြားခေါင်းဆောင်များအဖြစ် မွတ်ဆလင်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်များသည် ခုနစ်ရာစုမှစတင်ကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြီးမားသော အကွဲအပြဲများကို ဆန့်ကျင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်မှုကို ကျင့်သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အစ္စလာမ်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခံရဆဲ ဘာသာတရားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ === သမိုင်း === တရုတ်မူဆလင်များ၏ သမိုင်းဝင်မှတ်တမ်းများအရ အစ္စလာမ်ဘာသာကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး ပို့ဆောင်ခဲ့သူမှာ ၆၅၁ ခုနှစ်တွင် သံရုံးအကြီးအကဲအဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တတိယအကြိမ် လာရောက်ခဲ့သော [[Sa'd ibn abi Waqqas]] ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်သည် တတိယမြောက် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် လက်ထက်ဖြစ်ပြီး [[တမန်တော် မိုဟာမက်]] ကွယ်လွန်ပြီး အနှစ်နှစ်ဆယ်အကြာ ဖြစ်သည်။ သံတမန်ကို လက်ခံရရှိသည့် တန်မင်းဆက် ဧကရာဇ် Gaozong သည် နိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဗလီဖြစ်သည့် ကန်တွန် (Canton) ရှိ အောက်မေ့ဖွယ်ဗလီကို ဆောက်လုပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ [[ဟွေဒဏ္ဍာရီ]]များသည် ၆၁၆/၆၁၇ အစောပိုင်းတွင် သဟေဗာ (Sahabas) များ လည်ပတ်မှုဖြင့် အစ္စလမ်ဘာသာစတင်ခြင်းနှင့် ၆၅၁ လည်ပတ်မှုကို ရောထွေးနေပုံရသည်။ ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များက Waqqās ကိုယ်တိုင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ဖူးကြောင်း အထောက်အထားမရှိဟု စောဒကတက်လေ့ရှိသော်လည်း ဟီဂျရီသက္ကရာဇ်အစောပိုင်း ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း မွတ်ဆလင်သံတမန်များနှင့် ကုန်သည်များသည် တန်တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ [[ထန်မင်းဆက်]]၏ ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ ဗဟိုအာရှနှင့် ထင်ရှားသော အဆက်အသွယ်များသည် တရုတ်မြို့များတွင် နေထိုင်သော အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှ ကုန်သည်များ၏ အရေးပါသော အသိုက်အဝန်းများနှင့်အတူ အစ္စလာမ်ဘာသာကို မိတ်ဆက်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ == ခရစ်ယာန်ဘာသာ တိုးတက်လာမှုအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ သတိပြုမိမှုနှင့် စိုးရိမ်ချက်များ == တရုတ်နိုင်ငံတွင် လက်ရှိအချိန်၌ ခရစ်ယာန်ဘာသာ (အထူးသဖြင့် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ) သည် မြို့ပြလူငယ်များ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် ပညာတတ်လူတန်းစားများအကြား အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion">"Religion in China", Council on Foreign Relations. URL: https://www.cfr.org/backgrounder/religion-china </ref> တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) သည် ထိုသို့ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာခြင်းကို ရိုးရိုးဘာသာရေးကိစ္စထက် ပါတီ၏အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို စိန်ခေါ်နိုင်သည့် နိုင်ငံရေးအန္တရာယ်တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အထူးသဖြင့် အစိုးရ၏ တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်လည်ပတ်နေသည့် "အိမ်တွင်းအသင်းတော်များ" (House Churches) ၏ ကွန်ရက်သည် အားကောင်းလာပြီး ပါတီဝင်အရေအတွက် (သန်း ၉၀ ကျော်) နီးပါးအထိ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာနိုင်ခြေရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>Pew Research Center (2023), "Measuring Religion in China".</ref> ထို့အပြင် အနောက်နိုင်ငံများက ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အသုံးချကာ တရုတ်ပြည်သူများ၏ စိတ်ဓာတ်ကို ပြောင်းလဲစေမည့် "အရောင်ပြောင်းတော်လှန်ရေး" (Color Revolution) ဖန်တီးလာမည်ကိုလည်း တရုတ်အစိုးရက အထူးစိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ === ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာတို့ဖြင့် အစားထိုး ခုခံခြင်း မဟာဗျူဟာ === အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များ လွှမ်းမိုးလာမည့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားပြုရန်အတွက် တရုတ်အစိုးရသည် ပြည်တွင်းဖြစ် ဘာသာတရားများနှင့် အတွေးအခေါ်များဖြစ်ကြသော မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို အားပေးမြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးခုခံသည့် မဟာဗျူဟာကို ကျင့်သုံးသည်။<ref>Albert, Eleanor (2018), "The State of Religion in China", Council on Foreign Relations.</ref> သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ "ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ယုံကြည်မှု" (Cultural Confidence) ဟူသော ကြွေးကြော်သံအောက်တွင် တရုတ်လူငယ်များ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေသည့်အခါ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများသို့ မသွားဘဲ ပြည်တွင်းရှိ ဗုဒ္ဓ/တာအို ဘုန်းကြီးကျောင်းများသို့သာ သွားရောက်ကြရန် ရုပ်ရှင်၊ မီဒီယာနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးများဖြင့် လမ်းကြောင်းပေးသည်။ အစိုးရသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နိုင်ငံတော်ဘတ်ဂျက်ဖြင့် ခမ်းနားအောင် ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးပြီး "ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဖိုရမ်" (World Buddhist Forum) ကဲ့သို့သော ပွဲများကို တခမ်းတနား ကျင်းပပေးသည်။<ref>"World Buddhist Forum", Xinhua News Agency.</ref> ထို့အပြင် လူငယ်များအကြား တရုတ်ရိုးရာ ခေတ်ဆန်းလှုပ်ရှားမှု (Guochao) ကို အားပေးခြင်းဖြင့် တရုတ်ရိုးရာဓလေ့များသည်သာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သည်ဟူသော အမြင်ကို စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရ အစားထိုးပုံသွင်းလျက်ရှိသည်။ === ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆွယ်မှုအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ === ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အခြေခံသဘောသဘာဝဖြစ်သော "ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်း" (Evangelism) နှင့် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း (Proselytization) တို့ကို တရုတ်အစိုးရက ဥပဒေအရ ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်းရှိ ခရစ်ယာန်များသည် အများပြည်သူရှေ့တွင် တရားဟောခွင့်မရှိသဖြင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း၊ အိမ်တွင်းမိတ်သဟာယ (Home Fellowships) ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် WeChat ကဲ့သို့သော အွန်လိုင်းဒီဂျစ်တယ် ပလက်ဖောင်းများတွင် ကုဒ်စကားလုံးများ သုံးစွဲ၍ ဧဝံဂေလိကို တိတ်တဆိတ် ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် "ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းဥပဒေအသစ်" (Regulations on Religious Affairs) ကို ထုတ်ပြန်ကာ ဘာသာရေးထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။<ref>"New Regulations on Religious Affairs in China", State Council of the PRC, 2018.</ref> အဆိုပါဥပဒေများနှင့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေများအရ - # ဘုရားကျောင်းနယ်မြေပြင်ပဖြစ်သော လမ်းမ၊ ပန်းခြံနှင့် စာသင်ကျောင်းများတွင် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်းနှင့် ကျမ်းစာဝေခြင်းကို လုံးဝတားမြစ်သည်။ # နိုင်ငံခြားသား သာသနာပြုများ (Missionaries) က အင်္ဂလိပ်စာဆရာ သို့မဟုတ် စီးပွားရေးသမားအသွင်ဖြင့် ဝင်ရောက်ကာ ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း၊ တရားမဝင်ဝတ်ပြုပွဲများ ဦးဆောင်ခြင်းပြုလုပ်ပါက ချက်ချင်း ဖမ်းဆီး၍ ပြည်နှင်ဒဏ် (Deportation) ချမှတ်သည်။ # အစိုးရခွင့်ပြုချက်လိုင်စင်မရှိဘဲ အင်တာနက်ပေါ်တွင် ဘာသာရေးတရားဟောခြင်း၊ ဗီဒီယိုနှင့် စာပေများ ဖြန့်ဝေခြင်းကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ပြီး အကောင့်ပိတ်သိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ ပါတီသည် ဘာသာရေးအဆုံးအမများကို ကွန်မြူနစ်ဝါဒလမ်းစဉ်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒဖြင့် သမ္မာကျမ်းစာကိုပင် ပြန်လည်တည်းဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ ဘုရားကျောင်းများတွင်လည်း မျက်နှာမှတ်မိစနစ် (Facial Recognition) ကင်မရာများတပ်ဆင်၍ အသက် ၁၈ နှစ်အောက် ကလေးသူငယ်များ ဘာသာရေးလုပ်ဆောင်မှုကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ပိတ်ပင်လျက်ရှိသည်။<ref>"China's Sinicization of Religion Campaign", Bitter Winter Magazine.</ref> == အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် တရုတ်အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့၏ ရှုမြင်ပုံ == === တရုတ်အစိုးရ၏ ရှုမြင်ပုံ (နိုင်ငံရေးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအမြင်) === တရုတ်အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် ရှုမြင်ရာတွင် လူမျိုးစုနောက်ခံနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး တည်နေရာအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသော မူဝါဒနှစ်ရပ်ဖြင့် ချဉ်းကပ်သည်။ အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို သီးသန့်ဘာသာရေးပြဿနာထက် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိပါးနိုင်သည့် "ခွဲထွက်ရေးဝါဒ"၊ "အစွန်းရောက်ဝါဒ" စသည့် လုံခြုံရေးအန္တရာယ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်၍ ရှုမြင်လေ့ရှိသည်။<ref name="hrw-xinjiang">"China: Systematic Crackdown on Xinjiang Muslims", Human Rights Watch.</ref> # '''ဟွေလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Hui Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' တရုတ်စကားပြောပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောနေထိုင်သော ဟွေလူမျိုးများကိုမူ အစိုးရက "တရုတ်ဆန်သော မွတ်စလင်ကောင်းများ" အဖြစ် သမိုင်းတလျှောက် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှု မရှိသဖြင့် ရှင်ကျန်းဒေသလောက် ပြင်းထန်သော ဖိနှိပ်မှုမျိုး မကြုံတွေ့ရသော်လည်း မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒအောက်တွင် ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များ၏ အာရဗီစတိုင် အမိုးခုံးများကို ဖျက်ဆီး၍ တရုတ်ရိုးရာအမိုးများဖြင့် အစားထိုးရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံနေရသည်။<ref>Byler, Darren (2021), "In the Camps: China's High-Tech Penal Colony", Columbia Global Reports.</ref> # '''ဝီဂါလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Uyghur Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' အစ္စလမ်မစ်နိုင်ငံများနှင့် နယ်စပ်ချင်းနီးကပ်ပြီး တာကစ် (Turkic) နောက်ခံရှိသော ရှင်ကျန်းဒေသမှ ဝီဂါမွတ်စလင်များကိုမူ အစိုးရက "ခွဲထွက်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်ဝါဒ" အစိုးရိမ်ရဆုံးအုပ်စုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ ထို့ကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေးစခန်း (Re-education Camps) များ ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ ဘာသာရေးဝတ်ပြုမှုများကို တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် နည်းပညာသုံး စောင့်ကြည့်ခြင်းများကို အပြင်းထန်ဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="hrw-xinjiang" /> === တရုတ်ပြည်သူများ၏ ရှုမြင်ပုံ (လူမှုရေးနှင့် လူမျိုးစုအမြင်) === တရုတ်ပြည်သူအများစု (အထူးသဖြင့် ကိုးကွယ်မှုမဲ့ သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓ၊ တာအို ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို လက်ခံသော ဟန်တရုတ်လူမျိုး ၉၀% ကျော်) ၏ အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် အမြင်သည် အစိုးရ၏ ဝါဒဖြန့်ချိမှုများနှင့် အွန်လိုင်း မီဒီယာများအပေါ်တွင် ကြီးစွာ မှီတည်နေသည်။ * '''အစ္စလာမ်ကြောက်ရောဂါ (Islamophobia) မြင့်တက်လာခြင်း:''' အွန်လိုင်းလူမှုကွန်ရက်များ (ဥပမာ- Weibo) တွင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစွန်းရောက်အကြမ်းဖက်မှု သတင်းများကြောင့် တရုတ်ပြည်သူအချို့အကြား အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် သံသယစိတ်နှင့် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့မှုများ ရှိကြသည်။ အချို့က အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ တင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းများနှင့် အစားအသောက်ဓလေ့ (Halal) များသည် တရုတ်ရိုးရာ ဟန်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတမဖြစ်ဟု ယူဆကြသည်။ * '''စီးပွားရေးနှင့် အစားအသောက်အရ လက်ခံမှု:''' အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝ၌ တရုတ်ပြည်သူများသည် မွတ်စလင်တို့၏ "လန်ကျိုး အမဲသားခေါက်ဆွဲ" (Lanzhou Beef Noodles) နှင့် ဟာလာလ်အသားကင် (Qingzhen) ဆိုင်များကို အလွန်နှစ်သက်ကြပြီး လူမျိုးစုစားသောက်ကုန် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုအဖြစ် ကောင်းမွန်စွာ လက်ခံကြသည်။ * '''အိမ်နီးနားချင်းအဖြစ် ရှုမြင်ပုံ:''' နှစ်ပေါင်းရာစုချီ၍ အတူနေထိုင်လာခဲ့သော ဟွေမွတ်စလင်များနှင့် ပတ်သက်၍မူ အများစုက သာမန်တရုတ်နိုင်ငံသား အိမ်နီးနားချင်းများအဖြစ်သာ သဘောထားကြပြီး ဘာသာရေးအရ ပဋိပက္ခကြီးကြီးမားမား မရှိကြပေ။ သို့သော် ဝီဂါလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်၍မူ နယ်မြေဝေးလံခြင်းနှင့် အစိုးရ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များကြောင့် အဝေးမှ စိုးရိမ်စိတ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသည့် သဘောရှိသည်။ == နိဂုံး == ခြုံငုံသုံးသပ်ရသော် ၂၁ ရာစု လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးအခင်းအကျင်းသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ကျင့်သုံးသော ကွန်မြူနစ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သည့် ထိန်းချုပ်မှုများနှင့် ပြည်သူလူထု၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေမှုများအကြား အားပြိုင်နေသည့် ထူးခြားသော ပုံစံတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ပါတီအာဏာတည်မြဲရေးအတွက် ခရစ်ယာန်ဘာသာ (ပရိုတက်စတင့်) ၏ တိုးတက်မှုအရှိန်အဟုန်နှင့် ပြည်ပသြဇာလွှမ်းမိုးမှုများကို ဥပဒေအသစ်များ၊ နည်းပညာစောင့်ကြည့်မှုများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ကန့်သတ်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion" /> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များကို ခုခံရန်အတွက် ပြည်တွင်းဖြစ် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို "တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization) မူဝါဒအောက်တွင် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ပြန်လည်မြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးပုံသွင်းသည့် မဟာဗျူဟာကို ပါးနပ်စွာ ကျင့်သုံးနေသည်။<ref>Yang, Fenggang (2012), "Religion in China: Survival and Revival under Communist Rule", Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်တရုတ်မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်းထန်သော လူမှုရေးဖိအားများနှင့် စီးပွားရေးအကြပ်အတည်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြည်သူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ (Spiritual Vacuum) ကို အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုများဖြင့် လုံးဝပိတ်ဆို့ထားနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကန့်သတ်မှုများနှင့် အစားထိုးခုခံမှုများ ကြားထဲမှပင် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်များ၏ တိတ်တဆိတ် ဧဝံဂေလိဟောပြောစည်းရုံးမှုများနှင့် လူငယ်များအကြား ဗုဒ္ဓ/တာအိုဘာသာဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့များ ပြန်လည်ခေတ်စားလာမှုများက ဆက်လက်အားကောင်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးသည် တင်းကျပ်သော နိုင်ငံရေးဘောင်အတွင်း၌ပင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် အသွင်ပြောင်းကာ ဆက်လက်ရှင်သန် တိုးတက်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားပြိုင်မှုစစ်တလင်းတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China] {{ကမ္ဘာ့ဘာသာ}} [[Category:တရုတ် ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ဘာသာရေး]] 1s9shi5h2ruvhgaprikzgny44r8p91h 1032734 1032733 2026-05-21T04:36:56Z Chenzeyan29 141880 1032734 wikitext text/x-wiki တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ကွန်မြူနစ်အစိုးရသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ထောက်ခံသည်။ သို့သော် တရုတ်ပြည်တွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်များ အပါအဝင် တရုတ်ပြည်သူအများစုတို့သည် ဘာသာတရားတစ်မျိုးမျိုးကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တည်မြဲဆုံး ဘာသာရေးနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့အမျိုးမျိုးကို လက်ခံခဲ့သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) တို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပူးပေါင်းလာပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ပုံဖော်ထားသော “သွန်သင်ချက်သုံးချက်” (The Three Teachings) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တရုတ်ဧကရာဇ်များသည် "ကောင်းကင်၏လုပ်ပိုင်ခွင့်" (Mandate of Heaven) ကို တောင်းခံပြီး တရုတ်ဘာသာရေး အလေ့အကျင့်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားနှင့် ခေတ်ပညာတတ်များက ဘာသာတရားအားလုံးကို "အယူသီးမှု" အဖြစ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှစ၍ ပါတီဝင်များအား ပါတီတွင်း ဘာသာရေးလုပ်ခြင်းမှ တားမြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ စတင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများနှင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒများသည် အဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားသည်အထိ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။ ပါတီခေါင်းဆောင် မော်စီတုန်း စတင်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ သူကွယ်လွန်ချိန် ၁正၇၆ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် အစဉ်အလာ၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆန့်ကျင်တော်လှန် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ လက်ထက်တွင် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများကို ပိုမိုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဘာသာကြီး ၅ ခုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ထိုဘာသာတို့မှာ- # မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ # တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) # ကက်သလစ်အသင်းတော် # ပရိုတက်စတင့် # အစ္စလာမ်ဘာသာ တို့ဖြစ်သည်။ ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တရုတ်ရိုးရာဘာသာရေးကို တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် ပြန်လည်အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။ == ဗုဒ္ဓဘာသာသည် တရုတ်လူမျိုး၏ဘာသာ == တရုတ်လူမျိုးအများစု ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာသည် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ ရောနှောနေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ သန်း ၆,၉၀၀ ကျော် ရှိသည့်အနက် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၆၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော ဘာသာတရားနှင့် အယူဝါဒဖြစ်သည်။<ref>[http://buddhistcelebrities.blogspot.com/2011/08/buddhist-population-of-world.html Buddhist Population Of The World ~ Buddhist Celebrities]</ref> တရုတ်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူဦးရေအများဆုံး နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၂၀၀ (၁,၂၁၉,၁၄၉,၆၀၀ ကျော်) အထိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="BuddhismInChina">[http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China]</ref><ref>[http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm Buddhists in the World - The Dhamma - thedhamma.com - Vipassana Foundation] {{Wayback|url=http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm |date=20160116040848 }}</ref> ထို့ကြောင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ပေါင်းလျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ လူဦးရေအားဖြင့် ၁, plot၂၁,၉၈၉,၆၄၁ (သန်း ၁,၉၀၀ ကျော်၊ သန်း ၂,၀၀၀ နီးပါး) ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံး ကမ္ဘာ့ဘာသာနှင့် အကြီးထွားအမြန်ဆုံးသော ဘာသာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မဟာယာနကို အိန္ဒိယတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောပြသည့်ဓမ္မအတိုင်း လက်တွေ့လိုက်နာကျင့်သုံးသူများကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တည်ရှိရှင်သန်ဆဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်သည့် မဟာယာနသည် ယနေ့အထိ တည်ရှိနေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကြီးနှစ်ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ထေရဝါဒဖြစ်သည်။ ယခုကဲ့သို့ အတန်းအစားခွဲခြားထားခြင်းကို အားလုံးသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များမှ စောဒကတက်ခြင်း မရှိပါ။ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းတော်များသည် ရှေးယခင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များတွင် သင်ကြားခဲ့သည့် ဒုက္ခမှကင်းလွတ်ခြင်းနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာရောက်ကြောင်းစံများကို အလေးထားသင်ကြားခြင်းထက်၊ အရာအားလုံးအတွက် ဒုက္ခမှ အလုံးစုံလွတ်မြောက်ရေး ဖြစ်နိုင်စွမ်းအားနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ တည်ရှိနေမှု၊ ဗောဓိသတ္တများ၊ ဗုဒ္ဓသဘာဝ (佛性) ကို ပုံဖော်ပေးသည့်အပေါ်တွင် ပိုမိုအခြေခံထားသည်။ အချို့သော မဟာယာနကျောင်းတော်များသည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှု ဖော်ပြချက်ကို လွယ်ကူစွာ ရှင်းလင်းဖော်ပြရာတွင် ဗုဒ္ဓအမိတဗ၏ နာမတော်အားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကို ရရှိခြင်း၊ ဗုဒ္ဓအမိတဗ (अमिताभ) ထံသို့ ဂါထာမန္တာန်များ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် ဘာသာယုံကြည်မှုနှင့် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုတို့ကို ရရှိစေသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှု ဘဝပုံစံသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော် (Pure Land Buddhism) ၏ ပြင်းထန်သောအာရုံစူးစိုက်ထားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး မဟာယာနဘာသာ အရှေ့အာရှတစ်လွှားတွင် အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတွင် ကြီးမားစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အရှေ့အာရှတွင် စိတ်၏မူလအခြေခံများသည် ဘုရားရှိခိုးရွတ်ဆိုခြင်း၊ မန္တာန်ရွတ်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ဓရဏပရိတ်ရွတ်ခြင်းတို့အပေါ်တွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ အမှီသဟဲပြုနေပြီး၊ မဟာယာနသုတ်များ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် တရားအားထုတ်ခြင်းများပေါ်တွင် မှီခိုနေပါသည်။ တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဘုန်းကြီးအများစုသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော်၏ အဆိုအတိုင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြပြီး အချို့သောဘုန်းကြီးများသည် ဇန်ကျောင်းတော် (Zen) ၏ သင်ကြားမှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြသည်။ မဟာယာနကျောင်းအများစုသည် ဘုရားမဖြစ်သေးသည့် ဗောဓိသတ္တ (बोधिसत्त्व) များ၏ နတ်ကွန်းများကိုလည်း ယုံကြည်သက်ဝင်မှုရှိသည်။ ဗောဓိသတ္တများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးထူးချွန်မှု၊ ဆုံးခန်းတိုင်အတတ်ပညာ၊ လူသားများနှင့် အခြားဘုံများ (တိရစ္ဆာန်၊ တစ္ဆေသရဲ၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်နတ်များ စသည်) ကို ကယ်တင်ရေးတို့ကို ရရှိရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြသူများဖြစ်သည်။ မဟာယာနတွင် ဗုဒ္ဓသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး အချိန်တိုင်း၊ နေရာတိုင်းနှင့် သုံးဆဲ့တစ်ဘုံတွင် ပါရှိသူအဖြစ် သိမြင်ထားပြီး၊ ဗောဓိသတ္တများသည် အများကောင်းကျိုးအတွက် ထူးချွန်သော အရည်အသွေးစံများကို ကိုယ်စားပြုရန် ရောက်ရှိလာကြသည်ဟု သိမြင်သည်။ ဇန်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် မဟာယာန၏ ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်ပြီး မဟာယာနကယ်တင်ခြင်း အဆိုအမိန့်၏ တရားရိပ်များအပေါ် ချိန်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဗောဓိသတ္တများ၏ ဗိမာန်ကို သိစိတ်၏ ကိုယ်စားပြုသွင်ပြင်များအဖြစ် မြင်သည်။ ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် မိမိကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ ၅၈၈ ခုတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်တော်မူချိန်၌ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ဒဿနဆရာကြီး [[ကွန်ဖြူးရှပ်]] (ဘီစီ ၅၅၁-၄၇၉) မမွေးသေးပါ။ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်ကို အတွေးအခေါ်ပညာရှင် သာမက ဘာသာရေးရှေ့ဆောင်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ကိုးရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ဘာသာရေးအသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ကြသေးသော်လည်း တရုတ်လူမျိုးတို့အတွက်မူ ဘဝလမ်းပြ ဒဿနဆရာကြီးအဖြစ် ကြည်ညိုပြီး ၎င်း၏ လမ်းစဉ်များကို လိုက်နာကြသည်။ == တရုတ်နိုင်ငံသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ရောက်ရှိလာပုံ == တရုတ်ရိုးရာ မူဆလင်မှတ်တမ်းများအရ [[ဆွဟာဘ]] Sa'd ibn Abī Waqqās (594–674)၊ Ja'far ibn Abi Talib နှင့် Jahsh တို့သည် ၆၁၆/၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်၌ တရားဟောချိန်မှစ၍ တရုတ်ပြည်၌ အစ္စလာမ်သမိုင်း စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၆၁၅/၆၁၆ ခုနှစ်တွင် Abyssinia မှ ရွက်လွှင့်ပြီးနောက် စစ်တကောင်း-ကမ်ရု-မဏိပူရ လမ်းကြောင်းအတိုင်း လာရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Sa'd ibn Abi Waqqas သည် ၆၅၀-၆၅၁ ခုနှစ်တွင် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် (Caliph 'Uthman) က တရုတ်နိုင်ငံသို့ သံတမန်စေလွှတ်ရန် တောင်းဆိုပြီးနောက် တတိယအကြိမ်အဖြစ် တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာ တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ လှိုက်လှဲနွေးထွေးစွာ လက်ခံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ === တရုတ်-အာရပ် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး === အစ္စလာမ့်မတိုင်မီကပင် အာရေဗျနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်ကမ်းရိုးတန်းကြားတွင် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး တည်ရှိခဲ့ပြီး အာရပ်ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သည်များသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသောအခါ ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ မွန်ဂိုယွမ်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်ရေး၊ စစ်ပွဲ၊ လက်အောက်ငယ်သား သို့မဟုတ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုမှတစ်ဆင့် အမျိုးမျိုးသော စတက်ပ်လွင်ပြင် (Steppe) မျိုးနွယ်များနှင့် အင်ပါယာများနှင့် ရှည်လျားပြီး အပြန်အလှန်အကျိုးပြုသော ဆက်ဆံရေးသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကြီးမားသော အစ္စလမ်မစ်အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ အစ္စလာမ့်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုမှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရောနှောနေထိုင်သော လွင်ပြင်အမျိုးမျိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုအင်ပါယာကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ပါရှားနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော အုပ်ချုပ်သူ၊ ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် အခြားခေါင်းဆောင်များအဖြစ် မွတ်ဆလင်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်များသည် ခုနစ်ရာစုမှစတင်ကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြီးမားသော အကွဲအပြဲများကို ဆန့်ကျင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်မှုကို ကျင့်သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အစ္စလာမ်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခံရဆဲ ဘာသာတရားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ === သမိုင်း === တရုတ်မူဆလင်များ၏ သမိုင်းဝင်မှတ်တမ်းများအရ အစ္စလာမ်ဘာသာကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး ပို့ဆောင်ခဲ့သူမှာ ၆၅၁ ခုနှစ်တွင် သံရုံးအကြီးအကဲအဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တတိယအကြိမ် လာရောက်ခဲ့သော [[Sa'd ibn abi Waqqas]] ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်သည် တတိယမြောက် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် လက်ထက်ဖြစ်ပြီး [[တမန်တော် မိုဟာမက်]] ကွယ်လွန်ပြီး အနှစ်နှစ်ဆယ်အကြာ ဖြစ်သည်။ သံတမန်ကို လက်ခံရရှိသည့် တန်မင်းဆက် ဧကရာဇ် Gaozong သည် နိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဗလီဖြစ်သည့် ကန်တွန် (Canton) ရှိ အောက်မေ့ဖွယ်ဗလီကို ဆောက်လုပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ [[ဟွေဒဏ္ဍာရီ]]များသည် ၆၁၆/၆၁၇ အစောပိုင်းတွင် သဟေဗာ (Sahabas) များ လည်ပတ်မှုဖြင့် အစ္စလမ်ဘာသာစတင်ခြင်းနှင့် ၆၅၁ လည်ပတ်မှုကို ရောထွေးနေပုံရသည်။ ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များက Waqqās ကိုယ်တိုင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ဖူးကြောင်း အထောက်အထားမရှိဟု စောဒကတက်လေ့ရှိသော်လည်း ဟီဂျရီသက္ကရာဇ်အစောပိုင်း ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း မွတ်ဆလင်သံတမန်များနှင့် ကုန်သည်များသည် တန်တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ [[ထန်မင်းဆက်]]၏ ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ ဗဟိုအာရှနှင့် ထင်ရှားသော အဆက်အသွယ်များသည် တရုတ်မြို့များတွင် နေထိုင်သော အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှ ကုန်သည်များ၏ အရေးပါသော အသိုက်အဝန်းများနှင့်အတူ အစ္စလာမ်ဘာသာကို မိတ်ဆက်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ == ခရစ်ယာန်ဘာသာ တိုးတက်လာမှုအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ သတိပြုမိမှုနှင့် စိုးရိမ်ချက်များ == တရုတ်နိုင်ငံတွင် လက်ရှိအချိန်၌ ခရစ်ယာန်ဘာသာ (အထူးသဖြင့် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ) သည် မြို့ပြလူငယ်များ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် ပညာတတ်လူတန်းစားများအကြား အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion">"Religion in China", Council on Foreign Relations. URL: https://www.cfr.org/backgrounder/religion-china </ref> တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) သည် ထိုသို့ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာခြင်းကို ရိုးရိုးဘာသာရေးကိစ္စထက် ပါတီ၏အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို စိန်ခေါ်နိုင်သည့် နိုင်ငံရေးအန္တရာယ်တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အထူးသဖြင့် အစိုးရ၏ တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်လည်ပတ်နေသည့် "အိမ်တွင်းအသင်းတော်များ" (House Churches) ၏ ကွန်ရက်သည် အားကောင်းလာပြီး ပါတီဝင်အရေအတွက် (သန်း ၉၀ ကျော်) နီးပါးအထိ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာနိုင်ခြေရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>Pew Research Center (2023), "Measuring Religion in China".</ref> ထို့အပြင် အနောက်နိုင်ငံများက ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အသုံးချကာ တရုတ်ပြည်သူများ၏ စိတ်ဓာတ်ကို ပြောင်းလဲစေမည့် "အရောင်ပြောင်းတော်လှန်ရေး" (Color Revolution) ဖန်တီးလာမည်ကိုလည်း တရုတ်အစိုးရက အထူးစိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ === ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာတို့ဖြင့် အစားထိုး ခုခံခြင်း မဟာဗျူဟာ === အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များ လွှမ်းမိုးလာမည့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားပြုရန်အတွက် တရုတ်အစိုးရသည် ပြည်တွင်းဖြစ် ဘာသာတရားများနှင့် အတွေးအခေါ်များဖြစ်ကြသော မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို အားပေးမြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးခုခံသည့် မဟာဗျူဟာကို ကျင့်သုံးသည်။<ref>Albert, Eleanor (2018), "The State of Religion in China", Council on Foreign Relations.</ref> သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ "ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ယုံကြည်မှု" (Cultural Confidence) ဟူသော ကြွေးကြော်သံအောက်တွင် တရုတ်လူငယ်များ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေသည့်အခါ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများသို့ မသွားဘဲ ပြည်တွင်းရှိ ဗုဒ္ဓ/တာအို ဘုန်းကြီးကျောင်းများသို့သာ သွားရောက်ကြရန် ရုပ်ရှင်၊ မီဒီယာနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးများဖြင့် လမ်းကြောင်းပေးသည်။ အစိုးရသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နိုင်ငံတော်ဘတ်ဂျက်ဖြင့် ခမ်းနားအောင် ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးပြီး "ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဖိုရမ်" (World Buddhist Forum) ကဲ့သို့သော ပွဲများကို တခမ်းတနား ကျင်းပပေးသည်။<ref>"World Buddhist Forum", Xinhua News Agency.</ref> ထို့အပြင် လူငယ်များအကြား တရုတ်ရိုးရာ ခေတ်ဆန်းလှုပ်ရှားမှု (Guochao) ကို အားပေးခြင်းဖြင့် တရုတ်ရိုးရာဓလေ့များသည်သာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သည်ဟူသော အမြင်ကို စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရ အစားထိုးပုံသွင်းလျက်ရှိသည်။ === ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆွယ်မှုအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ === ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အခြေခံသဘောသဘာဝဖြစ်သော "ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်း" (Evangelism) နှင့် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း (Proselytization) တို့ကို တရုတ်အစိုးရက ဥပဒေအရ ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်းရှိ ခရစ်ယာန်များသည် အများပြည်သူရှေ့တွင် တရားဟောခွင့်မရှိသဖြင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း၊ အိမ်တွင်းမိတ်သဟာယ (Home Fellowships) ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် WeChat ကဲ့သို့သော အွန်လိုင်းဒီဂျစ်တယ် ပလက်ဖောင်းများတွင် ကုဒ်စကားလုံးများ သုံးစွဲ၍ ဧဝံဂေလိကို တိတ်တဆိတ် ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် "ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းဥပဒေအသစ်" (Regulations on Religious Affairs) ကို ထုတ်ပြန်ကာ ဘာသာရေးထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။<ref>"New Regulations on Religious Affairs in China", State Council of the PRC, 2018.</ref> အဆိုပါဥပဒေများနှင့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေများအရ - # ဘုရားကျောင်းနယ်မြေပြင်ပဖြစ်သော လမ်းမ၊ ပန်းခြံနှင့် စာသင်ကျောင်းများတွင် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်းနှင့် ကျမ်းစာဝေခြင်းကို လုံးဝတားမြစ်သည်။ # နိုင်ငံခြားသား သာသနာပြုများ (Missionaries) က အင်္ဂလိပ်စာဆရာ သို့မဟုတ် စီးပွားရေးသမားအသွင်ဖြင့် ဝင်ရောက်ကာ ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း၊ တရားမဝင်ဝတ်ပြုပွဲများ ဦးဆောင်ခြင်းပြုလုပ်ပါက ချက်ချင်း ဖမ်းဆီး၍ ပြည်နှင်ဒဏ် (Deportation) ချမှတ်သည်။ # အစိုးရခွင့်ပြုချက်လိုင်စင်မရှိဘဲ အင်တာနက်ပေါ်တွင် ဘာသာရေးတရားဟောခြင်း၊ ဗီဒီယိုနှင့် စာပေများ ဖြန့်ဝေခြင်းကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ပြီး အကောင့်ပိတ်သိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ ပါတီသည် ဘာသာရေးအဆုံးအမများကို ကွန်မြူနစ်ဝါဒလမ်းစဉ်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒဖြင့် သမ္မာကျမ်းစာကိုပင် ပြန်လည်တည်းဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ ဘုရားကျောင်းများတွင်လည်း မျက်နှာမှတ်မိစနစ် (Facial Recognition) ကင်မရာများတပ်ဆင်၍ အသက် ၁၈ နှစ်အောက် ကလေးသူငယ်များ ဘာသာရေးလုပ်ဆောင်မှုကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ပိတ်ပင်လျက်ရှိသည်။<ref>"China's Sinicization of Religion Campaign", Bitter Winter Magazine.</ref> == နိဂုံး == ခြုံငုံသုံးသပ်ရသော် ၂၁ ရာစု လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးအခင်းအကျင်းသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ကျင့်သုံးသော ကွန်မြူနစ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သည့် ထိန်းချုပ်မှုများနှင့် ပြည်သူလူထု၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေမှုများအကြား အားပြိုင်နေသည့် ထူးခြားသော ပုံစံတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ပါတီအာဏာတည်မြဲရေးအတွက် ခရစ်ယာန်ဘာသာ (ပရိုတက်စတင့်) ၏ တိုးတက်မှုအရှိန်အဟုန်နှင့် ပြည်ပသြဇာလွှမ်းမိုးမှုများကို ဥပဒေအသစ်များ၊ နည်းပညာစောင့်ကြည့်မှုများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ကန့်သတ်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion" /> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များကို ခုခံရန်အတွက် ပြည်တွင်းဖြစ် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို "တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization) မူဝါဒအောက်တွင် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ပြန်လည်မြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးပုံသွင်းသည့် မဟာဗျူဟာကို ပါးနပ်စွာ ကျင့်သုံးနေသည်။<ref>Yang, Fenggang (2012), "Religion in China: Survival and Revival under Communist Rule", Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်တရုတ်မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်းထန်သော လူမှုရေးဖိအားများနှင့် စီးပွားရေးအကြပ်အတည်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြည်သူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ (Spiritual Vacuum) ကို အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုများဖြင့် လုံးဝပိတ်ဆို့ထားနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကန့်သတ်မှုများနှင့် အစားထိုးခုခံမှုများ ကြားထဲမှပင် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်များ၏ တိတ်တဆိတ် ဧဝံဂေလိဟောပြောစည်းရုံးမှုများနှင့် လူငယ်များအကြား ဗုဒ္ဓ/တာအိုဘာသာဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့များ ပြန်လည်ခေတ်စားလာမှုများက ဆက်လက်အားကောင်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးသည် တင်းကျပ်သော နိုင်ငံရေးဘောင်အတွင်း၌ပင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် အသွင်ပြောင်းကာ ဆက်လက်ရှင်သန် တိုးတက်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားပြိုင်မှုစစ်တလင်းတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China] {{ကမ္ဘာ့ဘာသာ}} [[Category:တရုတ် ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ဘာသာရေး]] bfkjtz1s16phq75mqf8uus3ngh9puct 1032735 1032734 2026-05-21T04:37:27Z Chenzeyan29 141880 /* တရုတ်နိုင်ငံသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ရောက်ရှိလာပုံ */ 1032735 wikitext text/x-wiki တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ကွန်မြူနစ်အစိုးရသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ထောက်ခံသည်။ သို့သော် တရုတ်ပြည်တွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်များ အပါအဝင် တရုတ်ပြည်သူအများစုတို့သည် ဘာသာတရားတစ်မျိုးမျိုးကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တည်မြဲဆုံး ဘာသာရေးနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့အမျိုးမျိုးကို လက်ခံခဲ့သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) တို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပူးပေါင်းလာပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ပုံဖော်ထားသော “သွန်သင်ချက်သုံးချက်” (The Three Teachings) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တရုတ်ဧကရာဇ်များသည် "ကောင်းကင်၏လုပ်ပိုင်ခွင့်" (Mandate of Heaven) ကို တောင်းခံပြီး တရုတ်ဘာသာရေး အလေ့အကျင့်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားနှင့် ခေတ်ပညာတတ်များက ဘာသာတရားအားလုံးကို "အယူသီးမှု" အဖြစ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှစ၍ ပါတီဝင်များအား ပါတီတွင်း ဘာသာရေးလုပ်ခြင်းမှ တားမြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ စတင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများနှင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒများသည် အဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားသည်အထိ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။ ပါတီခေါင်းဆောင် မော်စီတုန်း စတင်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ သူကွယ်လွန်ချိန် ၁正၇၆ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် အစဉ်အလာ၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆန့်ကျင်တော်လှန် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ လက်ထက်တွင် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများကို ပိုမိုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဘာသာကြီး ၅ ခုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ထိုဘာသာတို့မှာ- # မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ # တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) # ကက်သလစ်အသင်းတော် # ပရိုတက်စတင့် # အစ္စလာမ်ဘာသာ တို့ဖြစ်သည်။ ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တရုတ်ရိုးရာဘာသာရေးကို တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် ပြန်လည်အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။ == ဗုဒ္ဓဘာသာသည် တရုတ်လူမျိုး၏ဘာသာ == တရုတ်လူမျိုးအများစု ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာသည် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ ရောနှောနေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ သန်း ၆,၉၀၀ ကျော် ရှိသည့်အနက် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၆၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော ဘာသာတရားနှင့် အယူဝါဒဖြစ်သည်။<ref>[http://buddhistcelebrities.blogspot.com/2011/08/buddhist-population-of-world.html Buddhist Population Of The World ~ Buddhist Celebrities]</ref> တရုတ်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူဦးရေအများဆုံး နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၂၀၀ (၁,၂၁၉,၁၄၉,၆၀၀ ကျော်) အထိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="BuddhismInChina">[http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China]</ref><ref>[http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm Buddhists in the World - The Dhamma - thedhamma.com - Vipassana Foundation] {{Wayback|url=http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm |date=20160116040848 }}</ref> ထို့ကြောင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ပေါင်းလျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ လူဦးရေအားဖြင့် ၁, plot၂၁,၉၈၉,၆၄၁ (သန်း ၁,၉၀၀ ကျော်၊ သန်း ၂,၀၀၀ နီးပါး) ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံး ကမ္ဘာ့ဘာသာနှင့် အကြီးထွားအမြန်ဆုံးသော ဘာသာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မဟာယာနကို အိန္ဒိယတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောပြသည့်ဓမ္မအတိုင်း လက်တွေ့လိုက်နာကျင့်သုံးသူများကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တည်ရှိရှင်သန်ဆဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်သည့် မဟာယာနသည် ယနေ့အထိ တည်ရှိနေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကြီးနှစ်ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ထေရဝါဒဖြစ်သည်။ ယခုကဲ့သို့ အတန်းအစားခွဲခြားထားခြင်းကို အားလုံးသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များမှ စောဒကတက်ခြင်း မရှိပါ။ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းတော်များသည် ရှေးယခင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များတွင် သင်ကြားခဲ့သည့် ဒုက္ခမှကင်းလွတ်ခြင်းနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာရောက်ကြောင်းစံများကို အလေးထားသင်ကြားခြင်းထက်၊ အရာအားလုံးအတွက် ဒုက္ခမှ အလုံးစုံလွတ်မြောက်ရေး ဖြစ်နိုင်စွမ်းအားနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ တည်ရှိနေမှု၊ ဗောဓိသတ္တများ၊ ဗုဒ္ဓသဘာဝ (佛性) ကို ပုံဖော်ပေးသည့်အပေါ်တွင် ပိုမိုအခြေခံထားသည်။ အချို့သော မဟာယာနကျောင်းတော်များသည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှု ဖော်ပြချက်ကို လွယ်ကူစွာ ရှင်းလင်းဖော်ပြရာတွင် ဗုဒ္ဓအမိတဗ၏ နာမတော်အားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကို ရရှိခြင်း၊ ဗုဒ္ဓအမိတဗ (अमिताभ) ထံသို့ ဂါထာမန္တာန်များ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် ဘာသာယုံကြည်မှုနှင့် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုတို့ကို ရရှိစေသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှု ဘဝပုံစံသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော် (Pure Land Buddhism) ၏ ပြင်းထန်သောအာရုံစူးစိုက်ထားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး မဟာယာနဘာသာ အရှေ့အာရှတစ်လွှားတွင် အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတွင် ကြီးမားစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အရှေ့အာရှတွင် စိတ်၏မူလအခြေခံများသည် ဘုရားရှိခိုးရွတ်ဆိုခြင်း၊ မန္တာန်ရွတ်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ဓရဏပရိတ်ရွတ်ခြင်းတို့အပေါ်တွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ အမှီသဟဲပြုနေပြီး၊ မဟာယာနသုတ်များ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် တရားအားထုတ်ခြင်းများပေါ်တွင် မှီခိုနေပါသည်။ တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဘုန်းကြီးအများစုသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော်၏ အဆိုအတိုင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြပြီး အချို့သောဘုန်းကြီးများသည် ဇန်ကျောင်းတော် (Zen) ၏ သင်ကြားမှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြသည်။ မဟာယာနကျောင်းအများစုသည် ဘုရားမဖြစ်သေးသည့် ဗောဓိသတ္တ (बोधिसत्त्व) များ၏ နတ်ကွန်းများကိုလည်း ယုံကြည်သက်ဝင်မှုရှိသည်။ ဗောဓိသတ္တများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးထူးချွန်မှု၊ ဆုံးခန်းတိုင်အတတ်ပညာ၊ လူသားများနှင့် အခြားဘုံများ (တိရစ္ဆာန်၊ တစ္ဆေသရဲ၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်နတ်များ စသည်) ကို ကယ်တင်ရေးတို့ကို ရရှိရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြသူများဖြစ်သည်။ မဟာယာနတွင် ဗုဒ္ဓသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး အချိန်တိုင်း၊ နေရာတိုင်းနှင့် သုံးဆဲ့တစ်ဘုံတွင် ပါရှိသူအဖြစ် သိမြင်ထားပြီး၊ ဗောဓိသတ္တများသည် အများကောင်းကျိုးအတွက် ထူးချွန်သော အရည်အသွေးစံများကို ကိုယ်စားပြုရန် ရောက်ရှိလာကြသည်ဟု သိမြင်သည်။ ဇန်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် မဟာယာန၏ ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်ပြီး မဟာယာနကယ်တင်ခြင်း အဆိုအမိန့်၏ တရားရိပ်များအပေါ် ချိန်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဗောဓိသတ္တများ၏ ဗိမာန်ကို သိစိတ်၏ ကိုယ်စားပြုသွင်ပြင်များအဖြစ် မြင်သည်။ ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် မိမိကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ ၅၈၈ ခုတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်တော်မူချိန်၌ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ဒဿနဆရာကြီး [[ကွန်ဖြူးရှပ်]] (ဘီစီ ၅၅၁-၄၇၉) မမွေးသေးပါ။ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်ကို အတွေးအခေါ်ပညာရှင် သာမက ဘာသာရေးရှေ့ဆောင်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ကိုးရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ဘာသာရေးအသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ကြသေးသော်လည်း တရုတ်လူမျိုးတို့အတွက်မူ ဘဝလမ်းပြ ဒဿနဆရာကြီးအဖြစ် ကြည်ညိုပြီး ၎င်း၏ လမ်းစဉ်များကို လိုက်နာကြသည်။ == တရုတ်နိုင်ငံသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ရောက်ရှိလာပုံ == တရုတ်ရိုးရာ မူဆလင်မှတ်တမ်းများအရ [[ဆွဟာဘ]] Sa'd ibn Abī Waqqās (594–674)၊ Ja'far ibn Abi Talib နှင့် Jahsh တို့သည် ၆၁၆/၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်၌ တရားဟောချိန်မှစ၍ တရုတ်ပြည်၌ အစ္စလာမ်သမိုင်း စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၆၁၅/၆၁၆ ခုနှစ်တွင် Abyssinia မှ ရွက်လွှင့်ပြီးနောက် စစ်တကောင်း-ကမ်ရု-မဏိပူရ လမ်းကြောင်းအတိုင်း လာရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Sa'd ibn Abi Waqqas သည် ၆၅၀-၆၅၁ ခုနှစ်တွင် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် (Caliph 'Uthman) က တရုတ်နိုင်ငံသို့ သံတမန်စေလွှတ်ရန် တောင်းဆိုပြီးနောက် တတိယအကြိမ်အဖြစ် တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာ တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ လှိုက်လှဲနွေးထွေးစွာ လက်ခံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ === တရုတ်-အာရပ် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး === အစ္စလာမ့်မတိုင်မီကပင် အာရေဗျနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်ကမ်းရိုးတန်းကြားတွင် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး တည်ရှိခဲ့ပြီး အာရပ်ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သည်များသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသောအခါ ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ မွန်ဂိုယွမ်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်ရေး၊ စစ်ပွဲ၊ လက်အောက်ငယ်သား သို့မဟုတ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုမှတစ်ဆင့် အမျိုးမျိုးသော စတက်ပ်လွင်ပြင် (Steppe) မျိုးနွယ်များနှင့် အင်ပါယာများနှင့် ရှည်လျားပြီး အပြန်အလှန်အကျိုးပြုသော ဆက်ဆံရေးသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကြီးမားသော အစ္စလမ်မစ်အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ အစ္စလာမ့်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုမှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရောနှောနေထိုင်သော လွင်ပြင်အမျိုးမျိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုအင်ပါယာကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ပါရှားနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော အုပ်ချုပ်သူ၊ ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် အခြားခေါင်းဆောင်များအဖြစ် မွတ်ဆလင်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်များသည် ခုနစ်ရာစုမှစတင်ကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြီးမားသော အကွဲအပြဲများကို ဆန့်ကျင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်မှုကို ကျင့်သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အစ္စလာမ်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခံရဆဲ ဘာသာတရားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ === သမိုင်း === တရုတ်မူဆလင်များ၏ သမိုင်းဝင်မှတ်တမ်းများအရ အစ္စလာမ်ဘာသာကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး ပို့ဆောင်ခဲ့သူမှာ ၆၅၁ ခုနှစ်တွင် သံရုံးအကြီးအကဲအဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တတိယအကြိမ် လာရောက်ခဲ့သော [[Sa'd ibn abi Waqqas]] ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်သည် တတိယမြောက် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် လက်ထက်ဖြစ်ပြီး [[တမန်တော် မိုဟာမက်]] ကွယ်လွန်ပြီး အနှစ်နှစ်ဆယ်အကြာ ဖြစ်သည်။ သံတမန်ကို လက်ခံရရှိသည့် တန်မင်းဆက် ဧကရာဇ် Gaozong သည် နိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဗလီဖြစ်သည့် ကန်တွန် (Canton) ရှိ အောက်မေ့ဖွယ်ဗလီကို ဆောက်လုပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ [[ဟွေဒဏ္ဍာရီ]]များသည် ၆၁၆/၆၁၇ အစောပိုင်းတွင် သဟေဗာ (Sahabas) များ လည်ပတ်မှုဖြင့် အစ္စလမ်ဘာသာစတင်ခြင်းနှင့် ၆၅၁ လည်ပတ်မှုကို ရောထွေးနေပုံရသည်။ ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များက Waqqās ကိုယ်တိုင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ဖူးကြောင်း အထောက်အထားမရှိဟု စောဒကတက်လေ့ရှိသော်လည်း ဟီဂျရီသက္ကရာဇ်အစောပိုင်း ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း မွတ်ဆလင်သံတမန်များနှင့် ကုန်သည်များသည် တန်တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ [[ထန်မင်းဆက်]]၏ ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ ဗဟိုအာရှနှင့် ထင်ရှားသော အဆက်အသွယ်များသည် တရုတ်မြို့များတွင် နေထိုင်သော အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှ ကုန်သည်များ၏ အရေးပါသော အသိုက်အဝန်းများနှင့်အတူ အစ္စလာမ်ဘာသာကို မိတ်ဆက်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ == အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် တရုတ်အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့၏ ရှုမြင်ပုံ == === တရုတ်အစိုးရ၏ ရှုမြင်ပုံ (နိုင်ငံရေးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအမြင်) === တရုတ်အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် ရှုမြင်ရာတွင် လူမျိုးစုနောက်ခံနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး တည်နေရာအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသော မူဝါဒနှစ်ရပ်ဖြင့် ချဉ်းကပ်သည်။ အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို သီးသန့်ဘာသာရေးပြဿနာထက် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိပါးနိုင်သည့် "ခွဲထွက်ရေးဝါဒ"၊ "အစွန်းရောက်ဝါဒ" စသည့် လုံခြုံရေးအန္တရာယ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်၍ ရှုမြင်လေ့ရှိသည်။<ref name="hrw-xinjiang">"China: Systematic Crackdown on Xinjiang Muslims", Human Rights Watch.</ref> # '''ဟွေလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Hui Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' တရုတ်စကားပြောပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောနေထိုင်သော ဟွေလူမျိုးများကိုမူ အစိုးရက "တရုတ်ဆန်သော မွတ်စလင်ကောင်းများ" အဖြစ် သမိုင်းတလျှောက် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှု မရှိသဖြင့် ရှင်ကျန်းဒေသလောက် ပြင်းထန်သော ဖိနှိပ်မှုမျိုး မကြုံတွေ့ရသော်လည်း မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒအောက်တွင် ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များ၏ အာရဗီစတိုင် အမိုးခုံးများကို ဖျက်ဆီး၍ တရုတ်ရိုးရာအမိုးများဖြင့် အစားထိုးရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံနေရသည်။<ref>Byler, Darren (2021), "In the Camps: China's High-Tech Penal Colony", Columbia Global Reports.</ref> # '''ဝီဂါလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Uyghur Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' အစ္စလမ်မစ်နိုင်ငံများနှင့် နယ်စပ်ချင်းနီးကပ်ပြီး တာကစ် (Turkic) နောက်ခံရှိသော ရှင်ကျန်းဒေသမှ ဝီဂါမွတ်စလင်များကိုမူ အစိုးရက "ခွဲထွက်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်ဝါဒ" အစိုးရိမ်ရဆုံးအုပ်စုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ ထို့ကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေးစခန်း (Re-education Camps) များ ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ ဘာသာရေးဝတ်ပြုမှုများကို တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် နည်းပညာသုံး စောင့်ကြည့်ခြင်းများကို အပြင်းထန်ဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="hrw-xinjiang" /> === တရုတ်ပြည်သူများ၏ ရှုမြင်ပုံ (လူမှုရေးနှင့် လူမျိုးစုအမြင်) === တရုတ်ပြည်သူအများစု (အထူးသဖြင့် ကိုးကွယ်မှုမဲ့ သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓ၊ တာအို ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို လက်ခံသော ဟန်တရုတ်လူမျိုး ၉၀% ကျော်) ၏ အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် အမြင်သည် အစိုးရ၏ ဝါဒဖြန့်ချိမှုများနှင့် အွန်လိုင်း မီဒီယာများအပေါ်တွင် ကြီးစွာ မှီတည်နေသည်။ * '''အစ္စလာမ်ကြောက်ရောဂါ (Islamophobia) မြင့်တက်လာခြင်း:''' အွန်လိုင်းလူမှုကွန်ရက်များ (ဥပမာ- Weibo) တွင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစွန်းရောက်အကြမ်းဖက်မှု သတင်းများကြောင့် တရုတ်ပြည်သူအချို့အကြား အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် သံသယစိတ်နှင့် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့မှုများ ရှိကြသည်။ အချို့က အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ တင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းများနှင့် အစားအသောက်ဓလေ့ (Halal) များသည် တရုတ်ရိုးရာ ဟန်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတမဖြစ်ဟု ယူဆကြသည်။ * '''စီးပွားရေးနှင့် အစားအသောက်အရ လက်ခံမှု:''' အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝ၌ တရုတ်ပြည်သူများသည် မွတ်စလင်တို့၏ "လန်ကျိုး အမဲသားခေါက်ဆွဲ" (Lanzhou Beef Noodles) နှင့် ဟာလာလ်အသားကင် (Qingzhen) ဆိုင်များကို အလွန်နှစ်သက်ကြပြီး လူမျိုးစုစားသောက်ကုန် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုအဖြစ် ကောင်းမွန်စွာ လက်ခံကြသည်။ * '''အိမ်နီးနားချင်းအဖြစ် ရှုမြင်ပုံ:''' နှစ်ပေါင်းရာစုချီ၍ အတူနေထိုင်လာခဲ့သော ဟွေမွတ်စလင်များနှင့် ပတ်သက်၍မူ အများစုက သာမန်တရုတ်နိုင်ငံသား အိမ်နီးနားချင်းများအဖြစ်သာ သဘောထားကြပြီး ဘာသာရေးအရ ပဋိပက္ခကြီးကြီးမားမား မရှိကြပေ။ သို့သော် ဝီဂါလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်၍မူ နယ်မြေဝေးလံခြင်းနှင့် အစိုးရ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များကြောင့် အဝေးမှ စိုးရိမ်စိတ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသည့် သဘောရှိသည်။ == ခရစ်ယာန်ဘာသာ တိုးတက်လာမှုအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ သတိပြုမိမှုနှင့် စိုးရိမ်ချက်များ == တရုတ်နိုင်ငံတွင် လက်ရှိအချိန်၌ ခရစ်ယာန်ဘာသာ (အထူးသဖြင့် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ) သည် မြို့ပြလူငယ်များ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် ပညာတတ်လူတန်းစားများအကြား အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion">"Religion in China", Council on Foreign Relations. URL: https://www.cfr.org/backgrounder/religion-china </ref> တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) သည် ထိုသို့ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာခြင်းကို ရိုးရိုးဘာသာရေးကိစ္စထက် ပါတီ၏အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို စိန်ခေါ်နိုင်သည့် နိုင်ငံရေးအန္တရာယ်တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အထူးသဖြင့် အစိုးရ၏ တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်လည်ပတ်နေသည့် "အိမ်တွင်းအသင်းတော်များ" (House Churches) ၏ ကွန်ရက်သည် အားကောင်းလာပြီး ပါတီဝင်အရေအတွက် (သန်း ၉၀ ကျော်) နီးပါးအထိ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာနိုင်ခြေရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>Pew Research Center (2023), "Measuring Religion in China".</ref> ထို့အပြင် အနောက်နိုင်ငံများက ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အသုံးချကာ တရုတ်ပြည်သူများ၏ စိတ်ဓာတ်ကို ပြောင်းလဲစေမည့် "အရောင်ပြောင်းတော်လှန်ရေး" (Color Revolution) ဖန်တီးလာမည်ကိုလည်း တရုတ်အစိုးရက အထူးစိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ === ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာတို့ဖြင့် အစားထိုး ခုခံခြင်း မဟာဗျူဟာ === အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များ လွှမ်းမိုးလာမည့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားပြုရန်အတွက် တရုတ်အစိုးရသည် ပြည်တွင်းဖြစ် ဘာသာတရားများနှင့် အတွေးအခေါ်များဖြစ်ကြသော မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို အားပေးမြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးခုခံသည့် မဟာဗျူဟာကို ကျင့်သုံးသည်။<ref>Albert, Eleanor (2018), "The State of Religion in China", Council on Foreign Relations.</ref> သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ "ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ယုံကြည်မှု" (Cultural Confidence) ဟူသော ကြွေးကြော်သံအောက်တွင် တရုတ်လူငယ်များ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေသည့်အခါ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများသို့ မသွားဘဲ ပြည်တွင်းရှိ ဗုဒ္ဓ/တာအို ဘုန်းကြီးကျောင်းများသို့သာ သွားရောက်ကြရန် ရုပ်ရှင်၊ မီဒီယာနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးများဖြင့် လမ်းကြောင်းပေးသည်။ အစိုးရသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နိုင်ငံတော်ဘတ်ဂျက်ဖြင့် ခမ်းနားအောင် ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးပြီး "ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဖိုရမ်" (World Buddhist Forum) ကဲ့သို့သော ပွဲများကို တခမ်းတနား ကျင်းပပေးသည်။<ref>"World Buddhist Forum", Xinhua News Agency.</ref> ထို့အပြင် လူငယ်များအကြား တရုတ်ရိုးရာ ခေတ်ဆန်းလှုပ်ရှားမှု (Guochao) ကို အားပေးခြင်းဖြင့် တရုတ်ရိုးရာဓလေ့များသည်သာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သည်ဟူသော အမြင်ကို စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရ အစားထိုးပုံသွင်းလျက်ရှိသည်။ === ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆွယ်မှုအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ === ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အခြေခံသဘောသဘာဝဖြစ်သော "ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်း" (Evangelism) နှင့် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း (Proselytization) တို့ကို တရုတ်အစိုးရက ဥပဒေအရ ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်းရှိ ခရစ်ယာန်များသည် အများပြည်သူရှေ့တွင် တရားဟောခွင့်မရှိသဖြင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း၊ အိမ်တွင်းမိတ်သဟာယ (Home Fellowships) ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် WeChat ကဲ့သို့သော အွန်လိုင်းဒီဂျစ်တယ် ပလက်ဖောင်းများတွင် ကုဒ်စကားလုံးများ သုံးစွဲ၍ ဧဝံဂေလိကို တိတ်တဆိတ် ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် "ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းဥပဒေအသစ်" (Regulations on Religious Affairs) ကို ထုတ်ပြန်ကာ ဘာသာရေးထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။<ref>"New Regulations on Religious Affairs in China", State Council of the PRC, 2018.</ref> အဆိုပါဥပဒေများနှင့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေများအရ - # ဘုရားကျောင်းနယ်မြေပြင်ပဖြစ်သော လမ်းမ၊ ပန်းခြံနှင့် စာသင်ကျောင်းများတွင် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်းနှင့် ကျမ်းစာဝေခြင်းကို လုံးဝတားမြစ်သည်။ # နိုင်ငံခြားသား သာသနာပြုများ (Missionaries) က အင်္ဂလိပ်စာဆရာ သို့မဟုတ် စီးပွားရေးသမားအသွင်ဖြင့် ဝင်ရောက်ကာ ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း၊ တရားမဝင်ဝတ်ပြုပွဲများ ဦးဆောင်ခြင်းပြုလုပ်ပါက ချက်ချင်း ဖမ်းဆီး၍ ပြည်နှင်ဒဏ် (Deportation) ချမှတ်သည်။ # အစိုးရခွင့်ပြုချက်လိုင်စင်မရှိဘဲ အင်တာနက်ပေါ်တွင် ဘာသာရေးတရားဟောခြင်း၊ ဗီဒီယိုနှင့် စာပေများ ဖြန့်ဝေခြင်းကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ပြီး အကောင့်ပိတ်သိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ ပါတီသည် ဘာသာရေးအဆုံးအမများကို ကွန်မြူနစ်ဝါဒလမ်းစဉ်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒဖြင့် သမ္မာကျမ်းစာကိုပင် ပြန်လည်တည်းဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ ဘုရားကျောင်းများတွင်လည်း မျက်နှာမှတ်မိစနစ် (Facial Recognition) ကင်မရာများတပ်ဆင်၍ အသက် ၁၈ နှစ်အောက် ကလေးသူငယ်များ ဘာသာရေးလုပ်ဆောင်မှုကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ပိတ်ပင်လျက်ရှိသည်။<ref>"China's Sinicization of Religion Campaign", Bitter Winter Magazine.</ref> == နိဂုံး == ခြုံငုံသုံးသပ်ရသော် ၂၁ ရာစု လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးအခင်းအကျင်းသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ကျင့်သုံးသော ကွန်မြူနစ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သည့် ထိန်းချုပ်မှုများနှင့် ပြည်သူလူထု၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေမှုများအကြား အားပြိုင်နေသည့် ထူးခြားသော ပုံစံတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ပါတီအာဏာတည်မြဲရေးအတွက် ခရစ်ယာန်ဘာသာ (ပရိုတက်စတင့်) ၏ တိုးတက်မှုအရှိန်အဟုန်နှင့် ပြည်ပသြဇာလွှမ်းမိုးမှုများကို ဥပဒေအသစ်များ၊ နည်းပညာစောင့်ကြည့်မှုများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ကန့်သတ်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion" /> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များကို ခုခံရန်အတွက် ပြည်တွင်းဖြစ် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို "တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization) မူဝါဒအောက်တွင် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ပြန်လည်မြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးပုံသွင်းသည့် မဟာဗျူဟာကို ပါးနပ်စွာ ကျင့်သုံးနေသည်။<ref>Yang, Fenggang (2012), "Religion in China: Survival and Revival under Communist Rule", Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်တရုတ်မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်းထန်သော လူမှုရေးဖိအားများနှင့် စီးပွားရေးအကြပ်အတည်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြည်သူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ (Spiritual Vacuum) ကို အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုများဖြင့် လုံးဝပိတ်ဆို့ထားနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကန့်သတ်မှုများနှင့် အစားထိုးခုခံမှုများ ကြားထဲမှပင် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်များ၏ တိတ်တဆိတ် ဧဝံဂေလိဟောပြောစည်းရုံးမှုများနှင့် လူငယ်များအကြား ဗုဒ္ဓ/တာအိုဘာသာဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့များ ပြန်လည်ခေတ်စားလာမှုများက ဆက်လက်အားကောင်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးသည် တင်းကျပ်သော နိုင်ငံရေးဘောင်အတွင်း၌ပင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် အသွင်ပြောင်းကာ ဆက်လက်ရှင်သန် တိုးတက်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားပြိုင်မှုစစ်တလင်းတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China] {{ကမ္ဘာ့ဘာသာ}} [[Category:တရုတ် ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ဘာသာရေး]] iz3i0lw9nh045r9m4it7umxysfv2tpi 1032736 1032735 2026-05-21T04:43:54Z Chenzeyan29 141880 /* ဗုဒ္ဓဘာသာသည် တရုတ်လူမျိုး၏ဘာသာ */ 1032736 wikitext text/x-wiki တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ကွန်မြူနစ်အစိုးရသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ထောက်ခံသည်။ သို့သော် တရုတ်ပြည်တွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်များ အပါအဝင် တရုတ်ပြည်သူအများစုတို့သည် ဘာသာတရားတစ်မျိုးမျိုးကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တည်မြဲဆုံး ဘာသာရေးနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့အမျိုးမျိုးကို လက်ခံခဲ့သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) တို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပူးပေါင်းလာပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ပုံဖော်ထားသော “သွန်သင်ချက်သုံးချက်” (The Three Teachings) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တရုတ်ဧကရာဇ်များသည် "ကောင်းကင်၏လုပ်ပိုင်ခွင့်" (Mandate of Heaven) ကို တောင်းခံပြီး တရုတ်ဘာသာရေး အလေ့အကျင့်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားနှင့် ခေတ်ပညာတတ်များက ဘာသာတရားအားလုံးကို "အယူသီးမှု" အဖြစ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှစ၍ ပါတီဝင်များအား ပါတီတွင်း ဘာသာရေးလုပ်ခြင်းမှ တားမြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ စတင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများနှင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒများသည် အဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားသည်အထိ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။ ပါတီခေါင်းဆောင် မော်စီတုန်း စတင်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ သူကွယ်လွန်ချိန် ၁正၇၆ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် အစဉ်အလာ၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆန့်ကျင်တော်လှန် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ လက်ထက်တွင် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများကို ပိုမိုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဘာသာကြီး ၅ ခုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ထိုဘာသာတို့မှာ- # မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ # တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) # ကက်သလစ်အသင်းတော် # ပရိုတက်စတင့် # အစ္စလာမ်ဘာသာ တို့ဖြစ်သည်။ ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တရုတ်ရိုးရာဘာသာရေးကို တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် ပြန်လည်အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။ == ဗုဒ္ဓဘာသာသည် တရုတ်လူမျိုး၏ဘာသာ == တရုတ်လူမျိုးအများစု ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာသည် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ ရောနှောနေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ သန်း ၆,၉၀၀ ကျော် ရှိသည့်အနက် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၆၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော ဘာသာတရားနှင့် အယူဝါဒဖြစ်သည်။<ref>[http://buddhistcelebrities.blogspot.com/2011/08/buddhist-population-of-world.html Buddhist Population Of The World ~ Buddhist Celebrities]</ref> တရုတ်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူဦးရေအများဆုံး နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၂၀၀ (၁,၂၁၉,၁၄၉,၆၀၀ ကျော်) အထိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="BuddhismInChina">[http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China]</ref><ref>[http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm Buddhists in the World - The Dhamma - thedhamma.com - Vipassana Foundation] {{Wayback|url=http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm |date=20160116040848 }}</ref> ထို့ကြောင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ပေါင်းလျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ လူဦးရေအားဖြင့် ၁, plot၂၁,၉၈၉,၆၄၁ (သန်း ၁,၉၀၀ ကျော်၊ သန်း ၂,၀၀၀ နီးပါး) ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံး ကမ္ဘာ့ဘာသာနှင့် အကြီးထွားအမြန်ဆုံးသော ဘာသာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မဟာယာနကို အိန္ဒိယတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောပြသည့်ဓမ္မအတိုင်း လက်တွေ့လိုက်နာကျင့်သုံးသူများကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တည်ရှိရှင်သန်ဆဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်သည့် မဟာယာနသည် ယနေ့အထိ တည်ရှိနေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကြီးနှစ်ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ထေရဝါဒဖြစ်သည်။ ယခုကဲ့သို့ အတန်းအစားခွဲခြားထားခြင်းကို အားလုံးသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များမှ စောဒကတက်ခြင်း မရှိပါ။ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းတော်များသည် ရှေးယခင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များတွင် သင်ကြားခဲ့သည့် ဒုက္ခမှကင်းလွတ်ခြင်းနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာရောက်ကြောင်းစံများကို အလေးထားသင်ကြားခြင်းထက်၊ အရာအားလုံးအတွက် ဒုက္ခမှ အလုံးစုံလွတ်မြောက်ရေး ဖြစ်နိုင်စွမ်းအားနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ တည်ရှိနေမှု၊ ဗောဓိသတ္တများ၊ ဗုဒ္ဓသဘာဝ (佛性) ကို ပုံဖော်ပေးသည့်အပေါ်တွင် ပိုမိုအခြေခံထားသည်။ အချို့သော မဟာယာနကျောင်းတော်များသည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှု ဖော်ပြချက်ကို လွယ်ကူစွာ ရှင်းလင်းဖော်ပြရာတွင် ဗုဒ္ဓအမိတဗ၏ နာမတော်အားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကို ရရှိခြင်း၊ ဗုဒ္ဓအမိတဗ (अमिताभ) ထံသို့ ဂါထာမန္တာန်များ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် ဘာသာယုံကြည်မှုနှင့် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုတို့ကို ရရှိစေသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှု ဘဝပုံစံသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော် (Pure Land Buddhism) ၏ ပြင်းထန်သောအာရုံစူးစိုက်ထားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး မဟာယာနဘာသာ အရှေ့အာရှတစ်လွှားတွင် အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတွင် ကြီးမားစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အရှေ့အာရှတွင် စိတ်၏မူလအခြေခံများသည် ဘုရားရှိခိုးရွတ်ဆိုခြင်း၊ မန္တာန်ရွတ်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ဓရဏပရိတ်ရွတ်ခြင်းတို့အပေါ်တွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ အမှီသဟဲပြုနေပြီး၊ မဟာယာနသုတ်များ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် တရားအားထုတ်ခြင်းများပေါ်တွင် မှီခိုနေပါသည်။ တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဘုန်းကြီးအများစုသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော်၏ အဆိုအတိုင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြပြီး အချို့သောဘုန်းကြီးများသည် ဇန်ကျောင်းတော် (Zen) ၏ သင်ကြားမှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြသည်။ မဟာယာနကျောင်းအများစုသည် ဘုရားမဖြစ်သေးသည့် ဗောဓိသတ္တ (बोधिसत्त्व) များ၏ နတ်ကွန်းများကိုလည်း ယုံကြည်သက်ဝင်မှုရှိသည်။ ဗောဓိသတ္တများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးထူးချွန်မှု၊ ဆုံးခန်းတိုင်အတတ်ပညာ၊ လူသားများနှင့် အခြားဘုံများ (တိရစ္ဆာန်၊ တစ္ဆေသရဲ၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်နတ်များ စသည်) ကို ကယ်တင်ရေးတို့ကို ရရှိရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြသူများဖြစ်သည်။ မဟာယာနတွင် ဗုဒ္ဓသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး အချိန်တိုင်း၊ နေရာတိုင်းနှင့် သုံးဆဲ့တစ်ဘုံတွင် ပါရှိသူအဖြစ် သိမြင်ထားပြီး၊ ဗောဓိသတ္တများသည် အများကောင်းကျိုးအတွက် ထူးချွန်သော အရည်အသွေးစံများကို ကိုယ်စားပြုရန် ရောက်ရှိလာကြသည်ဟု သိမြင်သည်။ ဇန်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် မဟာယာန၏ ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်ပြီး မဟာယာနကယ်တင်ခြင်း အဆိုအမိန့်၏ တရားရိပ်များအပေါ် ချိန်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဗောဓိသတ္တများ၏ ဗိမာန်ကို သိစိတ်၏ ကိုယ်စားပြုသွင်ပြင်များအဖြစ် မြင်သည်။ ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် မိမိကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ ၅၈၈ ခုတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်တော်မူချိန်၌ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ဒဿနဆရာကြီး [[ကွန်ဖြူးရှပ်]] (ဘီစီ ၅၅၁-၄၇၉) မမွေးသေးပါ။ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်ကို အတွေးအခေါ်ပညာရှင် သာမက ဘာသာရေးရှေ့ဆောင်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ကိုးရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ဘာသာရေးအသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ကြသေးသော်လည်း တရုတ်လူမျိုးတို့အတွက်မူ ဘဝလမ်းပြ ဒဿနဆရာကြီးအဖြစ် ကြည်ညိုပြီး ၎င်း၏ လမ်းစဉ်များကို လိုက်နာကြသည်။ == ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂိုဏ်းခွဲများအပေါ် တရုတ်အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့၏ ရှုမြင်ပုံ == === မဟာယာန နှင့် ဇင် (ချန်) ဗုဒ္ဓဘာသာ (Han Buddhism) === တရုတ်ရိုးရာ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ၎င်းမှဆင်းသက်လာသော ဇင်ဘာသာ (တရုတ်လို 'ချန်' 禪) ကို တရုတ်လူမျိုးအများစု (ဟန်တရုတ်) ကိုးကွယ်ကြသဖြင့် "ဟန်ဗုဒ္ဓဘာသာ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ အစိုးရသည် မဟာယာနနှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို "နိုင်ငံရေးအရ အန္တရာယ်မရှိသော အမျိုးသားအမွေအနှစ်" အဖြစ် လိုလားစွာ ရှုမြင်သည်။ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ တရုတ်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု မြှင့်တင်ရေး မူဝါဒအောက်တွင် ဤဘာသာတရားများကို အနောက်တိုင်း ခရစ်ယာန်ဘာသာတိုးတက်မှုကို တန်ပြန်ရန် မဟာဗျူဟာမြောက် လက်နက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးချသည်။<ref>Laliberté, André (2011), "Buddhist Charities and China's Social Policy", Brill.</ref> အစိုးရသည် "ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဖိုရမ်" (World Buddhist Forum) ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပကာ ၎င်း၏ ယဉ်ကျေးမှုစွမ်းအား (Soft Power) ကို ကမ္ဘာသို့ ပြသရန် ဤဂိုဏ်းခွဲများကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ ပြည်သူအများစုအတွက် မဟာယာနနှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဘာသာတရားထက် ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ပြင်းထန်သော လူမှုရေးဖိအားများ ခံစားနေရသည့် တရုတ်မြို့ပြလူငယ်များအကြား ဇင် (Zen) စိတ်ငြိမ်အေးချမ်းမှု ရှာဖွေခြင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် တရားစခန်းဝင်ခြင်းနှင့် ခေတ်ပေါ် "ဗုဒ္ဓဘာသာကဲ့သို့ အေးဆေးနေထိုင်ခြင်း" (Buddha-like/佛系 - Fuxi) လူနေမှုပုံစံများ အလွန်ခေတ်စားလျက်ရှိသည်။<ref>"The 'Buddha-like' youth trends in China", South China Morning Post.</ref> === တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ (Vajrayana / Tibetan Buddhism) === တိဗက်၊ အတွင်းမွန်ဂိုလီးယားနှင့် တရုတ်အနောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ကိုးကွယ်ကြသည့် ပက္ကဝါဒ (ဝဇီရာယာန) ဂိုဏ်းခွဲဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကို "အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ခွဲထွက်ရေးဝါဒ" ဆိုင်ရာ အထိမခံဆုံး ကိစ္စရပ်တစ်ခုအဖြစ် အထူးစောင့်ကြည့်ရှုမြင်သည်။ အထူးသဖြင့် ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်နေသော ဒလိုင်းလားမား (Dalai Lama) ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို လုံးဝပိတ်ပင်ထားပြီး၊ နောက်ထပ်ပေါ်ထွန်းမည့် ပန်ချန်လားမားနှင့် ဒလိုင်းလားမား ကလေးငယ်များကို ကွန်မြူနစ်ပါတီကသာ စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခွင့်ရှိရမည်ဟု ဥပဒေထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>"China's Management of Tibetan Buddhist Reincarnation", State Religious Affairs Bureau Order No. 5.</ref> ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် ပါတီအလံများလွှင့်ထူစေပြီး သစ္စာခံရန် ဖိအားပေးသည်။ ဟန်တရုတ်လူမျိုး အထက်တန်းလွှာများနှင့် ပညာတတ်များအကြားတွင်မူ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဆန်းကြယ်သော မန္တန်များ၊ ယတြာများနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်ခန်းများသည် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ဆွဲဆောင်မှုရှိနေသည်။ သို့သော် နိုင်ငံရေးအရ အစိုးရ၏ ဝါဒဖြန့်မှုများကြောင့် ပြည်သူအများစုသည် တိဗက်ဘုန်းကြီးများကို "ခွဲထွက်ရေးသမားများ" အဖြစ် သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရှုလေ့ရှိသည်။ === ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ (Theravada Buddhism) === မြန်မာ၊ လာအို၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်စပ်ချင်း ထိစပ်နေသော ယူနန်ပြည်နယ် (အထူးသဖြင့် ပန်းရှန်းနှင့် သျှစ်သျှောင်ပန္နားဒေသ) ရှိ ဒိုင် (ရှမ်း)၊ ပလောင်၊ ဝ လူမျိုးစုများ ကိုးကွယ်သည့် ပါဠိအခြေခံ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို "နယ်စပ်ဒေသ တည်ငြိမ်ရေးနှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ (ASEAN) နှင့် သံတမန်ရေးရာ ချိတ်ဆက်မှုတံတား" အဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အစိုးရက ထေရဝါဒ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးပြီး မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ သံဃာတော်များနှင့် ဘာသာရေးလဲလှယ်မှုများ ပြုလုပ်ရန် အားပေးသည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရထိန်းချုပ်မှုအပြင်ဘက်သို့ ကျော်လွန်၍ ပြည်ပအဖွဲ့အစည်းများနှင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ခြင်းကိုမူ တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်ထားသည်။<ref>Wasan, P. (2018), "Theravada Buddhism and China's Belt and Road Initiative in Yunnan".</ref> တရုတ်ပြည်မကြီးမှ ပြည်သူများအတွက်မူ ယူနန်ဒေသရှိ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသည် ထူးခြားဆန်းပြားသော "လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှု” တစ်ခုဖြစ်သည်။မြန်မာ့ရိုးရာ သင်္ကြန်ရေသဘင်ပွဲ (Water Splashing Festival) နှင့် ထေရဝါဒစေတီပုထိုးများ၏ ဗိသုကာလက်ရာများကို လာရောက်လည်ပတ်စရာ အပန်းဖြေနေရာတစ်ခုအဖြစ်သာ အဓိက ရှုမြင်ကြသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> == တရုတ်နိုင်ငံသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ရောက်ရှိလာပုံ == တရုတ်ရိုးရာ မူဆလင်မှတ်တမ်းများအရ [[ဆွဟာဘ]] Sa'd ibn Abī Waqqās (594–674)၊ Ja'far ibn Abi Talib နှင့် Jahsh တို့သည် ၆၁၆/၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်၌ တရားဟောချိန်မှစ၍ တရုတ်ပြည်၌ အစ္စလာမ်သမိုင်း စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၆၁၅/၆၁၆ ခုနှစ်တွင် Abyssinia မှ ရွက်လွှင့်ပြီးနောက် စစ်တကောင်း-ကမ်ရု-မဏိပူရ လမ်းကြောင်းအတိုင်း လာရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Sa'd ibn Abi Waqqas သည် ၆၅၀-၆၅၁ ခုနှစ်တွင် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် (Caliph 'Uthman) က တရုတ်နိုင်ငံသို့ သံတမန်စေလွှတ်ရန် တောင်းဆိုပြီးနောက် တတိယအကြိမ်အဖြစ် တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာ တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ လှိုက်လှဲနွေးထွေးစွာ လက်ခံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ === တရုတ်-အာရပ် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး === အစ္စလာမ့်မတိုင်မီကပင် အာရေဗျနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်ကမ်းရိုးတန်းကြားတွင် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး တည်ရှိခဲ့ပြီး အာရပ်ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သည်များသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသောအခါ ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ မွန်ဂိုယွမ်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်ရေး၊ စစ်ပွဲ၊ လက်အောက်ငယ်သား သို့မဟုတ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုမှတစ်ဆင့် အမျိုးမျိုးသော စတက်ပ်လွင်ပြင် (Steppe) မျိုးနွယ်များနှင့် အင်ပါယာများနှင့် ရှည်လျားပြီး အပြန်အလှန်အကျိုးပြုသော ဆက်ဆံရေးသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကြီးမားသော အစ္စလမ်မစ်အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ အစ္စလာမ့်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုမှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရောနှောနေထိုင်သော လွင်ပြင်အမျိုးမျိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုအင်ပါယာကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ပါရှားနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော အုပ်ချုပ်သူ၊ ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် အခြားခေါင်းဆောင်များအဖြစ် မွတ်ဆလင်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်များသည် ခုနစ်ရာစုမှစတင်ကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြီးမားသော အကွဲအပြဲများကို ဆန့်ကျင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်မှုကို ကျင့်သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အစ္စလာမ်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခံရဆဲ ဘာသာတရားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ === သမိုင်း === တရုတ်မူဆလင်များ၏ သမိုင်းဝင်မှတ်တမ်းများအရ အစ္စလာမ်ဘာသာကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး ပို့ဆောင်ခဲ့သူမှာ ၆၅၁ ခုနှစ်တွင် သံရုံးအကြီးအကဲအဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တတိယအကြိမ် လာရောက်ခဲ့သော [[Sa'd ibn abi Waqqas]] ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်သည် တတိယမြောက် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် လက်ထက်ဖြစ်ပြီး [[တမန်တော် မိုဟာမက်]] ကွယ်လွန်ပြီး အနှစ်နှစ်ဆယ်အကြာ ဖြစ်သည်။ သံတမန်ကို လက်ခံရရှိသည့် တန်မင်းဆက် ဧကရာဇ် Gaozong သည် နိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဗလီဖြစ်သည့် ကန်တွန် (Canton) ရှိ အောက်မေ့ဖွယ်ဗလီကို ဆောက်လုပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ [[ဟွေဒဏ္ဍာရီ]]များသည် ၆၁၆/၆၁၇ အစောပိုင်းတွင် သဟေဗာ (Sahabas) များ လည်ပတ်မှုဖြင့် အစ္စလမ်ဘာသာစတင်ခြင်းနှင့် ၆၅၁ လည်ပတ်မှုကို ရောထွေးနေပုံရသည်။ ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များက Waqqās ကိုယ်တိုင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ဖူးကြောင်း အထောက်အထားမရှိဟု စောဒကတက်လေ့ရှိသော်လည်း ဟီဂျရီသက္ကရာဇ်အစောပိုင်း ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း မွတ်ဆလင်သံတမန်များနှင့် ကုန်သည်များသည် တန်တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ [[ထန်မင်းဆက်]]၏ ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ ဗဟိုအာရှနှင့် ထင်ရှားသော အဆက်အသွယ်များသည် တရုတ်မြို့များတွင် နေထိုင်သော အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှ ကုန်သည်များ၏ အရေးပါသော အသိုက်အဝန်းများနှင့်အတူ အစ္စလာမ်ဘာသာကို မိတ်ဆက်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ == အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် တရုတ်အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့၏ ရှုမြင်ပုံ == === တရုတ်အစိုးရ၏ ရှုမြင်ပုံ (နိုင်ငံရေးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအမြင်) === တရုတ်အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် ရှုမြင်ရာတွင် လူမျိုးစုနောက်ခံနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး တည်နေရာအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသော မူဝါဒနှစ်ရပ်ဖြင့် ချဉ်းကပ်သည်။ အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို သီးသန့်ဘာသာရေးပြဿနာထက် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိပါးနိုင်သည့် "ခွဲထွက်ရေးဝါဒ"၊ "အစွန်းရောက်ဝါဒ" စသည့် လုံခြုံရေးအန္တရာယ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်၍ ရှုမြင်လေ့ရှိသည်။<ref name="hrw-xinjiang">"China: Systematic Crackdown on Xinjiang Muslims", Human Rights Watch.</ref> # '''ဟွေလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Hui Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' တရုတ်စကားပြောပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောနေထိုင်သော ဟွေလူမျိုးများကိုမူ အစိုးရက "တရုတ်ဆန်သော မွတ်စလင်ကောင်းများ" အဖြစ် သမိုင်းတလျှောက် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှု မရှိသဖြင့် ရှင်ကျန်းဒေသလောက် ပြင်းထန်သော ဖိနှိပ်မှုမျိုး မကြုံတွေ့ရသော်လည်း မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒအောက်တွင် ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များ၏ အာရဗီစတိုင် အမိုးခုံးများကို ဖျက်ဆီး၍ တရုတ်ရိုးရာအမိုးများဖြင့် အစားထိုးရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံနေရသည်။<ref>Byler, Darren (2021), "In the Camps: China's High-Tech Penal Colony", Columbia Global Reports.</ref> # '''ဝီဂါလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Uyghur Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' အစ္စလမ်မစ်နိုင်ငံများနှင့် နယ်စပ်ချင်းနီးကပ်ပြီး တာကစ် (Turkic) နောက်ခံရှိသော ရှင်ကျန်းဒေသမှ ဝီဂါမွတ်စလင်များကိုမူ အစိုးရက "ခွဲထွက်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်ဝါဒ" အစိုးရိမ်ရဆုံးအုပ်စုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ ထို့ကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေးစခန်း (Re-education Camps) များ ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ ဘာသာရေးဝတ်ပြုမှုများကို တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် နည်းပညာသုံး စောင့်ကြည့်ခြင်းများကို အပြင်းထန်ဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="hrw-xinjiang" /> === တရုတ်ပြည်သူများ၏ ရှုမြင်ပုံ (လူမှုရေးနှင့် လူမျိုးစုအမြင်) === တရုတ်ပြည်သူအများစု (အထူးသဖြင့် ကိုးကွယ်မှုမဲ့ သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓ၊ တာအို ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို လက်ခံသော ဟန်တရုတ်လူမျိုး ၉၀% ကျော်) ၏ အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် အမြင်သည် အစိုးရ၏ ဝါဒဖြန့်ချိမှုများနှင့် အွန်လိုင်း မီဒီယာများအပေါ်တွင် ကြီးစွာ မှီတည်နေသည်။ * '''အစ္စလာမ်ကြောက်ရောဂါ (Islamophobia) မြင့်တက်လာခြင်း:''' အွန်လိုင်းလူမှုကွန်ရက်များ (ဥပမာ- Weibo) တွင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစွန်းရောက်အကြမ်းဖက်မှု သတင်းများကြောင့် တရုတ်ပြည်သူအချို့အကြား အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် သံသယစိတ်နှင့် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့မှုများ ရှိကြသည်။ အချို့က အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ တင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းများနှင့် အစားအသောက်ဓလေ့ (Halal) များသည် တရုတ်ရိုးရာ ဟန်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတမဖြစ်ဟု ယူဆကြသည်။ * '''စီးပွားရေးနှင့် အစားအသောက်အရ လက်ခံမှု:''' အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝ၌ တရုတ်ပြည်သူများသည် မွတ်စလင်တို့၏ "လန်ကျိုး အမဲသားခေါက်ဆွဲ" (Lanzhou Beef Noodles) နှင့် ဟာလာလ်အသားကင် (Qingzhen) ဆိုင်များကို အလွန်နှစ်သက်ကြပြီး လူမျိုးစုစားသောက်ကုန် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုအဖြစ် ကောင်းမွန်စွာ လက်ခံကြသည်။ * '''အိမ်နီးနားချင်းအဖြစ် ရှုမြင်ပုံ:''' နှစ်ပေါင်းရာစုချီ၍ အတူနေထိုင်လာခဲ့သော ဟွေမွတ်စလင်များနှင့် ပတ်သက်၍မူ အများစုက သာမန်တရုတ်နိုင်ငံသား အိမ်နီးနားချင်းများအဖြစ်သာ သဘောထားကြပြီး ဘာသာရေးအရ ပဋိပက္ခကြီးကြီးမားမား မရှိကြပေ။ သို့သော် ဝီဂါလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်၍မူ နယ်မြေဝေးလံခြင်းနှင့် အစိုးရ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များကြောင့် အဝေးမှ စိုးရိမ်စိတ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသည့် သဘောရှိသည်။ == ခရစ်ယာန်ဘာသာ တိုးတက်လာမှုအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ သတိပြုမိမှုနှင့် စိုးရိမ်ချက်များ == တရုတ်နိုင်ငံတွင် လက်ရှိအချိန်၌ ခရစ်ယာန်ဘာသာ (အထူးသဖြင့် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ) သည် မြို့ပြလူငယ်များ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် ပညာတတ်လူတန်းစားများအကြား အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion">"Religion in China", Council on Foreign Relations. URL: https://www.cfr.org/backgrounder/religion-china </ref> တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) သည် ထိုသို့ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာခြင်းကို ရိုးရိုးဘာသာရေးကိစ္စထက် ပါတီ၏အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို စိန်ခေါ်နိုင်သည့် နိုင်ငံရေးအန္တရာယ်တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အထူးသဖြင့် အစိုးရ၏ တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်လည်ပတ်နေသည့် "အိမ်တွင်းအသင်းတော်များ" (House Churches) ၏ ကွန်ရက်သည် အားကောင်းလာပြီး ပါတီဝင်အရေအတွက် (သန်း ၉၀ ကျော်) နီးပါးအထိ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာနိုင်ခြေရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>Pew Research Center (2023), "Measuring Religion in China".</ref> ထို့အပြင် အနောက်နိုင်ငံများက ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အသုံးချကာ တရုတ်ပြည်သူများ၏ စိတ်ဓာတ်ကို ပြောင်းလဲစေမည့် "အရောင်ပြောင်းတော်လှန်ရေး" (Color Revolution) ဖန်တီးလာမည်ကိုလည်း တရုတ်အစိုးရက အထူးစိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ === ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာတို့ဖြင့် အစားထိုး ခုခံခြင်း မဟာဗျူဟာ === အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များ လွှမ်းမိုးလာမည့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားပြုရန်အတွက် တရုတ်အစိုးရသည် ပြည်တွင်းဖြစ် ဘာသာတရားများနှင့် အတွေးအခေါ်များဖြစ်ကြသော မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို အားပေးမြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးခုခံသည့် မဟာဗျူဟာကို ကျင့်သုံးသည်။<ref>Albert, Eleanor (2018), "The State of Religion in China", Council on Foreign Relations.</ref> သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ "ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ယုံကြည်မှု" (Cultural Confidence) ဟူသော ကြွေးကြော်သံအောက်တွင် တရုတ်လူငယ်များ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေသည့်အခါ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများသို့ မသွားဘဲ ပြည်တွင်းရှိ ဗုဒ္ဓ/တာအို ဘုန်းကြီးကျောင်းများသို့သာ သွားရောက်ကြရန် ရုပ်ရှင်၊ မီဒီယာနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးများဖြင့် လမ်းကြောင်းပေးသည်။ အစိုးရသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နိုင်ငံတော်ဘတ်ဂျက်ဖြင့် ခမ်းနားအောင် ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးပြီး "ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဖိုရမ်" (World Buddhist Forum) ကဲ့သို့သော ပွဲများကို တခမ်းတနား ကျင်းပပေးသည်။<ref>"World Buddhist Forum", Xinhua News Agency.</ref> ထို့အပြင် လူငယ်များအကြား တရုတ်ရိုးရာ ခေတ်ဆန်းလှုပ်ရှားမှု (Guochao) ကို အားပေးခြင်းဖြင့် တရုတ်ရိုးရာဓလေ့များသည်သာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သည်ဟူသော အမြင်ကို စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရ အစားထိုးပုံသွင်းလျက်ရှိသည်။ === ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆွယ်မှုအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ === ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အခြေခံသဘောသဘာဝဖြစ်သော "ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်း" (Evangelism) နှင့် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း (Proselytization) တို့ကို တရုတ်အစိုးရက ဥပဒေအရ ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်းရှိ ခရစ်ယာန်များသည် အများပြည်သူရှေ့တွင် တရားဟောခွင့်မရှိသဖြင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း၊ အိမ်တွင်းမိတ်သဟာယ (Home Fellowships) ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် WeChat ကဲ့သို့သော အွန်လိုင်းဒီဂျစ်တယ် ပလက်ဖောင်းများတွင် ကုဒ်စကားလုံးများ သုံးစွဲ၍ ဧဝံဂေလိကို တိတ်တဆိတ် ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် "ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းဥပဒေအသစ်" (Regulations on Religious Affairs) ကို ထုတ်ပြန်ကာ ဘာသာရေးထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။<ref>"New Regulations on Religious Affairs in China", State Council of the PRC, 2018.</ref> အဆိုပါဥပဒေများနှင့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေများအရ - # ဘုရားကျောင်းနယ်မြေပြင်ပဖြစ်သော လမ်းမ၊ ပန်းခြံနှင့် စာသင်ကျောင်းများတွင် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်းနှင့် ကျမ်းစာဝေခြင်းကို လုံးဝတားမြစ်သည်။ # နိုင်ငံခြားသား သာသနာပြုများ (Missionaries) က အင်္ဂလိပ်စာဆရာ သို့မဟုတ် စီးပွားရေးသမားအသွင်ဖြင့် ဝင်ရောက်ကာ ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း၊ တရားမဝင်ဝတ်ပြုပွဲများ ဦးဆောင်ခြင်းပြုလုပ်ပါက ချက်ချင်း ဖမ်းဆီး၍ ပြည်နှင်ဒဏ် (Deportation) ချမှတ်သည်။ # အစိုးရခွင့်ပြုချက်လိုင်စင်မရှိဘဲ အင်တာနက်ပေါ်တွင် ဘာသာရေးတရားဟောခြင်း၊ ဗီဒီယိုနှင့် စာပေများ ဖြန့်ဝေခြင်းကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ပြီး အကောင့်ပိတ်သိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ ပါတီသည် ဘာသာရေးအဆုံးအမများကို ကွန်မြူနစ်ဝါဒလမ်းစဉ်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒဖြင့် သမ္မာကျမ်းစာကိုပင် ပြန်လည်တည်းဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ ဘုရားကျောင်းများတွင်လည်း မျက်နှာမှတ်မိစနစ် (Facial Recognition) ကင်မရာများတပ်ဆင်၍ အသက် ၁၈ နှစ်အောက် ကလေးသူငယ်များ ဘာသာရေးလုပ်ဆောင်မှုကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ပိတ်ပင်လျက်ရှိသည်။<ref>"China's Sinicization of Religion Campaign", Bitter Winter Magazine.</ref> == နိဂုံး == ခြုံငုံသုံးသပ်ရသော် ၂၁ ရာစု လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးအခင်းအကျင်းသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ကျင့်သုံးသော ကွန်မြူနစ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သည့် ထိန်းချုပ်မှုများနှင့် ပြည်သူလူထု၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေမှုများအကြား အားပြိုင်နေသည့် ထူးခြားသော ပုံစံတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ပါတီအာဏာတည်မြဲရေးအတွက် ခရစ်ယာန်ဘာသာ (ပရိုတက်စတင့်) ၏ တိုးတက်မှုအရှိန်အဟုန်နှင့် ပြည်ပသြဇာလွှမ်းမိုးမှုများကို ဥပဒေအသစ်များ၊ နည်းပညာစောင့်ကြည့်မှုများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ကန့်သတ်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion" /> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များကို ခုခံရန်အတွက် ပြည်တွင်းဖြစ် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို "တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization) မူဝါဒအောက်တွင် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ပြန်လည်မြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးပုံသွင်းသည့် မဟာဗျူဟာကို ပါးနပ်စွာ ကျင့်သုံးနေသည်။<ref>Yang, Fenggang (2012), "Religion in China: Survival and Revival under Communist Rule", Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်တရုတ်မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်းထန်သော လူမှုရေးဖိအားများနှင့် စီးပွားရေးအကြပ်အတည်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြည်သူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ (Spiritual Vacuum) ကို အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုများဖြင့် လုံးဝပိတ်ဆို့ထားနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကန့်သတ်မှုများနှင့် အစားထိုးခုခံမှုများ ကြားထဲမှပင် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်များ၏ တိတ်တဆိတ် ဧဝံဂေလိဟောပြောစည်းရုံးမှုများနှင့် လူငယ်များအကြား ဗုဒ္ဓ/တာအိုဘာသာဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့များ ပြန်လည်ခေတ်စားလာမှုများက ဆက်လက်အားကောင်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးသည် တင်းကျပ်သော နိုင်ငံရေးဘောင်အတွင်း၌ပင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် အသွင်ပြောင်းကာ ဆက်လက်ရှင်သန် တိုးတက်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားပြိုင်မှုစစ်တလင်းတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China] {{ကမ္ဘာ့ဘာသာ}} [[Category:တရုတ် ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ဘာသာရေး]] oqcaif6rmb89pw8t875xssjocyeyo48 1032737 1032736 2026-05-21T04:44:08Z Chenzeyan29 141880 1032737 wikitext text/x-wiki တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ကွန်မြူနစ်အစိုးရသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ထောက်ခံသည်။ သို့သော် တရုတ်ပြည်တွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်များ အပါအဝင် တရုတ်ပြည်သူအများစုတို့သည် ဘာသာတရားတစ်မျိုးမျိုးကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တည်မြဲဆုံး ဘာသာရေးနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့အမျိုးမျိုးကို လက်ခံခဲ့သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) တို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပူးပေါင်းလာပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ပုံဖော်ထားသော “သွန်သင်ချက်သုံးချက်” (The Three Teachings) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တရုတ်ဧကရာဇ်များသည် "ကောင်းကင်၏လုပ်ပိုင်ခွင့်" (Mandate of Heaven) ကို တောင်းခံပြီး တရုတ်ဘာသာရေး အလေ့အကျင့်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားနှင့် ခေတ်ပညာတတ်များက ဘာသာတရားအားလုံးကို "အယူသီးမှု" အဖြစ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှစ၍ ပါတီဝင်များအား ပါတီတွင်း ဘာသာရေးလုပ်ခြင်းမှ တားမြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ စတင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများနှင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒများသည် အဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားသည်အထိ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။ ပါတီခေါင်းဆောင် မော်စီတုန်း စတင်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ သူကွယ်လွန်ချိန် ၁正၇၆ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် အစဉ်အလာ၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆန့်ကျင်တော်လှန် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ လက်ထက်တွင် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများကို ပိုမိုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဘာသာကြီး ၅ ခုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ထိုဘာသာတို့မှာ- # မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ # တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) # ကက်သလစ်အသင်းတော် # ပရိုတက်စတင့် # အစ္စလာမ်ဘာသာ တို့ဖြစ်သည်။ ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တရုတ်ရိုးရာဘာသာရေးကို တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် ပြန်လည်အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။ == ဗုဒ္ဓဘာသာသည် တရုတ်လူမျိုး၏ဘာသာ == တရုတ်လူမျိုးအများစု ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာသည် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ ရောနှောနေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ သန်း ၆,၉၀၀ ကျော် ရှိသည့်အနက် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၆၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော ဘာသာတရားနှင့် အယူဝါဒဖြစ်သည်။<ref>[http://buddhistcelebrities.blogspot.com/2011/08/buddhist-population-of-world.html Buddhist Population Of The World ~ Buddhist Celebrities]</ref> တရုတ်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူဦးရေအများဆုံး နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၂၀၀ (၁,၂၁၉,၁၄၉,၆၀၀ ကျော်) အထိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="BuddhismInChina">[http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China]</ref><ref>[http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm Buddhists in the World - The Dhamma - thedhamma.com - Vipassana Foundation] {{Wayback|url=http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm |date=20160116040848 }}</ref> ထို့ကြောင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ပေါင်းလျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ လူဦးရေအားဖြင့် ၁, plot၂၁,၉၈၉,၆၄၁ (သန်း ၁,၉၀၀ ကျော်၊ သန်း ၂,၀၀၀ နီးပါး) ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံး ကမ္ဘာ့ဘာသာနှင့် အကြီးထွားအမြန်ဆုံးသော ဘာသာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မဟာယာနကို အိန္ဒိယတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောပြသည့်ဓမ္မအတိုင်း လက်တွေ့လိုက်နာကျင့်သုံးသူများကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တည်ရှိရှင်သန်ဆဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်သည့် မဟာယာနသည် ယနေ့အထိ တည်ရှိနေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကြီးနှစ်ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ထေရဝါဒဖြစ်သည်။ ယခုကဲ့သို့ အတန်းအစားခွဲခြားထားခြင်းကို အားလုံးသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များမှ စောဒကတက်ခြင်း မရှိပါ။ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းတော်များသည် ရှေးယခင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များတွင် သင်ကြားခဲ့သည့် ဒုက္ခမှကင်းလွတ်ခြင်းနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာရောက်ကြောင်းစံများကို အလေးထားသင်ကြားခြင်းထက်၊ အရာအားလုံးအတွက် ဒုက္ခမှ အလုံးစုံလွတ်မြောက်ရေး ဖြစ်နိုင်စွမ်းအားနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ တည်ရှိနေမှု၊ ဗောဓိသတ္တများ၊ ဗုဒ္ဓသဘာဝ (佛性) ကို ပုံဖော်ပေးသည့်အပေါ်တွင် ပိုမိုအခြေခံထားသည်။ အချို့သော မဟာယာနကျောင်းတော်များသည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှု ဖော်ပြချက်ကို လွယ်ကူစွာ ရှင်းလင်းဖော်ပြရာတွင် ဗုဒ္ဓအမိတဗ၏ နာမတော်အားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကို ရရှိခြင်း၊ ဗုဒ္ဓအမိတဗ (अमिताभ) ထံသို့ ဂါထာမန္တာန်များ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် ဘာသာယုံကြည်မှုနှင့် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုတို့ကို ရရှိစေသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှု ဘဝပုံစံသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော် (Pure Land Buddhism) ၏ ပြင်းထန်သောအာရုံစူးစိုက်ထားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး မဟာယာနဘာသာ အရှေ့အာရှတစ်လွှားတွင် အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတွင် ကြီးမားစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အရှေ့အာရှတွင် စိတ်၏မူလအခြေခံများသည် ဘုရားရှိခိုးရွတ်ဆိုခြင်း၊ မန္တာန်ရွတ်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ဓရဏပရိတ်ရွတ်ခြင်းတို့အပေါ်တွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ အမှီသဟဲပြုနေပြီး၊ မဟာယာနသုတ်များ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် တရားအားထုတ်ခြင်းများပေါ်တွင် မှီခိုနေပါသည်။ တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဘုန်းကြီးအများစုသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော်၏ အဆိုအတိုင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြပြီး အချို့သောဘုန်းကြီးများသည် ဇန်ကျောင်းတော် (Zen) ၏ သင်ကြားမှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြသည်။ မဟာယာနကျောင်းအများစုသည် ဘုရားမဖြစ်သေးသည့် ဗောဓိသတ္တ (बोधिसत्त्व) များ၏ နတ်ကွန်းများကိုလည်း ယုံကြည်သက်ဝင်မှုရှိသည်။ ဗောဓိသတ္တများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးထူးချွန်မှု၊ ဆုံးခန်းတိုင်အတတ်ပညာ၊ လူသားများနှင့် အခြားဘုံများ (တိရစ္ဆာန်၊ တစ္ဆေသရဲ၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်နတ်များ စသည်) ကို ကယ်တင်ရေးတို့ကို ရရှိရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြသူများဖြစ်သည်။ မဟာယာနတွင် ဗုဒ္ဓသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး အချိန်တိုင်း၊ နေရာတိုင်းနှင့် သုံးဆဲ့တစ်ဘုံတွင် ပါရှိသူအဖြစ် သိမြင်ထားပြီး၊ ဗောဓိသတ္တများသည် အများကောင်းကျိုးအတွက် ထူးချွန်သော အရည်အသွေးစံများကို ကိုယ်စားပြုရန် ရောက်ရှိလာကြသည်ဟု သိမြင်သည်။ ဇန်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် မဟာယာန၏ ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်ပြီး မဟာယာနကယ်တင်ခြင်း အဆိုအမိန့်၏ တရားရိပ်များအပေါ် ချိန်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဗောဓိသတ္တများ၏ ဗိမာန်ကို သိစိတ်၏ ကိုယ်စားပြုသွင်ပြင်များအဖြစ် မြင်သည်။ ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် မိမိကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ ၅၈၈ ခုတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်တော်မူချိန်၌ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ဒဿနဆရာကြီး [[ကွန်ဖြူးရှပ်]] (ဘီစီ ၅၅၁-၄၇၉) မမွေးသေးပါ။ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်ကို အတွေးအခေါ်ပညာရှင် သာမက ဘာသာရေးရှေ့ဆောင်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ကိုးရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ဘာသာရေးအသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ကြသေးသော်လည်း တရုတ်လူမျိုးတို့အတွက်မူ ဘဝလမ်းပြ ဒဿနဆရာကြီးအဖြစ် ကြည်ညိုပြီး ၎င်း၏ လမ်းစဉ်များကို လိုက်နာကြသည်။ == ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂိုဏ်းခွဲများအပေါ် တရုတ်အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့၏ ရှုမြင်ပုံ == === မဟာယာန နှင့် ဇင် (ချန်) ဗုဒ္ဓဘာသာ (Han Buddhism) === တရုတ်ရိုးရာ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ၎င်းမှဆင်းသက်လာသော ဇင်ဘာသာ (တရုတ်လို 'ချန်' 禪) ကို တရုတ်လူမျိုးအများစု (ဟန်တရုတ်) ကိုးကွယ်ကြသဖြင့် "ဟန်ဗုဒ္ဓဘာသာ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ အစိုးရသည် မဟာယာနနှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို "နိုင်ငံရေးအရ အန္တရာယ်မရှိသော အမျိုးသားအမွေအနှစ်" အဖြစ် လိုလားစွာ ရှုမြင်သည်။ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ တရုတ်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု မြှင့်တင်ရေး မူဝါဒအောက်တွင် ဤဘာသာတရားများကို အနောက်တိုင်း ခရစ်ယာန်ဘာသာတိုးတက်မှုကို တန်ပြန်ရန် မဟာဗျူဟာမြောက် လက်နက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးချသည်။<ref>Laliberté, André (2011), "Buddhist Charities and China's Social Policy", Brill.</ref> အစိုးရသည် "ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဖိုရမ်" (World Buddhist Forum) ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပကာ ၎င်း၏ ယဉ်ကျေးမှုစွမ်းအား (Soft Power) ကို ကမ္ဘာသို့ ပြသရန် ဤဂိုဏ်းခွဲများကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ ပြည်သူအများစုအတွက် မဟာယာနနှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဘာသာတရားထက် ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ပြင်းထန်သော လူမှုရေးဖိအားများ ခံစားနေရသည့် တရုတ်မြို့ပြလူငယ်များအကြား ဇင် (Zen) စိတ်ငြိမ်အေးချမ်းမှု ရှာဖွေခြင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် တရားစခန်းဝင်ခြင်းနှင့် ခေတ်ပေါ် "ဗုဒ္ဓဘာသာကဲ့သို့ အေးဆေးနေထိုင်ခြင်း" (Buddha-like/佛系 - Fuxi) လူနေမှုပုံစံများ အလွန်ခေတ်စားလျက်ရှိသည်။<ref>"The 'Buddha-like' youth trends in China", South China Morning Post.</ref> === တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ (Vajrayana / Tibetan Buddhism) === တိဗက်၊ အတွင်းမွန်ဂိုလီးယားနှင့် တရုတ်အနောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ကိုးကွယ်ကြသည့် ပက္ကဝါဒ (ဝဇီရာယာန) ဂိုဏ်းခွဲဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကို "အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ခွဲထွက်ရေးဝါဒ" ဆိုင်ရာ အထိမခံဆုံး ကိစ္စရပ်တစ်ခုအဖြစ် အထူးစောင့်ကြည့်ရှုမြင်သည်။ အထူးသဖြင့် ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်နေသော ဒလိုင်းလားမား (Dalai Lama) ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို လုံးဝပိတ်ပင်ထားပြီး၊ နောက်ထပ်ပေါ်ထွန်းမည့် ပန်ချန်လားမားနှင့် ဒလိုင်းလားမား ကလေးငယ်များကို ကွန်မြူနစ်ပါတီကသာ စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခွင့်ရှိရမည်ဟု ဥပဒေထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>"China's Management of Tibetan Buddhist Reincarnation", State Religious Affairs Bureau Order No. 5.</ref> ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် ပါတီအလံများလွှင့်ထူစေပြီး သစ္စာခံရန် ဖိအားပေးသည်။ ဟန်တရုတ်လူမျိုး အထက်တန်းလွှာများနှင့် ပညာတတ်များအကြားတွင်မူ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဆန်းကြယ်သော မန္တန်များ၊ ယတြာများနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်ခန်းများသည် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ဆွဲဆောင်မှုရှိနေသည်။ သို့သော် နိုင်ငံရေးအရ အစိုးရ၏ ဝါဒဖြန့်မှုများကြောင့် ပြည်သူအများစုသည် တိဗက်ဘုန်းကြီးများကို "ခွဲထွက်ရေးသမားများ" အဖြစ် သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရှုလေ့ရှိသည်။ === ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ (Theravada Buddhism) === မြန်မာ၊ လာအို၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်စပ်ချင်း ထိစပ်နေသော ယူနန်ပြည်နယ် (အထူးသဖြင့် ပန်းရှန်းနှင့် သျှစ်သျှောင်ပန္နားဒေသ) ရှိ ဒိုင် (ရှမ်း)၊ ပလောင်၊ ဝ လူမျိုးစုများ ကိုးကွယ်သည့် ပါဠိအခြေခံ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို "နယ်စပ်ဒေသ တည်ငြိမ်ရေးနှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ (ASEAN) နှင့် သံတမန်ရေးရာ ချိတ်ဆက်မှုတံတား" အဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အစိုးရက ထေရဝါဒ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးပြီး မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ သံဃာတော်များနှင့် ဘာသာရေးလဲလှယ်မှုများ ပြုလုပ်ရန် အားပေးသည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရထိန်းချုပ်မှုအပြင်ဘက်သို့ ကျော်လွန်၍ ပြည်ပအဖွဲ့အစည်းများနှင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ခြင်းကိုမူ တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်ထားသည်။<ref>Wasan, P. (2018), "Theravada Buddhism and China's Belt and Road Initiative in Yunnan".</ref> တရုတ်ပြည်မကြီးမှ ပြည်သူများအတွက်မူ ယူနန်ဒေသရှိ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသည် ထူးခြားဆန်းပြားသော "လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှု” တစ်ခုဖြစ်သည်။မြန်မာ့ရိုးရာ သင်္ကြန်ရေသဘင်ပွဲ (Water Splashing Festival) နှင့် ထေရဝါဒစေတီပုထိုးများ၏ ဗိသုကာလက်ရာများကို လာရောက်လည်ပတ်စရာ အပန်းဖြေနေရာတစ်ခုအဖြစ်သာ အဓိက ရှုမြင်ကြသည်။ == တရုတ်နိုင်ငံသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ရောက်ရှိလာပုံ == တရုတ်ရိုးရာ မူဆလင်မှတ်တမ်းများအရ [[ဆွဟာဘ]] Sa'd ibn Abī Waqqās (594–674)၊ Ja'far ibn Abi Talib နှင့် Jahsh တို့သည် ၆၁၆/၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်၌ တရားဟောချိန်မှစ၍ တရုတ်ပြည်၌ အစ္စလာမ်သမိုင်း စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၆၁၅/၆၁၆ ခုနှစ်တွင် Abyssinia မှ ရွက်လွှင့်ပြီးနောက် စစ်တကောင်း-ကမ်ရု-မဏိပူရ လမ်းကြောင်းအတိုင်း လာရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Sa'd ibn Abi Waqqas သည် ၆၅၀-၆၅၁ ခုနှစ်တွင် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် (Caliph 'Uthman) က တရုတ်နိုင်ငံသို့ သံတမန်စေလွှတ်ရန် တောင်းဆိုပြီးနောက် တတိယအကြိမ်အဖြစ် တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာ တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ လှိုက်လှဲနွေးထွေးစွာ လက်ခံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ === တရုတ်-အာရပ် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး === အစ္စလာမ့်မတိုင်မီကပင် အာရေဗျနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်ကမ်းရိုးတန်းကြားတွင် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး တည်ရှိခဲ့ပြီး အာရပ်ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သည်များသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသောအခါ ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ မွန်ဂိုယွမ်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်ရေး၊ စစ်ပွဲ၊ လက်အောက်ငယ်သား သို့မဟုတ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုမှတစ်ဆင့် အမျိုးမျိုးသော စတက်ပ်လွင်ပြင် (Steppe) မျိုးနွယ်များနှင့် အင်ပါယာများနှင့် ရှည်လျားပြီး အပြန်အလှန်အကျိုးပြုသော ဆက်ဆံရေးသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကြီးမားသော အစ္စလမ်မစ်အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ အစ္စလာမ့်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုမှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရောနှောနေထိုင်သော လွင်ပြင်အမျိုးမျိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုအင်ပါယာကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ပါရှားနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော အုပ်ချုပ်သူ၊ ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် အခြားခေါင်းဆောင်များအဖြစ် မွတ်ဆလင်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်များသည် ခုနစ်ရာစုမှစတင်ကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြီးမားသော အကွဲအပြဲများကို ဆန့်ကျင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်မှုကို ကျင့်သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အစ္စလာမ်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခံရဆဲ ဘာသာတရားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ === သမိုင်း === တရုတ်မူဆလင်များ၏ သမိုင်းဝင်မှတ်တမ်းများအရ အစ္စလာမ်ဘာသာကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး ပို့ဆောင်ခဲ့သူမှာ ၆၅၁ ခုနှစ်တွင် သံရုံးအကြီးအကဲအဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တတိယအကြိမ် လာရောက်ခဲ့သော [[Sa'd ibn abi Waqqas]] ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်သည် တတိယမြောက် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် လက်ထက်ဖြစ်ပြီး [[တမန်တော် မိုဟာမက်]] ကွယ်လွန်ပြီး အနှစ်နှစ်ဆယ်အကြာ ဖြစ်သည်။ သံတမန်ကို လက်ခံရရှိသည့် တန်မင်းဆက် ဧကရာဇ် Gaozong သည် နိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဗလီဖြစ်သည့် ကန်တွန် (Canton) ရှိ အောက်မေ့ဖွယ်ဗလီကို ဆောက်လုပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ [[ဟွေဒဏ္ဍာရီ]]များသည် ၆၁၆/၆၁၇ အစောပိုင်းတွင် သဟေဗာ (Sahabas) များ လည်ပတ်မှုဖြင့် အစ္စလမ်ဘာသာစတင်ခြင်းနှင့် ၆၅၁ လည်ပတ်မှုကို ရောထွေးနေပုံရသည်။ ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များက Waqqās ကိုယ်တိုင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ဖူးကြောင်း အထောက်အထားမရှိဟု စောဒကတက်လေ့ရှိသော်လည်း ဟီဂျရီသက္ကရာဇ်အစောပိုင်း ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း မွတ်ဆလင်သံတမန်များနှင့် ကုန်သည်များသည် တန်တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ [[ထန်မင်းဆက်]]၏ ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ ဗဟိုအာရှနှင့် ထင်ရှားသော အဆက်အသွယ်များသည် တရုတ်မြို့များတွင် နေထိုင်သော အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှ ကုန်သည်များ၏ အရေးပါသော အသိုက်အဝန်းများနှင့်အတူ အစ္စလာမ်ဘာသာကို မိတ်ဆက်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ == အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် တရုတ်အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့၏ ရှုမြင်ပုံ == === တရုတ်အစိုးရ၏ ရှုမြင်ပုံ (နိုင်ငံရေးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအမြင်) === တရုတ်အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် ရှုမြင်ရာတွင် လူမျိုးစုနောက်ခံနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး တည်နေရာအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသော မူဝါဒနှစ်ရပ်ဖြင့် ချဉ်းကပ်သည်။ အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို သီးသန့်ဘာသာရေးပြဿနာထက် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိပါးနိုင်သည့် "ခွဲထွက်ရေးဝါဒ"၊ "အစွန်းရောက်ဝါဒ" စသည့် လုံခြုံရေးအန္တရာယ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်၍ ရှုမြင်လေ့ရှိသည်။<ref name="hrw-xinjiang">"China: Systematic Crackdown on Xinjiang Muslims", Human Rights Watch.</ref> # '''ဟွေလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Hui Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' တရုတ်စကားပြောပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောနေထိုင်သော ဟွေလူမျိုးများကိုမူ အစိုးရက "တရုတ်ဆန်သော မွတ်စလင်ကောင်းများ" အဖြစ် သမိုင်းတလျှောက် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှု မရှိသဖြင့် ရှင်ကျန်းဒေသလောက် ပြင်းထန်သော ဖိနှိပ်မှုမျိုး မကြုံတွေ့ရသော်လည်း မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒအောက်တွင် ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များ၏ အာရဗီစတိုင် အမိုးခုံးများကို ဖျက်ဆီး၍ တရုတ်ရိုးရာအမိုးများဖြင့် အစားထိုးရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံနေရသည်။<ref>Byler, Darren (2021), "In the Camps: China's High-Tech Penal Colony", Columbia Global Reports.</ref> # '''ဝီဂါလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Uyghur Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' အစ္စလမ်မစ်နိုင်ငံများနှင့် နယ်စပ်ချင်းနီးကပ်ပြီး တာကစ် (Turkic) နောက်ခံရှိသော ရှင်ကျန်းဒေသမှ ဝီဂါမွတ်စလင်များကိုမူ အစိုးရက "ခွဲထွက်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်ဝါဒ" အစိုးရိမ်ရဆုံးအုပ်စုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ ထို့ကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေးစခန်း (Re-education Camps) များ ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ ဘာသာရေးဝတ်ပြုမှုများကို တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် နည်းပညာသုံး စောင့်ကြည့်ခြင်းများကို အပြင်းထန်ဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="hrw-xinjiang" /> === တရုတ်ပြည်သူများ၏ ရှုမြင်ပုံ (လူမှုရေးနှင့် လူမျိုးစုအမြင်) === တရုတ်ပြည်သူအများစု (အထူးသဖြင့် ကိုးကွယ်မှုမဲ့ သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓ၊ တာအို ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို လက်ခံသော ဟန်တရုတ်လူမျိုး ၉၀% ကျော်) ၏ အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် အမြင်သည် အစိုးရ၏ ဝါဒဖြန့်ချိမှုများနှင့် အွန်လိုင်း မီဒီယာများအပေါ်တွင် ကြီးစွာ မှီတည်နေသည်။ * '''အစ္စလာမ်ကြောက်ရောဂါ (Islamophobia) မြင့်တက်လာခြင်း:''' အွန်လိုင်းလူမှုကွန်ရက်များ (ဥပမာ- Weibo) တွင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစွန်းရောက်အကြမ်းဖက်မှု သတင်းများကြောင့် တရုတ်ပြည်သူအချို့အကြား အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် သံသယစိတ်နှင့် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့မှုများ ရှိကြသည်။ အချို့က အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ တင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းများနှင့် အစားအသောက်ဓလေ့ (Halal) များသည် တရုတ်ရိုးရာ ဟန်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတမဖြစ်ဟု ယူဆကြသည်။ * '''စီးပွားရေးနှင့် အစားအသောက်အရ လက်ခံမှု:''' အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝ၌ တရုတ်ပြည်သူများသည် မွတ်စလင်တို့၏ "လန်ကျိုး အမဲသားခေါက်ဆွဲ" (Lanzhou Beef Noodles) နှင့် ဟာလာလ်အသားကင် (Qingzhen) ဆိုင်များကို အလွန်နှစ်သက်ကြပြီး လူမျိုးစုစားသောက်ကုန် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုအဖြစ် ကောင်းမွန်စွာ လက်ခံကြသည်။ * '''အိမ်နီးနားချင်းအဖြစ် ရှုမြင်ပုံ:''' နှစ်ပေါင်းရာစုချီ၍ အတူနေထိုင်လာခဲ့သော ဟွေမွတ်စလင်များနှင့် ပတ်သက်၍မူ အများစုက သာမန်တရုတ်နိုင်ငံသား အိမ်နီးနားချင်းများအဖြစ်သာ သဘောထားကြပြီး ဘာသာရေးအရ ပဋိပက္ခကြီးကြီးမားမား မရှိကြပေ။ သို့သော် ဝီဂါလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်၍မူ နယ်မြေဝေးလံခြင်းနှင့် အစိုးရ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များကြောင့် အဝေးမှ စိုးရိမ်စိတ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသည့် သဘောရှိသည်။ == ခရစ်ယာန်ဘာသာ တိုးတက်လာမှုအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ သတိပြုမိမှုနှင့် စိုးရိမ်ချက်များ == တရုတ်နိုင်ငံတွင် လက်ရှိအချိန်၌ ခရစ်ယာန်ဘာသာ (အထူးသဖြင့် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ) သည် မြို့ပြလူငယ်များ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် ပညာတတ်လူတန်းစားများအကြား အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion">"Religion in China", Council on Foreign Relations. URL: https://www.cfr.org/backgrounder/religion-china </ref> တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) သည် ထိုသို့ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာခြင်းကို ရိုးရိုးဘာသာရေးကိစ္စထက် ပါတီ၏အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို စိန်ခေါ်နိုင်သည့် နိုင်ငံရေးအန္တရာယ်တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အထူးသဖြင့် အစိုးရ၏ တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်လည်ပတ်နေသည့် "အိမ်တွင်းအသင်းတော်များ" (House Churches) ၏ ကွန်ရက်သည် အားကောင်းလာပြီး ပါတီဝင်အရေအတွက် (သန်း ၉၀ ကျော်) နီးပါးအထိ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာနိုင်ခြေရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>Pew Research Center (2023), "Measuring Religion in China".</ref> ထို့အပြင် အနောက်နိုင်ငံများက ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အသုံးချကာ တရုတ်ပြည်သူများ၏ စိတ်ဓာတ်ကို ပြောင်းလဲစေမည့် "အရောင်ပြောင်းတော်လှန်ရေး" (Color Revolution) ဖန်တီးလာမည်ကိုလည်း တရုတ်အစိုးရက အထူးစိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ === ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာတို့ဖြင့် အစားထိုး ခုခံခြင်း မဟာဗျူဟာ === အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များ လွှမ်းမိုးလာမည့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားပြုရန်အတွက် တရုတ်အစိုးရသည် ပြည်တွင်းဖြစ် ဘာသာတရားများနှင့် အတွေးအခေါ်များဖြစ်ကြသော မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို အားပေးမြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးခုခံသည့် မဟာဗျူဟာကို ကျင့်သုံးသည်။<ref>Albert, Eleanor (2018), "The State of Religion in China", Council on Foreign Relations.</ref> သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ "ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ယုံကြည်မှု" (Cultural Confidence) ဟူသော ကြွေးကြော်သံအောက်တွင် တရုတ်လူငယ်များ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေသည့်အခါ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများသို့ မသွားဘဲ ပြည်တွင်းရှိ ဗုဒ္ဓ/တာအို ဘုန်းကြီးကျောင်းများသို့သာ သွားရောက်ကြရန် ရုပ်ရှင်၊ မီဒီယာနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးများဖြင့် လမ်းကြောင်းပေးသည်။ အစိုးရသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နိုင်ငံတော်ဘတ်ဂျက်ဖြင့် ခမ်းနားအောင် ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးပြီး "ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဖိုရမ်" (World Buddhist Forum) ကဲ့သို့သော ပွဲများကို တခမ်းတနား ကျင်းပပေးသည်။<ref>"World Buddhist Forum", Xinhua News Agency.</ref> ထို့အပြင် လူငယ်များအကြား တရုတ်ရိုးရာ ခေတ်ဆန်းလှုပ်ရှားမှု (Guochao) ကို အားပေးခြင်းဖြင့် တရုတ်ရိုးရာဓလေ့များသည်သာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သည်ဟူသော အမြင်ကို စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရ အစားထိုးပုံသွင်းလျက်ရှိသည်။ === ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆွယ်မှုအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ === ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အခြေခံသဘောသဘာဝဖြစ်သော "ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်း" (Evangelism) နှင့် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း (Proselytization) တို့ကို တရုတ်အစိုးရက ဥပဒေအရ ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်းရှိ ခရစ်ယာန်များသည် အများပြည်သူရှေ့တွင် တရားဟောခွင့်မရှိသဖြင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း၊ အိမ်တွင်းမိတ်သဟာယ (Home Fellowships) ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် WeChat ကဲ့သို့သော အွန်လိုင်းဒီဂျစ်တယ် ပလက်ဖောင်းများတွင် ကုဒ်စကားလုံးများ သုံးစွဲ၍ ဧဝံဂေလိကို တိတ်တဆိတ် ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် "ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းဥပဒေအသစ်" (Regulations on Religious Affairs) ကို ထုတ်ပြန်ကာ ဘာသာရေးထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။<ref>"New Regulations on Religious Affairs in China", State Council of the PRC, 2018.</ref> အဆိုပါဥပဒေများနှင့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေများအရ - # ဘုရားကျောင်းနယ်မြေပြင်ပဖြစ်သော လမ်းမ၊ ပန်းခြံနှင့် စာသင်ကျောင်းများတွင် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်းနှင့် ကျမ်းစာဝေခြင်းကို လုံးဝတားမြစ်သည်။ # နိုင်ငံခြားသား သာသနာပြုများ (Missionaries) က အင်္ဂလိပ်စာဆရာ သို့မဟုတ် စီးပွားရေးသမားအသွင်ဖြင့် ဝင်ရောက်ကာ ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း၊ တရားမဝင်ဝတ်ပြုပွဲများ ဦးဆောင်ခြင်းပြုလုပ်ပါက ချက်ချင်း ဖမ်းဆီး၍ ပြည်နှင်ဒဏ် (Deportation) ချမှတ်သည်။ # အစိုးရခွင့်ပြုချက်လိုင်စင်မရှိဘဲ အင်တာနက်ပေါ်တွင် ဘာသာရေးတရားဟောခြင်း၊ ဗီဒီယိုနှင့် စာပေများ ဖြန့်ဝေခြင်းကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ပြီး အကောင့်ပိတ်သိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ ပါတီသည် ဘာသာရေးအဆုံးအမများကို ကွန်မြူနစ်ဝါဒလမ်းစဉ်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒဖြင့် သမ္မာကျမ်းစာကိုပင် ပြန်လည်တည်းဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ ဘုရားကျောင်းများတွင်လည်း မျက်နှာမှတ်မိစနစ် (Facial Recognition) ကင်မရာများတပ်ဆင်၍ အသက် ၁၈ နှစ်အောက် ကလေးသူငယ်များ ဘာသာရေးလုပ်ဆောင်မှုကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ပိတ်ပင်လျက်ရှိသည်။<ref>"China's Sinicization of Religion Campaign", Bitter Winter Magazine.</ref> == နိဂုံး == ခြုံငုံသုံးသပ်ရသော် ၂၁ ရာစု လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးအခင်းအကျင်းသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ကျင့်သုံးသော ကွန်မြူနစ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သည့် ထိန်းချုပ်မှုများနှင့် ပြည်သူလူထု၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေမှုများအကြား အားပြိုင်နေသည့် ထူးခြားသော ပုံစံတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ပါတီအာဏာတည်မြဲရေးအတွက် ခရစ်ယာန်ဘာသာ (ပရိုတက်စတင့်) ၏ တိုးတက်မှုအရှိန်အဟုန်နှင့် ပြည်ပသြဇာလွှမ်းမိုးမှုများကို ဥပဒေအသစ်များ၊ နည်းပညာစောင့်ကြည့်မှုများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ကန့်သတ်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion" /> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များကို ခုခံရန်အတွက် ပြည်တွင်းဖြစ် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို "တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization) မူဝါဒအောက်တွင် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ပြန်လည်မြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးပုံသွင်းသည့် မဟာဗျူဟာကို ပါးနပ်စွာ ကျင့်သုံးနေသည်။<ref>Yang, Fenggang (2012), "Religion in China: Survival and Revival under Communist Rule", Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်တရုတ်မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်းထန်သော လူမှုရေးဖိအားများနှင့် စီးပွားရေးအကြပ်အတည်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြည်သူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ (Spiritual Vacuum) ကို အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုများဖြင့် လုံးဝပိတ်ဆို့ထားနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကန့်သတ်မှုများနှင့် အစားထိုးခုခံမှုများ ကြားထဲမှပင် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်များ၏ တိတ်တဆိတ် ဧဝံဂေလိဟောပြောစည်းရုံးမှုများနှင့် လူငယ်များအကြား ဗုဒ္ဓ/တာအိုဘာသာဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့များ ပြန်လည်ခေတ်စားလာမှုများက ဆက်လက်အားကောင်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးသည် တင်းကျပ်သော နိုင်ငံရေးဘောင်အတွင်း၌ပင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် အသွင်ပြောင်းကာ ဆက်လက်ရှင်သန် တိုးတက်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားပြိုင်မှုစစ်တလင်းတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China] {{ကမ္ဘာ့ဘာသာ}} [[Category:တရုတ် ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ဘာသာရေး]] e76gcth93h7p1dzt7h7mhdfux4wrt95 1032738 1032737 2026-05-21T04:45:28Z Chenzeyan29 141880 /* ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ (Theravada Buddhism) */ 1032738 wikitext text/x-wiki တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ကွန်မြူနစ်အစိုးရသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ထောက်ခံသည်။ သို့သော် တရုတ်ပြည်တွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်များ အပါအဝင် တရုတ်ပြည်သူအများစုတို့သည် ဘာသာတရားတစ်မျိုးမျိုးကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တည်မြဲဆုံး ဘာသာရေးနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့အမျိုးမျိုးကို လက်ခံခဲ့သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) တို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပူးပေါင်းလာပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ပုံဖော်ထားသော “သွန်သင်ချက်သုံးချက်” (The Three Teachings) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တရုတ်ဧကရာဇ်များသည် "ကောင်းကင်၏လုပ်ပိုင်ခွင့်" (Mandate of Heaven) ကို တောင်းခံပြီး တရုတ်ဘာသာရေး အလေ့အကျင့်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားနှင့် ခေတ်ပညာတတ်များက ဘာသာတရားအားလုံးကို "အယူသီးမှု" အဖြစ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှစ၍ ပါတီဝင်များအား ပါတီတွင်း ဘာသာရေးလုပ်ခြင်းမှ တားမြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ စတင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများနှင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒများသည် အဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားသည်အထိ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။ ပါတီခေါင်းဆောင် မော်စီတုန်း စတင်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ သူကွယ်လွန်ချိန် ၁正၇၆ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် အစဉ်အလာ၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆန့်ကျင်တော်လှန် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ လက်ထက်တွင် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများကို ပိုမိုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဘာသာကြီး ၅ ခုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ထိုဘာသာတို့မှာ- # မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ # တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) # ကက်သလစ်အသင်းတော် # ပရိုတက်စတင့် # အစ္စလာမ်ဘာသာ တို့ဖြစ်သည်။ ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တရုတ်ရိုးရာဘာသာရေးကို တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် ပြန်လည်အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။ == ဗုဒ္ဓဘာသာသည် တရုတ်လူမျိုး၏ဘာသာ == တရုတ်လူမျိုးအများစု ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာသည် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ ရောနှောနေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ သန်း ၆,၉၀၀ ကျော် ရှိသည့်အနက် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၆၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော ဘာသာတရားနှင့် အယူဝါဒဖြစ်သည်။<ref>[http://buddhistcelebrities.blogspot.com/2011/08/buddhist-population-of-world.html Buddhist Population Of The World ~ Buddhist Celebrities]</ref> တရုတ်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူဦးရေအများဆုံး နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၂၀၀ (၁,၂၁၉,၁၄၉,၆၀၀ ကျော်) အထိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="BuddhismInChina">[http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China]</ref><ref>[http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm Buddhists in the World - The Dhamma - thedhamma.com - Vipassana Foundation] {{Wayback|url=http://www.thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm |date=20160116040848 }}</ref> ထို့ကြောင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ပေါင်းလျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ လူဦးရေအားဖြင့် ၁, plot၂၁,၉၈၉,၆၄၁ (သန်း ၁,၉၀၀ ကျော်၊ သန်း ၂,၀၀၀ နီးပါး) ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံး ကမ္ဘာ့ဘာသာနှင့် အကြီးထွားအမြန်ဆုံးသော ဘာသာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မဟာယာနကို အိန္ဒိယတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောပြသည့်ဓမ္မအတိုင်း လက်တွေ့လိုက်နာကျင့်သုံးသူများကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တည်ရှိရှင်သန်ဆဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်သည့် မဟာယာနသည် ယနေ့အထိ တည်ရှိနေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကြီးနှစ်ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ထေရဝါဒဖြစ်သည်။ ယခုကဲ့သို့ အတန်းအစားခွဲခြားထားခြင်းကို အားလုံးသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များမှ စောဒကတက်ခြင်း မရှိပါ။ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းတော်များသည် ရှေးယခင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များတွင် သင်ကြားခဲ့သည့် ဒုက္ခမှကင်းလွတ်ခြင်းနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာရောက်ကြောင်းစံများကို အလေးထားသင်ကြားခြင်းထက်၊ အရာအားလုံးအတွက် ဒုက္ခမှ အလုံးစုံလွတ်မြောက်ရေး ဖြစ်နိုင်စွမ်းအားနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ တည်ရှိနေမှု၊ ဗောဓိသတ္တများ၊ ဗုဒ္ဓသဘာဝ (佛性) ကို ပုံဖော်ပေးသည့်အပေါ်တွင် ပိုမိုအခြေခံထားသည်။ အချို့သော မဟာယာနကျောင်းတော်များသည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှု ဖော်ပြချက်ကို လွယ်ကူစွာ ရှင်းလင်းဖော်ပြရာတွင် ဗုဒ္ဓအမိတဗ၏ နာမတော်အားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကို ရရှိခြင်း၊ ဗုဒ္ဓအမိတဗ (अमिताभ) ထံသို့ ဂါထာမန္တာန်များ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် ဘာသာယုံကြည်မှုနှင့် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုတို့ကို ရရှိစေသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှု ဘဝပုံစံသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော် (Pure Land Buddhism) ၏ ပြင်းထန်သောအာရုံစူးစိုက်ထားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး မဟာယာနဘာသာ အရှေ့အာရှတစ်လွှားတွင် အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတွင် ကြီးမားစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အရှေ့အာရှတွင် စိတ်၏မူလအခြေခံများသည် ဘုရားရှိခိုးရွတ်ဆိုခြင်း၊ မန္တာန်ရွတ်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ဓရဏပရိတ်ရွတ်ခြင်းတို့အပေါ်တွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ အမှီသဟဲပြုနေပြီး၊ မဟာယာနသုတ်များ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် တရားအားထုတ်ခြင်းများပေါ်တွင် မှီခိုနေပါသည်။ တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဘုန်းကြီးအများစုသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော်၏ အဆိုအတိုင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြပြီး အချို့သောဘုန်းကြီးများသည် ဇန်ကျောင်းတော် (Zen) ၏ သင်ကြားမှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြသည်။ မဟာယာနကျောင်းအများစုသည် ဘုရားမဖြစ်သေးသည့် ဗောဓိသတ္တ (बोधिसत्त्व) များ၏ နတ်ကွန်းများကိုလည်း ယုံကြည်သက်ဝင်မှုရှိသည်။ ဗောဓိသတ္တများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးထူးချွန်မှု၊ ဆုံးခန်းတိုင်အတတ်ပညာ၊ လူသားများနှင့် အခြားဘုံများ (တိရစ္ဆာန်၊ တစ္ဆေသရဲ၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်နတ်များ စသည်) ကို ကယ်တင်ရေးတို့ကို ရရှိရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြသူများဖြစ်သည်။ မဟာယာနတွင် ဗုဒ္ဓသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး အချိန်တိုင်း၊ နေရာတိုင်းနှင့် သုံးဆဲ့တစ်ဘုံတွင် ပါရှိသူအဖြစ် သိမြင်ထားပြီး၊ ဗောဓိသတ္တများသည် အများကောင်းကျိုးအတွက် ထူးချွန်သော အရည်အသွေးစံများကို ကိုယ်စားပြုရန် ရောက်ရှိလာကြသည်ဟု သိမြင်သည်။ ဇန်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် မဟာယာန၏ ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်ပြီး မဟာယာနကယ်တင်ခြင်း အဆိုအမိန့်၏ တရားရိပ်များအပေါ် ချိန်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဗောဓိသတ္တများ၏ ဗိမာန်ကို သိစိတ်၏ ကိုယ်စားပြုသွင်ပြင်များအဖြစ် မြင်သည်။ ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် မိမိကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ ၅၈၈ ခုတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်တော်မူချိန်၌ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ဒဿနဆရာကြီး [[ကွန်ဖြူးရှပ်]] (ဘီစီ ၅၅၁-၄၇၉) မမွေးသေးပါ။ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်ကို အတွေးအခေါ်ပညာရှင် သာမက ဘာသာရေးရှေ့ဆောင်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ကိုးရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ဘာသာရေးအသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ကြသေးသော်လည်း တရုတ်လူမျိုးတို့အတွက်မူ ဘဝလမ်းပြ ဒဿနဆရာကြီးအဖြစ် ကြည်ညိုပြီး ၎င်း၏ လမ်းစဉ်များကို လိုက်နာကြသည်။ == ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂိုဏ်းခွဲများအပေါ် တရုတ်အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့၏ ရှုမြင်ပုံ == === မဟာယာန နှင့် ဇင် (ချန်) ဗုဒ္ဓဘာသာ (Han Buddhism) === တရုတ်ရိုးရာ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ၎င်းမှဆင်းသက်လာသော ဇင်ဘာသာ (တရုတ်လို 'ချန်' 禪) ကို တရုတ်လူမျိုးအများစု (ဟန်တရုတ်) ကိုးကွယ်ကြသဖြင့် "ဟန်ဗုဒ္ဓဘာသာ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ အစိုးရသည် မဟာယာနနှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို "နိုင်ငံရေးအရ အန္တရာယ်မရှိသော အမျိုးသားအမွေအနှစ်" အဖြစ် လိုလားစွာ ရှုမြင်သည်။ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ တရုတ်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု မြှင့်တင်ရေး မူဝါဒအောက်တွင် ဤဘာသာတရားများကို အနောက်တိုင်း ခရစ်ယာန်ဘာသာတိုးတက်မှုကို တန်ပြန်ရန် မဟာဗျူဟာမြောက် လက်နက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးချသည်။<ref>Laliberté, André (2011), "Buddhist Charities and China's Social Policy", Brill.</ref> အစိုးရသည် "ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဖိုရမ်" (World Buddhist Forum) ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပကာ ၎င်း၏ ယဉ်ကျေးမှုစွမ်းအား (Soft Power) ကို ကမ္ဘာသို့ ပြသရန် ဤဂိုဏ်းခွဲများကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ ပြည်သူအများစုအတွက် မဟာယာနနှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဘာသာတရားထက် ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ပြင်းထန်သော လူမှုရေးဖိအားများ ခံစားနေရသည့် တရုတ်မြို့ပြလူငယ်များအကြား ဇင် (Zen) စိတ်ငြိမ်အေးချမ်းမှု ရှာဖွေခြင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် တရားစခန်းဝင်ခြင်းနှင့် ခေတ်ပေါ် "ဗုဒ္ဓဘာသာကဲ့သို့ အေးဆေးနေထိုင်ခြင်း" (Buddha-like/佛系 - Fuxi) လူနေမှုပုံစံများ အလွန်ခေတ်စားလျက်ရှိသည်။<ref>"The 'Buddha-like' youth trends in China", South China Morning Post.</ref> === တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ (Vajrayana / Tibetan Buddhism) === တိဗက်၊ အတွင်းမွန်ဂိုလီးယားနှင့် တရုတ်အနောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ကိုးကွယ်ကြသည့် ပက္ကဝါဒ (ဝဇီရာယာန) ဂိုဏ်းခွဲဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကို "အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ခွဲထွက်ရေးဝါဒ" ဆိုင်ရာ အထိမခံဆုံး ကိစ္စရပ်တစ်ခုအဖြစ် အထူးစောင့်ကြည့်ရှုမြင်သည်။ အထူးသဖြင့် ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်နေသော ဒလိုင်းလားမား (Dalai Lama) ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို လုံးဝပိတ်ပင်ထားပြီး၊ နောက်ထပ်ပေါ်ထွန်းမည့် ပန်ချန်လားမားနှင့် ဒလိုင်းလားမား ကလေးငယ်များကို ကွန်မြူနစ်ပါတီကသာ စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခွင့်ရှိရမည်ဟု ဥပဒေထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>"China's Management of Tibetan Buddhist Reincarnation", State Religious Affairs Bureau Order No. 5.</ref> ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် ပါတီအလံများလွှင့်ထူစေပြီး သစ္စာခံရန် ဖိအားပေးသည်။ ဟန်တရုတ်လူမျိုး အထက်တန်းလွှာများနှင့် ပညာတတ်များအကြားတွင်မူ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဆန်းကြယ်သော မန္တန်များ၊ ယတြာများနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်ခန်းများသည် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ဆွဲဆောင်မှုရှိနေသည်။ သို့သော် နိုင်ငံရေးအရ အစိုးရ၏ ဝါဒဖြန့်မှုများကြောင့် ပြည်သူအများစုသည် တိဗက်ဘုန်းကြီးများကို "ခွဲထွက်ရေးသမားများ" အဖြစ် သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရှုလေ့ရှိသည်။ === ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ (Theravada Buddhism) === မြန်မာ၊ လာအို၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်စပ်ချင်း ထိစပ်နေသော ယူနန်ပြည်နယ် (အထူးသဖြင့် ပန်းရှန်းနှင့် သျှစ်သျှောင်ပန္နားဒေသ) ရှိ ဒိုင် (ရှမ်း)၊ ပလောင်၊ ဝ လူမျိုးစုများ ကိုးကွယ်သည့် ပါဠိအခြေခံ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို "နယ်စပ်ဒေသ တည်ငြိမ်ရေးနှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ (ASEAN) နှင့် သံတမန်ရေးရာ ချိတ်ဆက်မှုတံတား" အဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အစိုးရက ထေရဝါဒ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးပြီး မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ သံဃာတော်များနှင့် ဘာသာရေးလဲလှယ်မှုများ ပြုလုပ်ရန် အားပေးသည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရထိန်းချုပ်မှုအပြင်ဘက်သို့ ကျော်လွန်၍ ပြည်ပအဖွဲ့အစည်းများနှင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ခြင်းကိုမူ တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်ထားသည်။<ref>Wasan, P. (2018), "Theravada Buddhism and China's Belt and Road Initiative in Yunnan".</ref> တရုတ်ပြည်မကြီးမှ ပြည်သူများအတွက်မူ ယူနန်ဒေသရှိ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသည် ထူးခြားဆန်းပြားသော "လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှု” တစ်ခုဖြစ်သည်။မြန်မာ့ရိုးရာ သင်္ကြန်ရေသဘင်ပွဲ (Burmese Water Splashing Festival) နှင့် ထေရဝါဒစေတီပုထိုးများ၏ ဗိသုကာလက်ရာများကို လာရောက်လည်ပတ်စရာ အပန်းဖြေနေရာတစ်ခုအဖြစ်သာ အဓိက ရှုမြင်ကြသည်။ == တရုတ်နိုင်ငံသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ရောက်ရှိလာပုံ == တရုတ်ရိုးရာ မူဆလင်မှတ်တမ်းများအရ [[ဆွဟာဘ]] Sa'd ibn Abī Waqqās (594–674)၊ Ja'far ibn Abi Talib နှင့် Jahsh တို့သည် ၆၁၆/၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်၌ တရားဟောချိန်မှစ၍ တရုတ်ပြည်၌ အစ္စလာမ်သမိုင်း စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၆၁၅/၆၁၆ ခုနှစ်တွင် Abyssinia မှ ရွက်လွှင့်ပြီးနောက် စစ်တကောင်း-ကမ်ရု-မဏိပူရ လမ်းကြောင်းအတိုင်း လာရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Sa'd ibn Abi Waqqas သည် ၆၅၀-၆၅၁ ခုနှစ်တွင် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် (Caliph 'Uthman) က တရုတ်နိုင်ငံသို့ သံတမန်စေလွှတ်ရန် တောင်းဆိုပြီးနောက် တတိယအကြိမ်အဖြစ် တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာ တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ လှိုက်လှဲနွေးထွေးစွာ လက်ခံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ === တရုတ်-အာရပ် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး === အစ္စလာမ့်မတိုင်မီကပင် အာရေဗျနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်ကမ်းရိုးတန်းကြားတွင် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး တည်ရှိခဲ့ပြီး အာရပ်ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သည်များသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသောအခါ ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ မွန်ဂိုယွမ်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်ရေး၊ စစ်ပွဲ၊ လက်အောက်ငယ်သား သို့မဟုတ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုမှတစ်ဆင့် အမျိုးမျိုးသော စတက်ပ်လွင်ပြင် (Steppe) မျိုးနွယ်များနှင့် အင်ပါယာများနှင့် ရှည်လျားပြီး အပြန်အလှန်အကျိုးပြုသော ဆက်ဆံရေးသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကြီးမားသော အစ္စလမ်မစ်အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ အစ္စလာမ့်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုမှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရောနှောနေထိုင်သော လွင်ပြင်အမျိုးမျိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုအင်ပါယာကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ပါရှားနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော အုပ်ချုပ်သူ၊ ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် အခြားခေါင်းဆောင်များအဖြစ် မွတ်ဆလင်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်များသည် ခုနစ်ရာစုမှစတင်ကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြီးမားသော အကွဲအပြဲများကို ဆန့်ကျင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်မှုကို ကျင့်သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အစ္စလာမ်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခံရဆဲ ဘာသာတရားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ === သမိုင်း === တရုတ်မူဆလင်များ၏ သမိုင်းဝင်မှတ်တမ်းများအရ အစ္စလာမ်ဘာသာကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး ပို့ဆောင်ခဲ့သူမှာ ၆၅၁ ခုနှစ်တွင် သံရုံးအကြီးအကဲအဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တတိယအကြိမ် လာရောက်ခဲ့သော [[Sa'd ibn abi Waqqas]] ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်သည် တတိယမြောက် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် လက်ထက်ဖြစ်ပြီး [[တမန်တော် မိုဟာမက်]] ကွယ်လွန်ပြီး အနှစ်နှစ်ဆယ်အကြာ ဖြစ်သည်။ သံတမန်ကို လက်ခံရရှိသည့် တန်မင်းဆက် ဧကရာဇ် Gaozong သည် နိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဗလီဖြစ်သည့် ကန်တွန် (Canton) ရှိ အောက်မေ့ဖွယ်ဗလီကို ဆောက်လုပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ [[ဟွေဒဏ္ဍာရီ]]များသည် ၆၁၆/၆၁၇ အစောပိုင်းတွင် သဟေဗာ (Sahabas) များ လည်ပတ်မှုဖြင့် အစ္စလမ်ဘာသာစတင်ခြင်းနှင့် ၆၅၁ လည်ပတ်မှုကို ရောထွေးနေပုံရသည်။ ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များက Waqqās ကိုယ်တိုင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ဖူးကြောင်း အထောက်အထားမရှိဟု စောဒကတက်လေ့ရှိသော်လည်း ဟီဂျရီသက္ကရာဇ်အစောပိုင်း ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း မွတ်ဆလင်သံတမန်များနှင့် ကုန်သည်များသည် တန်တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ [[ထန်မင်းဆက်]]၏ ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ ဗဟိုအာရှနှင့် ထင်ရှားသော အဆက်အသွယ်များသည် တရုတ်မြို့များတွင် နေထိုင်သော အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှ ကုန်သည်များ၏ အရေးပါသော အသိုက်အဝန်းများနှင့်အတူ အစ္စလာမ်ဘာသာကို မိတ်ဆက်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ == အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် တရုတ်အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့၏ ရှုမြင်ပုံ == === တရုတ်အစိုးရ၏ ရှုမြင်ပုံ (နိုင်ငံရေးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအမြင်) === တရုတ်အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် ရှုမြင်ရာတွင် လူမျိုးစုနောက်ခံနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး တည်နေရာအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသော မူဝါဒနှစ်ရပ်ဖြင့် ချဉ်းကပ်သည်။ အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို သီးသန့်ဘာသာရေးပြဿနာထက် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိပါးနိုင်သည့် "ခွဲထွက်ရေးဝါဒ"၊ "အစွန်းရောက်ဝါဒ" စသည့် လုံခြုံရေးအန္တရာယ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်၍ ရှုမြင်လေ့ရှိသည်။<ref name="hrw-xinjiang">"China: Systematic Crackdown on Xinjiang Muslims", Human Rights Watch.</ref> # '''ဟွေလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Hui Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' တရုတ်စကားပြောပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောနေထိုင်သော ဟွေလူမျိုးများကိုမူ အစိုးရက "တရုတ်ဆန်သော မွတ်စလင်ကောင်းများ" အဖြစ် သမိုင်းတလျှောက် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှု မရှိသဖြင့် ရှင်ကျန်းဒေသလောက် ပြင်းထန်သော ဖိနှိပ်မှုမျိုး မကြုံတွေ့ရသော်လည်း မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒအောက်တွင် ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များ၏ အာရဗီစတိုင် အမိုးခုံးများကို ဖျက်ဆီး၍ တရုတ်ရိုးရာအမိုးများဖြင့် အစားထိုးရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံနေရသည်။<ref>Byler, Darren (2021), "In the Camps: China's High-Tech Penal Colony", Columbia Global Reports.</ref> # '''ဝီဂါလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Uyghur Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' အစ္စလမ်မစ်နိုင်ငံများနှင့် နယ်စပ်ချင်းနီးကပ်ပြီး တာကစ် (Turkic) နောက်ခံရှိသော ရှင်ကျန်းဒေသမှ ဝီဂါမွတ်စလင်များကိုမူ အစိုးရက "ခွဲထွက်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်ဝါဒ" အစိုးရိမ်ရဆုံးအုပ်စုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ ထို့ကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေးစခန်း (Re-education Camps) များ ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ ဘာသာရေးဝတ်ပြုမှုများကို တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် နည်းပညာသုံး စောင့်ကြည့်ခြင်းများကို အပြင်းထန်ဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="hrw-xinjiang" /> === တရုတ်ပြည်သူများ၏ ရှုမြင်ပုံ (လူမှုရေးနှင့် လူမျိုးစုအမြင်) === တရုတ်ပြည်သူအများစု (အထူးသဖြင့် ကိုးကွယ်မှုမဲ့ သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓ၊ တာအို ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို လက်ခံသော ဟန်တရုတ်လူမျိုး ၉၀% ကျော်) ၏ အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် အမြင်သည် အစိုးရ၏ ဝါဒဖြန့်ချိမှုများနှင့် အွန်လိုင်း မီဒီယာများအပေါ်တွင် ကြီးစွာ မှီတည်နေသည်။ * '''အစ္စလာမ်ကြောက်ရောဂါ (Islamophobia) မြင့်တက်လာခြင်း:''' အွန်လိုင်းလူမှုကွန်ရက်များ (ဥပမာ- Weibo) တွင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစွန်းရောက်အကြမ်းဖက်မှု သတင်းများကြောင့် တရုတ်ပြည်သူအချို့အကြား အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် သံသယစိတ်နှင့် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့မှုများ ရှိကြသည်။ အချို့က အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ တင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းများနှင့် အစားအသောက်ဓလေ့ (Halal) များသည် တရုတ်ရိုးရာ ဟန်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတမဖြစ်ဟု ယူဆကြသည်။ * '''စီးပွားရေးနှင့် အစားအသောက်အရ လက်ခံမှု:''' အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝ၌ တရုတ်ပြည်သူများသည် မွတ်စလင်တို့၏ "လန်ကျိုး အမဲသားခေါက်ဆွဲ" (Lanzhou Beef Noodles) နှင့် ဟာလာလ်အသားကင် (Qingzhen) ဆိုင်များကို အလွန်နှစ်သက်ကြပြီး လူမျိုးစုစားသောက်ကုန် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုအဖြစ် ကောင်းမွန်စွာ လက်ခံကြသည်။ * '''အိမ်နီးနားချင်းအဖြစ် ရှုမြင်ပုံ:''' နှစ်ပေါင်းရာစုချီ၍ အတူနေထိုင်လာခဲ့သော ဟွေမွတ်စလင်များနှင့် ပတ်သက်၍မူ အများစုက သာမန်တရုတ်နိုင်ငံသား အိမ်နီးနားချင်းများအဖြစ်သာ သဘောထားကြပြီး ဘာသာရေးအရ ပဋိပက္ခကြီးကြီးမားမား မရှိကြပေ။ သို့သော် ဝီဂါလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်၍မူ နယ်မြေဝေးလံခြင်းနှင့် အစိုးရ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များကြောင့် အဝေးမှ စိုးရိမ်စိတ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသည့် သဘောရှိသည်။ == ခရစ်ယာန်ဘာသာ တိုးတက်လာမှုအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ သတိပြုမိမှုနှင့် စိုးရိမ်ချက်များ == တရုတ်နိုင်ငံတွင် လက်ရှိအချိန်၌ ခရစ်ယာန်ဘာသာ (အထူးသဖြင့် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ) သည် မြို့ပြလူငယ်များ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် ပညာတတ်လူတန်းစားများအကြား အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion">"Religion in China", Council on Foreign Relations. URL: https://www.cfr.org/backgrounder/religion-china </ref> တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) သည် ထိုသို့ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာခြင်းကို ရိုးရိုးဘာသာရေးကိစ္စထက် ပါတီ၏အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို စိန်ခေါ်နိုင်သည့် နိုင်ငံရေးအန္တရာယ်တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အထူးသဖြင့် အစိုးရ၏ တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်လည်ပတ်နေသည့် "အိမ်တွင်းအသင်းတော်များ" (House Churches) ၏ ကွန်ရက်သည် အားကောင်းလာပြီး ပါတီဝင်အရေအတွက် (သန်း ၉၀ ကျော်) နီးပါးအထိ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာနိုင်ခြေရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>Pew Research Center (2023), "Measuring Religion in China".</ref> ထို့အပြင် အနောက်နိုင်ငံများက ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အသုံးချကာ တရုတ်ပြည်သူများ၏ စိတ်ဓာတ်ကို ပြောင်းလဲစေမည့် "အရောင်ပြောင်းတော်လှန်ရေး" (Color Revolution) ဖန်တီးလာမည်ကိုလည်း တရုတ်အစိုးရက အထူးစိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။ === ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာတို့ဖြင့် အစားထိုး ခုခံခြင်း မဟာဗျူဟာ === အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များ လွှမ်းမိုးလာမည့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားပြုရန်အတွက် တရုတ်အစိုးရသည် ပြည်တွင်းဖြစ် ဘာသာတရားများနှင့် အတွေးအခေါ်များဖြစ်ကြသော မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို အားပေးမြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးခုခံသည့် မဟာဗျူဟာကို ကျင့်သုံးသည်။<ref>Albert, Eleanor (2018), "The State of Religion in China", Council on Foreign Relations.</ref> သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ "ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ယုံကြည်မှု" (Cultural Confidence) ဟူသော ကြွေးကြော်သံအောက်တွင် တရုတ်လူငယ်များ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေသည့်အခါ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများသို့ မသွားဘဲ ပြည်တွင်းရှိ ဗုဒ္ဓ/တာအို ဘုန်းကြီးကျောင်းများသို့သာ သွားရောက်ကြရန် ရုပ်ရှင်၊ မီဒီယာနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးများဖြင့် လမ်းကြောင်းပေးသည်။ အစိုးရသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နိုင်ငံတော်ဘတ်ဂျက်ဖြင့် ခမ်းနားအောင် ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးပြီး "ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဖိုရမ်" (World Buddhist Forum) ကဲ့သို့သော ပွဲများကို တခမ်းတနား ကျင်းပပေးသည်။<ref>"World Buddhist Forum", Xinhua News Agency.</ref> ထို့အပြင် လူငယ်များအကြား တရုတ်ရိုးရာ ခေတ်ဆန်းလှုပ်ရှားမှု (Guochao) ကို အားပေးခြင်းဖြင့် တရုတ်ရိုးရာဓလေ့များသည်သာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သည်ဟူသော အမြင်ကို စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရ အစားထိုးပုံသွင်းလျက်ရှိသည်။ === ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆွယ်မှုအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ === ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အခြေခံသဘောသဘာဝဖြစ်သော "ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်း" (Evangelism) နှင့် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း (Proselytization) တို့ကို တရုတ်အစိုးရက ဥပဒေအရ ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်းရှိ ခရစ်ယာန်များသည် အများပြည်သူရှေ့တွင် တရားဟောခွင့်မရှိသဖြင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း၊ အိမ်တွင်းမိတ်သဟာယ (Home Fellowships) ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် WeChat ကဲ့သို့သော အွန်လိုင်းဒီဂျစ်တယ် ပလက်ဖောင်းများတွင် ကုဒ်စကားလုံးများ သုံးစွဲ၍ ဧဝံဂေလိကို တိတ်တဆိတ် ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ တရုတ်အစိုးရသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် "ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းဥပဒေအသစ်" (Regulations on Religious Affairs) ကို ထုတ်ပြန်ကာ ဘာသာရေးထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။<ref>"New Regulations on Religious Affairs in China", State Council of the PRC, 2018.</ref> အဆိုပါဥပဒေများနှင့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေများအရ - # ဘုရားကျောင်းနယ်မြေပြင်ပဖြစ်သော လမ်းမ၊ ပန်းခြံနှင့် စာသင်ကျောင်းများတွင် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်းနှင့် ကျမ်းစာဝေခြင်းကို လုံးဝတားမြစ်သည်။ # နိုင်ငံခြားသား သာသနာပြုများ (Missionaries) က အင်္ဂလိပ်စာဆရာ သို့မဟုတ် စီးပွားရေးသမားအသွင်ဖြင့် ဝင်ရောက်ကာ ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း၊ တရားမဝင်ဝတ်ပြုပွဲများ ဦးဆောင်ခြင်းပြုလုပ်ပါက ချက်ချင်း ဖမ်းဆီး၍ ပြည်နှင်ဒဏ် (Deportation) ချမှတ်သည်။ # အစိုးရခွင့်ပြုချက်လိုင်စင်မရှိဘဲ အင်တာနက်ပေါ်တွင် ဘာသာရေးတရားဟောခြင်း၊ ဗီဒီယိုနှင့် စာပေများ ဖြန့်ဝေခြင်းကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ပြီး အကောင့်ပိတ်သိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ ပါတီသည် ဘာသာရေးအဆုံးအမများကို ကွန်မြူနစ်ဝါဒလမ်းစဉ်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒဖြင့် သမ္မာကျမ်းစာကိုပင် ပြန်လည်တည်းဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ ဘုရားကျောင်းများတွင်လည်း မျက်နှာမှတ်မိစနစ် (Facial Recognition) ကင်မရာများတပ်ဆင်၍ အသက် ၁၈ နှစ်အောက် ကလေးသူငယ်များ ဘာသာရေးလုပ်ဆောင်မှုကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ပိတ်ပင်လျက်ရှိသည်။<ref>"China's Sinicization of Religion Campaign", Bitter Winter Magazine.</ref> == နိဂုံး == ခြုံငုံသုံးသပ်ရသော် ၂၁ ရာစု လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးအခင်းအကျင်းသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ကျင့်သုံးသော ကွန်မြူနစ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သည့် ထိန်းချုပ်မှုများနှင့် ပြည်သူလူထု၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေမှုများအကြား အားပြိုင်နေသည့် ထူးခြားသော ပုံစံတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ပါတီအာဏာတည်မြဲရေးအတွက် ခရစ်ယာန်ဘာသာ (ပရိုတက်စတင့်) ၏ တိုးတက်မှုအရှိန်အဟုန်နှင့် ပြည်ပသြဇာလွှမ်းမိုးမှုများကို ဥပဒေအသစ်များ၊ နည်းပညာစောင့်ကြည့်မှုများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ကန့်သတ်လျက်ရှိသည်။<ref name="cfr-religion" /> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များကို ခုခံရန်အတွက် ပြည်တွင်းဖြစ် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို "တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization) မူဝါဒအောက်တွင် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ပြန်လည်မြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးပုံသွင်းသည့် မဟာဗျူဟာကို ပါးနပ်စွာ ကျင့်သုံးနေသည်။<ref>Yang, Fenggang (2012), "Religion in China: Survival and Revival under Communist Rule", Oxford University Press.</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်တရုတ်မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်းထန်သော လူမှုရေးဖိအားများနှင့် စီးပွားရေးအကြပ်အတည်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြည်သူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ (Spiritual Vacuum) ကို အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုများဖြင့် လုံးဝပိတ်ဆို့ထားနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကန့်သတ်မှုများနှင့် အစားထိုးခုခံမှုများ ကြားထဲမှပင် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်များ၏ တိတ်တဆိတ် ဧဝံဂေလိဟောပြောစည်းရုံးမှုများနှင့် လူငယ်များအကြား ဗုဒ္ဓ/တာအိုဘာသာဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့များ ပြန်လည်ခေတ်စားလာမှုများက ဆက်လက်အားကောင်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးသည် တင်းကျပ်သော နိုင်ငံရေးဘောင်အတွင်း၌ပင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် အသွင်ပြောင်းကာ ဆက်လက်ရှင်သန် တိုးတက်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားပြိုင်မှုစစ်တလင်းတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China] {{ကမ္ဘာ့ဘာသာ}} [[Category:တရုတ် ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:ဘာသာရေး]] n2yfa5uu38rkvlyz3cmkedn0h3ssuyp ကလောမြို့ 0 48652 1032841 1032168 2026-05-21T08:53:33Z Ninjastrikers 22896 1032841 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကလောမြို့ |native_name = {{nobold|{{shn|ၵၢတ်ႇလေႃႉ (ၵလေႃး)}}}}<br/>{{nobold|{{blk|ဝေင်ꩻကလော်ꩻ}}}} |native_lang = shn |official_name = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = ကလောမြို့တည်နေရာ |image_skyline = Kalaw in 2021 November 1.jpg |imagesize = 300px |image_caption = ကလောမြို့ |image_map = |map_caption = |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ကလောခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ကလောမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = ၉၃၀၃၂<ref>{{Citation | publication-date =May 2015|title=၂၀၁၄ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရေနှင့် အိမ်အကြောင်းအရာ ပြည်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ| volume =အတွဲ(၂)|publisher= ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန|page= ၆၂}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_blank1_title = |population_blank2 = |population_blank2_title = |population_density_km2 = auto |coordinates = {{coord|20|38|N|96|34|E|region:MM|display=inline,title}} |elevation_ft = 4297 |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ကလောမြို့'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောခရိုင်]]၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော် တောင်ပေါ်အပန်းဖြေ စခန်းမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၄,၂၉၇ ပေ (၁,၃၁၀ မီတာ) မြင့်သော ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းများ၏ ပခုံးထက်တွင် တည်ရှိပြီး၊ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်မှ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ပြည်မဒေသသို့ ဆင်းသက်ရာ "ပင်မဝင်ပေါက် တံခါးကြီး" သဖွယ် တည်ရှိနေသည်။ မြို့အရှေ့ဘက်တွင် တောင်တန်းများမှရေများ စီးဆင်းရာ ကလောချောင်းရှိပြီး ၎င်းချောင်းသည် [[အင်းလေးကန်]]အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ကလောမြို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးမြန်မာဘုရင်များလက်ထက်က ရှမ်းပြည်နယ်သို့ လာရာလမ်းတလျောက် နားခိုရာ စခန်းရွာငယ်တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း၊ [[ကိုလိုနီခေတ်]]တွင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများက အေးချမ်းလှသော ရာသီဥတုကို သဘောကျနှစ်ခြိုက်သဖြင့် နွေရာသီအပန်းဖြေမြို့ (Hill Station) အဖြစ် မြို့အင်္ဂါရပ်နှင့်ညီအောင် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == ကလောဟူသော အမည်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ကွဲပြားသည့် ယူဆချက် နှစ်မျိုးရှိသည်။ === ပလောင်ရင်းမြစ် === ကလောဟူသော အမည်သည် ဒေသခံ ဌာနေလူမျိုးများဖြစ်ကြသော [[ပလောင်လူမျိုး]]များ၏ "ကလောက်" ဟူသော အသံထွက်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ပလောင်စကားအရ "ကလောက်" သည် ဒယ်အိုး သို့မဟုတ် ဇလုံ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ကလောမြို့အား အရပ်လေးမျက်နှာ တောင်တန်းများက ဝန်းရံထားပုံမှာ ဒယ်အိုးပုံစံသဏ္ဌာန် ရှိသောကြောင့် ထိုသို့ တင်စားခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=မင်းရွှေပြည် |title=ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် တိုင်းရင်းသားရိုးရာဓလေ့များ |publisher=မြန်မာ့ရတနာစာပေ |date=၁၉၉၈ |pages=၈၅–၈၈}}</ref> === ရှမ်းရင်းမြစ် === အခြားယူဆချက်တစ်ခုမှာ ကလောဟူသော အမည်သည် ရှမ်းစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီခေတ် မြို့ပြအင်္ဂါရပ်များနှင့်အညီ ရှမ်းစော်ဘွားများက ဈေးနေ့သတ်မှတ်ပေးခဲ့ရာ အနီးအနားရှိ ကျေးရွာများမှ ဈေးနေ့တွင် နွားလှည်းများဖြင့် လာရောက်ရောင်းချကြသဖြင့် ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ၵၢတ်ႇလေႃႉ" (လှည်းဈေး) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြရာမှ အချိန်ကာလ ကြာမြင့်လာသောအခါ "ၵလေႃး" (ကလော) ဟူ၍ အသံပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |publisher=Government Printing, Burma |date=1901 |volume=II |pages=310}}</ref> == လူဦးရေနှင့် လူမျိုးစုများ == ၂၀၁၄ ခုနှစ် တရားဝင် သန်းခေါင်စာရင်း အချက်အလက်များအရ ကလောမြို့နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၉၃,၀၃၂ ဦး ရှိသည်။<ref name="census" /> ယခင်က ကလောမြို့တွင် နေထိုင်သူအများစုမှာ [[ရှမ်းလူမျိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]]နှင့် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့်အတူ လိုက်ပါလာခဲ့ကြသော [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]နွယ်ဖွားများလည်း အခြေစိုက် နေထိုင်လာခဲ့ကြရာ မြို့အနီးရှိ ဆင်တောင်ရွာသည် ဂေါ်ရခါးလူမျိုး အများအပြား နေထိုင်ရာ ရွာတစ်ရွာအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ခေတ်ကာလများ ရွှေ့လျားလာပြီး အစိုးရဌာနဆိုင်ရာ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်လာသောကြောင့် ယခုအခါတွင် လူမျိုးပေါင်းစုံ သဟဇာတဖြစ်စွာ ပေါင်းစပ်နေထိုင်ကြသည်။ == လူနေထိုင်မှုနှင့် စီးပွားရေး == ကိုလိုနီခေတ်က ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ဥရောပစတိုင် ခေတ်ဟောင်း အဆောက်အအုံများနှင့် ဘန်ဂလိုအချို့ကို မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့တွင် ယနေ့တိုင် မြင်တွေ့နိုင်သေးသည်။ ကလောမြို့သည် [[တပ်မတော်]]မှ [[အမှတ်(၅၅)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|ခြေမြန်တပ်မ (၅၅)]] အခြေစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်ပြီး ခ.လ.ရ (၃)၊ ခ.လ.ရ (၇) နှင့် ခ.လ.ရ (၁၁2) စသည့် တပ်ရင်း သုံးရင်း တည်ရှိသည့်အပြင် တပ်မတော် စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်ကိုလည်း ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ === အခြေခံအဆောက်အအုံ === မြို့ရေပေးဝေရေးအတွက် မြို့အရှေ့ဘက်ရှိ အင်းပြင်ရေကန်နှင့် မြို့အနောက်တောင်ဘက်ရှိ ရေအေးကန်တို့မှ ခေတ်အဆက်ဆက် သွယ်ယူဖြန့်ဝေပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြို့အနောက်ဘက်ရှိ သဘာဝရေထွက်များမှလည်း ရေပိုက်များဖြင့် သွယ်ယူကာ ကိုယ်ထူကိုယ်ထစနစ်ဖြင့် ဖြန့်ဝေပေးလျက်ရှိသည်။ ကလောမြို့ အင်းပြင်ရွာတွင် [[လောပိတ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ (၁) နှင့် (၂)|လောပိတ ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]]မှ လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားခွဲရုံ တည်ဆောက်ထားပြီး ၎င်းမှတစ်ဆင့် [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ [[ပင်းတယမြို့]]၊ [[သာစည်မြို့]]နှင့် ကလောမြို့တွင်းသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ဖြန့်ဝေပေးလျက်ရှိသည်။ === စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း === ဒေသခံများသည် တောင်ယာလုပ်ငန်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးရေးအနေဖြင့် [[မက်မန်းသီး]]၊ [[မက်မွန်သီး]]၊ [[လိမ္မော်သီး]]၊ [[ဂေါ်ဖီထုပ်]]နှင့် ပန်းမုန်လာ တို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မက်မန်းနှင့် မက်မွန်သီး ထွက်နှုန်းကျဆင်းလာသဖြင့် အစားထိုး စီးပွားကုန်စည်အဖြစ် [[ထောပတ်သီး]]ကို ပြောင်းလဲစိုက်ပျိုးလာကြသည်။ ဒေသတွင်း၌ ရွှေအနည်းငယ် ထွက်ရှိသဖြင့် ရွှေတူးခြင်းလုပ်ငန်းကိုလည်း အနည်းငယ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ယခင်က သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မြင်းလှည်းများနှင့် လက်တွန်းလှည်းများကို အဓိက အားထားခဲ့ကြရသော်လည်း ယခုအခါ မော်တော်ဆိုင်ကယ်နှင့် သုံးဘီးဆိုင်ကယ်များဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသွားပြီဖြစ်သည်။ ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ကလောမြို့၏ အဓိကစီးပွားရေးဖြစ်ပြီး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ပိုမိုကောင်းမွန်လာခြင်း၊ မြို့အနှံ့ [[ထင်းရှူး]]ပင်များ ဝန်းရံကာ ရာသီဥတု အေးချမ်းဆိတ်ငြိမ်ခြင်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတို့၏ ရိုးရာဓလေ့များ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ကလောမြို့သည် ပြည်တွင်းပြည်ပ ခရီးသွားဧည့်သည်များ အထူးနှစ်သက်ရာ တောင်စခန်းမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |title=Lonely Planet Myanmar (Burma) |publisher=Lonely Planet |date=2017 |isbn=978-1786575463}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဒေသခံလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ကလောမြို့နှင့် အနီးပတ်ဝန်းကျင် ကျေးရွာများတွင် ရပ်ရွာလူထုအခြေပြုခရီးသွားလုပ်ငန်း (CBT) များ ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ == ပညာရေး == ၁၉၆၅ ခုနှစ် မတိုင်မီက ကလောမြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း ၃ ကျောင်း ရှိခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်ကတည်းက တည်ထောင်ခဲ့ကြသည့် ခရစ်ယာန်သာသနာပြု အထက်တန်းကျောင်း နှစ်ကျောင်းမှာ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော စိန့်အဂ္ဂနက် ကွန်ဗင့် (St. Agnes Convent) ကျောင်းနှင့် ဓမ္မစကြာလမ်းရှိ မက်သဒစ် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုကျောင်းဖြစ်သည့် ကင်းစ်ဝုဒ် (Kingswood) ကျောင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာ အမျိုးသားကျောင်းကိုမူ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် သိမ်တောင်ကျောင်းမှ ဆရာတော်များ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် မြို့မိမြို့ဖများက ကြီးမှူး၍ မူလတန်းအဆင့်ကျောင်းအဖြစ် မြို့မကျောင်းဝင်း ဆုတောင်းပြည့်စေတီ မြောက်ဘက်၌ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေးရချိန်တွင် ကလောမြို့၏ ပထမဆုံး အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းကို ယခု စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်အဝင်လမ်း အနောက်ဘက် တောင်ကုန်းလေးပေါ်၌ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၎င်းကျောင်းကို ကလောမြို့ ရဲစခန်းနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်နေရာ ကွင်းပြင်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် သာသနာပြုကျောင်းများကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းလိုက်သောအခါ ၎င်းအစိုးရကျောင်းသည် အထက(၁) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကင်းစ်ဝုဒ်ကျောင်းသည် အထက(၂) ဖြစ်လာပြီး ကွန်ဗင့်ကျောင်းသည် အထက(၃) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၇-၆၈ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းကျောင်း သုံးကျောင်းကို ပေါင်းစည်းပြီး အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း နှစ်ကျောင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ခဲ့ရာ၊ ယခင်အထက(၂) ဖြစ်သည့် ကင်းစ်ဝုဒ်ကျောင်းကို ဖျက်သိမ်းကာ မူလက အထက(၃) ဖြစ်သော ကွန်ဗင့်ကျောင်းကို အထက(၂) အဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံတွဲ ကျောင်းသားများက အထက(၁) သို့လည်းကောင်း၊ ဝိဇ္ဇာတွဲ ကျောင်းသားများက အထက(၂) သို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်ကြားစေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ကလောမြို့တွင် အထက(၁) နှင့် အထက(၂) ဟူ၍ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း နှစ်ကျောင်းသာ တည်ရှိပါတော့သည်။ ယခင်က တည်ရှိခဲ့သော အစိုးရစက်မှုလက်မှုကျောင်း (GTI) မှာမူ နောက်ပိုင်းတွင် [[အေးသာယာမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။ == ဘာသာရေးနှင့် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု == ကလောမြို့တွင် နေထိုင်သူအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်သူများလည်း သဟဇာတဖြစ်စွာ အတူတကွ နေထိုင်ကြသည်။ သီတင်းကျွတ်လနှင့် တန်ခူးလများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်သူတို့သည် ဘုန်းကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ သက်ကြီးဝါကြီး ဆရာတော်ကြီးများအား ကန်တော့လေ့ရှိကြသည်။ == ရိုးရာဓလေ့ ပွဲတော်များ == * '''ပအိုဝ်းရိုးရာ မီးလုံးလွှတ်ပွဲ (ဒုံးလွှတ်ခြင်းပွဲ):''' တန်ခူးလ (သင်္ကြန်ကာလ) တွင် အတာတက်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလေ့ရှိပြီး၊ အနီးအနားရှိ မြို့များနှင့် ကျေးရွာများမှ လာရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကြသည်။ * '''မဟာဘုံကထိန်ပွဲတော်နှင့် မီးရှော်တိုင်ပွဲ:''' တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ကလောမြို့၏ အထင်ကရ ကျောင်းတိုက်ကြီးများဖြစ်သော မြို့မပရိယတ္တိစာသင်တိုက်နှင့် သိမ်တောင်ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်တို့၌ စည်ကားစွာ ကျင်းပသည်။ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၄ ရက်ညတွင် မြို့မကျောင်းတိုက်အတွက်လည်းကောင်း၊ လပြည့်နေ့ညတွင် သိမ်တောင်ကျောင်းတိုက်အတွက်လည်းကောင်း ပဒေသာပင်များ လှည့်လည်ပူဇော်ကြသည်။ အဆိုပါ ညချမ်းအချိန်များတွင် ရပ်ကွက်အသီးသီးမှ မီးတိုင်များဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရသော ဘုရားမီးပူဇော်ပွဲ (ဒေသအခေါ် မီးရှော်တိုင်ပြိုင်ပွဲ) ကို ကျင်းပကြပြီး၊ ယခုအခါတွင် ၎င်းပွဲတော်ကို ကလောမြို့ မောမြေဦးပန်းခြံအတွင်း၌ စုပေါင်းကျင်းပလျက်ရှိသည်။ == နာမည်ကျော်ကြားသည့် နေရာများ == [[ဖိုင်:Christ_the_King_Church_(29105292307).jpg|thumb|ကိုလိုနီခေတ်လက်ရာပြ Christ the King ကက်သလစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] * '''ကလောနှီးဘုရား:''' နှစ်ရာချီ သက်တမ်းရှိပြီဖြစ်သော နှီးနွယ်ဖြင့် ရက်လုပ်ပူဇော်ထားသည့် ဘုရားကြီးဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများအတွက် အဓိက ဆွဲဆောင်မှုရှိသော နေရာဖြစ်သည်။ * '''ရွှေဥမင် သဘာဝလှိုဏ်ဂူဘုရား:''' သဘာဝကျောက်ဂူအတွင်း ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များစွာ ကိန်းဝပ်စံပယ်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ * '''မြင်းမထိဂူ:''' ကလောမြို့မှ (၁၀) မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်တည်နေသည့် ထင်ရှားသော ကျောက်လှိုဏ်ဂူကြီး ဖြစ်သည်။ * '''Christ the King Church:''' ကိုလိုနီခေတ် ဗိသုကာလက်ရာများအတိုင်း ရှေးမူမပျက် တည်ရှိနေသော ကက်သလစ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတစ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Christ the King Church, Kalaw |url=https://www.catholicchurchmyanmar.org |access-date=2021-11-01}}</ref> * '''သိမ်တောင်ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် ကလောမဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ:''' တရားဘာဝနာပွားများရာနှင့် လေ့လာဖွယ်ရာ အထင်ကရ သာသနိက အဆောက်အအုံများ ဖြစ်ကြသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == [[File:Kalaw 14.jpg|thumb|ကလောဘူတာ ကုန်းခေတ်ဗိသုကာလက်ရာ]] ကလောမြို့သည် ရန်ကုန်-မန္တလေး-တောင်ကြီး လမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် အခြားမြို့ကြီးများသို့ မော်တော်ကားလမ်းဖြင့် လွယ်ကူစွာ သွားလာနိုင်သည်။ ထို့ပြင် သာစည်-ရွှေညောင် မီးရထားလမ်းပိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် မီးရထားလမ်းဖြင့်လည်း ဆက်သွယ်ထားသည်။ လေကြောင်းခရီးစဉ်အတွက် အနီးစပ်ဆုံး လေဆိပ်မှာ ကလောမြို့မှ မိနစ် ၄၀ ခန့် မောင်းနှင်ရသော ဟဲဟိုးမြို့ရှိ [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]] ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist|refs= <ref name="un">[[မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း]] အတွဲ (၁-က)</ref> }} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{commons category-inline|Kalaw|ကလောမြို့}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:ကလောခရိုင်]] pdic1b7ueaigj86txt5jbbcnq7o0tpd မြိတ်ကျွန်းစု 0 52609 1032800 822821 2026-05-21T08:08:21Z Chenzeyan29 141880 1032800 wikitext text/x-wiki '''မြိတ်ကျွန်းစု''' ({{langx|en|Mergui Archipelago}} သို့မဟုတ် ''Myeik Archipelago'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တောင်ဘက်စွန်း [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် တည်ရှိသည်။ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးရှိသော သဘာဝကျွန်းပေါင်း ၈၀၀ ကျော်ခန့်ဖြင့် စုဖွဲ့ထားပြီး [[မလေးကျွန်းဆွယ်]]၏ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေဘက်ရှိ [[ကပ္ပလီပင်လယ်]] (Andaman Sea) အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့တွင် ''ပသျှူးကျွန်းစု'' ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = မြိတ်ကျွန်းစု | official_name = Mergui Archipelago | native_name = Lgong Moken | other_name = ပသျှူးကျွန်းစု | settlement_type = [[ကျွန်းစု]] (Archipelago) | image_skyline = MerguiArchipelagoMap.png | imagesize = 260px | image_caption = မြိတ်ကျွန်းစု တည်နေရာပြမြေပုံ | image_map = | map_caption = | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] | seat_type = အဓိကကျွန်းကြီးများ | seat = [[ကတန်ကျွန်း]]၊ [[လန်ပိကျွန်း]]၊ [[ဇဒတ်ကြီးကျွန်း]]၊ [[ပြင်စဘုကျွန်း]]၊ [[မလိကျွန်း]] | area_total_km2 = 3500 | blank_name = ကျွန်းအရေအတွက် | blank_info = ၈၀၀ ကျော်ခန့် | coordinates = {{coord|12|00|N|98|00|E|region:MM_type:isle|display=inline,title}} }} == ပထဝီဝင် == [[File:Smart Island.jpg|thumb|250px|မြိတ်ကျွန်းစုရှိ ပါလောပါတက်ကျွန်း (Smart Island) ၏ သဘာဝကမ်းခြေအလှ]] [[ကတန်ကျွန်း]]သည် မြိတ်ကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ပြီး စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၇၀ ခန့် ကျယ်ဝန်းကာ ‌မြိတ်မြို့၏ အနောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |author=တင်နိုင်တိုး |title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန် |publisher=မဇ္ဈိမစာပေ |page=၃၇၇ |date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}</ref> ဒုတိယအကြီးဆုံးကျွန်းမှာ ကက်သရင်ကျွန်း ဖြစ်ကာ၊ တစ်ကျွန်းလုံး ထူထပ်သော အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းနေပြီး ကမ်းစပ်တစ်လျှောက်တွင် [[လမုတော]]များ ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိသည်။ မြိတ်ကျွန်းစုအတွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော ကျွန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - * [[ကတန်ကျွန်း]] (King Island) — ကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးကျွန်း။ * [[မလိကျွန်း]] (Mali Kyun) — မြိတ်ကျွန်းစု၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးကျွန်း။ * [[ခရစ္စတီးကျွန်း]] (Christie Island) — မြိတ်ကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးကျွန်း။ * [[လန်ပိကျွန်း]] (Lampi Island) — သဘာဝအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ် တည်ရှိရာကျွန်း။ * [[ပြင်စဘုကျွန်း]] (Princsep Island) * [[အော်ရိယိုကျွန်း]] (Auriol Island) * [[ဘန်တင့်ကျွန်း]] (Bentinck Island) * [[ဒေါင်းကျွန်း]] (Ross Island) * [[ကွမ်းသီးကျွန်း]] (Kabosa Island) * [[ကံမော်ကျွန်း]] (Kanmaw Kyun) * [[လမင်းကျွန်း]] (Lamin Island) * [[လက်စွပ်အော်ကျွန်း]] (Domel Island) * [[ငွေကျွန်း]] (Money Island) * [[စပိုင်ကျွန်း]] (Sabi Island) * [[စခန်းသစ်ကျွန်း]] (Sellore Island) * [[တနင်္သာရီကျွန်း]] (Tenasserim Island) * [[သူဌေးကျွန်း]] (Thahtay Kyun) — အပန်းဖြေဟိုတယ်နှင့် ကာစီနိုလုပ်ငန်းများရှိရာကျွန်း။ * [[သံကျွန်း]] (Davis Island) * [[သရောသဟန်ကြီးကျွန်း]] (Elphinstone Island) * [[ဇဒတ်ကြီးကျွန်း]] (Saint Matthew's Island) == ဂေဟစနစ် == မြိတ်ကျွန်းစုသည် ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ သန္တာကျောက်တန်းများနှင့် အဏ္ဏဝါဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ပေါကြွယ်ဝရာ နယ်မြေဖြစ်သည်။ သို့သော် လက်ရှိတွင် ALDFG (Abandoned, Lost or otherwise Discarded Fishing Gear) ဟု ခေါ်ဝေါ်သော စွန့်ပစ် သို့မဟုတ် ပျောက်ဆုံးငါးဖမ်းပိုက်များနှင့် ကြိုးများကြောင့် မြိတ်ကျွန်းစုရှိ ရေအောက်နေရာ ၈၇ ခုခန့်တွင် ဂေဟစနစ် ပျက်စီးစပြုနေပြီ ဖြစ်သည်။ ယင်းအရာများသည် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဆင့်ရှိ သန္တာကျောက်တန်းများနှင့် ရေအောက်ကျောက်ဆောင်များပေါ်သို့ ကျရောက်ရစ်ပတ်မိသဖြင့် ရှားပါးရေနေသတ္တဝါများ သေဆုံးခြင်းနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများ အရောင်ချွတ်ပျက်သုဉ်းခြင်း (Coral Bleaching) ကို ဖြစ်စေလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite magazine |title=7 Days News Journal |page=27 |date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၉ |volume=19 |issue=22}}</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ဆလုံလူမျိုး]] (ပဒေါင်း/မော်ကင်း) * [[မြိတ်မြို့]] * [[လန်ပိကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.burmaboating.com/blog/2013/10/7/book-on-the-mergui-archipelago-and-the-moken-people-reading-recommendations Reading list of books on the Mergui Archipelago and the Moken people] * [https://gom.onemapmyanmar.info/myeikvoyages/ Helfer in the Islands - a web-app based on the journal of Dr. Johann W. Helfer in the Mergui Archipelago, 1838-40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210928134407/https://gom.onemapmyanmar.info/myeikvoyages/ |date=28 September 2021 }} * [http://www.andamanclub.com/ အက်ဒမန်ကလပ် (သူဌေးကျွန်း)] {{တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး}} [[Category:မြိတ်ကျွန်းစု]] [[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကျွန်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] [[Category:ကပ္ပလီပင်လယ်ရှိ ကျွန်းစုများ]] orjf985waba0jlvsolauy1nygtizbig 1032801 1032800 2026-05-21T08:10:43Z Chenzeyan29 141880 /* ကျွန်းစု၏ တည်နေပုံနှင့် သဘာဝအလှအပများ */ 1032801 wikitext text/x-wiki '''မြိတ်ကျွန်းစု''' ({{langx|en|Mergui Archipelago}} သို့မဟုတ် ''Myeik Archipelago'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တောင်ဘက်စွန်း [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် တည်ရှိသည်။ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးရှိသော သဘာဝကျွန်းပေါင်း ၈၀၀ ကျော်ခန့်ဖြင့် စုဖွဲ့ထားပြီး [[မလေးကျွန်းဆွယ်]]၏ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေဘက်ရှိ [[ကပ္ပလီပင်လယ်]] (Andaman Sea) အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့တွင် ''ပသျှူးကျွန်းစု'' ဟုလည်း လူသိများသည်။ {{Infobox settlement | name = မြိတ်ကျွန်းစု | official_name = Mergui Archipelago | native_name = Lgong Moken | other_name = ပသျှူးကျွန်းစု | settlement_type = [[ကျွန်းစု]] (Archipelago) | image_skyline = MerguiArchipelagoMap.png | imagesize = 260px | image_caption = မြိတ်ကျွန်းစု တည်နေရာပြမြေပုံ | image_map = | map_caption = | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] | seat_type = အဓိကကျွန်းကြီးများ | seat = [[ကတန်ကျွန်း]]၊ [[လန်ပိကျွန်း]]၊ [[ဇဒတ်ကြီးကျွန်း]]၊ [[ပြင်စဘုကျွန်း]]၊ [[မလိကျွန်း]] | area_total_km2 = 3500 | blank_name = ကျွန်းအရေအတွက် | blank_info = ၈၀၀ ကျော်ခန့် | coordinates = {{coord|12|00|N|98|00|E|region:MM_type:isle|display=inline,title}} }} == ပထဝီဝင် == [[File:Smart Island.jpg|thumb|250px|မြိတ်ကျွန်းစုရှိ ပါလောပါတက်ကျွန်း (Smart Island) ၏ သဘာဝကမ်းခြေအလှ]] [[ကတန်ကျွန်း]]သည် မြိတ်ကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ပြီး စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၇၀ ခန့် ကျယ်ဝန်းကာ ‌မြိတ်မြို့၏ အနောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |author=တင်နိုင်တိုး |title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန် |publisher=မဇ္ဈိမစာပေ |page=၃၇၇ |date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}</ref> ဒုတိယအကြီးဆုံးကျွန်းမှာ ကက်သရင်ကျွန်း ဖြစ်ကာ၊ တစ်ကျွန်းလုံး ထူထပ်သော အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းနေပြီး ကမ်းစပ်တစ်လျှောက်တွင် [[လမုတော]]များ ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိသည်။ မြိတ်ကျွန်းစုအတွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော ကျွန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - * [[ကတန်ကျွန်း]] (King Island) — ကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးကျွန်း။ * [[မလိကျွန်း]] (Mali Kyun) — မြိတ်ကျွန်းစု၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးကျွန်း။ * [[ခရစ္စတီးကျွန်း]] (Christie Island) — မြိတ်ကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးကျွန်း။ * [[လန်ပိကျွန်း]] (Lampi Island) — သဘာဝအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ် တည်ရှိရာကျွန်း။ * [[ပြင်စဘုကျွန်း]] (Princsep Island) * [[အော်ရိယိုကျွန်း]] (Auriol Island) * [[ဘန်တင့်ကျွန်း]] (Bentinck Island) * [[ဒေါင်းကျွန်း]] (Ross Island) * [[ကွမ်းသီးကျွန်း]] (Kabosa Island) * [[ကံမော်ကျွန်း]] (Kanmaw Kyun) * [[လမင်းကျွန်း]] (Lamin Island) * [[လက်စွပ်အော်ကျွန်း]] (Domel Island) * [[ငွေကျွန်း]] (Money Island) * [[စပိုင်ကျွန်း]] (Sabi Island) * [[စခန်းသစ်ကျွန်း]] (Sellore Island) * [[တနင်္သာရီကျွန်း]] (Tenasserim Island) * [[သူဌေးကျွန်း]] (Thahtay Kyun) — အပန်းဖြေဟိုတယ်နှင့် ကာစီနိုလုပ်ငန်းများရှိရာကျွန်း။ * [[သံကျွန်း]] (Davis Island) * [[သရောသဟန်ကြီးကျွန်း]] (Elphinstone Island) * [[ဇဒတ်ကြီးကျွန်း]] (Saint Matthew's Island) == ကျွန်းစု၏ တည်နေပုံနှင့် သဘာဝအလှအပများ == မြိတ်ကျွန်းစုသည် လူသားတို့၏ ဖျက်ဆီးမှုဒဏ်မှ ကင်းလွတ်နေသေးပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလှပဆုံးနှင့် သဘာဝအတိုင်း အပျက်စီးမရှိဆုံး ကျန်ရစ်နေသည့် "နောက်ဆုံးသော ပရဒိသုဘုံ" (The Last Paradise on Earth) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံထားရသည်။ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နှင့် ကပ္ပလီပင်လယ်အလှတို့ ဆုံစည်းရာ ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ်များ သန်းကြွယ်စိမ်းမြကဲ့သို့ တည်ရှိနေကြသည်။ === ထူးခြားဆန်းပြားသော ပထဝီဝင် တည်နေပုံ === ကျွန်းစုအတွင်းရှိ ကျွန်းများသည် သမီးကညာဆန်လှသော သဲသောင်ပြင်ဖြူဖြူများ၊ ရှေးဟောင်း မိုးသစ်တောကြီးများနှင့် ထုံးကျောက်တောင်ကုန်းကြီးများ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းအချို့တွင် ပင်လယ်ရေတိုက်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် သဘာဝလိုဏ်ဂူကြီးများ၊ ကျောက်ဆောင် ကတုတ်ကျင်းများနှင့် ရေအောက်ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများ ရှိကြရာ စွန့်စားသွားလာလိုသူ ခရီးသွားများအတွက် အထူးဆွဲဆောင်မှုရှိသော ပထဝီဝင်အနေအထား ဖြစ်သည်။ === ကြည်လင်စိမ်းမြသော ရေအောက်ကမ္ဘာနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများ === မြိတ်ကျွန်းစု၏ အဓိက အသက်ရှူရပ်စရာ အလှတရားမှာ မိုင်ပေါင်းများစွာအထိ ရေအောက်ခြေကို ကောင်းကင်ယံကဲ့သို့ ထိုးဖောက်မြင်ရလောက်အောင် ကြည်လင်ပြာလဲ့နေသည့် ပင်လယ်ရေပြင်ပင် ဖြစ်သည်။ ရေအောက်ကမ္ဘာတွင် တောက်ပစုံလင်လှသော သန္တာကျောက်တန်းစိုက်ခင်းကြီးများ၊ ဝေလငါးမန်း၊ လင်းပိုင်၊ ရေလိပ်ကြီးများနှင့် ဆန်းပြားသော ရေနက်ပိုင်း ရေနေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ကျက်စားနေသဖြင့် ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ ရေငုပ်ခြင်း (Scuba Diving & Snorkeling) ဝါသနာရှင်များအတွက် အိပ်မက်နိုင်ငံတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အမွှာပင်လယ်အော်နှင့် အပန်းဖြေကမ်းခြေအလှများ === ဤကျွန်းစုတွင် ထူးခြားထင်ရှားလှသော အလှတရားတစ်ခုမှာ ကျွန်းတစ်ခုတည်းတွင် ပင်လယ်အော်နှစ်ခု ဝဲယာရံခတ်ထားသည့် ပါလောပါတက်ကျွန်း (Smart Island) ကဲ့သို့သော အမွှာကမ်းခြေများ တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ ဘေးဘက်တစ်ချက်တွင် လှိုင်းလေငြိမ်သက်ပြီး အုန်းတောများ ဝန်းရံနေသည့် ရေပြာကမ်းခြေရှိသကဲ့သို့၊ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ လှိုင်းလုံးကြီးများ ရိုက်ခတ်နေသည့် ကျောက်စရစ်ခဲ ကမ်းခြေမျိုးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထူးခြားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === ပင်လယ်ပျော် ဆလုံလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု === သဘာဝတရား၏ အလှအပများအပြင် ပင်လယ်ပြင်ကို အိမ်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး လှေလှော်ရွက်တိုက် နေထိုင်တတ်ကြသည့် ကမ္ဘာ့နောက်ဆုံးသော ပင်လယ်ပျော် လူမျိုးစု (Sea Gypsies) ဟု ခေါ်သည့် "ဆလုံလူမျိုး" (မော်ကင်း) တို့၏ ရိုးရာဓလေ့နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပုံစံများကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ မြင်တွေ့နိုင်ခြင်းက မြိတ်ကျွန်းစုသို့ လာရောက်ရသည့် ထူးခြားသော လူမှုယဉ်ကျေးမှု ဆွဲဆောင်မှု (Cultural Tourism) တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ == ဂေဟစနစ် == မြိတ်ကျွန်းစုသည် ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ သန္တာကျောက်တန်းများနှင့် အဏ္ဏဝါဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ပေါကြွယ်ဝရာ နယ်မြေဖြစ်သည်။ သို့သော် လက်ရှိတွင် ALDFG (Abandoned, Lost or otherwise Discarded Fishing Gear) ဟု ခေါ်ဝေါ်သော စွန့်ပစ် သို့မဟုတ် ပျောက်ဆုံးငါးဖမ်းပိုက်များနှင့် ကြိုးများကြောင့် မြိတ်ကျွန်းစုရှိ ရေအောက်နေရာ ၈၇ ခုခန့်တွင် ဂေဟစနစ် ပျက်စီးစပြုနေပြီ ဖြစ်သည်။ ယင်းအရာများသည် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဆင့်ရှိ သန္တာကျောက်တန်းများနှင့် ရေအောက်ကျောက်ဆောင်များပေါ်သို့ ကျရောက်ရစ်ပတ်မိသဖြင့် ရှားပါးရေနေသတ္တဝါများ သေဆုံးခြင်းနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများ အရောင်ချွတ်ပျက်သုဉ်းခြင်း (Coral Bleaching) ကို ဖြစ်စေလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite magazine |title=7 Days News Journal |page=27 |date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၉ |volume=19 |issue=22}}</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ဆလုံလူမျိုး]] (ပဒေါင်း/မော်ကင်း) * [[မြိတ်မြို့]] * [[လန်ပိကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.burmaboating.com/blog/2013/10/7/book-on-the-mergui-archipelago-and-the-moken-people-reading-recommendations Reading list of books on the Mergui Archipelago and the Moken people] * [https://gom.onemapmyanmar.info/myeikvoyages/ Helfer in the Islands - a web-app based on the journal of Dr. Johann W. Helfer in the Mergui Archipelago, 1838-40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210928134407/https://gom.onemapmyanmar.info/myeikvoyages/ |date=28 September 2021 }} * [http://www.andamanclub.com/ အက်ဒမန်ကလပ် (သူဌေးကျွန်း)] {{တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး}} [[Category:မြိတ်ကျွန်းစု]] [[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကျွန်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] [[Category:ကပ္ပလီပင်လယ်ရှိ ကျွန်းစုများ]] 135lwx0xp51e0emfkus1bggaupq7kdt 1032810 1032801 2026-05-21T08:43:12Z Ninjastrikers 22896 1032810 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မြိတ်ကျွန်းစု | official_name = Mergui Archipelago | native_name = Lgong Moken | other_name = ပသျှူးကျွန်းစု | settlement_type = [[ကျွန်းစု]] (Archipelago) | image_skyline = MerguiArchipelagoMap.png | imagesize = 260px | image_caption = မြိတ်ကျွန်းစု တည်နေရာပြမြေပုံ | image_map = | map_caption = | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] | seat_type = အဓိကကျွန်းကြီးများ | seat = [[ကတန်ကျွန်း]]၊ [[လန်ပိကျွန်း]]၊ [[ဇဒတ်ကြီးကျွန်း]]၊ [[ပြင်စဘုကျွန်း]]၊ [[မလိကျွန်း]] | area_total_km2 = 3500 | blank_name = ကျွန်းအရေအတွက် | blank_info = ၈၀၀ ကျော်ခန့် | coordinates = {{coord|12|00|N|98|00|E|region:MM_type:isle|display=inline,title}} }} '''မြိတ်ကျွန်းစု''' ({{langx|en|Mergui Archipelago}} သို့မဟုတ် ''Myeik Archipelago'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တောင်ဘက်စွန်း [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် တည်ရှိသည်။ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးရှိသော သဘာဝကျွန်းပေါင်း ၈၀၀ ကျော်ခန့်ဖြင့် စုဖွဲ့ထားပြီး [[မလေးကျွန်းဆွယ်]]၏ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေဘက်ရှိ [[ကပ္ပလီပင်လယ်]] (Andaman Sea) အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့တွင် ''ပသျှူးကျွန်းစု'' ဟုလည်း လူသိများသည်။ == ပထဝီဝင် == [[File:Smart Island.jpg|thumb|250px|မြိတ်ကျွန်းစုရှိ ပါလောပါတက်ကျွန်း (Smart Island) ၏ သဘာဝကမ်းခြေအလှ]] [[ကတန်ကျွန်း]]သည် မြိတ်ကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ပြီး စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၇၀ ခန့် ကျယ်ဝန်းကာ ‌မြိတ်မြို့၏ အနောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |author=တင်နိုင်တိုး |title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန် |publisher=မဇ္ဈိမစာပေ |page=၃၇၇ |date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}</ref> ဒုတိယအကြီးဆုံးကျွန်းမှာ ကက်သရင်ကျွန်း ဖြစ်ကာ၊ တစ်ကျွန်းလုံး ထူထပ်သော အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းနေပြီး ကမ်းစပ်တစ်လျှောက်တွင် [[လမုတော]]များ ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိသည်။ မြိတ်ကျွန်းစုအတွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော ကျွန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - * [[ကတန်ကျွန်း]] (King Island) — ကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးကျွန်း။ * [[မလိကျွန်း]] (Mali Kyun) — မြိတ်ကျွန်းစု၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးကျွန်း။ * [[ခရစ္စတီးကျွန်း]] (Christie Island) — မြိတ်ကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးကျွန်း။ * [[လန်ပိကျွန်း]] (Lampi Island) — သဘာဝအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ် တည်ရှိရာကျွန်း။ * [[ပြင်စဘုကျွန်း]] (Princsep Island) * [[အော်ရိယိုကျွန်း]] (Auriol Island) * [[ဘန်တင့်ကျွန်း]] (Bentinck Island) * [[ဒေါင်းကျွန်း]] (Ross Island) * [[ကွမ်းသီးကျွန်း]] (Kabosa Island) * [[ကံမော်ကျွန်း]] (Kanmaw Kyun) * [[လမင်းကျွန်း]] (Lamin Island) * [[လက်စွပ်အော်ကျွန်း]] (Domel Island) * [[ငွေကျွန်း]] (Money Island) * [[စပိုင်ကျွန်း]] (Sabi Island) * [[စခန်းသစ်ကျွန်း]] (Sellore Island) * [[တနင်္သာရီကျွန်း]] (Tenasserim Island) * [[သူဌေးကျွန်း]] (Thahtay Kyun) — အပန်းဖြေဟိုတယ်နှင့် ကာစီနိုလုပ်ငန်းများရှိရာကျွန်း။ * [[သံကျွန်း]] (Davis Island) * [[သရောသဟန်ကြီးကျွန်း]] (Elphinstone Island) * [[ဇဒတ်ကြီးကျွန်း]] (Saint Matthew's Island) == ကျွန်းစု၏ တည်နေပုံနှင့် သဘာဝအလှအပများ == မြိတ်ကျွန်းစုသည် လူသားတို့၏ ဖျက်ဆီးမှုဒဏ်မှ ကင်းလွတ်နေသေးပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလှပဆုံးနှင့် သဘာဝအတိုင်း အပျက်စီးမရှိဆုံး ကျန်ရစ်နေသည့် "နောက်ဆုံးသော ပရဒိသုဘုံ" (The Last Paradise on Earth) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံထားရသည်။ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နှင့် ကပ္ပလီပင်လယ်အလှတို့ ဆုံစည်းရာ ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ်များ သန်းကြွယ်စိမ်းမြကဲ့သို့ တည်ရှိနေကြသည်။ === ထူးခြားဆန်းပြားသော ပထဝီဝင် တည်နေပုံ === ကျွန်းစုအတွင်းရှိ ကျွန်းများသည် သမီးကညာဆန်လှသော သဲသောင်ပြင်ဖြူဖြူများ၊ ရှေးဟောင်း မိုးသစ်တောကြီးများနှင့် ထုံးကျောက်တောင်ကုန်းကြီးများ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းအချို့တွင် ပင်လယ်ရေတိုက်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် သဘာဝလိုဏ်ဂူကြီးများ၊ ကျောက်ဆောင် ကတုတ်ကျင်းများနှင့် ရေအောက်ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများ ရှိကြရာ စွန့်စားသွားလာလိုသူ ခရီးသွားများအတွက် အထူးဆွဲဆောင်မှုရှိသော ပထဝီဝင်အနေအထား ဖြစ်သည်။ === ကြည်လင်စိမ်းမြသော ရေအောက်ကမ္ဘာနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများ === မြိတ်ကျွန်းစု၏ အဓိက အသက်ရှူရပ်စရာ အလှတရားမှာ မိုင်ပေါင်းများစွာအထိ ရေအောက်ခြေကို ကောင်းကင်ယံကဲ့သို့ ထိုးဖောက်မြင်ရလောက်အောင် ကြည်လင်ပြာလဲ့နေသည့် ပင်လယ်ရေပြင်ပင် ဖြစ်သည်။ ရေအောက်ကမ္ဘာတွင် တောက်ပစုံလင်လှသော သန္တာကျောက်တန်းစိုက်ခင်းကြီးများ၊ ဝေလငါးမန်း၊ လင်းပိုင်၊ ရေလိပ်ကြီးများနှင့် ဆန်းပြားသော ရေနက်ပိုင်း ရေနေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ကျက်စားနေသဖြင့် ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ ရေငုပ်ခြင်း (Scuba Diving & Snorkeling) ဝါသနာရှင်များအတွက် အိပ်မက်နိုင်ငံတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အမွှာပင်လယ်အော်နှင့် အပန်းဖြေကမ်းခြေအလှများ === ဤကျွန်းစုတွင် ထူးခြားထင်ရှားလှသော အလှတရားတစ်ခုမှာ ကျွန်းတစ်ခုတည်းတွင် ပင်လယ်အော်နှစ်ခု ဝဲယာရံခတ်ထားသည့် ပါလောပါတက်ကျွန်း (Smart Island) ကဲ့သို့သော အမွှာကမ်းခြေများ တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ ဘေးဘက်တစ်ချက်တွင် လှိုင်းလေငြိမ်သက်ပြီး အုန်းတောများ ဝန်းရံနေသည့် ရေပြာကမ်းခြေရှိသကဲ့သို့၊ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ လှိုင်းလုံးကြီးများ ရိုက်ခတ်နေသည့် ကျောက်စရစ်ခဲ ကမ်းခြေမျိုးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထူးခြားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === ပင်လယ်ပျော် ဆလုံလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု === သဘာဝတရား၏ အလှအပများအပြင် ပင်လယ်ပြင်ကို အိမ်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး လှေလှော်ရွက်တိုက် နေထိုင်တတ်ကြသည့် ကမ္ဘာ့နောက်ဆုံးသော ပင်လယ်ပျော် လူမျိုးစု (Sea Gypsies) ဟု ခေါ်သည့် "ဆလုံလူမျိုး" (မော်ကင်း) တို့၏ ရိုးရာဓလေ့နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပုံစံများကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ မြင်တွေ့နိုင်ခြင်းက မြိတ်ကျွန်းစုသို့ လာရောက်ရသည့် ထူးခြားသော လူမှုယဉ်ကျေးမှု ဆွဲဆောင်မှု (Cultural Tourism) တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ == ဂေဟစနစ် == မြိတ်ကျွန်းစုသည် ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ သန္တာကျောက်တန်းများနှင့် အဏ္ဏဝါဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ပေါကြွယ်ဝရာ နယ်မြေဖြစ်သည်။ သို့သော် လက်ရှိတွင် ALDFG (Abandoned, Lost or otherwise Discarded Fishing Gear) ဟု ခေါ်ဝေါ်သော စွန့်ပစ် သို့မဟုတ် ပျောက်ဆုံးငါးဖမ်းပိုက်များနှင့် ကြိုးများကြောင့် မြိတ်ကျွန်းစုရှိ ရေအောက်နေရာ ၈၇ ခုခန့်တွင် ဂေဟစနစ် ပျက်စီးစပြုနေပြီ ဖြစ်သည်။ ယင်းအရာများသည် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဆင့်ရှိ သန္တာကျောက်တန်းများနှင့် ရေအောက်ကျောက်ဆောင်များပေါ်သို့ ကျရောက်ရစ်ပတ်မိသဖြင့် ရှားပါးရေနေသတ္တဝါများ သေဆုံးခြင်းနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများ အရောင်ချွတ်ပျက်သုဉ်းခြင်း (Coral Bleaching) ကို ဖြစ်စေလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite magazine |title=7 Days News Journal |page=27 |date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၉ |volume=19 |issue=22}}</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ဆလုံလူမျိုး]] (ပဒေါင်း/မော်ကင်း) * [[မြိတ်မြို့]] * [[လန်ပိကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.burmaboating.com/blog/2013/10/7/book-on-the-mergui-archipelago-and-the-moken-people-reading-recommendations Reading list of books on the Mergui Archipelago and the Moken people] * [https://gom.onemapmyanmar.info/myeikvoyages/ Helfer in the Islands - a web-app based on the journal of Dr. Johann W. Helfer in the Mergui Archipelago, 1838-40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210928134407/https://gom.onemapmyanmar.info/myeikvoyages/ |date=28 September 2021 }} * [http://www.andamanclub.com/ အက်ဒမန်ကလပ် (သူဌေးကျွန်း)] {{တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး}} [[Category:မြိတ်ကျွန်းစု]] [[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကျွန်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] [[Category:ကပ္ပလီပင်လယ်ရှိ ကျွန်းစုများ]] 7sqfj6kwffu0462euwibunjocwp22d8 ကဏ္ဍ:နှစ်အလိုက် ကဏ္ဍများ 14 55071 1032859 233134 2026-05-21T10:53:14Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခုနှစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032859 wikitext text/x-wiki {{container category}} {{commonscat|Categories by year}} [[Category:အကြောင်းအရာအလိုက် ကဏ္ဍများ]] [[ကဏ္ဍ:ခုနှစ်များ]] 0rht0rjw978zb48e3s5x0nu134t8n46 ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား ကဏ္ဍများ 14 56051 1032864 424712 2026-05-21T11:10:47Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဝီကီပီးဒီးယား လမ်းညွှန်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032864 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia category|shortcut1=CAT:CAT|tracking=no}} ဤခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ဝီကီကဏ္ဍများကို အမျိုးအစားခွဲထားသည့် ကဏ္ဍများကို ထပ်မံအမျိုးအစားခွဲထားသည့် ကဏ္ဍများပါဝင်သည်။ ဤကဏ္ဍသည် ထိပ်ဆုံးကဏ္ဍမဟုတ်ပါ။ ထိပ်ဆုံးကဏ္ဍမှာ ''[[:Category:အကြောင်းအရာများ]]''ဖြစ်သည်။ [[Category:ဝီကီပီးဒီးယား ကဏ္ဍခွဲခြင်း| ]] [[Category:ကဏ္ဍခွဲများအစု| ]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား လမ်းညွှန်]] ep5toscfk023a30cgepy15e4abu7bsz 1032866 1032864 2026-05-21T11:12:19Z Salai Rungtoi 22844 1032866 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia category|shortcut1=CAT:CAT|tracking=no}} ဤခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ဝီကီကဏ္ဍများကို အမျိုးအစားခွဲထားသည့် ကဏ္ဍများကို ထပ်မံအမျိုးအစားခွဲထားသည့် ကဏ္ဍများပါဝင်သည်။ ဤကဏ္ဍသည် ထိပ်ဆုံးကဏ္ဍမဟုတ်ပါ။ ထိပ်ဆုံးကဏ္ဍမှာ ''[[:Category:အကြောင်းအရာများ]]''ဖြစ်သည်။ [[Category:ဝီကီပီးဒီးယား ကဏ္ဍခွဲခြင်း| ]] [[Category:ကဏ္ဍခွဲများအစု| ]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား လမ်းညွှန်|ကဏ္ဍများ]] n9r3h5x1tarpnsx22vt0yxzjhk2tt4a ဥပလရာဇဓာနီတက္ကသိုလ် 0 56371 1032743 875229 2026-05-21T05:54:31Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1032743 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) =ဥပလရာဇဓာနီတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)=မဟာဝိဒယာလျဥပလရာဇဓာနီ |ဒေသအခေါ်အမည် =มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี |တံဆိပ် = |တံဆိပ်စာသား = |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် =၁၈၈၀ |ပါမောက္ခချုပ် =Associate Professor Nongnit Teerawatanasuk, PhD |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = |ဝန်ထမ်း = |ဆရာ = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ= |အချိန်ပိုင်းကျောင်းသား ဦးရေ = |တည်နေရာ =[[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဥပလရာဇဓာနီမြို့]] |အကျယ်အဝန်း = |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = အပြာ-အဝါ |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |အားကစားအသင်း = |ကွန်ယက် = |ဝဘ်ဆိုတ် ={{url|ubuenglish.ubu.ac.th}} }} [[File:UBU Gate.jpg|thumb|ဥပလရာဇဓာနီတက္ကသိုလ်အဝင်ပေါက်]] '''ဥပလရာဇဓာနီတက္ကသိုလ်'''သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ {{ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များ}} [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ]] 7p2gll8e5tgf1a0m12e6iw91kyfrmnh အေးသာယာမြို့ 0 58978 1032846 1031975 2026-05-21T08:58:06Z Ninjastrikers 22896 1032846 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = အေးသာယာ | official_name = အေးသာယာရပ်ကွက် | other_name = {{nobold|{{lang|shn|ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ}} <br /> {{lang|blk|ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ}}}} | native_name = တောင်ကြီးမြို့သစ် | settlement_type = မြို့ပြရပ်ကွက် / မြို့သစ် | image_skyline = Aye Thar Yar Town.jpg | imagesize = 260px | image_caption = အေးသာယာမြို့သစ် မြင်ကွင်း | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံအတွင်း တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] | established_title = စတင်တည်ထောင် | established_date = ၁၉၈၉ ဒီဇင်ဘာ | area_total_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|MST]] | utc_offset1 = +6:30 | coordinates = {{coord|20|46|38|N|96|59|56|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | elevation_m = 1170 | website = | footnotes = }} '''အေးသာယာမြို့''' ({{lang-shn|ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ}}၊ {{lang-blk|ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ}}) သို့မဟုတ် '''အေးသာယာမြို့သစ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] အုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် တည်ရှိသော အဓိက မြို့ပြရပ်ကွက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ကြီးမြို့မ၏ လူဦးရေထူထပ်မှုကို လျှော့ချရန်နှင့် မြို့ပြနယ်နိမိတ် တိုးချဲ့ရန် ရည်ရွယ်၍ "တောင်ကြီးမြို့သစ်စီမံကိန်း" အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="history_ayetharyar">တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန. (၂၀၂၆). ''တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ''. ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး. စာ-၁၅။</ref> အုပ်ချုပ်ရေးအရ တောင်ကြီးမြို့၏ ရပ်ကွက်တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်သော်လည်းသီးခြားစင်္ကြံမြို့ခွဲ အသွင်ဖြင့် တည်ရှိသည်။ တောင်ကြီးမြို့ပြ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ကို စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ လက်ရှိတွင် တရားဝင် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက် (၂၁) ခု ရှိသည့်အနက် အေးသာယာ သည် အမှတ် (၁၅) မြောက်မြောက် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်ကြီး အဖြစ် တရားဝင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="GADTaunggyi2026">တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန. (၂၀၂၆). ''တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လထုတ်)''. ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး. စာ-၁၂–၁၅။</ref> အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စည်ပင်သာယာရေးလုပ်ငန်းများအားလုံးကို တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနနှင့် တောင်ကြီးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီတို့ကသာ တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲသဖြင့် တောင်ကြီးမြို့ပြကြီး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။<ref name="TMDC2025">တောင်ကြီးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ. (၂၀၂၅). ''မြို့ပြမြေအသုံးချမှုနှင့် ရပ်ကွက်နယ်နိမိတ် ဧရိယာအစီရင်ခံစာ''. စာ-၃၄။</ref> == စီးပွားရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == အေးသာယာသည် တောင်ကြီးမြို့၏ အဓိက ဝင်ပေါက်မုခ်ဝတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်နယ်၏ အကြီးဆုံးသော စက်မှုဇုန် (အေးသာယာစက်မှုဇုန်) တည်ရှိရာ နေရာဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းနှင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးမြို့ကြီးများမှ တောင်ကြီးမြို့သို့ လာရောက်သော အဝေးပြေးယာဉ်လိုင်းများ အားလုံး ဆိုက်ကပ်ရာ အဝေးပြေးယာဉ်ရပ်နားစခန်း (ညောင်ဖြူစခန်းနှင့် ကပ်လျက်) တည်ရှိသဖြင့် ကုန်စည်စီးဆင်းမှု၏ အဓိက ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ အေးသာယာဂေါက်ကွင်း တည်ရှိပြီး ဒေသတွင်း အားကစားနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို အထောက်အကူပြုသည်။<ref name="Gensbichler">{{cite book|last=Gensbichler|first=Georg|title=Golf 2008 Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=2Daek9l4k00C|publisher=Bangkokbooks|isbn=978-974-8278-44-5}}</ref> == ပညာရေးကဏ္ဍ == အဆင့်မြင့်ပညာရေးကဏ္ဍတွင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ ထင်ရှားသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်များနှင့် ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် နယ်မြေများသည် အေးသာယာတွင် စုစည်းတည်ရှိသည်။ * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] (Technological University, Taunggyi) သည် ခေတ်မီအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့သင်တန်းများကို ပို့ချပေးလျက်ရှိသည်။<ref name="Ṭhāna1993">{{cite book|author=Burma. Cī maṃ kinʻʺ nhaṅʻʹ Bhaṇḍā reʺ Vanʻ krīʺ Ṭhāna|title=Review of the financial, economic and social conditions for ...|url=https://books.google.com/books?id=W9HsAAAAMAAJ|year=1993|publisher=Ministry of Planning and Finance}}</ref> == လူဦးရေနှင့် တိုင်းရင်းသားများ == အေးသာယာတွင် သမိုင်းကြောင်းအရ အရပ်မျက်နှာအသီးသီးမှ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသူများပြားသဖြင့် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ စုံလင်စွာ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ ထနော့ (ပအိုဝ်းတနိုး)၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နှင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] တို့အပြင် မွတ်စလင်ဘာသာဝင်များ၊ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] နှင့် [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး]] များလည်း ချစ်ကြည်ရင်းနှီးစွာ အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:တောင်ကြီးမြို့]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့သစ်များ]] i5hk91b7bvftezf6bcritn2ezwhm2ap ဂူဂဲလ်မျက်မှန် 0 59500 1032848 827580 2026-05-21T09:10:32Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1032848 wikitext text/x-wiki {{Infobox information appliance |name = |aka = Project Glass |logo = [[File:Google Glass logo(black).svg|center|220px|ဂူဂဲလ်မျက်မှန် လိုဂို]] |logo caption = ဂူဂဲလ်မျက်မှန် လိုဂို |image = File:Google Glass photo.JPG |caption = Google Glass Explorer Edition |developer = [[ဂူဂယ်|ဂူဂယ်လ်]] |os = Glass OS<ref name="">{{cite web |url= https://support.google.com/glass/answer/4578099?hl=en |title= KitKat for Glass |publisher= Google |date= February 28, 2014 |accessdate= 28 December 2015 |archivedate= 8 October 2015 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20151008051801/https://support.google.com/glass/answer/4578099?hl=en }}</ref> (Google Xe Software<ref>{{Citation | url = http://googleglassfans.com/archives/3588/glass-xe16/ | title = Google glass fans | access-date = 28 December 2015 | archive-date = 21 February 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160221025936/http://www.googleglassfans.com/archives/3588/glass-xe16 | url-status = dead }}.</ref>) |manufacturer = Foxconn |family = |type = Augmented reality (AR), Optical head-mounted display (OHMD), ဝတ်ဆင်နိုင်သောနည်းပညာ၊ [[ဝတ်ဆင်နိုင်သောကွန်ပျူတာ]] |generation = |releasedate = '''Developers (US):''' {{Start date|February 2013}}<ref name=NYT_2013-02-21>{{cite news |last= Miller|first=Claire Cain|title= Google Searches for Style|url= http://www.nytimes.com/2013/02/21/technology/google-looks-to-make-its-computer-glasses-stylish.html |work=The New York Times |accessdate= March 5, 2013|date=February 20, 2013}}</ref><br />'''Consumers (US):''' currently unknown<ref name="Glass Press FAQ">{{cite web |url= http://gadgets.ndtv.com/shortlink.aspx?article=621345 |title= Gadgets | work = NDTV | place = [[India|IN]]}}</ref> |lifespan = |price = Explorer version: $1,500 USD<br />Consumer edition: "close to the average smartphone"<ref name="under1500">{{cite web|last= Coldewey|first= Devin|title= Google Glass to launch this year for under $1,500 |url= http://www.nbcnews.com/technology/gadgetbox/google-glass-launch-year-under-1-500-1C8503747 | publisher = NBC News | work = Gadgetbox|accessdate=February 23, 2013|date=February 23, 2013}}</ref> |discontinued = |unitssold = |unitsshipped = |media = |power = 570 mAh Internal lithium-ion battery |soc = |cpu = OMAP 4430 System on a chip, dual-core processor<ref name="teardown">{{cite web|last=Torberg|first=Scott|title=Google Glass Teardown |url=http://www.catwig.com/google-glass-teardown/|work=TechRadar|accessdate=June 12, 2013|date= June 11, 2013|quote= With a native resolution of 640x360, the pixels are roughly 1/8th the physical width of those on the iPhone 5's retina display.}}</ref> |gpu = |storage = စုစုပေါင်း ၁၆ GB<ref name="teardown" /> (အသုံးပြုနိုင်သော မှတ်ဉာဏ် ၁၂GB)<ref name="tspec" /> |memory = 2 GB RAM<ref>{{cite news|last =Fitzsimmons|first =Michelle | title=Google Glass gets more memory, photo-framing viewfinder|url= http://www.techradar.com/news/portable-devices/google-glass-gets-more-storage-photo-framing-viewfinder-1254714 |publisher= Tech radar |date=June 24, 2014}}</ref> |display = Prism projector, 640×360 pixels (equivalent of a {{convert|25|in|cm|abbr=on|disp= x|/}} screen from {{convert|8|ft|m|abbr=on|disp=x|/}} away<ref name="tspec" />) |graphics = |sound = Bone conduction transducer<ref name="tspec">{{cite web |title=Tech specs |url=http://support.google.com/glass/answer/3064128?hl=en&ref_topic=3063354 |work=Google |accessdate=April 18, 2013 |date=April 16, 2013 |archive-date=2 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202014813/https://support.google.com/glass/answer/3064128?hl=en&ref_topic=3063354 |url-status=dead }}</ref> |input = မိုက်ခရိုဖုန်းမှ တဆင့် အသံဖြင့် စေခိုင်းခြင်း၊<ref name="tspec" /> accelerometer,<ref name="tspec" /> [[ဂျိုင်ရိုစကုပ်]]၊<ref name="tspec" /> magnetometer,<ref name="tspec" /> ambient light sensor, proximity sensor |controllers = Touchpad, MyGlass phone mobile app |camera = 5 Megapixel photos <br />720p video<ref name="tspec" /> |touchpad = |connectivity = Wi-Fi 802.11b/g,<ref name="tspec" /> Bluetooth,<ref name="tspec" /> micro USB |service = |dimensions = |weight = ၃၆ ဂရမ် (၁.၂၇ အောင်စ) |topgame = |compatibility = Any Bluetooth-capable phone; MyGlass companion app requires Android 4.0.3 (Ice Cream Sandwich) or higher or any iOS 7.0 or higher<ref name="tspec" /> |other = Adjustable and durable frame fits any face, extra nosepads in two sizes<ref name="tspec" /> |predecessor = |successor = |related = Oculus Rift |website = [http://www.google.com/glass/start/ google.com/glass] }} '''ဂူဂဲလ်မျက်မှန်'''ကို [[ဂူဂယ်|ဂူဂဲလ်ကုမ္ပဏီ]]က တီထွင်ထုတ်လုပ်သည်။ ထိုမျက်မှန်ကို [[ဝတ်ဆင်နိုင်သောကွန်ပျူတာ]] (wearable computer) အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အသုံးပြုသူ၏ မြင်ကွင်းအတွက် အကြည်‌ရောင်ဖန်တုံးတစ်ခုကို အသုံးပြုသည်။ ထိုစနစ်ကို optical head-mounted display(OHMD)ဟု ‌ခေါ်သည်။ ဂူဂဲလ်မျက်မှန်ဖြင့် ယ‌နေ့‌ခေတ်အသုံးပြု‌နေသည့် စမတ်ဖုန်းများအတွင်းမှ လုပ်ငန်း‌ဆောင်တာများကို လုပ်ကိုင်နိုင်သည်။ စမတ်ဖုန်းကို လက်ဖြင့် ကိုင်တွယ်အသုံးပြုမည့်အစား ဂူဂဲလ်မျက်မှန်ကို အစားထိုး အသုံးပြုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url= http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2402613,00.asp |work= PC Magazine|title=Google 'Project Glass' Replaces the Smartphone With Glasses|first=Chloe |last= Albanesius | date=April 4, 2012|accessdate=April 4, 2012}}</ref> စမတ်ဖုန်းသည် ကွန်ပျူတာအ‌သေးစားတစ်မျိုးဖြစ်သကဲ့သို့ ဂူဂဲလ်မျက်မှန်သည်လည်း ကွန်ပျူတာအ‌သေးစားဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုမျက်မှန်ကို ဝတ်ဆင်ထားပြီး ဖုန်း‌ပြောခြင်း၊ အင်တာနက် အသုံးပြုခြင်းနှင့် ‌[[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]]ကဲ့သို့ လူမှုကွန်ရက်များကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်၍ အသုံးပြုသူက ဂူဂဲလ်မျက်မှန်ကို အသံဖြင့်လည်း ခိုင်း‌စေနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ မျက်မှန်တပ်ဆင်ရသူများနှင့် မျက်မှန်တပ်ဆင်ရန် မလိုအပ်သူများလည်း ဂူဂဲလ်မျက်မှန်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ မျက်မှန်တပ်ရသူများသည် မိမိတို့၏ မူလ မျက်မှန်တွင် ပူးတွဲ၍တပ်ဆင်နိုင်သည်။ ‌နေကာမျက်မှန်ကဲ့သို့ အလှတပ်ဆင်ရသည့် မျက်မှန်အမျိုးအစားများတွင်လည်း တပ်ဆင်နိုင်သည်။ ဂူဂဲလ်မျက်မှန်အတွက် ကမ္ဘာ‌ကျော်မျက်မှန်ကုမ္ပဏီများဖြစ်သည့် Luxottica, Ray -Ban, Oakley အစရှိသည့် လုပ်ငန်းများ နှင့်တွဲဖက်၍ မျက်မှန်ဒီဇိုင်းများကို ထုတ်လုပ်ရန်စီစဉ်ကြသည်။ ၂ဝ၁၄ ခုနှစ်၊ ‌မေ ၁၅ ရက်က ဂူဂဲလ်မျက်မှန်ကို အ‌မေရိကတွင် တရားဝင် မိတ်ဆက်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{Citation | title = Here’s your chance to get Google glass | newspaper = Gadget cluster | date = Apr 2014 | url = http://www.gadgetcluster.com/2014/04/heres-your-chance-to-get-google-glass/ | access-date = 28 December 2015 | archive-date = 6 May 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170506192806/http://www.gadgetcluster.com/2014/04/heres-your-chance-to-get-google-glass/ | url-status = dead }}.</ref> တန်ဖိုးသည် [[အမေရိကန်ဒေါ်လာ]] ၁၅ဝဝ ဖြစ်သည်။ [[အန်းဒရွိုက်|ဂူဂဲလ်အန့်ဒရိုက်]] (Android)၊ အိုင်အိုအက်စ် (iOS) တို့ဖြင့်လည်း ဂူဂဲလ်မျက်မှန်ကို တွဲဖက်အသုံးပြုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဂူဂဲလ်မှထုတ်‌သော [[ဂျီမေးလ်]]အပါအဝင် အခြား‌သော အက်ပ်(app)များကိုလည်း ဂူဂဲလ်မျက်မှန်တွင် အသုံးပြုနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး အိုင်အိုအက်စ် အတွက် အက်ပ်ကို My Glass ဟု အမည်‌ပေးထားကြသည်။ == စာညွှန်း == {{Reflist}} #ဂူဂဲလ်မျက်မှန်၊ ဟန်ဇော်၊ ဂလိုဘယ်အင်္ဂလိပ်မဂ္ဂဇင်း၊ ဇူလိုင်လ ၂ဝ၁၄ ခုနှစ် #http://www.hansann.com/?p=748 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161204011712/http://www.hansann.com/?p=748 |date=4 December 2016 }} [[Category:နည်းပညာ]] njuxwtmd5n2kzq6u5nrnsett5umqh7c တွန်းဇံမြို့ 0 60361 1032716 469632 2026-05-21T03:49:59Z Salai Rungtoi 22844 1032716 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = တွန်းဇံမြို့ |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = Myanmar |pushpin_map_caption = တွန်းဇံမြို့ တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံအမည်]] |subdivision_name = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[File:Flag_of_Chin_State.svg|23px]] [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်း]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ဖလမ်းခရိုင်|ဖလမ်း]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[တွန်းဇံမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၃,၇၇၇<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၁|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_blank1 = ဇိုလူမျိုး |population_blank1_title = လူမျိုးစုများ |population_blank2 = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_density_km2 = auto |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 23 |latm = 36 |lats = |longEW = E |longd = 93 |longm = 42 |longs = |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''တွန်းဇံမြို့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တီးတိန်ခရိုင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ချင်းပြည်နယ်}} [[Category:ချင်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Chin-geo-stub}} mcjx9ynmo9ueamo9niv8k2xi12i4lrd မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ 0 62030 1032746 916868 2026-05-21T06:01:34Z Salai Rungtoi 22844 1032746 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ရာမ ၁၀}} {{Infobox royalty |name = ဝဇိရာလင်္ကရဏ<br> Vajiralongkorn |title = ရာမ ၁၀ ဘုရင် |image = King Rama X official (crop).png |image_size = 220px |caption = |succession = [[:en:Monarchy of Thailand|ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင်]] |reign = ၁၃ ​အောက်တိုဘာ ၂၀၁၆-လက်ရှိ |coronation = ၄ ​မေ ၂၀၁၉ |cor-type = [[Coronation of the Thai monarch|Coronation]] |predecessor = [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ]] <small>(ရာမ၉)</small> |successor = [[ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိ]] |suc-type = {{nowrap|ဆက်ခံရန် လျာထားသူ}} |reg-type1 = {{nowrap|[[:en:Prime Minister of Thailand|ဝန်ကြီးချုပ်]]}} |regent1 = {{List collapsed {{!}}title{{!}}1=[[ပရာယွတ်ချန်အိုချာ]2=[ဆေထာထဝီဆင်]3=[ပေထုံတန်ရှင်နာဝပ်]]}} |full name = မဟာဝဇိရာလင်္ကာရဏ ပဒိန္ဒြာဒေဗယဝရာင် ကူရ် {{lang-th|มหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร}} {{RTGS|မဟာဝချိရာလောင်ကွန်းဘော်ဒင်ထရာထိဗယဝရာခွန်း}} |birth_date = {{birth date and age|1952|7|28|df=y}} |birth_place = [[:en:Amphorn Sathan Residential Hall|အမ်ပွန်း သဒန် အိမ်တော်]]၊ [[ဒူဆစ်နန်းတော်]]၊ ဘန်​ကောက်မြို့၊ ထိုင်းနိုင်ငံ |death_date = |death_place = |spouse = {{marriage|[[:en:Soamsawali|သိုမ်သာဝလီ]]<br>|1977|1991|reason=div}}<br>{{marriage|[[:en:Sujarinee Vivacharawongse|ယုဝဓီတာ]]<br>|1994|1996|reason=div}}<br>{{marriage|[[:en:Srirasmi Suwadee|သီရိရံသိ သုဝတီ]]<br>|2001|2014|reason=div}}<br>{{marriage|[[ဆုသီတာ]]<br>|2019}}<br>{{marriage|[[ဆုသီတာ]]|2019}}<br>{{marriage|[[:en:Sineenat Wongvajirapakdi|နိရမလဖွမ်းဖြောင်]]<br>|2019|2019|reason=div}} |issue = ''စုံသဝလီနှင့်:''<br>[[ဝဇိရကိတိယာဘာ]]<br> ''ယုဝဓီတာနှင့်:''<br>စုဍာဝဇရ ဝိဝဇရဝံသ<br>ဝဇိရရေသ ဝိဝဇရဝံသ<br>စကြီဝဇိရ ဝိဝဇရဝံသ<br>ဝဇရဝီရ ဝိဝဇရဝံသ<br>[[သီရိဝဏ္ဏဝရီ နာရီရတန]]<br> ''သီရိရံသိ သုဝတီနှင့်:''<br>[[ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိ]] |house = [[:en::Category:House of Mahidol|မဟီတလ]] ([[ချက္ကရီမင်းဆက်]]) |father = [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ]] <small>(ရာမ၉)</small> |mother = [[သီရိခေတ်]] |religion = ဗုဒ္ဓဘာသာ |reg-type = ဘုရင်ခံ |regent = [[:en:Prem Tinsulanonda|ပရမ် တင်ဆူလန်နိုဒါ]]<br>({{abbr|2016|from 13 October until 1 December 2016}}) |signature = Vajiralongkorn Signature in English.svg }} '''မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ''' ({{lang-sa|Mahāvajirālaṅkaraṇa}}, ထိုင်းအသံထွက်: '''ဝချီရာလောင်ကွန်း''') သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်သည်။ သူသည် ဘုရင်[[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ|ဘူမိဗလ]] နှင့် မိဖုရား [[သီရိခေတ်]] တို့၏ တစ်ဦးတည်း​သော သား​တော်ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် အသက်၂၀ အရွယ်တွင် အိမ်​ရှေ့မင်းသားအဖြစ် ဘုရင်ဘူမိဗလမှ တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာလ၁၃ ရက်​နေ့တွင် ခမည်း​တော် နတ်ရွာစံပြီး​နောက် ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နန်းသိမ်းပွဲအတွက်ကိုမူ အချိန်တစ်ခု​စောင့်ဆိုင်းရန် သူက​ပြောခဲ့သည်။<ref name="Coconuts BKK">{{cite news | url = http://bangkok.coconuts.co/2016/10/13/thai-prime-minister-prayuth-says-crown-prince-seeks-delay-proclaiming-him-king | title = Thai Prime Minister Prayuth says Crown Prince seeks delay in proclaiming him King | date = 2016-10-13 | accessdate = | location = Bangkok | publisher = Coconuts BKK | website = Coconut.co | agency= AFP }}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်​နေ့တွင် ပလ္လင်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏ ခမည်း​တော်ကို ၂၀၁၇ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာ ၂၆ရက်​နေ့တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/26/thai-king-funeral-crowds-gather-to-farewell-father-of-the-nation|title=Thailand grieves over former king at lavish cremation ceremony|first=Oliver|last=Holmes|date=26 October 2017|newspaper=The Guardian}}</ref><ref name=crown>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-king-coronation-idUSKBN17N0WC |title=Thai king's coronation likely by the end of 2017: deputy PM|agency=Reuters|date=21 April 2017|author=<!--not stated-->|accessdate= }}</ref><ref>Shawn W. Crispin, [http://www.atimes.com/article/stable-post-cremation-thailand/ How stable is post-cremation Thailand?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180211025911/http://www.atimes.com/article/stable-post-cremation-thailand// |date=11 February 2018 }}, ''Asia Times'' (December 6, 2017).</ref>သူ၏ နန်းသိမ်းဘိသိတ်ပွဲကို ၂၀၁၉ခုနှစ် ​မေလ ၄ရက်မှ ၅ရက်အထိကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30361431|title=Coronation of HM King Maha Vajiralongkorn to be held May 4-6: palace|website=The Nation|language=en|access-date=|accessdate=11 February 2019|archivedate=1 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190101102342/http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30361431}}</ref> နန်းတက်ချိန် ၂၀၁၆ ခုနှစ်က သက်​တော် ၆၁ နှစ်ရှိပြီဖြစ်၍ သူသည် နန်းတက်ချိန်တွင် အသက်အကြီးဆုံး ထိုင်းဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ဘဝအစနှင့် ပညာ​ရေး == သူ့ကို ၁၉၅၂ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၂၈ရက်​နေ့ ည​နေ ၅နာရီ ၄၅မိနစ်အချိန်တွင် [[ဒူဆစ်နန်းတော်]]၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။<ref>ราชกิจจานุเบกษา, [http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2495/D/049/3434.PDF ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้หยุดราชการและชักธงชาติเนื่องในการที่พระราชกุมารประสูติ], เล่ม 69, ตอนที่ 49, 12 สิงหาคม พ.ศ. 2495, หน้า 2434</ref>မင်းသား တစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် ဘုန်းကြီးတစ်ပါးမှ ''"Vajiralongkorn Borommachakkrayadisonsantatiwong Thewetthamrongsuboriban Aphikhunuprakanmahittaladunladet Phumiphonnaretwarangkun Kittisirisombunsawangkhawat Borommakhattiyaratchakuman"'' ({{lang-th|วชิราลงกรณ บรมจักรยาดิศรสันตติวงศ เทเวศรธำรงสุบริบาล อภิคุณูประการมหิตลาดุลเดช ภูมิพลนเรศวรางกูร กิตติสิริสมบูรณ์สวางควัฒน์ บรมขัตติยราชกุมาร}})ဟု အမည်​ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်ဘူမိ​ဘော၏ ဒုတိယ​မြောက်က​လေးဖြစ်ကာ တစ်ဦးတည်း​သောသားဖြစ်သည်။ ချစ်တရာလန်ဒါ​ကျောင်းတွင် ၁၉၅၆ခုနှစ်မှစ၍ ပညာသင်ခဲ့သည်။ ၇တန်း​အောင်မြင်ပြီး​နောက် ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက​ကျောင်းများတွင် တက်​​ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဆစ်ဒနီမြို့ရှိ [[:en:The King's School, Sydney|ဘုရင့်​ကျောင်း​တော်]]တွင် ငါးပတ်ကြာ စစ်သင်တန်း တက်​ရောက်ခဲ့သည်။ <ref name="BP-20161201-Military"/> ၁၉၇၂ခုနှစ်တွင် ဩစ​တြေးလျနိုင်ငံ [[:en:Canberra|ကမ်ဘီရမြို့]]ရှိ [[:en:Royal Military College, Duntroon|​တော်ဝင်စစ်​ကောလိပ်]]သို့ ဝင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ထို​ကျောင်းတွင် သူသည် ဩစ​တြေးလျစစ်တပ်၏ စစ်​ရေး​လေ့ကျင့်မှုများနှင့်အတူ နယူး​ဆောက်​ဝေးတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ပညာ​ရေးတို့ကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်အဖြစ် ပြန်တမ်းဝင်ခဲ့ပြီး စာ​ပေပွဲဖြင့်ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ <ref name="BP-20161201-Military"/> ၁၉၈၂ခုနှစ်တွင် [[:en:Sukhothai Thammathirat Open University|ဆူခိုထိုင်းတက္ကသိုလ်]]မှ ဥပ​ဒေဘွဲ့ဖြင့် ​နောက်ထပ်ဘွဲ့တစ်ခုရရှိခဲ့သည်။ == နန်း​​မွေနန်းလျာနှင့် လူမှု​ရေးလုပ်ငန်းများ == ၁၉၇၂ခုနစ် ဒီဇင်ဘာလ၂၈ရက်​နေ့တွင် ဝဇိရာလင်္ကရဏမင်းသားအား အိမ်​ရှေ့မင်းသားအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့​ကြောင့် ချက္ကရီမင်းဆက်၏ တတိယ​မြောက် အိမ်​ရှေ့မင်းသားဖြစ်လာသည်။<ref name="BP-20161201-Childhood"/> သူသည် ထိုင်း​တော်ဝင်စစ်တပ်တွင် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်​နေစဉ်ကပင် ပြည်နယ်များသို့အလည်အပတ်သွား​ရောက်ခြင်း၊ခမည်း​တော်ဘုရင်ကိုယ်စား အခမ်းအနားများတက်​ရောက်ခြင်းများကို လုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်။ === သာသနာ့​​ဘောင် ဝင်​ရောက်ခြင်း === ၁၉၇၈ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၆ရက်​နေ့ အသက်၂၆နှစ်အရွယ်တွင် သာသနာ့ဘောင်အတွင်း ​​ခေတ္တဝင်​ရောက်ခဲ့သည်။"ဝဇိရာလင်္ကရဏော" ("Vajirālaṅkaraṇo")ဘွဲ့​တော်ဖြင့် ၁၅ရက်ကြာ ဦးဇင်းဝတ်ခဲ့သည်။<ref name="BP-20161201-Religion">{{cite news|title=Long Live the King: the Upholder of Religions|url=http://www.bangkokpost.com/lifestyle/social-and-lifestyle/1148948/the-upholder-of-religions|accessdate=|work=[[Bangkok Post]] |date=1 December 2016}}</ref> === စစ်ပညာသင်ဘဝနှင့် စစ်မှုထမ်း​ဆောင်ခြင်း === [[File:DF-ST-87-00563.jpeg|thumb|left| |150px]] [[File:Defense.gov News Photo 030612-D-2987S-002.jpg|thumb|၂၀၀၃ခုနှစ် ဇွန်လ၁၂ရက်​နေ့က​ အ​မေရိကန်နိုင်ငံ၊ ပင်တဂွန်စစ်ဌာနချုပ်​တွင် ​တွေ့​ရ​သော အ​မေရိကန်ကာကွယ်​ရေးဒုဝန်ကြီးနှင့် မင်းသား​လောင်ကွန်း]] ပညာများသင်ယူပြီး​နောက် ​တော်ဝင်ထိုင်းစစ်တပ်တွင် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၇တွင် အရာရှိနှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး​ကောလိပ်ကို တက်​ရောက်ခဲ့သည်။ အ​​မေရိကန်၊ ဗြိတိသျှ၊ ဩစ​တြေးလျစစ်တပ်များနှင့် အချိန်ကာလများစွာ ​လေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ သူသည် ​လေယာဉ်နှင့် ဟတ်စကီး​မောင်းရန် အရည်အချင်းပြည့်မီသူဖြစ်သည်။ ၁၉၇၈ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်ကိုယ်ရံ​တော်တပ်ဖွဲ့၏​ ခေါင်း​ဆောင်ဖြစ်လာသည်။ ထိုနှစ်​နှောင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအတိုင်း သာသနာ့​ဘောင်သို့ ​ခေတ္တဝင်ခဲ့သည်။<ref name="King Maha Vajiralongkorn" />ဖခင်ဖြစ်သူမှာ အသက်အရွယ်ရလာသည်နှင့် မင်းသား​လောင်ကွန်းမှာ အခမ်းအနားများစွာကို ကိုယ်စား တက်​ရောက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ကြီး၏ နှစ်၈၀ပြည့်ပွဲ​တော် ​နောက်တစ်ရက်တွင် [[၂၀၀၇ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၀၇ ဘန်​ကောက်ပွဲ​တော်]]ကို ဖွင့်လှစ်​ပေးခဲ့သည်။ === ကျန်းမာ​ရေးကဏ္ဍ === သူသည် "အိမ်​ရှေ့မင်းသား​ဆေးရုံများ"ကို တည်​ထောင်ခဲ့သည်။ အများပြည်သူမှလှူဒါန်း​သော အလှူ​ငွေများနှင့် ​ဝေးလံ​သော​ဒေသများမှ ပြည်သူများကို ကျန်းမာ​ရေး​စောင့်​ရှောက်မှု​ပေးရန်ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၇ခုနှစ်တွင် ​နေရာ၂၁​နေရာတွင် ​ဆေးရုံများဖွင့်ပြီးဖြစ်သည်။<ref name=royalthaiembassy>{{cite web |url=http://www.thaiembassy.sg/press_media/news-highlights/birthday-celebration-of-his-royal-highness-crown-prince-maha-vajiralongk |title=BIRTHDAY CELEBRATION OF HIS ROYAL HIGHNESS CROWN PRINCE MAHA VAJIRALONGKORN |publisher=Royal Thai Embassy to Singapore |access-date= |archive-date=20 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220181812/http://www.thaiembassy.sg/press_media/news-highlights/birthday-celebration-of-his-royal-highness-crown-prince-maha-vajiralongk }}</ref> === လယ်ယာစိုက်ပျိုး​ရေးကဏ္ဍ === [[File:Sirikit Kitiyakara, the queen of Thailand, smiles as she meets officials gathered to greet her upon her arrival on base.jpg|thumb|မယ်​တော်သီရိ​ခေတ်နှင့် မင်းသား​လောင်ကွန်း]] သူသည် စိုက်ပျိုး​ရေးကဏ္ဍတွင်ပါ စိတ်ဝင်စားပြီး "Mobile Agricultural Clinic Project" ကိုလုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်။ ဤစီမံကိန်းသည် လယ်သမားများကို အထွက်​ကောင်း​စေရန်နှင့် လယ်သမားပြဿနာများကို ​ဖြေရှင်း​ပေးနိုင်သည်။ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များစွာက အပင်များ၊ ဆည်​မြောင်းများ၊ ငါးဖမ်းခြင်းများ စသည်တို့အတွက် ကူညီကြသည်။ <ref name=royalthaiembassy/> ထိုအဖွဲ့သည် အကူအညီလိုအပ်​သော ​နေရာများသို့ လျင်မြန်စွာသွားနိုင်သည်။ ဤစီမံကိန်းဖြင့် လယ်သမားများကို နည်းပညာအသစ်များဖြင့် အထက်နှုန်း​ကောင်း​အောင် ​ဆောင်ရွက်​ပေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=royalthaiembassy/> လွန်ခဲ့​သောနှစ်များတွင် မင်းသား​လောင်ကွန်းသည် ဘုရင်ဘူမိ​ဘောအစား လယ်ထွန်မင်္ဂလာပွဲများကို တက်​ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုပွဲ​တော်သည် ထိုင်းလယ်သမားများအတွက် အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝ​သောပွဲဖြစ်သည်။<ref name=royalthaiembassy/> === ပညာ​ရေးကဏ္ဍ === သူသည် က​လေးများ၏ အဆင့်မီသင်ကြားနိုင်​ရေးတွင်ပါဝင်ပက်သက်ခွင့်နှင့် နှစ်ရှည်သင်ကြား​ရေးစီမံကိန်းကို အစပြုခဲ့သည်။ <ref name=BP-20161201/>သူသည် [[:en:Rajabhat University|ရာဇာဘတ်တက္ကသိုလ်]]နင့် အထူး​​ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုတက္ကသိုလ်၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူက​ပြောကြားသည်မှာ ၁၉၇၈ခုနှစ်မှ စတင်ကာ တက္ကသိုလ်၏လက်​​အောက်ရှိ ​ကျောင်းများအားလုံး၏ ဘွဲ့နှင်းအခမ်းအနားများတွင် သဘာပတိအဖြစ်​ဆောင်ရွက်သည်။ ခန့်မှန်း​ခြေအရ ၃၅နှစ်အတွင်း လူ​ပေါင်း ၂၁၀၀၀၀၀ကို ဘွဲ့​ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည်နှစ်တိုင်း ပညာသင်ဆုအတွက် ဘတ်၄၂သန်း လှူဒါန်း​လေ့ရှိသည်။ <ref name=BP-20161201>{{cite news|last1=Mala|first1=Dumrongkiat|title=Crown Prince: Education key to progress|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/1148461/crown-prince-education-key-to-progress|accessdate=|work=[[Bangkok Post]]|date=1 December 2016}}</ref> === အားကစားကဏ္ဍ === တစ်ချိန်က သူ့ကို "​ဘောလုံးမင်းသား"ဟု လူသိကြ​သော်လည်း ယခုတွင် စက်ဘီးစီးမှုများ​ကြောင့် အမည်​ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် အားကစားတွင် စိတ်အားထက်သန်ခဲ့သည်။ ၁၁နှစ်အရွယ်တွင် မြင်းစီးသင်ခဲ့ပြီး မကြာမီတွင် မြင်းစီးနိုင်လာသည်။ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပတွင် ပညာသင်​နေစဉ် သူငယ်ချင်းများနှင့် ​ဘောလုံး၊ရတ်ဘီ၊ ​​လှေ​လှော်များ ကစား​လေ့ရှိသည်။ မင်းသားသည် ဟွာဟင်းရှိ နန်း​တော်တွင်​နေထိုင်စဉ်အခါက ဖခင်ဘူမိ​ဘော၊ အစ်မ​တော် [[ဥပ္ပလရတနာ]]တို့နှင့်အတူ ​ရွက်​လှေ​လှော်​လေ့ရှိသည်။ သူ၏ အားကစားကို ချစ်မြတ်နိုးမှုမှာ နတ်ရွာစံ ဘုရင်ဘူမိ​ဘောထံမှ အ​မွေရရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <ref>[http://www.bangkokpost.com/news/sports/1511598/king-continues-his-fathers-legacy King continues his father's legacy ]</ref> == စိုးစံခြင်း == [[ဖိုင်:The Coronation of King Rama X B.E. 2562 (A.D. 2019).JPG|250px|thumb|left|ဝဇိရာလင်္ကရဏ ထိုင်းမင်းဆက်တို့၏နန်းတက်ပွဲ 2019]] === ဆက်ခံခြင်း === ၂၀၀၇ ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေအရ အိမ်​ရှေ့မင်းသား ဝဇိရာလင်္ကရဏကို ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံနိုင်ရန် တင်ပြခြင်းအတွက် လွှတ်​တော်ဥက္ကဋ္ဌကို ထိုင်းအစိုးရမှ ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ [[ပြဇာဓိပက]]​နောက်ပိုင်း ထိုင်းနိုင်ငံတွင်​မွေးဖွား​သော ပထမဆုံးဘုရင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Kershaw|first1=Roger|title=Monarchy in South-East Asia: The faces of tradition in transition|url=https://archive.org/details/monarchyinsouthe0000kers|date=2001|publisher=Routledge|location=London|isbn=0415243483|pages=[https://archive.org/details/monarchyinsouthe0000kers/page/152 152]–153|edition=1st}}</ref>ဘူမိ​ဘောဘုရင် နတ်ရွာစံပြီး​နောက် ဘုရင်ဖြစ်လာ​သော်လည်း သူက နန်းတက်ရန် အချိန်တစ်ခုကို ​စောင့်ရန်​ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="Coconuts BKK"/>ဘူမိ​ဘောဘုရင် နတ်ရွာစံအပြီး ရက်၅၀ အကြာ ဒီဇင်ဘာ၁ရက်​နေ့တွင် ဘုရင်ခံ [[:en:Prem Tinsulanonda|ပရမ်]] မှ ဦး​ဆောင်ကာ ဝဇိရာလင်္ကရဏကို ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၁၀ဆက်​မြောက်ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/1149219/crown-prince-becomes-king |title=Crown Prince becomes King |work=Bangkok Post |access-date=}}</ref>ဝဇိရာလင်္ကရဏက လက်ခံခဲ့ပြီး ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်ပြန်ချက်အရ "ဘုရင်ကြီး၏ဆန္ဒနှင့် ထိုင်းပြည်သူများ၏ အကျိုးအတွက် နန်းတက်မည်ဖြစ်​ကြောင်း" ​ကြေညာခဲ့သည်။ <ref name="BBC-20161201">{{cite news|title=Thai Crown Prince Maha Vajiralongkorn proclaimed king|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38168912|accessdate=|work=BBC News|date=2016-12-01}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/12/crown-prince-vajiralongkorn-thailand-king-161201152343761.html |title=Crown prince Vajiralongkorn becomes Thailand's new king |work=[[Aljazeera]] |access-date=}}</ref>သို့​သော် ခမည်း​တော်၏ ​တော်ဝင်မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်း အခမ်းအနား မပြီးဆုံးမီအထိ ​နေဦးမည်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် သူ၏ အဓိကစံအိမ်​တော်မှာ [[ဒူဆစ်နန်းတော်]]အတွင်းမှ [[အမ်ပွန်း စသမ် အိမ်တော်]]ဖြစ်ကာ ၂၀၁၁ခုနှစ် ​နော့သဘူရီနန်း​တော်မှ ​ပြောင်းလာခဲ့ချိန်ကပင် စံမြန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url= http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/New-Thai-king-receives-Japanese-emperor |title= New Thai king receives Japanese emperor |access-date= |work= Nikkei Asian Review |accessdate= 11 February 2019 |archivedate= 8 April 2017 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170408215106/http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/New-Thai-king-receives-Japanese-emperor }}</ref> [[File:The portrait of king Vajiralongkorn.jpg|thumb|[[:en:EmQuartier|​ဈေးဝယ်စင်တာ]]တစ်ခုရှိ ဘုရင်ဝဇိရာလင်္ကရဏ၏ ရုပ်ပုံကို ၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရစဉ်]] === ပရီဗီ​ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်ခြင်း === ဘုရင်ဘူမိ​ဘော၏ [[:en:Privy Council of Thailand|ပရီဗီ​ကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင်များ အနားယူပြီး​နောက် ဘုရင်သစ် ဝဇိရာလင်္ကရဏက သူ၏​ကောင်စီအသစ်ကို အဖွဲ့ဝင်၁၀ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ===နိုင်ငံ​ရေးတွင် ပါဝင်ခြင်း=== [[File:สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พระราชทานพระราชวโรกาสให้คณะบุคคลเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท 29-05-18 (9).jpg|thumb|]] ထိုင်းအာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရ၏ လွှတ်​တော်သည် ၂၀၁၄ကြားဖြတ်အ​ခြေခံဥပ​ဒေကို ပြင်ဆင်ရန် တညီတညွတ်တည်း မဲ​ပေးခဲ့ကြသည်။​လူတချို့က ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေအသစ်သည် စစ်တပ်ကို အာဏာပိုရ​စေ​ကြောင်း ​ဝေဖန်ကြသည်။<ref name=crown/> ၂၀၁၇ ​အ​ခြေခံဥပ​ဒေကို ၂၀၁၆ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။၂၀၁၇ ဧပြီ၆ရက်​နေ့တွင် ဘုရင် ဝဇိရာလင်္ကရဏက လက်မှတ်​ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.nationmultimedia.com/news/national/30311501 |title=King signs to promulgate new Constitution |publisher=[[Nation Multimedia Group]] |date=6 April 2017 |access-date= |accessdate=11 February 2019 |archivedate=6 April 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170406215703/http://www.nationmultimedia.com/news/national/30311501 }}</ref><ref name=crown/> ဘုရင်ဝဇိရာလင်္ကရဏတွင် ​တော်ဝင်အိမ်​တော်များနှင့် ​တော်ဝင်အ​စောင့်အ​ရှောက်များ အတွက် အာဏာအပြည့်အဝရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.businesstimes.com.sg/government-economy/thai-king-takes-control-of-five-palace-agencies|title=Thai king takes control of five palace agencies|website=businesstimes.com.sg|accessdate=}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်​ရေးဘဝ == [[File:ac.vajiralongkorn.jpg|thumb|left|200px|ရတ်ချဒမ်နိုအန်ရိပ်သာလမ်း​ပေါ်မှ ဘုရင်၏ရုပ်ပုံ]] === ထိမ်းမြားခြင်းနှင့် သားသမီးများ === ==== မိသားစု ==== ၁၉၇၇ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ၃ရက်​နေ့တွင် မိခင်ဘက်မှ ဝမ်းကွဲ​တော်စပ်သူ [[:en:Soamsawali|စုံသဝလီ]]နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သူတို့တွင် ၁၉၇၈ခုနှစ်၌ [[ဝဇိရကိတိယာဘာ]]ဟူ​သော သမီးတစ်​ယောက်ထွန်းကားသည်။ ၁၉၇၀​နှောင်းပိုင်းနှစ်ကာလများမှစ၍ သရုပ်​ဆောင် [[:en:Yuvadhida Polpraserth|ယုဝဓီတာ]]နှင့်အတူ ​နေထိုင်ကာ က​လေး၅​ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။ သို့​သော် စုံသဝလီက နှစ်​အ​​တော်ကြာ​အောင် ကွာရှင်း​ပေးခြင်းမရှိခဲ့​​ပေ။ ၁၉၉၃ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှသာ တရားရုံးတွင် ကွာရှင်းခဲ့ကြသည် ။ ဇူလိုင်လတွင်မှသာ အပြီးသတ်ကွာရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ စုံသဝလီနှင့် သမီးဖြစ်သူမှာ ​တော်ဝင်အခမ်းအနားများတွင် အ​ရေးပါ​သော​နေရာမှ ပါဝင်​နေဆဲဖြစ်သည်။ ဝဇိရာလင်္ကရဏသည် ယုဝဓီတာနှင့် မင်းသား စုဍာဝဇရ မဟီတလကို ၁၉၇၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၂၉ရက်​နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ထို့​နောက် သား၃​ယောက် သမီး၁​ယောက်ဖွားမြင်ပြန်သည်။ ၁၉၉၄ခုနှစ်တွင် နန်း​တော်၌တရားဝင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူတို့ကို ဘုရင်ဘူမိ​ဘောနှင့် မယ်​တော်ကြီး [[:en:Srinagarindra|သီရိနဂရိန္ဒြာ]]တို့က ​ကောင်းချီး​ပေးခဲ့​သော်လည်း မိဖုရား သီရိ​ခေတ်မပါဝင်ခဲ့​​ပေ။ လက်ထပ်ပြီး​နောက် ဝဇိရာလင်္ကရဏနှင့်အတူ အခမ်းအနားများ တက်​ရောက်ခဲ့သည်။ လက်ထပ်ပြီး ၂နှစ်အကြာတွင် မင်းသားက ယုဝဓီတာကို ​အသက်၆၀အရွယ် ​လေတပ်မှဗိုလ်နှင့် ​ဖောက်ပြန်​သည့် စွပ်စွဲသည့် ကိစ္စနှင့် ယုဝဓီတာသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ရုတ်တရက်ထွက်ခွာသွားသည်။<ref>{{cite news|url= https://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1996/10/20/wshame20.html|title= Adultery princess casts shadow on untouchables|accessdate= 20 July 2011|author= Christy Campbell|date= 20 October 1996|work= The Telegraph|archiveurl= https://web.archive.org/web/20031122042544/https://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1996%2F10%2F20%2Fwshame20.html|archivedate= 22 November 2003|quote= When the Queen and Prince Philip arrive in Bangkok next week to begin their state visit to Thailand they will find sanctuary from media salaciousness.}}{{Failed verification|date=August 2017}}</ref> ​နောက်ပိုင်းတွင် မင်းသားသည် သမီး​တော်ကို အဓမ္မပြန်​ခေါ်ခဲ့ပြီး ယုဝဓီတာနှင့် သား​​လေး​ယောက်၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များနှင့် ​တော်ဝင်အ​ဆောင်အ​ယောင်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့​နောက် ယုဝဓီတာနှင့်သားများသည် အ​​မေရိကန်သို့ ​ပြောင်းခဲ့ကြသည်။<ref name=BBC>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38126928 |title=Thailand's new king in profile |work=BBC |access-date=}}</ref> ၂၀၀၁ခုနှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီလ၁၀ရက်​နေ့တွင် တတိယအကြိမ် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[[:en:Srirasmi Suwadee|သီရိရံသိ သုဝတီ]]နှင့် လက်ထပ်ခြင်းကို ၂၀၀၅အ​စောပိုင်းမှသာ လူသိရှင်ကြား ထုတ်ပြခဲ့သည်။ သား​တော် [[ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိ]]ကို ၂၀၀၅ခုနှစ် ဧပြီ၂၉ရက်​နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သား​တော်မှာ ချက်ချင်းပင် မင်းသားအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ သို့​သော် ၂၀၁၄ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် သီရိရံသိ သုဝတီ၏မိသားစုကို ​တော်ဝင်အမည်များရုပ်သိမ်း​ပေးရန် မင်းသား​လောင်ကွန်းက ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ စာ​ရေး အ​ကြောင်းကြားခဲ့သည်။ အ​ကြောင်းမှာ မိသားစုဝင်၇​ယောက်မှာ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် စွပ်စွဲခံရခြင်း​ကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|title=Thailand crown prince strips wife's family of royal name|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-30258759|work=BBC News|date=29 November 2014|accessdate=|quote=It comes after seven of her close relatives were arrested in a purge of officials allegedly involved in corruption.}}</ref>​နောက်လတွင် သီရိရံသိ သုဝတီသည် ​တော်ဝင်ဂုဏ်ပုဒ်များကို စွန့်လွှတ်ကာ တရားဝင်ကွာရှင်းခဲ့ကြသည်။ သီရိရံသိ သုဝတီသည် ​လျော်​ကြေးအဖြစ် ဘတ်သန်း၂၀၀ရရှိခဲ့သည်။ ==== သားသမီးများ ==== {| class="wikitable" |+ ဘုရင် မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ၏ သားသမီးများ<ref name=BBC/> |- !အမည်!!​မွေးရက်!! style="width:40%;"|မှတ်ချက် |- !colspan=3|''''' [[:en:Soamsawali|စုံသဝလီ]]နှင့်''''' {{small|(၁၉၇၇လက်ထပ်၊၁၉၉၁ကွာရှင်း)}} |- |[[ဗဂျာကီတီရာဗာ]]||{{birth date and age|1978|12|07|df=y}}|| |- ! colspan="3"|'''''[[:en:Sujarinee Vivacharawongse|သုစာရိဏီ ဝိဝဇရဝံသ]]နှင့်''''' {{small|(၁၉၉၄ လက်ထပ်၊၁၉၉၆ကွာရှင်း)}} |- |စုဍာဝဇရ ဝိဝဇရဝံသ ||{{birth date and age|1979|8|29|df=y}} || ဂျသာဗာဂျရာ မဟီတလအဖြစ်​မွေးဖွား |- |ဝဇိရရေသ ဝိဝဇရဝံသ ||{{birth date and age|1981|5|27|df=y}} || ဗချာစွန် မဟီတလအဖြစ်​မွေးဖွား |- |စကြီဝဇိရ ဝိဝဇရဝံသ ||{{birth date and age|1983|2|6|df=y}} || ချကရီဝတ် မဟီတလအဖြစ်​​မွေးဖွား |- |ဝဇရဝီရ ဝိဝဇရဝံသ ||{{birth date and age|1985|6|14|df=y}} || ဗချဝီ မဟီတလအဖြစ်​မွေးဖွား |- |[[သီရိဝဏ္ဏဝရီ နာရီရတန]] ||{{birth date and age|1987|1|8|df=y}} || ဘူစီယာနာဘီဂျာ မဟီတလအဖြစ်​မွေးဖွား |- ! colspan="3"|'''''[[:en:Srirasmi Suwadee|သီရိရံသိ သုဝတီ]]နှင့်''''' {{small|(၂၀၀၁ လက်ထပ်၊၂၀၁၄ ကွာရှင်း)}} |- |[[ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိ]]||{{birth date and age|2005|4|29|df=y}}||နန်း​မွေနန်းလျာ |} {{ထိုင်းဘုရင်များ}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ]] {{Lifetime|၁၉၅၂| |}} cqvtxho1tnzjob0nbv3muy0prn7owbq 1032771 1032746 2026-05-21T06:51:28Z Salai Rungtoi 22844 1032771 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ရာမ ၁၀}} {{Infobox royalty |name = ဝဇိရာလင်္ကရဏ<br> Vajiralongkorn |title = ရာမ ၁၀ ဘုရင် |image = King Rama X official (crop).png |image_size = 220px |caption = |succession = [[:en:Monarchy of Thailand|ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင်]] |reign = ၁၃ ​အောက်တိုဘာ ၂၀၁၆-လက်ရှိ |coronation = ၄ ​မေ ၂၀၁၉ |cor-type = [[Coronation of the Thai monarch|Coronation]] |predecessor = [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ]] <small>(ရာမ၉)</small> |successor = [[ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိ]] |suc-type = {{nowrap|ဆက်ခံရန် လျာထားသူ}} |reg-type1 = {{nowrap|[[:en:Prime Minister of Thailand|ဝန်ကြီးချုပ်]]}} |regent1 = {{List collapsed {{!}}title{{!}}1=[[ပရာယွတ်ချန်အိုချာ]2=[ဆေထာထဝီဆင်]3=[ပေထုံတန်ရှင်နာဝပ်]]}} |full name = မဟာဝဇိရာလင်္ကာရဏ ပဒိန္ဒြာဒေဗယဝရာင် ကူရ် {{lang-th|มหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร}} {{RTGS|မဟာဝချိရာလောင်ကွန်းဘော်ဒင်ထရာထိဗယဝရာခွန်း}} |birth_date = {{birth date and age|1952|7|28|df=y}} |birth_place = [[:en:Amphorn Sathan Residential Hall|အမ်ပွန်း သဒန် အိမ်တော်]]၊ [[ဒူဆစ်နန်းတော်]]၊ ဘန်​ကောက်မြို့၊ ထိုင်းနိုင်ငံ |death_date = |death_place = |spouse = {{marriage|[[:en:Soamsawali|သိုမ်သာဝလီ]]<br>|1977|1991|reason=div}}<br>{{marriage|[[:en:Sujarinee Vivacharawongse|ယုဝဓီတာ]]<br>|1994|1996|reason=div}}<br>{{marriage|[[:en:Srirasmi Suwadee|သီရိရံသိ သုဝတီ]]<br>|2001|2014|reason=div}}<br>{{marriage|[[ဆုသီတာ]]<br>|2019}}<br>{{marriage|[[ဆုသီတာ]]|2019}}<br>{{marriage|[[:en:Sineenat Wongvajirapakdi|နိရမလဖွမ်းဖြောင်]]<br>|2019|2019|reason=div}} |issue = ''စုံသဝလီနှင့်:''<br>[[ဝဇိရကိတိယာဘာ]]<br> ''ယုဝဓီတာနှင့်:''<br>စုဍာဝဇရ ဝိဝဇရဝံသ<br>ဝဇိရရေသ ဝိဝဇရဝံသ<br>စကြီဝဇိရ ဝိဝဇရဝံသ<br>ဝဇရဝီရ ဝိဝဇရဝံသ<br>[[သီရိဝဏ္ဏဝရီ နာရီရတန]]<br> ''သီရိရံသိ သုဝတီနှင့်:''<br>[[ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိ]] |house = [[:en::Category:House of Mahidol|မဟီတလ]] ([[ချက္ကရီမင်းဆက်]]) |father = [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ]] <small>(ရာမ၉)</small> |mother = [[သီရိခေတ်]] |religion = ဗုဒ္ဓဘာသာ |reg-type = ဘုရင်ခံ |regent = [[:en:Prem Tinsulanonda|ပရမ် တင်ဆူလန်နိုဒါ]]<br>({{abbr|2016|from 13 October until 1 December 2016}}) |signature = Vajiralongkorn Signature in English.svg }} '''မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ''' ({{lang-sa|Mahāvajirālaṅkaraṇa}}, ထိုင်းအသံထွက်: '''ဝချီရာလောင်ကွန်း''') သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်သည်။ သူသည် ဘုရင်[[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ|ဘူမိဗလ]] နှင့် မိဖုရား [[သီရိခေတ်]] တို့၏ တစ်ဦးတည်း​သော သား​တော်ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် အသက်၂၀ အရွယ်တွင် အိမ်​ရှေ့မင်းသားအဖြစ် ဘုရင်ဘူမိဗလမှ တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာလ၁၃ ရက်​နေ့တွင် ခမည်း​တော် နတ်ရွာစံပြီး​နောက် ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နန်းသိမ်းပွဲအတွက်ကိုမူ အချိန်တစ်ခု​စောင့်ဆိုင်းရန် သူက​ပြောခဲ့သည်။<ref name="Coconuts BKK">{{cite news | url = http://bangkok.coconuts.co/2016/10/13/thai-prime-minister-prayuth-says-crown-prince-seeks-delay-proclaiming-him-king | title = Thai Prime Minister Prayuth says Crown Prince seeks delay in proclaiming him King | date = 2016-10-13 | accessdate = | location = Bangkok | publisher = Coconuts BKK | website = Coconut.co | agency= AFP }}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်​နေ့တွင် ပလ္လင်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ၏ ခမည်း​တော်ကို ၂၀၁၇ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာ ၂၆ရက်​နေ့တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/26/thai-king-funeral-crowds-gather-to-farewell-father-of-the-nation|title=Thailand grieves over former king at lavish cremation ceremony|first=Oliver|last=Holmes|date=26 October 2017|newspaper=The Guardian}}</ref><ref name=crown>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-king-coronation-idUSKBN17N0WC |title=Thai king's coronation likely by the end of 2017: deputy PM|agency=Reuters|date=21 April 2017|author=<!--not stated-->|accessdate= }}</ref><ref>Shawn W. Crispin, [http://www.atimes.com/article/stable-post-cremation-thailand/ How stable is post-cremation Thailand?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180211025911/http://www.atimes.com/article/stable-post-cremation-thailand// |date=11 February 2018 }}, ''Asia Times'' (December 6, 2017).</ref>သူ၏ နန်းသိမ်းဘိသိတ်ပွဲကို ၂၀၁၉ခုနှစ် ​မေလ ၄ရက်မှ ၅ရက်အထိကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30361431|title=Coronation of HM King Maha Vajiralongkorn to be held May 4-6: palace|website=The Nation|language=en|access-date=|accessdate=11 February 2019|archivedate=1 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190101102342/http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30361431}}</ref> နန်းတက်ချိန် ၂၀၁၆ ခုနှစ်က သက်​တော် ၆၁ နှစ်ရှိပြီဖြစ်၍ သူသည် နန်းတက်ချိန်တွင် အသက်အကြီးဆုံး ထိုင်းဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ဘဝအစနှင့် ပညာ​ရေး == သူ့ကို ၁၉၅၂ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၂၈ရက်​နေ့ ည​နေ ၅နာရီ ၄၅မိနစ်အချိန်တွင် [[ဒူဆစ်နန်းတော်]]၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။<ref>ราชกิจจานุเบกษา, [http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2495/D/049/3434.PDF ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้หยุดราชการและชักธงชาติเนื่องในการที่พระราชกุมารประสูติ], เล่ม 69, ตอนที่ 49, 12 สิงหาคม พ.ศ. 2495, หน้า 2434</ref>မင်းသား တစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် ဘုန်းကြီးတစ်ပါးမှ ''"Vajiralongkorn Borommachakkrayadisonsantatiwong Thewetthamrongsuboriban Aphikhunuprakanmahittaladunladet Phumiphonnaretwarangkun Kittisirisombunsawangkhawat Borommakhattiyaratchakuman"'' ({{lang-th|วชิราลงกรณ บรมจักรยาดิศรสันตติวงศ เทเวศรธำรงสุบริบาล อภิคุณูประการมหิตลาดุลเดช ภูมิพลนเรศวรางกูร กิตติสิริสมบูรณ์สวางควัฒน์ บรมขัตติยราชกุมาร}})ဟု အမည်​ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်ဘူမိ​ဘော၏ ဒုတိယ​မြောက်က​လေးဖြစ်ကာ တစ်ဦးတည်း​သောသားဖြစ်သည်။ ချစ်တရာလန်ဒါ​ကျောင်းတွင် ၁၉၅၆ခုနှစ်မှစ၍ ပညာသင်ခဲ့သည်။ ၇တန်း​အောင်မြင်ပြီး​နောက် ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက​ကျောင်းများတွင် တက်​​ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဆစ်ဒနီမြို့ရှိ [[:en:The King's School, Sydney|ဘုရင့်​ကျောင်း​တော်]]တွင် ငါးပတ်ကြာ စစ်သင်တန်း တက်​ရောက်ခဲ့သည်။ <ref name="BP-20161201-Military"/> ၁၉၇၂ခုနှစ်တွင် ဩစ​တြေးလျနိုင်ငံ [[:en:Canberra|ကမ်ဘီရမြို့]]ရှိ [[:en:Royal Military College, Duntroon|​တော်ဝင်စစ်​ကောလိပ်]]သို့ ဝင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ထို​ကျောင်းတွင် သူသည် ဩစ​တြေးလျစစ်တပ်၏ စစ်​ရေး​လေ့ကျင့်မှုများနှင့်အတူ နယူး​ဆောက်​ဝေးတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ပညာ​ရေးတို့ကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်အဖြစ် ပြန်တမ်းဝင်ခဲ့ပြီး စာ​ပေပွဲဖြင့်ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ <ref name="BP-20161201-Military"/> ၁၉၈၂ခုနှစ်တွင် [[:en:Sukhothai Thammathirat Open University|ဆူခိုထိုင်းတက္ကသိုလ်]]မှ ဥပ​ဒေဘွဲ့ဖြင့် ​နောက်ထပ်ဘွဲ့တစ်ခုရရှိခဲ့သည်။ == နန်း​​မွေနန်းလျာနှင့် လူမှု​ရေးလုပ်ငန်းများ == ၁၉၇၂ခုနစ် ဒီဇင်ဘာလ၂၈ရက်​နေ့တွင် ဝဇိရာလင်္ကရဏမင်းသားအား အိမ်​ရှေ့မင်းသားအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့​ကြောင့် ချက္ကရီမင်းဆက်၏ တတိယ​မြောက် အိမ်​ရှေ့မင်းသားဖြစ်လာသည်။<ref name="BP-20161201-Childhood"/> သူသည် ထိုင်း​တော်ဝင်စစ်တပ်တွင် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်​နေစဉ်ကပင် ပြည်နယ်များသို့အလည်အပတ်သွား​ရောက်ခြင်း၊ခမည်း​တော်ဘုရင်ကိုယ်စား အခမ်းအနားများတက်​ရောက်ခြင်းများကို လုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်။ === သာသနာ့​​ဘောင် ဝင်​ရောက်ခြင်း === ၁၉၇၈ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၆ရက်​နေ့ အသက်၂၆နှစ်အရွယ်တွင် သာသနာ့ဘောင်အတွင်း ​​ခေတ္တဝင်​ရောက်ခဲ့သည်။"ဝဇိရာလင်္ကရဏော" ("Vajirālaṅkaraṇo")ဘွဲ့​တော်ဖြင့် ၁၅ရက်ကြာ ဦးဇင်းဝတ်ခဲ့သည်။<ref name="BP-20161201-Religion">{{cite news|title=Long Live the King: the Upholder of Religions|url=http://www.bangkokpost.com/lifestyle/social-and-lifestyle/1148948/the-upholder-of-religions|accessdate=|work=[[Bangkok Post]] |date=1 December 2016}}</ref> === စစ်ပညာသင်ဘဝနှင့် စစ်မှုထမ်း​ဆောင်ခြင်း === [[File:DF-ST-87-00563.jpeg|thumb|left| |150px]] [[File:Defense.gov News Photo 030612-D-2987S-002.jpg|thumb|၂၀၀၃ခုနှစ် ဇွန်လ၁၂ရက်​နေ့က​ အ​မေရိကန်နိုင်ငံ၊ ပင်တဂွန်စစ်ဌာနချုပ်​တွင် ​တွေ့​ရ​သော အ​မေရိကန်ကာကွယ်​ရေးဒုဝန်ကြီးနှင့် မင်းသား​လောင်ကွန်း]] ပညာများသင်ယူပြီး​နောက် ​တော်ဝင်ထိုင်းစစ်တပ်တွင် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၇တွင် အရာရှိနှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး​ကောလိပ်ကို တက်​ရောက်ခဲ့သည်။ အ​​မေရိကန်၊ ဗြိတိသျှ၊ ဩစ​တြေးလျစစ်တပ်များနှင့် အချိန်ကာလများစွာ ​လေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ သူသည် ​လေယာဉ်နှင့် ဟတ်စကီး​မောင်းရန် အရည်အချင်းပြည့်မီသူဖြစ်သည်။ ၁၉၇၈ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်ကိုယ်ရံ​တော်တပ်ဖွဲ့၏​ ခေါင်း​ဆောင်ဖြစ်လာသည်။ ထိုနှစ်​နှောင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအတိုင်း သာသနာ့​ဘောင်သို့ ​ခေတ္တဝင်ခဲ့သည်။<ref name="King Maha Vajiralongkorn" />ဖခင်ဖြစ်သူမှာ အသက်အရွယ်ရလာသည်နှင့် မင်းသား​လောင်ကွန်းမှာ အခမ်းအနားများစွာကို ကိုယ်စား တက်​ရောက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ကြီး၏ နှစ်၈၀ပြည့်ပွဲ​တော် ​နောက်တစ်ရက်တွင် [[၂၀၀၇ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|၂၀၀၇ ဘန်​ကောက်ပွဲ​တော်]]ကို ဖွင့်လှစ်​ပေးခဲ့သည်။ === ကျန်းမာ​ရေးကဏ္ဍ === သူသည် "အိမ်​ရှေ့မင်းသား​ဆေးရုံများ"ကို တည်​ထောင်ခဲ့သည်။ အများပြည်သူမှလှူဒါန်း​သော အလှူ​ငွေများနှင့် ​ဝေးလံ​သော​ဒေသများမှ ပြည်သူများကို ကျန်းမာ​ရေး​စောင့်​ရှောက်မှု​ပေးရန်ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၇ခုနှစ်တွင် ​နေရာ၂၁​နေရာတွင် ​ဆေးရုံများဖွင့်ပြီးဖြစ်သည်။<ref name=royalthaiembassy>{{cite web |url=http://www.thaiembassy.sg/press_media/news-highlights/birthday-celebration-of-his-royal-highness-crown-prince-maha-vajiralongk |title=BIRTHDAY CELEBRATION OF HIS ROYAL HIGHNESS CROWN PRINCE MAHA VAJIRALONGKORN |publisher=Royal Thai Embassy to Singapore |access-date= |archive-date=20 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220181812/http://www.thaiembassy.sg/press_media/news-highlights/birthday-celebration-of-his-royal-highness-crown-prince-maha-vajiralongk }}</ref> === လယ်ယာစိုက်ပျိုး​ရေးကဏ္ဍ === [[File:Sirikit Kitiyakara, the queen of Thailand, smiles as she meets officials gathered to greet her upon her arrival on base.jpg|thumb|မယ်​တော်သီရိ​ခေတ်နှင့် မင်းသား​လောင်ကွန်း]] သူသည် စိုက်ပျိုး​ရေးကဏ္ဍတွင်ပါ စိတ်ဝင်စားပြီး "Mobile Agricultural Clinic Project" ကိုလုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်။ ဤစီမံကိန်းသည် လယ်သမားများကို အထွက်​ကောင်း​စေရန်နှင့် လယ်သမားပြဿနာများကို ​ဖြေရှင်း​ပေးနိုင်သည်။ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များစွာက အပင်များ၊ ဆည်​မြောင်းများ၊ ငါးဖမ်းခြင်းများ စသည်တို့အတွက် ကူညီကြသည်။ <ref name=royalthaiembassy/> ထိုအဖွဲ့သည် အကူအညီလိုအပ်​သော ​နေရာများသို့ လျင်မြန်စွာသွားနိုင်သည်။ ဤစီမံကိန်းဖြင့် လယ်သမားများကို နည်းပညာအသစ်များဖြင့် အထက်နှုန်း​ကောင်း​အောင် ​ဆောင်ရွက်​ပေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=royalthaiembassy/> လွန်ခဲ့​သောနှစ်များတွင် မင်းသား​လောင်ကွန်းသည် ဘုရင်ဘူမိ​ဘောအစား လယ်ထွန်မင်္ဂလာပွဲများကို တက်​ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုပွဲ​တော်သည် ထိုင်းလယ်သမားများအတွက် အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝ​သောပွဲဖြစ်သည်။<ref name=royalthaiembassy/> === ပညာ​ရေးကဏ္ဍ === သူသည် က​လေးများ၏ အဆင့်မီသင်ကြားနိုင်​ရေးတွင်ပါဝင်ပက်သက်ခွင့်နှင့် နှစ်ရှည်သင်ကြား​ရေးစီမံကိန်းကို အစပြုခဲ့သည်။ <ref name=BP-20161201/>သူသည် [[:en:Rajabhat University|ရာဇာဘတ်တက္ကသိုလ်]]နင့် အထူး​​ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုတက္ကသိုလ်၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူက​ပြောကြားသည်မှာ ၁၉၇၈ခုနှစ်မှ စတင်ကာ တက္ကသိုလ်၏လက်​​အောက်ရှိ ​ကျောင်းများအားလုံး၏ ဘွဲ့နှင်းအခမ်းအနားများတွင် သဘာပတိအဖြစ်​ဆောင်ရွက်သည်။ ခန့်မှန်း​ခြေအရ ၃၅နှစ်အတွင်း လူ​ပေါင်း ၂၁၀၀၀၀၀ကို ဘွဲ့​ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည်နှစ်တိုင်း ပညာသင်ဆုအတွက် ဘတ်၄၂သန်း လှူဒါန်း​လေ့ရှိသည်။ <ref name=BP-20161201>{{cite news|last1=Mala|first1=Dumrongkiat|title=Crown Prince: Education key to progress|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/1148461/crown-prince-education-key-to-progress|accessdate=|work=[[Bangkok Post]]|date=1 December 2016}}</ref> === အားကစားကဏ္ဍ === တစ်ချိန်က သူ့ကို "​ဘောလုံးမင်းသား"ဟု လူသိကြ​သော်လည်း ယခုတွင် စက်ဘီးစီးမှုများ​ကြောင့် အမည်​ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် အားကစားတွင် စိတ်အားထက်သန်ခဲ့သည်။ ၁၁နှစ်အရွယ်တွင် မြင်းစီးသင်ခဲ့ပြီး မကြာမီတွင် မြင်းစီးနိုင်လာသည်။ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပတွင် ပညာသင်​နေစဉ် သူငယ်ချင်းများနှင့် ​ဘောလုံး၊ရတ်ဘီ၊ ​​လှေ​လှော်များ ကစား​လေ့ရှိသည်။ မင်းသားသည် ဟွာဟင်းရှိ နန်း​တော်တွင်​နေထိုင်စဉ်အခါက ဖခင်ဘူမိ​ဘော၊ အစ်မ​တော် [[ဥပ္ပလရတနာ]]တို့နှင့်အတူ ​ရွက်​လှေ​လှော်​လေ့ရှိသည်။ သူ၏ အားကစားကို ချစ်မြတ်နိုးမှုမှာ နတ်ရွာစံ ဘုရင်ဘူမိ​ဘောထံမှ အ​မွေရရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <ref>[http://www.bangkokpost.com/news/sports/1511598/king-continues-his-fathers-legacy King continues his father's legacy ]</ref> == စိုးစံခြင်း == [[ဖိုင်:The Coronation of King Rama X B.E. 2562 (A.D. 2019).JPG|250px|thumb|left|ဝဇိရာလင်္ကရဏ ထိုင်းမင်းဆက်တို့၏နန်းတက်ပွဲ 2019]] === ဆက်ခံခြင်း === ၂၀၀၇ ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေအရ အိမ်​ရှေ့မင်းသား ဝဇိရာလင်္ကရဏကို ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံနိုင်ရန် တင်ပြခြင်းအတွက် လွှတ်​တော်ဥက္ကဋ္ဌကို ထိုင်းအစိုးရမှ ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ [[ပြဇာဓိပက]]​နောက်ပိုင်း ထိုင်းနိုင်ငံတွင်​မွေးဖွား​သော ပထမဆုံးဘုရင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Kershaw|first1=Roger|title=Monarchy in South-East Asia: The faces of tradition in transition|url=https://archive.org/details/monarchyinsouthe0000kers|date=2001|publisher=Routledge|location=London|isbn=0415243483|pages=[https://archive.org/details/monarchyinsouthe0000kers/page/152 152]–153|edition=1st}}</ref>ဘူမိ​ဘောဘုရင် နတ်ရွာစံပြီး​နောက် ဘုရင်ဖြစ်လာ​သော်လည်း သူက နန်းတက်ရန် အချိန်တစ်ခုကို ​စောင့်ရန်​ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="Coconuts BKK"/>ဘူမိ​ဘောဘုရင် နတ်ရွာစံအပြီး ရက်၅၀ အကြာ ဒီဇင်ဘာ၁ရက်​နေ့တွင် ဘုရင်ခံ [[:en:Prem Tinsulanonda|ပရမ်]] မှ ဦး​ဆောင်ကာ ဝဇိရာလင်္ကရဏကို ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၁၀ဆက်​မြောက်ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/1149219/crown-prince-becomes-king |title=Crown Prince becomes King |work=Bangkok Post |access-date=}}</ref>ဝဇိရာလင်္ကရဏက လက်ခံခဲ့ပြီး ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်ပြန်ချက်အရ "ဘုရင်ကြီး၏ဆန္ဒနှင့် ထိုင်းပြည်သူများ၏ အကျိုးအတွက် နန်းတက်မည်ဖြစ်​ကြောင်း" ​ကြေညာခဲ့သည်။ <ref name="BBC-20161201">{{cite news|title=Thai Crown Prince Maha Vajiralongkorn proclaimed king|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38168912|accessdate=|work=BBC News|date=2016-12-01}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/12/crown-prince-vajiralongkorn-thailand-king-161201152343761.html |title=Crown prince Vajiralongkorn becomes Thailand's new king |work=[[Aljazeera]] |access-date=}}</ref>သို့​သော် ခမည်း​တော်၏ ​တော်ဝင်မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်း အခမ်းအနား မပြီးဆုံးမီအထိ ​နေဦးမည်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် သူ၏ အဓိကစံအိမ်​တော်မှာ [[ဒူဆစ်နန်းတော်]]အတွင်းမှ [[အမ်ပွန်း စသမ် အိမ်တော်]]ဖြစ်ကာ ၂၀၁၁ခုနှစ် ​နော့သဘူရီနန်း​တော်မှ ​ပြောင်းလာခဲ့ချိန်ကပင် စံမြန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url= http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/New-Thai-king-receives-Japanese-emperor |title= New Thai king receives Japanese emperor |access-date= |work= Nikkei Asian Review |accessdate= 11 February 2019 |archivedate= 8 April 2017 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170408215106/http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/New-Thai-king-receives-Japanese-emperor }}</ref> [[File:The portrait of king Vajiralongkorn.jpg|thumb|[[:en:EmQuartier|​ဈေးဝယ်စင်တာ]]တစ်ခုရှိ ဘုရင်ဝဇိရာလင်္ကရဏ၏ ရုပ်ပုံကို ၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရစဉ်]] === ပရီဗီ​ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်ခြင်း === ဘုရင်ဘူမိ​ဘော၏ [[:en:Privy Council of Thailand|ပရီဗီ​ကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင်များ အနားယူပြီး​နောက် ဘုရင်သစ် ဝဇိရာလင်္ကရဏက သူ၏​ကောင်စီအသစ်ကို အဖွဲ့ဝင်၁၀ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ===နိုင်ငံ​ရေးတွင် ပါဝင်ခြင်း=== [[File:สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พระราชทานพระราชวโรกาสให้คณะบุคคลเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท 29-05-18 (9).jpg|thumb|]] ထိုင်းအာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရ၏ လွှတ်​တော်သည် ၂၀၁၄ကြားဖြတ်အ​ခြေခံဥပ​ဒေကို ပြင်ဆင်ရန် တညီတညွတ်တည်း မဲ​ပေးခဲ့ကြသည်။​လူတချို့က ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေအသစ်သည် စစ်တပ်ကို အာဏာပိုရ​စေ​ကြောင်း ​ဝေဖန်ကြသည်။<ref name=crown/> ၂၀၁၇ ​အ​ခြေခံဥပ​ဒေကို ၂၀၁၆ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။၂၀၁၇ ဧပြီ၆ရက်​နေ့တွင် ဘုရင် ဝဇိရာလင်္ကရဏက လက်မှတ်​ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.nationmultimedia.com/news/national/30311501 |title=King signs to promulgate new Constitution |publisher=[[Nation Multimedia Group]] |date=6 April 2017 |access-date= |accessdate=11 February 2019 |archivedate=6 April 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170406215703/http://www.nationmultimedia.com/news/national/30311501 }}</ref><ref name=crown/> ဘုရင်ဝဇိရာလင်္ကရဏတွင် ​တော်ဝင်အိမ်​တော်များနှင့် ​တော်ဝင်အ​စောင့်အ​ရှောက်များ အတွက် အာဏာအပြည့်အဝရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.businesstimes.com.sg/government-economy/thai-king-takes-control-of-five-palace-agencies|title=Thai king takes control of five palace agencies|website=businesstimes.com.sg|accessdate=}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်​ရေးဘဝ == [[File:ac.vajiralongkorn.jpg|thumb|left|200px|ရတ်ချဒမ်နိုအန်ရိပ်သာလမ်း​ပေါ်မှ ဘုရင်၏ရုပ်ပုံ]] === ထိမ်းမြားခြင်းနှင့် သားသမီးများ === ==== မိသားစု ==== ၁၉၇၇ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ၃ရက်​နေ့တွင် မိခင်ဘက်မှ ဝမ်းကွဲ​တော်စပ်သူ [[:en:Soamsawali|စုံသဝလီ]]နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သူတို့တွင် ၁၉၇၈ခုနှစ်၌ [[ဝဇိရကိတိယာဘာ]]ဟူ​သော သမီးတစ်​ယောက်ထွန်းကားသည်။ ၁၉၇၀​နှောင်းပိုင်းနှစ်ကာလများမှစ၍ သရုပ်​ဆောင် [[:en:Yuvadhida Polpraserth|ယုဝဓီတာ]]နှင့်အတူ ​နေထိုင်ကာ က​လေး၅​ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။ သို့​သော် စုံသဝလီက နှစ်​အ​​တော်ကြာ​အောင် ကွာရှင်း​ပေးခြင်းမရှိခဲ့​​ပေ။ ၁၉၉၃ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှသာ တရားရုံးတွင် ကွာရှင်းခဲ့ကြသည် ။ ဇူလိုင်လတွင်မှသာ အပြီးသတ်ကွာရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ စုံသဝလီနှင့် သမီးဖြစ်သူမှာ ​တော်ဝင်အခမ်းအနားများတွင် အ​ရေးပါ​သော​နေရာမှ ပါဝင်​နေဆဲဖြစ်သည်။ ဝဇိရာလင်္ကရဏသည် ယုဝဓီတာနှင့် မင်းသား စုဍာဝဇရ မဟီတလကို ၁၉၇၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၂၉ရက်​နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ထို့​နောက် သား၃​ယောက် သမီး၁​ယောက်ဖွားမြင်ပြန်သည်။ ၁၉၉၄ခုနှစ်တွင် နန်း​တော်၌တရားဝင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူတို့ကို ဘုရင်ဘူမိ​ဘောနှင့် မယ်​တော်ကြီး [[:en:Srinagarindra|သီရိနဂရိန္ဒြာ]]တို့က ​ကောင်းချီး​ပေးခဲ့​သော်လည်း မိဖုရား သီရိ​ခေတ်မပါဝင်ခဲ့​​ပေ။ လက်ထပ်ပြီး​နောက် ဝဇိရာလင်္ကရဏနှင့်အတူ အခမ်းအနားများ တက်​ရောက်ခဲ့သည်။ လက်ထပ်ပြီး ၂နှစ်အကြာတွင် မင်းသားက ယုဝဓီတာကို ​အသက်၆၀အရွယ် ​လေတပ်မှဗိုလ်နှင့် ​ဖောက်ပြန်​သည့် စွပ်စွဲသည့် ကိစ္စနှင့် ယုဝဓီတာသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ရုတ်တရက်ထွက်ခွာသွားသည်။<ref>{{cite news|url= https://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1996/10/20/wshame20.html|title= Adultery princess casts shadow on untouchables|accessdate= 20 July 2011|author= Christy Campbell|date= 20 October 1996|work= The Telegraph|archiveurl= https://web.archive.org/web/20031122042544/https://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1996%2F10%2F20%2Fwshame20.html|archivedate= 22 November 2003|quote= When the Queen and Prince Philip arrive in Bangkok next week to begin their state visit to Thailand they will find sanctuary from media salaciousness.}}{{Failed verification|date=August 2017}}</ref> ​နောက်ပိုင်းတွင် မင်းသားသည် သမီး​တော်ကို အဓမ္မပြန်​ခေါ်ခဲ့ပြီး ယုဝဓီတာနှင့် သား​​လေး​ယောက်၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များနှင့် ​တော်ဝင်အ​ဆောင်အ​ယောင်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့​နောက် ယုဝဓီတာနှင့်သားများသည် အ​​မေရိကန်သို့ ​ပြောင်းခဲ့ကြသည်။<ref name=BBC>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38126928 |title=Thailand's new king in profile |work=BBC |access-date=}}</ref> ၂၀၀၁ခုနှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီလ၁၀ရက်​နေ့တွင် တတိယအကြိမ် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[[:en:Srirasmi Suwadee|သီရိရံသိ သုဝတီ]]နှင့် လက်ထပ်ခြင်းကို ၂၀၀၅အ​စောပိုင်းမှသာ လူသိရှင်ကြား ထုတ်ပြခဲ့သည်။ သား​တော် [[ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိ]]ကို ၂၀၀၅ခုနှစ် ဧပြီ၂၉ရက်​နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သား​တော်မှာ ချက်ချင်းပင် မင်းသားအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ သို့​သော် ၂၀၁၄ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် သီရိရံသိ သုဝတီ၏မိသားစုကို ​တော်ဝင်အမည်များရုပ်သိမ်း​ပေးရန် မင်းသား​လောင်ကွန်းက ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ စာ​ရေး အ​ကြောင်းကြားခဲ့သည်။ အ​ကြောင်းမှာ မိသားစုဝင်၇​ယောက်မှာ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် စွပ်စွဲခံရခြင်း​ကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|title=Thailand crown prince strips wife's family of royal name|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-30258759|work=BBC News|date=29 November 2014|accessdate=|quote=It comes after seven of her close relatives were arrested in a purge of officials allegedly involved in corruption.}}</ref>​နောက်လတွင် သီရိရံသိ သုဝတီသည် ​တော်ဝင်ဂုဏ်ပုဒ်များကို စွန့်လွှတ်ကာ တရားဝင်ကွာရှင်းခဲ့ကြသည်။ သီရိရံသိ သုဝတီသည် ​လျော်​ကြေးအဖြစ် ဘတ်သန်း၂၀၀ရရှိခဲ့သည်။ ==== သားသမီးများ ==== {| class="wikitable" |+ ဘုရင် မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ၏ သားသမီးများ<ref name=BBC/> |- !အမည်!!​မွေးရက်!! style="width:40%;"|မှတ်ချက် |- !colspan=3|''''' [[:en:Soamsawali|စုံသဝလီ]]နှင့်''''' {{small|(၁၉၇၇လက်ထပ်၊၁၉၉၁ကွာရှင်း)}} |- |[[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]||{{birth date and age|1978|12|07|df=y}}|| |- ! colspan="3"|'''''[[:en:Sujarinee Vivacharawongse|သုစာရိဏီ ဝိဝဇရဝံသ]]နှင့်''''' {{small|(၁၉၉၄ လက်ထပ်၊၁၉၉၆ကွာရှင်း)}} |- |စုဍာဝဇရ ဝိဝဇရဝံသ ||{{birth date and age|1979|8|29|df=y}} || ဂျသာဗာဂျရာ မဟီတလအဖြစ်​မွေးဖွား |- |ဝဇိရရေသ ဝိဝဇရဝံသ ||{{birth date and age|1981|5|27|df=y}} || ဗချာစွန် မဟီတလအဖြစ်​မွေးဖွား |- |စကြီဝဇိရ ဝိဝဇရဝံသ ||{{birth date and age|1983|2|6|df=y}} || ချကရီဝတ် မဟီတလအဖြစ်​​မွေးဖွား |- |ဝဇရဝီရ ဝိဝဇရဝံသ ||{{birth date and age|1985|6|14|df=y}} || ဗချဝီ မဟီတလအဖြစ်​မွေးဖွား |- |[[သီရိဝဏ္ဏဝရီ နာရီရတန]] ||{{birth date and age|1987|1|8|df=y}} || ဘူစီယာနာဘီဂျာ မဟီတလအဖြစ်​မွေးဖွား |- ! colspan="3"|'''''[[:en:Srirasmi Suwadee|သီရိရံသိ သုဝတီ]]နှင့်''''' {{small|(၂၀၀၁ လက်ထပ်၊၂၀၁၄ ကွာရှင်း)}} |- |[[ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိ]]||{{birth date and age|2005|4|29|df=y}}||နန်း​မွေနန်းလျာ |} {{ထိုင်းဘုရင်များ}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ]] {{Lifetime|၁၉၅၂| |}} k0s5fmtayfkjppqntxpeorot39k7w5h ခင်စန်းရီ 0 63185 1032712 1025936 2026-05-21T03:42:43Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1032712 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = ဒေါက်တာ | name = ခင်စန်းရီ |office = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |president = ဦးသိန်းစိန် |deputy = ဦးဘရွှေ <br> ဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ် |term_start = ၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၅ |term_end = ၃၀ မတ်လ ၂၀၁၆ |predecessor = ဒေါက်တာ [[ကိုကိုဦး (ဝန်ကြီး)|ကိုကိုဦး]] |successor = |office4 = [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |president4 = ဦးသိန်းစိန် |deputy4 = ဒေါက်တာဇော်မင်းအောင် <br> ဦးသန့်ရှင်း |term_start4 = ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end4 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |predecessor4 = [[မြအေး (ဝန်ကြီး)|ဒေါက်တာ မြအေး]] |successor4 = [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] |office5 = [[အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး |minister5= [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] |term_start5 = ၁၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၂ |term_end5 = ၁၃ ​ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |predecessor5 = |successor5 = ဒေါက်တာ စန်းလွင် | image = File:Khin San Yee (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = <!--{{Birth date and age|1942|11|20|df=y}}--> | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | residence = | nationality = မြန်မာ | other_names = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်]]<br/>University of Göttingen | party = | occupation = စီးပွားရေး ပညာရှင် | employer = | organization = | home_town = | religion = | spouse = | partner = | cabinet = [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]] | parents = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> }} ဒေါက်တာ '''ခင်စန်းရီ''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စီးပွားရေးပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမသည် [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]တို့၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံရေးဘဝ == ၂၀၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ နှင့် ၂၀၁၅ ဒီဇင်ဘာတို့တွင် သမ္မတ [[သိန်းစိန်၊ ဦး|ဦးသိန်းစိန်]]မှ ဒေါ်ခင်စန်းရီအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ သူမသည် ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသော ဒုတိယမြောက် အမျိုးသမီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="ys">{{cite news|url=http://www.irrawaddy.org/burma/burmas-government-appoint-second-woman-minister.html|title=Burma’s Government to Appoint a Second Woman Minister|last=Yen Snaing|date=11 February 2014|work=The Irrawaddy|accessdate=23 July 2015}}</ref> ၂၀၁၃ ဒီဇင်ဘာနှင့် ၂၀၁၅ ဒီဇင်ဘာလတို့တွင် ပညာရေး ဝန်ကြီး [[မြအေး၊ ဦး (ဝန်ကြီး)|ဦးမြအေး]]နှင့် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|ဦးကိုကိုဦး]]တို့ ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီးနောက် သူမသည် ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/yangon/13239-johns-hopkins-shuts-down-yangon-university-project.html|title=Johns Hopkins shuts down Yangon University project|last=Wa Lone|coauthors=Thomas Kean|date=23 February 2015|work=Myanmar Times|accessdate=23 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2017/06/13/136471.html|title=နှစ် ၁၀၀ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတွင် အမျိုးသမီးဝန်ကြီး ၄ ဦးသာရှိသည်း}}</ref> ဒေါ်ခင်စန်းရီသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်]]တွင် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="wf">{{cite web|url=http://www.womens-forum.com/speakers/_-he-dr-khin-san-yee/773|title=He Dr Khin San Yee|work=Women's Forum|accessdate=23 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304062026/http://www.womens-forum.com/speakers/_-he-dr-khin-san-yee/773}}</ref><ref name="nth">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/component/content/article/87-national-news/1795-un-highlights-policy-at-hdr-2011-launch.html|title=UN highlights policy at HDR 2011 launch|last=Nan Tin Htwe|date=28 November 2011|work=Myanmar Times|accessdate=23 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304091307/http://www.mmtimes.com/index.php/component/content/article/87-national-news/1795-un-highlights-policy-at-hdr-2011-launch.html}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သူမသည် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရပြီး ဝန်ကြီးဖြစ်သူ [[ကံဇော်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကံဇော်]] လက်အောက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="ys"/> ဒေါ်ခင်စန်းရီသည် ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်မှ စီးပွားရေးဘွဲ့နှင့် မဟာဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။<ref name="ys"/> ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ University of Göttingen မှ ပါရဂူဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။<ref name="daad">{{cite news|url=https://www.daad.de/alumni/netzwerke/vip-galerie/asien/27254.en.html|title=Khin San Yee|date=21 October 2014|work=DAAD|accessdate=23 July 2015}}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/02/10/54721.html|title=ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့တွင် အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးတဦး ထပ်မံခန့်အပ်}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|MISSING| }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေးဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ စီးပွားရေး ပညာရှင်များ]] [[Category:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားများ]] 8hjxh53o0dcyej8yomeo1hd4std6bf0 အောင်ပန်းမြို့ 0 64413 1032839 1032174 2026-05-21T08:52:55Z Ninjastrikers 22896 1032839 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = အောင်ပန်းမြို့ | native_name = {{nobold|{{blk|ဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်း}}}}<br />{{lang-shn|ဝေင်ႁ်ဢွင်ႇပၢၼ်း}} | settlement_type = မြို့ | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာ | image_skyline = Aungban.jpg | image_caption = အောင်ပန်းမြို့မြင်ကွင်း | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = {{flag|Shan State}} | subdivision_type2 = ခရိုင် | subdivision_name2 = [[ကလောခရိုင်]] | subdivision_type3 = မြို့နယ် | subdivision_name3 = [[ကလောမြို့နယ်]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = | population_total = 50000 | population_as_of = ၂၀၁၉ | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | coords = {{Coord|20|40|0|N|96|30|0|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | elevation_ft = 4219 | elevation_m = 1286 | website = }} '''အောင်ပန်းမြို့'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောခရိုင်]]၊ [[ကလောမြို့နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော ကုန်စည်စီးဆင်းမှု အချက်အခြာကျသည့် ကုန်းမြင့်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၄,၂၀၀ ပေကျော်တွင် တည်ရှိပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာအေးမြသော ရာသီဥတုကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ [[File:Around Aungban-1.jpg|alt=It just around Aungban, Shouthrn Shan State, Myanmar|thumb]] အောင်ပန်းမြို့သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအရ အချက်အချာကျသော လမ်းဆုံမြို့ဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးသည် ဤမြို့ကို ဖြတ်သန်း၍ [[တောင်ကြီးမြို့]]နှင့် မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းဒေသများကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့်အပြင်၊ ကယားပြည်နယ် [[လွိုင်ကော်မြို့]]သို့ သွားရာ လမ်းခွဲတည်ရှိရာ မဟာဗျူဟာကျသော ဝင်ပေါက်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="gazetteer">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |publisher=Government Printing, Burma |date=1901 |volume=II |pages=112}}</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == အောင်ပန်းဒေသသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ရွာငယ်တစ်ရွာမျှသာ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရက ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် ကုန်စည်ကူးသန်းမှု မြှင့်တင်ရန်အတွက် သာစည်မြို့မှတစ်ဆင့် ရထားလမ်းများကို တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် အောင်ပန်းသို့ ရထားလမ်း စတင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အောင်ပန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ ပထမဆုံးသော မီးရထားလမ်းဆုံးမြို့ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မြို့ပြအင်္ဂါရပ်များ စတင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။<ref name="history">{{cite book |last=Jones |first=Aidan |title=Hill Stations of the British Raj |publisher=Oxford University Press |date=2010 |pages=160–162}}</ref> လက်ရှိတွင် အောင်ပန်းမြို့သည် မီးရထားလမ်းကြောင်းအရ သာစည်-ရွှေညောင် လမ်းပိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့်အပြင်၊ လမ်းမကြီးများ ဆုံရာ လမ်းဆုံမြို့ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးတွင် မရှိမဖြစ် အချက်အချာကျသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်မှု == ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အောင်ပန်းမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ အကြီးဆုံးသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် သီးနှံပွဲရုံများ စုစိုက်ရာ "ကုန်စည်ဒိုင်မြို့တော်" ဖြစ်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများဖြစ်သည့် [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]နှင့် ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတို့မှ ထွက်ရှိသော အာလူး၊ ချင်း (ဂျင်း)၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ သစ်သီးဝလံများနှင့် ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်စသည့် ဒေသထွက်ကုန်များကို တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးမြို့ကြီးများသို့ ဖြန့်ဖြူးရာ အဓိက ကုန်သွယ်ရေးဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |title=Lonely Planet Myanmar (Burma) |publisher=Lonely Planet |date=2017 |isbn=978-1786575463}}</ref> ယခုအခါ အောင်ပန်းမြို့သည် ခရီးသွားလာရေးကဏ္ဍတွင်လည်း ကလောနှင့် ပင်းတယမြို့များသို့ သွားရောက်ရာလမ်း၌ တစ်ထောက်နားခို၍ ဒေသထွက် အစားအစာများနှင့် စိုက်ခင်းအလှအပများကို ခံစားနိုင်သော မြို့တစ်မြို့အဖြစ် ထင်ရှားလျက်ရှိသည်။ == လူဦးရေနှင့် လူမျိုးစုများ == အောင်ပန်းမြို့တွင် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသော [[ဓနုလူမျိုး]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]နှင့် [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ အများစု နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် ကုန်သွယ်မှုဗဟိုချက်မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]နှင့် အနီးပတ်ဝန်းကျင်မှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုံနှင့် ဗမာလူမျိုးများလည်း လာရောက်အခြေစိုက် ကုန်သည်လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသဖြင့် လူဦးရေ ထူထပ်သော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="gazetteer" /> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:ကလောခရိုင်]] {{Shan-geo-stub}} 6r75sp9z3e25mn7hvcqzyjk0i2dc2cp ကန်ပိုက်တီမြို့ 0 65452 1032724 887121 2026-05-21T04:11:36Z Double Zip Zap 135083 /* */ 1032724 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကံပိုင်တည်မြို့ |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = Kan Paik Ti Border.jpg |image_caption = ကန်ပိုက်တီမြို့ရှိ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်စခန်း |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|Burma}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = ၈,၆၈၂<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၄၉|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_density_km2 = auto |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_label_position =right |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 25 |latm = 24 |lats = 27.6 |longEW = E |longd = 98 |longm = 07 |longs = 04.9 |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} '''ကန်ပိုက်တီမြို့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf|title=Waingmaw Township Map|publisher=Myanmar Information Management Unit|accessdate=၂၉ ဇွန် ၂၀၁၆|archivedate=21 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150921120935/http://www.themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကချင်ပြည်နယ်}} [[Category:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Kachin-geo-stub}} 1we7xtxjxxl1aaqquxfmqppwl3xd7ld 1032725 1032724 2026-05-21T04:12:21Z Double Zip Zap 135083 /* */ 1032725 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကံပိုင်တည်မြို့ |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = Kan Paik Ti Border.jpg |image_caption = ကံပိုင်တည်မြို့ရှိ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်စခန်း |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|Burma}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = ၈,၆၈၂<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၄၉|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_density_km2 = auto |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_label_position =right |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 25 |latm = 24 |lats = 27.6 |longEW = E |longd = 98 |longm = 07 |longs = 04.9 |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} '''ကံပိုင်တည်မြို့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf|title=Waingmaw Township Map|publisher=Myanmar Information Management Unit|accessdate=၂၉ ဇွန် ၂၀၁၆|archivedate=21 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150921120935/http://www.themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကချင်ပြည်နယ်}} [[Category:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Kachin-geo-stub}} 14ktrqlmaw2nswrvqg7dgp5ndabvjzc 1032726 1032725 2026-05-21T04:15:52Z Double Zip Zap 135083 /* */ 1032726 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကံပိုင်တည်မြို့ |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = Kan Paik Ti Border.jpg |image_caption = ကံပိုင်တည်မြို့ရှိ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်စခန်း |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|Burma}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = ၈,၆၈၂<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၄၉|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_density_km2 = auto |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_label_position =right |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 25 |latm = 24 |lats = 27.6 |longEW = E |longd = 98 |longm = 07 |longs = 04.9 |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} '''ကံပိုင်တည်မြို့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ယခင်က '''ကန်ပိုက်တီမြို့''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်‌ရေး‌ကောင်စီ အစိုးရမှ '''ကံပိုင်တည်မြို့''' ဟု ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ‌<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf|title=Waingmaw Township Map|publisher=Myanmar Information Management Unit|accessdate=၂၉ ဇွန် ၂၀၁၆|archivedate=21 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150921120935/http://www.themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကချင်ပြည်နယ်}} [[Category:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Kachin-geo-stub}} aryp8nshhh6ulfq9jwlzqabj7e81q5m 1032727 1032726 2026-05-21T04:19:33Z Double Zip Zap 135083 /* */ 1032727 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကံပိုင်တည်မြို့ |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = Kan Paik Ti Border.jpg |image_caption = ကံပိုင်တည်မြို့ရှိ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်စခန်း |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|Burma}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = ၈,၆၈၂<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၄၉|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_density_km2 = auto |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_label_position =right |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 25 |latm = 24 |lats = 27.6 |longEW = E |longd = 98 |longm = 07 |longs = 04.9 |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} '''ကံပိုင်တည်မြို့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ယခင်က '''ကန်ပိုက်တီမြို့''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်‌ရေး‌ကောင်စီ အစိုးရမှ '''ကံပိုင်တည်မြို့''' ဟု အမည်ပြောင်းလဲ ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ‌<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf|title=Waingmaw Township Map|publisher=Myanmar Information Management Unit|accessdate=၂၉ ဇွန် ၂၀၁၆|archivedate=21 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150921120935/http://www.themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကချင်ပြည်နယ်}} [[Category:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Kachin-geo-stub}} gsar574bm6gif97cvuyb5frj3d6rznp 1032728 1032727 2026-05-21T04:20:03Z Double Zip Zap 135083 /* */ 1032728 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကံပိုင်တည်မြို့ |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = Kan Paik Ti Border.jpg |image_caption = ကံပိုင်တည်မြို့ရှိ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်စခန်း |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|Burma}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = ၈,၆၈၂<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၄၉|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_density_km2 = auto |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_label_position =right |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 25 |latm = 24 |lats = 27.6 |longEW = E |longd = 98 |longm = 07 |longs = 04.9 |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} '''ကံပိုင်တည်မြို့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ယခင်က '''ကန်ပိုက်တီမြို့''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်‌ရေး‌ကောင်စီအစိုးရမှ '''ကံပိုင်တည်မြို့''' ဟု အမည်ပြောင်းလဲ ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ‌<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf|title=Waingmaw Township Map|publisher=Myanmar Information Management Unit|accessdate=၂၉ ဇွန် ၂၀၁၆|archivedate=21 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150921120935/http://www.themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကချင်ပြည်နယ်}} [[Category:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Kachin-geo-stub}} b76xhbotadlv19136pt11x021vovln0 1032857 1032728 2026-05-21T10:47:32Z Salai Rungtoi 22844 1032857 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ကံပိုင်တည်မြို့ |official_name = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = Kan Paik Ti Border.jpg |image_caption = ကံပိုင်တည်မြို့ရှိ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်စခန်း |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|Burma}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = ၈,၆၈၂<ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၄၉|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_density_km2 = auto |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_label_position =right |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 25 |latm = 24 |lats = 27.6 |longEW = E |longd = 98 |longm = 07 |longs = 04.9 |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6:30 |website = }} '''ကံပိုင်တည်မြို့''' (ယခင်သတ်ပုံ - ကန်ပိုက်တီမြို့) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ယခင်က '''ကန်ပိုက်တီမြို့''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်‌ရေး‌ကောင်စီအစိုးရမှ '''ကံပိုင်တည်မြို့''' ဟု အမည်ပြောင်းလဲ ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ‌<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf|title=Waingmaw Township Map|publisher=Myanmar Information Management Unit|accessdate=၂၉ ဇွန် ၂၀၁၆|archivedate=21 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150921120935/http://www.themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Waingmaw_Kachin_MIMU154v03_02Jan2014_A1.pdf}}</ref><ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/63f5c758a4de8e4bd0614d15 |access-date=2026-05-21 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကချင်ပြည်နယ်}} [[Category:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Kachin-geo-stub}} 4n15eekgoq1l626w6hdow6dui4w7pi9 နမ့်စန်မြို့ 0 66067 1032835 1032222 2026-05-21T08:52:05Z Ninjastrikers 22896 1032835 wikitext text/x-wiki {{About|ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ မြို့|ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိမြို့|နမ့်ဆန်မြို့}} {{Infobox settlement | name = နမ့်စန်မြို့ | official_name = Namsang | native_name = {{lang|shn|ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်}}<br />{{lang|blk|ဝေင်ꩻနမ်းစင်ႏ}} | native_name_lang = mult | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] | image_skyline = စေတီဖြူမှ အထွက်.jpg | imagesize = | image_caption = စေတီဖြူကုန်းမှ မြင်ရသည့် နမ့်စန်မြို့မြင်ကွင်း | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း နမ့်စန်မြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | coordinates = {{coord|20|53|24|N|97|44|11|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[နမ့်စန်ခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[နမ့်စန်မြို့နယ်]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = 70000 | population_density_km2 = | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | elevation_m = | elevation_ft = 3165 | website = | footnotes = }} '''နမ့်စန်မြို့''' (ရှမ်း: {{lang|shn|ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်}}၊ ပအိုဝ်း: {{lang|blk|ဝေင်ꩻနမ်းစင်ႏ}}၊ အင်္ဂလိပ်: {{lang|en|Namsang}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[နမ့်စန်ခရိုင်]]ရှိ [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ နမ့်စန်မြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် အကြီးဆုံးမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]]နှင့် ၇၂ မိုင်ခန့် ကွာဝေးပြီး တောင်ကြီး-တာချီလိတ် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နေ လူဦးရေမှာ စုစုပေါင်း ၇ သောင်းခန့် (မြို့ပေါ်လူဦးရေ ၃ သောင်းခန့်နှင့် ကျေးလက်နေလူဦးရေ ၄ သောင်းခန့်) မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ အများစုမှာ [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်ကြပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]နှင့် ယင်းလူမျိုးစုများလည်း ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများဆုံးဖြစ်ပြီး ဘုန်းကြီးကျောင်း ၃၀ ခန့် တည်ရှိသည့်အပြင် ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိကြသည်။ ဒေသခံများသည် အလှူအတန်း ရက်ရောကြပြီး စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကာ စပါး၊ ပြောင်းနှင့် နှမ်းတို့ကို အဓိက စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဒေသတွင်း၌ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အချို့လည်း လှုပ်ရှားမှုရှိသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == နမ့်စန်မြို့သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အချက်အချာကျသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ယခင် ဗြိတိသျှ တော်ဝင်လေတပ်မတော် အသုံးပြုခဲ့သည့် လေယာဉ်ကွင်းအား [[နမ့်စန်လေဆိပ်|နမ့်စန် လေယာဉ်ကွင်း]]အဖြစ် ဆက်လက်အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="BondAnderson1988">{{cite book|last1=Bond|first1=Charles R.|last2=Anderson|first2=Terry H.|title=A Flying Tiger's Diary|url=http://books.google.com/books?id=voeOKZ8FdI0C&pg=PA118|accessdate=28 September 2011|date=1 October 1988|publisher=Texas A&M University Press|isbn=978-0-89096-408-8|page=118}}</ref> မြို့ကို [[အမှတ် (၄) ပြည်ထောင်စု အဝေးပြေးလမ်းမကြီး]]က ဖြတ်သန်းသွားပြီး အရှေ့ဘက် တာချီလိတ်မြို့အထိ ဆက်သွယ်ပေးထားသည့်အပြင်၊ [[အမှတ် (၄၅) ပြည်ထောင်စု အဝေးပြေးလမ်းမကြီး]]သည်လည်း နမ့်စန်မြို့ကို ထိုင်းနိုင်ငံနယ်စပ်အနီးရှိ မိုင်းတုံမြို့နှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web|title=Namsang, Myanmar|url=https://www.google.com/maps|publisher=Google Maps|accessdate=September 28, 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Bing Maps Satellite Image|publisher=Microsoft and Harris Corporation Earthstar Geographics LLC|accessdate=September 28, 2011}}</ref> ထို့ပြင် ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာ့မီးရထား လမ်းကွန်ရက်နှင့် ချိတ်ဆက်မိခဲ့သဖြင့် ရထားပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းများ ရှိခဲ့ပြီး၊ လက်ရှိတွင် ရန်ကုန်-နမ့်စန်၊ မန္တလေး-နမ့်စန် ခရီးသည်တင် မော်တော်ယာဉ်လိုင်းများ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:နမ့်စန်ခရိုင်]] 1l9i91vv2z5tc9cpsjikblmolr3rqds ဟဲဟိုးမြို့ 0 68112 1032840 1032173 2026-05-21T08:53:02Z Ninjastrikers 22896 1032840 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name =Heho |other_name = |native_name = ဟဲဟိုး |settlement_type =[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = Heho View from Heho Hill.jpg |imagesize = |image_caption = |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_label_position =right |pushpin_map_caption =ဟဲဟိုး တည်နေရာပြ မြေပုံ |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|Burma}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ကလောခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ကလောမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_total = |population_density_km2 = |timezone = မြန်မာစံတော်ချိန် |utc_offset = +6.30 |latd=20|latm=43|lats=24|latNS=N |longd=96|longm=46|longs=16|longEW=E |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |website = |footnotes = }} '''ဟဲဟိုးမြို့'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောခရိုင်]]၊ [[ကလောမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကျော် [[အင်းလေးကန်]]နှင့် တောင်ကြီးဒေသသို့ သွားရောက်မည့် ပြည်တွင်းပြည်ပ ခရီးသွားများအတွက် အဓိက အသက်သွေးကြောဖြစ်သော [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]] တည်ရှိရာ မြို့အဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ ဟဲဟိုးမြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃,၈၅၈ ပေ (၁,၁၇၆ မီတာ) ရှိ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် သမမျှတပြီး အေးမြသော ရာသီဥတု ရှိသည်။ ဒေသခံများသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြပြီး အာလူး၊ ကြက်သွန်ဖြူနှင့် ဂေါ်ဖီထုပ် (မုံလာထုပ်) တို့ကို ပြည်မဒေသသို့ စီးပွားဖြစ် အဓိက တင်ပို့ကြသည်။ ဌာနေလူမျိုးများအဖြစ် [[ဓနုလူမျိုး]]များ အများစု နေထိုင်ကြပြီး အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများလည်း ပေါင်းစပ်နေထိုင်ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ရှေးယခင်က ဟဲဟိုးသည် ဓနုလူမျိုးများ စိုက်ပျိုးနေထိုင်ရာ ကျေးရွာလေးတစ်ရွာမျှသာ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း မြေပြန့်လွင်ပြင် ပေါကြွယ်ဝသဖြင့် ကုန်စည်ကူးသန်းရာတွင် ခရီးတစ်ထောက်နားရာ အချက်အချာကျသော ဒေသဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ဗြိတိသျှတို့က အောင်ပန်း-ရွှေညောင် မီးရထားလမ်းကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် မြို့ပြအင်္ဂါရပ်များ စတင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ နောင်တွင် ဗြိတိသျှတို့က ဟဲဟိုးမြေပြန့်လွင်ပြင်၌ စစ်ဖက်သုံး လေယာဉ်ကွင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်တပ်မတော်က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ထားစဉ်အခါက ဤလေယာဉ်ကွင်းကို ဂျပန်တို့၏ အဓိက လေတပ်စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သဖြင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ၏ ပြင်းထန်သော ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုဒဏ်ကို ခံခဲ့ရသည်။ စစ်တွင်းက ကျန်ရစ်ခဲ့သော ဗုံးခိုကျင်း အများအပြားကို ယနေ့တိုင် လေယာဉ်ကွင်း၏ တောင်ဘက်ဒေသများတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ဝေဟင်မှ ကြည့်ရှုပါက ပိုမိုထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့ရသည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျေးရွာအုပ်စုအဆင့်ဖြင့်သာ ရှိခဲ့သော ဟဲဟိုးဒေသကို ဒေသတွင်း ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေရန်အတွက် ၂၀၁၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် အစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ဟဲဟိုးကျေးရွာအုပ်စုအဆင့်မှ ဟဲဟိုးမြို့အဖြစ်သို့ တရားဝင် ပြင်ဆင်တိုးမြှင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာအချို့ကို မြို့အဆင့် တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ခြင်း |လွှတ်တော်မှတ်တမ်း |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ရုံး |date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၆}}</ref> == ရာသီဥတု == <div style="width:75%"> {{Weather box |location = Heho |single line = Yes |metric first = Yes |Jan high F = 72 |Feb high F = 76 |Mar high F = 81 |Apr high F = 84 |May high F = 81 |Jun high F = 77 |Jul high F = 75 |Aug high F =76 |Sep high F = 76 |Oct high F = 75 |Nov high F =74 |Dec high F = 71 |year high F = 77 |Jan low F = 45 |Feb low F = 47 |Mar low F = 52 |Apr low F = 60 |May low F = 63 |Jun low F = 64 |Jul low F = 64 |Aug low F = 64 |Sep low F = 63 |Oct low F = 61 |Nov low F = 52 |Dec low F = 47 |year low F = 57 |Jan precipitation inch = 0.1 |Feb precipitation inch =0.4 |Mar precipitation inch = 0.1 |Apr precipitation inch = 1.3 |May precipitation inch = 9.8 |Jun precipitation inch = 7.8 |Jul precipitation inch = 11.3 |Aug precipitation inch = 13 |Sep precipitation inch = 8.5 |Oct precipitation inch = 6.8 |Nov precipitation inch = 1.5 |Dec precipitation inch = 0.6 |year precipitation inch = 61.1 |source 1 = Weatherbase <ref name=Weatherbase>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=65084&refer=wikipedia |title=Weatherbase: Historical Weather for Heho, Myanmar |publisher=Weatherbase |year=2011 |access-date=21 November 2016 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040357/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=65084&refer=wikipedia }}</ref> |date=November 2011 }} </div> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:ကလောခရိုင်]] ni798iepy8hkzb7z5l4lwbicd0ztb49 ဘုရင့်ညီဂူ 0 70716 1032847 640123 2026-05-21T09:06:50Z ~2026-30547-23 142992 /* */ 1032847 wikitext text/x-wiki '''ဘုရင့်ညီဂူ'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံမြို့]]မှ (၁၂)မိုင်အကွာ [[သံလွင်မြစ်]]အရှေ့ ဘက်ကမ်းပေါ်ရှိ နောင်ကျန်ရွာအနီးတွင် တည်ရှိပါတယ် ဘုရင့်ညီဂူသည် တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး အုတ်လှေကားများဖြင့် အပေါ်သို့ တက်ရောက်နိုင်ပါတယ်။ တောင်စောင်းတစ်လျှောက်တွင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဘုရားများနှင့် ဂူအတွင်းတွင် ရှေးဟောင်းဘုရားများကို ဖူးမြော်နိုင်တယ် ဂူသည် ၁ ဖာလုံခန့် ရှည်ပါတယ် ဘုရင့်ညီဂူအခြေတွင် သဘာဝအလျှောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ရေပူ၊ ရေအေးစိမ့်စမ်းအိုင်လည်း ရှိပါတယ် ဂူထဲတွင် ဂဝံကျောက်အုတ်၊ ရှေးခေတ်ဟောင်း လက်လုပ်မြေအုတ်တို့ဖြင့် ထွင်းထုထားသော ဘုရားများစွာလည်း ရှိပါတယ် == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ကရင်ပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိုဏ်ဂူများ]] {{Kayin-geo-stub}} 03t6oqwev9503y777lvz9dj34zms3yy ရွှေညောင်မြို့ 0 72126 1032823 1032333 2026-05-21T08:49:14Z Ninjastrikers 22896 1032823 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ရွှေညောင်မြို့ | official_name = Shwenyaung | native_name = ဝဵင်းသူၺ်ႇၺွင်ႇ | native_name_lang = shn | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] | image_skyline = File:Entrance of Shwe Nyaung Town.jpg | imagesize = | image_caption = | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရွှေညောင်မြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | coordinates = {{coord|20|43|13|N|96|56|05|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း) | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name3 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] | subdivision_type4 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name4 = [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]] | population_total = | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | elevation_ft = 2913 | website = | footnotes = }} '''ရွှေညောင်မြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းသူၺ်ႇၺွင်ႇ}}၊ {{langx|en|Shwenyaung}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသည့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အချက်အချာကျသော မြို့ပြတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]]၏ အနောက်ဘက် ၁၂ မိုင်ခန့်အကွာ၊ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ အဓိကလာရောက်ရာ ညောင်ရွှေမြို့နှင့် [[အင်းလေးကန်]]၏ မြောက်ဘက် ၇ မိုင်ခန့်အကွာ ညောင်ရွှေချိုင့်ဝှမ်းလွင်ပြင်အတွင်း တည်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မြို့ဖြစ်လာပုံ == ရွှေညောင်သည် ရှေးယခင်က ရွာကြီးတစ်ရွာအဖြစ်သာ တည်ရှိခဲ့သော်လည်း အနီးနားရှိ ညောင်ရွှေ၊ တောင်ကြီး၊ [[ကလောမြို့|ကလော]] စသည့် မြို့ကြီးများသို့ သွားလာရာ ကုန်းလမ်း၊ ရထားလမ်းဆုံရာ နယ်မြေဖြစ်လာခြင်းကြောင့် စီးပွားရေးအရ အလျင်အမြန် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးအဆင်ပြေစေရန်နှင့် မြို့ပြအင်္ဂါရပ်များနှင့်အညီ ညောင်ရွှေမြို့နယ်အတွင်းရှိ ဒုတိယမြောက် တရားဝင် "မြို့" အဆင့်အဖြစ် ပြင်ဆင်တိုးချဲ့ သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၈}}</ref> == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == ရွှေညောင်မြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ အရေးပါဆုံးသော လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မဟာဗျူဟာ ဗဟိုချက်မ ဖြစ်သည် - * **ရွှေညောင်ဘူတာ:** ပြည်မမှ လာသော သာစည် - ကလော - ရွှေညောင် ရထားလမ်းပိုင်း၏ အဓိက လမ်းဆုံးဘူတာကြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများနှင့် ကုန်စည်များ အင်းလေးဒေသသို့ ဝင်ရောက်ရာ ရထားလမ်းဆုံ ဂိတ်ဝ ဖြစ်သည်။ * **မော်တော်ကားလမ်း:** ပြည်ထောင်စု လမ်းမကြီးသည် ရွှေညောင်မြို့ကို ဖြတ်သန်းသွားပြီး အနောက်ဘက်တွင် [[အောင်ပန်းမြို့]]၊ လွိုင်ကော်မြို့တို့နှင့်လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် တောင်ကြီးမြို့၊ [[ဟိုပုံးမြို့]]တို့နှင့်လည်းကောင်း ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့ပြင် ရွှေညောင်-ညောင်ရွှေ လမ်းခွဲသည် အင်းလေးကန်သို့ သွားရာ အဓိက ဝင်ပေါက်ဖြစ်သည်။ == စီးပွားရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး == ရွှေညောင်မြို့သည် ကုန်းလမ်း၊ ရထားလမ်းဆုံရာ မြို့ဖြစ်သည့်အတွက် ရှမ်းတောင်ထွက် သီးနှံများ ဖြစ်ကြသည့် အာလူး၊ ကြက်သွန်၊ နှံစားသီးနှံများနှင့် အင်းလေးကန်ထွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက် (အထူးသဖြင့် ခရမ်းချဉ်သီး) များကို ပြည်မသို့ တင်ပို့ရာ အဓိက ကုန်စည်ဒိုင်ကြီး ဖြစ်သည်။ မြို့ပတ်ဝန်းကျင် လွင်ပြင်များတွင် စပါးနှင့် ဆီထွက်သီးနှံများကိုလည်း မြေနိမ့်ပိုင်း စိုက်ပျိုးရေးစနစ်ဖြင့် အောင်မြင်စွာ စိုက်ပျိုးကြသည်။<ref name="gad">{{cite report |title=ညောင်ရွှေမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ |publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၉}}</ref> == လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ရွှေညောင်မြို့တွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုံ နေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူ အများဆုံး ဖြစ်သည်။ နေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားများမှာ - * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] * [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] * [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြို့ပြစည်ကားလာသည်နှင့်အမျှ ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများလည်း ရောနှောစုံလင်လာပြီး အင်းလေးဖောင်တော်ဦးဘုရားပွဲတော် ကာလများတွင် ရွှေညောင်မြို့သည် ဘုရားဖူးဧည့်သည်များနှင့် အလွန်စည်ကားလှသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။<ref name="gad"/> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:တောင်ကြီးခရိုင်]] {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Shan-geo-stub}} 91we7plyexiufe675fops4ns16v17r9 လင်းခေးမြို့ 0 72127 1032833 1032257 2026-05-21T08:51:30Z Ninjastrikers 22896 1032833 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = လင်းခေးမြို့ | official_name = Langkho | native_name = ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း | native_name_lang = shn | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] | image_skyline = Langhko.jpg | imagesize = | image_caption = | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း လင်းခေးမြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | coordinates = {{coord|20|10|53|N|98|01|34|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[လင်းခေးခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[လင်းခေးမြို့နယ်]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | population_total = | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | elevation_ft = 951 | website = | footnotes = }} '''လင်းခေးမြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း}}၊ {{langx|en|Langkho}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[လင်းခေးခရိုင်]]ရှိ [[လင်းခေးမြို့နယ်]]၏ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ သံလွင်မြစ်၏ လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သော တိန်းချောင်းလွင်ပြင်တွင် တည်ရှိပြီး ရှေးယခင်က လင်းခေးစော်ဘွားနယ်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သော သမိုင်းဝင်နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1901 |publisher=Government Printing |volume=II}}</ref> ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ၂၀၀သာမြင့်ပြီး ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနိမ့်ဆုံးဒေသဖြစ်သည်။ ပူပြင်းသော ရာသီဥတုရှိပြီး ရှမ်းအညာ ဟု တင်စားကြပါသည်။ "လင်းခေးဟူသည် ဆေးလိပ်နှင့် ကွမ်း၊ လင်းခေးစန္ဒရား" ဟု တင်စားရလောက်အောင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဘာဝထွက်ကုန်များကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "လင်းခေး" ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကား "လၢင်း" (လွင်ပြင် သို့မဟုတ် ဧရိယာ) နှင့် "ၶိူဝ်း" (နွယ်မြက်သစ်ပင် သို့မဟုတ် အမျိုးအနွယ်) မှ ဆင်းသက်လာပြီး ဆေးရွက်ကြီးနွယ်ပင်များနှင့် အပင်များ စိမ်းလန်းစိုပြည်ရာ လွင်ပြင်ကြီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု == လင်းခေးမြို့သည် တောင်ပေါ်ရှမ်းပြည်နယ်၏ အခြားမြို့များနှင့်မတူဘဲ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၉၅၀ ကျော်သာ ရှိသော တောင်ကြားမြေပြန့်လွင်ပြင်တွင် တည်ရှိသဖြင့် အခြားတောင်ပေါ်မြို့များထက် ရာသီဥတု ပိုမိုပူနွေးသည်။ မြို့ကို ဝန်းရံလျက် [[တိန်းချောင်း]]သည် လှပစွာ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားပြီး အရှေ့ဘက်မလှမ်းမကမ်းတွင် [[သံလွင်မြစ်]] တည်ရှိသည်။ မြေဆီလွှာအလွန်ကောင်းမွန်သဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အချက်အချာကျသော ဒေသ ဖြစ်သည်။ == လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == မြို့ပေါ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ အများဆုံး နေထိုင်ကြပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားစုများလည်း မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိကကိုးကွယ်ကြပြီး ရှမ်းရိုးရာ စာပေ၊ ဂီတနှင့် အနုပညာ ထွန်းကားရာ မြေဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရှမ်းရိုးရာ တူရိယာကဗျာများနှင့် စန္ဒရားတီးခတ်မှု အနုပညာတွင် လင်းခေးမြို့သည် နာမည်ကြီးသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး == လင်းခေးဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက [[ဆေးရွက်ကြီး]] (Virginia Tobacco) နှင့် ရှမ်းဆေးလိပ် ထွက်ရှိရာ အဓိက အချက်အချာဒေသ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite report |title=လင်းခေးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ |publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၉}}</ref> * **အဓိကထွက်ကုန်များ:** ဆေးရွက်ကြီး၊ ကွမ်းရွက်၊ ကွမ်းသီး၊ မြေပဲ၊ စပါးနှင့် လိမ္မော်သီးများ အမြောက်အမြား ထွက်ရှိသည်။ * တိန်းချောင်းလွင်ပြင်၏ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေးစနစ်ကြောင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သီးနှံများ စိမ်းလန်းစိုပြည်နေပြီး ဒေသထွက် ဆေးရွက်ကြီးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များကို တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == လင်းခေးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး အောက်ပါလမ်းကြောင်းများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည် - * တောင်ကြီး - နမ့်စန် - မိုးနဲ - လင်းခေးလမ်းအတိုင်း မော်တော်ကားလမ်းဖြင့် အလွယ်တကူ လာရောက်နိုင်သည်။ * လင်းခေးမြို့မှတစ်ဆင့် သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ မိုင်းပန်မြို့နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံနယ်စပ်အထိ ကားလမ်းများ ဆက်သွယ်ထားသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:လင်းခေးခရိုင်]] 0fi7wlhhwgr925c9nq4lfewufccndvx မိုင်းယောင်းမြို့ 0 72128 1032824 1032292 2026-05-21T08:49:37Z Ninjastrikers 22896 1032824 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မိုင်းယောင်းမြို့ | official_name = Mong Yawng | native_name = {{lang|nod|ᨾᩮᩬᩥᨦᨿᩬᨦ}} | native_name_lang = | other_name = {{lang|shn|ဝဵင်းမိူင်းယေႃး}} | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] | image_skyline = မိုင်းယောင်းမြို့.jpg | imagesize = | image_caption = | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း မိုင်းယောင်းမြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | coordinates = {{coord|21|10|53|N|100|20|08|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့ပိုင်း) | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name3 = [[မိုင်းယောင်းခရိုင်]] | subdivision_type4 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name4 = [[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] | population_total = | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | elevation_ft = 1500 | website = | footnotes = }} '''မိုင်းယောင်းမြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းမိူင်းယေႃး}}၊ {{langx|en|Mong Yawng}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အရှေ့ပိုင်း၊ [[မိုင်းယောင်းခရိုင်]]ရှိ မိုင်းယောင်းမြို့နယ်၏ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကျိုင်းတုံမြို့၏ အရှေ့ဘက်၊ [[တာချီလိတ်မြို့]]၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] (စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသ) တို့နှင့် နယ်နိမိတ်နီးကပ်စွာ ထိစပ်နေသည့် နယ်စပ်မဟာဗျူဟာမြောက် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က သီးခြားခရိုင်အဆင့် မဟုတ်ခဲ့သော်လည်း နှောင်းပိုင်းတွင် တိုက်ပွဲများနှင့် နယ်စပ်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အခြေအနေများအရ ကျိုင်းတုံခရိုင်အတွင်းမှ ခွဲထုတ်ကာ ခရိုင်အဆင့် တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="gad">{{cite report |title=မိုင်းယောင်းမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ |publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၉}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "မိုင်းယောင်း" ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကား "မိူင်း" (မိုင်း - မြို့ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်) နှင့် "ယေႃး" (ယောင်း - ရှေးဟောင်း လူးရှမ်းမျိုးနွယ်စု တစ်စု၏ အမည် သို့မဟုတ် သမိုင်းဝင် တောဆိတ်ကို ရည်ညွှန်းခြင်း) မှ ဆင်းသက်လာပြီး "လူးရှမ်း/ယောင်းလူမျိုးတို့၏ မြို့ပြနိုင်ငံတော်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ လူး အက္ခရာဖြင့် "ᨾᩮᩬᩥᨦᨿᩬᨦ" ဟု ရေးသားသည်။ == လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == မိုင်းယောင်းမြို့ပေါ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် တောင်ကြားလွင်ပြင်တွင် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသော "လူးလူမျိုး" (Tai Lue) နှင့် "ယောင်းလူမျိုး" (Tai Yong) များ အဓိက အများစု မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ ရှမ်းကြီးနှင့် ဗမာလူမျိုးများလည်း ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။ ဒေသခံ လူးရှမ်းနှင့် ယောင်းလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အဝတ်အစား၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ဂုံရှမ်း/ယွန်းစာပေ (လန်နအက္ခရာနှင့် ဆင်တူသော စာပေ) ကို ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ ထို့ကြောင့် မိုင်းယောင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းတွင် လူးရှမ်းရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု အထွန်းကားဆုံးမြို့အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး == မိုင်းယောင်းမြို့သည် ပတ်ပတ်လည် တောင်တန်းများ ဝန်းရံထားသည့် ကျယ်ပြန့်သော တောင်ကြားမြေပြန့်လွင်ပြင်ကြီး (မိုင်းယောင်းလွင်ပြင်) တွင် တည်ရှိသဖြင့် ရေမြေကောင်းမွန်ပြီး စိုက်ပျိုးရေး အလွန်အောင်မြင်သည်။မိုင်းယောင်းဒေသသည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့ပိုင်း) တွင် လယ်စပါး အများဆုံး ထွက်ရှိရာ "စပါးကျီမြို့" တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ စပါးအပြင် မြေပဲ၊ နှမ်း၊ ကြံ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များနှင့် ရာဘာလုပ်ငန်းများကိုလည်း စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြပြီး ထွက်ကုန်များကို ကျိုင်းတုံနှင့် တာချီလိတ် နယ်စပ်များသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။<ref name="gad"/> == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == မိုင်းယောင်းမြို့သည် တောင်ပတ်လမ်းများပြားသော်လည်း လက်ရှိတွင် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ပိုမိုကောင်းမွန်လာပြီ ဖြစ်သည် - * **ကျိုင်းတုံ - မိုင်းယု - မိုင်းယောင်း လမ်းမကြီး:** ကျိုင်းတုံမြို့မှတစ်ဆင့် မော်တော်ကားလမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ * **တာချီလိတ် - မိုင်းဖြတ် - မိုင်းယောင်း လမ်း:** တာချီလိတ်နယ်စပ်မှတစ်ဆင့် မိုင်းဖြတ်မြို့ကို ဖြတ်၍ ကုန်းကြောင်းလမ်းဖြင့် လာရောက်နိုင်သည်။ * ထို့ပြင် မိုင်းယောင်းမြို့သည် လာအိုနယ်စပ်မြို့ဖြစ်သော [[ကျိုင်းလပ်မြို့]]နှင့်လည်း ကားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသဖြင့် မဲခေါင်မြစ်ကူးတံတားမှတစ်ဆင့် လာအိုနိုင်ငံသို့ ကုန်သွယ်မှုပြုလုပ်ရန် လွယ်ကူသော တည်နေရာတွင် ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:မိုင်းယောင်းခရိုင်]] 17a061z0qtgznc4k6hh55r5qqk7gp6u ကွန်ဟိန်းမြို့ 0 72131 1032831 1032261 2026-05-21T08:51:06Z Ninjastrikers 22896 1032831 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ကွန်ဟိန်းမြို့ | official_name = Kunhing | native_name = ဝဵင်းၵၼ်းႁဵင် | native_name_lang = shn | settlement_type = မြို့ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = File:Kunhing.jpg |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[နမ့်စန်ခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MM |latNS = N |latd = 21 |latm = 18 |lats = 10 |longEW = E |longd = 98 |longm = 25 |longs = 38 |elevation_ft = |elevation_m = ၅၀၄ |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ကွန်ဟိန်းမြို့''' ({{langx|shn|ၵၼ်းႁဵင်}}၊ {{langx|en|Kunhing}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[လွိုင်လင်ခရိုင်]]၊ [[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]]၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေး-တောင်ကြီး-ကျိုင်းတုံ-တာချီလိတ် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် အဓိကတံခါးပေါက် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။<ref name="gazetteer">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |publisher=Government Printing, Burma |date=1901 |volume=II |pages=203}}</ref> == ဝေါဟာရဖြစ်ပေါ်လာပုံ == "ကွန်ဟိန်း" ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကား "ၵၼ်းႁဵင်" (ကန်းဟိန်း) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ကန်း" (ၵၼ်း) ဆိုသည်မှာ '''ကျွန်း''' သို့မဟုတ် '''ရေလယ်ကျွန်း''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ "ဟိန်း" (ႁဵင်) ဆိုသည်မှာ '''တစ်ထောင်''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရှေးယခင်က မြို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နမ့်ပန်ချောင်းအတွင်း၌ ရေလယ်ကျွန်းငယ်လေးပေါင်း တစ်ထောင်ခန့် ရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ '''ကျွန်းတစ်ထောင်မြို့''' ဟု ခေါ်ဆိုရာမှ "ကွန်ဟိန်း" ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="history">{{cite book |title=ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် အမည်ရင်းမြစ်များ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုဌာန |date=2004 |pages=85–87}}</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == ကွန်ဟိန်းမြို့သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အလွန်အရေးပါသော နေရာတွင် ရှိသည်။ မြို့၏အနီးတွင် [[သံလွင်မြစ်]]၏ လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သော နမ့်ပန်ချောင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားပြီး မြို့အရှေ့ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင် သံလွင်မြစ်ကူး တာကော်တံတား တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |title=Lonely Planet Myanmar (Burma) |publisher=Lonely Planet |date=2017 |isbn=978-1786575463}}</ref> * အနောက်ဘက်တွင် [[ကာလိမြို့]]၊ [[ခိုလမ်မြို့]]၊ [[နမ့်စန်မြို့]]နှင့် [[တောင်ကြီးမြို့]]များသို့ လည်းကောင်း၊ * အရှေ့ဘက်တွင် သံလွင်မြစ် (တာကော်) ကို ဖြတ်၍ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]] (ထိုင်းနယ်စပ်) များသို့ လည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးအတိုင်း တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ် သွားလာနိုင်သည်။ == လူဦးရေနှင့် စီးပွားရေး == ကွန်ဟိန်းမြို့တွင် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသော [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ အများစု နေထိုင်ကြပြီး၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]နှင့် အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများလည်း ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။<ref name="gazetteer"/> လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အချက်အချာကျသဖြင့် ခရီးသွားလာရေး အခြေပြု ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ၊ စားသောက်ဆိုင်များနှင့် ကုန်သည်ပွဲရုံလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးသည်။ ဒေသခံများသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြပြီး ဆန်စပါး၊ ပြောင်းဖူးနှင့် ရာသီအလိုက် သစ်သီးဝလံများကို စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ကာ အခြားမြို့ကြီးများသို့ တင်ပို့ရောင်းချကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:လွိုင်လင်ခရိုင်]] {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Shan-geo-stub}} 5afttuds759dmhjwevw39gnl3hve4g7 မိုင်းပြင်းမြို့ 0 72138 1032817 1032487 2026-05-21T08:47:45Z Ninjastrikers 22896 1032817 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မိုင်းပြင်းမြို့ | official_name = Mong Ping | native_name = {{nobold|{{shn|ဝဵင်းမိူင်းပိင်း}}<br/> ᨾᩮᩨ᩠ᨦᨻ᩠ᨿᩦᨦ}} | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = Myanmar | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း မိုင်းပြင်းမြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | image_skyline = | image_caption = | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]] | unit_pref = Imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | coordinates = {{coord|21|23|N|99|02|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | elevation_ft = | elevation_m = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6:30 | website = }} '''မိုင်းပြင်းမြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းမိူင်းပိင်း}}၊ {{langx|en|Mong Ping}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အရှေ့ပိုင်း၊ [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]]၊ [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း တောင်ကြီး-လွိုင်လင် ဘက်မှ လာသော မော်တော်ကားလမ်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံမြို့သို့ သွားသော လမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ကုန်စည်စီးဆင်းမှုအတွက် အရေးပါသော ကြားစခန်း မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာစကားအရ "မိူင်းပိင်း" (မိုင်း - မြို့/ပြည်နယ်၊ ပိင်း - ပြားသော/ညီညာသော) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး လွင်ပြင်ကျယ်ရှိသော မြို့ဟု ဆိုနိုင်သည်။<ref name="encyclopedia-9">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၉ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၄}}</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် တည်နေရာ == မိုင်းပြင်းမြို့သည် သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး တောင်ကုန်းတောင်တန်းများ ဝန်းရံလျက်ရှိသော ကုန်းမြင့်လွင်ပြင် ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးမြို့နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့တို့အကြား ဗဟိုချက်မတွင် တည်ရှိပြီး ထင်ရှားသော [[တုန်တာမြို့]]သည်လည်း မိုင်းပြင်းမြို့နယ်အတွင်း၌ ပါဝင်သည်။ == လူဦးရေနှင့် တိုင်းရင်းသားများ == မိုင်းပြင်းမြို့နှင့် မြို့နယ်အတွင်း၌ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုံ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်ကြသော [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] တို့အပြင် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် မိရိုးဖလာနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်ကြသော [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] လူမျိုးစုများ ကွဲပြားစွာ နေထိုင်ကြသည်။ ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများသည် မိမိတို့၏ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို အစဉ်အလာမပျက် ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိကြသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး == မိုင်းပြင်းမြို့နယ်၏ အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ စိုက်ပျိုးရေး ဖြစ်သည်။ မြေနိမ့်ကုန်းတွင်းလွင်ပြင်များနှင့် ချောင်းဝှမ်းဒေသများတွင် ကန်သင်းဖို့၍ ဆန်စပါးကို အဓိက စိုက်ပျိုးကြသည်။ တောင်ယာစနစ်ဖြင့် ဆီထွက်သီးနှံများ၊ အခွံမာသီးနှံများနှင့် ဒေသထွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို စိုက်ပျိုးပြီး လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်လာမှုကြောင့် ပြည်မဘက်နှင့် ကျိုင်းတုံဘက်သို့ တင်ပို့ရောင်းချကြသည်။ ထို့အပြင် ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုသည်လည်း မိုင်းပြင်းမြို့တွင် အလွန်စည်ကားလှပေသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == မိုင်းပြင်းမြို့သည် မိတ္ထီလာ-တောင်ကြီး-ကျိုင်းတုံ-တာချီလိပ် [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးများ|ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး (အမျိုးသားလမ်းမကြီးအမှတ် ၄)]] ပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အလွန်ကောင်းမွန်သည်။ ကုန်တင်မော်တော်ကားကြီးများနှင့် ခရီးသည်တင် အဝေးပြေးဘတ်စကားများ နေ့စဉ် ဖြတ်သန်းသွားလာရာ ဂိတ်စခန်းမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:ကျိုင်းတုံခရိုင်]] fvyixqmmmkar3a4rja6l6k2klni1655 မိုင်းတုံမြို့ 0 72161 1032818 1032492 2026-05-21T08:48:00Z Ninjastrikers 22896 1032818 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = မိုင်းတုံမြို့ | official_name = Mong Tong | native_name = {{nobold|{{shn|ဝဵင်းမိူင်းတုံ}}<br/>ᨾᩮᩨ᩠ᨦᨲ᩠ᨯᩫ᩠ᨶ }} | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = Myanmar | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း မိုင်းတုံမြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | image_skyline = | image_caption = | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[မိုင်းတုံခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[မိုင်းတုံမြို့နယ်]] | unit_pref = Imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | coordinates = {{coord|20|18|11|N|98|53|49|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | elevation_ft = 1290 | elevation_m = 393 | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6:30 | website = }} '''မိုင်းတုံမြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းမိူင်းတုံ}}၊ {{langx|en|Mong Tong}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အရှေ့ပိုင်း၊ [[မိုင်းတုံခရိုင်]]၊ [[မိုင်းတုံမြို့နယ်]]၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းမိုင်ခရိုင် နယ်စပ်နှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း၏ အနောက်တောင်ဘက် အစွန်းဆုံး နယ်စပ်မြို့ပြတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် "မိူင်းတုံ" (မိုင်း - မြို့/ပြည်နယ်၊ တုံ - ဝိုင်းဝန်းသော သို့မဟုတ် တုံ့ဆိုင်းသော) ဟု ခေါ်တွင်သည်။<ref name="encyclopedia-9">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၉ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၄}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ပဒေသရာဇ်ခေတ်က မိုင်းတုံသည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားကြီး အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ပါဝင်သော နယ်မြေခွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ [[အင်းဝမင်းဆက်|တောင်ငူ-အင်းဝခေတ်]] အယုဒ္ဓယဘုရင် [[နရဲစွမ်]] (King Naresuan) သည် မြန်မာပြည်ဘက်သို့ စစ်ချီလာစဉ် အဖျားရောဂါဖြင့် မိုင်းတုံဒေသအတွင်း နတ်ရွာစံ (ကွယ်လွန်) ခဲ့သည်ဟု ထိုင်းသမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြကြသဖြင့် သမိုင်းဝင်အမွေအနှစ်နေရာတစ်ခုအဖြစ်လည်း ထင်ရှားသည်။ နောင်တွင် ၎င်းအား ရည်စူး၍ တည်ဆောက်ထားသော အထိမ်းအမှတ်ဗိမာန်နှင့် စေတီတော်များကို မိုင်းတုံမြို့အနီးတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် လူဦးရေ == မိုင်းတုံမြို့သည် မြင့်မားသော တောင်ကုန်းတောင်တန်းကြီးများအကြားရှိ တောင်ကြားလွင်ပြင်ငယ်တစ်ခုတွင် တည်ရှိသည်။ [[မဲကုန်းမြစ်]]နှင့် သံလွင်မြစ်တို့၏ ရေဝေရေလဲ နယ်မြေတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်အတွင်း၌ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုံ မှီတင်းနေထိုင်ကြရာ - * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] (အများစု နေထိုင်ကြသည်) * [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]] * [[ဝလူမျိုး|ဝ]] * [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] တို့ စုံလင်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတို့မှာ ဒေသတွင်း အဓိက သက်ဝင်ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး == ဒေသခံများ၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် တောင်ယာလုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ဆန်စပါး၊ ပြောင်းဖူးနှင့် ရိုးရာဥယျာဉ်ခြံမြေသီးနှံများ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထို့ပြင် မိုင်းတုံမြို့နယ်အတွင်းရှိ ပုံပါကျင်ဒေသ (BP-1 နယ်စပ်ဂိတ်) မှတစ်ဆင့် ထိုင်းနိုင်ငံဘက်သို့ တရားဝင်နှင့် အကန့်အသတ်ရှိသော နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသဖြင့် ဒေသတွင်း စီးပွားရေး လှုပ်ရှားမှုရှိသော မြို့ဖြစ်သည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == * '''မိုင်းဆတ် - မိုင်းတုံ လမ်းမကြီး:''' မိုင်းဆတ်မြို့မှတစ်ဆင့် ကျိုင်းတုံမြို့သို့ ချိတ်ဆက်ထားသော ကားလမ်းမကြီး ရှိသည်။ * '''တောင်ကြီး - လွိုင်လင် - တာကော် - မိုင်းတုံ လမ်း:''' ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကြီးဘက်မှ သံလွင်မြစ် (တာကော်တံတား) ကို ဖြတ်၍ မိုင်းတုံမြို့အထိ ကုန်းလမ်းဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။ တောင်ကုန်းတောင်တန်းများပြားသဖြင့် လမ်းခရီး ကြမ်းတမ်းမှုရှိသော်လည်း ယခုအခါ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ပိုမိုအဆင်ပြေလာပြီ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:မိုင်းတုံခရိုင်]] g5m7m7c1dgwvsixhj9z0wqxhc9op5j3 ခိုလမ်မြို့ 0 72198 1032838 1032177 2026-05-21T08:52:46Z Ninjastrikers 22896 1032838 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ခိုလမ်မြို့ | official_name = Kholan | native_name = ၶူဝ်လမ် | native_name_lang = shn | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | image_skyline = ခိုလမ္ ေရျပာအိုင္.jpg | image_caption = ခိုလမ်ရေပြာအိုင် | image_map = | map_caption = | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[နမ့်စန်ခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[နမ့်စန်မြို့နယ်]] | unit_pref = Imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | coordinates_display = inline,title | coordinates_region = MM | latNS = N | latd = 21 | latm = 06 | lats = 00 | longEW = E | longd = 98 | longm = 06 | longs = 00 | elevation_ft = | elevation_m = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6.30 | website = }} '''ခိုလမ်မြို့''' ({{langx|shn|ၶူဝ်လမ်}}၊ {{langx|en|Kho Lam / Kholan}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[နမ့်စန်ခရိုင်]]၊ [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော မဟာဗျူဟာကျသည့် လမ်းဆုံမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊အရှေ့ပိုင်း နှင့် မြောက်ပိုင်းတို့ကို ကုန်းလမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ပေးရာတွင် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အချက်အချာကျသော နေရာတွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ခိုလမ်မြို့၌ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (လပခ)]] ကို တရားဝင် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ == ဝေါဟာရဖြစ်ပေါ်လာပုံ == "ခိုလမ်" ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကား "ၶူဝ်လမ်" မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ခူဝ်" (ၶူဝ်) ဆိုသည်မှာ '''တံတား''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ "လမ်" (လမ်) ဆိုသည်မှာ '''မည်းသော''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် '''တံတားမဲ''' ဟု အရပ်အခေါ်အဝေါ်အဖြစ်မှ မြို့အမည် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် စစ်ရေးအချက်အချာ== ခိုလမ်ဒေသသည် ရှေးယခင်က ကျေးရွာအဆင့်မျှသာ ရှိခဲ့သော်လည်း ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ရှမ်းပြည်နယ်အလယ်ပိုင်း၏ ဗဟိုချက်တွင် ရှိနေခြင်းကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ပိုမိုပွင့်လင်းလာသောအခါ မြို့ပြအင်္ဂါရပ်များ လျင်မြန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ခိုလမ်မြို့သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တပ်မတော်၏ စစ်တိုင်းဌာနချုပ်]]တစ်ခု အခြေစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်လာခြင်းကြောင့် ပိုမိုထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးနှင့် စစ်ရေးအရ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ရန်အတွက် ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]]ရှိ အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (ရပခ) နယ်မြေကို ခွဲထုတ်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ခိုလမ်မြို့၌ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (လပခ)]] ကို တရားဝင် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |title=မြန်မာ့စစ်သမိုင်းနှင့် စစ်တိုင်းဌာနချုပ်များ၏ နောက်ခံသမိုင်း |date=2015 |publisher=ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == ခိုလမ်မြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အဓိက ကုန်သွယ်ရေး လမ်းဆုံမြို့ကြီး ဖြစ်သည်။ * အနောက်ဘက်တွင် [[နမ့်စန်မြို့]]၊ [[လွိုင်လင်မြို့]]နှင့် [[တောင်ကြီးမြို့]]များသို့ လည်းကောင်း၊ * အရှေ့ဘက်တွင် [[ကာလိမြို့]]၊ [[ကွန်ဟိန်းမြို့]]တို့ကို ဖြတ်၍ [[သံလွင်မြစ်]] (တာကော်တံတား) မှတစ်ဆင့် ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]များသို့ လည်းကောင်း၊ * မြောက်ဘက်တွင် [[မိုင်းရှူးမြို့]]၊ [[သီပေါမြို့]]နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းသို့ လည်းကောင်း လမ်းမကြီးများဖြင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ == လူဦးရေနှင့် စီးပွားရေး == ခိုလမ်မြို့တွင် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသော [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ အများစု နေထိုင်ကြပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများလည်း ပေါင်းစပ်နေထိုင်ကြသည်။ တပ်မတော်စစ်တိုင်းဌာနချုပ်နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများ တည်ရှိခြင်း၊ လမ်းဆုံမြို့ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် စည်ကားသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ဒေသခံများသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သည်ပွဲရုံလုပ်ငန်းများ၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခြေပြု ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:နမ့်စန်ခရိုင်]] ni8ujpbdicrbp1i0i585flxrv3ymmcg ဖယ်ခုံမြို့ 0 72344 1032822 1032337 2026-05-21T08:49:07Z Ninjastrikers 22896 1032822 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဖယ်ခုံမြို့ | official_name = Pekon | native_name = ဝဵင်းၽၢႆခူၼ်ႊ | native_name_lang = shn | other_name = {{lang|kar|ပေႇကေင်}} | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] | image_skyline = Pekon, Shan State.jpg | imagesize = | image_caption = | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဖယ်ခုံမြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | coordinates = {{coord|19|50|21|N|96|46|54|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း) | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name3 = [[ဖယ်ခုံခရိုင်]] | subdivision_type4 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name4 = [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] | population_total = | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | elevation_ft = 2900 | website = | footnotes = }} '''ဖယ်ခုံမြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းၽၢႆခူၼ်ႊ}}၊ {{langx|en|Pekon}} သို့မဟုတ် ''Pekhon'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[ဖယ်ခုံခရိုင်]]ရှိ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၏ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အင်းလေးကန်၏ တောင်ဘက်၊ [[ကလောမြို့]]နှင့် [[အောင်ပန်းမြို့]]တို့၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး [[ကယားပြည်နယ်]] မြို့တော် [[လွိုင်ကော်မြို့]]နှင့် နီးကပ်စွာ ထိစပ်နေသည့် တောင်ကြားမြေပြန့် ကုန်းမြေမြင့်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က တောင်ကြီးခရိုင်အတွင်း ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း နောင်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေး ပိုမိုထိရောက်စေရန်အတွက် ဖယ်ခုံမြို့နယ်ကို ခရိုင်အဆင့် တိုးမြှင့်ကာ ဖယ်ခုံခရိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၈}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "ဖယ်ခုံ" ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကား "ၽၢႆခူၼ်ႊ" (ဖိုင်ခွန်) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ၽၢႆ" (ဖိုင်) သည် "ဆည် သို့မဟုတ် ရေတားတမံ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ခူၼ်ႊ" (ခွန်) သည် "မင်း သို့မဟုတ် အကြီးအကဲ" ဟု ရေးသားသဖြင့် "မင်းတရား တည်ဆောက်ခဲ့သော ရေဆည်/ရေတမံ" ဟု သမိုင်းကြောင်းအရ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် အသံပြောင်းကာ ဗမာလို "ဖယ်ခုံ" ဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့သည်။ ကယန်းဘာသာစကားဖြင့် "ပေႇကေင်" ဟု ဖတ်ရှုသည်။<ref name="scott-gazetteer">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1900 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ပဒေသရာဇ်ခေတ်က ဖယ်ခုံသည် မြန်မာဘုရင်လက်အောက်ခံ သီးခြားလွတ်လပ်သော ရှမ်းစော်ဘွားနယ်မြေ (Pekon State) တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ နောင်တွင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဖက်ဒရယ်ရှမ်းပြည်ထောင်စုတွင် အကျုံးဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ် စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဒီမိုကရေစီ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ပြင်ဆင်မှုများအရ ဖယ်ခုံမြို့နယ်ကို ဗဟိုပြု၍ ဖယ်ခုံခရိုင်အဖြစ် သီးခြားခရိုင်အဆင့် တိုးမြှင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် == ဖယ်ခုံမြို့သည် သဘာဝအလှအပများနှင့် ပြည့်စုံသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်ဖယ်ခုံအင်း (Pekon Lake): ဖယ်ခုံမြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး အင်းလေးကန်နှင့် [[နမ့်ဘီလူးချောင်း]]တို့ဖြင့် တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်နေသော ကျယ်ပြန့်လှသည့် သဘာဝအိုင်ကြီး (အင်းကန်) ဖြစ်သည်။ အင်းလေးကန်ကဲ့သို့ပင် ရေပေါ်စိုက်ပျိုးရေးနှင့် တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရေလုပ်ငန်းများကြောင့် ထင်ရှားကာ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ လှပသော ရေပြင်ပြာကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဖယ်ခုံကန်သည် တောင်ဘက်ရှိ [[မိုးဗြဲမြို့]] နယ်စပ်နှင့် ဆက်စပ်နေသဖြင့် မိုးဗြဲရေလှောင်တမံ၏ အရေးပါသော ရေဝေရေလဲဒေသလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="gad">{{cite report |title=ဖယ်ခုံမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ |publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၉}}</ref> == လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ဖယ်ခုံမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများတွင် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုစုံလင်စွာ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ အဓိက နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ - * [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း (ပဒေါင် / လာတာ)]] (အများစု နေထိုင်ကြသည်) * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] * [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] နှင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဘာသာရေးအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောမကက်သလစ် (ခရစ်ယာန်) ဘာသာတို့မှာ အဓိက ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဖယ်ခုံမြို့သည် ကက်သလစ်ခရစ်ယာန် ဂိုဏ်းချုပ်သာသနာအခြေစိုက်ရာ (Diocese of Pekhon) မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်သဖြင့် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားကျောင်းများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref name="gad"/> == စီးပွားရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == * **စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်း:** ဖယ်ခုံအင်းကို အခြေခံ၍ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ရေချိုငါးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကုန်းမြေမြင့် တောင်ယာများနှင့် မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင် စပါး၊ ပြောင်းဖူး၊ မြေပဲနှင့် ကယန်းရိုးရာ ဥယျာဉ်ခြံမြေ သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ * **လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး:** ဖယ်ခုံမြို့သည် ကုန်းလမ်းရော ရေကြောင်းလမ်းပါ အဆင်ပြေသော မြို့ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီး - အောင်ပန်း - ဖယ်ခုံ - လွိုင်ကော် ကားလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး၊ အင်းလေးကန်မှတစ်ဆင့် ဖယ်ခုံအင်းအထိ စက်လှေများဖြင့်လည်း တိုက်ရိုက် သွားလာဆိုက်ကပ်နိုင်သည်ဗျာ။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:ဖယ်ခုံခရိုင်]] 2kydjimfren3f4fvn4i565cwi76224f ကာလိမြို့ 0 73116 1032832 1032260 2026-05-21T08:51:15Z Ninjastrikers 22896 1032832 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ကာလိမြို့ | official_name = Karli | native_name = ဝဵင်းၵႃလိ | native_name_lang = shn | settlement_type = မြို့ | image_skyline =File:Karli town.jpg | image_caption =တၢင်းႁၢင်ႈလီဝဵင်းၵႃလိ |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[နမ့်စန်ခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population_total = ၃၁,၅၈၀ |population_urban = ၇,၇၇၉ |population_rural = ၂၃,၈၀၁ |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၆၃|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_density_km2 = auto |coordinates = {{coord|21.312078|98.658783|region:MM|display=inline,title|format=dms}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ကာလိမြို့''' ({{langx|shn|ၵႃလိ}}၊ {{langx|en|Karli / Kali}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[လွိုင်လင်ခရိုင်]]၊ [[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေး-တောင်ကြီး-ကျိုင်းတုံ-တာချီလိတ် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ကုန်စည်ကူးသန်းမှုနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအရ အချက်အချာကျသော တောင်ပေါ်မြို့ငယ်လေးတစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ကာလိဒေသသည် ရှေးယခင်က ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာအုပ်စုအဆင့်မျှသာ ရှိခဲ့သော်လည်း ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလကတည်းက ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်အရှေ့ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ရာ တောလမ်းဆုံရွာငယ်တစ်ခုအဖြစ် ဗြိတိသျှမှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |publisher=Government Printing, Burma |date=1901 |volume=II |pages=415}}</ref> ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး ဖောက်လုပ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဒေသတွင်း ကုန်စည်များနှင့် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ကျေးရွာများမှ ထွက်ကုန်များ စုဝေးရာနေရာဖြစ်လာပြီး လူဦးရေနှင့် မြို့ပြအင်္ဂါရပ်များ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်စည်ကားလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ ပိုမိုထိရောက် လွယ်ကူစေရန်နှင့် ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ရည်ရွယ်၍ ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကာလိကျေးရွာအုပ်စုကို ခွဲထုတ်ကာ မြို့အဆင့်သို့ တရားဝင် တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာအုပ်စုအချို့အား မြို့အဆင့်တိုးမြှင့်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း |လွှတ်တော်မှတ်တမ်း |publisher=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ အမိန့်ကြော်ငြာစာ |date=၂၀၁၆}}</ref> == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ပထဝီဝင် == ကာလိမြို့သည် ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]]နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းဒေသများ ဖြစ်ကြသော [[ကျိုင်းတုံမြို့]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ကို ဆက်သွယ်ထားသည့် မဟာဗျူဟာကျသော ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |title=Lonely Planet Myanmar (Burma) |publisher=Lonely Planet |date=2017 |isbn=978-1786575463}}</ref> * အနောက်ဘက်တွင် [[ခိုလမ်မြို့]]၊ [[နမ့်စန်မြို့]]နှင့် [[လွိုင်လင်မြို့]]များသို့ လည်းကောင်း၊ * အရှေ့ဘက်တွင် [[ကွန်ဟိန်းမြို့]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]]ကူးတံတား (တာကော်) မှတစ်ဆင့် ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းသို့လည်းကောင်း လမ်းမကြီးများဖြင့် တိုက်ရိုက်သွားလာနိုင်သည်။ == လူဦးရေနှင့် လူမျိုးစုများ == ကာလိမြို့တွင် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသော [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ အများစု နေထိုင်ကြပြီး၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]နှင့် အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုအချို့လည်း ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြပြီး မြို့ပေါ်တွင် ဒေသခံတို့ သက်ဝင်ကိုးကွယ်ရာ ထင်ရှားသော ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် စေတီပုထိုးများ တည်ရှိသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် ဒေသထွက်ကုန် == ဒေသခံပြည်သူများသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သည်ပွဲရုံလုပ်ငန်းများကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး၊ ဥယျာဉ်ခြံမြေလုပ်ငန်းများနှင့် ဒေသထွက် ရာသီအလိုက် သီးနှံများကို ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးအတိုင်း အခြားမြို့ကြီးများသို့ တင်ပို့ရောင်းချကြသည်။ လမ်းဘေးဝဲယာတွင် တည်ရှိသော မြို့ဖြစ်သည့်အတွက် ခရီးသွားမော်တော်ယာဉ်များ တစ်ထောက်နားခိုရာ စားသောက်ဆိုင်များနှင့် လမ်းဘေးဈေးသည်လုပ်ငန်းများလည်း ကောင်းစွာဖွံ့ဖြိုးသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:လွိုင်လင်ခရိုင်]] {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] {{Shan-geo-stub}} 1ef2obs131thhxmjm89yzj9p1sz76ej နောင်တရားမြို့ 0 73128 1032834 1032252 2026-05-21T08:51:38Z Ninjastrikers 22896 1032834 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = နောင်တရားမြို့ | official_name = Naungtayar | native_name = ဝေင်ꩻနောင်တရား | native_name_lang = blk | other_name = {{lang|shn|ဝဵင်းၼောင်ႇတယႃး}} | settlement_type = မြို့ | image_skyline = Naungtayar.jpg | imagesize = | image_caption = | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း နောင်တရားမြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ | coordinates = {{coord|20|13|53|N|96|43|51|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name3 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] | subdivision_type4 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name4 = [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | population_total = | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +6:30 | elevation_ft = 4650 | website = | footnotes = }} '''နောင်တရားမြို့''' (ပအိုဝ်း: {{lang|blk|ဝေင်ꩻနောင်တရား}}၊ ရှမ်း: {{lang|shn|ဝဵင်းၼောင်ႇတယႃး}}၊ အင်္ဂလိပ်: {{lang|en|Naungtayar}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]ရှိ [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၄,၆၀၀ ကျော်တွင် တည်ရှိသည့် မြင့်မားသော ကုန်းမြင့်တောင်ပေါ်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး စိုက်ပျိုးရေးကုန်စည်စီးဆင်းမှုအတွက် အလွန်စည်ကားသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများကြောင့် ကျေးရွာအုပ်စုအဆင့်မှ မြို့အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="gad">{{cite report |title=ပင်လောင်းမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ |publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၉}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "နောင်တရား" ဟူသော အမည်သည် မူလ ပအိုဝ်းဘာသာစကားနှင့် ရှမ်းဘာသာစကား "နောင်တရား" (နောင် - ရေအိုင်၊ တရား - တရားစောင့်သော သို့မဟုတ် ဖြောင့်မတ်သော) မှ ဆင်းသက်လာပြီး ရှေးယခင်က မြို့လယ်ရှိ ရေကန်ကြီးကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် လူဦးရေ == နောင်တရားမြို့သည် မြင့်မားသော ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး အေးမြသော ရာသီဥတု ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး (ရမည်းသင်း၊ ပျော်ဘွယ်) နယ်နိမိတ်များနှင့် မလှမ်းမကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့ပေါ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသော [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]များ အများဆုံး စုစည်းမှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]နှင့် [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]လူမျိုးစုအချို့လည်း ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။ ဒေသခံအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းကြသူများ ဖြစ်သည်။ == စီးပွားရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး == နောင်တရားမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ "အာလူးမြို့တော်" ဟု တင်စားရလောက်အောင် အာလူးအမြောက်အမြား စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရာ အဓိကဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ မြေဆီလွှာကောင်းမွန်ခြင်းနှင့် အေးမြသော ရာသီဥတုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ကုန်းမြင့်ဟင်းသီးဟင်းရွက် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း အလွန်အောင်မြင်သည်။<ref>{{cite news |title=နောင်တရားဒေသထွက် အာလူးနှင့် သီးနှံများ စျေးကွက်အတွင်း စီးဆင်းမှု |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၂၀၂၁}}</ref> * **အဓိကစိုက်ပျိုးသီးနှံများ:** [[အာလူး]]၊ ဂေါ်ဖီထုပ်၊ ပန်းဂေါ်ဖီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ပြောင်းဖူးနှင့် ချင်း (ဂျင်း) တို့ကို တောင်ယာစနစ်နှင့် ကုန်းမြင့်စိုက်ပျိုးရေးစနစ်များဖြင့် စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးကြသည်။ * **ကုန်စည်ဒိုင်:** မြို့ပေါ်တွင် ကြီးမားသော သီးနှံပွဲရုံများနှင့် ကုန်စည်ဒိုင်များရှိပြီး အဆိုပါစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များကို ရန်ကုန် (သီရိမင်္ဂလာဈေး)၊ မန္တလေးနှင့် အခြားမြို့ကြီးများသို့ နေ့စဉ် ကုန်တင်ကားကြီးများဖြင့် တိုက်ရိုက်တင်ပို့ရောင်းချသည်။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == နောင်တရားမြို့သည် တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်သော်လည်း ကုန်သွယ်ရေးကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်ပြီး လမ်းမကြီးများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည် - * အောင်ပန်း - ပင်လောင်း - လွိုင်ကော် လမ်းမကြီးမှတစ်ဆင့် ဘုရားငါးဆူလမ်းခွဲအတိုင်း နောင်တရားမြို့သို့ တိုက်ရိုက်လာရောက်နိုင်သည်။ * ပင်လောင်းမြို့၊ [[အောင်ပန်းမြို့]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]များနှင့် ကားလမ်းဖြင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ထားသလို၊ အနောက်ဘက် တောင်ဆင်းလမ်းအတိုင်း မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး [[ရမည်းသင်းမြို့]]သို့လည်း နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်လမ်းများမှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:တောင်ကြီးခရိုင်ရှိ မြို့များ]] [[Category:ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] 6lkrqk1kdl31lk21ch1nujia6x2mr56 ကဏ္ဍ:သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ 14 75474 1032862 366222 2026-05-21T11:06:03Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ပင်မ အကြောင်းအရာ ခွဲခြားရေးများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:သိပ္ပံ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032862 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]] 4qebr0pl0ue3h4chklq844hvpy8dheh IDE များကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်း 0 76979 1032683 838901 2026-05-20T21:39:13Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1032683 wikitext text/x-wiki အောက်ပါဇယားများတွင် ထင်ရှား၍ လူသိများသော ဆော့ဝဲများ ပါဝင်သည်။ ၎င်းဆော့ဖ်ဝဲများသည် nominal IDE များ ဖြစ်ကြသည်။ source code eidtors နှင့် GUI builders ကဲ့သို့သော standalone tools များ မပါဝင်ပေ။ ဇယားတွင် ပါရှိသော IDE များကို ထောက်ပံ့ပေးထားသည့် ဘာသာစကားပေါ်မူတည်၍ အက္ခရာစဉ်ကာ ဖော်ပြထားသည်။ == ActionScript == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software license|License]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[Debugger]] ! [[GUI builder]] ! [[Profiler (computer science)|Profiler]] ! [[Static code analysis]] ! [[MXML]] ! [[Export to Mobile]] |- ! [[Adobe Animate]]<br />Formerly Adobe Flash Professional | {{proprietary}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | [[Java Virtual Machine|JVM]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} |- ! [[Flash Builder]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | [[Java Virtual Machine|JVM]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} |- ! [[FlashDevelop]] | {{yes|[[MIT|MIT License]]}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} |- ! [[IntelliJ IDEA]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} |- ! [[Powerflasher FDT]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Java Virtual Machine|JVM]] | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} |} == Ada == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software license|License]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[Debugger]] ! [[GUI builder]] ! [[Toolchain]] ! [[Profiler (computer science)|Profiler]] ! [[Code coverage]] ! [[Autocomplete]] ! [[Static code analysis]] ! [[user interface design|GUI-based design]] ! [[Class browser]] ! Latest stable [[Software release|release]] |- ! [[Eclipse (software)|Eclipse]] w/ [[Atego (company)|AonixADT]]<ref>{{cite web |url=http://marketplace.eclipse.org/content/aonixadt-ada-development-toolkit-gnat-and-objectada |title=AonixADT Ada Development Toolkit for GNAT and ObjectADA 3.2.2 |accessdate=April 24, 2010 |archivedate=26 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100726041654/http://marketplace.eclipse.org/content/aonixadt-ada-development-toolkit-gnat-and-objectada }}</ref> | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{yes}}<ref name="Eclipse Qt Integration">{{cite web |url=http://qt.nokia.com/developer/eclipse-integration |title=Qt Eclipse Integration for C++ |accessdate=April 24, 2010 |archivedate=16 August 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090816214735/http://qt.nokia.com/developer/eclipse-integration }}</ref> | {{no}} | {{unk}} | {{unk}} | {{yes}} | {{unk}} | {{no}} | {{yes}} | December 2009 |- ! [[GNAT Programming Studio]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[DragonFly BSD]], [[FreeBSD]], [[NetBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{yes}}<ref name="GtkAda User's Guide">{{cite web |url=http://libre.adacore.com/wp-content/files/auto_update/gtkada-docs/gtkada_ug/gtkada_ug.html |title=GtkAda User's Guide |date=February 1, 2010 |accessdate=2 June 2017 |archivedate=7 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707083244/http://libre.adacore.com/wp-content/files/auto_update/gtkada-docs/gtkada_ug/gtkada_ug.html }}</ref> | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | June 2014 |- ! [[SlickEdit]] | {{Proprietary}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Solaris Sparc]], [[AIX]], [[HP-UX]] | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} | {{No}} | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} | {{Yes}} | October 2016 |- ! [[Understand (software)|Understand]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | December 2015 |} == Assembly == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software license|License]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[Debugger]] ! [[Assembler (computing)|Assembler]]s ! [[Auto-complete]] ! [[Macro (computer science)|Macro]]s/templates ! Latest stable [[Software release|release]] |- ! [[SASM]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{unk}} | {{yes}} | [[Netwide Assembler|NASM]], [[MASM]], [[GNU Assembler|GAS]] and [[FASM]] | {{yes}} | {{yes}} | 3.5.0 / 19 March 2016 |- ! [[Fresh (IDE)|Fresh]] | {{yes|[[EUPL]] and 2-clause BSD}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{unk}} | {{no}} | [[FASM]] | {{unk}} | {{unk}} | 2.2.0 / May 1, 2014 |- ! NASM Develop IDE | {{yes|[[GPLv2]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{unk}} | {{yes}} | [[Netwide Assembler|NASM]] | {{unk}} | {{unk}} | Beta / Sat Nov 17, 2012 |- ! [[RadASM]] | {{no|[[Freeware]]}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{unk}} | {{yes}} | [[MASM]], [[FASM]], [[Netwide Assembler|NASM]], [[TASM]], [[GoAsm]], [[High Level Assembly]] | {{yes}} | {{yes}} | 2.2.2.0 / March 17, 2010 |- ! [[SlickEdit]] | {{Proprietary}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Solaris Sparc]], [[AIX]], [[HP-UX]] | {{No}} | [[MASM]], [[High Level Assembly]], [[Linux Assembly]], [[OS/390 Assembly]] | {{Yes}} | {{Yes}} | October 2016 |} == BASIC == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! [[Software license|License]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! Latest stable [[Software release|release]] |- ! [[Basic4android]] | [[Anywhere Software]] | {{proprietary}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} | cross-compile from [[Microsoft Windows|Windows]] to [[Android (software)|Android]] | 2015-11-11 |- ! [[Gambas]] | [[Benoît Minisini]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | [[FreeBSD]], [[Cygwin]] | 2017-01-01 |- ! [[FreeBASIC]] | [[The FreeBASIC Development Team]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{No}} | [[Windows]], [[FreeBSD]] | 2015-10-01 |- ! [[Microsoft Visual Studio]] | [[Microsoft]] | {{proprietary}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} | | 2015-11-30 |- ! [[Microsoft Small Basic]] | [[Microsoft]] | {{proprietary}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} | | 2015-10-01 |- ! [[MonoDevelop]] | [[Xamarin]] and the [[Mono (software)|Mono]] community | {{yes|[[LGPL]]}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | 2016-01-28 |- ! [[PBASIC]] [[Basic Stamp|Stamp Editor]] | [[Parallax Inc]] | {{proprietary}} | {{Yes}} | {{No}} | {{Yes}} | | 2014-07-02<ref>[http://parallax.com/search?search_api_views_fulltext=editor Parallax.com]</ref> |- ! [[PureBasic]] | [[Fantaisie Software]] | {{proprietary}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | [[AmigaOS]] | 2015-10-16 |- ! [[SharpDevelop]] | ICSharpCode Team | {{yes|[[LGPL]]}} | {{Yes}} | {{No}} |{{No}} | | 2015-07-14 |- ! [[SlickEdit]] | [[SlickEdit]] | {{Proprietary}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Solaris Sparc]], [[AIX]], [[HP-UX]] | October 2016 |- ! [[Xojo]] | [[Xojo, Inc.]] | {{proprietary}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | Web | 2015-12-17 |} == C/C++ == <!-- Please keep the list alphabetized and do not add trivial or obscure features to the table. If in doubt, discuss on the talk page. --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software license|License]] ! Written in ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[Debugger]] ! [[GUI builder]] ! Integrated [[toolchain]] ! [[Profiler (computer science)|Profiler]] ! [[Code coverage]] ! [[Autocomplete]] ! [[Static code analysis]] ! [[user interface design|GUI-based design]] ! [[Class browser]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[C compiler]] ! [[C++ compiler]] ! [[Refactoring]] |- ! [[Anjuta]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{yes|[[C (programming language)|C]]}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | [[FreeBSD]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{Yes}} | {{no}} | {{Yes}} | {{no}} | {{Yes}} | {{Yes}} | 2016-03 | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} |- ! [[AppCode]] ([[IntelliJ IDEA]]) | {{proprietary}} | {{no|[[Java (programming language)|Java]]}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} (Xcode profiler) | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | 2012-12 | {{yes}} (Xcode toolchain) | {{yes}} (Xcode toolchain) | {{yes}} |- ! [[C++Builder]] | {{proprietary}} | {{yes-no|[[C++]]}} and [[Delphi (programming language)|Delphi]] | {{yes}} | {{no}} (Kylix deprecated) | {{yes}} (Cross compiler) | cross-compiles for [[Android (operating system)|Android]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} (bundled with AQTime) | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | 2016-04 Berlin 10.1 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} |- ! [[Code::Blocks]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{yes|[[C++]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{Yes}} | {{yes}} | {{Yes}}<ref>Using the wxSmith plug-in (included in distribution, requires [[wxWidgets]] SDK)</ref> | {{yes}} | 2016-01<ref>[http://www.codeblocks.org/ codeblocks.org] / Also provides relatively stable "nightly builds", an alternative to the official releases</ref> | {{yes}} (MinGW + custom) | {{yes}} (MinGW + custom) | {{yes}} |- ! [[CodeLite]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{yes|[[C++]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{Yes}} (As of CodeLite 6.1, integration with [[Valgrind]]) | {{no}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}}<ref>Using the wxCrafter plug-in (included in distribution, requires [[wxWidgets]] SDK)</ref> | {{yes}} | 2016-07<ref>{{cite web|url=http://codelite.org/|title=Latest downloads News}}</ref> | {{yes}} (GCC, Clang, VC + custom) | {{yes}} (GCC, Clang, VC + custom) | {{yes}} |- ! [[Dev-C++]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{no|[[Delphi (programming language)|Delphi]]}} | {{yes}} | {{no}}<ref>A [http://freshmeat.net/projects/dev-cpp Linux version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010806095844/http://freshmeat.net/projects/dev-cpp/ |date=6 August 2001 }} was in the works, but has been abandoned since mid-2002; however, Dev-C++ has been reported to run on [[Wine (software)|Wine]].</ref> | {{no}} | [[FreeBSD]] | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | 2013-10 '''(Unofficial Version)''', 2005-02 '''(Official Version)''' | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} |- ! [[Eclipse (software)|Eclipse CDT]] | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} | {{no|[[Java (programming language)|Java]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{yes}}<ref name="Eclipse Qt Integration"/> | {{yes}}<ref name="Eclipse CDT Toolchain">{{cite web |url=http://help.eclipse.org/kepler/index.jsp?topic=%2Forg.eclipse.cdt.doc.isv%2Fguide%2Fcdt_build_system%2Fmigration_guides%2F4.0%2Fmigration_guide_40.html |title=Eclipse CDT Toolchain Documentation|accessdate=January 29, 2014}}</ref> | {{yes}}<ref name="Eclipse Linux Tools Profiling">{{cite web |url=http://wiki.eclipse.org/Linux_Tools_Project/OProfile/User_Guide |title=Eclipse LinuxTools integration of OProfile|accessdate=January 29, 2014}}</ref> | {{yes}}<ref name="Eclipse Linux Tools Code Coverage">{{cite web |url=http://wiki.eclipse.org/Linux_Tools_Project/GCov/User_Guide |title=Eclipse LinuxTools integration of GCov |accessdate=January 29, 2014}}</ref> | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | 2016-07<ref>{{cite web|url=http://www.eclipse.org/cdt/|title=Eclipse CDT webpage}}</ref> | {{yes|External}} | {{yes|External}} | {{yes}} |- ! [[Geany]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{yes|[[C (programming language)|C]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[IBM AIX|AIX]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], other [[Unix]] | {{yes}} (via a plug-in) | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{Yes}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | 2016-03<ref>[http://www.geany.org/Main/20160313 geany.org]</ref> | {{yes|External}} | {{yes|External}} | {{no}} |- ! [[GNAT Programming Studio]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{no|[[Ada (programming language)|Ada]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[DragonFly BSD]], [[FreeBSD]], [[NetBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | 2016-06 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} |- ! [[CLion|JetBrains CLion]] | {{proprietary|[[Proprietary software|Proprietary]]}} | {{no|[[Java (programming language)|Java]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | 2017-03<ref>{{cite web|url=https://www.jetbrains.com/clion/whatsnew/|title=What's New in CLion |accessdate=2017-05-08}}</ref> | {{yes}} (customizable) | {{yes}} (customizable) | {{yes}} |- ! [[KDevelop]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{yes|[[C (programming language)|C]]/[[C++]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{Yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | 2016-12 | {{yes|External}} | {{yes|External}} | {{yes}} |- ! [[LabWindows/CVI]] | {{Proprietary}} | {{dunno}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | cross-compile to [[Linux]], [[Phar Lap (company)|Phar Lap ETS]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{N/A}} | 2016-12 | {{yes}} | {{no}} | {{no}} |- ! [[LccWin32]] | {{proprietary|[[Proprietary software|Proprietary]], [[Freeware software|Freeware]]}} | {{yes|[[C (programming language)|C]]}} | {{yes}} | {{yes}} (obsolete) | {{no}} | | {{yes}} | {{yes}} (unstable) | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{N/A}} | 2002-09 | {{yes}} | {{no}} | {{no}} |- ! [[Microsoft Visual Studio]] | {{proprietary|[[Proprietary software|Proprietary]], [[Freeware software|Freeware]] (Community edition only)}} | {{yes-no|[[C++]]}} and [[C Sharp (programming language)|C#]] | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | cross-compile to [[Windows Mobile]], [[Mac OS 7]] (v2.x-v4.x only), Linux<ref name="VisualGDB">Linux is support for Visual Studio C/C++ is available via third-party plugin VisualGDB http://www.visualgdb.com/</ref> | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{Yes}} | {{yes}} | {{yes}} | 2016-06 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} (via plugin)<ref name="Visual Assist X and Resharper C++">Refactoring for Visual Studio C/C++ is supported via third-party plugins Visual Assist X http://www.wholetomato.com/ and Resharper C++ https://www.jetbrains.com/resharper-cpp/</ref> |- ! [[Microsoft Visual Studio Express]] | {{proprietary|[[Proprietary software|Proprietary]], [[Freeware software|Freeware]]}} | {{yes-no|[[C++]]}} and [[C Sharp (programming language)|C#]] | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | 2015-07 | {{Yes}} | {{Yes}} | {{no}} |- ! [[MonoDevelop]] | {{yes|[[LGPL]]}} | {{no|[[C Sharp (programming language)|C#]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | 2016-11 | {{yes}} (GCC + custom) | {{yes}} (GCC + custom) | {{yes}} |- ! [[NetBeans#NetBeans IDE Bundle for C/C++|NetBeans C/C++ pack]] | {{yes|[[CDDL]] and [[GPL]]}} | {{no|[[Java (programming language)|Java]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}}<ref name="netbeansCC++">{{cite web | url=http://www.netbeans.org/features/cpp/index.html | title=C and C++ Development | publisher=[[Sun Microsystems]] | accessdate=June 26, 2009}}</ref> | {{yes}}<ref name="netbeansCC++" /> | {{yes}}<ref>{{cite web | url=http://www.netbeans.org/kb/docs/cnd/quickstart.html | title=C/C++ Projects Quick Start Tutorial | publisher=[[Sun Microsystems]] | accessdate=June 26, 2009 | archive-date=18 October 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121018215335/http://netbeans.org/kb/docs/cnd/quickstart.html }}</ref> | {{no}}<ref name="netbeansCC++" /> | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | 2016-10<ref>{{cite web|url=https://netbeans.org/community/releases/roadmap.html|title=NetBeans Release Roadmap}}</ref> | {{yes|External}} | {{yes|External}} | {{yes}} |- ! [[OpenWatcom]] | {{yes|[[Sybase Open Watcom Public License|OSI Approved]]}} | {{yes|[[C (programming language)|C]]/[[C++]]}} | {{yes}} (32-bit only) | partial | {{no}} | [[FreeBSD]], [[DOS]], [[OS/2]] | {{yes}} (GUI remote) | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | 2010-06 | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} |- ! [[Oracle Solaris Studio]] (formerly [[Sun Studio (software)|Sun Studio]]) | {{proprietary|[[Proprietary software|Proprietary]], [[Freeware software|Freeware]]}} | {{dunno}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | 2008-11 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} |- ! [[Pelles C]] | {{proprietary|[[Proprietary software|Proprietary]], [[Freeware software|Freeware]]}} | {{dunno}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | [[Windows CE]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{N/A}} | 2015-03<ref>{{cite web|url=http://smorgasbordet.com/pellesc/download.htm|title=Pelles C download page}}</ref> | {{yes}} | {{no}} | {{no}} |- ! [[Philasmicos Entwickler Studio]] | {{proprietary|[[Proprietary software|Proprietary]], [[Freeware software|Freeware]]}} | {{yes|[[C++]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{Yes}} (wxWidgets) | {{yes}} | 2013-01 | {{yes|External}} | {{yes|External}} | {{no}} |- ! [[Qt Creator]] | {{yes|[[GPL]] / [[LGPL]] / [[Proprietary software|Proprietary]]}} | {{yes|[[C++]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[Maemo]], [[OpenBSD]], [[Symbian]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} (clang) | {{yes}} | {{yes}} | 2016-12 | {{yes|External}} | {{yes|External}} | {{yes}}<ref>{{Cite web |title=qt-project.org |url=https://qt-project.org/doc/qtcreator-2.8/creator-editor-refactoring.html |accessdate=2 June 2017 |archivedate=17 July 2013 |archiveurl=https://archive.today/20130717084411/https://qt-project.org/doc/qtcreator-2.8/creator-editor-refactoring.html }}</ref> |- ! [[Rational Software Architect|Rational Software Architect (Eclipse IBM)]] | {{proprietary}} | {{no|[[Java (programming language)|Java]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | 2015-09 | {{yes|External}} | {{yes|External}} | {{yes}} |- ! [[SlickEdit]] | {{Proprietary}} | {{yes|[[C++]]}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Solaris SPARC]], [[AIX]], [[HP-UX]] | {{Yes}} | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | {{Yes}} | {{Yes}} | 2016-10 | {{yes|External}} | {{yes|External}} | {{Yes}} |- ! [[Ultimate++|Ultimate++ TheIDE]] | {{yes|[[BSD]]}} | {{yes|[[C++]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | 2015-12 | {{yes|External}} | {{yes|External}} | {{no}} |- ! [[Understand (software)|Understand]] | {{proprietary}} | {{dunno}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | 2015-12 | {{no}} | {{no}} | {{yes}} |- ! [[Xcode|Xcode (Apple)]] | {{proprietary}} | {{yes-no|[[C (programming language)|C]], [[C++]], [[Objective-C]], [[Objective-C++]]}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | cross compiles to [[iOS (Apple)|iOS]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | 2016-12 | {{yes}}, llvm (llvm-gcc and gcc deprecated) | {{yes}}, llvm (llvm-gcc and gcc deprecated) | {{yes}} |- class="sortbottom" ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software license|License]] ! Written in [[C (programming language)|C]]/[[C++]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[Debugger]] ! [[GUI builder]] ! Integrated [[toolchain]] ! [[Profiler (computer science)|Profiler]] ! [[Code coverage]] ! [[Autocomplete]] ! [[Static code analysis]] ! [[user interface design|GUI-based design]] ! [[Class browser]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[C compiler]] ! [[C++ compiler]] ! [[Refactoring]] |} == C# == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[Software license|License]] |- ! [[Microsoft Visual Studio]] | [[Microsoft]] | {{sort|2017-05-12|15.2 (26430.06) &nbsp;/&nbsp;May 12, 2017}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} | | {{proprietary}} Community Edition: [[Freeware]] |- ! [[MonoDevelop]] | [[Xamarin]] and the [[Mono (software)|Mono]] community | {{sort|2016-11-11| 6.1.2.44&nbsp;/&nbsp;November 11, 2016}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes|[[LGPL]]}} |- ! [[SharpDevelop]] | IC#Code Team | {{sort|2016-04-14| 5.1&nbsp;/&nbsp;April 14, 2016}} | {{yes}} | {{No}} | {{no}} | | {{yes|[[LGPL]]}} |- ! [[SlickEdit]] | [[SlickEdit]] | October 2016 | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Solaris SPARC]], [[AIX]], [[HP-UX]] | {{Proprietary}} |- ! [[Understand (software)|Understand]] | SciTools | {{sort|2015-12-04| 814&nbsp;/&nbsp;December 4, 2015}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{Proprietary}} |- ! [[Visual Studio Code]] | [[Microsoft]] | {{sort|1.6.1&nbsp;/&nbsp;September 2016}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | | {{yes|source code([[MIT_License|MIT]]) - binary([[Proprietary_software|Proprietary]])}} |- !Xamarin Studio | Microsoft | December 2016 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | | {{yes|source code([[MIT_License|MIT]]) - binary([[Proprietary_software|Proprietary]])}} |} == Common Lisp == <!-- Please keep the list alphabetized and do not add trivial or obscure features to the table. If in doubt, discuss on the talk page. --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software license|License]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[text editor|editor]] ! [[Debugger]] ! [[Stepper]] ! [[GUI builder]] ! [[Profiler (computer science)|Profiler]] ! Browsers |- ! [[Allegro Common Lisp]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[HP-UX]], [[IBM AIX|AIX]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Tru64 UNIX]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Class browser]], Systems, Definitions |- ! [[LispWorks]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[HP-UX]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Class browser]], Functions, Errors, Processes, Symbols, Systems |- ! [[SLIME]] ([[Emacs]]) | {{yes|portions in [[GNU General Public License|GPL]] v2, [[LGPL]], [[BSD license|BSD]] and [[public domain]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[DragonFly BSD]], [[FreeBSD]], [[HP-UX]], [[IBM AIX|AIX]], [[IRIX]], [[DOS]], [[NetBSD]], [[OpenBSD]], [[OpenVMS]], [[OS/2]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], other [[Unix]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | [[Class browser]], Errors, Symbols |} == Component Pascal == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! [[Platform (computing)|Platform]] ! [[Software license|License]] |- ! [[BlackBox Component Builder]] | Oberon microsystems | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{proprietary}} similar to [[Sleepycat License|Sleepycat]] |- ! CPIde | CFB Software | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{proprietary}} |} == D == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Widget toolkit]] ! [[Platform (computing)|Platform]] ! [[Compiler]]s ! [[Open Source]] ! Made in D ! Notes |- | [[DlangIDE]] | [[DlangUI]] | [[Windows]], [[macOS]], [[GNU/Linux]], [[FreeBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[OpenIndiana]] | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|LDC]] ([[LLVM]]), [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{yes}} | {{yes}} | Use [[DUB (Build tool)|DUB]] for compile. |- | [[Microsoft Visual Studio|Visual Studio]] | {{unk}} | [[Windows]] | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|LDC]] ([[LLVM]]), [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{no}} | {{no}} | [[Microsoft Visual Studio|Visual Studio]] extension. [[VisualD]], wrote in D. |- | [[NetBeans]] | [[Swing (Java)|Java Swing]] | [[Windows]], [[macOS]], [[GNU/Linux]], [[FreeBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[OpenIndiana]], [[Java (software platform)|Java]] | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|LDC]] ([[LLVM]]), [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{yes}} | {{no}} | [[NetBeans]] module. [[NetBeans-D]], under [[MIT]]. |- | [[SlickEdit]] | [[Qt (software)|Qt]] | [[Windows]], [[Linux]], [[MacOS]], [[AIX]], [[HP-UX]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Solaris SPARC]] | [[D (programming language)|DMD]] | {{No}} | {{No}} | |- | [[CodeLite]] | [[wxWidget]] | [[Windows]], [[macOS]], [[GNU/Linux]], [[FreeBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[OpenIndiana]] | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|LDC]] ([[LLVM]]), [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{yes}} | {{no}} | |- | [[Xcode]] | [[Cocoa (API)|Cocoa]] | [[macOS]] | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{no}} | {{no}} | [[Xcode]] plugin. [[D for Xcode]], under [[GPL]] v2. |- | [[MonoDevelop]] | [[GTK#]] | [[Windows]], [[macOS]], [[GNU/Linux]], [[FreeBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[OpenIndiana]] | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|LDC]] ([[LLVM]]), [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{yes}} | {{no}} | [[MonoDevelop]] extension. [[Mono-D]], support [[VisualD]] projects and DUB, Can be installed on [[Xamarin Studio]] too, under [[Apache License]]. |- | [[KDevelop]] | [[Qt (software)|Qt]] | [[Windows]], [[macOS]], [[GNU/Linux]], [[FreeBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[OpenIndiana]] | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|LDC]] ([[LLVM]]), [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{yes}} | {{no}} | |- | [[Geany]] | [[GTK+]] | [[Windows]], [[macOS]], [[GNU/Linux]], [[FreeBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[OpenIndiana]] | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|LDC]] ([[LLVM]]), [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{yes}} | {{no}} | Native support. |- | [[Code::Blocks]] | [[wxWidget]] | [[Windows]], [[macOS]], [[GNU/Linux]], [[FreeBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[OpenIndiana]] | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|LDC]] ([[LLVM]]), [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{yes}} | {{no}} | Includes partial support. |- | [[Poseidon IDE]] | [[DWT (Widget toolkit)|DWT]] | {{unk}} | {{unk}} | {{yes}} | {{yes}} | |- | [[D-IDE]] | {{unk}} | {{unk}} | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|LDC]] ([[LLVM]]), [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{yes}} | {{yes}} | |- | [[Entice Designer]] | [[DFL (Widget toolkit)|DFL]] | {{unk}} | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|LDC]] ([[LLVM]]), [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{yes}} | {{yes}} | |- | [[Zeus IDE]] | {{unk}} | [[Windows]] | [[D (programming language)|DMD]], [[D (programming language)|LDC]] ([[LLVM]]), [[D (programming language)|GDC]] ([[GNU Compiler Collection|GCC]]) | {{unk}} | {{no}} | |- | [[Eclipse (software)|Eclipse]] | [[Standard Widget Toolkit|SWT]] | [[Windows]], [[macOS]], [[GNU/Linux]], [[FreeBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[OpenIndiana]], [[Java (software platform)|Java]] | [[D (programming language)|DMD]] | {{yes}} | {{no}} | [[Eclipse (software)|Eclipse]] Plugin. [[Data-driven testing|DDT]]. ''Dropped''. |} == Eiffel == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software license|License]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[Debugger]] ! [[GUI builder]] ! [[Toolchain]] ! [[Profiler (computer science)|Profiler]] ! [[Code coverage]] ! [[Autocomplete]] ! [[Static code analysis]] ! [[user interface design|GUI-based design]] ! [[Class browser]] ! Latest stable [[Software release|release]] |- ! [[EiffelStudio]] | {{yes|[[GPL]] and commercial}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[OpenVMS]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[VxWorks]], other [[Unix]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{unk|Automatic testing framework}} | {{yes}} | {{unk|Metrics tool}} | {{Yes|[[Business Object Notation|BON]] / [[Unified Modeling Language|UML class diagramming]]}} | {{Yes|Multi-view}} | V7.1 June 2012 |} == Fortran == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[Platform (computing)|Platform]] ! [[Software license|License]] |- ! [[Code::Blocks]] | [[Code::Blocks]] Team | 16.01 / January 28, 2016 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes|[[GPL]]}} |- ! [[Geany]] | Team | 1.27 / March 13, 2016 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[IBM AIX|AIX]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], other [[Unix]] | {{yes|[[GPL]]}} |- ! [[GNAT Programming Studio]] | [[AdaCore]] | 4.3.1 / June 2009 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[DragonFly BSD]], [[FreeBSD]], [[NetBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes|[[GPL]]}} |- ! [[KDevelop]] | [[KDevelop Team]] | {{Latest stable release/KDevelop}} | [[Linux]] | {{yes|[[GPL]]}} |- ! [[NetBeans]] | NetBeans Community | 8.1 / November 4, 2015 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]] | {{yes|[[CDDL]]|[[GPL]]}} |- ! [[OpenWatcom]] | OpenWatcom Community | 1.9 / June 2, 2010 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[DOS]], [[OS/2]] | {{yes|[[Sybase Open Watcom Public License|OSI Approved]]}} |- ! [[Photran]] ([[Eclipse (software)|Eclipse]]) | [[University of Illinois]], [[Los Alamos National Laboratory]] | 8.1 / September 26, 2014 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} |- ! [[Plato]] | Silverfrost | 4.7.3.0 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{yes|[[Proprietary software|Proprietary]]}} |- ! [[Understand (software)|Understand]] | SciTools | December 4, 2015 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], other [[Unix]] | {{proprietary}} |- ! [[Simply Fortran]] | Approximatrix, LLC | February 26, 2016 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]] | {{yes|[[Proprietary software|Proprietary]]}} |- ! [[SlickEdit]] | SlickEdit | October 2016 | [[Windows]], [[Linux]], [[MacOS]], [[AIX]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Solaris SPARC]], [[HP-UX]] | {{Proprietary}} |} == Groovy ==<!-- This section is linked from [[Groovy (programming language)]] --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software license|License]] ! Written in [[Java (programming language)|Java]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[GUI builder]] |- ! [[Eclipse (software)|Eclipse JDT]] | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{no}} |- ! [[IntelliJ IDEA]] | {{yes|[[Apache License|ASLv2]]}}, proprietary | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{no}} |- ! [[NetBeans]] | {{yes|[[CDDL]]}}, [[GPL2]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} |- ! [[SlickEdit]] | {{Proprietary}} | {{No}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Solaris SPARC]], [[AIX]], [[HP-UX]] | {{No}} |} == Haskell == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software license|License]] ! Latest Release ! Developer ! Platforms |- ! [[Eclipse (software)|EclipseFP Plugin]] | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL?]]}} | 2.6.4 / January 19, 2015 | eclipsefp.github.io | Java Virtual Machine |- ! Leksah | {{yes|[[GPL2]]}} | 0.15.1.4 / August 24, 2015 | leksah.org | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]] |- ! [[SlickEdit]] | {{Proprietary}} | October 2016 | SlickEdit | [[Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[AIX]], [[HP-UX]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Solaris SPARC]] |} == Java ==<!-- This section is linked from [[Java (programming language)]] --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software license|License]] ! Written in [[Java (programming language)|Java]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[GUI builder]] |- ! [[Anjuta]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | [[FreeBSD]] | {{yes}} |- |- ! [[BlueJ]] | {{yes|[[GNU General Public License|GPL2]]+[[GPL linking exception|GNU linking exception]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{no}} |- ! [[DrJava]] | {{free|[[Permissive free software licences|Permissive]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{no}} |- ! [[Eclipse (software)|Eclipse JDT IBM]] | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} |- ! [[Geany]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[IBM AIX|AIX]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], other [[Unix]] | {{no}} |- ! [[Greenfoot]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{no}} |- ! [[IntelliJ IDEA]] | {{yes|Community Edition: [[Apache License| Apache License v2.0]]}}, Ultimate Edition: proprietary | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} |- ! [[JBuilder]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} |- ! [[JCreator]] | {{proprietary}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | | {{no}} |- ! [[JDeveloper]] | {{proprietary}} ([[freeware]]) | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[JVM|generic JVM]] | {{yes}} |- ! [[jGRASP]] | {{proprietary}} ([[freeware]]) | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | | {{no}} |- ! [[KDevelop]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} |- ! [[MyEclipse]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} |- ! [[NetBeans]] | {{yes|[[CDDL]]}}, [[GPL2]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} |- ! [[Rational Application Developer]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | [[IBM AIX|AIX]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} |- ! [[Servoy]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} |- ! [[SlickEdit]] | {{Proprietary}} | {{No}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Solaris SPARC]], [[AIX]], [[HP-UX]] | {{No}} |- ! [[Understand (software)|Understand]] | {{Proprietary}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} |- ! [[Xcode|Xcode (Apple)]] | {{proprietary}} | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | | {{yes}} |} == JavaScript ==<!-- This section is linked from [[JavaScript]] --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[Platform (computing)|Platform]] ! [[Software license|License]] ! [[Programming language|Written in]] |- ! [[Anjuta]] | Anjuta Team | June 2013 | [[Unix-like]] | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]]}} | [[C (programming language)|C]] |- ! [[Atom (text editor)|Atom]] | GitHub | March 2017 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[MIT License]]}} | [[JavaScript]] |- ! [[Brackets (text editor)|Brackets]] | [[Adobe Systems|Adobe]] | April 2015 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[MIT License]]}} | [[JavaScript]], [[HTML]], [[Cascading Style Sheets|CSS]] |- ! [[Aptana|Aptana Studio]] | [[Aptana|Aptana, Inc.]] | December 2013 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]], proprietary}} | [[Java (programming language)|Java]], [[JavaScript]] |- ! [[Codeanywhere]] | Codeanywhere, Inc. | August 2015 | [[Cloud IDE]] | {{proprietary}} | [[JavaScript]] |- ! [[CodeLite]] | [[CodeLite]] | October 2015 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]]}} | [[C++]] |- ! [[Eclipse (software)|Eclipse]] Web Tools | [[IBM]] | | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} | [[Java (programming language)|Java]] |- ! [[ActiveState Komodo|Komodo IDE / Edit]] | [[ActiveState]] | November 19, 2013 | [[Cross-platform]] | {{yes|IDE:[[Proprietary software|Proprietary]], Edit:[[Mozilla Public License|MPL]] 1.1}} | [[C (programming language)|C]], [[C++]], [[JavaScript]], [[Perl]], [[Python (programming language)|Python]], [[Tcl]], [[XUL]] |- ! [[NetBeans]] | [[Oracle Corporation|Oracle]] | November 4, 2015 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[CDDL]]}}, [[GPL2]] | [[Java (programming language)|Java]] |- ! [[Nodeclipse]] NTS | [[Nodeclipse]] | March 31, 2014 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} | [[Java (programming language)|Java]] |- ! [[PHPEd|NuSphere PhpED]] | [[NuSphere]] | June 2011 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{proprietary}} | N/A |- ! [[Oracle JDeveloper]] | [[Oracle Corporation]] | July 2013 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]] | {{proprietary}} – free<ref>{{Cite web |title=oracle.com |url=http://www.oracle.com/technology/software/popup-license/jdev-license.html |accessdate=2 June 2017 |archivedate=15 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015152408/http://www.oracle.com/technology/software/popup-license/jdev-license.html }}</ref> | [[Java (programming language)|Java]] |- ! [[Servoy]] | Servoy Developer Team | June 2011 | [[Cross-platform]] | {{proprietary|Servoy License}} | [[Java (programming language)|Java]] |- ! [[SlickEdit]] | [[SlickEdit]] | October 2016 | [[Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[AIX]], [[HP-UX]] | {{Proprietary}} | [[C++]] |- ! [[Visual Studio]] | Microsoft | March 31, 2016<ref>{{Cite web|url=http://arstechnica.com/information-technology/2016/03/xamarin-now-free-in-visual-studio/|title=Xamarin now free in Visual Studio|website=Ars Technica|access-date=2016-04-09}}</ref> | [[Windows]] | {{proprietary}} | [[C++]], [[C Sharp (programming language)|C#]] |- ! [[Visual Studio Code]] | Microsoft | March 08, 2017 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[MIT License]]}} | [[JavaScript]] |- ! [[WebStorm]] | [[JetBrains]] | March 2017<ref>{{Cite web|url=https://www.jetbrains.com/webstorm/whatsnew/|title=What's new in Webstorm|access-date=2017-05-08}}</ref> | [[Cross-platform]] | {{proprietary}} | [[Java (programming language)|Java]] |} == Lua == <!-- Please keep list ordered alphabetically --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[Platform (computing)|Platform]] ! [[Software license|License]] |- ! [[Decoda]] | [[Unknown Worlds Entertainment]] | 1.16 / October 25, 2011 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{yes|[[Open-source software|Open-source]]<ref>Now made open-source - http://unknownworlds.com/blog/lua-ide-decoda-open-source/</ref>}} |- ! [https://marketplace.eclipse.org/content/lua-development-tools Eclipse LDT] | Simon Bernard | 2016-11-07 | [[Windows]], [[Linux|Linux/GTK]], [[macOS]] | {{yes|[[Eclipse_Public_License|EPL]]}} |- ! [[SlickEdit]] | [[SlickEdit]] | October 2016 | [[Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[AIX]], [[HP-UX]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Solaris SPARC]] | {{Proprietary}} |- ! [[ZeroBrane Studio]] | Paul Kulchenko, ZeroBrane LLC | 1.60 / April 19, 2017 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS]]/[[Mac OS|Mac]], [[Linux]] | {{yes|[[MIT License|MIT]]}} |} == {{anchor|Pascal|Object Pascal}}Pascal, Object Pascal == <!-- Please keep entries alphabetical --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[Mobile development|Mobiles]] ! [[Debugger]] ! [[GUI builder]] ! [[Software license|License]] ! [[Autocomplete]] |- ! [[Embarcadero Delphi|Delphi]] | [[Embarcadero Technologies]] | Delphi 10.1 (Berlin) / April 2016 | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | cross-compile to [[macOS]], [[Android (operating system)|Android]], [[iOS]] (Linux server on the roadmap)<ref>{{Cite web |url=http://community.embarcadero.com/index.php/blogs/entry/rad-studio-2015-roadmap |title=Embarcadero roadmap |access-date=2 June 2017 |archive-date=13 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813120654/http://community.embarcadero.com/index.php/blogs/entry/rad-studio-2015-roadmap |url-status=dead }}</ref> | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{proprietary}} | {{yes}} |- ! [[Free Pascal]] IDE | Volunteers | 3.0.2 / February 15, 2017 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[AmigaOS]], [[Android (operating system)|Android]], [[FreeBSD]], [[Game Boy Advance]], [[Haiku (operating system)|Haiku]], [[IBM AIX|AIX]], [[iOS]], [[MorphOS]], [[DOS]], [[NetBSD]], [[Nintendo DS]], [[Nintendo Wii]], [[OpenBSD]], [[OS/2]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Windows CE]] | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes|[[GPL]]}} | {{no}} |- ! [[KDevelop]] | KDevelop Team | {{Latest stable release/KDevelop}} (only 3.x supports Pascal) | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[NetBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], other [[Unix]] | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{yes|[[GPL]]}} | |- ! [[Lazarus (software)|Lazarus]] | Volunteers | 1.6.4 / February 26, 2017 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes|[[LGPL]] with static linking exception}} | {{yes}} |- ! [[MIDletPascal]] | Code Research Laboratories | 3.3 CANDIDATE / April 9, 2011 | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | cross-compile from [[Microsoft Windows|Windows]] to [[Java ME]] | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{yes|[[GPL]]}} | |- ! [[Morfik]] | Morfik Technology Pty Ltd. | 2.0.5.27 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | compiles to [[HTML]]+[[CSS]]+[[XML]]+[[JavaScript]] ([[World Wide Web|web]] apps) | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{proprietary}} | |- ! [[Free Pascal#MSEide|MSEide]] | Martin Schreiber | 4.4.2 / 2017-04-08 | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | [[FreeBSD]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes|[[GPL]]; [[LGPL]] with static linking exception for the library MSEgui}} | |- ! [[Understand (software)|Understand]] | SciTools | 4.0 / April 2015 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes}} | {{no}} | {{yes}} | {{proprietary}} | |- ! [[Microsoft Visual Studio|Visual Studio]] via [[Oxygene (programming language)|Oxygene]] | [[RemObjects Software]] | 5.0 / August 2011 | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | [[Java virtual machine|JVM]], [[Mono (software)|Mono]], [[Cocoa (API)|Cocoa]], [[Cocoa Touch]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{proprietary}}; free compiler | |- ! [[PocketStudio]] | [[winsoft]] | 3.0 | {{no}} | {{no}} | {{no}} | [[Palm OS]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{proprietary}} | |- ! [[Dev-Pascal]] | [[Bloodshed Software]] | 1.9.2 (using FPC 1.9.2 from 2005) | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | | {{no}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes|[[GPL]]}} | |- ! [http://smartmobilestudio.com/ Smart Mobile Studio] | [[Optimale Systemer AS]] | | {{yes}} | {{no}} | {{no}} |Cross compiles to JavaScript, targets web Using Phonegap it targets mobile devices | | | {{yes}} | {{proprietary}} | |} == Perl == <!-- Please keep entries alphabetical --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[Platform (computing)|Platform]] ! [[Software license|License]] |- ! [https://plugins.jetbrains.com/plugin/7796 Camelcade] (plugin for [[IntelliJ IDEA]]) | [https://github.com/Camelcade Camelcade Team] | 2.0 / May 27, 2016 | [[Cross-Platform]] | [[Apache License|Apache2]] |- ! [[Eclipse (software)|Eclipse EPIC]] | EPIC Project Team | 0.6.44 / April 18, 2012 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes|[[Common Public License|CPL]]}} |- ! [[Geany]] | Team | 1.27 / March 13, 2016 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[IBM AIX|AIX]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], other [[Unix]] | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]]}} |- ! [[KDevelop]] | KDevelop Team | {{Latest stable release/KDevelop}} | [[Cross-platform]] | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]]}} |- ! [[ActiveState Komodo|Komodo IDE / Edit]] | [[ActiveState]] | 9.0.1 / April 19, 2015 | [[Cross-platform]] | {{proprietary}} |- ! [[NetBeans]] | [[Sun Microsystems]] / [[Oracle Corporation|Oracle]] | 8.1 / November 4, 2015 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[Common Development and Distribution License|CDDL]], [[GPL]]}} |- ! [[Padre (software)|Padre]] | Padre Team | 1.0 / November 8, 2013 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[Perl license|Perl]]}} |- ! [[SlickEdit]] | [[SlickEdit]] | October 2016 | [[Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[AIX]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[HP-UX]] | {{Proprietary}} |} == PHP == <!-- Please keep entries alphabetical --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[Platform (computing)|Platform]] ! [[Software license|License]] ! [[Autocomplete]] ! [[Debugger]] ! [[Refactoring|Refactoring support]] ! [[Revision control|VCS Support]] |- ! [[Dreamweaver|Adobe Dreamweaver]] | [[Adobe|Adobe Systems]] | - | [[Cross-platform]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{no}} |- ! [[Aptana|Aptana Studio]] | [[Aptana|Aptana, Inc.]] | December 2013, 3.5.0 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]], proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes|via plugins}} |- ! [[CodeLite]] | [[CodeLite]] | October 2015, 9.0 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes|[[Git (software)|Git]], [[Apache Subversion|SVN]]}} |- ! [[Codelobster]] | [[Codelobster]] | August 2013, 4.7.1 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes|via plugins}} |- ! [[Eclipse Che]] | [[Eclipse Foundation]] / [[Zend Technologies|Zend]] | 4.7 / September 2, 2016 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{unk}} |- ! [[Eclipse PDT]] | [[Eclipse Foundation]] / [[Zend Technologies|Zend]] | 3.6 / October 2, 2015 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes|[[Concurrent Versions System|CVS]], [[Git (software)|Git]], [[Mercurial]], [[Apache Subversion|SVN]] (via plugins)}} |- ! [[Geany]] | [[Geany]] Team | 1.27 / March 13, 2016 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[IBM AIX|AIX]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], other [[Unix]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{yes|via plugins}} |- ! [[HTML-Kit]] | Chami.com | 292 | [[Microsoft Windows|Windows]] (all) | {{proprietary}} | {{unk}} | {{no}} | {{unk}} | {{unk}} |- ! [[KDevelop]] | [[KDE]] KDevelop Team | {{Latest stable release/KDevelop}} | [[Cross-platform]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{yes}} | {{no}} | {{unk}} | {{yes|[[Concurrent Versions System|CVS]], [[Git (software)|Git]], [[Apache Subversion|SVN]]}} |- ! [[ActiveState Komodo|Komodo IDE / Edit]] | [[ActiveState]] | 10.0.1 (June 2016) | [[Cross-platform]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes|[[GNU Bazaar|Bazaar]], [[Concurrent Versions System|CVS]], [[Git (software)|Git]], [[Mercurial]], [[Perforce]], [[Apache Subversion|SVN]]}} |- ! [[NetBeans]] | [[Sun Microsystems]] / [[Oracle Corporation|Oracle]] | 8.1 / November 4, 2015 | [[Cross-platform]] on Netbeans | {{yes|[[Common Development and Distribution License|CDDL]], [[GPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes|[[Concurrent Versions System|CVS]], [[Git (software)|Git]], [[Mercurial]], [[Apache Subversion|SVN]]}} |- ! [[PHPEclipse]] ([[Eclipse (software)|Eclipse]]) | [[PHPEclipse]] project team | 1.2.2 / September 2009 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes|[[Common Public License|CPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{unk}} | {{unk}} |- ! [[PHPEd|PhpED Professional]] | [[NuSphere|NuSphere Corporation]] | 17.17022 / June, 2016 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{unk}} | {{yes|[[Concurrent Versions System|CVS]], [[Apache Subversion|SVN]], any other Windows-shell integrated}} |- ! [[PHPEdit]] | WaterProof SARL | {{LSR | article = | latest release version = 3.6.4 | latest release date = {{Start date and age|2010|04|09}} }} | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{no}} | {{yes|[[Concurrent Versions System|CVS]], [[Apache Subversion|SVN]]}} |- ! [[PhpStorm]] ([[IntelliJ IDEA]]) | [[JetBrains]] | 2017.1.3 / April, 2017 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes|[[Concurrent Versions System|CVS]], [[Git (software)|Git]], [[Mercurial]], [[Perforce]], [[Apache Subversion|SVN]]}} |- ! [[PHP Tools for Visual Studio]] | [[DEVSENSE]] | 1.23.9750 / March, 2017 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes| [[Team Foundation Server|TFS]], [[Concurrent Versions System|CVS]], [[Git (software)|Git]], [[Mercurial]], [[Perforce]], [[Apache Subversion|SVN]]}} |- ! [[Quanta Plus]] | [[KDE]] Web Dev Team | 3.5.8 / October 16, 2007 | [[Linux]] | {{yes|[[GPL]]}} | {{unk}} | {{no}} | {{unk}} | {{unk}} |- ! [[RadPHP]] (formerly Delphi for PHP) | [[Embarcadero Technologies]] | XE2 / August 30, 2011 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{unk}} |- ! [[SlickEdit]] | [[SlickEdit]] | October 2016 | [[Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[AIX]], [[HP-UX]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{Proprietary}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{No}} | {{Yes}} |- ! [[Zend Studio]] | [[Zend Technologies|Zend]] | 10.6 / February 2014 | [[Cross-platform]] | {{proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes|[[Concurrent Versions System|CVS]], [[Git (software)|Git]], [[Apache Subversion|SVN]], others (via plugins)}} |} == Python == <!-- Please keep this list alphabetical --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! Latest stable [[Software release|release]] version ! Latest stable release date ! [[Platform (computing)|Platform]] ! Written in ! [[Widget toolkit]] ! [[Software license|License]] ! Python2x support ! Python3x support ! [[Debugger]] ! [[Graphical user interface builder|GUI builder]] ! [[Toolchain|Integrated toolchain]] ! [[Profiling (computer programming)|Profiler]] ! [[Code coverage]] ! [[Autocomplete]] ! [[Static program analysis]] ! [[User interface design|GUI based design]] ! [[Class browser]] ! [[Code refactoring]] ! [[Version control|Version control system]] support ! [[Web framework]] support |- ! [[Anjuta]] <!-- IDE --> | Naba Kumar <!-- Developer --> | 3.22 <!-- Latest stable version --> | 2016-09-18 <!-- Latest stable date --> | [[Unix]]-like <!-- Platform --> | [[C (programming language)|C]] <!-- Written in --> | [[GTK+]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]]}} <!-- License --> | {{unk}} <!-- Python 2 --> | {{unk}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[Eric (software)|eric]] <!-- IDE --> | Detlev Offenbach <!-- Developer --> | 17.05 <!-- Latest stable version --> | 2017-05-06 <!-- Latest stable date --> | [[Linux]], [[Microsoft Windows]], [[macOS]] <!-- Platform --> | {{yes|[[Python (programming language)|Python]]}} <!-- Written in --> | [[PyQt]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[GNU General Public License|GPLv3]] "or later"}} <!-- License --> | {{yes|Yes, until version 4.5.25 and since version 5.5.0<ref>[http://eric-ide.python-projects.org/eric-news-2014.html eric news 2014]</ref>}} <!-- Python 2 --> | {{yes|Yes, since version 5.0.0<ref>[http://eric-ide.python-projects.org/eric-news-2010.html eric news 2010]</ref>}} <!-- Python 3 --> | {{yes|Yes, for Python 2 & 3}} <!-- Debugger --> | {{yes}}: [[Qt Creator]] <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{yes}} <!-- Profiler --> | {{yes}} <!-- Code coverage --> | {{yes}} <!-- Autocomplete --> | {{yes|Multiple integrated checkers and [[Pylint]] via plug-in}} <!-- Static program analysis --> | {{yes}} <!-- GUI based design --> | {{yes}} <!-- Class browser --> | {{yes}} <!-- Code refactoring --> | {{yes|[[Apache Subversion|Subversion]] and [[Mercurial]] (core plug-ins), [[Git (software)|git]] (optional plug-in)}} <!-- VCS --> | {{yes|[[Django (web framework)|Django]] as optional plug-in}} <!-- Web framework --> |- ! [[Geany]] <!-- IDE --> | Team <!-- Developer --> | 1.30 <!-- Latest stable version --> | 2017-03-05 <!-- Latest stable date --> | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[IBM AIX|AIX]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], other [[Unix]] <!-- Platform --> | [[C (programming language)|C]] <!-- Written in --> | [[GTK+]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]]}} <!-- License --> | {{unk}} <!-- Python 2 --> | {{unk}} <!-- Python 3 --> | {{no}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[IDLE (Python)|IDLE]] <!-- IDE --> | [[Guido van Rossum]] et al. <!-- Developer --> | 3.6 <!-- Latest stable version --> | 2016-12-23 <!-- Latest stable date --> | [[Cross-platform]] <!-- Platform --> | {{yes|[[Python (programming language)|Python]]}} <!-- Written in --> | [[Tkinter]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[Python Software Foundation License|PSFL]]}} <!-- License --> | {{yes}} <!-- Python 2 --> | {{yes}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{no}} <!-- Profiler --> | {{no}} <!-- Code coverage --> | {{yes}} <!-- Autocomplete --> | {{no}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{yes}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{no}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[Komodo IDE]] <!-- IDE --> | [[ActiveState]] <!-- Developer --> | 10.2 <!-- Latest stable version --> | 2017-02-21 <!-- Latest stable date --> | [[Cross-platform]] <!-- Platform --> | {{unk}} <!-- Written in --> | [[Mozilla]] platform <!-- Toolkit --> | {{Proprietary}} <!-- License --> | {{yes}} <!-- Python 2 --> | {{yes}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{yes|[[GNU Bazaar|Bazaar]], [[Concurrent Versions System|CVS]], [[Git (software)|Git]], [[Mercurial]], [[Perforce]], [[Apache Subversion|SVN]]}} | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[KDevelop]] <!-- IDE --> | [[KDE]] KDevelop Team <!-- Developer --> | 5.0.4 <!-- Latest stable version --> | 2017-03-04 <!-- Latest stable date --> | [[Cross-platform]] <!-- Platform --> | [[C (programming language)|C]], [[C++]] <!-- Written in --> | [[Qt (software)|Qt]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]]}} <!-- License --> | {{unk}} <!-- Python 2 --> | {{yes}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{yes}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{yes}} <!-- Class browser --> | {{yes}} <!-- Code refactoring --> | {{yes|[[GNU Bazaar|Bazaar]], [[Concurrent Versions System|CVS]], [[Git (software)|Git]], [[Mercurial]], [[Perforce]], [[Apache Subversion|SVN]]}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[MonoDevelop]] <!-- IDE --> | [[Novell]] and the [[Mono (software)|Mono]] community <!-- Developer --> | 6.1.2.44 <!-- Latest stable version --> | 2016-11-11 <!-- Latest stable date --> | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] <!-- Platform --> | [[C Sharp (programming language)|C#]] <!-- Written in --> | [[Gtk Sharp|Gtk#]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[LGPL]]}} <!-- License --> | {{unk}} <!-- Python 2 --> | {{unk}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! nbPython (plug-in for [[NetBeans]] <!-- IDE --> | {{unk}} <!-- Developer --> | {{unk}} <!-- Latest stable version --> | {{unk}} <!-- Latest stable date --> | {{unk}} <!-- Platform --> | {{unk}} <!-- Written in --> | {{unk}} <!-- Toolkit --> | {{unk}} <!-- License --> | {{unk}} <!-- Python 2 --> | {{unk}} <!-- Python 3 --> | {{unk}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[Ninja-IDE]] <!-- IDE --> | Team <!-- Developer --> | 2.3 <!-- Latest stable version --> | 2013-07-07 <!-- Latest stable date --> | [[Cross-platform]] <!-- Platform --> | {{yes|[[Python (programming language)|Python]]}} <!-- Written in --> | [[PyQt]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]]}} <!-- License --> | {{yes}} (Python 2.7) <!-- Python 2 --> | {{no}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} (with wdebugger plugin) <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[PIDA]] <!-- IDE --> | Team <!-- Developer --> | 0.6.2 <!-- Latest stable version --> | 2010-08-04 <!-- Latest stable date --> | [[Cross-platform]] <!-- Platform --> | {{yes|[[Python (programming language)|Python]]}} <!-- Written in --> | [[PyGTK]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]]}} <!-- License --> | {{unk}} <!-- Python 2 --> | {{unk}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} (integrates with external debuggers) <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[PyCharm]] <!-- IDE --> | JetBrains <!-- Developer --> | 2017.1 <!-- Latest stable version --> | 2017-3-24<ref>{{Cite web|url=https://www.jetbrains.com/pycharm/whatsnew/|title=What's new in PyCharm|access-date=2017-05-08}}</ref> <!-- Latest stable date --> | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]] <!-- Platform --> | [[Java (programming language)|Java]] <!-- Written in --> | [[Swing (Java)|Swing]] <!-- Toolkit --> | {{proprietary|[[Open core]]: Full version under [[Proprietary software|proprietary license]] and [[crippleware|feature-limited]] version under [[Apache License 2.0]]}} <!-- License --> | {{yes}} <!-- Python 2 --> | {{yes}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{yes}} (full version only) <!-- Profiler --> | {{yes}} (full version only) <!-- Code coverage --> | {{yes}} <!-- Autocomplete --> | {{yes}} PEP 8 and other configurable checks <!-- Static program analysis --> | {{yes}} <!-- GUI based design --> | {{yes}} <!-- Class browser --> | {{yes}} <!-- Code refactoring --> | {{yes|[[Concurrent Versions System|CVS]], [[Git (software)|Git]], [[Mercurial]], [[Perforce]], [[Apache Subversion|SVN]], [[GitHub]] (core plug-ins), others as optional plug-ins}} <!-- VCS --> | {{yes}} <!-- Web framework --> |- ! [[PyDev]] / [[LiClipse]] (plug-in for [[Eclipse (software)|Eclipse]] and [[Aptana]]) <!-- IDE --> | [[Appcelerator]] <!-- Developer --> | 5.5.0 <!-- Latest stable version --> | 2017-01-19 <!-- Latest stable date --> | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] <!-- Platform --> | {{unk}} <!-- Written in --> | [[Standard Widget Toolkit|SWT]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} <!-- License --> | {{yes}} <!-- Python 2 --> | {{yes}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{yes}} <!-- Autocomplete --> | {{yes}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{yes}} <!-- Class browser --> | {{yes}} <!-- Code refactoring --> | {{yes}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[PyScripter]] <!-- IDE --> | Kiriakos Vlahos <!-- Developer --> | 2.6 <!-- Latest stable version --> | 2015-03-20 <!-- Latest stable date --> | [[Microsoft Windows|Windows]] <!-- Platform --> | [[Object Pascal]] <!-- Written in --> | [[Project Jedi|JVCL]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[MIT Licence]]}} <!-- License --> | {{yes}} <!-- Python 2 --> | {{yes}} up to v3.4 <!-- Python 3 --> | {{yes}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[Python Tools for Visual Studio]] <!-- IDE --> | Microsoft <!-- Developer --> | 2.2.6<ref>{{cite web|url=https://github.com/Microsoft/PTVS/releases/tag/v2.2.6|title=Python Tools for Visual Studio 2.2.6|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref> <!-- Latest stable version --> | 2017-01-13 <!-- Latest stable date --> | [[Microsoft Windows|Windows]] <!-- Platform --> | {{unk}} <!-- Written in --> | [[Windows Forms]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[Apache License 2.0]]}} <!-- License --> | {{yes}} <!-- Python 2 --> | {{yes}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[PythonAnywhere]] <!-- IDE --> | PythonAnywhere LLP <!-- Developer --> | {{N/A}} <!-- Latest stable version --> | {{N/A}} <!-- Latest stable date --> | [[World Wide Web|Web]]-based <!-- Platform --> | {{yes|[[Python (programming language)|Python]]}} <!-- Written in --> | [[HTML]] <!-- Toolkit --> | {{proprietary}} <!-- License --> | {{yes}} <!-- Python 2 --> | {{yes}} <!-- Python 3 --> | {{no}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! Pyzo <!-- IDE --> | Almar Klein <!-- Developer --> | 4.1 <!-- Latest stable version --> | 2016-04-07 <!-- Latest stable date --> | [[Cross-platform]] <!-- Platform --> | {{unk}} <!-- Written in --> | [[PySide]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[BSD]]}} <!-- License --> | {{yes}} <!-- Python 2 --> | {{yes}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} (post-mortem) <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[SlickEdit]] | [[SlickEdit]] | 21 | October 2016 | [[Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[AIX]], [[HP-UX]] | [[C++]] | [[Qt (software)|Qt]] | {{Proprietary}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} |- ! [[SourceLair]] <!-- IDE --> | SourceLair, Limited. <!-- Developer --> | {{N/A}} <!-- Latest stable version --> | {{N/A}} <!-- Latest stable date --> | [[World Wide Web|Web]]-based <!-- Platform --> | {{yes|[[Python (programming language)|Python]]}} <!-- Written in --> | [[HTML]] <!-- Toolkit --> | {{proprietary}} <!-- License --> | {{yes}} <!-- Python 2 --> | {{no}} <!-- Python 3 --> | {{no}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[Spyder (software)|Spyder]] <!-- IDE --> | Carlos Cordoba <!-- Developer --> | 3.1.4 <!-- Latest stable version --> | 2017-04-24 <!-- Latest stable date --> | [[Cross-platform]] <!-- Platform --> | {{yes|[[Python (programming language)|Python]]}} <!-- Written in --> | [[PyQT]], [[PySide]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[MIT Licence]]}} <!-- License --> | {{yes}} 2.6, 2.7 <!-- Python 2 --> | {{yes}} 3.2, 3.3, 3.4, 3.5, 3.6 <!-- Python 3 --> | {{yes}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{yes}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{yes}} <!-- Autocomplete --> | {{yes}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[Stani's Python Editor]] <!-- IDE --> | [[Stani Michiels]] <!-- Developer --> | 0.8.4h <!-- Latest stable version --> | 2008-02-14 <!-- Latest stable date --> | [[Cross-platform]] <!-- Platform --> | {{yes|[[Python (programming language)|Python]]}} <!-- Written in --> | [[wxPython]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[GNU General Public License|GPLv2]]}} <!-- License --> | {{unk}} <!-- Python 2 --> | {{unk}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} (with [[winpdb]]) <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[Understand (software)|Understand]] <!-- IDE --> | SciTools <!-- Developer --> | 4.0 <!-- Latest stable version --> | 2015-04-01 <!-- Latest stable date --> | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], other [[Unix]] <!-- Platform --> | {{unk}} <!-- Written in --> | [[HTML]] <!-- Toolkit --> | {{Proprietary}} <!-- License --> | {{unk}} <!-- Python 2 --> | {{unk}} <!-- Python 3 --> | {{no}} <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{unk}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{unk}} <!-- Autocomplete --> | {{unk}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{unk}} <!-- Class browser --> | {{unk}} <!-- Code refactoring --> | {{unk}} <!-- VCS --> | {{unk}} <!-- Web framework --> |- ! [[Thonny]] <!-- IDE --> | Aivar Annamaa <!-- Developer --> | 2.1.1 <!-- Latest stable version --> | 2017-05-03 <!-- Latest stable date --> | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]] <!-- Platform --> | {{yes|[[Python (programming language)|Python]]}} <!-- Written in --> | [[Tkinter]] <!-- Toolkit --> | {{yes|[[MIT Licence]]}} <!-- License --> | {{no}} <!-- Python 2 --> | {{yes}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} <!-- Debugger --> | {{no}} <!-- GUI builder --> | {{no}} <!-- Integrated toolchain --> | {{no}} <!-- Profiler --> | {{no}} <!-- Code coverage --> | {{yes}} <!-- Autocomplete --> | {{no}} <!-- Static program analysis --> | {{unk}} <!-- GUI based design --> | {{yes}} <!-- Class browser --> | {{no}} <!-- Code refactoring --> | {{no}} <!-- VCS --> | {{no}} <!-- Web framework --> |- ! [[Wing IDE]] <!-- IDE --> | Wingware <!-- Developer --> | 6.0.5 <!-- Latest stable version --> | 2017-05-08 <!-- Latest stable date --> | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]] <!-- Platform --> | {{yes|[[Python (programming language)|Python]]}} <!-- Written in --> | [[Qt5]] with [[PyQt]] <!-- Toolkit --> | {{proprietary|Full version under [[Proprietary software|proprietary license]] with feature-limited free versions}} <!-- License --> | {{yes}} <!-- Python 2 --> | {{yes}} <!-- Python 3 --> | {{yes}} (also remote, multi-threaded, and multi-process debugging) <!-- Debugger --> | {{unk}} <!-- GUI builder --> | {{yes}} <!-- Integrated toolchain --> | {{unk}} <!-- Profiler --> | {{unk}} <!-- Code coverage --> | {{yes}} <!-- Autocomplete --> | {{yes}} <!-- Static program analysis --> | {{yes}} <!-- GUI based design --> | {{yes}} <!-- Class browser --> | {{yes}} <!-- Code refactoring --> | {{yes}} <!-- VCS --> | {{yes}} <!-- Web framework --> |} == Racket == <!-- Please keep list ordered alphabetically --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[Platform (computing)|Platform]] ! [[Software license|License]] |- ! [[DrRacket#Programming environment|DrRacket]] | PLT Design, Inc. | October 2016, v6.7 | [[Cross-platform]] | {{yes|[[GNU Lesser General Public License|LGPL]]}} |} == Ruby == <!-- Please keep list ordered alphabetically --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[Platform (computing)|Platform]] ! [[Software license|License]] |- ! [[Aptana|Aptana Studio with integrated RadRails plugin (Eclipse)]] | [[Aptana|Aptana, Inc.]] | 3.5.0 / December 27, 2013 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes|[[GNU General Public License|GPL]], proprietary}} |- ! [[Eclipse (software)|Eclipse DLTK Ruby Plugin]] | Eclipse Foundation | 5.0.0 / June 6, 2013 | JVM | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} |- ! [[Eric (software)|eric]] <!-- IDE --> | Detlev Offenbach <!-- Developer --> | 6.1.4 <!-- Latest stable version --> / April 9, 2016 <!-- Latest stable date --> | [[Cross-platform]] <!-- Platform --> | {{yes|[[GNU General Public License|GPLv3]] "or later"}} <!-- License --> |- ! [[ActiveState Komodo|Komodo IDE / Edit]] | [[ActiveState]] | 9.0.1 / April 19, 2015 | [[Cross-platform]] | {{proprietary}} |- ! [[NetBeans]] | Thomas Enebo ([[JRuby]] co-lead) | 0.111 / April 2011<ref>{{cite web| url=http://plugins.netbeans.org/plugin/38549/ruby-and-rails/| title=Ruby and Rails - plugin detail| accessdate=August 2, 2011| archivedate=18 January 2013| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118131942/http://plugins.netbeans.org/plugin/38549/ruby-and-rails}}</ref><ref>{{cite web| url=http://blog.enebo.com/2011/02/ruby-on-netbeans-lives.html| title=Ruby on NetBeans lives!| date=February 17, 2011| author=Tom Enebo| accessdate=August 2, 2011| archive-date=9 August 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110809124147/http://blog.enebo.com/2011/02/ruby-on-netbeans-lives.html}}</ref> | [[Cross-platform]] | {{yes|[[CDDL]] and [[GNU General Public License|GPL]]}} |- ! [[RubyMine|RubyMine (IntelliJ IDEA)]] | [[JetBrains]] | 2017.1 / Apr 27, 2017<ref>{{Cite web|url=https://www.jetbrains.com/ruby/whatsnew/|title=What's new in RubyMine|access-date=2017-05-08}}</ref> | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{proprietary}} |- ! [[SlickEdit]] | [[SlickEdit]] | October 2016 | [[Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[AIX]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[HP-UX]] | {{Proprietary}} |} == Scala ==<!-- This section is linked from [[Scala (programming language)]] --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software license|License]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] |- ! [[Eclipse (software)|Eclipse JDT]] | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] |- ! [[IntelliJ IDEA]] | {{yes|[[Apache License|ASLv2]]}}, proprietary | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] |- ! [[NetBeans]] | {{yes|[[CDDL]]}}, [[GPL2]] | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | [[Solaris (operating system)|Solaris]] |} == Smalltalk == <!-- Please keep list ordered alphabetically --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! [[Software license|License]] ! [[Microsoft Windows|Windows]] ! [[Linux]] ! [[macOS]] ! [[Platform (computing)|Other platforms]] ! [[Debugger]] ! [[GUI builder]] |- ! [[Dolphin Smalltalk]] | Object Arts | {{yes|[[MIT|MIT License]]}} | {{yes}} | {{no}} | {{no}} | {{no}} | {{yes}} | {{yes}} |- ! [[Pharo]] | [[INRIA]] | {{yes|[[MIT|MIT License]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | various | {{yes}} | {{yes}} |- ! [[Squeak]] | squeak.org | {{yes|[[MIT|MIT License]]}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | various | {{yes}} | {{yes}} |- ! [[VisualWorks]] | [[Cincom]] | {{Proprietary}} | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | various | {{yes}} | {{yes}} |} == Tcl ==<!-- This section is linked from [[Tcl]] --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center; width: auto;" |- ! [[Integrated development environment|IDE]] ! [[Software developer|Developer]] ! Latest stable [[Software release|release]] ! [[Platform (computing)|Platform]] ! [[Software license|License]] |- ! [[Eclipse (software)|Eclipse]] DLTK | | 5.0 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[FreeBSD]], [[Java Virtual Machine|JVM]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] | {{yes|[[Eclipse Public License|EPL]]}} |- ! [[ActiveState Komodo|Komodo IDE / Edit]] | [[ActiveState]] | 9.0.1 | [[Cross-platform]] | {{partial|IDE:[[Proprietary software|Proprietary]], Edit:[[GPL]], [[LGPL]], [[Mozilla Public License|MPL]]}} |- ! [[SlickEdit]] | [[SlickEdit]] | October 2016 v.21 | [[Windows]], [[Linux]], [[macOS]], [[AIX]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[HP-UX]] | {{Proprietary}} |} ==ကိုးကား== {{reflist|20em}} [[Category:ဆော့ဖ်ဝဲလ် နှိုင်းယှဉ်မှုများ]] 0hr9f0aco7betqbmfiv9qwgyeivszro မုလအိတောင် 0 85550 1032805 944568 2026-05-21T08:24:34Z Chenzeyan29 141880 1032805 wikitext text/x-wiki '''မုလအိတောင်''' ([[စကောကရင်ဘာသာ|စကောကရင်]]: ကွဲၢ်လၢထံး၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာ|ပိုးကရင်]]: ဍ္ဍံင်မုဟ်လအိတ်၊ [[မွန်ဘာသာ|မွန်]]: ဒဵုမုဟ်လအိတ်၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]: Mount Mulayit) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]] အရှေ့ဘက် [[ဒေါနတောင်တန်း]]ပေါ်တွင် တည်ရှိသော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် သမိုင်းဝင် တောင်ကြီးတစ်တောင် ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် {{convert|2005|m|ft|0}} မြင့်ပြီး ကရင်ပြည်နယ်၏ အမြင့်ဆုံးတောင်တန်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ တောင်ထိပ်ပေါ်တွင် သမိုင်းဝင်ဆံတော်ရှင် မုလအိစေတီတော်မြတ်ကြီးနှင့် မုလအတောင်တော်တို့ကို ဖူးတွေ့နိုင်သဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ တောတောင်ရိပ်သာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="bni-2018">{{cite web |url=https://www.bnionline.net/mm/news-58594 |title=မုလအိတောင်တန်း သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းသွားရန် ဒေသခံများ ကြိုးပမ်း |work=BNI Media Group |date=၂၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ |accessdate=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈}}</ref><ref name="thevoice-2018">{{cite web |url=http://thevoicemyanmar.com/feature/16376-kyp |title=ကရင်ပြည်နယ် အမြင့်ဆုံး မုလအိတောင်ကို ခြေလျင်တောင်တက်အဖွဲ့ တက်မည် |work=The Voice |date=၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ |accessdate=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210500000000/http://thevoicemyanmar.com/feature/16376-kyp |archivedate=May 2021 |url-status=dead}}</ref> {{Infobox mountain | name = မုလအိတောင် | native_name = {{nobold|{{lang|mnw|ဒဵုမုဟ်လအိတ်}}}} | other_name = | photo = | photo_caption = | elevation_m = 2005 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | map = Myanmar | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း မုလအိတောင် တည်ရှိရာနေရာ | map_size = 220 | label_position = bottom | listing = | location = [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | range = [[ဒေါနတောင်တန်း]] | coordinates = {{coord|16|13|N|98|31|E|region:MM_type:mountain|display=inline,title}} | geology = | period = | topo = | first_ascent = | easiest_route = }} == သမိုင်းကြောင်း == မဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၁ ခု (ဘီစီ ၅၇၈) တွင် သုဝဏ္ဏဘူမိရဋ္ဌ သထုံဒေသကို အုပ်ချုပ်သော တိဿဓမ္မသီဟရာဇာမင်းသည် မြတ်စွာဘုရားရှင် သုဓမ္မဝတီသထုံပြည်သို့ ကြွရောက်တော်မူလာစဉ် ကြီးကျယ်ထည်ဝါသော ပြာသာဒ်၊ ဇရပ်မဏ္ဍပ်တို့ကို တည်ဆောက်၍ ပူဇော်ကြလေသည်။ ထိုစဉ် ဒေသနယ်ပယ်အသီးသီးမှ ရသေ့များကလည်း ဘုရားရှင်အား ဖူးမြော်ဦးခိုက်ရန် ကြွရောက်လာကြသည်။ ဘုရားရှင်က တရားဒေသနာ ဟောကြားပြီးနောက် ရသေ့အပေါင်းတို့က ဘုရားရှင်ကိုယ်စား ကိုးကွယ်ပူဇော်ရန် ဓာတ်တော်မွေတော်များ ပေးသနားပါရန် လျှောက်ထားကြသဖြင့် ဦးခေါင်းထက်မှ ဆံတော်များကို ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။ [[ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား|ကျိုက်ထီးရိုးတောင်]]၌ တရားအားထုတ်သော တိဿရသေ့၊ [[ဇွဲကပင်တောင်]]မှ သီဟရသေ့တို့နည်းတူ မုလအိတောင်နှင့် မုလအတောင်တို့တွင် သီတင်းသုံးကြသော နုရဒရသေ့နှင့် ကပ္ပရသေ့တို့သည်လည်း ဘုရားရှင်၏ ဆံတော်တစ်ဆူစီကို ကိုးကွယ်ခွင့် ရရှိခဲ့ကြသည်။ မြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်ကို ကိုးကွယ်ခွင့်ရရှိသော ကပ္ပရသေ့သည် မိမိတရားအားထုတ်သော တောင်ထိပ်၌ တင့်တယ်လျောက်ပတ်စွာ ဌာပနာလိုသဖြင့် ကျိတ်မြို့ကို အစိုးရသော ကလာပုမင်းနှင့် တိုင်ပင်ကာ၊ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၄ ခု နတ်တော်လတွင် အလှူအတန်း ပွဲလမ်းသဘင်ကြီးများဖြင့် မုလအိတောင်ထိပ်တွင် ဌာပနာတိုက်ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ ရွှေကြုတ်ဖြင့် ဆံတော်ကို ဌာပနာပြီး ဘုရားရှင်၏ ကိုယ်ပွားရုပ်တုတော်၊ ကပ္ပရသေ့ရုပ်တု၊ ကလာပုမင်းရုပ်တုတို့နှင့်အတူ ရတနာအမြောက်အမြားကိုပါ ဌာပနာခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် တောင်ထိပ်ပြင် အကျယ်အဝန်းအရ အရှေ့နောက် အတောင် ၄၀၊ တောင်မြောက် ၂၅ အတောင်ရှိသော ကုန်းမြေပေါ်တွင် ဖိနပ်တော် ၁၀ အတောင်၊ ဉာဏ်တော် ၁၅ အတောင်ရှိသော ကျောက်စေတီတစ်ဆူကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစေတီတော်ကို မွန်ဘာသာဖြင့် **"ကျိုက်မုလအိ"** ဟု ဘွဲ့တော်အမည်တွင်စေခဲ့ပြီး မြန်မာဘာသာဖြင့် **"အမြဲထင်ပေါ်သောဘုရား"** ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် ထူးခြားဆန်းပြားမှုများ == မုလအိစေတီတော် တည်ရှိရာ တောင်ထိပ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ ပေပေါင်း ၆,၀၀၀ ကျော် မြင့်မားပြီး၊ စေတီတည်ရှိရာ ရင်ပြင်မှာ ရှေ့နောက် ပေ ၆၀ ကျော်နှင့် တောင်မြောက် ၃၈ ပေခန့်သာ ကျယ်ဝန်းသည်။ === မုလအိစေတီညီနောင်နှင့် အမျိုးသမီးများအဝင်အထွက် === မူလက မုလအိစေတီမှာ တစ်ဆူသာ ရှိသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် စေတီငယ်တစ်ဆူ ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့သဖြင့် **မုလအိစေတီညီနောင်** ဟု အမည်တွင်သည်။ မုလအိစေတီ တည်ရှိရာ တောင်ထိပ်ပေါ်သို့ တက်ရောက်ရန် အလွန်ကျဉ်းမြောင်းလှသော ချောက်ကမ်းပါး တောင်စွယ်တစ်နေရာကို ဖြတ်ကျော်ရသည်။ ထိုနေရာသည် တောင်အောက်မှ လေပြင်းများ ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်လေ့ရှိသဖြင့် အန္တရာယ်များလှသောကြောင့် ရှေးရိုးရာထုံးတမ်းအရ အမျိုးသမီးများ တောင်ထိပ်အထိ တက်ရောက်ခွင့် မပြုပေ။ ထို့ကြောင့် စေတီတော်မရောက်မီ အောက်ဘက် အမြင့်ပေ ၁၀၀ ကျော်ခန့်ရှိသော သင့်တော်ရာနေရာတွင် အမျိုးသမီးများ ဖူးမြော်နိုင်ရန်အတွက် ကိုယ်စားစေတီနှစ်ဆူကို ထပ်မံတည်ထားပေးခဲ့သည်။ === သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ === မုလအိတောင်ထွတ်၏ အနောက်ဘက် ကမ်းပါးယံတွင် အဆင်းရခက်လှသည့် **ဇော်ဂျီဖိုထိုးရာ ရေတွင်းဂူကြီး** ရှိပြီး၊ မိန်းမစေတီတော်၏ အောက်ဘက်တွင်မူ ရှေးလွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက ကိုရင်ကြီးတစ်ပါး သီတင်းသုံးခဲ့ဖူးသည့် **ကိုရင်ကြီးဂူ** ရှိသည်။ မုလအိတောင်၏ ထူးခြားချက်မှာ အေးမြစိုစွတ်သော ရာသီဥတုရှိသဖြင့် တောလုံးနှံ့ သစ်ခွပန်းမျိုးစုံ ပေါက်ရောက်ပြီး ရှားပါးဆေးဖက်ဝင် အပင်များဖြစ်ကြသည့် သစ်မင်း၊ သစ်မင်းရာဇာ၊ တောင်ကလယ်ဝေး အပင်များနှင့်အတူ သဇင်နီ၊ သဇင်ဖြူပန်းများ သဘာဝအလျောက် ဝေဆာစွာ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိသည်။ မုလအိတောင်၏ အရှေ့စူးစူး ၈ မိုင်ခန့်အကွာတွင် အမြွှာတောင်ဖြစ်သော မုလအတောင်တော် တည်ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကရင်ပြည်နယ်}} [[Category:ကရင်ပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] {{Kayin-geo-stub}} bnmbgybqscz2idshjb8nzx0zqqzs454 ကရင်နီပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ 0 86328 1032690 1023811 2026-05-20T23:22:59Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1032690 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |name = ကရင်နီပြည်နယ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ |lang1 = အင်္ဂလိပ် |name_lang1 = Karenni State Democratic Party | abbreviation = KSDP |colorcode = #DA251C |chairman = |secretary_general = |leader1_title = ဥက္ကဋ္ဌ |leader1_name = ခူးသဲရယ် |leader2_title = အတွင်းရေးမှူး |leader2_name = အန်တောညို |founded = {{Start date|df=yes|2017|9|8}} |headquarters = [[လွိုင်ကော်မြို့]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] |website = |ideology = |position = |international = |membership = |colours = |seats1_title = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats1 = {{Composition bar|3|224|hex=#DA251C}} |seats2_title = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats2 = {{Composition bar|2|440|hex=#DA251C}} |seats3_title = [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]] |seats3 = {{Composition bar|3|20|hex=#DA251C}} |symbol = |country = မြန်မာနိုင်ငံ |flag = }} '''ကရင်နီပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ''' ({{lang-en|Karenni State Democratic Party}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[နိုင်ငံရေးပါတီ]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name=uec>{{cite web|url=http://www.uecmyanmar.org/pages.php?pagename=%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE|title=ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|publisher=[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]]|accessdate=၁ မတ် ၂၀၁၈}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == [[ကယားလူမျိုးစုဒီမိုကရေစီပါတီ]] နှင့် [[လူမျိုးပေါင်းစုံဒီမိုကရေစီပါတီ (ကယားပြည်နယ်)]]တို့ ပူးပေါင်းထားသော ပါတီဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် အဆိုပါနိုင်ငံရေးပါတီ ၂ခုက '''ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ'''အဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/pages.php?pagename=%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE|title=ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|work=UEC Myanmar|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၃|archive-date=3 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603161946/https://www.uec.gov.mm/pages.php?pagename=%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE|url-status=dead}}</ref> <ref name=uec/> ၂၀၂၃ ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် "ကယား" အစား "ကရင်နီ" ဟူ၍‌ ပါတီအမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.federaljournalmm.org/fj-mm-13595-2/|title=ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီကို ကရင်နီပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ|date=2 June 2023|work=ဖယ်ဒရယ်ဂျာနယ် မြန်မာ}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> == ပယ်ဖျက်ခြင်း == ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၅ အရ သတ်မှတ်ကာလအတွင်း လျှောက်ထားခြင်းမရှိခဲ့သောကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့မှစ၍ နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းမှ [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]က ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/niungngnrepttiimaattnnytheaangkhng-mttpunttngkhngleaakthaakhngnng-pttiiphksimkhngttiunngcplnyr|title=နိုင်ငံရေးပါတီများတည်ထောင်ခွင့်၊ မှတ်ပုံတင်ခွင့်လျှောက်ထားခြင်းနှင့် ပါတီဖျက်သိမ်းခြင်းတို့နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကြေညာ|accessdate=2025-6-11|publisher=သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250611153803/https://www.moi.gov.mm/npe/niungngnrepttiimaattnnytheaangkhng-mttpunttngkhngleaakthaakhngnng-pttiiphksimkhngttiunngcplnyr|archivedate=2025-6-11}}</ref> == ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရခြင်း == [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀]] တွင် ကယားပြည်နယ်အတွင်း ယင်းပါတီက နေရာ(၃၀)တွင် ဝင်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/4576/|title=နိုင်ငံရေးပါတီများ မျက်စိကျရာ ကယားပြည်နယ်|work=Myanmar Now|access-date= ၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> အမျိုးသားလွှတ်တော်သုံးနေရာ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် နှစ်နေရာနှင့် ပြည်နယ်လွှတ်တော်သုံးနေရာအနိုင်ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/202925 |title=ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ KySDP ကိုယ်စားပြု အနိုင်ရကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ပါတီအကြား ရိုးရာအရ ကြက်ရိုးထိုး၍ ကတိကဝတ်စာချုပ်ချုပ်ဆို|work=Eleven Media Group|access-date= ၃ ဇွန်၂၀၂၃ |date= ၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ }}</ref> == ထူးခြားဖြစ်စဉ်များ == * ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၀ - အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀ တွင်  ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီကိုယ်စားလှယ်ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်လက်ထက် ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦး[[ခင်မောင်ဦး]] အား ပါတီကိုယ်စားပြုကာ လွိုင်ကော်မြို့နယ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂) နေရာမှနေ၍ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဟု သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲထဲ ထည့်သွင်းပြောဆိုခြင်း။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/archives/403255|title=ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းကြေညာ၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဝင်ပြိုင်မည်|work=DVB Burmese|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> * ၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၀ - အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀ မတိုင်ခင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ ၃၄ ပါတီတို့ တွေ့ဆုံပွဲ သို့ ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးဖိုးရယ် တက်ရောက်ခဲ့။<ref>{{cite web|url=https://www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm/21948/%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AE-1107/|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား နိုင်ငံရေးပါတီ ၃၄ ပါတီမှ ပါတီဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများနှင့် အတွင်းရေးမှူးများ လာရောက်မိတ်ဆက်တွေ့ဆုံ|work=seniorgeneralminaunghlaing|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၀|archive-date=3 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603163448/https://www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm/21948/%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AE-1107/|url-status=dead}}</ref> * ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ - အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀ အပြီး [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]] နှင့် ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီတို့ အကြား တွေ့ဆုံမည့်ကိစ္စ နေရာညှိနှိုင်းမရ၍ဆိုကာ တွေ့ဆုံပွဲပျက်ခဲ့ခြင်း။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/archives/433870|title=အန်အယ်လ်ဒီနှင့် ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ တွေ့ဆုံပွဲပျက်|work=DVB Burmese|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://elevenbroadcasting.com/broadcast/23256|title=NLD နှင့် ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီတို့ တွေ့ဆုံမည့်နေရာညှိနှိုင်းမရသဖြင့် တွေ့ဆုံပွဲပျက်|work=Eleven Media Group|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ - ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (KySDP) ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ (၁)  [[စောဒန်နီယယ်]] [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|နစက]] အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ၎င်း၏သဘောဆန္ဒအရ ပါဝင်သွား၍ ပါတီဝင်အဖြစ်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်း။ <ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/archives/439442|title=စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်သည့် ဦးစောဒယ်နီယယ်ကို KySDP ပါတီက ထုတ်ပယ်|work=DVB Burmese|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ - အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ(ကယားပြည်နယ်) နှင့် ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ စုပေါင်း၍ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ဆန့်ကျင်ကာ လူထုနှင့်အတူ ရပ်တည်ကြောင်း ပူးတွဲကြေညာချက်ထုတ်ပြန်။<ref>{{cite web|url=https://www.tachileik.net/mm/news/26054|title=ကယားပြည်နယ်မှ NLDပါတီနှင့် ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ အနိုင်ရကိုယ်စားလှယ်များက စစ်အာဏာရှင်စနစ်ဆန့်ကျင်နေသောလူထုနှင့်ရပ်တည်ကြောင်းပူးတွဲကြေညာချက်ထုတ်ပြန်|work=Tachileik News Agency|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁|archive-date=3 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603161946/https://www.tachileik.net/mm/news/26054|url-status=dead}}</ref> * ၂၇ မတ် ၂၀၂၂ - [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]၏ စစ်ဆေးခြင်းကိုခံယူ။<ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/26259|title=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်က ကယားပြည်နယ် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီအား ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် ဥပဒေနှင့်အညီ စစ်ဆေး|work=MWD Webportal|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၃၁ မေ ၂၀၂၂}}{{Dead link|date=November 2025 }}</ref> * ၂၈ မတ် ၂၀၂၃ - ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ထံ မှတ်ပုံပြန်မတင်၍ ပါတီဖျက်သိမ်းခံရသည့်စာရင်းထဲ ထည့်သွင်းဖော်ပြခံရ။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/246361|title=NLD နှင့် SNLD အပါအဝင် နိုင်ငံရေးပါတီ ၄၀ ကို ပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းမှ ပယ်ဖျက်၍ ဖျက်သိမ်းလိုက်ကြောင်း UEC ထုတ်ပြန်|work=Eleven Media Group|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၂၉ မတ် ၂၀၂၃}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/institutional-65105081|title=NLD အပါအဝင် နိုင်ငံရေးပါတီ ၄၀ ကို ဖျက်သိမ်း|work=BBC Burmese|access-date=၃ ဇွန်၂၀၂၃|date=၂၈ မတ် ၂၀၂၃}}</ref> * မေ ၂၀၂၃ - ပါတီ ပထမအကြိမ်ညီလာခံကျင်းပ။ * ၂ ဇွန် ၂၀၂၃ -ပါတီအမည်ပြောင်းခြင်းနှင့် ပါတီဦးဆောင်သူများ အပြောင်းအလဲပြုလုပ်။<ref>{{cite web|url=https://deltanewsagency.com/36288/?tztc=1|title=စစ်ကောင်စီထံ မှတ်ပုံတင်မထားတဲ့ ကယားနိုင်ငံရေးပါတီ ပါတီအမည်နဲ့ ခေါင်းဆောင်ပိုင်း အပြောင်းအလဲလုပ်|work=Delta News Agency|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၃|date=၂ ဇွန် ၂၀၂၃}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ]] g1ft2imfgdevsgx72dt2atvmc4pmr14 ဂျာမနီ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း 0 89016 1032856 726253 2026-05-21T10:38:10Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1032856 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = ဂျာမနီ | Badge = DFBEagle.svg | Badge_size = 200px | FIFA Trigramme = GER | Nickname = ''Nationalelf'' (national eleven) <br> ''DFB-Elf'' (DFB Eleven) <br> ''Die Mannschaft'' (The Team)<ref>In Germany, the team is typically referred to as ''Die Nationalmannschaft'' (''the national team''), ''DFB-Elf'' (DFB eleven), ''DFB-Auswahl'' (''DFB selection'') or ''Nationalelf'' (''national eleven''). Whereas in foreign media, they are regularly described as ''(Die) Mannschaft'' (literally meaning ''the team''). As of June 2015, this was acknowledged by the DFB as official branding of the team.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/en/news/detail/dfb-unveil-new-die-mannschaft-branding-124573/ |title= DFB unveil new "Die Mannschaft" branding |publisher=DFB |accessdate=8 June 2015}}</ref> | Association = [[German Football Association]]<br>(''Deutscher Fußball-Bund&nbsp;– DFB'') | Confederation = [[UEFA]] (ဥရောပ) | Coach = Joachim Löw | Asst Manager = Thomas Schneider | Captain = Manuel Neuer | Most caps = Lothar Matthäus (၁၅၀) | Top scorer = Miroslav Klose (၇၁) | FIFA Rank = {{Nft rank|၁|stay||date=၁၇ မေ ၂၀၁၈}} | FIFA max = ၁<ref name="FIFA Rank">{{cite web |url=https://www.fifa.com/associations/association=ger/ranking/gender=m/index.html |title=Germany: FIFA/Coca-Cola World Ranking |publisher=[[FIFA]] |accessdate=25 May 2018 |archivedate=31 May 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180531201142/http://www.fifa.com/associations/association=GER/ranking/gender=m/index.html }}</ref> | FIFA max date = ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၂– ဩဂုတ် ၁၉၉၃၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၃ – မတ် ၁၉၉၄၊ ဇွန် ၁၉၉၄၊ ဇူလိုင် ၂၀၁၄ – ဇွန် ၂၀၁၅၊ ဇူလိုင် ၂၀၁၇၊ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၇ – လက်ရှိ | FIFA min = ၂၂<ref name="FIFA Rank" /> | FIFA min date = မတ် ၂၀၀၆ | Elo Rank = {{Nft rank|၂|steady||date=၁၈ ဧပြီ ၂၀၁၈}} | Elo max = ၁ | Elo max date = ၁၉၉၀–၉၂၊ ၁၉၉၃–၉၄၊ ၁၉၉၆–၉၇၊ ဇူလိုင် ၂၀၁၄ – မေ ၂၀၁၆၊ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇ – နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇ | Elo min = ၂၄ | Elo min date = စက်တင်ဘာ ၁၉၂၄ – အောက်တိုဘာ ၁၉၂၅ | pattern_la1 = _ger20h | pattern_b1 = _ger20h | pattern_ra1 = _ger20h | pattern_sh1 = _ger20h | pattern_so1 = _ger20h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _ger20a | pattern_b2 = _ger20a | pattern_ra2 = _ger20a | pattern_sh2 = _ger20a | pattern_so2 = _ger20a | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | First game = <span style="white-space:nowrap">{{country data SUI|flaglink/core|altlink = national football team| altvar = football}}</span> 5–3 {{country data GER|flagright/core|variant=empire|altlink = national football team| altvar = football}}<br>(Basel, Switzerland; 5 April 1908)<ref name="First game">{{cite web |url=https://www.dfb.de/index.php?id=500395&no_cache=1&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1908&cHash=6854a10c202d81c907c2a45218db5c32 |title=All matches of The National Team in 1908 |publisher=[[German Football Association|DFB]] |accessdate=25 May 2018 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023003534/http://www.dfb.de/index.php?id=500395&no_cache=1&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1908&cHash=6854a10c202d81c907c2a45218db5c32 |archivedate=25 May 2018 |df=dmy-all }}</ref> | Largest win = <span style="white-space:nowrap">{{country data GER|flaglink/core|variant=empire|altlink = national football team| altvar = football}}</span> 16–0 [[:en:Russian Empire national football team|Russian Empire]] {{flagicon image|Flag of Russia.svg}}<br>(Stockholm, Sweden; 1 July 1912)<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/index.php?id=500395&no_cache=1&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1912&cHash=f675778cce143a221a74a4982d7ef31d |title=All matches of The National Team in 1912 |publisher=DFB |accessdate=25 May 2018 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022232951/http://www.dfb.de/index.php?id=500395&no_cache=1&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1912&cHash=f675778cce143a221a74a4982d7ef31d |archivedate=22 October 2012 |df=dmy-all }}</ref> | Largest loss = {{flagicon|ENG}} [[:en:England national amateur football team|England Amateurs]] 9–0 {{country data GER|flagright/core|variant=empire|altlink = national football team| altvar = football}}<br>(Oxford, England; 13 March 1909)<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/index.php?id=500395&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1909&cHash=a80eadb1fb |title=All matches of The National Team in 1909 |publisher=DFB |accessdate=25 May 2018 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610004307/http://www.dfb.de/index.php?id=500395&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1909&cHash=a80eadb1fb |archivedate=10 June 2009 |df=dmy }}</ref><ref>Note that this match is not considered to be a full international by the [[:en:The Football Association|English FA]], and does not appear in the records of the [[:en:England national football team|England team]]</ref> | World cup apps = ၁၈ | World cup first = ၁၉၃၄ | World cup best = Champions, [[1954 FIFA World Cup|၁၉၅၄]], [[1974 FIFA World Cup|၁၉၇၄]], [[1990 FIFA World Cup|၁၉၉၀]] and [[2014 FIFA World Cup|၂၀၁၄]] | Regional name = [[UEFA European Championship|European Championship]] | Regional cup apps = ၁၂ | Regional cup first = [[UEFA Euro 1972|၁၉၇၂]] | Regional cup best = Champions, [[UEFA Euro 1972|၁၉၇၂]], [[UEFA Euro 1980|၁၉၈၀]] and [[UEFA Euro 1996|၁၉၉၆]] | Confederations cup apps = ၃ | Confederations cup first = [[1999 FIFA Confederations Cup|၁၉၉၉]] | Confederations cup best = Champions, [[2017 FIFA Confederations Cup|၂၀၁၇]] }} '''ဂျာမနီ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း'''({{lang-de|Die deutsche Fußballnationalmannschaft}}သည် ဂျာမနီနိုင်ငံကိုယ်စားပြု အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းတစ်သင်းဖြစ်ပြီး ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာပြိုင်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="First game" /> ဂျာမနီအမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းကို ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ဂျာမနီနိုင်ငံ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်([[:en:German Football Association|German Football Association]] (''Deutscher Fußball-Bund''))မှ စီမံခန့်ခွဲသည်။<ref name="GermanyFIFA">{{cite web |url = https://www.fifa.com/associations/association=ger/index.html |title = Germany |publisher = FIFA |accessdate = ၂၅ မေ ၂၀၁၈ |archivedate = 2 June 2018 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20180602073019/http://www.fifa.com/associations/association=ger/index.html }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.uefa.com/memberassociations/association=ger/profile/index.html |title = Germany's strength in numbers |publisher = UEFA |accessdate = ၂၅ မေ ၂၀၁၈ |archivedate = 25 December 2018 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225074717/https://www.uefa.com/memberassociations/association=ger/profile/index.html%20 }}</ref> ၁၉၄၉ နှင့် ၁၉၉၀ နှစ်များကြားတွင် မဟယမိတ်တို့၏ ဂျာမနီကိုသိမ်းပိုက်၍ နယ်မြေကွဲထွက်မှုများကြောင့် သီးခြား ဂျာမနီအသင်းများကို [[ဖီဖာ]]က အသိအမှတ်ပြုပေးခဲ့သည်။ သီးခြားဂျာမနီအသင်းများမှာ ၁၉၄၉ မှ ၁၉၉၀ အထိ အနောက်ဂျာမနီအမည်တွင်သည့် ဂျာမနီသမ္မတပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ (Federal Republic of Germany) ကို DFB အသင်းက ကိုယ်စားပြုသည်။ ၁၉၅၀-၁၉၅၆ တွင် ဆား(Sarr) အထိန်းသိမ်းခံနိုင်ငံကို ဆားလန်း အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းက ကိုယ်စားပြုသည်။ ၁၉၅၂-၁၉၉၀ ကြားကာလတွင် အရှေ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံကို အရှေ့ဂျာမနီ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းက ကိုယ်စားပြုယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ဖော်ပြခဲ့သော ဆားအသင်း၊ အရှေ့ဂျာမနီအသင်းတို့သည် အသင်းများနှင့်အတူ မှတ်တမ်းများလည်း ယခု၌ ပျက်ပြယ်ပြီဖြစ်သည်။<ref name="Most-capped players">{{cite web |url=https://www.dfb.de/index.php?id=500396 |title=Statistics&nbsp;– Most-capped players |publisher=DFB |access-date=11 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608152502/https://www.dfb.de/index.php?id=500396 |archive-date=8 June 2011 |accessdate=13 July 2021 |archivedate=8 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608152502/https://www.dfb.de/index.php?id=500396 }}</ref><ref name="Top scorers">{{cite web |url=https://www.dfb.de/index.php?id=500398 |title=Statistics&nbsp;– Top scorers |publisher=DFB |access-date=11 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608152526/https://www.dfb.de/index.php?id=500398 |archive-date=8 June 2011 |accessdate=13 July 2021 |archivedate=8 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608152526/https://www.dfb.de/index.php?id=500398 }}</ref> လက်ရှိအသင်းသည် ၁၉၉၀ ၌ ပြန်လည်ပေါင်းစည်းခဲ့သော နိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြု၍ တရားဝင်အားဖြင့် Germany FR (FRG)၊ အတိုကောက် Germany (GER) ဟုသုံးစွဲ၏ ။ ဂျာမနီအသင်းသည် အအောင်မြင်ဆုံးအသင်းတစ်သင်းဖြစ်၍ [[ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]ကို ၁၉၅၄၊ ၁၉၇၄၊ ၁၉၉၀၊ ၂၀၁၄ တို့တင် လေးကြိမ်ရရှိခဲ့ကာ [[ယူအေးဖာ ဥရောပဖလား ပြိုင်ပွဲ]]ကို ၁၉၇၂၊ ၁၉၈၀၊ ၁၉၉၆ တို့တွင်ရရှိခဲ့သည်။ ဖီဖာတိုက်ကြီးများဖလားပွဲတွင်လည်း ၂၀၁၇ ၌ အနိုင်ရရှိထားသည်။<ref name="GermanyFIFA" /> ဒုတိယနေရာကို ဥရောပဖလားပြိုင်ပွဲများ၌ သုံးကြိမ်၊ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲများတွင် လေးကြိမ်စီရရှိခဲ့သည်။<ref name="GermanyFIFA" /> အရှေ့ဂျာမနီအသင်းသည် ၁၉၇၆ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ၌ ရွှေတံဆိပ်ရရှိဖူးသေးသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=512/edition=197121/index.html |title=Olympic Football Tournament Montreal 1976 |publisher=FIFA |access-date=28 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119231416/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament%3D512/edition%3D197121/index.html |archive-date=19 January 2012 |accessdate=13 July 2021 |archivedate=19 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119231416/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament%3D512/edition%3D197121/index.html }}</ref> ဂျာမနီသည် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား၊ ဖီဖာ အမျိုးသမီး ကမ္ဘာ့ဖလားတို့ကို ရရှိထားသော တစ်ခုတည်းသောနိုင်ငံဖြစ်၏ ။<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/associations/association=ger/index.html |title=– Germany on |publisher=FIFA |access-date=7 June 2012 |accessdate=24 May 2018 |archivedate=2 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180602073019/http://www.fifa.com/associations/association=ger/index.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/index.html |title=– Tournaments |publisher=FIFA |access-date=7 June 2012 |accessdate=13 July 2021 |archivedate=25 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150425065013/http://www.fifa.com/tournaments/index.html }}</ref> ၂၀၁၄ ကမ္ဘာ့ဖလားအပြီး၌ အယ်လိုအဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Elo rating) ကို အခြားသောနိုင်ငံများထက် အမှတ်ပိုရရှိခဲ့သောကြောင့် (၂,၂၀၅ မှတ်)ဖြင့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးနေရာကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Silver |first=Nate |url=http://fivethirtyeight.com/datalab/germany-may-be-the-best-national-soccer-team-ever/ |author-link=Nate Silver |title=Germany May Be the Best National Soccer Team Ever |date=13 July 2014 |access-date=15 July 2014 |newspaper=FiveThirtyEight |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019113109/http://fivethirtyeight.com/datalab/germany-may-be-the-best-national-soccer-team-ever/ |url-status=dead }}</ref> ဂျာမနီအသင်းသည် အမေရိကတိုက်များ(တောင်၊ မြောက်) ၌ ဖီဖာကမ္ဘာ့ဖလားကို ရယူနိုင်သော တစ်ခုတည်းသော ဥရောပနိုင်ငံဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ဂျာမနီ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]] [[Category:ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ ဘောလုံးအားကစား]] 4wevyruy30ubgfr3mytxcbh4lwtlatm အထက်မြန်မာပြည် 0 94527 1032843 1032155 2026-05-21T08:54:13Z Ninjastrikers 22896 1032843 wikitext text/x-wiki {{Infobox region | name = အထက်မြန်မာပြည် | native_name = | nickname = အညာဒေသ | image_map = | map_caption = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | part_of = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | status = ပထဝီဝင်နှင့် သမိုင်းဝင်ဒေသ | Blank1_title = ပါဝင်သော တိုင်း/ပြည်နယ် | Blank1_info = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်း]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေး]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်း]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်|ကချင်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်း]]၊ [[ကယားပြည်နယ်|ကယား]] | Blank2_title = အဓိက မြို့ကြီးများ | Blank2_info = [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[မုံရွာမြို့]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] | Blank3_title = လူထုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံ | Blank3_info = အညာသူ/သား }} '''အထက်မြန်မာပြည်''' ({{langx|en|Upper Myanmar}}) သို့မဟုတ် '''အညာဒေသ''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်လွင်ပြင်များနှင့် မြောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများကို ခြုံငုံခေါ်ဆိုသည့် ပထဝီဝင်နှင့် သမိုင်းဝင် နယ်မြေဒေသဖြစ်သည်။ အထက်မြန်မာပြည်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်း ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများဖြစ်ကြသော [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |publisher=Frank Cass & Co. Ltd |date=1925 |pages=5–9}}</ref>[[မြန်မာဘာသာစကား]]နှင့် ရိုးရာဓလေ့တွင် အထက်မြန်မာပြည်မှ လူထုကို '''အညာသူ/သား''' ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ အောက်မြန်မာပြည်မှ လူထုကို [[အကြေ]]သူ/သား သို့မဟုတ် အောက်သား ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ [[File:Burma indo china 1886.jpg |thumb|မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ (အထက်မြန်မာပြည်ကို အဝါနှင့်အစိမ်းရောင်ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်)]] == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဝေါဟာရဖြစ်ပေါ်လာပုံ == "အထက်မြန်မာပြည်" (Upper Burma) ဟူသော ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းကို ဗြိတိသျှတို့က ၁၈၅၂ မှ ၁၈၈၅ ခုနှစ်အကြား မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများကို ရည်ညွှန်းရာတွင် ပထမဆုံး စတင်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Upper Burma {{!}} region, Myanmar |url=https://www.britannica.com/place/Upper-Burma |access-date=2023-03-04 |website=Encyclopaedia Britannica |language=en}}</ref> ၁၈၅၂ ခုနှစ် [[ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်]]အပြီးတွင် ဗြိတိသျှတို့က [[အောက်မြန်မာပြည်]] (ပဲခူး၊ ရခိုင်၊ တနင်္သာရီ) ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ဗမာမင်းများ (မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်း) ဆက်လက်အုပ်ချုပ်သည့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ ရတနာပုံနေပြည်တော်ပိုင်နက် နယ်မြေများကို အထက်မြန်မာပြည် သို့မဟုတ် "လွတ်လပ်သော ဗားမား" (Independent Burma) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်]]တွင် ဗြိတိသျှတို့က အထက်မြန်မာပြည်ကိုပါ ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က အညာဒေသကို အုပ်ချုပ်ရေးအပိုင်းသစ် ၃ ပိုင်း (မကွေးတိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်းနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း) ခွဲခြားခဲ့ပြီး၊ ချင်းတောင်တန်းများကို မကွေးတိုင်းအတွင်း သို့လည်းကောင်း၊ ကချင်တောင်တန်းများကို စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း သို့လည်းကောင်း ထည့်သွင်းကာ တောင်တန်းဒေသများနှင့် ပေါင်းစပ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Thant Myint-U |first= |title=The Making of Modern Burma |call-sign=2001 |publisher=Cambridge University Press |pages=102–105}}</ref> [[Image:Burma indo china 1886.jpg|thumb|၁၈၈၅ ခုနှစ် မြန်မာပြည်မြေပုံ။ လိမ္မော်ရောင်မှာ ဗြိတိသျှတို့ မကြာသေးခင်က သိမ်းပိုက်ထားသော သီပေါမင်းအုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် အထက်မြန်မာပြည်ဖြစ်ပြီး ပန်းရောင်မှာ အောက်မြန်မာပြည်ဖြစ်သည်။ အစိမ်းရောင်မှာ ရှမ်းစော်ဘွားနယ်များနှင့် သီပေါမင်း၏ ပိုင်နက်မဟုတ်သော လွတ်လပ်သည့် မျိုးနွယ်စုနယ်မြေများဖြစ်သည်။]] သမိုင်းကြောင်းအရ အထက်မြန်မာပြည်သည် မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားများ မြန်မာမြေပေါ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ရာ လမ်းကြောင်းဗဟိုချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၀၄၄ ခုနှစ်တွင် [[အနော်ရထာမင်း]]သည် ဤဒေသ၌ [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံဘုရင့်နိုင်ငံတော်]]ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် ပုဂံနိုင်ငံတော် ပြိုလဲပြီးနောက် [[မြင်စိုင်းခေတ်|မြင်းစိုင်းဘုရင်ခံနိုင်ငံ]]၊ ထို့နောက် [[စစ်ကိုင်းခေတ်|စစ်ကိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ]] (မြောက်ပိုင်း) နှင့် [[ပင်းယခေတ်|ပင်းယဘုရင့်နိုင်ငံ]] (တောင်ပိုင်း) ဟူ၍ ကွဲပြားခဲ့သည်။ ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် ၎င်းနိုင်ငံများကို ပေါင်းစည်း၍ [[အင်းဝခေတ်|အင်းဝဘုရင့်နိုင်ငံ]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အင်းဝနိုင်ငံတော်ပြိုကွဲပြီးနောက် လွတ်လပ်လာသည့် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]တို့က အထက်မြန်မာပြည်ကို ဗဟိုပြု၍ မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဒေသသည် နှစ်ပေါင်း ၁၁၀၀ ကျော်တိုင် မြန်မာဘုရင်တို့ နန်းဆိုက်ရာ မင်းနေပြည်တော်များစွာ ထွန်းကားခဲ့ရာ သမိုင်းဝင်မြေမြတ်မဟာ ဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုမတိုင်မီအထိ အောက်မြန်မာပြည်သည် မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုရာ ရိုးရာနယ်မြေဖြစ်ခဲ့သော်လည်း၊ အထက်မြန်မာပြည်သည် သမိုင်းအဆက်ဆက် ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိကအခြေစိုက်ရာ အရပ်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အထက်ပါ ၁၈၈၅ ခုနှစ် မြေပုံအရ အထက်မြန်မာပြည်၏ မြန်မာမင်းပိုင်နက် မြောက်ပိုင်းစွန်းနယ်နိမိတ်ကို စစ်ကိုင်း-အိန္ဒိယနယ်စပ်မှ ဥရုမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဖားကန့်မြို့အပေါ်နားထိ၊ ဖားကန့်မှ အနည်းငယ်တောင်ဘက်ဆင်း၍ အရှေ့ဘက်တည့်တည့် ကာမိုင်းမြို့၏မြောက်ဘက် တောင်တန်းအထိ၊ ထိုတောင်တန်းမှ အရှေ့ဘက်တန်းတန်းတွင်ရှိသော မြစ်ကြီးနားမြို့မြောက်ဘက်ရှိ မှန်ပြတောင်အထိ၊ ထိုတောင်မှ အောက်ဖက်အဖြောင့်အတိုင်း ခတ်ချို၊ တာလောကြီး၊ မန်ဖင်ရွာအရှေ့ဘက်တောင်များမှ ဧရာဝတီမြစ်အရှေ့ခြမ်း မြစ်ကြောင်းပုံအတိုင်း ဗန်းမော်အထိ သတ်မှတ်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်တွင်မူ မြန်မာအစိုးရက [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် ချင်းဝိသေသတိုင်း ([[ချင်းပြည်နယ်]]) တို့ကို သီးခြားစီ ထူထောင်ပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ပြည်တွင်းစစ်]] ဖြစ်ပွားလာပြီးနောက် အထက်မြန်မာပြည် (အထူးသဖြင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်း) သည် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) လက်အောက်ခံ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]] (EAOs) ရှိနေခြင်းကြောင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (နစက) လက်အောက်ခံ တပ်မတော်အား ဆန့်ကျင်ခုခံမှု အားအကောင်းဆုံး မဏ္ဍိုင်ဒေသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=The Closing Window Problem Facing Myanmar's Pro-Democracy Forces |url=https://www.wilsoncenter.org/article/closing-window-problem-facing-myanmars-pro-democracy-forces |access-date=2023-03-04 |website=Wilson Center |language=en}}</ref> == ပထဝီဝင်အနေအထား == မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားပြီး မြောက်ဘက်တွင် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]]နှင့် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ရခိုင်ရိုးမ]] တောင်တန်းကြီးများ တည်ရှိပြီး ယင်းတောင်တန်းကြီးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသများနှင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်ဖြစ်သော [[ခါကာဘိုရာဇီတောင်]]သည် အထက်မြန်မာပြည်၏ မြောက်ဖျားစွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အသက်သွေးကြောမြစ်ကြီးဖြစ်သော [[ဧရာဝတီမြစ်]] စတင်မြစ်ဖျားခံရာ (မေခနှင့် မလိခမြစ်ဆုံ) ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတလျောက် အလယ်တည့်တည့်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း အရှေ့ဘက်ခြမ်းကို [[ရှမ်းရိုးမ|ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းကြီးများ]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]]တို့က ဝန်းရံထားသည်။ ရခိုင်ရိုးမနှင့် ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းများကြားရှိ မြေနိမ့်ပိုင်း အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်များ (ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း) တွင် ဗမာလူမျိုးများ အများစု နေထိုင်ကြသည်။ == လူမှုစီးပွားဘဝနှင့် အဓိကမြို့ကြီးများ == အထက်မြန်မာပြည်သည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများ ဖြစ်ထွန်းသလို၊ ရေနံ၊ ကျောက်စိမ်း၊ ပတ္တမြားနှင့် အခြားအဖိုးတန် သဘာဝတွင်းထွက်သယံဇာတများ ပေါကြွယ်ဝသည့် ရေခံမြေခံကောင်းသော ဒေသဖြစ်သည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံကြီးများဖြစ်ကြသည့် အိန္ဒိယ၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိရာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းများနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အချက်အချာကျသော မဟာဗျူဟာမြောက် နယ်မြေဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကမြို့ကြီး ဆယ်မြို့စာရင်းတွင် ပါဝင်သော အောက်ပါမြို့ကြီးများသည် အထက်မြန်မာပြည်တွင် တည်ရှိပြီး စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုမဏ္ဍိုင်ကြီးများအဖြစ် တည်ရှိနေကြသည် - * [[မန္တလေးမြို့]] (ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အထက်မြန်မာပြည်၏ စီးပွားရေးဗဟိုချက်မြို့တော်) * [[တောင်ကြီးမြို့]] (ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်နှင့် ကုန်းမြင့်ကုန်သွယ်ရေးဗဟို) * [[မုံရွာမြို့]] (ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ စီးပွားရေးအချက်အချာမြို့) * [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] (မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားစွန်းဒေသ၏ ဗဟိုချက်မြို့) == လူဦးရေနှင့် လူမျိုးစုများ == ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း အချက်အလက်များအရ အထက်မြန်မာပြည်တွင် စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၂၃,၃၅၄,၁၉၉ ဦး နေထိုင်ကာ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၄၆% ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=2014 Census Data |url=https://www.dop.gov.mm/en/data-and-maps-category/2014-census-data |website=Department of Population}}</ref> အထက်မြန်မာပြည် လူဦးရေ၏ ၇၅% မှာ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် အများဆုံး စုဝေးနေထိုင်ကြသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင် [[ဗမာလူမျိုး]]အများစု နေထိုင်ကြပြီး၊ ပတ်လည်ရှိ တောင်တန်းဒေသများတွင် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] နှင့် အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ သဟဇာတဖြစ်စွာ စုဝေးနေထိုင်ကြသည်။ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" ! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး ! မြို့ပြလူဦးရေ ! ကျေးလက်လူဦးရေ ! စုစုပေါင်းလူဦးရေ ! ပုံသေအချိုး (%) |- | style="text-align:left;" | {{Flag|Mandalay Region}} || ၂,၁၄၃,၄၃၆ || ၄,၀၂၂,၂၈၇ || ၆,၁၆၅,၇၂၃ || ၂၆% |- | style="text-align:left;" | {{Flag|Shan State}} || ၁,၃၉၅,၈၄၇ || ၄,၄၂၈,၅၈၅ || ၅,၈၂၄,၄၃၂ || ၂၅% |- | style="text-align:left;" | {{Flag|Sagaing Region}} || ၉၁၁,၃၃၅ || ၄,၄၁၄,၀၁၂ || ၅,၃၂၅,၃၄၇ || ၂၃% |- | style="text-align:left;" | {{Flag|Magway Region}} || ၅၈၈,၀३၁ || ၃,၃၂၉,၀၂၄ || ၃,၉၁၇,၀၅၅ || ၁၇% |- | style="text-align:left;" | {{Flag|Kachin State}} || ၅၉၂,၃၆၈ || ၁,၀၅၀,၄၇၃ || ၁,၆၄၂,၈၄၁ || ၇% |- | style="text-align:left;" | {{Flag|Chin State}} || ၉၉,၈၀၉ || ၃၇၈,၉၉၂ || ၄၇၈,၈၀၁ || ၂% |- ! style="text-align:left;" | စုစုပေါင်း !! ၅,၇၃၀,၈၂၆ !! ၁၁,၆၂၃,၃၇၃ !! ၂၃,၃၅၄,၁၉၉ !! ၁၀၀% |} == ဒေသယဉ်ကျေးမှု == === ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုချက် === [[File:Ethnic_Bamar_men,_Bagan,_Myanmar.jpg|thumb|ဗမာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုချက် ပုဂံဒေသရှိ သမိုင်းဝင် နွားလှည်းနှင့် ဒေသခံ အမျိုးသားများ၏ မြင်ကွင်း။]] ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှုများ စတင်ပေါက်ဖွားရာ အညာဒေသ (မြစ်ညှာ သို့မဟုတ် မြစ်အထက်ပိုင်း) ဟုဆိုရာတွင် ယခုအခါ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတို့ ပါဝင်သော ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်များဆုံရာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၏ လွင်ပြင်ကျယ်များရှိရာဒေသ ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗမာလူမျိုးအများစု နေထိုင်ရာဒေသဖြစ်ခဲ့သည်မှာ ထောင်စုနှစ်တစ်ခုကျော်ရှိပြီဖြစ်သည်။ အညာဒေသသည် မိုးရွာသွန်းမှု နည်းပါးပြီး စိုက်ပျိုးရေးကို ဆည်ရေသောက်စနစ်ဖြင့် မှီခိုနေရသောကြောင့် "မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း အပူပိုင်းခြောက်သွေ့ဇုန်" ဟုလည်း မကြာခဏ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ရှေးအခါကပင် ထိုအထက်မြန်မာပြည်ဒေသရှိ ဗမာလူမျိုးများကို အညာသား (မြစ်ညှာတွင် နေထိုင်သူများ) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ အောက်မြန်မာပြည်တွင် နေထိုင်သူများကို အောက်သား သို့မဟုတ် အကြေသား (မြစ်အောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သူများ) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ == ခေတ်ပြိုင်အသုံးအနှုန်း == ခေတ်ပြိုင်အစိုးရ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား အချို့သော နယ်ပယ်များတွင် အထက်နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ပထဝီဝင်အဝန်းအဝိုင်းအလိုက် ခွဲခြား၍ တွင်ကျယ်စွာ ဆက်လက်အသုံးပြုဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] လက်အောက်ရှိ [[အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန|အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန (အထက်မြန်မာပြည်)]]နှင့် [[အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန|အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန (အောက်မြန်မာပြည်)]] ဟူ၍ ရုံးစိုက်ရာဒေသအလိုက် ခွဲခြားစီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[အောက်မြန်မာပြည်]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအပိုင်းအခြားများ]] {{Myanmar-geo-stub}} hdpyzr2etqdxh8upxbfe7dxx6sjmucz အောက်မြန်မာပြည် 0 94528 1032844 1032152 2026-05-21T08:54:22Z Ninjastrikers 22896 1032844 wikitext text/x-wiki {{Infobox region | name = အောက်မြန်မာပြည် | native_name = | nickname = အကြေဒေသ | image_map = | map_caption = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | part_of = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | status = ပထဝီဝင်နှင့် သမိုင်းဝင်ဒေသ | Blank1_title = ပါဝင်သော တိုင်း/ပြည်နယ် | Blank1_info = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီ]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး|ပဲခူး]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်|မွန်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်|ကရင်]] | Blank2_title = အဓိက မြို့ကြီးများ | Blank2_info = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ပဲခူးမြို့]]၊ [[ပုသိမ်မြို့]]၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]၊ [[စစ်တွေမြို့]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]] | Blank3_title = လူထုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံ | Blank3_info = အကြေသူ/သား၊ အောက်သူ/သား }} '''အောက်မြန်မာပြည်''' ({{langx|en|Lower Myanmar}}) သို့မဟုတ် '''အကြေဒေသ''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းနှင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများကို ခြုံငုံခေါ်ဆိုသည့် ပထဝီဝင်နှင့် သမိုင်းဝင် နယ်မြေဒေသဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]] တိုင်းဒေသကြီးများဖြစ်သော [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး|ဧရာဝတီ]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး|ပဲခူး]] နှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသ ပြည်နယ်/တိုင်းများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်|မွန်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်|ကရင်]] အပြင် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီ]] ဒေသတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |publisher=Frank Cass & Co. Ltd |date=1925 |pages=3–5}}</ref> [[မြန်မာဘာသာစကား]]နှင့် ရိုးရာဓလေ့တွင် အထက်မြန်မာပြည်မှ လူထုကို [[အညာ]]သူ/သားဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ အောက်မြန်မာပြည်မှ လူထုကို '''အကြေသူ/သား''' သို့မဟုတ် '''အောက်သူ/သား''' ဟု အပြန်အလှန် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ [[File:Burma indo china 1886.jpg|thumb|အောက်မြန်မာပြည်သည် ပန်းရောင် ဖြစ်၏]] ==သမိုင်း== ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း နယ်မြေများသည် ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံဘုရင့်နိုင်ငံတော်]]၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပုဂံမင်းနေပြည်တော် ပြိုကွဲပြီးနောက် အောက်မြန်မာပြည် နယ်မြေအများစုတွင် မွန်လူမျိုးတို့ အဓိကဦးဆောင်သည့် မုတ္တမ [[ဟံသာဝတီ|ဟံသာဝတီဘုရင့်နိုင်ငံတော်]] ထွန်းကားခဲ့သည်။ ၁၆ ရာစုမှ ၁၈ ရာစုအလယ်ပိုင်းအထိ ပဲခူးဟံသာဝတီသည် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]၏ ရုံးစိုက်ရာ နေပြည်တော်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီပြန်လည်ထူထောင်ရေး မွန်တို့က တောင်ငူမင်းဆက် (အင်းဝ) ကို တိုက်ခိုက်ဖြုတ်ချခဲ့သော်လည်း၊ မကြာမီပင် [[အလောင်းမင်းတရား|အလောင်းဘုရား]] ဦးဆောင်သော [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]က အောက်မြန်မာပြည်တစ်ခွင်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက် စုစည်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပဲခူးနှင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသည် "အောက်ပြည်" အမည်ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ လက်အောက်ခံ နယ်မြေဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Phayre |first=Sir Arthur P. |title=History of Burma |publisher=Trübner & Co. |date=1883 |pages=111–115}}</ref> == ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် အပြောင်းအလဲ == ၁၈၂၄-၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်]]အပြီး [[ရန္တပိုစာချုပ်]]အရ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်သည် ရခိုင်ဒေသနှင့် တနင်္သာရီ (ထားဝယ်/မြိတ်) ဒေသတို့ကို ဗြိတိသျှအင်ပါယာထံ ပထမဆုံး ပေးအပ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book |last=Htin Aung |first=Maung |title=A History of Burma |publisher=Columbia University Press |date=1967 |pages=212–214}}</ref> ထို့နောက် ၁၈၅၂ ခုနှစ် [[ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်]]တွင် ထပ်မံစစ်ရှုံးခဲ့ပြီးနောက် [[အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ]]သည် အောက်ပြည်ဟုခေါ်သော ပဲခူး၊ [[ပြည်မြို့]]နှင့် [[တောင်ငူမြို့]] အပါအဝင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတစ်ခုလုံးကို ဗြိတိသျှပိုင်နက်အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က ယခင်သိမ်းပိုက်ထားသည့် ရခိုင်၊ တနင်္သာရီနှင့် ပဲခူး (အောက်ပြည်) တို့ကို ပေါင်းစည်းကာ "ဗြိတိသျှဘားမား" (British Burma) အဖြစ် စုစည်း၍ ရန်ကုန်မြို့ကို မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းအောက်ပြည်နယ်မြေကို ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် သံလွင်ခရိုင် (ဖာပွန်) ဟူ၍ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများ ခွဲခြားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Thant Myint-U |first= |title=The Making of Modern Burma |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |pages=90–94}}</ref> ၁၉ ရာစုအစောပိုင်း ဗြိတိသျှတို့ မသိမ်းပိုက်မီကာလအထိ အောက်မြန်မာပြည်သည် [[မွန်လူမျိုး]]များနှင့် [[ကရင်လူမျိုး]]များ အဓိကနေထိုင်ရာ သမိုင်းဝင်နယ်မြေဖြစ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဗြိတိသျှတို့က လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် စပါးဒိုင်အဖြစ် ချဲ့ထွင်ရန် အထက်မြန်မာပြည် (အညာဒေသ) မှ ဗမာလူမျိုးများကို အလုံးအရင်းဖြင့် ပြောင်းရွှေ့အခြေစိုက်စေခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးဦးရေ အများစု နေထိုင်ရာဒေသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Adas |first=Michael |title=The Burma Delta: Economic Development and Social Change on an Asian Agrarian Frontier, 1852–1941 |journal=Journal of Asian Studies |volume=34 |date=1974}}</ref> == ပါဝင်သောဒေသများ == * [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] * [[ကရင်ပြည်နယ်]] * [[မွန်ပြည်နယ်]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] * [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== *[[အထက်မြန်မာပြည်]] *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ]] == ကိုးကား == {{reflist}} {{Myanmar-geo-stub}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအပိုင်းအခြားများ]] 4flhk64mtj8qi51g788svuxeo0onnvd ဂေါ်ရင်ဂျီကျွန်း 0 96020 1032799 958109 2026-05-21T07:38:48Z Chenzeyan29 141880 1032799 wikitext text/x-wiki '''ဂေါ်ရမ်ဂျီကျွန်း''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပုသိမ်ခရိုင်]]၊ [[ငပုတောမြို့နယ်]]၊ ငရုတ်ကောင်းမြို့အနီးတွင် တည်ရှိသည့် သဘာဝအလှအပများကြောင့် ထင်ရှားသော ကျွန်းဆွယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ [[ရခိုင်ရိုးမ]]တောင်တန်းကြီး၏ အမြီးပိုင်းသည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ နစ်ဝင်ထိုးထွက်သွားရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကျောက်ဆောင်အငူကြီး ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေကျချိန်တွင် ကုန်းမြေနှင့် လမ်းပွင့်သွားပြီး ရေတက်ချိန်တွင် ကျွန်းတစ်ကျွန်းကဲ့သို့ ကွဲထွက်သွားသည့် ထူးခြားသော သဘာဝရှိသည် {{Infobox settlement | name = ဂေါ်ရမ်ဂျီကျွန်း | official_name = Gawrangyi Island | native_name = | other_name = | settlement_type = [[ကျွန်း]] / ကျွန်းဆွယ် |image = Gaw Yin Gyi Island.jpg | pushpin_label_position = right | pushpin_map = Myanmar | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံအတွင်း ဂေါ်ရမ်ဂျီကျွန်း တည်ရှိရာနေရာ | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name1 = {{flag|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[ပုသိမ်ခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[ငပုတောမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|16|05|30|N|94|12|45|E|region:MM_type:isle|display=inline,title}} | location = [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]] | website = }} == အမည်ရင်းမြစ် == ယခင်က ဒေသခံ ရေလုပ်သားများက ဤကျွန်းအနီးတွင် ငါးကွေ့ချောင်းများ ပေါများခြင်းကို အစွဲပြု၍ "ငါးကွေ့ချောင်းကျွန်း" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နောင်တွင် ကာလရွေ့လျောလာကာ "ဂွေးချိုကျွန်း" မှတစ်ဆင့် ယခုအခါ "ဂေါ်ရမ်ဂျီကျွန်း" ဟု အမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် အလှအပများ == ဂေါ်ရမ်ဂျီကျွန်းသည် ကျောက်ဆောင် တောင်ကုန်းများ၊ ပင်လယ်အော်ဝိုက်များနှင့် ကြည်လင်စိမ်းမြသော ပင်လယ်ရေပြာတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ကျွန်း၏ ပင်လယ်ဘက်အစွန်းတွင် မြင့်မားလှသော ကျောက်ဆောင်တောင်ကြီး ရှိပြီး ယင်းတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် သမိုင်းဝင် '''မြွေတောင်စေတီတော်''' တည်ရှိသည်။ကျွန်းဆွယ်ကို ဆက်သွယ်ထားသော သဲသောင်ပြင်သည် ဒီရေအတက်အကျပေါ်မူတည်၍ လမ်းပွင့်လေ့ရှိပြီး ဝဲဘက်နှင့် ယာဘက်တွင် လှိုင်းလေမတူညီသော ပင်လယ်အော်နှစ်ခုကို တစ်ပြိုင်နက် မြင်တွေ့ရသည်။ပင်လယ်လှိုင်းဒဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော သဘာဝကျောက်ဂူများနှင့် ထူးခြားသော ကျောက်တုံးပုံသဏ္ဌာန်များ ပေါများသည်။ == ဒေသခံများနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း == ကျွန်းအနီး ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ငရုတ်ကောင်းမြို့အပိုင် သဲဖြူရွာ၊ ဖောင်တို့ရွာ စသည့် ကမ်းခြေကျေးရွာများ တည်ရှိသည်။ ဒေသခံ အများစုမှာ ကမ်းနီးကမ်းဝေး ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ကင်းမွန် (ပြည်ကြီးငါး) ဖမ်းဆီးခြင်းလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး၊ အုန်းခြံလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှစတင်၍ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == ဂေါ်ရမ်ဂျီကျွန်းသည် လူသူအရောက်အပေါက်နည်းသေးသည့် အခြေအနေမှ ယခုအခါတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘာဝအခြေခံ ခရီးသွားလုပ်ငန်း (Eco-tourism) အရ အလွန်ရေပန်းစားသော နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခရီးသွားများသည် ရန်ကုန် သို့မဟုတ် ပုသိမ်မြို့မှတစ်ဆင့် မော်တော်ကား၊ ဆိုင်ကယ်များဖြင့် ငရုတ်ကောင်းမြို့သို့ လာရောက်ကာ ထိုမှတစ်ဆင့် စက်လှေ သို့မဟုတ် ဆိုင်ကယ်များဖြင့် ကျွန်းသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ကြသည်။ စွန့်စားတောင်တက်ခြင်း၊ ရေငုပ်ခြင်း (Snorkeling) နှင့် ကျောက်ဆောင်များအကြား အပန်းဖြေခြင်းများအတွက် လူကြိုက်များသည်။ == ရုပ်ပုံများ == <gallery mode="packed" caption="ဂေါ်ရမ်ဂျီကျွန်း ရှုခင်းများ" widths="180px" heights="130px"> File:Gawrangyi Island View.jpg|ဂေါ်ရမ်ဂျီကျွန်း၏ ကျောက်ဆောင်နှင့် ပင်လယ်ပြာမြင်ကွင်း File:Mway Taung Pagoda Gawrangyi.jpg|ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးကျောက်တောင်ပေါ်ရှိ မြွေတောင်စေတီတော် </gallery> {{ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကျွန်းများ]] [[Category:ငပုတောမြို့နယ်]] n3pp7ilcuufrgpi5zg45wum44uieaq9 ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိ 0 104678 1032778 880684 2026-05-21T07:02:22Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1032778 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိ<br> Dipangkorn Rasmijoti |title = ထိုင်းနိုင်ငံမင်းသား |image = Dipangkorn Rasmijoti 2019.jpg |caption = |succession = |reign = |reg-type = |regent = |predecessor = |house = [[စကြီမင်းဆက်| မဟိတလ]] ([[စကြီမင်းဆက်]]) |father = [[ဝဇိရာလင်္ကရဏ]] (ရာမ၁၀) |mother = [[ဆရီရမ်ဆမီ ဆုဝဒီ]] |birth_date = {{birth date and age|2005|4|29|df=yes}} |birth_place = သီရိရတ်ချ်​ဆေးရုံ၊ ဘန်​ကောက်မြို့၊ ထိုင်းနိုင်ငံ |death_date = |death_place = |burial_date = |burial_place = |religion = ​ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ |signature = Dipangkorn Rasmijoti Signature.png }} '''ဒီပင်္ကရရံသိဇောတိ'''({{lang-th |ทีปังกรรัศมีโชติ}}; [[လက်တင်ဘာသာစကား|ရောမ]]: Dipangkorn Rasmijoti, {{lang-pi|Dīpaṅkara Raṃsijoti}})သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နန်း​မွေနန်းလျာ၊​ ထီးရန်နန်းရန် မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဘုရင်[[ဝဇိရာလင်္ကရဏ]]၏ ငါး​ယောက်​မြောက်သား၊ ခုနစ်​ယောက်​မြောက်နှင့် အငယ်ဆုံးက​လေးဖြစ်သည်။ မယ်​တော်မှာ ဘုရင်၏ တတိယ​မြောက်လက်ထပ်ခဲ့​သောမိဖုရား ဆရီရမ်ဆမီ ဆုဝဒီဖြစ်သည်။ ==ဘဝအစနှင့် ပညာ​ရေး== မင်းသားကို ၂၀၀၅ခုနှစ် ဧပြီလ၂၉ရက်​နေ့က ဘန်​ကောက်မြို့ရှိ သီရိရာဇ်ဆေးရုံတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇွန်လ၁၅ရက်​​နေ့တွင် ဘိုး​တော် [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ]]က မင်းသားဘွဲ့ ​ပေးသနားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.thairath.co.th/content/79654 |accessdate=11 February 2019 |archivedate=13 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180813080016/https://www.thairath.co.th/content/79654 }}</ref> [[File:Royal Monogram of Prince Dipangkorn Rasmijoti 2019.png|thumb|မင်းသား၏ ​တော်ဝင်ပန်းစာလုံး|120px]] [[File:Royal Flag of Prince Dipangkorn Rasmijoti.svg|thumb|မင်းသား၏ ​တော်ဝင်အလံ]] နိုင်ငံခြားရှိ [[:en:Bavarian International School|ဘာ​ဗေးရီးယန်းနိုင်ငံတကာ​ကျောင်း]]တွင် ပညာမသင်မီသူ၏ ပညာ​ရေးကို ချသရာလဒါ​ကျောင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.thepprathan.com/25199 |accessdate=11 February 2019 |archivedate=13 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180813075256/http://www.thepprathan.com/25199 }}</ref> ==နန်း​မွေနန်းလျာအဆင့်== သူသည် ခမည်းတော် ဝဇိရာလင်္ကရဏကိုဆက်ခံမည့် တစ်ဦးတည်း​သောသူ ဖြစ်သည်။ သို့​သော် ၂၀၁၄ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဝဇိရာလင်္ကရဏနှင့် ဆရီရမ်ဆမီ ဆုဝဒီတို့ ကွာရှင်းခဲ့၍ သူ၏ နန်း​မွေနန်းလျာမှာ သိပ်မ​သေချာ​ပေ။၁၉၂၄ ဆက်ခံခြင်းဥပ​ဒေအရ အကြီးမှစ၍ နန်း​မွေနန်းလျာဆက်ခံရမည်ဖြစ်​သော်လည်း ဝဇိရာလင်္ကရဏသည် သူ၏ ဒုတိယ​မြောက်အိမ်​ထောင်နှင့် ၁၉၉၆ခုနှစ်တွင် ကွာရှင်းကာ သား​လေး​ယောက်ကိုပါ စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=What's behind the downfall of Thailand's Princess Srirasmi?|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-30275513|accessdate=|agency=BBC News|date=1 December 2014}}</ref> == ဘွဲ့တံဆိပ်နာမံတော် == * 29 April 2005 – 5 May 2019​ ၂၉ ဧပြီလ ၂၀၀၅ - ၅ မေလ ၂၀၁၉ ** ထိုင်း - พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าทีปังกรรัศมีโชติ (Phra Chao Lan Thoe Phra Ong Chao Dipangkorn Rasmijoti) ** ဗြစောလန်ထော ဗြအင်္ဂါစောဒီပင်္ကရရံသိဇောတိ * ၅ မေလ ၂၀၁၉ - လက်ရှိအထိ ** '''ထိုင်း - สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ มหาวชิโรตตมางกูร สิริวิบูลยราชกุมาร ('''Somdet Phra Chao Luk Ya Thoe Chao Fa Dipangkorn Rasmijoti Maha Vajirottamangkun Sirivibulyarajakumar) ** ဆောမ်ဒေ့ဗြစောလုက်ယာထော စောဖာဒီပင်္ကရရံသိဇောတိ မဟာဝဇိရတမကုဋ သီရိဝိဘူလယရာဇာကုမာ ခမည်းတော်ဝဇိရာလင်္ကရဏမင်း နန်းတက်သည့်အခါ ဘွဲ့တံဆိပ်နာမံတော်အသစ်ကို ပေးသနာခဲ့သည်။ ==​ဆွေစဉ်မျိုးဆက်== {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''ဒီပင်္ကရာရံသိဇောတိ''' |2= 2. [[ဝချိရာလောင်ကွန်း]] (ရာမ ၁၀) |3= 3. [[ၐြီရမ်ဆမီ ဆုဝဒီ]] |4= 4. [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ]] (ရာမ ၉) |5= 5. [[သီရိခေတ်]] |6= 6. အပီးရစ်ချ် ဆုဝဒီ |7= 7. ဝမ်သိန်းနီး |8= 8. [[မဟိတလ အတုလျတေဇ]] |9= 9. [[ဆန်ဝမ် တလပတ်]] |10= 10. [[နက္ခတြ မင်္ဂလ]] |11= 11. ဘွား ကီတိယကရ |12= |13= |14= |15= }} == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၂၀၀၅| }} [[ကဏ္ဍ:စကြီမင်းဆက်]] 370hgmiz5xuwisqdjitbgh7aywf216t ကဏ္ဍ:ထိုင်း တော်ဝင်မင်းသမီးများ 14 107504 1032770 457079 2026-05-21T06:50:26Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032770 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Princesses of Thailand}} [[Category:တော်ဝင်မင်းသမီးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်]] i389llospsrckgmnud8g7j7syjh15kd ရာမ ၅ 0 131580 1032744 868528 2026-05-21T05:55:21Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1032744 wikitext text/x-wiki {{rough translation}} {{Infobox royalty |name = စုဠာလင်္ကရဏ<br>Chulalongkorn<br>{{small|จุฬาลงกรณ์}} |title = ရာမ ၅ ဘုရင် |succession = [[ရတနကောသိန္ဒြပြည်|ဆိုင်ယမ်ပြည်ဘုရင်]] |image = Chulalongkorn_LoC.jpg |image_size = |reign = {{nowrap|1 October 1868– 23 October 1910}} | cor-type = [[:en:Coronation of the Thai monarch|Coronation]] |coronation = ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၈၆၈ (ပထမအကြိမ်) <br> ၁၆ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၃ (ဒုတိယအကြိမ်) |regent = ''[[:en:Si Suriyawongse|Si Suriyawongse]] (၁၈၆၈–၁၈၇၃)<br>[[:en:Saovabha Phongsri|Saovabha Phongsri]] (၁၈၉၇)<br> [[ဝချိယာဝုဒ်|ဝဇိရာဝုဓ]] (၁၉၀၇)'' |reg-type = [[:en:Regent of Thailand|Regent]] |predecessor = [[:en:Mongkut|မင်္ကုဋ]] <small>(ရာမ ၄)</small> |successor = [[ဝဇိရာဝုဓ|ဝဇိရာဝုဓ]] <small>(ရာမ ၆)</small> |regent1 = [[:en:Wichaichan|Bowon Wichaichan]] (၁၈၆၈–၁၈၈၅) |reg-type1 = [[:en:Front Palace|Vice King]] |spouse = [[:en:Sunanda Kumariratana|မဟာသုနန္ဒာ ကုမာရီရတနာ]]<br>[[:en:Sukumalmarsri|သုကုမာရ မာရသရီ]]<br>[[:en:Savang Vadhana|ဆာဗန် ဗဟာနာ]]<br>[[:en:Saovabha Phongsri|စစ်ဗာပါ ပေါင်ဆရီ]]<br> အခြား မိဖုရား ၃၂ပါး နှင့် ကိုယ်လုပ်တော် (စုစုပေါင်း ၁၁၆ပါး) |issue = [[:en:List of children of Chulalongkorn|သားတော် ၃၃ပါး နှင့် သမီးတော် ၄၄ပါး]] | issue-link = #Family | issue-pipe = Detail |house = [[စကြီမင်းဆက်]] |styles = |father = [[:en:Mongkut|မကုဋ]] {{small|(ရာမ ၄)}} |mother = [[:en:Debsirindra|ဒေဝသီရိရိန္ဒြာ]] |birth_date = {{birth date|1853|9|20|df=y}} |birth_place = [[တော်ဝင်နန်းတော် (ဘန်ကောက်)|တော်ဝင်နန်းတော်]]၊ [[ဘန်ကောက်မြို့]]၊ [[ရတနကောသိန္ဒြပြည်]] |death_date = {{death date and age|1910|10|23|1853|9|20|df=y}} |death_place = [[:en:Amphorn Sathan Residential Hall|Amphorn Sathan Residential Hall]]<br> [[ဒူဆစ်နန်းတော်]], [[ဘန်ကောက်မြို့]], ဆိုင်ယမ်တိုင်းပြည် |religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |signature = Signature of Chulalongkorn.svg |regnal name=ဖုရားပါဒသမတေစဗရာပရမိန်ဒြနဟာ စုဠာလင်္ကရဏ ဖုရားစုဠာစောမ‌‌က‌လော‌ စောအယူဟဝ}} '''ချူလာလောင်ကွန်း''' (ပါဠိ: စုဠာလင်္ကရဏ, [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]: จุฬาลงกรณ์; [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: '''Chulalongkorn''') (၂၀ စက်တင်ဘာ ၁၈၅၃ – ၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၉၁၀) သည် [[ရတနကောသိန္ဒြပြည်|ယိုးဒယားပြည်]]ကို အုပ်စိုးခဲ့သော [[စကြီမင်းဆက်]]၏ '''ပဉ္စမမြောက် ရာမဘုရင်''' ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ''ဗုဒ္ဓကျော့ဝ်လုအန်'' (တော်ဝင်ဗုဒ္ဓ) အဖြစ် ထိုခေတ်ထိုင်းလူမျိုးများက သိကျွမ်းခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်မှုနှင့်လူမှုရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]] နှင့် ပြင်သစ်တို့၏ အုပ်ချုပ်စိုးစံပုံကို နမူနာယူကာ ထိုင်းရိုးရာနှင့်လိုက်လျောညီထွေစွာ ပြုပြင်၍ အုပ်ချုပ်ပုံစံကို ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အနောက်နိုင်ငံတို့၏ နယ်ချဲ့ဝါဒသည် ယိုးဒယားပြည်ကို ခြိမ်းခြောက်နေပြီးဖြစ်သောကြောင့် စုဠာလင်္ကရဏသည် သူ၏ မူဝါဒများနှင့် လုပ်ရပ်များအားပြောင်းလဲခဲ့သဖြင့် ယိုးဒယပြည်ကို ကိုလိုနီနယ်မြေဖြစ်မည့်အရေးမှ ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref name="YourDictionary">{{Template:Cite web|url=http://biography.yourdictionary.com/chulalongkorn|title=Chulalongkorn|author=YourDictionary, n.d.|date=23 November 2011|work=Biography|publisher=YourDictionary|accessdate=1 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110929001736/http://biography.yourdictionary.com/chulalongkorn|archivedate=29 September 2011|quote=When Thailand was seriously threatened by Western colonialism, his diplomatic policies averted colonial domination and his domestic reforms brought about the modernization of his kingdom.}}</ref> ယိုးဒယားပြည်ကို အနောက်နိုင်ငံများ၏ နယ်ချဲ့ခြင်းမှ လွတ်ကင်းအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့နိုင်မှုကြောင့် ပြည်သူအမျာ၏ ချစ်ခင်လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== == ငယ်စဉ်ဘဝ == [[ဖိုင်:King_Mongkut_and_Prince_Chulalongkorn.jpg|left|thumb| မကုဋဘုရင် နှင့် ချူလာလောင်ကွန်းမင်းသားတို့ အနောက်တိုင်းဝတ်စုံ ဆင်ယင်လျက် တွေ့မြင်ရစဉ် ]] [[ဖိုင်:Somdetch-Chufa-Chulalongkorn.JPG|right|thumb|240x240px| ချူလာလောင်ကွန်းမင်းသား ငယ်စဉ်က ]] ဘုရင် ချူလာလောင်ကွန်း ၁၈၅၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဘုရင် မကုဋ နှင့် မိဖုရား Debsirindra တို့ ချုလာလောင်ကွန် ဟူသော အမည်ဖြင့်မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော် မကုဋ မှ [[ထိုင်း တော်ဝင်အဆောင်ယောင် ဘွဲ့တော်များ|''Krommamuen Pikhanesuan Surasangkat'']] ထိုင်း တော်ဝင် အဆောင်ယောင် အပ်နှင်းခဲ့သည်။ ခမည်းတော် သည် သူအား Anna Leonowens ကဲ့သို့သော ဥရောပကျူရှင်ဆရာများထံမှသင်ကြားခြင်း အပါအဝင် ကျယ်ပြန့်သောပညာရေးကို ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၆၆ တွင် [[ပဝရနိဝေသကျောင်းတော်|Wat Bawonniwet]] ၌တော်ဝင်ထုံးတမ်းစဉ်လာအရခြောက်လကြာ [[သာမဏေ|ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး]] ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် လောကသို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက်သူသည် ''[[ထိုင်း တော်ဝင်အဆောင်ယောင် ဘွဲ့တော်များ|Krommakhun]] Phinit Prachanat'' ( {{Template:Lang|th|กรมขุนพินิตประชานาถ}} ) အဖြစ်သတ်မှတ်ခံရသည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် မကုဋ ဦးဆောင်သော [[မလေး ကျွန်းဆွယ်|မလေးကျွန်းဆွယ်]] ၏မြို့တောင်ဘက် ဟွာဟင်း, <ref>{{Template:Cite web|url=http://www.anglicanthai.org/bush.htm|title=Captain John Bush, 1819–1905|author=Derick Garnier|date=30 March 2011|publisher=[[Christ Church Bangkok]]|accessdate=1 December 2011|quote=in 1868, down to Hua Wan (south of Hua Hinh)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140914223931/http://www.anglicanthai.org/bush.htm|archivedate=14 September 2014}}</ref> အဆိုပါသူ၏တွက်ချက်မှုအတည်ပြုရန် 18 ဩဂုတ် 1868 ၏နေကြတ်။ ဖခင်နှင့်သားနှစ် ဦး စလုံးသည်ငှက်ဖျားရောဂါခံစားခဲ့ရသည်။ မိုင်းကွတ်သည် ၁၈၆၈ အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် Chulalongkorn သည်လည်းသေဆုံးသွားသည်ဟုယူဆပြီးဘုရင်မင်ကွတ်သည်သူကွယ်လွန်ချိန်၌“ ငါ့ညီ၊ ငါ့သား၊ ငါ့မြေး၊ မင်းတို့တိုင်းပြည်ကိုကယ်တင်နိုင်လိမ့်မယ်လို့အကြီးတန်းတာဝန်ရှိသူအားလုံးကထင်တယ်၊ မင်းကငါ့နိုင်ငံကိုဆက်ခံမယ်၊ မင်းရဲ့ဆန္ဒအရ ထိုစဉ်ကအာဏာအရှိဆုံးအစိုးရအရာရှိ Si Suriyawongse သည် ချုလာလောင်ကွန်း အားရာဇပလ္လင်သို့အစဉ်အဆက်ဆက်ခံခြင်းနှင့်သူ၏ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသူ အဖြစ်ခန့်အပ်ခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ပထမဦးဆုံး [[ထိုင်းမင်းဆက်တို့၏နန်းတက်ပွဲ]] ကို နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ၁၈၆၈ခုနှစ် တွင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ချုလာလောင်ကွန်း ၏ကျန်းမာရေးတိုးတက်လာခြင်းနှင့်သူသည်ပြည်သူ့ရေးရာများတွင်သင်ကြားခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ချုလာလောင်ကွန်း လူငယ်သည်စိတ်အားထက်သန်သောပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၈၇၀ တွင်စင်ကာပူနှင့် [[ဂျားဗားကျွန်း|ဂျာဗား]] နိုင်ငံများသို့သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၈၇၂ တွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ ကိုလိုနီခေတ်တွင်လေ့လာခဲ့သည်။ သူသည် ၁၈၇၂ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင်ကတ္တား၊ ဒေလီ၊ ဘုံဘေနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးစင်တာများသို့သွားရောက်ခဲ့သည်။ ဤခရီးသည် Siam ခေတ်မီရေးအတွက်သူ၏နောက်ပိုင်းအတွေးအခေါ်များ၏အရင်းအမြစ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူကအသက် 16 နိုဝင်ဘာလင်ပြီး 1873 ခုနှစ်မှာအပေါ် Rama V ကိုအဖြစ်မိမိလက်ျာဘက်၌ရှင်ဘုရင်သရဖူဆောင်းခဲ့သည် <ref name="YourDictionary">{{Template:Cite web|url=http://biography.yourdictionary.com/chulalongkorn|title=Chulalongkorn|author=YourDictionary, n.d.|date=23 November 2011|work=Biography|publisher=YourDictionary|accessdate=1 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110929001736/http://biography.yourdictionary.com/chulalongkorn|archivedate=29 September 2011|quote=When Thailand was seriously threatened by Western colonialism, his diplomatic policies averted colonial domination and his domestic reforms brought about the modernization of his kingdom.}}</ref>   Si Suriyawongse သည်ဘုရင် Pinklao (သူ၏ ဦး လေးဖြစ်သော King Kinglao ) ၏ ရှေ့နန်းတော် ကိုဘုရင် Pinklao ၏သား၏သား Chulalongkorn ၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သော Prince Yingyot အားအမွေခံရန်စီစဉ် ခဲ့သည်။ Regi အနေဖြင့် Si Suriyawongse သည်ကြီးမားသောဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ Si Suriyawongse သည်မိုင်းကွတ်ဘုရင်၏လုပ်ငန်းကိုဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူအများအပြားအရေးကြီးသောများ၏တူးကြီးကြပ် Khlong ထိုကဲ့သို့သော Padung Krungkasem နှင့် Damneun Saduak အဖြစ်, နှင့်ထိုကဲ့သို့သော Charoen Krung နှင့် Silom အဖြစ်လမ်းများများ၏ခင်း။ သူသည်ထိုင်းစာပေနှင့်ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုအနုပညာရှင်လည်းဖြစ်သည်။ == အစောပိုင်း နန်းစံ ဘဝ == [[ဖိုင်:Rama_V_c1870.jpg|right|thumb|261x261px| ၁၈၇၃ နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့၊ ဒုတိယအကြိမ်နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားပြီးနောက်မြင်တွေ့ရသည့် ဘုရင်ချူလာလောင်ကွန်း၏ပုံတော် ]] သူ၏အုပ်ချုပ်မှုအပြီးတွင် Si Suriyawonse သည်မြင့်မြတ်သောဘွဲ့အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော [[ထိုင်း တော်ဝင်အဆောင်ယောင် ဘွဲ့တော်များ|Somdet Chao Phraya]] အဖြစ်ကြီးပြင်းလာခဲ့သည်။ Si Suriyawongse သည် ၁၉ ရာစုအတွင်းအင်အားအရှိဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ သူ၏မိသားစု Bunnag သည်ပါရှားလူမျိုးမှဆင်းသက်လာသူတစ် ဦး ဖြစ်သည်။ ရာမ ၁ လက်ထက် မှစ၍ စီယာနိုင်ငံရေးကိုလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ချူလာလောင်ကွန်းထို့နောက် မိမိအဝက်ညီအစ်မလေးယောက်လက်ထပ် : Mongkut အပေါငျးတို့သသမီးတို့ ဆာဗန်ဗ Vadhana, Saovabha နှင့် Sunandha (နဲ့အတူ Mongkut မယားငယ် Piam ), နှင့် Sukumalmarsri (နဲ့အတူ Monkut မယားငယ် Samli )။ {{Template:Citation needed|date=October 2016}} Chulalongkorn ၏ပထမဆုံးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည်အဂတိလိုက်စားမှုရှိသည့်အခွန်ကောက်ခံသူများကိုအစားထိုးရန်အတွက်အခွန်ကောက်ခံမှုအတွက်သာလျှင်တာဝန်ရှိသောစာရင်းစစ်ရုံး (Th: หอรัษฎากรพิพัฒน์) ကိုတည်ထောင်ရန်ဖြစ်သည်။ အခွန်ခံများသည်အမျိုးမျိုးသောမှူးမတ်များ၏လက်အောက်တွင်ရှိပြီးသူတို့၏စည်းစိမ်ဥစ္စာ၏ရင်းမြစ်ဖြစ်သောကြောင့်ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည်မြင့်မြတ်သောအထူးသဖြင့်ရှေ့တန်းနန်းတော်တွင်အထူးစိုးရိမ်ဖွယ်ရာဖြစ်ခဲ့သည်။ Mongkut ဘုရင်လက်ထက်မှ စ၍ Front Palace သည်ဒုတိယမြောက်ဘုရင်နှင့်ညီမျှပြီးအမျိုးသားဝင်ငွေ၏သုံးပုံတစ်ပုံကိုခွဲဝေပေးခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအင်ပါယာသည် Siam ၏ရန်သူအဖြစ်သတ်မှတ်ခံရချိန်တွင် Front Palace မှမင်းသား Yingyot သည်ဗြိတိန်သားများစွာနှင့်ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုရှိခဲ့သည်။ ၁၈၇၄ တွင် Chulalongkorn သည်ပြည်နယ်ကောင်စီကိုဥပဒေပြုအဖွဲ့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ privy ကောင်စီကို ဗြိတိသျှ privy ကောင်စီ အပေါ် အခြေခံ၍ သူ၏ကိုယ်ပိုင်အကြံပေးဘုတ်အဖွဲ့အဖြစ်လည်းကောင်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များကိုtheကရာဇ်ကခန့်အပ်ခဲ့သည်။ [[ဖိုင်:Coat of arms of Siam (greater).svg|right|thumb| သယာမ်ပြည် တော်ဝင် စစ်တပ်စည်းတံဆိပ်တော် ]] == ဘိုးဘေးများ == {{Empty section|date=April 2020}} ==မှတ်စုတို== {{notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ထိုင်းဘုရင်များ}} {{Lifetime|၁၈၅၃|၁၉၁၀|}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ ဘုရင်များ]] [[ကဏ္ဍ:စကြီမင်းဆက်]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်]] l44805ejjocs8rcghuz8on8f8jhjr0n လိုင်လင်းပီမြို့ 0 136101 1032732 1022464 2026-05-21T04:24:51Z Laitei 74257 /* အမည်ရင်းမြစ် */ 1032732 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = လိုင်လင်းပီမြို့ |native_name = |other_name = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြို့တည်နေရာပြ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = File:Lailenpi (cropped).jpg |image_map = |map_caption = လိုင်လင်းပီမြို့တည်နေရာပြမြေပုံ |subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံအမည်]] |subdivision_name = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[File:Flag_of_Chin_State.svg|23px]] [[ချင်းပြည်နယ်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မတူပီခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မတူပီမြို့နယ်]] |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|21.9592|93.1143|region:MM|display=inline,title}} |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = + ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် |website = }} '''လိုင်လင်းပီမြို့''' ({{Langx|en|Lai Len Pi}}, {{Langx|mrh|Lialaipi}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == လိုင်လင်းပီမြို့ကို တော်လှန်ရေးကောင်စီလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၉၆၇ခုနှစ်တွင် [[မီရမ်လူမျိုး|မရာ]]ကျေးရွာအုပ်စုများအား စုစည်း၍ အုပ်ချုပ်နယ်မြေအဖြစ် မြို့နယ်ခွဲကိုဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး အပြောင်းအလဲများကြောင့် ၁၉၇၄တွင် မြို့နယ်ခွဲကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ကျေးရွာအုပ်စုအဆင့်သို့ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၁)ရက် နေ့တွင် ကျင်းပသော [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]အစည်းအဝေး၌ လိုင်လင်းပီမြို့ဖွဲ့စည်းပေးရန် အတည်ပြုဆုံးဖြတ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၄၀၀/၂၀၁၆)အရ လိုင်လင်းပီကျေးရွာအုပ်စုအား လိုင်လင်းပီမြို့အဖြစ် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ၊ ၂၁ရက် နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ===ဆင်းသက်လာပုံ=== လိုင်လင်းပီမျိုးနွယ်စုသည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]] (ဆုံတလာရွာ) အနီး လိုင်းလွန် နေရာ၌ နေထိုင်ခဲ့စဉ် ဝမ်းရောဂါကျရောက်၍ လူအမြောက်အမြားသေဆုံးခဲ့သည်။ ဝမ်းရောဂါဘေးကြောင့် ရာစုနှစ် (၁၃)ခန့်တွင် ၎င်းလိုင်လွန်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရေကြည်ရာမြက်နုရာ ရှာဖွေလျက် [[ဟားခါးမြို့နယ်]]၊ [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]များတွင် နှစ်ပေါင်းကြာရှည်စွာ ရွာတည်၍ နေထိုင်လာခဲ့သည်။ (၁၇)ရာစုနောက်ပိုင်း လက်ရှိနေရာသို့ ရောက်ရှိလာကာ လိုင်လင်းပီဟူသောအမည်ဖြင့် ရွာတည်နေထိုင်ခဲ့သည်။ လိုင်လင်းပီကျေးရွာ စတင်တည်လာသည့်နှစ်မှစ၍ ယနေ့အထိ နှစ်ပေါင်း (၃၀၀)ကျော်ပြီ ဖြစ်သည်။ ==အမည်ရင်းမြစ်== လိုင်လင်းပီမြို့သည် [[မရာလူမျိုး]] ၏ မျိုးနွယ်စုတစ်ခုဖြစ်သော လိုင်လင်းမျိုးနွယ်စု၏ အမည်နာမကို အစွဲပြု၍ "လိုင်လင်းပီ" ဟူ၍ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ "လိုင်လင်း" သည် မရာမျိုးနွယ်စုတစ်စု၏ အမည်ဖြစ်၍ "ပီ" ဆိုသည်မှာ အကြီးဆုံးကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ လိုင်လင်းရွာမှ ရွာငယ်ကလေးများ (၈)ရွာ ခွဲထွက်လာသောအခါ ယနေ့လိုင်လင်းပီသည် အကြီးဆုံးရွာဖြစ်သဖြင့် လိုင်လင်းပီကျေးရွာဟု ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ==တည်နေရာနှင့်အကျယ်အဝန်း== လိုင်လင်းပီမြို့သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီကျူး ၂၁° ၃၅' နှင့် ၂၂° ၃၅' ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[ရေဇွာမြို့]]နှင့် [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[မတူပီမြို့]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ပလက်ဝမြို့]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ လိုင်လင်းပီမြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ အရှေ့မှအနောက်သို့ (၂)မိုင်ရှိ၍ တောင်မှ မြောက်သို့ (၃)မိုင်ရှိပြီး စတုရန်း (၆)မိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ လိုင်လင်းပီမြို့ကို အခြေခံသော မရာကျေးရွာအုပ်စုများ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ {{Convert|1445|sqkm}} ရှိသည်။ ===စီးပွားရေး=== မရာလူမျိုးသည် များသောအားဖြင့် တောင်ယာလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုလုပ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ တပိုင်တနိုင် စိုက်ပျိုး မွေးမြူရေးကိုသာ ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်။ ထိုမှတဆင့် စနစ်တကျ မွေးမြူနိုင်ရေးအတွက် နေရာနယ်မြေများ လုံလောက်စွာ ရှိနေခြင်းကြောင့် အထူးသဖြင့် [[နွားနောက်]]မွေးမြူရေး၊ နှစ်ရှည်သီးနှံအဖြစ် [[လိမ္မော်ပင်|လိမ္မော်]]၊ [[နာနတ်သီး|နာနတ်]]၊ [[သံပရာ|သံပရာ]]၊ နှစ်တိုသီးနှံအဖြစ် [[နှမ်း]]များကို စနစ်တကျ မွေးမြူစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ==လူမှုရေး== ===လူမျိုး=== လိုင်လင်းပီမြို့တွင်နေထိုင်သော လူမျိုးများသည် [[မရာလူမျိုး|မရာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]] ဖြစ်သည်။ ===လူဦးရေနှင့် အိမ်ခြေ=== လိုင်လင်းပီမြို့သည် ၂၀၁၈ခုနှစ်အထိ အိမ်ခြေ (၅၃၀)စု၊ လူဦးရေ (၂၄၁၈)ဦး ရှိသည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရွာနီးချင်းကျေးရွာ အိမ်ထောင်စု ပြောင်းရွှေ့လာသူ များပြားသဖြင့် အိမ်ခြေ၊ လူဦးရေ တိုးပွားလျက်ရှိသည်။ အိမ်ခြေ (၁၀၀၀)ခန့် မြို့မြေနေရာကို လျာထား သတ်မှတ်ပြီးဖြစ်သည်။ ===ပညာရေး=== လိုင်လင်းပီမြို့တွင် ခရစ်နှစ် ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ မူလတန်းကျောင်း၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် အလယ်တန်းကျောင်း၊ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းကျောင်း ရရှိခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း တစ်ကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်အထက်တန်းကျောင်းတစ်ကျောင်း ရှိသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် လိုင်လင်းပီမြို့၌ ဆယ်တန်း စာစစ်ဌာန ရရှိဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ===ကျန်းမာရေး=== ခရစ်နှစ် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် လိုင်လင်းပီမြို့၌ ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနဖွင့်လှစ်သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် တိုက်နယ်ဆေးရုံအဖြစ် တိုးမြင့်ဖွင့်လှစ်သည်။ ===ဘာသာရေး=== လိုင်လင်းပီမြို့နှင့် မရာဒေသတစ်ခုလုံးသည် အများအားဖြင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ]] နေထိုင်ကြသည်။ မရာနယ်မြေသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များသာဖြစ်ပြီး လိုင်လင်းပီမြို့သည် ခရစ်ယာန်ရုံးတစ်ရုံး စိုက်သည့်မြို့ဖြစ်သည်။<ref>အ.ထ.က၊ လိုင်လင်းပီမြို့၏ (၇၅)နှစ်ပြည့် စိန်ရတုသဘင် အထိမ်းအမှတ် မဂ္ဂဇင်း</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ချင်းပြည်နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] dweidr8t36burl0ba4eccye18y6ybjl ဟိုက်ပါရေတံခွန် 0 137765 1032836 1032244 2026-05-21T08:52:12Z Ninjastrikers 22896 1032836 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = ဟိုက်ပါရေတံခွန် | native_name = ၼမ်ႉတူၵ်းႁၢႆးပႃႇ | native_name_lang = shn | image = ဟိုက်ဖရေတံခွန် ပထမထပ်.jpg | image_size = 280px | caption = ဟိုက်ပါရေတံခွန်၏ ပထမထပ် မြင်ကွင်း | map_image = | map_size = | coordinates = {{Coord|21.792447|98.318856|region:MM|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | location = [[ဟိုက်ပါရွာ]]၊ [[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]]၊ [[မိုင်းရှူးခရိုင်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] | elevation = | height = | height_longest = | number_drops = ၁၁ | width = | average_width = | run = | watercourse = [[နမ့်ပန်ချောင်း]] | average_flow = | world_rank = | type = တောင်ကုန်းအဆင့်ဆင့်စီးဆင်း (Tiered/Terraced) }} '''ဟိုက်ပါရေတံခွန်''' ({{langx|shn|ၼမ်ႉတူၵ်းႁၢႆးပႃႇ}}၊ {{langx|en|Hai-Pa Waterfall}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[မိုင်းရှူးခရိုင်]]၊ [[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၂ မိုင်ခန့်အကွာ ဟိုက်ပါကျေးရွာအုပ်စု၊ [[ဟိုက်ပါရွာ]]အနီးတွင် တည်ရှိသည့် ထင်ရှားကျော်ကြားသော သဘာဝရေတံခွန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="irrawadynews">{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/travel/2019/05/20/191860.html|title=ရန်ကုန်မှသည် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ဟိုက်ပါရေတံခွန်ဆီသို့|author=ညီညီသူ|work=ဧရာဝတီ သတင်းဌာန|date=၂၀ မေ ၂၀၁၉|accessdate=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၀}}</ref><ref name="rfa">{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/waterfall-in-mongshu-04282018003848.html|title=မိုင်းရှူးမြို့နယ်က ဟိုက်ပါရေတံခွန်|work=လွတ်လပ်တဲ့အာရှအသံ (RFA)|date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၁၈|accessdate=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၀}}</ref> ရေတံခွန်၏ ထူးခြားလှပသော အဆင့်ဆင့်စီးဆင်းမှုကြောင့် အရှေ့တောင်အာရှ၏ အလှပဆုံးသော ရေတံခွန်များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "ဟိုက်ပါ" ဟူသော စကားလုံးသည် ရှမ်းဘာသာစကား "ႁၢႆးပႃႇ" (ဟိုင်းပါး) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ဟိုင်း" (ႁၢႆး) ဆိုသည်မှာ '''ယာခင်း''' သို့မဟုတ် ကျယ်ပြန့်သောမြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ "ပါး" (ပႃႇ) ဆိုသည်မှာ '''တောစပ်''' သို့မဟုတ် မြက်ခင်းပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ရေတံခွန်တည်ရှိရာ ဝန်းကျင်၏ ပထဝီဝင်အခြေအနေကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သဘာဝအခြေအနေ == ဟိုက်ပါရေတံခွန်သည် [[သံလွင်မြစ်]]၏ လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သော [[နမ့်ပန်ချောင်း]]ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ရေတံခွန်၏ သဘာဝအဆင့် ပေါင်း (၁၁) ဆင့် ရှိသည်။<ref name="ygnlife">{{Cite web |title=အရှေ့တောင်အာရှရဲ့ အလှဆုံး မြန်မာပြည်က ဟိုက်ပါရေတံခွန် |url=https://yangon.style/item_cat/high-falls/ |work=Yangon Style |accessdate=23 July 2020 |archivedate=23 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723052710/https://yangon.style/item_cat/high-falls/ }}</ref> ဘေးဝဲယာတွင် ထုံးကျောက်တောင်ကုန်းများနှင့် စိမ်းလန်းစိုပြည်သော တောတောင်သဘာဝများ ဝန်းရံထားပြီး ရေတံခွန်အောက်ခြေတွင် ကျယ်ပြန့်သော သဲသောင်ပြင်များနှင့် ရေကူးအပန်းဖြေနိုင်သည့် နေရာများ ရှိသည်။ ရေတံခွန်သည် အဆင့်ဆင့် ကျဆင်းစီးဆင်းသွားသော ပုံစံရှိသဖြင့် အပေါ်ဆုံးထပ်များတွင် ရေစီးသန်သော်လည်း အောက်ခြေအဆင့်များတွင် ရေပြင်ကျယ်သကဲ့သို့ အေးချမ်းစွာ စီးဆင်းသည်။<ref name="kumudra">{{Cite web |title=ဟိုက်ပါရေတံခွန် သန့်ရှင်းရေးကိုလည်း ကူညီကြပါ |url=https://www.kumudranews.com/news-27346 |work=ကုမုဒြာဂျာနယ် |accessdate=23 July 2020 |archivedate=23 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723041103/https://www.kumudranews.com/news-27346 }}</ref> == တည်နေရာနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == ဟိုက်ပါရေတံခွန်တည်ရှိရာ ဒေသသည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အလယ်ဗဟိုချက်တွင် ရှိသဖြင့် လမ်းကြောင်းအသွယ်သွယ်မှ လာရောက်နိုင်သည်။ သွားရောက်နိုင်သည့် အဓိက လမ်းကြောင်းများမှာ - * တောင်ကြီး - ပင်လုံ - လဲချား - မိုင်းနောင် - ဝမ်စင်း - ဖခီးလမ်းခွဲမှတစ်ဆင့် သွားရောက်ခြင်း၊ * တောင်ကြီး - နမ့်စန် - ခိုလမ် - ဝမ်စင်း - မိုင်းနောင် - ဖခီးလမ်းခွဲအတိုင်း သွားရောက်ခြင်း၊ * လားရှိုး - သီပေါ - မိုင်းရယ် - တန့်ယန်း - မိုင်းရှူးလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် လာရောက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref name="irrawadynews"/><ref name="mmdigital">{{Cite web |title=ဟိုက်ပါရေတံခွန်သို့ အလည်တစ်ခေါက် ရောက်ခဲ့တယ် |url=http://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/hiukprettnkhnsiualnnyttckhekreaakkhaitty |work=Myanmar Digital News |accessdate=23 July 2020 |archivedate=23 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723045057/http://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/hiukprettnkhnsiualnnyttckhekreaakkhaitty }}</ref> ပွင့်လင်းရာသီ (နိုဝင်ဘာလမှ မေလအထိ) တွင် ရေပြာ၍ အလွန်လှပသဖြင့် လာရောက်လည်ပတ်သူ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး မိုးရာသီကာလများတွင် ရေစီးအလွန်သန်သဖြင့် ရေကူးခြင်းကို အထူးသတိပြုရသည်။<ref name="irrawadynews"/> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ]] [[ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်]] [[ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးခရိုင်ရှိ ခရီးသွားဆွဲဆောင်မှုများ]] hlqoqyw6ug47aioaiaxmu4f3kpwjj65 မေမီကိုကို 0 139551 1032654 1022306 2026-05-20T14:17:00Z Win Kyaw 128256 + 1032654 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = မေမီကိုကို | image =May Mi Ko Ko Image.jpg | caption = | Landscape = | birth_name = မေဇင်ဖြိုး | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1992|11|26}} | birth_place = [[ဗန်းမော်မြို့]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = သရုပ်ဆောင်၊ တေးသံရှင်၊ စာပေရေးသားသူ | years_active = ၂၀၀၈–လက်ရှိ | citizenship=မြန်မာ | spouse = | partner = | children = | religion = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | relatives = | parents = | influences = | influenced = | website = | awards = အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်ဆု (ဇာတ်လမ်းတွဲ) [[Star Awards ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်သံထူးချွန်ဆု|Star Awards]] (၂၀၁၈) }} '''မေမီကိုကို''' (၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၂ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သရုပ်ဆောင်ခြင်းအပြင် တေးသီချင်း သီဆိုခြင်း<ref name=":0">{{cite news |title=မေမီကိုကို အလွမ်းပြေ |url=https://www.joox.com/mm/single/9FpLRgUt41lVvRqowxzhtg== |work=joox }}{{Dead link|date=December 2024 }}</ref>၊ စာပေရေးသားခြင်း စသည့် အနုပညာအလုပ်များကိုလည်း လုပ်ကိုင်သည်။ သူမသည် [[MRTV-4]] မှ ထုတ်လုပ်သော မြန်မာဇာတ်လမ်းတွဲများတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်နေသူဖြစ်သည်။ သူမ အဓိကအမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် ''[[ပျားရည်အိုင် (ဇာတ်လမ်းတွဲ)|ပျားရည်အိုင်]]'' ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲမှ စတင်၍လူသိများ ထင်ရှားလာပြီး ထိုဇာတ်လမ်းတွဲဖြင့်ပင် ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွက် အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်ဆု (ဇာတ်လမ်းတွဲ) ကို [[Star Awards ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်သံထူးချွန်ဆု|Star Awards]] မှ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။ == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == မေမီကိုကိုအား ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့ တွင် ၁၉၉၂ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ၊ ၂၆ရက်နေ့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး နာမည်အရင်းမှာ မေဇင်ဖြိုး ဖြစ်သည်။ မွေးချင်းသုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အစ်မတစ်ဦးနှင့် အစ်ကိုတစ်ဦး ရှိသည်။ ဗန်းမော်မြို့တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ကျောင်းပညာကို လည်းစတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချပြီး အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း(သုဝဏ္ဏ)တွင် ဆက်လက်ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ အစ်မဖြစ်သူသည် သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ငါးတန်းကျောင်းသူအရွယ်၌ပင် ကလေး သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။<ref>{{cite news |title=သရုပ်ဆောင် မေမီကိုကိုရဲ့ ငယ်ဘဝအမှတ်တရ ဖြတ်သန်းရာ |url=https://news-eleven.com/article/146550 |work=Eleven Media Group}}</ref> == အနုပညာခရီး == မေမီကိုကိုသည် သရုပ်ဆောင်အဖြစ် မစတင်မီ မော်ဒယ်တစ်ဦးအဖြစ် ၂၀၀၈ခုနှစ်မှ စတင်၍ အနုပညာအလုပ်များကို စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် သူမသည် Forever Group Co., Ltd၏ Talent Management Centre မှ အနုပညာအရည်အသွေးရှိသူ (Talent) အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး မြန်မာရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများတွင် စတင်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် ''ကိုလူပျို'' ဟာသရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ဘုန်းဆက်သွင်၊ မေဧကရီထူးနှင့် ရွှေစင်ဝင့်ရှိန်တို့နှင့် အတူပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် ဒရမ်မာ ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည့် ''မာန်'' မြန်မာဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ဟန်လင်းသန့်နှင့် ဆောင်းဝတ်ရည်မေတို့နှင့် လည်းကောင်း၊ ''[[အရိပ် (ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|အရိပ်]]'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် သရုပ်ဆောင် နက္ခတ်၊ ဟိန်းထက်၊ မေမြင့်မိုရ်၊ နန်းစန္ဒာလှထွန်းတို့နှင့် လည်းကောင်း တွဲဖက် ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင်ပင် ''[[ပျားရည်အိုင် (ဇာတ်လမ်းတွဲ)|ပျားရည်အိုင်]]'' ဒရမ်မာအမျိုးအစား မြန်မာရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတွင် သရုပ်ဆောင် [[အောင်ရေချမ်း]]၊ ဘုန်းရှိန်ခန့်၊ [[ရှင်မွေလ]]၊ ဟိန်းမင်းသူ၊ မြတ်သူသူ တို့နှင့်အတူပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်လမ်းတွင် မြိုင် အဖြစ် အဓိက ဇာတ်ဆောင်နေရာတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားပြီး ပရိသတ်များ၏ အားပေးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုဇာတ်ဆောင်ဖြင့်ပင် မြန်မာနိုင်ငံသတင်းစာဆရာအသင်းက ဦးဆောင်ချီးမြှင့်ပေးအပ်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး [[Star Awards ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်သံထူးချွန်ဆု|Star Awards]] ဆုပေးပွဲ၌ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွက် အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်ဆု (ဇာတ်လမ်းတွဲ)ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၊ ၅ရက်နေ့တွင် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် ရင်ထိတ်ဖွယ်ဒရမ်မာ ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည့် ''လိပ်ပြာနှောင်ကြိုး'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ဟိန်းထက်၊ မုဏ်း၊ သီဟ တို့နှင့်အတူ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ''တတိယဆုံမှတ်'' ဇာတ်လမ်းတွဲကို ဟိဏ်းထက်၊ မြတ်သူသူ တို့နှင့် အတူသရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ခုနှစ်တွင် စာရေးဆရာမ [[မစန္ဒာ]] ရေးသားသည့် လူကြိုက်များခဲ့သော ''[[ဂျီဟောသူ (စာအုပ်) | ဂျီဟောသူ]]'' ဝတ္ထုကို ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲအဖြစ် ရိုက်ကူးရာတွင် ညိုထွေးအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး အခြားသော သရုပ်ဆောင်များဖြစ်သည့် ဟိန်းထက်၊ [[ရှင်မွေလ]]၊ ဘုန်းဆက်သွင်၊ သူရမောင်ချို၊ လပြည့်၊ မိုက်မိုက်၊ ဈူးဈူးဈာန်၊ ဂရိတ်ချမ်း၊ ဖြိုးသံသာ၊ ဝိုင်းရွှေရည်၊ ရွှေစင်ဝင့်ရှိန်၊ ဟန်နလာ စသည့် သရုပ်ဆောင်တို့နှင့်အတူ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ == ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဇာတ်ကားနှင့် ဇာတ်လမ်းတွဲများ == === ရုံတင်ဇာတ်ကားများ === {| class="wikitable" |- ! width=15|ခုနှစ် ! ရုပ်ရှင်အမည် ! ထုတ်လုပ်ရေး ! ဒါရိုက်တာ ! ဇာတ်ဆောင်အမည် ! မှတ်ချက် |- | rowspan="1" | ၂၀၁၈ | ''ရာဇဝင်ရိုင်းခဲ့သည်''<ref>{{cite news |title=မွန်းကြပ်မှုမြောက်မြားစွာနဲ့ “ ရာဇဝင် ရိုင်းခဲ့သည်”ကို ရိုက်ကူးခဲ့တဲ့ ဇေရဲထက် |url=http://www.mizzimaburmese.com/article/41027 |work=Mizzima Burmese}}</ref> | CKKP Film | ရွှေရေးထင်ထင် | အေမီ | ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင် |- | rowspan="1" | ၂၀၂၀ | ''[[ပလေယာ]]''<ref>{{cite news |title=Player ဇာတ်ကားအတွက် ဝိတ်ချနေရတဲ့ မေမီကိုကို |url=https://www.duwun.com.mm/entertainment/cele-yatkwat/player-zatkaatk-witente-emmikiukiu-id19452 |work=duwun |language=en}}</ref> | Bo Bo Film Production | ပြည်ဟိန်းသီဟ | မြတ်စန္ဒီဦး | |} ၂၀၂၄ သဘင်သည်မြနှင်းဆီ the beinning စိန်ဌေး ကိုဆက် မြစမ်းကြည်<ref group="‌မြစမ်းကြည်">သ</ref> === ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား === {| class="wikitable" |- ! width=15|ခုနှစ် ! ရုပ်ရှင် ! ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေး ! ဒါရိုက်တာ ! မှတ်ချက် |- | rowspan="1" | ၂၀၁၈ | ''Missing Miss'' | Myanmar Magic Media | ညိုမင်းလွင် | Channel 7 တွင်သာပြသ |- |၂၀၂၄ |သဘင်သည်မြနှင်းဆီ | |မင်းဆက်သစ် |အောင်မြင်မှုအများဆုံး |- !၂၀၂၆ !ပဲ့တင်သံ !Taurus v Production !အကယ်ဒမီ ဒါရိုက်တာကောင်းဇံ ! |} === ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ === {| class="wikitable" |- ! width=15|ခုနှစ် ! ဇာတ်လမ်းတွဲအမည် ! ဇာတ်ဆောင်အမည် ! ထုတ်လွှင့်ရုပ်သံ ! မှတ်ချက် |- | rowspan="1" | ၂၀၁၆ | ''ကိုလူပျို'' | သုလဝန်း | [[MRTV-4]] | |- | rowspan="1" | ၂၀၁၇ | ''မာန်'' | သော်သော် | [[MRTV-4]] | |- | rowspan="1" | ၂၀၁၈ | ''[[အရိပ် (ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|အရိပ်]]'' | နယ်လီချို | [[MRTV-4]] | |- | rowspan="1" | ၂၀၁၈ | ''[[ပျားရည်အိုင် (ဇာတ်လမ်းတွဲ)|ပျားရည်အိုင်]]'' | နွယ်သွေးမြိုင် | [[MRTV-4]] | အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်ဆု (ဇာတ်လမ်းတွဲ) ဆွတ်ခူး |- | rowspan="1" | ၂၀၁၉ | ''အဆိပ်သွေး'' အတွဲ ၂ <ref>{{cite news |title= ကျော်ဆု၊ စည်သူဝင်း၊ မုဏ်း၊ မြိုင် ပါဝင်မယ့် "TOXIC - အဆိပ်သွေး" Season 2 မိတ်ဆက်ပွဲ |url=http://www.myanmarcelebrity.com/2019/02/toxic-season-2.html |work=myanmarcelebrity}}</ref> | ယိမ်း | [[Canal+ Myanmar FG | Canal+ Myanmar]] Zat Lenn | |- | rowspan="1" | ၂၀၁၉ | ''လိပ်ပြာနှောင်ကြိုး'' | ဂျူးရီမေ | [[MRTV-4]] | |- | rowspan="1" | ၂၀၁၉ | ''တတိယမြောက်ဆုံမှတ်''<ref>{{cite news |title=MRTV 4 မင်းသမီးလေး မေမီကိုကို ရဲ့ တတိယမြောက်ဆုံမှတ် |url=https://www.momolay.com/p/44484/text |work=Momolay |accessdate=16 August 2020 |archivedate=28 January 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200128050444/http://www.momolay.com/p/44484/text }}</ref> | ငွေပန်းချီ | [[MRTV-4]] | |- | rowspan="1" | ၂၀၂၀ | ''ဂျီဟောသူ''<ref>{{cite news |title=ဂျီယောသူဇာတ်ကားကို ပြန်ကြည့်ပြီးကြည်နူးသလို ညိုထွေး ဖြစ် မဖြစ်ကိုလည်း ရင်ခုန်နေတယ်ဆိုတဲ့ မေမီကိုကို |url=https://www.mmload.com/news/72940 |work=Myanmarload }}{{Dead link|date=December 2021 }}</ref><ref>{{cite news |title=ဂျီဟောသူအမှတ်တရတွေကိုပြောပြတဲ့မေမီကိုကို |url=https://7day.news/%E1%80%82%E1%80%BB%E1%80%AE%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%B0-%E1%80%87%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%80%E1%80%BA--%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%B2%E1%80%B7-%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%AE%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-----182029 |work=[[7Day News]] }}{{Dead link|date=April 2021 }}</ref><ref>{{cite news |title=ညိုထွေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အမှတ်တရလက်ဆောင်လေးထပ်ရလိုက်တဲ့ မေမီကိုကို |url=https://www.celegabar.com/cele-news/2581 |work=Cele Gabar |date=14 July 2020 |accessdate=16 August 2020 |archivedate=14 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200714151604/https://www.celegabar.com/cele-news/2581 }}</ref> | ညိုထွေး | [[MRTV-4]] | |- | rowspan="1" | မကြာမီ | ''မဟူရာပုလဲ''<ref>{{cite news |title=အိမ်ထောင်ရေးအဆင်မပြေတဲ့မြမြဝေမိန်းကလေးအဖြစ်တွေ့မြင်ရမယ့်မေမီကိုကို |url=https://www.myanmaplatform.com/a/40595.html |work=MyanmaPlatform}}</ref> | မြမြဝေ | | |- |} == တေးသီချင်းကဏ္ဍ == === တစ်ပုဒ်ချင်း === * ''အလွမ်းပြေ'' ( ထွက်ရှိသည့်နေ့ - ၂၀၂၀ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ရက် ) <ref name=":0" /> * ''ယုံကြည်နေမယ့်ချစ်ခြင်း'' (တေးသံရှင် KMနှင့် တွဲဖက်သီဆိုသည်) ( ထွက်ရှိသည့်နေ့ - ၂၀၂၀ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၄ရက် ) <ref>{{cite news|title=သီချင်းအသစ်လေးတစ်ပုဒ်ထွက်ရှိလာဦးမယ့်မေမီကိုကို|url=https://celezone.net/archives/17550|work=Celezone|language=my|accessdate=16 September 2020|archivedate=12 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200912083219/https://celezone.net/archives/17550}}</ref> * ''အနမ်းပန်း'' (တေးသံရှင် KMနှင့် တွဲဖက်သီဆိုသည်) ( ထွက်ရှိသည့်နေ့ - ၂၀၂၀ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၆ရက် ) == စာပေထုတ်ဝေခြင်း == === ဝထ္ထုတိုစုစည်းမှု === *''အနမ်းတစ်ပွင့်၏ကျိန်စာ'' (ထုတ်ဝေသည့်နေ့ - ၂၀၂၀ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ၊ ၈ရက်နေ့) <ref name=":1">{{cite news |title=သူ့ရဲ့ပထမဆုံး စာအုပ်လေးကို မှာယူဖို့ လိုအပ်တာတွေကို ပြောပြလာတဲ့ မေမီကိုကို |url=https://www.celegabar.com/cele-news/4417 |work=celegabar |accessdate=16 August 2020 |archivedate=4 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804234114/https://www.celegabar.com/cele-news/4417 }}</ref><ref>{{cite news|title=မေမီကိုကို ပထမဆုံးရေးသားတဲ့ အနမ်းတစ်ပွင့်၏ကျိန်စာ စာအုပ်ထွက်ရှိ စာအုပ်ကို ဩဂုတ်လ ၈ရက်နေ့တွင် စတင်ဖြန့်ချိသွားမည်|url=https://www.popularmyanmar.com/2020/08/11/%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%99%e1%80%ae%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af-%e1%80%95%e1%80%91%e1%80%99%e1%80%86%e1%80%af%e1%80%b6%e1%80%b8%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%ac/|work=Popular Myanmar|language=my|accessdate=16 August 2020|archivedate=19 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119071716/https://www.popularmyanmar.com/2020/08/11/%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%99%e1%80%ae%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af-%e1%80%95%e1%80%91%e1%80%99%e1%80%86%e1%80%af%e1%80%b6%e1%80%b8%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%ac/}}</ref> == ရရှိခဲ့သော ဆုများနှင့် ဆန်ကာတင်စာရင်းဝင်မှုများ == {| class="wikitable sortable" !ခုနှစ် !ဆုအမည် !ဆုအမျိုးအစား !ရွေးချယ်ခံရသောဇာတ်လမ်း !ရလဒ် |- |၂၀၁၈ |[[Star Awards ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်သံထူးချွန်ဆု|Star Awards]] |အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်ဆု (ဇာတ်လမ်းတွဲ)<ref>{{cite news |title=ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် စီစဉ်ကျင်းပသည့် Star Awards Movie /TV 2018 ဆုချီးမြှင့်ပွဲကို ရန်ကုန်မြို့ Thuwanabhumi Event Park ၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး ပရိသတ်မျှော်လင့်အားပေးခဲ့ကြသည့် အနုပညာရှင်များ ဆုရရှိခဲ့|url=https://news-eleven.com/article/97071 |work=Eleven Media Group}}</ref> <ref>{{cite news |title=ပျားရည်အိုင်ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲနဲ့ Best TV Series Actress Award ဆုရှင် မေမီကိုကို|url=https://www.duwun.com.mm/entertainment/local-celebrity/paauiupzatlmtene-best-tv-series-actress-awards-uw-emmikuikui-id13467|work=Duwun |language=my}}</ref> |''[[ပျားရည်အိုင် (ဇာတ်လမ်းတွဲ)|ပျားရည်အိုင်]]'' |{{won}} |- |} == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == *{{Facebook|2108780589216624}} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:၁၉၉၂ မွေးဖွားသူများ]] kfwyw7zc2zzbrxzbcq4hu03j6hmvx9c ကန်သာယာဆေးရုံ 0 207238 1032684 662701 2026-05-20T22:53:09Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1032684 wikitext text/x-wiki '''ကန်သာယာဆေးရုံ''' သည် ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်ရှိ နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ နှလုံးနှင့်ကျောက်ကပ်အထူးကုဆေးရုံဖြစ်သည်။ == တည်ဆောက်ဖြစ်ပုံ == ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်၊ ပြည်လမ်း၊ အမှတ် ၈၇ နေရာ၌ ၂၀၁၅ ခု၊ မေလတွင် စတင်ဆောက်လုပ်ပြီး ၈ ထပ်ခွဲ အဆောက်အဦဖြစ်သည်။ အဆောက်အဦနှင့် စက်ပစ္စည်းများ၏ တန်ဖိုးမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၄၀၀ မှ ၇၀၀ အကြားရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ <ref>[https://myanmaryellowpages.biz/company_detail/29274/445 Kan Thar Yar International Specialist Hospital]</ref> ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ရက်၌ ဆေးရုံဖွင့်ပွဲပြုလုပ်ရာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်သည်။ မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း၏ ငွေလုံးငွေရင်းစိုက်ထည့်မှု ပါဝင်သဖြင့် တက်ခြင်းတည်း။ ၎င်းကော်ပိုရေးရှင်းမှ အခြားတာဝန်ရှိသူများလည်း တက်သည်။ <ref>"[https://www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm/4004/%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AE-73/ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် Kan Thar Yar International Specialist Hospital ဖွင့်ပွဲတက်ရောက်ဖွင့်လှစ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210626123950/https://www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm/4004/%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AE-73/ |date=26 June 2021 }}" (၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၆)</ref><ref>"[https://www.bbc.com/burmese/burma-49272042 ဦးပိုင်နဲ့ MEC တို့ ဘယ်လို စီးပွားရေးတွေ လုပ်နေလဲ]" (၂၀၁၉ ဩဂုတ် ၇)</ref> == ပြင်ပလင့်များ == [https://www.ktyhospital.com/ ကန်သာယာဆေးရုံ၏ တရားဝင်ဝက်ဘဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121152928/http://www.ktyhospital.com/ |date=21 January 2021 }} == ကိုးကား == 0idin6py1q5nteyscfzupnop5hit71c နန်ကျင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု 0 208300 1032820 1032366 2026-05-21T08:48:35Z Ninjastrikers 22896 1032820 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = နန်ကျင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု (Nanjing Massacre) | partof = [[ဒုတိယ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲ]] | image = [[File:Nanking bodies 1937.jpg|border|300px]] | caption = [[ချင်ဟွိုင်မြစ်]]အနီးရှိ တရုတ်အရပ်သားများ၏ အလောင်းများနှင့် ဂျပန်စစ်သားတစ်ဦး (၁၉၃၇) | location = [[နန်ကျင်းမြို့]]၊ [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၁၂–၁၉၄၉)|တရုတ်နိုင်ငံ]] | date = ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၃၇ မှ ခြောက်ပတ်ကြာ <ref name="Bates on six weeks">{{cite book|chapter=29 July 1946. Prosecution's Witnesses. Bates, Miner Searle|title=Record of proceedings of the International Military Tribunal for the Far East|date= 1964–1974|editor=Library of Congress|chapter-url=https://www.legal-tools.org/doc/a5a0b0/pdf|pages=2631, 2635, 2636, 2642–2645}}</ref> | type = [[အစုလိုက်အပြုံလိုက် လူသတ်မှု]]၊ [[စစ်အတွင်း မုဒိမ်းမှု]]၊ [[လုယက်မှု]] နှင့် [[မီးရှို့မှု]] | fatalities = ၂၀၀,၀၀၀ ကျော် (IMTFE အတည်ပြုချက်) <ref name="IMTFE_Judgment">[[International Military Tribunal for the Far East]] (November 1948), [https://www.legal-tools.org/doc/842fe4/ "Judgment: Chapter VIII: Conventional War Crimes (Atrocities)"], pp. 1012–1015.</ref>၊ ၄၀,၀၀၀ မှ ၃၀၀,၀၀၀ ကျော် (သမိုင်းပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်းချက်) | victims = တရုတ်အရပ်သားများနှင့် စစ်သုံ့ပန်းများ | perps = [[ဂျပန်ဧကရာဇ်စစ်တပ်]] *[[မင်းသား ယာဆူဟီကို အာဆာကာ]] (Prince Yasuhiko Asaka) *ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အီဝါနီ မတ်ဆူအီ]] (Iwane Matsui) *ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး [[အီဆာမူ ချို]] (Isamu Chō) }} '''နန်ကျင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု''' (သို့မဟုတ်) '''နန်ကျင်း မုဒိမ်းမှု''' (အင်္ဂလိပ်: Nanjing Massacre သို့မဟုတ် Rape of Nanjing) သည် ဒုတိယတရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲ (၁၉၃၇–၁၉၄၅) အတွင်း တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော် နန်ကျင်းမြို့ကို ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်၊ ထိုမြို့ရှိ အရပ်သားများနှင့် စစ်သုံ့ပန်းများအပေါ် ဂျပန်ဧကရာဇ်စစ်တပ်က ရက်စက်စွာ ကျူးလွန်ခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် အဓမ္မပြုကျင့်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Britannica_Nanjing">{{cite web |title=Nanjing Massacre |url=https://www.britannica.com/event/Nanjing-Massacre |website=Encyclopedia Britannica |access-date=2026-05-19}}</ref> အဆိုပါ ရာဇဝတ်မှုများသည် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့ နန်ကျင်းမြို့ထဲသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်မှစ၍ ၆ ပတ်ခန့် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။<ref name="Bates on six weeks"/> ဤကာလအတွင်း ဂျပန်စစ်သားများသည် လက်နက်မဲ့ တရုတ်အရပ်သားများနှင့် စစ်သုံ့ပန်း သောင်းနှင့်ချီ (သိန်းနှင့်ချီ) ကို စနစ်တကျ သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြပြီး၊ အကြီးအကျယ် မုဒိန်းကျင့်ခြင်း၊ လုယက်ခြင်းနှင့် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်းများကို ကျူးလွန်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Chang_Rape">{{cite book |last=Chang |first=Iris |title=The Rape of Nanking: The Forgotten Holocaust of World War II |publisher=Basic Books |year=1997 |isbn=978-0-465-06835-7}}</ref> ဤဖြစ်ရပ်သည် ယနေ့ထက်တိုင် တရုတ်-ဂျပန် ဆက်ဆံရေးတွင် အလွန်အကဲဆတ်သော နိုင်ငံရေးပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး တောင်ကိုရီးယား အပါအဝင် အခြားအရှေ့အာရှ နိုင်ငံများနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့အကြား သမိုင်းဆိုင်ရာ သံတမန်ရေးရာ တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အဓိကအချက်လည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Fogel_Politics">{{cite book |editor=Fogel, Joshua A. |title=The Nanjing Massacre in History and Historiography |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-22007-2}}</ref> ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ စစ်ရှုံး၍ လက်နက်မချမီ မကြာမီအချိန်၌ ဂျပန်စစ်တပ်သည် ၎င်းတို့၏ စစ်ရာဇဝတ်မှု မှတ်တမ်းအများစုကို လျှို့ဝှက်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သောကြောင့် သေဆုံးသူ အရေအတွက်အတိအကျကို သိရှိရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။<ref name="Dower_War">{{cite book |last=Dower |first=John W. |title=War Without Mercy: Race and Power in the Pacific War |publisher=Pantheon Books |year=1986 |isbn=978-0-394-50030-0}}</ref> သို့သော်လည်း ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အရှေ့ဖျားဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စစ်ဘက်ခုံရုံး (တိုကျိုစစ်ရာဇဝတ်မှုခုံရုံး) ၏ စစ်ဆေးချက်အရ သေဆုံးသူ တရုတ်လူမျိုး အရေအတွက်မှာ ၂၀၀,၀၀၀ ကျော် ရှိနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့သည်။<ref name="IMTFE_Judgment"/> အခြားတစ်ဖက်တွင် ၁၉၄၇ ခုနှစ် တရုတ်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့သော နန်ကျင်းစစ်ရာဇဝတ်မှုခုံရုံး (Nanjing War Crimes Tribunal) ၏ တရားဝင် စုံစမ်းစစ်ဆေးချက်များအရ သေဆုံးသူ ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်ရှိကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကိန်းဂဏန်းသည် ယနေ့တိုင် တရုတ်အစိုးရ၏ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Kasahara_Nanjing">{{cite book |last=Kasahara |first=Tokushi |title=Nanjing Jiken (The Nanjing Incident) |publisher=Iwanami Shinsho |location=Tokyo |year=1997 |isbn=4-00-430530-6}}</ref> သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ပညာရှင်များအကြားတွင်မူ သေဆုံးသူအရေအတွက်ကို ၄၀,၀၀၀ မှ ၃၀၀,၀၀၀ အထိ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားစွာ ခန့်မှန်းတွက်ချက်လျက် ရှိကြသည်။<ref name="Askew_Numbers">{{cite journal |last=Askew |first=David |title=The Nanjing Massacre: Exposing the International Militia |journal=The Journal of Japanese Studies |volume=28 |issue=1 |pages=23-45 |year=2002}}</ref> == သမိုင်းဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများနှင့် သဘောထားများ == ဂျပန်အစိုးရသည် နန်ကျင်းမြို့ ကျဆုံးပြီးနောက်တွင် ဂျပန်ဧကရာဇ်စစ်တပ်က အရပ်သားအမြောက်အမြားကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ လုယက်ခြင်းနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်းကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု ဝန်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="MOFA_Japan">{{cite web |title=The Nanjing Massacre |url=https://www.mofa.go.jp/policy/q_a/faq16.html |website=Ministry of Foreign Affairs of Japan |access-date=2026-05-19}}</ref> ထို့အပြင် စစ်ပွဲတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင်ခဲ့သည့် ဂျပန်စစ်မှုထမ်းဟောင်း အချို့ကလည်း အရပ်သားများအား သတ်ဖြတ်ခဲ့မှုကို ဝန်ခံထွက်ဆိုထားကြသည်။<ref name="Honda_Nanking">{{cite book |last=Honda |first=Katsuichi |title=The Nanjing Massacre: A Japanese Journalist Confronts Japan's National Shame |publisher=M.E. Sharpe |year=1999 |isbn=978-0-7656-0335-7}}</ref> သို့သော်လည်း တရုတ်အစိုးရအနေဖြင့် နိုင်ငံရေး ဝါဒဖြန့်ရန်အတွက် သေဆုံးသူ အရေအတွက်ကို ချဲ့ကားပြောဆိုနေသည်ဟု စွပ်စွဲမှုများလည်း ရှိသည်။<ref name="Tanaka_Myth">{{cite book |last=Tanaka |first=Masaaki |title=What Really Happened in Nanking: The Refutation of a Common Myth |publisher=Sekai Shuppan |year=2000 |isbn=978-4-916079-07-7}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်း၌ ထိုဖြစ်ရပ်အပေါ် အများပြည်သူ၏ အမြင်မှာ ကွဲပြားခြားနားလျက်ရှိသည်။ ဂျပန်အမျိုးသားရေးဝါဒီများနှင့် အစွန်းရောက် လူနည်းစု အချို့ကမူ နန်ကျင်းတွင် ထိုကဲ့သို့သော စစ်ရာဇဝတ်မှုကြီးမျိုး လုံးဝမဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သမိုင်းကို ပြန်လည်ဆန်းစစ် ငြင်းဆိုရန် ကြိုးပမ်းကြပြီး၊ ယင်းသတ်ဖြတ်မှုများကို ဝါဒဖြန့်ရန် လုပ်ကြံဖန်တီးထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်ဟု တရားသေ ဆုပ်ကိုင်ထားကြသည်။<ref name="Fogel_Politics"/> သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ နန်ကျင်းစစ်ပွဲအတွင်း ဂျပန်ဗဟိုဒေသတပ်မတော်ကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အီဝါနီ မတ်ဆူအီ (Iwane Matsui) က ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး၊ နန်ကျင်းမြို့တွင်းသို့ ဆက်လက်ချီတက် တိုက်ခိုက်သည့် အင်ပါယာစစ်တပ်များကိုမူ ဂျပန်တော်ဝင်မင်းသား ယာဆူဟီကို အာဆာကာ (Yasuhiko Asaka) က အုပ်ချုပ်ညွှန်ကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Chang_Rape"/> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နန်ကျင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု]] [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း စစ်ရာဇဝတ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၃၇ ခုနှစ် တရုတ်နိုင်ငံ]] ### ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ပေးခဲ့သည့် အချက်များ- 1. **သတ်ပုံသတ်ညွှန်း ပြင်ဆင်ခြင်း:** "သိမ်းုက်ခြင်း" ကို "သိမ်းပိုက်ခြင်း"၊ "ပြဿာ" ကို "ပြဿနာ"၊ "ဗိုလ်ချုပ်မှာ( Iwane Matsui )ဖြစ်ပြီး" ကို စာသားစီးဆင်းမှု ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြင်ဆင်ပေးထားပါသည်။ 2. **ကိုးကား (References) အသစ်များ ထည့်သွင်းခြင်း:** စာမျက်နှာကို ဝီကီပီးဒီးယား စံနှုန်းနှင့်အညီ ခိုင်မာမှုရှိစေရန် Britannica စွယ်စုံကျမ်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန (MOFA) ရဲ့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် နာမည်ကြီး သမိုင်းပညာရှင် Iris Chang ၏ စာအုပ်များအပါအဝင် ရည်ညွှန်းကိုးကားချက် ၉ ခုကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းပေးထားပါသည်။ 3. **ကဏ္ဍ (Categories) တိုးချဲ့ခြင်း:** စာမျက်နှာကို ဝီကီအတွင်း ရှာဖွေရလွယ်ကူစေရန် "ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း စစ်ရာဇဝတ်မှုများ" နှင့် "၁၉၃၇ ခုနှစ် တရုတ်နိုင်ငံ" ကဏ္ဍများကို ဖြည့်စွက်ပေးထားပါသည်။ 17y43zerwovx5qvz2ow48dm3ybux3dv ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ရှိ ပဋိပက္ခများ 14 209811 1032704 671859 2026-05-21T03:30:34Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၂၁]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032704 wikitext text/x-wiki [[Category:ခုနှစ်အလိုက် ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁]] 4ahai13012vq3kx3gtdkv3enxw5x8kb ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက် ပဋိပက္ခများ 14 209812 1032714 671860 2026-05-21T03:44:08Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ပဋိပက္ခများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032714 wikitext text/x-wiki {{container cat}} {{Commons category|Conflicts by year}} [[ကဏ္ဍ:နှစ်အလိုက် ကဏ္ဍများ]] [[ကဏ္ဍ:ပဋိပက္ခများ]] axi8bapcnbpsrj607ty90142sgoffdl တမ်းပလိတ်:Dodseal 10 221224 1032637 945358 2026-05-20T12:37:50Z Illegitimate Barrister 15231 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:USS Port Royal CG-73 Crest.png]] → [[File:Crest of USS Port Royal (CG-73).png]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] 1032637 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[File:{{#switch:{{{1|{{{branch|}}}}}} |42MPB |42dMPB |42nd Military Police Brigade |42d Military Police Brigade |42ndMPB=Distinctive unit insignia of the 42nd Military Police Brigade.png |AGFF-1=USS Glover (AGFF-1) Crest.png |Albanians |Albanian |Albania=Coat of arms of Albania.svg |ARBIH |ARBiH=Logo of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg |Armed Forces Expeditionary Medal |Armed Forces Expeditionary |US Armed Forces Expeditionary Medal |US Armed Forces Expeditionary |U.S. Armed Forces Expeditionary Medal |U.S. Armed Forces Expeditionary |AFEM=Armed Forces Expeditionary Medal ribbon.svg{{!}}border |Armed Forces Service Medal |Armed Forces Service |AFSM=Armed Forces Service Medal ribbon.svg{{!}}border |Army Good Conduct Medal |Army Good Conduct |United States Army Good Conduct Medal |United States Army Good Conduct |U.S. Army Good Conduct Medal |U.S. Army Good Conduct |US Army Good Conduct Medal |US Army Good Conduct |USAGCM |AGCM=Army Good Conduct Medal ribbon.svg{{!}}border |Distinguished Army Service Medal |U.S. Army Distinguished Service Medal |U.S. Army Distinguished Service |Army Distinguished Service Medal |Army Distinguished Service |US Army Distinguished Service Medal |US Army Distinguished Service |ADSM |USADSM=U.S. Army Distinguished Service Medal ribbon.svg{{!}}border |airforce |Airforce |USAF |US Air Force |Air Force=Military service mark of the United States Air Force.svg |Air Guard |Air National Guard |AFNG |ANG=US-AirNationalGuard-2007Emblem.svg |AFROTC |USAFJROTC |Air Force JROTC |Air Force Junior ROTC |AFJROTC=AF Junior Reserve Officer Training Corps.svg |Army Com |Army Comm |Army Commendation Medal |Army Commendation |ARCOM=Army Commendation Medal ribbon.svg{{!}}border |USA |U.S. Army |United States Army |US Army |Army |army=Military service mark of the United States Army.svg |Army Reserve |US Army Reserve |U.S. Army Reserve |United States Army Reserve |Army Reserves |Army Reservist |USAR=Seal of the United States Army Reserve.svg |AS39 |AS-39=USS Emory S. Land AS-39 Crest.png |AS40 |AS-40=USS Frank Cable AS-40 Crest.png |AS41 |AS-41=AS-41 COA.png |Army Junior Reserve Officer Training Corps |Army Junior Reserve Officer's Training Corps |Army Junior Reserve Officers Training Corps |Army Junior Reserve Officers' Training Corps |US Army Junior Reserve Officer Training Corps |US Army Junior Reserve Officer's Training Corps |US Army Junior Reserve Officers Training Corps |US Army Junior Reserve Officers' Training Corps |U.S. Army Junior Reserve Officer Training Corps |U.S. Army Junior Reserve Officer's Training Corps |U.S. Army Junior Reserve Officers Training Corps |U.S. Army Junior Reserve Officers' Training Corps |Army JROTC |Army Junior ROTC |AJROTC=USAJROTC-SSI.svg |Army National Guard |US Army National Guard |United States Army National Guard |U.S. Army National Guard |ARNG=Seal of the United States Army National Guard.svg |ATF, 1972-3003 |ATF, 1972 |ATF, 2003 |2003ATF |1972ATF |ATF-2003 |1972-ATF |2003-ATF |1972-ATF |ATF2003 |ATF1972 |1972-ATF |ATF-2003=US-AlcoholTobaccoAndFirearms-Seal.svg |Board |Board of War |Board of War and Ordnance |United States Board of War |United States Board of War and Ordnance |U.S. Board of War |U.S. Board of War and Ordnance |US Board of War |US Board of War and Ordnance |board=Seal of the United States Board of War and Ordnance.svg |FBOP |USBOP |USFBOP |Prisons Bureau |Prison Bureau |prisons |prison |Federal Bureau of Prisons |Bureau of Prisons |BOP=Seal of the Federal Bureau of Prisons.svg |BPC=Emblem of the Army of Republika Srpska.svg |Bronze Star |Bronze Star Medal |BSM=Bronze Star Medal ribbon.svg{{!}}border |Canadians |Canadian |Canada=Great Seal of Canada.png |California Highway Patrol |State of California Highway Patrol |California State Highway Patrol |CHP |CHP=CHP Door Insignia.png |Coalition Provisional Authority |CPA=Seal of the Coalition Provisional Authority Iraq.svg |CJTF-OIR |CJTFOIR=Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve.svg |Air Force Department |United States Air Force Department |U.S. Air Force Department |US Air Force Department |United States Department of the Air Force |U.S. Department of the Air Force |US Department of the Air Force |Department of the Air Force=Seal of the United States Department of the Air Force.svg |Army Department |United States Army Department |U.S. Army Department |US Army Department |United States Department of the Army |U.S. Department of the Army |US Department of the Army |Department of the Army=Emblem of the United States Department of the Army.svg |Navy Department |United States Navy Department |U.S. Navy Department |US Navy Department |United States Department of the Navy |U.S. Department of the Navy |US Department of the Navy |Department of the Navy=Seal of the United States Department of the Navy.svg |D.H.S. |Department of Homeland Security |US Department of Homeland Security |U.S. Department of Homeland Security |Homeland Security |Homeland Security Department |United States Department of Homeland Security |DHS=Seal of the United States Department of Homeland Security.svg |North Korea |D.P.R.K. |PRK |Democratic People's Republic of Korea |Korea DPR |Korea D.P.R. |D.P.R. Korea |P.R.K. |DPR Korea |DPRK=Emblem of North Korea.svg |Defense Meritorious Service |Defense Meritorious Service Medal |DMSM=Defense Meritorious Service Medal ribbon.svg{{!}}border |USDSSM |Defense Superior Service Medal |Defense Superior Service |U.S. Defense Superior Service Medal |U.S. Defense Superior Service |US Defense Superior Service Medal |US Defense Superior Service |DSSM=US Defense Superior Service Medal ribbon.svg{{!}}border |Legion of Merit |LOM=Legion of Merit ribbon.svg{{!}}border |CSTO=Emblem of the CSTO.svg |CMOH |Medal of Honor |Congressional Medal of Honor |MOH=Medal of Honor ribbon.svg{{!}}border |Meritorious Service Medal |MSM=Meritorious Service Medal ribbon.svg{{!}}border |NAMCCM=Navy and Marine Corps Commendation Medal ribbon.svg{{!}}border |Navy Achievement Medal |Navy Achievement |Navy and Marine Corps Achievement |Navy and Marine Corps Achievement Medal |NAM |NAMCAM=Navy and Marine Corps Achievement Medal ribbon.svg{{!}}border |Navy and Marine Corps Medal |NAMCM=Navy and Marine Corps Medal ribbon.svg{{!}}border |National Defense Service Medal |National Defense Service |National Defense Medal |Defense Service Medal |NDSM=National Defense Service Medal ribbon.svg{{!}}border |Drug |drug |Drug Enforcement Administration |DEA=US-DrugEnforcementAdministration-Seal.svg |City of Detroit |Detroit, MI |Detroit, Michigan |Detroit=Seal of Detroit (B&W).svg |DE-1040=USS Garcia (DE-1040) insignia 1964.png |DEG-4=USS Talbot (DEG-4) insignia 1967.png |environment |environmental |Environmental Protection |Environmental Protection Agency |Environment |Environmental |EPA=Environmental Protection Agency logo.svg |DOD |DoD |Defense Department |Department of Defense |U.S. Defense Department |U.S. Department of Defense |US Defense Department |US Department of Defense |United States Defense Department |United States Department of Defense |dod=United States Department of Defense Seal.svg |Defense Intelligence |USDIA |US Defense Intelligence Agency |U.S. Defense Intelligence Agency |United States Defense Intelligence Agency |Defense Intelligence Agency |DIA=Seal of the U.S. Defense Intelligence Agency.svg |U.S. Federal Communications Commission |US Federal Communications Commission |Federal Communications Commission |FCC=Seal of the United States Federal Communications Commission.svg |Federal Bureau of Investigation |FBI=Seal of the Federal Bureau of Investigation.svg |US Central Intelligence Agency |U.S. Central Intelligence Agency |Central Intelligence Agency |USCIA |United States Central Intelligence Agency |CIA=Seal of the Central Intelligence Agency.svg |Justice Department |US Justice Department |U.S. Justice Department |United States Justice Department |United States Department of Justice |U.S. Department of Justice |Department of Justice |DOJ=Seal of the United States Department of Justice.svg |Alcohol, Tobacco, Firearms |Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives |Alcohol, Tobacco, Firearms, and Explosives |ATFE |BATF |BATFE |Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms |Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms, and Explosives |Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives |ATF=US-AlcoholTobaccoFirearmsAndExplosives-Seal.svg |CG47 |CG-47=USS Ticonderoga CG-47 COA.png |CG48 |CG-48=USS Yorktown CG-48 Crest.png |CG49 |CG-49=USS Vincennes CG-49 Crest.png |CG50 |CG-50=USS Valley Forge CG-50 Crest.png |CG51 |CG-51=USS Thomas S. Gates CG-51 Crest.png |CG52 |CG-52=USS Bunker Hill CG-52 Crest.png |CG53 |CG-53=USS Mobile Bay CG-53 Crest.png |CG54 |CG-54=USS Antietam CG-54 Crest.png |CG55 |CG-55=USS Leyte Gulf CG-55 Crest.png |CG56 |CG-56=USS San Jacinto CG-56 Crest.png |CG57 |CG-57=USS Lake Champlan CG-57 Crest.png |CG58 |CG-58=USS Philippine Sea COA.png |CG59 |CG-59=USS Princeton CG-59 Crest.png |CG60 |CG-60=USS Normandy CG-60 Crest.png |CG61 |CG-61=USS Monterey CG-61 Crest.png |CG62 |CG-62=USS Chancellorsville CG-62 Crest.png |CG63 |CG-63=USS Cowpens CG-63 Crest.png |CG64 |CG-64=USS Gettyburg CG-64 Crest.png |CG65 |CG-65=USS Chosin CG-65 Crest.png |CG66 |CG-66=USS_Hue_City_CG-66_Crest.png |CG67 |CG-67=USS Shiloh CG-67 Crest.png |CG68 |CG-68=USS Anzio CG-68 Crest.png |CG69 |CG-69=USS Vicksburg CG-69 Crest.png |CG70 |CG-70=USS Lake Erie CG-70 Crest.png |CG71 |CG-71=USS Cape St. George (CG-71) crest.png |CG72 |CG-72=USS Vella Gulf CG-72 Crest.png |CG73 |CG-73=Crest of USS Port Royal (CG-73).png |Croatian |Croatians |Hrvatska |Croatia=Coat of arms of Croatia.svg |CVN72 |CVN-72=CVN-72 Crest.png |CVN76 |CVN-76=USS Ronald Reagan COA.png |CVN77 |CVN-77=CVN-77 insignia.svg |CVN78 |CVN-78=USS Gerald R. Ford (CVN-78) crest.png |DD963 |DD-537=Emblem of USS The Sullivans (DD-537).png |DD-963=USS Spruance DD-963 Crest.png |DD964 |DD-964=DD964crest.png |DD965 |DD-965=DD965crest.png |DD966 |DD-966=DD966crest.png |DD967 |DD-967=DD967crest.png |DD968 |DD-968=DD968crest.png |DD969 |DD-969=DD969crest.png |DD970 |DD-970=DD970crest.png |DD971 |DD-971=DD971crest.png |DD972 |DD-972=DD972crest.png |DD973 |DD-973=DD-973 crest.png |DD974 |DD-974=DD-974 crest.png |DD975 |DD-975=DD975crest.png |DD976 |DD-976=DD-976 crest.png |DD977 |DD-977=USS Briscoe (DD-977) patch.png |DD978 |DD-978=DD-978 crest.png |DD979 |DD-979=DD-979 crest.png |DD980 |DD-980=DD-980 crest.png |DD981 |DD-981=DD-981 crest.png |DD982 |DD-982=DD-982 crest.png |DD983 |DD-983=DD-983 crest.png |DD984 |DD-984=DD-984 crest.png |DD985 |DD-985=USS Cushing (DD-985) crest.png |DD986 |DD-986=DD-986 crest.png |DD987 |DD-987=DD-987 crest.png |DD988 |DD-988=DD-988 crest.png |DD989 |DD-989=USS Deyo (DD-989) crest.png |DD990 |DD-990=USS Ingersoll (DD-990) crest 1978.png |DD991 |DD-991=USS Fife (DD-991) crest.png |DD992 |DD-992=Crest of USS Fletcher (DD-992).png |DDG993 |DDG-993=USS Kidd (DDG-993) crest.png |DDG994 |DDG-994=USS Callaghan (DDG-994) crest.png |DDG995 |DDG-995=USS Scott (DDG-995) crest.png |DDG996 |DDG-996=USS Chandler (DDG-996) crest.png |DD997 |DD-997=USS Hayler (DD-997) crest.png |DDG51 |DDG-51=USS Arleigh Burke DDG-51 Crest.png |DDG52 |DDG-52=USS Barry DDG-52 Crest.png |DDG53 |DDG-53=USS John Paul Jones DDG-53 Crest.png |DDG54 |DDG-54=USS Curtis Wilbur DDG-54 Crest.png |DDG55 |DDG-55=USS Stout DDG-55 Crest.png |DDG56 |DDG-56=USS John S. McCain DDG-56 Crest.png |DDG57 |DDG-57=USS Mitscher DDG-57 Crest.png |DDG58 |DDG-58=USS Laboon DDG-58 Crest.png |DDG59 |DDG-59=USS Russell DDG-59 Crest.png |DDG60 |DDG-60=USS Paul Hamilton DDG-60 Crest.png |DDG61 |DDG-61=USS Ramage (DDG-61) crest.png |DDG62 |DDG-62=USS Fitzgerald DDG-62 Crest.png |DDG63 |DDG-63=USS Stethem DDG-63 Crest.png |DDG64 |DDG-64=USS Carney DDG-64 Crest.png |DDG65 |DDG-65=USS Benfold DDG-65 Crest.png |DDG66 |DDG-66=USS Gonzalez DDG-66 Crest.png |DDG67 |DDG-67=USS Cole DDG-67 Crest.png |DDG68 |DDG-68=USS The Sullivans crest.png |DDG69 |DDG-69=USS Milius DDG-69 Crest.png |DDG70 |DDG-70=USS Hopper DDG-70 Crest.png |DDG71 |DDG-71=USS Ross DDG-71 Crest.png |DDG72 |DDG-72=USS Mahan DDG-72 Crest.png |DDG73 |DDG-73=USS Decatur DDG-73 Crest.png |DDG74 |DDG-74=USS McFaul DDG-74 Crest.png |DDG75 |DDG-75=USS Donald Cook DDG-75 Crest.png |DDG76 |DDG-76=USS Higgins DDG-76 Crest.png |DDG77 |DDG-77=USS O'Kane DDG-77 Crest.png |DDG78 |DDG-78=USS Porter DDG-78 Crest.png |DDG79 |DDG-79=USS Oscar Austin DDG-79 Crest.png |DDG-80 |DDG-80=USS Roosevelt DDG-80 Crest.png |DDG81 |DDG-81=USS Winston Churchill DDG-81 Crest.png |DDG82 |DDG-82=USS Lassen DDG-82 Crest.png |DDG83 |DDG-83=USS Howard DDG-83 Crest.png |DDG84 |DDG-84=USS Bulkeley DDG-84 Crest.png |DDG85 |DDG-85=USS McCampbell DDG-85 Crest.png |DDG86 |DDG-86=USS Shoup DDG-86 Crest.png |DDG87 |DDG-87=USS Mason DDG-87 Crest.png |DDG88 |DDG-88=USS Preble DDG-88 Crest.png |DDG89 |DDG-89=USS Mustin DDG-89 Crest.png |DDG90 |DDG-90=USS Chafee DDG-90 Crest.png |DDG91 |DDG-91=USS Pinckney DDG-91 Crest.png |DDG92 |DDG-92=USS Momsen DDG-92 Crest.png |DDG93 |DDG-93=USS Chung Hoon DDG-93 Crest.png |DDG94 |DDG-94=USS Nitze DDG-94 Crest.png |DDG95 |DDG-95=USS James E. Williams DDG-95 Crest.png |DDG96 |DDG-96=USS Bainbridge DDG-96 Crest.png |DDG97 |DDG-97=USS Halsey DDG-97 Crest.png |DDG98 |DDG-98=USS Forrest Sherman DDG-98 Crest.png |DDG99 |DDG-99=USS Farragut DDG-99 Crest.png |DDG100 |DDG-100=USS Kidd DDG-100 Crest.png |DDG101 |DDG-101=USS Gridley DDG-101 Crest.png |DDG102 |DDG-102=USS Sampson DDG-102 Crest.png |DDG103 |DDG-103=USS Truxtun DDG-103 Crest.png |DDG104 |DDG-104=USS Sterett DDG-104 Crest.png |DDG105 |DDG-105=USS Dewey COA.png |DDG106 |DDG-106=USS Stockdale COA.png |DDG107 |DDG-107=USSGravelyDDG107coatofarms.png |DDG108 |DDG-108=USS Wayne E. Meyer COA.png |DDG109 |DDG-109=USS Jason Dunham COA.png |DDG110 |DDG-110=USS William P. Lawrence.png |DDG111 |DDG-111=USS Spruance COA.png |DDG112 |DDG-112=USS Michael Murphy COA.png |DDG113 |DDG-113=USS John Finn DDG-113 Crest.png |DDG114 |DDG-114=USS Ralph Johnson (DDG-114) Crest.png |DDG115 |DDG-115=USS Rafael Peralta DDG-115 Crest.png |DDG116 |DDG-116=USS Thomas Hudner DDG-116 Crest.png |DDG117 |DDG-117=USS Paul Ignatius-DDG 117-Coat of Arms.png |DDG119 |DDG-119=USS Delbert D. Black (DDG-119) Crest.png |DDG1000 |DDG-1000=USS Zumwalt DDG-1000 Crest.png |DE1089=USS Jesse Brown (DE-1089) Crest.png |DE-1089=USS Jesse Brown (DE-1089) COA.png |Enlisted Surface Warfare Specialist |Enlisted Surface Warfare |Enlisted Surface Warfare Specialist Insignia |ESWS=Enlisted Surface Warfare Specialist Insignia.png |FF-1038=USS McCloy (FF-1038) COA.png |FF1089=USS Jesse Brown (FF-1089) COA.png |FF-1089=USS Jesse Brown (FF-1089) Crest.png |FF1097=USS Moinester (FF-1097) Crest.png |FF-1097=USS Moinester (FF-1097) COA.png |FF1098=USS Glover (FF-1098) COA.png |FF-1098=USS Glover (FF-1098) Crest.png |FFG-1 = FFG-1 COA.png |FFG-4=FFG-4 COA.png |FFG-7=USS Oliver Hazard Perry (FFG-7) insignia, 1977.png |FFG8=FFG-8 COA.png |FFG-8=FFG-8 Crest.png |FFG-9=FFG-9 COA.png |FFG10=FFG-10 Crest.png |FFG-10=FFG-10 COA.png |FFG11=FFG-11 Crest.png |FFG-11=FFG-11 COA.png |FFG-12=FFG-12 COA.png |FFG 13=USS Morrison (FFG-13) COA.png |FFG13=FFG-13 Crest.png |FFG-13=FFG-13 COA.png |FFG-14=FFG-14 COA.png |FFG 15=USS Estocin (FFG-15) COA.png |FFG15=FFG-15 Crest.png |FFG-15=FFG-15 COA.png |FFG-16=FFG-16_COA.png |FFG19=FFG-19 Crest.png |FFG-19=FFG-19 COA.png |FFG 20=USS Antrim (FFG-20) Crest.png |FFG20=FFG-20 Crest.png |FFG-20=FFG-20 COA.png |FFG-21=FFG-21_COA.png |FFG22=FFG-22 Crest.png |FFG-22=FFG-22 COA.png |FFG23=FFG-23 Crest.png |FFG-23=FFG-23 COA.png |FFG-24=FFG-24 COA.png |FFG-25=USS Copeland (FFG-25) insignia, 1981 (NH 100913-KN).png |FFG-26=FFG-26 COA.png |FFG 27=USS Tisdale (FFG-27) COA.png |FFG27=USS Tisdale FFG-27 COA.png |FFG-27=FFG-27 COA.png |FFG-28=FFG-28 COA.png |FFG-29=USS Stephen W. Groves (FFG-29) insignia, 1990.png |FFG-30=FFG-30 COA.png |FFG-31=FFG-31 COA.png |FFG-32=FFG-32_COA.png |FFG33=FFG-33_Crest.png |FFG-33=FFG-33_COA.png |FFG-34=USS Aubrey Fitch (FFG-34) insignia, 1995.png |FFG-36=USS Underwood FFG-36 Crest.png |FFG-37=USS Crommelin FFG-37 Crest.png |FFG-38=USS Curts FFG-38 Crest.png |FFG39=FFG-39 Crest.png |FFG-39=FFG-39 COA.png |FFG-40=USS Halyburton FFG-40 Crest.png |FFG-41=USS McCLusky FFG-41 Crest.png |FFG-42=USS Klakring FFG-42 Crest.png |FFG-43=USS Thach FFG-43 Crest.png |FFG-45=USS DeWert FFG-45 Crest.png |FFG-46=USS Rentz FFG-46 Crest.png |FFG-47=USS Nicholas FFG-47 Crest.png |FFG-48=USS Vandegrift (FFG-48) insignia 1984.png |FFG-49=USS Robert G. Bradley FFG-49 Crest.png |FFG-50=USS Taylor FFG-50 Crest.png |FFG-51=USS Gary FFG-51 Crest.png |FFG-52=USS Carr FFG-52 Crest.png |FFG-53=Insignia of USS Hawes (FFG-53) 1984.png |FFG-54=USS Ford FFG-54 Crest.png |FFG-55=USS Elrod FFG-55 Crest.png |FFG-56=USS Simpson FFG-56 Crest.png |FFG-57=USS Reuben James. FFG-57 Crest.png |FFG-58=USS Samuel B. Roberts FFG-58 Crest.png |FFG-59=USS Kauffman FFG-59 Crest.png |FFG-60=USS Rodney M. Davis FFG-60 Crest.png |FFG-61=USS Ingraham (FFG-61) insignia, 1989.png |FMFE=Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device.svg |FMFEW=Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device.png |Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist |Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device |FMFEWS=Fleet Marine Force Enlisted Warfare Specialist Device.svg |GB=Coat of arms of Great Britain (1714–1801).svg |Global War on Terrorism Service |Global War on Terrorism Service Medal |War on Terrorism Service |War on Terrorism Service Medal |War on Terror Service |War on Terror Service Medal |Global War on Terror Service |Global War on Terror Service Medal |WOT Service |WOT Service Medal |GWOT Service |GWOT Service Medal |GWOTSM=Global War on Terrorism Service Medal ribbon.svg{{!}}border |Global War on Terrorism Expeditionary |Global War on Terrorism Expeditionary Medal |War on Terrorism Expeditionary |War on Terrorism Expeditionary Medal |War on Terror Expeditionary |War on Terror Expeditionary Medal |Global War on Terror Expeditionary |Global War on Terror Expeditionary Medal |WOT Expeditionary |WOT Expeditionary Medal |GWOT Expeditionary |GWOT Expeditionary Medal |GWOTEM=Global War on Terrorism Expeditionary Medal ribbon.svg{{!}}border |Health and Human Services |Department of Health and Human Services |Health and Human Services Department |U.S. Health and Human Services Department |U.S. Department of Health and Human Services |US Department of Health and Human Services |US Health and Human Services Department |HHS=Seal of the United States Department of Health and Human Services.svg |Housing |Housing and Urban |Housing and Urban Development |Department of Housing |Housing and Urban Development |Department of Housing and Urban Development |Housing and Urban Development Department |US Housing and Urban Development Department |U.S. Housing and Urban Development Department |United States Department of Housing and Urban Development |U.S. Department of Housing and Urban Development |US Department of Housing and Urban Development |hud |USHUD |HUD=Seal of the United States Department of Housing and Urban Development.svg |Humanitarian Service Medal |Humanitarian Service |US Humanitarian Service Medal |U.S. Humanitarian Service Medal |US Humanitarian Service |U.S. Humanitarian Service |HSM=Humanitarian Service Medal ribbon.svg{{!}}border |HVO=Logo of Croatian Defence Council.svg |INS |Immigration and Naturalization Service |Immigration and Naturalization |US Immigration and Naturalization Service |U.S. Immigration and Naturalization Service |United States Immigration and Naturalization Service |INS=Seal of the United States Immigration and Naturalization Service.svg |IRGC=Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg |JSOC |Joint Special Operations Command |JSOC=Seal of the Joint Special Operations Command (JSOC).svg |Joint Meritorious Unit Award |Joint Meritorious Unit |JMUA=Joint Meritorious Unit Award ribbon.svg{{!}}border |U.S. Joint Service Achievement Medal |U.S. Joint Service Achievement |US Joint Service Achievement Medal |US Joint Service Achievement |Joint Service Achievement Medal |Joint Service Achievement |JSAM=U.S. Joint Service Achievement Medal ribbon.svg{{!}}border |Joint Service Commendation |Joint Service Commendation Medal |JSCM=Joint Service Commendation Medal ribbon.svg{{!}}border |JTF GTMO |JTFGTMO |GTMO |JTF-GTMO=JTFGTMO logo.png |Kenyan |Kenyans |Kenya= |Korea Defense Service |Korea Defense Service Medal |KDSM=Korea Defense Service Medal ribbon.svg{{!}}border |LA Police |L.A. Police |LA City P.D. |L.A. City P.D. |Los Angeles Police Department |L.A. Police Department |LA Police Department |Los Angeles City Police |Los Angeles City Police Department |City of Los Angeles Police Department |City of Los Angeles Police |City of Los Angeles P.D. |City of Los Angeles PD |LAPD=Seal of the Los Angeles Police Department.png |LAPD-SWAT |LAPD SWAT |LAPDSWAT=Seal of LAPD Special Weapons and Tactics.svg |LAPD-ASD |LAPD ASD |LAPDASD=Seal of the LAPD Air Support Division.svg |LHA1 |LHA-1=USS Tarawa COA.png |LHA2 |LHA-2=USS Saipan COA.png |LHA3 |LHA-3=USS Belleau Wood COA.png |LHA4 |LHA-4=USS Nassau COA.png |LHA5 |LHA-5=USS Peleliu COA.png |LHA6 |LHA-6=USS America LHA-6 Crest.png |LHD1 |LHD-1=USS Wasp (LHD-1) crest.png |LHD2 |LHD-2=USS Essex LHD-2 Crest.png |LHD3 |LHD-3=USS Kearsarge LHD-3 Crest.png |LHD4 |LHD-4=USS Boxer COA.png |LHD5 |LHD-5=USS Bataan COA.png |LHD6 |LHD-6=USS Bonhomme Richard COA.png |LHD7 |LHD-7=USS Iwo Jima COA.png |LHD8 |LHD-8=USS Makin Island COA.png |LPD17 |LPD-17=USS San Antonio LPD-17 Crest.png |LPD18 |LPD-18=USS New Orleans (LPD-18) crest.png |LPD19 |LPD-19=USS Mesa Verde (LPD-19) crest.png |LPD20 |LPD-20=USS Green Bay (LPD-20) crest.png |LPD21 |LPD-21=USS-New-York-(LPD-21)-COA.png |LPD22 |LPD-22=LPD-22 COA.png |LPD23 |LPD-23=LPD-23 COA.png |LPD24 |LPD-24=LPD-24 COA.png |LPD25 |LPD-25=LPD-25 COA.png |LPD26 |LPD-26=USS John P. Murtha LPD-26 Crest.png |LPD27 |LPD-27=LPD-27 crest.png |Maritime Administration |Maritime |US Maritime Administration |U.S. Maritime Administration |United States Maritime Administration |MARAD=US-MaritimeAdministration-Seal.svg |MCM1 |MCM-1=USS Avenger MCM-1 Crest.png |MCM2 |MCM-2=USS Defender MCM-2 Crest.png |MCM3 |MCM-3=USS Sentry MCM-3 Crest.png |MCM4 |MCM-4=USS Champion MCM-4 Crest.png |MCM5 |MCM-5=USS Guardian MCM-5 Crest.png |MCM6 |MCM-6=USS Devastator MCM-6 Crest.png |MCM7 |MCM-7=USS Patriot MCM-7 Crest.png |MCM8 |MCM-8=USS Scout MCM-8 Crest.png |MCM9 |MCM-9=USS Pioneer MCM-9 Crest.png |MCM10 |MCM-10=USS Warrior MCM-10 Crest.png |MCM11 |MCM-11=USS Gladiator MCM-11 Crest.png |MCM12 |MCM-12=USS Ardent MCM-12 Crest.png |MCM13 |MCM-13=USS Dextrous MCM-13 Crest.png |MCM14 |MCM-14=USS Chief MCM-14 Crest.png |United States Information Agency |Information Agency |U.S. Information Agency |US Information Agency |USIA=Seal of the United States Information Agency.svg |Yugoslav People's Army |Yugoslavian People's Army |JNA=Logo of the JNA.svg |marine |Marines |Marine |USMC |United States Marine |United States Marines |United States Marine Corps |US Marines |U.S. Marines |US Marine |U.S. Marine |US Marine Corps |U.S. Marine Corps |marines=USMC logo.svg |DCPD |D.C. Police |DC Police |Washington Police Department |Washington Police |Washington P.D. |Washington PD |DC Police Department |D.C. Police Department |MPDC=Seal of the Metropolitan Police Department of the District of Columbia.png |NAVSTA Norfolk |NAVSTANorfolk=NAVSTA Norfolk patch.png |N.J. State Police |NJ State Police |New Jersey State Police |NJSP |NJSP=New Jersey State Police Seal.svg |Los Angeles |Los Angeles, California |LA |City of Los Angeles |L.A. City |LA City |L.A. |L.A.=Seal of Los Angeles, California.svg |National Security Agency |USNSA |U.S. National Security Agency |United States National Security Agency |US National Security Agency |NSA=Seal of the U.S. National Security Agency.svg |NSCC |U.S. Navy Sea Cadet |U.S. Navy Sea Cadets |United States Navy Sea Cadet |United States Navy Sea Cadets |US Navy Sea Cadet |US Navy Sea Cadets |U.S. Naval Sea Cadet |U.S. Naval Sea Cadets |United States Naval Sea Cadet |United States Naval Sea Cadets |US Naval Sea Cadet |US Naval Sea Cadets |Naval Sea Cadet |Naval Sea Cadets |Navy Sea Cadet |Navy Sea Cadets |Sea Cadets |Sea Cadet |USNSCC=Seal of the United States Naval Sea Cadet Corps.png |OOTSODIB=Office of the Secretary of Defense Identification Badge.png |Odense=Coat of arms of Odense.svg |Marine Corps Reserve |USMCR=Marine Forces Reserve insignia (transparent background).png |USAF roundel |Roundel=Roundel of the USAF.svg |Marine Corps JROTC |MJROTC |Marine Corps Junior ROTC |Marine JROTC |Marine Junior ROTC |USMCJROTC |USMC Junior ROTC |MCJROTC=USMCJROTC.svg |Merchant |Merchant Marine |US Merchant Marine |U.S. Merchant Marine |United States Merchant Marine |merchant |USMM=Usmm-seal.png |NYC |NY |New York City |New York |City of New York |NYC=Seal of New York City.svg |NYCPD |NYC Police Department |NY Police Department |N.Y. Police Department |New York Police Department |New York City Police Department |NYPD=Patch of the New York City Police Department.svg |NYSPD |N.Y. State Police |NY State Police |New York State Police Department |New York State Police |NYSP=Seal of the New York State Police.svg |National Aeronautics and Space Administration |U.S. National Aeronautics and Space Administration |US National Aeronautics and Space Administration |NASA |NASA=NASA seal.svg |National Oceanic and Atmospheric Administration |US National Oceanic and Atmospheric Administration |U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration |NOAAO9 |NOAACOCO9 |NOAACCO9 |NOAACOC vice admiral |NOAACOCO9=NOAACOC O9 infobox.svg |NOAAO8 |NOAACOCO8 |NOAACCO8 |NOAACOC rear admiral |NOAACOCO8=NOAACC O8 infobox.svg |NOAA |NOAA=NOAA logo.svg |National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer Corps |US National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer Corps |U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer Corps |National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps |US National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps |U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps |United States National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps |United States National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps |United States National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps |National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps |US National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps |U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Officer's Corps |United States National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps |United States National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps |United States National Oceanic and Atmospheric Administration Commissioned Corps |NOAACC |NOAA Commissioned Corps |NOAA Commissioned Officer's Corps |NOAA Commissioned Officers Corps |NOAA Commissioned Officer Corps |NOAA Commissioned Officers' Corps |NOAACOC |NOAA Corps |NOAACOC=NOAA Commissioned Corps.png |USN |US Navy |U.S. Navy |Navy |navy=Emblem of the United States Navy.svg |Nazi |NSDAP=NSDAP-Logo.svg |Purple Heart |Purple Heart Medal |PHM=Purple Heart ribbon.svg{{!}}border |SEAC=SEAC-collar1.jpg |Yugoslavia |Yugoslav |Yugoslavian |SFRY=Emblem of Yugoslavia (1963–1992).svg |SASM1991 |SASM-1991 |2016-SASM |2016SASM |1991SASM |1991-SASM |SWASM1991 |SWASM-1991 |2016-SWASM |2016SWASM |1991SWASM |1991-SWASM |SASM-2016=Southwest Asia Service Medal ribbon (1991-2016).svg{{!}}border |SWASM |Southwest Asia Service |Southwest Asia Service Medal |SASM=Southwest Asia Service Medal ribbon.svg{{!}}border |SCG=Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg |SSN 21=USS Seawolf (SSN-21) crest patch.png |SSN21=Patch of the USS Seawolf (SSN-21).png |SSN-21=USS Seawolf (SSN-21) crest.png |SSN22 |SSN-22=USS Jimmy Carter SSN-23 Crest.png |SSN23 |SSN-23=USS Connecticut (SSN-22) crest.png |SSN688 |SSN-688=SSN-688 insignia.png |SSN723 |SSN-723=723insig.png |SSGN726 |SSGN-726=USS Ohio SSBN-726 Crest.png |SSGN727 |SSGN-727=USS Michigan SSGN-727 Crest.png |SSBN727 |SSBN-727=727insig.png |SSGN728 |SSGN-728=USS Florida (SSGN-728) crest.png |SSBN728 |SSBN-728=SSBN-728 insignia.png |SSGN729 |SSGN-729=USS Georgia (SSGN-729) crest.png |SSBN729 |SSBN-729=USS Georgia (SSBN-729) crest.png |SSBN742 |SSBN-742=742insig.png |SSBN743 |SSBN-743=743insig.png |SSN749 |SSN-750=750insig.png |SSN751 |SSN-751=751insig.png |SSN752 |SSN-752=752insig.png |SSN753 |SSN-753=753insig.png |SSN754 |SSN-754=754insig.png |SSN755 |SSN-755=USS Miami (SSN-755) insignia.png |SSN772 |SSN-772=USS Greeneville SSN-772 Crest.png |United Nations |U.N. |UN |UNO |United Nations Organization |UN=Emblem of the United Nations.svg |UNTAET=Coat of arms of East Timor (UNTAET).svg |United States |United States of America |America |American |US |U.S.=Great Seal of the United States (obverse).svg |United States Navy Good Conduct Medal |United States Navy Good Conduct |U.S. Navy Good Conduct Medal |U.S. Navy Good Conduct |US Navy Good Conduct Medal |US Navy Good Conduct |US Navy Good Conduct Medal |US Navy Good Conduct |Navy Good Conduct Medal |Navy Good Conduct |USN Good Conduct Medal |USN Good Conduct |USNGCM=United States Navy Good Conduct Medal ribbon.svg{{!}}border |NPUC |NAMCPUC |USMCPUC |USNAUSMCPUC |Navy Presidential Unit |US Navy Presidential Unit |U.S. Navy Presidential Unit |USN Presidential Unit |Navy Presidential Unit Citation |US Navy Presidential Unit Citation |U.S. Navy Presidential Unit Citation |USN Presidential Unit Citation |USNPUC=United States Navy Presidential Unit Citation ribbon.svg{{!}}border |United States Department of the Treasury |US Department of the Treasury |U.S. Department of the Treasury |Department of the Treasury |Treasury Department |U.S. Treasury Department |US Treasury Department |Treasury=Seal of the United States Department of the Treasury.svg |United States Department of Agriculture |Department of Agriculture |US Department of Agriculture |U.S. Department of Agriculture |Agriculture Department |U.S. Agriculture Department |US Agriculture Department |Agriculture |USDA=Seal of the United States Department of Agriculture.svg |Department of the Navy |Navy Department |U.S. Department of the Navy |U.S. Navy Department |DON |DoN |US Navy Department |U.S. Navy Department |United States Navy Department |United States Department of the Navy |US Department of the Navy |Naval Department |naval=United States Department of the Navy Seal.svg |Navy Reserve |USNR=Seal of the United States Navy Reserve.svg |USNR2017 |USNR-2005 |USNR2005 |Navy Reserve (2005-2017) |Navy Reserve (2005–2017) |USNR-2017=Seal of the United States Navy Reserve (2005-2017).svg |Military Sealift |Military Sealift Command |USMSC |USNMSC |USN Military Sealift Command |US Navy Military Sealift Command |U.S. Navy Military Sealift Command |US Military Sealift Command |U.S. Military Sealift Command |US Military Sealift |U.S. Military Sealift |MSC=Seal of the Military Sealift Command.png |Navy Junior Reserve Officers Training Corps |US Navy Junior Reserve Officers Training Corps |U.S. Navy Junior Reserve Officers Training Corps |United States Navy Junior Reserve Officers Training Corps |U.S. Naval Junior Reserve Officers Training Corps |United States Naval Junior Reserve Officers Training Corps |US Naval Junior Reserve Officers Training Corps |Navy JROTC |Navy Junior ROTC |Naval JROTC |Naval Junior ROTC |US Navy JROTC |US Navy Junior ROTC |US Naval JROTC |US Naval Junior ROTC |U.S. Navy JROTC |U.S. Navy Junior ROTC |U.S. Naval JROTC |U.S. Naval Junior ROTC |USNJROTC |NJROTC=Seal of the Navy Junior Reserve Officers Training Corps.svg |USCG |US Coast Guard |Coast Guard |coastguard=US-CoastGuard-Seal.svg |USCGJROTC |CGJROTC |Coast Guard JROTC |Coast Guard Junior ROTC |CGJROTC=Seal of the United States Coast Guard Junior Reserve Officers' Training Corps.png |Texas Air National Guard |Texas ANG |Texas Air Guard |Texas Air NG |Texan Air National Guard |Texan ANG |Texan Air Guard |Texan Air NG |TXANG=Texas Air National Guard patch.png |Soviet |Soviets |USSR=State Emblem of the Soviet Union.svg |1989-Veterans |1989-Veteran |1989-Veterans Affairs |1989-USVA |1989-V.A. |1989-veteran |1989-veterans |1989Veterans |1989Veteran |1989Veterans Affairs |1989USVA |1989V.A. |1989veteran |1989veterans |2012-Veterans |2012-Veteran |2012-Veterans Affairs |2012-USVA |2012-V.A. |2012-veteran |2012-veterans |2012Veterans |2012Veteran |2012Veterans Affairs |2012USVA |2012V.A. |2012veteran |2012veterans |Veterans1989 |Veteran1989 |Veterans Affairs1989 |USVA1989 |V.A.1989 |veteran1989 |veterans1989 |Veterans2012 |Veteran2012 |Veterans Affairs2012 |USVA2012 |V.A.2012 |veteran2012 |veterans2012 |Veterans-1989 |Veteran-1989 |Veterans Affairs-1989 |USVA-1989 |V.A.-1989 |veteran-1989 |veterans-1989 |Veterans-2012 |Veteran-2012 |Veterans Affairs-2012 |USVA-2012 |V.A.-2012 |veteran-2012 |veterans-2012 |VA-2012=Seal of the United States Department of Veterans Affairs (1989-2012).svg |Veterans |Veteran Affair |Veterans' |Veterans' Affairs |Veterans' Affair |Veteran |Veterans Affairs |Veterans Affair |USVA |V.A. |veteran |veterans |VA=Seal of the U.S. Department of Veterans Affairs.svg |WMATA |Washington Metropolitan Area Transit Authority |D.C. Metro |Washington Metro |D.C. Metropolitan Area Transit Authority |WMATA=WMATA Metro Logo.svg |US Army Air Corps |USAAC |USAAC=USAAC Roundel 1919-1941.svg |United States Border Patrol |US Border Patrol |U.S. Border Patrol |USBP |USBP=Logo of the United States Border Patrol.svg |US Army Air Forces |USAAF |USAAF=US Army Air Corps Hap Arnold Wings.svg |TUKOGBANI |Britain |British |Tukogbani |UKGB |UK=Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |ARCAM |Army Reserve Components Achievement Medal |Army Reserve Components Achievement |US Army Reserve Components Achievement Medal |U.S. Army Reserve Components Achievement Medal |US Army Reserve Components Achievement |U.S. Army Reserve Components Achievement |USARCAM=U.S. Army Reserve Components Achievement Medal ribbon.svg{{!}}border |National Guard |USNG |NG |N.G. |US National Guard |U.S. National Guard |national guard |nationalguard=Seal of the United States National Guard.svg |USNSWO |Surface Warfare Officer |Surface Warfare Officer Badge |Surface Warfare Officer Insignia |SWO=Surface Warfare Officer Insignia.png |Army-1956 |army-1956 |Army1956 |army1956 |1956army |1956Army |Army1880 |Army-1880 |army1880 |army-1880 |1880Army |1880army |War |War Office |War Department |United States War Office |United States War Department |US War Office |U.S. War Department |US War Department |Department of War |US Department of War |U.S. Department of War |United States Department of War |United States War Department |United States War Office |war=Seal of the United States Department of War.png |VRS=Patch of the Army of Republika Srpska.svg |Washington, D.C. |Washington |D.C. |Washington, DC |DC |D.C.=Seal of Washington, D.C.svg |USPHSCC |US Public Health Service Commissioned Corps |U.S. Public Health Service Commissioned Corps |United States Public Health Service Commissioned Corps |Public Health Service Commissioned Corps |PHSCC |PHSCC=USPHS Commissioned Corps insignia.png |ASDR |U.S. Army Sea Duty Ribbon |U.S. Army Sea Duty |US Army Sea Duty Ribbon |US Army Sea Duty |Army Sea Duty Ribbon |Army Sea Duty |USASDR=U.S. Army Sea Duty Ribbon.svg{{!}}border |USAFRICOM |AFRICOM=Seal of the United States Africa Command.svg |CYBERCOM |USCYBERCOM=Seal of the United States Cyber Command.svg |USCENTCOM |CENTCOM=Official_CENTCOM_Seal.png |USEUCOM |EUCOM=USEUCOM.svg |USNORTHCOM |NORTHCOM=Seal_of_the_United_States_Northern_Command.png |USPACOM |PACOM=Emblem of the United States Pacific Command.png |USSOUTHCOM |SOUTHCOM=Seal_of_the_United_States_Southern_Command.svg |USSOCOM |SOCOM=United_States_Special_Operations_Command_Insignia.svg |USSTRATCOM |STRATCOM=Seal_of_the_United_States_Strategic_Command.svg |USTRANSCOM |TRANSCOM=US-TRANSCOM-Emblem.svg |US O-10 |USO10=US-O10 insignia.svg |US O-9 |USO9=US-O9 insignia.svg |US O-8 |USO8=US-O8 insignia.svg |US O-7 |USO7=US-O7 insignia.svg |US O-6 |USO6=US-O6 insignia.svg |US O-5 |USO5=US-O5 insignia.svg |US O-4 |USO4=US-O4 insignia.svg |US O-3 |USO3=US-O3 insignia.svg |US O-2 |USO2=US-OF1A.svg |US O-1 |USO1=US-OF1B.svg |USAF general of the air force |USAFO11=US Air Force O11 shoulderboard with seal-horizontal.png |USAF general |USAFO10=US Air Force O10 shoulderboard rotated.svg |USAF lieutenant general |USAFO9=US Air Force O9 shoulderboard rotated.svg |USAF major general |USAFO8=US Air Force O8 shoulderboard rotated (1949–1994).svg |USAF brigadier general |USAFO7=US Air Force O7 shoulderboard rotated.svg |USAF colonel |USAFO6=US Air Force O6 shoulderboard rotated.svg |USAF lieutenant colonel |USAFO5=US Air Force O5 shoulderboard rotated.svg |USAF major |USAFO4=US Air Force O4 shoulderboard rotated.svg |USAF captain |USAFO3=US Air Force O3 shoulderboard rotated.svg |USAF first lieutenant |USAFO2=US Air Force O2 shoulderboard rotated.svg |USAF second lieutenant |USAFO1=US Air Force O1 shoulderboard rotated.svg |USA general of the armies |USAO12=Army-USA-OF-11.svg{{!}}border |USA general of the army |USAO11=Army-USA-OF-10.svg{{!}}border |USAO-10=Army-U.S.-OF-09.png |USA general |USA GEN |USAO10=Army-USA-OF-09.svg{{!}}border |USAO-9=Army-U.S.-OF-08.png |USA lieutenant general |USA LTG |USAO9=Army-USA-OF-08.svg{{!}}border |USAO-8=Army-U.S.-OF-07.png |USA major general |USA MG |USAO8=Army-USA-OF-07.svg{{!}}border |USAO-7=Army-U.S.-OF-06.png |USA brigadier general |USA BG |USAO7=Army-USA-OF-06.svg{{!}}border |USAO-6=Army-U.S.-OF-05.png |USA colonel |USA COL |USAO6=Army-USA-OF-05.svg{{!}}border |USAO-5=Army-U.S.-OF-04.png |USA lieutenant colonel |USA LTC |USAO5=Army-USA-OF-04.svg{{!}}border |USAO-4=Army-U.S.-OF-03.png |USA major |USA MAJ |USAO4=Army-USA-OF-03.svg{{!}}border |USAO-3=Army-U.S.-OF-02.png |USA captain |USA CPT |USAO3=Army-USA-OF-02.svg{{!}}border |USAO-2=Army-U.S.-OF-01a.png |USA first lieutenant |USA 1LT |USAO2=Army-USA-OF-01a.svg{{!}}border |USAO-1=Army-U.S.-OF-01b.png |USA second lieutenant |USA 2LT |USAO1=Army-USA-OF-01b.svg{{!}}border |USA command sergeant major |USA CSM |USAE9b=Army-U.S.-OR-09b.png |USA sergeant major |USA SGM |USAE9 |USAE9c=Army-U.S.-OR-09c.png |USA first sergeant |USA 1SG |USAE8a=Army-U.S.-OR-08a.png ‎ |USA master sergeant |USA MSG |USAE8 |USAE8b=Army-U.S.-OR-08b.png ‎ |USA sergeant first class |USA SFC |USAE7=Army-U.S.-OR-07.png ‎ |USA staff sergeant |USA SSG |USAE6=Army-U.S.-OR-06.png ‎ |USA sergeant |USA SGT |USAE5=Army-U.S.-OR-05.png ‎ |USA corporal |USA CPL |USAE4=Army-U.S.-OR-04.png ‎ |USMC general |USMCO10=US Marine 10 shoulderboard.svg |USMC lieutenant general |USMCO9=US Marine O9 shoulderboard.svg |USMC major general |USMCO8=US Marine O8 shoulderboard.svg |USMC brigadier general |USMCO7=US Marine O7 shoulderboard.svg |USMC colonel |USMCO6=US Marine O6 shoulderboard.svg |USMC lieutenant colonel |USMCO5=US Marine O5 shoulderboard.svg |USMC major |USMCO4=US Marine O4 shoulderboard.svg |USMC captain |USMCO3=US Marine O3 shoulderboard.svg |USMC first lieutenant |USMCO2=US Marine O2 shoulderboard.svg |USMC second lieutenant |USMCO1=US Marine O1 shoulderboard.svg |USN admiral of the navy |USNO12=U.S. Navy O12 infobox.png |USN fleet admiral |USNO11=US Navy O11 infobox.svg |USN admiral |USNO10=US Navy O10 infobox.svg |USN vice admiral |USNO9=US Navy O9 infobox.svg |USN rear admiral |USNO8=US Navy O8 infobox.svg |USN rear admiral lower half |USNO7=US Navy O7 infobox.svg |USN captain |USNO6=US Navy O6 infobox.svg |USN commander |USNO5=US Navy O5 infobox.svg |USN lieutenant commander |USNO4=U.S. Navy O-4 infobox.svg |USN lieutenant |USNO3=US Navy O3 infobox.svg |USN lieutenant junior grade |USNO2=US Navy O2 infobox.svg |USN ensign |USNO1=US Navy O1 infobox.svg |Midshipman |MIDN=US Navy OC infobox.svg |MCPON |MCPON=MCPON Full.png |MCPON |USNE10=U.S. Navy E10 infobox.png |USN command master chief petty officer |USNCMDCM=Badge of a U.S. Navy command master chief petty officer.png |USN master chief petty officer |USNE9=U.S. Navy E9 infobox.png |USN senior chief petty officer |USNE8=U.S. Navy E8 infobox.png |USN chief petty officer |USNE7=U.S. Navy E7 infobox.png |USCG admiral |USCGO10=USCG O-10 shoulderboard.svg |USCG vice admiral |USCGO9=USCG O-9 shoulderboard.svg |USCG rear admiral |USCGO8=USCG O-8 shoulderboard.svg |USCG rear admiral lower half |USCGO7=USCG O-7 shoulderboard.svg |USCG captain |USCGO6=USCG O-6 shoulderboard.svg |USCG commander |USCGO5=USCG O-5 shoulderboard.svg |USCG lieutenant commander |USCGO4=USCG O-4 shoulderboard.svg |USCG lieutenant |USCGO3=USCG O-3 shoulderboard.svg |USCG lieutenant junior grade |USCGO2=USCG O-2 shoulderboard.svg |USCG ensign |USCGO1=USCG O-1 shoulderboard.svg |MCPOCG |MCPOCG=USCG - MCPOCG.png |MCPOCG |USCGE10=USCG MCPOCG Collar.png |USCG command chief petty officer |USCGCMDCM=Badge of a U.S. Coast Guard command master chief petty officer.png |USCGE-6 |USCG petty officer first class |USCGE6=Insignia of a United States Coast Guard petty officer first class.svg |USCGE-5=USCG-PO2.png |USCG petty officer second class |USCGE5=Insignia of a United States Coast Guard petty officer second class.svg |USCGE-4 |USCG petty officer third class |USCGE4=Insignia of a United States Coast Guard petty officer third class.svg |USA general, UCP ACU |USA general, UCP |USAO10-UCP=GEN-ACU.png |USA lieutenant general, UCP ACU |USA lieutenant general, UCP |USAO9-UCP=LTG-ACU.jpg |USA major general, UCP ACU |USA major general, UCP |USAO8-UCP=MG-ACU.jpg |USA brigadier general, UCP ACU |USA brigadier general, UCP |USAO7-UCP=BG-ACU.jpg |USA colonel, UCP ACU |USA colonel, UCP |USAO6-UCP=COL-ACU.jpg |USA lieutenant colonel, UCP |USAO5-UCP=LTC-ACU.jpg |USA major, UCP ACU |USA major, UCP |USAO4-UCP=MAJ-ACU.jpg |USA captain, UCP ACU |USA captain, UCP |USAO3-UCP=CPT-ACU.jpg |USA captain, Scorpion W2 ACU |USA captain, Scorpion ACU |USA captain, Scorpion W2 |USA captain, OCP ACU |USA captain, OCP |USAO3-OCP=Captain rank, U.S. Army OCP.png |USA first lieutenant, UCP ACU |USA first lieutenant, UCP |USAO2-UCP=1LT-ACU.jpg |USA second lieutenant, UCP ACU |USA second lieutenant, UCP |USAO1-UCP=2LT-ACU.jpg |USA corporal, UCP ACU |USA corporal, UCP |USAE4-UCP=CPL-ACU.png |2015USAO12 |2015-USAO12 |1981USAO12 |1981-USAO12 |USAO12-1981 |USA general of the armies, 1981 |USA general of the armies, 1981-2015 |USAO12-2015=U.S. Army O-12 shoulderboard, rotated (1981–2015).png |2015USAO11 |2015-USAO11 |1959USAO11 |1959-USAO11 |USAO11-1959 |USA general of the army, 1959-2015 |USAO11-2015=US Army O11 shoulderboard rotated.svg |2015USAO10 |2015-USAO10 |1959USAO10 |1959-USAO10 |USAO10-1959 |USA general, 1959-2015 |USAO10-2015=US Army O10 shoulderboard rotated (1959–2015).svg |2015USAO9 |2015-USAO9 |1959USAO9 |1959-USAO9 |USAO9-1959 |USA lieutenant general, 1959-2015 |USAO9-2015=US Army O9 shoulderboard rotated.svg |2015USAO8 |2015-USAO8 |1959USAO8 |1959-USAO8 |USAO8-1959 |USA major general, 1959-2015 |USAO8-2015=US Army O8 shoulderboard rotated.svg |2015USAO7 |2015-USAO7 |1959USAO7 |1959-USAO7 |USAO7-1959 |USA brigadier general, 1959-2015 |USAO7-2015=US Army O7 shoulderboard rotated.svg |2015USAO6 |2015-USAO6 |1959USAO6 |1959-USAO6 |USAO6-1959 |USA colonel, 1959-2015 |USAO6-2015=US Army O6 shoulderboard rotated.svg |2015USAO5 |2015-USAO5 |1959USAO5 |1959-USAO5 |USAO5-1959 |USA lieutenant colonel, 1959-2015 |USAO5-2015=US Army O5 shoulderboard rotated.svg |2015USAO4 |2015-USAO4 |1959USAO4 |1959-USAO4 |USAO4-1959 |USA major, 1959-2015 |USAO4-2015=US Army O4 shoulderboard rotated.svg |2015USAO3 |2015-USAO3 |1959USAO3 |1959-USAO3 |USAO3-1959 |USA captain, 1959-2015 |USAO3-2015=US Army O3 shoulderboard rotated.svg |2015USAO2 |2015-USAO2 |1959USAO2 |1959-USAO2 |USAO2-1959 |USA first lieutenant, 1959-2015 |USAO2-2015=US Army O2 shoulderboard rotated.svg |2015USAO1 |2015-USAO1 |1959USAO1 |1959-USAO1 |USAO1-1959 |USA second lieutenant, 1959-2015 |USAO1-2015=US Army O1 shoulderboard rotated.svg |#default=<span class="error">Invalid or missing parameter value</span> }}|{{{2|{{{size|25}}}}}}px]]</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 7d9ov5coqiferrfehqvouly6o75j708 မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) 0 224346 1032707 1032088 2026-05-21T03:33:24Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၂၆]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032707 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = မြန်မာပြည်တွင်းစစ် | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] | image = [[File:Mon State Kyomaro Township bombed 2024-03-28 (cropped).jpg|320px]]<br>[[File:Myanmar civil war.svg|320px]] | image_size = 300px | alt = |caption = '''အပေါ်ပုံ ''' ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း [[ကျိုက်မရောမြို့နယ်]]၊ [[ဓမ္မဿရွာ၊ ကျိုက်မရောမြို့နယ်|ဓမ္မဿကျေးရွာ]]တွင် နေအိမ်များ မီးလောင်ကျွမ်းနေစဉ်<br>'''အောက်ပုံ''' ၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ အထိ စစ်ရေးအခြေအနေများ '''[[နိုင်ငံတော် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] နှင့် မဟာမိတ်များ''' {{legend|#ebc0b3|[[တပ်မတော်]] နှင့် မဟာမိတ်များ{{Efn|[[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]]၊ [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]]၊ [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]]၊ [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|ဝူယန်းပြည်သူ့စစ်]]၊ [[ရိုဟင်ဂျာ]]ပြည်သူ့စစ်နှင့် ဒေသခံလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#cf959cff|[[ကရင်အမျိုးသားတပ်မတော်]]}} {{legend|#e899b7ff|[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]}} {{legend|#fade69ff|[[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]{{Efn|name=fn2|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အခြေစိုက်}}}} '''[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] နှင့် မဟာမိတ်များ''' {{legend|#cae7c4|[[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် မဟာမိတ်များ {{Efn|[[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]]၊ [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]]၊ [[ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၊ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (ကလေး)]]၊ [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]၊ [[လူထုတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်အင်အားစု]]၊ [[ကျောင်းသားလက်ရုံးတပ်တော်]]၊ [[အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]၊ နှင့် ဒေသခံ အဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#c1c1c1ff|[[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]}} {{legend|#f3eba5ff|[[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]}} {{legend|#88c0f2ff|[[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] နှင့် မဟာမိတ်များ{{Efn|[[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့]], [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်]], [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ)]], [[ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်]]၊ ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#96efefff|[[ကရင်နီပြည် ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|ကရင်နီ အိုင်အီးစီ]] ခုခံရေးတပ်ဖွဲ့များ{{Efn|[[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]], [[ကရင်နီ တပ်မတော်]], [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]], [[ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]၊ ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#cd7c7cff|[[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]}} {{legend|#a9e89bff|[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]နှင့် မဟာမိတ်များ{{Efn|[[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]၊ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ဇိုမီး မဟာမိတ်အဖွဲ့များ၊ ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#6bc681ff|[[ချင်းညီနောင်]]{{Efn|[[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]၊ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ဇိုမီး မဟာမိတ်အဖွဲ့များ၊ ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#c190dfff|[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]}} {{legend|#c1e745ff|[[ဓနုပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]] နှင့် မဟာမိတ်များ{{Efn|ဓနုပြည်နယ်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်၊ ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#86deccff|ရာမညပူးပေါင်းစစ်ကြောင်းနှင့် မဟာမိတ်များ<ref>{{cite news |title=Four Mon resistance forces to launch military operations under ‘Ramanya Joint Column’ |url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/four-mon-resistance-forces-to-launch-military-operations-under-ramanya-joint-column/ |work=Myanmar Peace Monitor |date=19 January 2025}}</ref>{{Efn|[[မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေး)|မွန်ပြည်သစ်ပါတီ]]၊ မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်၊ မွန်ပြည်ဖဒရယ်ကောင်စီ၊ မွန်ပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်၊ မွန်လွတ်မြောက်ရေးတပ်}}}} '''အခြား တိုက်ပွဲဝင်သူများ''' {{legend|#f7f0b0ff|အိန္ဒိယ သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့များ{{Efn|[[United National Liberation Front of Western South East Asia]] ([[National Socialist Council of Nagaland]], [[United Liberation Front of Asom]], [[Kamtapur Liberation Organisation]]), [[Coordination Committee]] ([[Kangleipak Communist Party]], [[Kanglei Yawol Kanna Lup]], [[People's Revolutionary Party of Kangleipak]], [[People's Liberation Army of Manipur]], [[United National Liberation Front]], [[United Peoples Party of Kangleipak]]), အဖွဲ့ငယ်များ}}}} '''တိုက်ပွဲမဝင်သော [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့များ]]''' {{legend|#ed9595ff|[[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်]]}} {{legend|#ff7f2aff|[[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]}} {{legend|#cceaddff|[[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း]]}} {{legend|#e2e21dff|[[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-တောင်ပိုင်း]]}} {{legend|#d8abe7ff|[[အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]}} {{legend|#f289e3ff|[[မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]}} ပိုမိုတိကျသော အသေးစိတ်မြေပုံအတွက် [[တမ်းပလိတ်:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အသေးစိတ်မြေပုံ|ဤနေရာ]] တွင်ကြည့်ပါ။ ထိတွေ့တိုက်ပွဲများစာရင်းအတွက် [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) အတွင်း ထိတွေ့ဖြစ်စဉ်များ|ဤနေရာ]] တွင်ကြည့်ပါ။ | date = ၅ မေ ၂၀၂၁ – လက်ရှိ<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=5|day1=5|year1=2021}}) | place = {{flagdeco|Myanmar}}[[မြန်မာနိုင်ငံ]]<ref>{{cite news |last1=Tharoor |first1=Ishaan |title=In the shadow of Ukraine, Myanmar's crisis gets worse |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/02/03/myanmar-junta-coup-anniversary-ukraine/ |access-date=4 February 2023 |newspaper=[[Washington Post]] |date=3 February 2023 |accessdate=17 May 2023 |archive-date=3 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203201930/https://www.washingtonpost.com/world/2023/02/03/myanmar-junta-coup-anniversary-ukraine/ }}</ref> | territory = *[[တပ်မတော်]]၏ ထိန်းချုပ်နိုင်မှုမှာ မြို့နယ် ၃၃၀ တွင် ၇၂-၂၂၀ ခန့်ရှိပြီး အဓိကကျသည့် မြို့များကို စိုးမိုးထားနေဆဲ<ref>{{cite news |last1=Faulder |first1=Dominic |title=Myanmar's iron-fisted ruler Min Aung Hlaing fights to stay on his throne |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/The-Big-Story/Myanmar-s-iron-fisted-ruler-Min-Aung-Hlaing-fights-to-stay-on-his-throne |access-date=4 February 2023 |work=[[Nikkei Asia]] |date=1 February 2023 |location=[[Bangkok, Thailand]] |accessdate=17 May 2023 |archive-date=7 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207223635/https://asia.nikkei.com/Spotlight/The-Big-Story/Myanmar-s-iron-fisted-ruler-Min-Aung-Hlaing-fights-to-stay-on-his-throne }}</ref> *ခရိုင်အဆင့် မြို့ ၁၈ မြို့အပါအဝင် ၈၉ မြို့အား တော်လှန်ရေးတပ်များမှ သိမ်းပိုက်ထား (ဒီဇင်ဘာ ၂၅ အရ) * [[ချင်းပြည်]]နှင့် [[ကရင်နီပြည် ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အပါအဝင် ဒေသခံ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းထား <ref>{{cite news |title=Resistance Sets up the Chin People's Administrative Committee to Govern Chinland |url=https://www.bnionline.net/en/news/resistance-sets-chin-peoples-administrative-committee-govern-chinland |access-date=8 February 2023 |work=Burma News International |date=29 January 2024 |archive-date=29 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129091956/https://www.bnionline.net/en/news/resistance-sets-chin-peoples-administrative-committee-govern-chinland |url-status=live |accessdate=26 January 2025 |archive-date=29 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129091956/https://www.bnionline.net/en/news/resistance-sets-chin-peoples-administrative-committee-govern-chinland }}</ref> | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | result = | status = ဖြစ်ပွားနေဆဲ | combatants_header = | combatant1 = [[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]] '''[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]''' * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]<ref>{{cite web |url= https://www.rfa.org/english/news/myanmar/militia-05252021091305.html |title= Interview: 'Our Strength is in the People' |last= |first= |date= 25 May 2021 |website= Radio Free Asia (RFA) |publisher= |access-date= 25 May 2021 |quote= |archive-date= 28 June 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210628155121/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/militia-05252021091305.html/ampRFA |url-status= live }}</ref><ref name = "SGNMGW">{{cite news |title=Sagaing and Magway PDFs launch guerrilla attacks on military columns |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/sagaing-and-magway-pdfs-launch-guerrilla-attacks-on-military-columns |access-date=27 December 2021 |work=Myanmar Now |date=12 October 2021 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128160101/https://www.myanmar-now.org/en/news/sagaing-and-magway-pdfs-launch-guerrilla-attacks-on-military-columns |url-status=live |accessdate=12 November 2023 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128160101/https://www.myanmar-now.org/en/news/sagaing-and-magway-pdfs-launch-guerrilla-attacks-on-military-columns }}</ref><ref name = "YGN">{{cite news|title=Yangon PDF Central Command announces attacks after Kyimyindine crackdown|url=https://www.bnionline.net/en/news/yangon-pdf-central-command-announces-attacks-after-kyimyindine-crackdown|access-date=27 December 2021|work=Burma News International|date=7 December 2021|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227003332/https://www.bnionline.net/en/news/yangon-pdf-central-command-announces-attacks-after-kyimyindine-crackdown|url-status=live|accessdate=12 November 2023|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227003332/https://www.bnionline.net/en/news/yangon-pdf-central-command-announces-attacks-after-kyimyindine-crackdown}}</ref> *{{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] *{{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] '''[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|မဟာမိတ် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ]]'''<br> * '''[[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့]]'''<ref>{{cite news|last1=Lynn|first1=Kyaw Ye|title=Curfew imposed after clashes near Myanmar-China border|url=http://aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-after-clashes-near-myanmar-china-border/689281|access-date=21 November 2016|agency=Anadolu Agency|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524111335/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-after-clashes-near-myanmar-china-border/689281|url-status=live|accessdate=7 May 2024|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524111335/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-after-clashes-near-myanmar-china-border/689281}}</ref> ** {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ** '''[[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]''' *** {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] *** {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] *** {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]{{efn|ဧပြီ – နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂; အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ - လက်ရှိ}} * '''[[4K မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့]]<ref>{{cite news|url=https://burmese.dvb.no/archives/599992|title=Intense clash in Mese, Karenni State|date=20 June 2023|work=[[Democratic Voice of Burma]]|lang=Burmese|access-date=30 July 2023|archive-date=25 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625083220/https://burmese.dvb.no/archives/599992|url-status=live|accessdate=7 May 2024|archive-date=25 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625083220/https://burmese.dvb.no/archives/599992}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ludunwayoo.com/feature-mm/2023/06/20/79886/|title=The 4K, the clash in Mese, and the military movement of Karenni State|date=20 June 2023|work=People's Spring|lang=Burmese|access-date=30 July 2023|archive-date=2 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702091642/https://www.ludunwayoo.com/feature-mm/2023/06/20/79886/|url-status=live|accessdate=7 May 2024|archive-date=2 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702091642/https://www.ludunwayoo.com/feature-mm/2023/06/20/79886/}}</ref>''' ** {{flagicon image|Flag of the KNLA.svg}} [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] ** {{flagicon image|Flag of the Karenni Army.png}} [[ကရင်နီ တပ်မတော်]] ** {{flagicon image|Karenni National People's Liberation Front flag.png}} [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]]<br> ** {{flagicon image|KNDF_Flag.jpg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Karen National Defence Organisation.svg}} [[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Bamar People's Liberation Army.svg}} [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]] * {{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Pa-O National Liberation Army.svg}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ငယ်များ]] </br>'''အခြား အဖွဲ့အစည်းများ'''</br> * {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army (Myanmar).png}} [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ#၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း ပြန်လည်ဦးမော့လာခြင်း|ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Fighting peacock flag.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] * စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေး ပြောက်ကျားအဖွဲ့ငယ်များ | combatant2 = [[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]] '''[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]''' *{{armed forces|MYA}} **{{army|MYA}} **{{Navy|MYA}} **{{air force|MYA}} ** {{coast guard|MYA}} **{{flagicon image|Flag of Myanmar Border Guard Forces.png}} [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] **{{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] **{{flagicon image|Myanmar Police Emblem.png}} [[နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့]] **{{flagicon image|Sasana Flag – Buddhist flag in Myanmar.png}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]]<ref>{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/topics/5558|title=Pyu Saw Htee militia|website=Myanmar NOW|access-date=15 September 2022|archive-date=12 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512221709/https://www.myanmar-now.org/en/topics/5558}}</ref> **{{flagicon image|Sasana Flag – Buddhist flag in Myanmar.png}} [[သွေးသောက်အဖွဲ့]]<ref>{{Cite news|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/murders-in-yangon-and-mandalay-linked-to-thwe-thout|work=Myanmar Now|title=Murders in Yangon and Mandalay linked to Thwe Thout|date=23 May 2022|access-date=22 June 2022|accessdate=15 September 2022|archive-date=23 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523140737/https://www.myanmar-now.org/en/news/murders-in-yangon-and-mandalay-linked-to-thwe-thout}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://asiatimes.com/2022/06/myanmar-raising-bloodthirsty-death-squads/|work=Asia Times|first=David Scott|last=Mathieson|title=Myanmar raising bloodthirsty death squads|date=10 June 2022|access-date=22 June 2022|accessdate=15 September 2022|archive-date=13 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613154553/https://asiatimes.com/2022/06/myanmar-raising-bloodthirsty-death-squads/}}</ref> {{flagicon image|Flag of the Pa-O National Organisation.svg|size=25px}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]<br> {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]]<br> {{flagicon image|Flag of Zomi Re-unification Organisation.svg}} [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]<ref>{{Cite web |title=Paul Lu: ZRO/ZRA Has Abducted And Killed Our CJDC Members |url=https://www.bnionline.net/en/news/paul-lu-zrozra-has-abducted-and-killed-our-cjdc-members |access-date=2022-06-28 |website=Burma News International |language=en |archive-date=28 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628210211/https://www.bnionline.net/en/news/paul-lu-zrozra-has-abducted-and-killed-our-cjdc-members |url-status=live }}</ref>{{EngvarB|date=December 2021}} | combatant3 = | commander1 = {{plainlist| *[[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]] '''[[ဒူဝါလရှီးလ]]''' *[[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]] [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] *{{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ရည်မွန်]] *{{flagicon image|KNDF_Flag.jpg}} [[ခွန်ဘီထူး]] *{{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg|link=ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်}} [[ဂမ်ရှောင်]] *{{flagicon image|Flag of the KNLA.svg|link=ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်}} [[ပဒိုကွယ်ထူးဝင်း]] *{{flagicon image|Fighting Peacock Flag.png}} [[သံခဲ]] * {{flagicon image|Flag of the Karenni Army.png}} [[ခူးဦးရယ်]] * {{flagicon image|Karenni National People's Liberation Front flag.png}} [[ထွန်းကျော်]]<ref>{{cite news |title=KNPLF Says No Fake Peace |url=https://www.bnionline.net/en/news/knplf-says-no-fake-peace |access-date=29 June 2023 |work=BNI |date=6 March 2020 |language=en |accessdate=12 November 2023 |archive-date=29 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629040134/https://www.bnionline.net/en/news/knplf-says-no-fake-peace }}</ref> *{{flagicon image|Chin National Army Flag.svg|link=ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်}} [[ပူးဇင်ကျုံး]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg|link=မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်}} [[ဖုန်တာရွှင်]] * {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|link=တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်}} [[တာဘုန်းကျော်]] * {{flagicon image|Infobox AA.png|link=ရက္ခိုင့်တပ်တော်}} [[ထွန်းမြတ်နိုင်]] * {{flagicon image|Flag of the Bamar People's Liberation Army.svg}} [[မောင်ဆောင်းခ]] * {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army (Myanmar).png}} [[ဖိုးသံချောင်း]] }} | commander2 = {{plainlist| *[[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]]{{flagdeco|MYA|army}} '''[[မင်းအောင်လှိုင်]]''' *[[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]]{{flagdeco|MYA|army}} [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *{{flagdeco|MYA|army}} [[မောင်မောင်အေး]] *{{flagdeco|MYA|army}} [[တင်အောင်စန်း]] *{{flagdeco|MYA|army}} [[ရာပြည့်]] *{{flagdeco|MYA|army}} [[နီလင်းအောင်]] *{{flagdeco|MYA|army}} [[အောင်လင်းဒွေး]] *{{flagicon image|Flag of the Pa-O National Organisation.svg|size=25px}} [[အောင်ခမ်းထီ]] * {{flagicon image|Flag of DKBA.svg}} [[စောချစ်သူ]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} Sao Meim Liam }} | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = ၁၀၀,၀၀၀ (PDF, ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ ခန့်မှန်း)<ref>{{cite news |title=With Conscription Law, Myanmar's Generals Are Digging Their Own Graves |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/editorial/with-conscription-law-myanmars-generals-are-digging-their-own-graves.html |access-date=14 February 2024 |work=The irrawaddy |date=14 February 2024 |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214003318/https://www.irrawaddy.com/opinion/editorial/with-conscription-law-myanmars-generals-are-digging-their-own-graves.html |url-status=live |accessdate=2 May 2024 |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214003318/https://www.irrawaddy.com/opinion/editorial/with-conscription-law-myanmars-generals-are-digging-their-own-graves.html }}</ref> နှင့် ၁၃၅,၀၀၀ (ပကဖ နှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ) | strength2 = {{plainlist| * ၃၅၀,၀၀၀–၄၀၀,၀၀၀ (၂၀၂၁ အစောပိုင်း ခန့်မှန်း)<ref name = "lowyinstitute">{{Cite web|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/myanmar-s-military-numbers|title=Myanmar's military numbers|website=www.lowyinstitute.org|access-date=3 August 2022|archive-date=17 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220717075827/https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/myanmar-s-military-numbers}}</ref> * ၂၀၀,၀၀၀–၂၅၀,၀၀၀ (၂၀၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ခန့်မှန်း)<ref name = "lowyinstitute"></ref> * ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် (၂၀၂၃ မေ ခန့်မှန်း)<ref name = "usip">{{Cite web|url=https://www.usip.org/publications/2023/05/myanmars-military-smaller-commonly-thought-and-shrinking-fast|title=Myanmar’s Military Is Smaller Than Commonly Thought — and Shrinking Fast|website=www.usip.org|access-date=17 May 2023|archive-date=16 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230516155020/https://www.usip.org/publications/2023/05/myanmars-military-smaller-commonly-thought-and-shrinking-fast}}</ref> }} | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = {{plainlist| * '''စုစုပေါင်း သေဆုံးသူ''' ၇၃,၀၆၉+ ([[:en:Armed Conflict Location and Event Data Project|ACLED]]၊ ၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ အရ)<ref>{{Cite news|url=https://acleddata.com/dashboard/#/dashboard|title=ACLED Dashboard|work=ACLED|date=22 April 2022|access-date=1 May 2022|archive-date=1 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101211737/https://acleddata.com/dashboard#/dashboard|url-status=live|accessdate=3 August 2022|archive-date=1 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101211737/https://acleddata.com/dashboard#/dashboard}}</ref> * ပြည်သူ ၆,၀၈၇ ဦး အသတ်ခံရ၊ ၂၈,၀၅၁ ဦး ဖမ်းဆီးခံရ ([[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]]၊ ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ အရ)<ref>{{Cite web|url=https://aappb.org/|title=AAPP &#124; Assistance Association for Political Prisoners|website=AAPP &#124; Assistance Association for Political Prisoners|access-date=14 February 2022|archive-date=6 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206105846/https://aappb.org/}}</ref> * စစ်ဘေးရှောင် ၃,၂၀၆,၈၀၀ – ၃,၄၈၄,၃၀၀ နှင့် ဒုက္ခသည် ၁၄၉,၀၀၀ (ကုလသမဂ္ဂ၊ ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ အရ)<ref>{{cite web |url=https://reliefweb.int/report/myanmar/myanmar-emergency-update-end-november-2024 |title=Myanmar Emergency Update (as of end of November 2024) |date=20 Dec 2024 |website=Reliefweb.com |access-date=22 Dec 2024 |archive-date=20 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220044825/https://reliefweb.int/report/myanmar/myanmar-emergency-update-end-november-2024 }}</ref> *နေအိမ် ၈၃,၇၄၆ ဖျက်ဆီးခံရ (ISP–Myanmar and Data for Myanmar, ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၄ အရ)<ref name="thediplomat.com">{{cite web |url=https://thediplomat.com/2022/06/myanmars-total-displaced-population-tops-1-million-says-un/ |title=Myanmar's Total Displaced Population Tops 1 Million, Says UN |work=The Diplomat |first=Sebastian |last=Strangio |date=3 June 2022 |access-date=19 August 2022 |archive-date=14 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714151231/https://thediplomat.com/2022/06/myanmars-total-displaced-population-tops-1-million-says-un/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar junta has burnt down 83,746 houses since the coup |url=https://eng.mizzima.com/2024/04/18/9096 |work=Mizzima |date=18 April 2024}}</ref> *နေအိမ်နှင့် အဆောက်အဦး ၄၄၀ ချိတ်ပိတ်ခံထားရ ([[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ အရ)<ref>{{Cite web|url = https://aappb.org/?p=20793|title = Daily Briefing in Relation to the Military Coup|date = 28 March 2022|access-date = 3 August 2022|archive-date = 28 March 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220328144739/https://aappb.org/?p=20793}}</ref>}} | notes = | campaignbox = }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} '''မြန်မာပြည်တွင်းစစ်''' သို့မဟုတ် '''ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်'''<ref>{{ကိုးကားခြင်း|title=ပြည်သူ့ခုခံ တော်လှန်စစ်သတင်းများ|url=https://www.youtube.com/watch?v=Px_ou2j5aGE|language=en|access-date=2022-02-03|archive-date=4 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204072038/https://www.youtube.com/watch?v=Px_ou2j5aGE|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် '''နွေဦးတော်လှန်ရေး''' သည် ၂၀၂၁ခုနှစ်မှစ၍ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]နှင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]]အပါအဝင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအား ဆန့်ကျင်သော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်‌တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများအကြား ဖြစ်ပွားသော ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်တွင်းစစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝှမ်းတွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြမှုများ|အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုများ]] ကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ(နစက)]] က လိုက်လျောခြင်းမရှိပဲ လုံခြုံရေးအင်အားအလွန်အကျွံသုံးကာ အဓိကရုဏ်း ဖြိုခွင်းရေးလက်နက်များသာမက စစ်မြေပြင်လက်နက်များကို အသုံးပြုကာ နှိမ်နင်း ဖြိုခွင်းမှုအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနှံ့ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]]၊ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ၏ လက်နက်ကိုင် တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Violence Escalates With Rise of 'Self-defense' Groups, Report Says|url=https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html|date=June 27, 2021|accessdate=14 February 2022|archive-date=8 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108225946/https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Myanmar anti-coup insurgents destroy police post, kill security forces -media|url=https://www.euronews.com/2021/05/23/us-myanmar-politics|date=May 23, 2021|accessdate=14 February 2022|archive-date=5 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105220135/https://www.euronews.com/2021/05/23/us-myanmar-politics}}</ref> ဤပဋိပက္ခကို ထကြွခြင်းထက် ပြည်တွင်းစစ်ဟု ကုလလူ့အခွင့်အရေး အကြီးအကဲက သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=The deadly battles that tipped Myanmar into civil war|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60144957/|date=2022-02-01|accessdate=14 February 2022|archive-date=10 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210065357/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60144957}}</ref> [[:en:Armed Conflict Location and Event Data Project|ACLED]] ၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် ထုတ်ပြန်ချက်အရ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီး လူပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite web |last1=Bynum |first1=Elliott |title=10 Conflicts to Worry About in 2022: Myanmar |url=https://acleddata.com/10-conflicts-to-worry-about-in-2022/myanmar/ |website=ACLED |access-date=8 March 2022 |archive-date=1 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801085156/https://acleddata.com/10-conflicts-to-worry-about-in-2022/myanmar/ }}</ref><ref name=UCDP_candidates_2021>{{Cite web|title=UCDP Candidates data set January to December 2021: Version 21.01.21.12|url=https://ucdp.uu.se/downloads/index.html|date=31 January 2022|access-date=14 February 2022|archive-date=7 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207011757/https://ucdp.uu.se/downloads/index.html}}</ref> အာဏာသိမ်းပြီး လများအကြာတွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက စစ်ကောင်စီအား တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် အတိုက်အခံများက နယ်မြေဒေသအချို့ကို စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="CNN 7/9/21">{{cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Olarn |first2=Kocha |title=Myanmar's shadow government launches 'people's defensive war' against the military junta |url=https://www.cnn.com/2021/09/07/asia/myanmar-nug-peoples-war-intl-hnk/index.html |access-date=23 September 2022 |work=[[CNN]] |accessdate=24 May 2023 |archive-date=23 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923230625/https://www.cnn.com/2021/09/07/asia/myanmar-nug-peoples-war-intl-hnk/index.html }}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |title=The deadly battles that tipped Myanmar into civil war |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60144957/ |work=The BBC |agency=The BBC |date=1 February 2022 |access-date=2 February 2022 |accessdate=14 February 2022 |archive-date=10 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210065357/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60144957 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hutt |first1=David |title=The World Must Respond to Myanmar's Civil War Rather Than Its Coup |url=https://thediplomat.com/2022/09/the-world-must-respond-to-myanmars-civil-war-rather-than-its-coup/ |access-date=21 September 2022 |work=[[The Diplomat]] |date=14 September 2022 |accessdate=24 May 2023 |archive-date=21 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921070825/https://thediplomat.com/2022/09/the-world-must-respond-to-myanmars-civil-war-rather-than-its-coup/ }}</ref><ref>{{cite news |last1=Tharoor |first1=Ishaan |title=Myanmar's junta can't win the civil war it started |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/21/mynanmar-junta-military-civil-war-coup/ |access-date=21 September 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=21 July 2022 |accessdate=24 May 2023 |archive-date=16 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816114829/https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/21/mynanmar-junta-military-civil-war-coup/ }}</ref><ref>{{cite news |last1=Ebbighausen |first1=Rodion |title=Who is winning Myanmar's civil war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-winning-myanmars-civil-war/a-62326822 |access-date=21 September 2022 |work=[[Deutsche Welle]] |date=1 July 2022 |accessdate=24 May 2023 |archive-date=21 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921190522/https://www.dw.com/en/who-is-winning-myanmars-civil-war/a-62326822 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Davis |first1=Anthony |title=Is Myanmar's military starting to lose the war? |url=https://asiatimes.com/2022/05/is-myanmars-military-starting-to-lose-the-war/ |access-date=21 September 2022 |work=[[Asia Times]] |date=30 May 2022 |accessdate=24 May 2023 |archive-date=21 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921190524/https://asiatimes.com/2022/05/is-myanmars-military-starting-to-lose-the-war/ }}</ref> ကျေးရွာများနှင့် မြို့ငယ်များတွင် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လူပေါင်းများစွာ ထွက်ပြေးနေခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၃ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မြို့နယ်များ၏ သုံးပုံတစ်ပုံထက်ပို၍ လက်လွှတ်နေရပြီဖြစ်ကြောင်း မင်းအောင်လှိုင်က ဝန်ခံခဲ့သည်။<ref name="AFP Feb 2023">{{cite news |title=Myanmar junta extends state of emergency, effectively delaying polls |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230201-myanmar-marks-coup-anniversary-with-eyes-on-junta-election-plan |access-date=1 February 2023 |work=[[Agence France-Presse]] |publisher=[[France24]] |date=4 February 2023 |location=[[Yangon]] |accessdate=24 May 2023 |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202232853/https://www.france24.com/en/live-news/20230201-myanmar-marks-coup-anniversary-with-eyes-on-junta-election-plan }}</ref><ref name="SCMP">{{cite news |last1=Jones |first1=Aidan |title=Myanmar junta 'losing control' as armed resistance digs in, rights experts say |url=https://www.scmp.com/week-asia/article/3191402/myanmar-junta-losing-control-armed-resistance-digs-rights-experts-say |access-date=4 February 2023 |work=[[South China Morning Post]] |date=5 September 2022 |accessdate=24 May 2023 |archive-date=4 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204042636/https://www.scmp.com/week-asia/article/3191402/myanmar-junta-losing-control-armed-resistance-digs-rights-experts-say }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအရ လူပေါင်း ၁.၃ သန်းသည် စစ်ဘေးရှောင်နေရပြီး ကလေးသူငယ် ၁၃,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ မတ်လအထိ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူပေါင်း ၁၇.၆ သန်းသည် လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ လိုအပ်လျက်ရှိကာ ၁.၆ သန်းမှာ စစ်ဘေးရှောင်လျက်ရှိပြီး အရပ်သားနေအိမ် ၅၅,၀၀၀ ဖျက်ဆီးခံထားရကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက ခန့်မှန်းထားသည်။ လူပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ကျော်သည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံလျက်ရှိသည်ဟု UNOCHA က ဆိုသည်။<ref name="Mike">{{Cite web |last=Mike |date=15 September 2022 |title=Mass Exodus: Successive Military Regimes in Myanmar Drive Out Millions of People |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/editorial/mass-exodus-successive-military-regimes-in-myanmar-drive-out-millions-of-people.html |access-date=2022-09-22 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=26 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026014123/https://www.irrawaddy.com/opinion/editorial/mass-exodus-successive-military-regimes-in-myanmar-drive-out-millions-of-people.html }}</ref> ၂၀၂၃ တွင် နိုင်ငံ၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ တပ်မတော်က ထိန်းထားနိုင်ကြောင်း မီဒီယာများက ဖော်ပြကြသည်။<ref>{{Cite web |title=The civil war in Myanmar: No end in sight |url=https://www.brookings.edu/articles/the-civil-war-in-myanmar-no-end-in-sight/ |access-date=2023-10-10 |website=Brookings |language=en-US |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013033325/https://www.brookings.edu/articles/the-civil-war-in-myanmar-no-end-in-sight/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar’s Junta Is Losing the Civil War |url=https://www.cfr.org/article/myanmars-junta-losing-civil-war |access-date=2023-10-10 |website=Council on Foreign Relations |language=en |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013033325/https://www.cfr.org/article/myanmars-junta-losing-civil-war }}</ref> ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာလတွင် တပ်မတော်အနေဖြင့် အင်အားနည်းပါးမှုပြဿနာများ၊ တပ်ပြေးများနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Junta Troops Lost Will to Fight: Brotherhood Alliance |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-troops-lost-will-to-fight-brotherhood-alliance.html |access-date=2023-11-05 |website=The Irrawaddy |date=4 November 2023 |archive-date=7 November 2023 |archive-url=https://archive.today/20231107030942/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-troops-lost-will-to-fight-brotherhood-alliance.html |url-status=live }}</ref> [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]နှင့် ပီဒီအက်ဖ်များ၏ အဓိကထိုးစစ်ဖြစ်သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]သည် နိုဝင်ဘာလကုန်အထိ စစ်ကောင်စီ အခြေစိုက်စခန်း ၂၂၀ ကျော်၊ နှင့် မြို့အများအပြားကို သိမ်းပိုက်ရရှိထားသည်။ ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာနှင့် နိုဝင်ဘာလတွင် [[လွိုင်ကော်မြို့]]ကို ထိုးစစ်ဆင်သော [[၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး]]နှင့်အတူ ရခိုင်နှင့် ချင်းပြည်နယ်များတွင်လည်း ထိုးစစ်များ ပြင်းထန်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Fishbein |first1=Emily |last2=Hkawng |first2=Jaw Tu |last3=Awng |first3=Zau Myet |title=Northern offensive brings 'new energy' to Myanmar's anti-coup resistance |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/3/northern-offensive-brings-new-energy-to-myanmars-anti-coup-resistance |access-date=6 November 2023 |agency=Reuters |date=3 November 2023 |archive-date=5 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105001619/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/3/northern-offensive-brings-new-energy-to-myanmars-anti-coup-resistance |url-status=live |accessdate=17 December 2023 |archive-date=5 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105001619/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/3/northern-offensive-brings-new-energy-to-myanmars-anti-coup-resistance }}</ref><ref name=irrloikaw>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-15 |title=Kayah Resistance Seizes Myanmar Junta Bases in State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html |access-date=2023-11-15 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=16 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116062451/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html |url-status=live }}</ref><ref name=rakceasefire2>{{cite news |title=ရသေ့တောင်မြို့နယ် နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဒုံးပိုက်စခန်းကိုသိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟုဆို |trans-title=Two Rathedaung Township Border Guard Military Posts attacked by Arakan Army with Dong Paik camp being captured |date=13 November 2023 |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 |language=my |work=Narinjara News |access-date=13 November 2023 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113013729/https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 |url-status=live |accessdate=19 November 2023 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113013729/https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 }}</ref> ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးတွင် MNDAA အဖွဲ့သည် [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ မြို့တော် [[လောက်ကိုင်မြို့]]ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ အစောပိုင်းတွင်လည်းကောင်း သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် အပစ်ရပ်သည့် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးသည် ရက္ခိုင့်တပ်တော်၏ မြောက်ဦးမြို့နှင့် အခြားနေရာများအား ထိုးစစ်ဆက်လက် ဆင်နွဲခဲ့သည်။<ref name=mrauku/> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ဗိုလ်ချုပ် ၆ ဦးအပါအဝင် တပ်သားထောင်နှင့်ချီ၍ လက်နက်ချမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="BBC-losing-24-1-2024"/> စစ်ကောင်စီက ပြည်သူလူထုအပေါ် မီးရှို့ခြင်း၊ ခေါင်းဖြတ်သတ်ခြင်း၊ အဓမ္မပြုကျင့်ခြင်းနှင့် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းများအပါအဝင် အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်များဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ လူဦးရေ သုံးသန်းနီးပါး စစ်ဘေးရှောင်ဖြစ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|author1=Helen Regan|author2=Angus Watson|author3=Anna Coren|author4=Su Chay|author5=Pallabi Munsi|url=https://edition.cnn.com/2024/03/27/asia/myanmar-military-junta-civilian-attacks-intl-hnk-dst/index.html|title=Burnings and beheadings: Myanmar junta escalates terror tactics against its people|date=2024-03-27|work=CNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402140504/https://edition.cnn.com/2024/03/27/asia/myanmar-military-junta-civilian-attacks-intl-hnk-dst/index.html|archive-date=April 2, 2024}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ဒီးမော့ဆိုနှင့် ဖာပွန်မြို့များကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ == နောက်ခံ == ===ရှိနှင့်ပြီးသော ပဋိပက္ခ=== {{main|မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ}} {{see also|မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ}} ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစတင်ကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဗဟိုအစိုးရကို ဆန့်ကျင်နေသူများတွင် ကွန်မြူနစ်သူပုန်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးတို့သည် အဓိက အတိုက်အခံများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|last=Hensengerth|first=Oliver|title=The Burmese Communist Party and the State-to-State Relations between China and Burma|url=http://www.smlc.leeds.ac.uk/eas/eas_content/resources/documents/67LEAP.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528034733/http://www.smlc.leeds.ac.uk/eas/eas_content/resources/documents/67LEAP.pdf|archive-date=28 May 2008|year=2005|journal=Leeds East Asia Papers|volume=67}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528034733/http://www.smlc.leeds.ac.uk/eas/eas_content/resources/documents/67LEAP.pdf |date=28 May 2008 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.smlc.leeds.ac.uk/eas/eas_content/resources/documents/67LEAP.pdf |access-date=31 May 2023 |archive-date=28 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528034733/http://www.smlc.leeds.ac.uk/eas/eas_content/resources/documents/67LEAP.pdf }}</ref><ref>{{cite book |last1=Callahan |first1=Mary Patricia |title=Making Enemies: War and State Building in Burma |date=2003 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=978-0-8014-7267-1 |url=https://books.google.com/books?id=NrCK8a6tcEgC |language=en}}</ref> ၂၀ ရာစုနှစ်တစ်ခုလုံးတွင် ထင်ရှားသော [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]]သည် လွှမ်းမိုးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးနေဝင်း]]၏ [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]နှင့် အရှိန်မြင့်လာသော နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကြောင့် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများ ပေါက်ပွားလာခဲ့သည်။<ref name="Pavković, 2011: 476">Pavković, 2011: 476</ref> [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ပြီးနောက် ဆန္ဒပြသူများမှ ဗမာလက်နက်ကိုင်စစ်အဖွဲ့များပေါ်ပေါက်လာပြီး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များ ထိန်းချုပ်ရာ ဒေသများသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ရှစ်လေးလုံး လူထုအုံကြွမှုအပြီးတွင် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]] (နောက်ပိုင်းတွင် [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]) သည် စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်တလျောက် [[တပ်မတော်]]သည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၏ စခန်းများ၊ အခြေစိုက်စခန်းများကို ဖျက်ဆီးကာ ယင်းတို့ကို အင်အားချိနဲ့စေခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last1=Flint |first1=Colin |last2=Kirsch |first2=Scott |title=Reconstructing Conflict: Integrating War and Post-war Geographies |date=2011 |publisher=Ashgate Publishing |location=Farnham |isbn=978-1-4094-0470-5 |url=https://books.google.com/books?id=M__6c49rdz4C |language=en}}</ref> ၂၀၁၁-၂၀၁၅ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကာလတွင် စစ်အစိုးရသည် [[ကိုးကန့်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]ကဲ့သို့သော နေရာဒေသများကို ပြန်လည်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="CNN-2t">{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2015/02/12/asia/myanmar-violence/index.html|title=Myanmar says Kokang rebels killed 47 of its soldiers|first1=Jethro|last1=Mullen|first2=Mitra|last2=Mobasherat|date=13 February 2015|publisher=CNN|access-date=31 May 2023|archive-date=28 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164322/https://www.cnn.com/2015/02/12/asia/myanmar-violence/index.html}}</ref><ref name="Ray Pagnucco and Jennifer Peters">{{cite news|title=Myanmar's National Ceasefire Agreement isn't all that national|url=https://news.vice.com/article/myanmars-national-ceasefire-agreement-to-end-68-year-civil-war-isnt-all-that-national|access-date=18 October 2015|newspaper=Vice News|date=15 October 2015|author=Ray Pagnucco and Jennifer Peters|accessdate=31 May 2023|archive-date=16 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016125220/https://news.vice.com/article/myanmars-national-ceasefire-agreement-to-end-68-year-civil-war-isnt-all-that-national}}</ref> နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီဖြစ်ထွန်းရေးတို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ]]က ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်]] (NCA) ကို ဗဟိုအစိုးရနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ရှစ်ဖွဲ့တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref name="rfaNCA">{{cite news|title=Myanmar Signs Historic Cease-Fire Deal With Eight Ethnic Armies|url=http://www.rfa.org/english/news/myanmar/deal-10152015175051.html|access-date=15 October 2017|work=Radio Free Asia|language=en|accessdate=31 May 2023|archive-date=25 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325160018/http://www.rfa.org/english/news/myanmar/deal-10152015175051.html}}</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၁၈ တွင် တပ်မတော်စစ်သားများက လမ်းဖောက်လုပ်ရန်အတွက် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့၏ နယ်မြေများသို့ ဝင်ရောက်သည်မှ အစပြု၍ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက်မှာ ပျက်ပြယ်ရန် လမ်းစဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Sandford |first1=Steve |title=Conflict Resumes in Karen State After Myanmar Army Returns |url=https://www.voanews.com/a/conflict-resumes-in-karen-state-after-myanmar-army-returns/4417421.html |access-date=3 June 2018 |publisher=Voice of America |date=31 May 2018 |language=en |accessdate=31 May 2023 |archive-date=3 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180603065724/https://www.voanews.com/a/conflict-resumes-in-karen-state-after-myanmar-army-returns/4417421.html }}</ref> လက်မှတ်မရေးထိုးထားသော အဖွဲ့များသည် ပဋိပက္ခများကို ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာက အာရုံစိုက်မိစေခဲ့သည်မှာ [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်]]ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၆ တွင်ဖြစ်ပွားသော ပဋိပက္ခမှသည် ၂၀၁၇ တွင် ဗဟိုအစိုးရ၏ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="BBC4">{{cite news|title=Myanmar tensions: Dozens dead in Rakhine militant attack|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-41046729|work=BBC News|access-date=25 August 2017|date=25 August 2017|accessdate=31 May 2023|archive-date=25 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825223806/http://www.bbc.com/news/world-asia-41046729}}</ref> ၂၀၁၆ နှောင်းပိုင်းတွင် [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]အပါအဝင် NCA မရေးထိုးထားသည့် အဖွဲ့များက [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ ဗဟိုအစိုးရနှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များနှင့် ထိတွေ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref name="Nadi">{{cite news|last1=Nadi|first1=Nang Mya|title=8 killed as ethnic rebels hit Muse- DVB Multimedia Group|url=http://www.dvb.no/news/8-killed-ethnic-rebels-hit-muse/72729|access-date=3 May 2018|work=DVB Multimedia Group|date=22 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504010454/http://www.dvb.no/news/8-killed-ethnic-rebels-hit-muse/72729|archive-date=4 May 2018|url-status=dead|accessdate=31 May 2023|archive-date=4 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504010454/http://www.dvb.no/news/8-killed-ethnic-rebels-hit-muse/72729}}</ref> ၂၀၂၀ တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ တပ်မတော်သည် ရက္ခိုင့်တပ်တော်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title= |script-title=my:မီးဝစခန်းအား ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော်ကြာ ဝိုင်းပတ်ပိတ်ဆို့ထားသည့် AA အကြမ်းဖက် သောင်းကျန်း သူများ အကျဆုံးများစွာဖြင့် ဆုတ်ခွာ ထွက်ပြေး၊ |url=http://www.cincds.gov.mm/node/6885 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716133529/http://www.cincds.gov.mm/node/6885 |archive-date=16 July 2020 |access-date=4 August 2020 |website=Office of the Commander-in-Chief of Defence Services |language=my}}</ref> ===၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းခြင်းနှင့် ဆန္ဒပြမှုများ === {{See also|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁-၂၀၂၂ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ မနက်ပိုင်းတွင် ပြည်သူလူထုမှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အစိုးရကို စစ်တပ် မှ ဖြုတ်ချပြီး [[စစ်တပ်အဖွဲ့အစည်းစနစ်|စစ်အာဏာရှင်အစိုးရ]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] ကို [[ကိုဗစ် ၁၉|COVID-19]] ကန့်သတ်ချက် ဖောက်ဖျက်မှုကြောင့်ဟုစွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခံခဲ့သလို နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂုလ် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို ဝေါ်ကီတော်ကီပိုင်ဆိုင်မှုဖြင့် စွပ်စွဲဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ဒုတိယသမ္မတ(၁) ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှ အပ အခြားသော ဝန်ကြီးများနှင့် အစိုးရအကြီးအကဲများကိုလည်း ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]က မည်သူကမှ အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်းမရှိပဲ ယင်းက ယာယီသမ္မတဖြစ်ကြောင်းနှင့် နိုင်ငံတော်အရေးပေါ် အခြေအနေဟု ကြေညာကာ နိုင်ငံ့အာဏာ ၃ ရပ် အား [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို လွှဲအပ်ကြောင်း စစ်တပ်ပိုင် [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|မြဝတီ]]မှ ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2 February 2021|title=Myanmar military announces new State Administrative Council|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html|accessdate=14 February 2022|archive-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131316/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html}}</ref>သို့သော်ငြားလည်း စစ်တပ်၏ အစိုးရအဖွဲ့ကို မည်သည့်နိုင်ငံကမှ အသိအမှတ် ပြုထားခြင်းမရှိပေ။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.youtube.com/watch?v=JLLYejOcv5U |accessdate=15 February 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215080417/https://www.youtube.com/watch?v=JLLYejOcv5U }}</ref> အာဏာသိမ်းမှု၏ နောက်ကွယ်မှ ရည်ရွယ်ချက် အတိအကျကို ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] တွင် မဲပေါင်း ၈.၆သန်းကျော် ကွာဟကာ မဲမသမာမှုရှိသည် ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့သော်လည်း သက်သေအထောက်အထားပြနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ အများစုကမူ လွန်ခဲ့သည် ၁၀ နှစ်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သော [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]၏ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|စစ်အာဏာရှင်]]စနစ်ကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုသောကြောင့်ဖြစ်သည် ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ <ref>{{Cite web|date=1 February 2021|title=Min Aung Hlaing: the heir to Myanmar's military junta|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210201-min-aung-hlaing-the-heir-to-myanmar-s-military-junta|language=en|accessdate=14 February 2022|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201211206/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210201-min-aung-hlaing-the-heir-to-myanmar-s-military-junta}}</ref> အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲများကို ရဲနှင့်စစ်တပ်အင်အားအလွန်အကျွံဖြင့် သွေးထွက်သံယို ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] နှင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|စစ်အစိုးရအဖွဲ့]]ကို တွန်းလှန်ရန် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့များ ထူထောင်ခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းမှုပြီးနောက် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|အနိုင်ရလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အများစုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]မှ [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (PDF) အမည်ဖြင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် စစ်အစိုးရကို ခုခံဆန့်ကျင်သော "ခုခံစစ်" ကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar shadow government calls for uprising against military|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/7/myanmar-shadow-government-launches-peoples-defensive-war|publisher=aljazeera.com|date=7 Sep 2021|accessdate=14 February 2022|archive-date=8 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908001916/https://www.aljazeera.com/news/2021/9/7/myanmar-shadow-government-launches-peoples-defensive-war}}</ref> ==ရှေးဦးဖြစ်စဉ်များ== {{main|မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)}} ===လက်နက်ကိုင် ဆန္ဒပြမှုများ=== မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် ဆန္ဒပြသူများစွာတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသများသို့ သွားရောက်ကာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များထံ ခိုလှုံ၍ သင်တန်းတက်ရောက်ခဲ့ခြင်းမှစကာ<ref name=fishbeinetal2021>{{Cite web |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/ |title='The last fight': With growing support for federal army, Kachin prepares for war |date=3 April 2021 |access-date=4 April 2021 |archive-date=3 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210403142738/https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/ |url-status=live }}</ref> တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ပြည်တွင်းစစ်အခြေအနေကို မြင့်တက်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=UN envoy urges action to prevent Myanmar 'civil war' |url=https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war |access-date=1 April 2021 |work=The Straits Times via Eleven Myanmar |date=1 April 2021 |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052132/https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052132/https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war }}</ref> [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]ကလည်း စစ်အာဏာရှင်အား တိုက်ထုတ်ရန် "ဖက်ဒရယ်လက်နက်ကိုင်တပ်မတော်" ဖွဲ့စည်းရေးကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="MMN30321">{{cite news |title=As slaughter of civilians continues, some decide it's time to take up arms |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms |access-date=1 April 2021 |work=Myanmar Now |date=30 March 2021 |language=en |archive-date=30 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210330105416/https://myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=30 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210330105416/https://myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms }}</ref> မတ်လမှာပင် "အရပ်သားများအား သတ်ဖြတ်နေခြင်း"ကြောင့် တပ်မတော်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအား ပြီးဆုံးစေနိုင်သည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref name=brotherhoodthreat2021>{{Cite web |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire |title=Brotherhood Alliance tells military to stop killings, threatens to abandon ceasefire |access-date=4 April 2021 |archive-date=30 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210330145217/https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire |url-status=live }}</ref> မတ်လနှောင်းပိုင်းမှာပင် တပ်မတော်၏ တိုက်ခိုက်မှုများအား ခုခံနိုင်ရန်အတွက် ဆန္ဒပြသူများသည် လက်လုပ်သေနတ်များကို သုံးစွဲမှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ တဆက်တည်းမှာပင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးအဆောက်အဦများနှင့် ရဲစခန်းများအား လက်လုပ်မိုင်းများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်သားများနှင့် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်ခြင်းများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=The Junta Is Dragging Myanmar Into Full-Blown Civil War|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html|access-date=10 April 2021|website=The Irrawaddy|language=en-US|archive-date=10 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410165357/https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html|url-status=live}}</ref> ===တကျော့ပြန် တိုင်းရင်းသား ပဋိပက္ခများ=== ယခင်က ငြိမ်းချမ်းပြီးသော မြို့ပြနေရာများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များ လိုအပ်ချက်ရှိလာခြင်းက တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအတွက် အင်အားဖြစ်စေခဲ့သည်။ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (ကေအိုင်အေ)သည် ဖေဖော်ဝါရီလမှ စတင်ကာ စစ်ကောင်စီနှင့် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ရှိနေခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် [[လိုင်ဇာမြို့]]အနီးရှိ [[အလောဘွမ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်|အလောဘွမ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=KIAbizasusual2021>{{Cite web |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement |title=KIA says more clashes likely despite junta's ceasefire announcement |access-date=4 April 2021 |archive-date=2 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402113940/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement |url-status=live }}</ref> နောက်တစ်ရက်မှာပင် ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (ကေအန်အယ်အေ)က စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းတစ်ခုအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ဆယ်ဦးသေဆုံးကာ ဖမ်းဆီးရမိသူများလည်း ရှိခဲ့ပြီး ဆန္ဒပြမှုစတင်ချိန်မှစ၍ ပထမဆုံးတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |last1=Lynn |first1=Kyaw Ye |title=10 soldiers killed in Myanmar base attack: Rebel group |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195 |access-date=10 April 2021 |agency=[[Anadolu Agency]] |date=27 March 2021 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410122729/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195 |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410122729/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195 }}</ref> နောက်ရက်တွင် ပထမဆုံး လက်နက်ကိုင်ဆောင်ထားသော စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင် ဆန္ဒပြသူများနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များအကြား ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ခဲ့ကာ [[၂၀၂၁ ကလေး ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ]] ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသပိတ်စခန်းကို ဝင်ရောက်စီးနင်းသော စစ်ကောင်စီတပ်သားများနှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့များအား ဆန္ဒပြသူများက လက်လုပ်လက်နက်များဖြင့် ခုခံခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=Myanmar Villagers Take Up Homemade Weapons Against Regime's Security Forces|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html|access-date=10 April 2021|website=The Irrawaddy|language=en-US|archive-date=10 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410172353/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html|url-status=live}}</ref> မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများအားလုံးကို ရပ်ဆိုင်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သော်လည်း တပ်မတော် (ကြည်း)၏ ထိုးစစ်ဆင်နေမှုများကြောင့် ကေအိုင်အေအနေဖြင့် ဆက်လက်ခုခံနေခဲ့ရသည်။<ref name=KIAbizasusual2021/> ဧပြီလတလျောက် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဧပြီ ၈ ရက်နေ့တွင် ဆန္ဒပြသူများက အမဲလိုက်ရိုင်ဖယ်များနှင့် မီးလောင်ဗုံးများဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်သားများအား ပြန်လည်ခုခံခဲ့ရာမှ ဆန္ဒပြသူ ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော စစ်အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြပွဲများနှင့် ဆက်စပ်၍ သေဆုံးသူဦးရေမှာ တနိုင်ငံလုံးတွင် ၆၀၀ ကျော်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Eleven killed as Myanmar protesters fight troops with hunting rifles, firebombs – media |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH |access-date=8 April 2021 |work=Reuters |date=8 April 2021 |archive-date=8 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408082100/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=8 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408082100/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH }}</ref> [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]]နှင့် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး]]အပါအဝင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်]]တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော အဖွဲ့ခုနစ်ဖွဲ့မှာ [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]နှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MYANMAR'S MEDIATION BLUES: Negotiation or zero-sum game? |url=https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game |work=BNI |date=3 June 2021 |access-date=3 June 2021 |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603040243/https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603040243/https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game }}</ref> ရက္ခိုင့်တပ်တော်၊ [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]တို့ပါဝင်သော [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့]]က ရှမ်းပြည်နယ် [[နောင်မွန်ရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|နောင်မွန်]]ရဲကင်းစခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Ten Myanmar policemen killed in attack by ethnic armies opposed to junta-report |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056 |access-date=10 April 2021 |work=Reuters |date=10 April 2021 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410075547/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056 |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410075547/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056 }}</ref> ထိုဖြစ်ရပ်ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းပစ်ခတ်မှုများနှင့် မြေပြင်တပ်ဖွဲ့များအသုံးပြုကာ အလော့ဘွမ်စခန်းအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အထိအခိုက်များစွာဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia |title=Junta's armed forces launch attack to reclaim base seized by KIA |access-date=3 June 2021 |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603024127/https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia |url-status=live }}</ref> ဧပြီ ၂၆ တွင် ဖြစ်ပွားသော [[မင်းတပ်တိုက်ပွဲ]]မှာ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံး ပြင်းထန်သည့် ထိတွေ့တိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (CDF) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]တွင် လက်နက်ကိုင်ခုခံမှုကို စတင်ခဲ့သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]က ရိက္ခာနှင့် ရေ ဖြတ်တောက်ခဲ့ကာ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite ]]news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|title=Myanmar: The small embattled town that stood up to the army|access-date=3 June 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213654/https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|url-status=live}}</ref> မြို့ပြင်ရှိ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းရုပ်တုအနီးတွင် ဆန္ဒပြသူများက ဖမ်းဆီးခံထားရသော ဆန္ဒပြသူ ခြောက်ဦးအားလွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုနေကြစဉ် လက်နက်ကိုင်စစ်သားတစ်ဦးက စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ရာမှ တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-30-regime-soldiers-killed-by-mindat-locals-in-four-day-battle|title=At least 30 regime soldiers killed by Mindat locals in four-day battle|website=Myanmar NOW|access-date=31 May 2023|archive-date=24 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324070731/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-30-regime-soldiers-killed-by-mindat-locals-in-four-day-battle}}</ref> အကူအညီပေးရေးဝန်ထမ်းတစ်ဦး၏ အဆိုအရ ဒေသခံ ၁၀,၀၀၀ ကျော်သည် ထိတွေ့တိုက်ပွဲများကြောင့် မင်းတပ်မှ ထွက်ပြေးနေရသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web|url=https://militarycoupmyanmar.com/2021/06/03/junta-cuts-off-water-and-food-supplies-to-rebel-town-of-mindat-2/|title=Junta cuts off water and food supplies to rebel town of Mindat|date=3 June 2021|access-date=31 May 2023|archive-date=12 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512221724/https://militarycoupmyanmar.com/2021/06/03/junta-cuts-off-water-and-food-supplies-to-rebel-town-of-mindat-2/}}</ref> တိုက်ပွဲသည် လေးရက်ခန့်ကြာခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ သေဆုံးကာ CDF ဖက်မှ အကျအဆုံးမရှိခဲ့သော်လည်း မင်းတပ်မြို့သည် လူသူကင်းမဲ့ကာ ခြောက်ကပ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.myanmarspeaks.com/posts/who-are-the-chin-defence-force-myanmar|title=Who are the Chinland Defense Force (CDF), Chin Myanmar|website=www.myanmarspeaks.com|access-date=24 March 2022|archive-date=12 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512221723/https://www.myanmarspeaks.com/posts/who-are-the-chin-defence-force-myanmar|url-status=dead}}</ref> == ခုခံမှု စတင်ခြင်း == {{see also|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)}} ဧပြီ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဒီမိုကရေစီအရေးလှုပ်ရှားသူ နိုင်ငံရေးသမား မင်းကိုနိုင်က ထိန်းသိမ်းခံ [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]နှင့် [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]တို့၏ မူလရာထူးများအတိုင်းပါဝင်ပြီး ကချင်နှင့် ကရင်တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့အစည်း ခေါင်းဆောင်များ ပါဝင်သော[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ဖွဲ့စည်းခြင်းကို ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုကြေညာချက်မှာပင် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေဖြင့် ထောက်ခံမှုပေးရန်လည်း တောင်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite news |title=Aung San Suu Kyi supporters unveil Myanmar 'national unity government' |url=https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece |access-date=17 April 2021 |work=[[Financial Times]] |date=16 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416161137/https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416161137/https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece }}</ref><ref>{{cite news |title=Opponents of Myanmar's junta set up national unity government |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government |access-date=17 April 2021 |work=[[France24]] |date=16 April 2021 |archive-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509175927/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509175927/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government }}</ref> အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရက လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်းကို မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့ကာ ယင်းရက်အား မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် ၂၀၂၁ စတင်ရာ ရက်အဖြစ် ရည်ညွှန်းကြသည်။ စစ်အာဏာရှင်၏ တိုက်ခိုက်မှုမှ အကာအကွယ်ပေးရန်နှင့် ဖက်ဒရယ်တပ်မတော် ပေါ်ပေါက်ရေးအတွက် ပထမအဆင့်အနေဖြင့် ဖြစ်ရန်အတွက် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အား [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (People's Defence Force, အတိုကောက် PDF) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Can Myanmar's New 'People's Defense Force' Succeed? |url=https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/ |agency=The Diplomat |date=26 April 2021 |access-date=3 June 2021 |archive-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509135933/https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/ |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509135933/https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/ }}</ref> မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[မူဆယ်မြို့]]၌ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်မတော်တို့အကြား ထိတွေ့မှုဖြစ်ပွားခဲ့ကာ မြန်မာလုံခြုံရေးအဖွဲ့ဝင် အနည်းဆုံး ၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar rebels claim police killings as Aung San Suu Kyi appears in court |url=https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force |access-date=26 May 2021 |work=The Guardian |date=24 May 2021 |language=en |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525013456/https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525013456/https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar: 13 security forces members killed in clash with anti-coup bloc's defence force |url=https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029 |access-date=26 May 2021 |work=ANI News |date=24 May 2021 |archive-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526074425/https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029/ |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526074425/https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029/ }}</ref> ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် [[မြဝတီခရိုင်]]အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ကရင်[[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]]တို့ကို ကရင်တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF ပူးပေါင်းတပ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ တစ်ဒါဇင်ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="Irr6321">{{cite news |title=Karen Rebel Leader Warns Myanmar Regime of More Fighting |url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html |date=3 June 2021 |access-date=5 June 2021 |archive-date=5 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605233950/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=5 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605233950/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html }}</ref> ကယားပြည်နယ်ရှိ ကရင်နီပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KPDF) က [[လွိုင်ကော်မြို့]]အနီးရှိ တပ်မတော် စစ်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karenni resistance fighters open new front against junta |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta |access-date=26 May 2021 |work=Myanmar Now |date=26 May 2021 |language=en |archive-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526202734/https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526202734/https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta }}</ref> မေလအကုန်တွင် လွိုင်ကော်နှင့် [[ဒီးမော့ဆိုမြို့]]များရှိ PDF နှင့် KPDF များကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် တပ်မတော်က လက်နက်ကြီးနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar carries out air strikes after militia attacks – witnesses |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31 |access-date=1 June 2021 |work=Reuters |date=31 May 2021 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601034353/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31/ |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601034353/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31/ }}</ref> မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ကေအိုင်အေက စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်နေသော ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်းကာ [[ကသာမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်များအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ရှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ပူတာအို၊ ဖားကန့်နှင့် မိုးမောက်မြို့နယ်များတွင်လည်း တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html |title=Myanmar Junta Forces and KIA in Fresh Fighting in Northern Myanmar |date=31 May 2021 |access-date=3 June 2021 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602234925/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html |url-status=live }}</ref> ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက [[မန္တလေးမြို့]]ရှိ PDF များခိုလှုံရာနေအိမ်အား ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးသမား အများအပြားကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Troops Battle Civilian Resistance Fighters in Mandalay |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html |date=22 June 2021 |access-date=17 January 2022 |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214075443/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214075443/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html }}</ref> [[ဒီပဲယင်းမြို့]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ခဲ့သော လူ ၂၅ ဦးအား စစ်ကောင်စီတပ်များက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town |title=Myanmar military kills at least 25 people in raid on central town |access-date=16 July 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210705011706/https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town |archive-date=5 July 2021 }}</ref> [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]အတွင်းတွင် တော်လှန်ရေးသမားများ၏ မိုင်းဆွဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>50 Myanmar Junta Soldiers Killed in Landmine Attacks https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214061731/https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html |date=14 February 2022 }}</ref> ဤတိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခင်က လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း မရှိသလောက်ဖြစ်ခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း အညာဒေသတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ===စစ်ကြေညာခြင်း=== စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက နိုင်ငံတော်၏ အရေးပေါ်အခြေအနေအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူလူထု၏ တော်လှန်ရေး စတင်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=တော်လှန်ရေး စတင်ကြောင်း NUG ကြေညာ – ဘီဘီစီ မြန်မာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049/page/16 |work=BBC News မြန်မာ |language=my-MM |access-date=17 January 2022 |accessdate=22 June 2023 |archive-date=22 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622043443/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049/page/16 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta|title=Myanmar opposition announces 'defensive war' against junta|first=Rebecca|last=Ratcliffe|location=[[Yangon]]|work=[[The Guardian]]|date=7 September 2021|access-date=7 September 2021|archive-date=2 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202134355/https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=2 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202134355/https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta}}</ref> နိုင်ငံအဝှမ်း စစ်ကောင်စီတပ်များ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။<ref name=iiss>{{cite web|url=https://myanmar.iiss.org/analysis|title=Post-coup Myanmar in six warscapes|website=International Institute for Strategic Studies|access-date=28 October 2022|archive-date=28 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221028203220/https://myanmar.iiss.org/analysis|url-status=live}}</ref> စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်သာရွာရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်အကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ လူအနည်းဆုံး ၁၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Deadly unrest reported in Myanmar after opposition urges 'defensive war' |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10 |work=reuters |access-date=17 January 2022 |archive-date=18 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118194903/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10/ |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=18 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118194903/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10/ }}</ref> စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် လွန်ခဲ့သော သုံးလအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၀၀ ကျော် သေဆုံးပြီး ၆၃၀ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html|title=Over 1700 Junta Soldiers Killed in Past Three Months, Civilian Government Says|publisher=[[The Irrawaddy]]|date=14 September 2021|accessdate=16 September 2021|archive-date=13 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213184102/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html|url-status=live}}</ref> စက်တင်ဘာလမှ အောက်တိုဘာလအကြား [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တို့တွင် တိုက်ပွဲများစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html|title=Over 30 Junta Soldiers Killed In Fierce Weekend Fighting|publisher=The Irrawaddy|date=27 September 2021|accessdate=7 October 2021|archive-date=14 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214005244/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html|title=Over 40 Myanmar Soldiers Killed in Ambush|publisher=The Irrawaddy|date=6 October 2021|accessdate=7 October 2021|archive-date=6 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006085942/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်ကာ ခုခံတော်လှန်ရေးသမားများကြောင့် စစ်ကောင်စီအမာခံသတင်းပေး အနည်းဆုံး ၄၀၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၂၈၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု စစ်ကောင်စီနိုင်ငံပိုင် မီဒီယာက အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html|title=Hundreds Of Myanmar Junta Informants Killed Or Wounded|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archive-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007103445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html|url-status=live}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဖြိုးသန့်]]သည် [[အာဏာဖီဆန်ရေး ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု|အာဏာ ဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှု]]ပြုလုပ်ရန် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ဆက်သွယ်သည်ဟုဆိုကာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html|title=Myanmar Military Detains North-Western Commander For Planning to Defect: Ethnic Insurgent Sources|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archive-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007102131/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html|url-status=live}}</ref> စက်တင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်၊ [[ထန်တလန်မြို့]]မှ မြို့ခံလူဦးရေ ၈,၀၀၀ ခန့်သည် စစ်ကောင်စီတပ်များ၏ နေအိမ်မီးရှို့မှုများကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]သို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|date=22 September 2021|title=Myanmar: Whole town flees amid fierce fighting|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762|url-status=live|website=[[BBC]]|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922140946/https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762 |archive-date=22 September 2021 }}</ref> စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း အငိုက်တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး ၂၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း တော်လှန်ရေးသမား အနည်းဆုံး ၄ ဦးနှင့် အသက် ၇၀ အရွယ် အရပ်သားတစ်ဦးတို့လဲ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html|title=Myanmar Junta Troops Ambushed in Shan State|publisher=The Irrawaddy|date=28 September 2021|accessdate=7 October 2021|archive-date=14 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214005113/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html|url-status=live}}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကလေးမြို့နယ်]]ရှိ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (ကလေး)|ကလေး PDF]] အခြေစိုက်စခန်းအား စစ်ကောင်စီတပ်များ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ကလေး PDF တပ်ရင်း ၃ မှ တော်လှန်ရေးသမား နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ဆေးတပ်သား ၉ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|title=Soldiers capture PDF medics during a raid on resistance base camp in Kalay|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay|access-date=17 January 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128121442/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128121442/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay}}</ref> == အစောပိုင်း ပဋိပက္ခများ == === ၂၀၂၁–၂၀၂၂ နွေရာသီ စစ်ရေးအခြေအနေများ === ====ရှမ်းနှင့် ကယားပြည်နယ်==== {{see also|မိုဆို လူသတ်ပွဲ}} နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ် [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[မိုးဗြဲ]] PDF စခန်းတစ်ခုကို [[တပ်မတော် (ကြည်း)|ခမရ ၄၄၂]]မှ တပ်သားများက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ လူအင်အားမမျှသဖြင့် PDF တပ်သားများ စခန်းကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news |last=Esther J. |date=18 November 2021 |title=Dozens of junta troops ambush Moebye PDF outpost |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost/ |access-date=13 April 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413061212/https://myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost/ |url-status=live |accessdate=22 June 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413061212/https://myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost/ }}</ref> နိုဝင်ဘာလ နှောင်းပိုင်းတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ပလ္လင်ရွာ၊ ကနီမြို့နယ်|ပလ္လင်ကျေးရွာ]]အနီးရှိ မုံရွာ PDF တပ်ခွဲ ၂၀၅ ၏ စခန်းတစ်ခုအား စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ စီးနင်းမှုအတွင်း PDF များ၏ ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာ အလုပ်ရုံတစ်ခုလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Military raid destroys resistance base in Monywa, PDF says|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|access-date=17 January 2022|archive-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127221223/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127221223/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says}}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ် [[ဟိုဖိတ်ရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဟိုဖိတ်ရွာ]]အနီးရှိ [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (KNDF) ၏ ရှေ့ပြေးတပ်သား လေးဦးအား စစ်ကောင်စီတပ်များက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Military kills four KNDF members in Demoso|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso|access-date=17 January 2022|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203102554/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203102554/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso}}</ref> ဒီဇင်ဘာလလယ်တွင် [[ဖရူဆိုမြို့နယ်]]တွင် KNDF နှင့် [[ကရင်နီ တပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များအကြား လေးရက်ကြာဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲအတွင်း ခမရ ၄၂၈ မှ စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Swe |first=Nyein |date=15 December 2021 |title=Clashes in Kayah State kill at least four regime soldiers: KNDF |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf/ |access-date=13 April 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413061211/https://myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf/ |url-status=live |accessdate=22 June 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413061211/https://myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] ထိန်းချုပ်နယ်မြေ [[လေးကေ့ကော်|လေးကေ့ကော်မြို့သစ်]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ခန့်က ဝင်ရောက်ရှာဖွေခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် PDF အဖွဲ့ဝင်များကို ရှာဖွေခဲ့ကြပြီး [[မြောင်းမြမြို့နယ်]] လွှတ်တော်အမတ် [[ဝေလင်းအောင်]] အပါအဝင် စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် ဆက်စပ်သော လူအများအပြားကို ဖမ်းဆီးသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=14 December 2021 |title=Military arrests NLD lawmaker in KNU territory |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/en/news/military-arrests-nld-lawmaker-in-knu-territory/ |access-date=13 April 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062716/https://myanmar-now.org/en/news/military-arrests-nld-lawmaker-in-knu-territory/ |url-status=live |accessdate=22 June 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062716/https://myanmar-now.org/en/news/military-arrests-nld-lawmaker-in-knu-territory/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် လွိုင်ကော်မြို့နယ် [[ကွန်နားရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်|ကွန်နားရွာ]]ရှိ နေအိမ်များအား စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Esther J |date=20 December 2021 |title=More houses torched as junta troops leave Loikaw village |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/en/news/more-houses-torched-as-junta-troops-leave-loikaw-village/ |access-date=13 April 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062712/https://myanmar-now.org/en/news/more-houses-torched-as-junta-troops-leave-loikaw-village/ |url-status=live |accessdate=22 June 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062712/https://myanmar-now.org/en/news/more-houses-torched-as-junta-troops-leave-loikaw-village/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[မိုဆိုရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|မိုဆိုကျေးရွာ]]အနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ဆုံတွေ့ခဲ့သော [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ|ဒေသခံ ၃၅ ဦးမှာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့]]ရသည်။<ref>{{Cite news |last=J. |first=Esther |date=24 January 2022 |title=As details of Christmas Eve massacre emerge, calls for justice grow |work=[[Myanmar Now]] |url=https://myanmar-now.org/en/news/as-details-of-christmas-eve-massacre-emerge-calls-for-justice-grow/ |access-date=7 June 2023 |accessdate=13 October 2023 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607003223/https://myanmar-now.org/en/news/as-details-of-christmas-eve-massacre-emerge-calls-for-justice-grow/ }}</ref> သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသူများတွင် Save the Children ၏ ဝန်ထမ်းနှစ်ဦး ပါဝင်ခဲ့ကာ အဖွဲ့အနေဖြင့် ကယားပြည်နယ်တွင်း လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နေမှုများအား ရပ်တန့်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news |date=28 December 2021 |title=Save the Children confirms staff killed in Myanmar massacre |work=[[Al Jazeera]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/28/save-the-children-confirms-staff-killed-in-myanmar-massacre |access-date=7 June 2023 |accessdate=13 October 2023 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607003216/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/28/save-the-children-confirms-staff-killed-in-myanmar-massacre }}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ]]က ထိုဖြစ်ရပ်အပေါ် ဝမ်းနည်းရကြောင်းနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာသော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=26 December 2021 |title=UN 'horrified' by massacre of dozens of civilians in Myanmar |work=[[Al Jazeera]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians |access-date=7 June 2023 |accessdate=14 February 2022 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226231042/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians }}</ref><ref>{{Cite news |date=29 December 2021 |title=Myanmar: Security Council condemns attack killing dozens |work=UN News |url=https://news.un.org/en/story/2021/12/1108842 |access-date=7 June 2023 |accessdate=13 October 2023 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607003216/https://news.un.org/en/story/2021/12/1108842 }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလတလျောက်တွင် စစ်ကောင်စီက ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်တို့ရှိ အရပ်သားကျေးရွာများအပေါ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကျေးရွာခြောက်ရွာမှ မျက်မြင်သက်သေများအဆိုအရ စစ်ကောင်စီတပ်သားများက ကျေးရွာအတွင်းဝင်ရောက်ကာ ရွှေ၊ ငွေကြေး၊ ယာဉ်နှင့် အခြားတန်ဖိုးရှိ ပစ္စည်းများ လုယက်ယူငင်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု]]အပေါ် ကျူးလွန်နေမှုများအတွက် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့]]က စစ်ကောင်စီအား စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=31 May 2022 |title=Myanmar: Military onslaught in eastern states amounts to collective punishment |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/05/myanmar-military-onslaught-in-eastern-states-amounts-to-collective-punishment/ |access-date=2022-10-22 |website=Amnesty International |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174506/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/05/myanmar-military-onslaught-in-eastern-states-amounts-to-collective-punishment/ |url-status=live }}</ref> ====ကချင်ပြည်နယ်==== နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် [[ရွှေကူမြို့]]၏ အရှေ့ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာ၌ [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (ကေအိုင်အေ) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်တို့ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကေအိုင်အေက ပီဒီအက်ဖ်တို့နှင့် ပူးတွဲလုပ်ဆောင်နေသည်ဟူသော ကောလဟာလများကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်တပ်က စမ်းသပ်လျက်ရှိသော [[ဆူခွိုင်း ၃၀]] ဖိုက်တာဂျက်လေယာဉ်နှစ်စီးဖြင့် လေကြောင်းဗုံးကျဲမှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက်တွင် ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|title=Military deploys Russian-made fighter jets against KIA targets|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets|access-date=17 January 2022|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206010220/https://myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206010220/https://myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]-မတူပီ က [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]နှင့် ပူးတွဲကာ ပလက်ဝ-မတူပီ ကားလမ်းပေါ်ရှိ အမှတ် ၃၀၄ ခြေမြန်တပ်ရင်းစခန်းတစ်ခုကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ခို်က်မှုတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="auto">{{Cite news|title=Chinland Defence Force attacks junta soldiers in Matupi|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi|access-date=17 January 2022|archive-date=1 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201001003/https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=1 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201001003/https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi}}</ref> ဒီဇင်ဘာလတွင် သိမ်းမင်းပီဒီအက်ဖ် စခန်းတစ်ခုအား ညအချိန်တွင် စစ်ကောင်စီက ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ စခန်းအား မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ခုခံရေးသမားများ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့ကာ သိမ်းမင်းပီဒီအက်ဖ်မှ ၂ ဦးသေဆုံးပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>Waiting for official news report to be used as citation</ref> မိုးညှင်းမြို့နယ်တွင် ကေအိုင်အေအား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်အပြီး ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အကြာတွင် တပ်မတော်၏ အမှတ် ၄၂ ခြေလျင်တပ်ရင်းမှ တပ်သား ၅၀ ခန့်သည် [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]ရှိ ညောင်ထောက်ရွာအနီး ကေအိုင်အေနယ်မြေကို ဝင်ရောက်တို်က်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် [[ဖားကန့်မြို့]]လည်မှ ၁၇ မိုင်ခန့်အကွာ မိုးညှင်း-ဖားကန့် လမ်းပေါ်ရှိ ဝယ်လုံရွာအနီးတွင်လည်း ထိတွေ့တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီမှ လက်နက်ကြီးဖြင့် အချက် ၃၀ ခန့် ပစ်ခတ်ခဲ့သေးသည်။ ကေအိုင်အေ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ထိခိုက်သေဆုံးမှုအသေးစိတ်ကို ပြောဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=KIA clashes with junta soldiers in Hpakant and Mohnyin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin|access-date=17 January 2022|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206011605/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206011605/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ အစောပိုင်းတွင် ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သုံးရက်တာတိုက်ပွဲအတွင်း တပ်ရင်းမှူးအပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] က ဆိုသည်။<ref>{{cite web |date=7 February 2022 |title=Over 200 Myanmar Junta Troops Killed in Three Days: Kachin Independence Army |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html |accessdate=7 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214193909/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html |url-status=live }}</ref> ====မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း==== [[File:PDF in Sagaing (2021).jpg|thumb|၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်နေစဉ်]] ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[မြိုင်မြို့|မြိုင်]]ပီဒီအက်ဖ်အဖွဲ့က စစ်ကောင်စီယာဉ်နှစ်စီးအား လက်လုပ်မိုင်း ၃ လုံးဖြင့် အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ခိုက်မှုတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး သုံးဦးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ပီဒီအက်ဖ်က ဆိုသည်။ နေ့လယ်ပိုင်းတွင် မင်းသားကျရွာမှ ခြေလျင်ထွက်ခွာသွားသော စစ်ကောင်စီတပ်အား ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Soldiers target villagers after ambush by Myaing PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117130024/https://myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117130024/https://myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf}}</ref> စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းအား မိုင်းဆွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၀၀ ခန့်က ကျေးရွာတွင်းဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဆားလင်းကြီး G-Z ဒေသခံပီဒီအက်ဖ် တိုက်ခိုက်ရေးသမားများနှင့် အရပ်သားတစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးမီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Junta soldiers massacre and burn 11, including teenagers, during raid on village in Sagaing|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing|access-date=17 January 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128222014/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing|url-status=live|accessdate=13 October 2023|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128222014/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing}}</ref> ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အရာတော်မြို့နယ်]]ရှိ [[ကဲဘာရွာ၊ အရာတော်မြို့နယ်|ကဲဘာရွာ]]ရှိ ပီဒီအက်ဖ်အဖွဲ့များအား တပ်မတော်က လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုအပါအဝင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်နှင့် လက်နက်အင်အား မမျှတမှုကြောင့် တော်လှန်ရေးသမားများ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar military torches 100 homes in Sagaing Region village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|access-date=17 January 2022|archive-date=15 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215064637/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=15 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215064637/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village}}</ref> ဒီဇင်ဘာလအတွင်း စစ်ကောင်စီက ရဟတ်ယာဉ်ခြောက်စင်းဖြင့် [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]] အနောက်ပိုင်းသို့ တပ်သား ၁၅၀ ခန့်ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး ပီဒီအက်ဖ်များ ရှိနိုင်သည့် ဒီပဲယင်းမြို့နယ်အား ဝိုင်းရံထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Junta soldiers murder three more villagers in Depayin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|access-date=17 January 2022|archive-date=10 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210222452/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=10 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210222452/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin}}</ref> ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်နှင့် [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]]သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]ရှိ [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးရွာ]]အား လေကြောင်းမှ အလစ်ဝင်ရောက်တို်က်ခိုက်ခဲ့ရာ ယောဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့မှ တော်လှန်ရေးသမား ၂၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=At least 20 killed in air raid on Magway village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|access-date=17 January 2022|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227131155/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227131155/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကနီမြို့နယ်]]ရှိ ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်ကောင်စီနှင့် ပျူစောထီးအဖွဲ့မှ အနည်းဆုံး ၃၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ရေယာဉ်တစ်စင်း မီးလောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=1 February 2022 |title=Thirty Junta Soldiers reportedly killed in Upper Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html |accessdate=1 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214193946/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ဒေသခံပီဒီအက်ဖ်များက စစ်ကောင်စီတပ်များကို အလစ်ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ သေဆုံးခဲ့သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှုများသည် တော်လှန်ရေးသမားများက မောင်းသူမဲ့ဒရုန်းများ အသုံးပြုသော ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=7 February 2022 |title=38 Junta Soldiers Reported Killed in Upper Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html |accessdate=7 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213140304/https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ သုံးမြို့နယ်တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များ၏ တို်က်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၅၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=10 February 2022 |title=Resistance Fighters Claim To Have Killed Around 50 Myanmar Junta Personnel |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html |accessdate=11 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213130332/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီနှောင်းပိုင်းတွင် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[မိုးဗြဲ]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ခင်ဦးမြို့နယ်]]တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၂ ဦးနှင့် တော်လှန်ရေးသမား ၂၀ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=18 February 2022 |title=Both Sides Sustain Casualties as Fighting Rages Between PDFs and Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/both-sides-sustain-casualties-as-fighting-rages-between-pdfs-and-myanmar-junta.html |accessdate=22 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=22 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222012752/https://www.irrawaddy.com/news/burma/both-sides-sustain-casualties-as-fighting-rages-between-pdfs-and-myanmar-junta.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=18 February 2022 |title=Resistance Fighters Suffer Heavy Losses During Sagaing Clash With Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-suffer-heavy-losses-during-sagaing-clash-with-myanmar-junta.html |accessdate=22 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=22 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222012425/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-suffer-heavy-losses-during-sagaing-clash-with-myanmar-junta.html |url-status=live }}</ref> [[မန္တလေးမြို့]]ပေါ်တွင်လည်း မြို့ပြပျောက်ကြားအဖွဲ့များက ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့်အတူ [[မဟာအောင်မြေမြို့နယ်|မဟာအောင်မြေ]]နှင့် [[ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်]]များတွင် လက်လုပ်ဗုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်က တော်လှန်ရေးသမားများ ပုန်းခိုသော နေရာနှစ်ခုကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး မြို့ပြပျောက်ကြားအဖွဲ့ဝင် ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Claims to Have Killed 8 Resistance Fighters in Mandalay Raids|work=Myanmar NOW|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|access-date=17 January 2022|archive-date=13 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213180339/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=13 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213180339/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပီဒီအက်ဖ်များ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် [[နေပြည်တော်]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ [[ပြည်ထောင်စုနေ့]]ကာလအတွင်း မြို့အများအပြားတွင် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=14 February 2022 |title=Junta Soldiers Killed; Social Media Users Boycott Myanmar Coup Leader's Parade |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html |accessdate=14 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214143540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html |url-status=live }}</ref> ====ချင်းပြည်နယ်==== ဒီဇင်ဘာ ၈ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (စီဒီအက်ဖ်) နှင့် တပ်မတော်တို့သည် တပ်မတော်က တပ်စွဲထားသော [[ထန်တလန်မြို့]]တွင် မိနစ် ၉၀ ကြာ ထိတွေ့တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း စီဒီအက်ဖ်မှ သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိုရက်သတ္တပတ်တွင် ထန်တလန်မြို့အတွင်း နေအိမ်များ ထပ်မံမီးလောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီး မြို့၏ လေးပုံတစ်ပုံကျော် ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Well over a quarter of Thantlang now destroyed by fire as rebel group vows to 'drive out' junta soldiers|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta|access-date=17 January 2022|archive-date=10 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210154834/https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=10 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210154834/https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta}}</ref> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းအား အလစ်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=30 March 2022 |title=Myanmar Junta Convoy Under Repeated Attack in Chin State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-convoy-under-repeated-attack-in-chin-state.html |accessdate=30 April 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=30 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430071122/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-convoy-under-repeated-attack-in-chin-state.html |url-status=live }}</ref> ====ရန်ကုန်==== ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ [[တာမွေမြို့နယ်]]တွင် စစ်ကားတစ်စင်းပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်သားအများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://myanmar-now.org/en/news/army-truck-with-soldiers-inside-blown-up-in-yangon/ |access-date=13 October 2023 |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822054540/https://myanmar-now.org/en/news/army-truck-with-soldiers-inside-blown-up-in-yangon/ }}</ref> [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်]]အတွင်း ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်နေ့တွင် သံသယရှိသူ ၁၂ ဦးအား တပ်မတော်က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ လွတ်မြောက်သွားခဲ့သူနှစ်ဦးမှာလည်း နောက်ပိုင်းတွင် အရပ်ဝတ်များက ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် လက်လုပ်ဗုံး မတော်တဆမှုကြောင့် ပျောက်ကြားအဖွဲ့ဝင်အများအပြား သေဆုံးမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Esther J |date=14 December 2021 |title=Three injured guerrilla fighters among 12 arrested after accidental explosion in Yangon |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon/ |access-date=13 April 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062719/https://myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon/ |url-status=live |accessdate=13 October 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062719/https://myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon/ }}</ref> ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလမှ စ၍ စစ်ကောင်စီအရာရှိ ၃၆၇ ဦးမှာ လုပ်ကြံခံရမှုများကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း စစ်ကောင်စီသတင်းရင်းမြစ်များက ဆိုသည်။<ref>{{cite web |date=2 February 2022 |title=Almost 370 Junta Officials Assassinated Since Coup |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html |accessdate=3 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214194001/https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html |url-status=live }}</ref> အရပ်သားများအပေါ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများအား တုံ့ပြန်ရန်အတွက် တော်လှန်ရေးသမားများသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များ၏ နေအိမ်များကို ပစ်မှတ်ထားလာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |date=9 February 2022 |title=Resistance Fighters Target Homes of Myanmar Junta Pilots After Airstrikes on Civilians |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-target-homes-of-myanmar-junta-pilots-after-airstrikes-on-civilians.html |accessdate=11 February 2022 |archive-date=10 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210114656/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-target-homes-of-myanmar-junta-pilots-after-airstrikes-on-civilians.html |url-status=live }}</ref> ==== ကရင်ပြည်နယ် ==== မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့ညနေပိုင်းတွင် [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (ကေအန်အယ်လ်အေ) တပ်မဟာ ၆ သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ [[မြဝတီခရိုင်]]၊ ဝေါလေမြိုင်မြို့နယ်ခွဲ၊ [[မောခီးရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|မောခီးရွာ]]ရှိ တပ်မတော်စခန်းတစ်ခုအား ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မောခီးစခန်းသည် မြဝတီမြို့မှ မိုင် ၅၀ အကွာနှင့် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်မှ သုံးမိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |author1=Maung Shwe Wah |date=22 March 2022 |title=KNU rebels kill soldier and seize 'great number of weapons' in attack on junta base near Thai border |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/knu-rebels-kill-soldier-and-seize-great-number-of-weapons-in-attack-on-junta-base-near-thai |access-date=29 March 2022 |website=Myanmar NOW |language=en |archive-date=28 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328005236/https://myanmar-now.org/en/news/knu-rebels-kill-soldier-and-seize-great-number-of-weapons-in-attack-on-junta-base-near-thai |url-status=live }}</ref> ခေတ်သစ်မီဒီယာ၏ အဆိုအရ တပ်မတော်မှ ရှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=The Irrawaddy – Burmese Edition |url=https://www.facebook.com/theirrawaddyburmese/ |website=www.facebook.com |access-date=26 March 2022 |archive-date=26 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326043753/https://www.facebook.com/theirrawaddyburmese/ |url-status=live }}</ref>{{better source needed|reason=No specific article given.|date=March 2022}} ဧပြီ ၁၄ ရက်နေ့တွင် [[လွိုင်ကော်မြို့]]အတွင်း တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar: Additional armed clashes between military and armed groups likely in Kayah State through mid-May /update 9 |url=https://crisis24.garda.com/alerts/2022/04/myanmar-additional-armed-clashes-between-military-and-armed-groups-likely-in-kayah-state-through-mid-may-update-9 |access-date=2022-04-19 |website=Myanmar: Additional armed clashes between military and armed groups likely in Kayah State through mid-May /update 9 {{!}} Crisis24 |language=en |archive-date=19 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419054427/https://crisis24.garda.com/alerts/2022/04/myanmar-additional-armed-clashes-between-military-and-armed-groups-likely-in-kayah-state-through-mid-may-update-9 |url-status=live }}</ref> ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း တိုက်ပွဲများကြောင့် ထိုင်းနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် စစ်ရှောင်ဦးရေများ များပြားလာနေသည်။<ref>{{Cite web |title=Fighting in Myanmar's Kayin state drives thousands to Thai border |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/border-03292022192931.html |access-date=2022-04-19 |website=Radio Free Asia |language=en |archive-date=19 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419155711/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/border-03292022192931.html |url-status=live }}</ref> ဧပြီ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[လေးကေ့ကော်]]တွင် ကေအန်အယ်လ်အေနှင့် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီမှ အနည်းဆုံး ၃၀ ခန့် ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Regime troops retreat with heavy causalities<!--sic--> in Lay Kay Kaw |url=https://www.bnionline.net/en/news/regime-troops-retreat-heavy-causalities-lay-kay-kaw |website=Burma News International |language=en |access-date=21 April 2022 |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422000430/https://www.bnionline.net/en/news/regime-troops-retreat-heavy-causalities-lay-kay-kaw |url-status=live }}</ref> ဧပြီလနှောင်းပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီအရာရှိနှစ်ဦးနှင့် လျှပ်စစ်ဌာနမှ ဝန်ထမ်း ၂၄ ဦးအား ကေအန်ဒီအက်ဖ်အဖွဲ့များက [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=27 April 2022 |title=Karenni Resistance Force Captures Junta Personnel in Roadside Ambush |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-force-captures-junta-personnel-in-roadside-ambush |accessdate=28 April 2022 |publisher=Myanmar Now |archive-date=27 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427134136/https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-force-captures-junta-personnel-in-roadside-ambush |url-status=live }}</ref> ==== အခြားဒေသများ ==== ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မကွေး၊ စစ်ကိုင်းနှင့် တနင်္သာရီ တိုင်းဒေသကြီးများ၊ ချင်း၊ ရှမ်းနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့တွင် သုံးရက်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး သုံးဒါဇင်ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite web |date=31 January 2022 |title=Myanmar Resistance Kills Dozens of Junta Soldiers in Three Days of Clashes |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html |accessdate=1 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213140918/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html |url-status=live }}</ref> မတ်လတွင် တနင်္သာရီတို်င်းဒေသကြီးရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့က ကော့သောင်းခရိုင်အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား သုံးဦးအား သတ်ဖြတ်နိုင်ခဲ့ပြီး လက်နက်များ သိမ်းယူရရှိခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။<ref>{{cite web |title=Resistance Force Claims Victory in Clashes With Military in Myanmar's Southernmost District |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/resistance-force-claims-victory-in-clashes-with-military-in-myanmars-southernmost-district |accessdate=28 April 2022 |publisher=Myanmar Now |archive-date=27 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427140403/https://www.myanmar-now.org/en/news/resistance-force-claims-victory-in-clashes-with-military-in-myanmars-southernmost-district |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်းတွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]နှင့် တပ်မတော်တို့အကြား ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[မောင်တောမြို့နယ်]]အတွင်း နှစ်ကြိမ်ခန့် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက [[မီးတိုက်ရွာ]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် လက်ပံတောင်အနီး အေအေ၏ စခန်းများအား အလစ်ဝင်ရောက်တိုက်ခို်က်ခဲ့ရာအေအေ၏ ရှေ့တန်းကင်းတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ [[ခိုင်သုခ]]က ဆိုသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင်လည်း သုံးနာရီကြာ တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလက အေအေနှင့် တပ်မတော်တို့အကြား သဘောတူခဲ့သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအား ပျက်စီးမည်ကို စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=8 February 2022 |title=Junta Troops Clash With Arakan Army in Western Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html |accessdate=11 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213140146/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့ညက မောင်တောမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများကြောင့် အရပ်သား နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=8 February 2022 |title=Two Civilians Dead in Clash Between AA, Regime Troops in Myanmar's Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html |accessdate=11 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213142004/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html |url-status=live }}</ref> တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးအပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်သား အများပြား သေဆုံးခဲ့သည်.<ref>{{cite web |date=11 February 2022 |title=Fighting With AA Claims Heavy Casualties Including Officers, Video Shows |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-with-aa-claims-heavy-regime-casualties-including-officers-video-shows.html |accessdate=11 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=11 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211123144/https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-with-aa-claims-heavy-regime-casualties-including-officers-video-shows.html |url-status=live }}</ref> === ၂၀၂၂ မုတ်သုန်ရာသီ စစ်ရေးအခြေအနေများ === [[File:KNDF 2022-09.jpg|thumb|left|၂၀၂၂ စက်တင်ဘာလအတွင်း တွေ့ရသော KNDF တပ်သားများ]] မိုးရွာသွန်းမှုများနှင့် ရွှံ့နွံများကြောင့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှာ မိုးရာသီတွင် နည်းပါးလေ့ရှိသည်။<ref name=iiss/> လက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှု ပထမနှစ်ပတ်လည်အချိန်တွင် စစ်ကောင်စီအနေဖြင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို မိုးရာသီတွင် အလွယ်တကူ မပြုလုပ်နိုင်တော့ချေ။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Leader in Sagaing Says Monsoon Will Bring Victories |url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/myanmar-resistance-leader-in-sagaing-says-monsoon-will-bring-victories.html |work=The Irrawaddy |date=13 June 2022 |access-date=28 October 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806025854/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/myanmar-resistance-leader-in-sagaing-says-monsoon-will-bring-victories.html |url-status=live |accessdate=14 October 2023 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806025854/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/myanmar-resistance-leader-in-sagaing-says-monsoon-will-bring-victories.html }}</ref> မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ [[ဆူးလေစေတီတော်|ဆူးလေစေတီ]]အနီးတွင် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး တစ်ဦးသေဆုံးကာ ၉ ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာများက [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]က လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း ပီဒီအက်ဖ်များက ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=1 June 2022 |title=Accusations fly after Myanmar bombing kills 1, injures 9 |url=https://apnews.com/article/education-myanmar-yangon-bombings-aung-san-suu-kyi-924a199c207a78d620b9fb7fa1ec1421 |access-date=2022-09-21 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922073551/https://apnews.com/article/education-myanmar-yangon-bombings-aung-san-suu-kyi-924a199c207a78d620b9fb7fa1ec1421 |url-status=live }}</ref> ဇွန်လတွင် နိုင်ငံ၏ ၄၀ မှ ၅၀ % အထိ တော်လှန်ရေးသမားများက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၏ နေရာအတော်များများအား လွတ်လပ်သော အစိုးရအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားနိုင်ကြောင်း [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]က ဆိုသည်။ [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] နှင့် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] တို့ကလည်း အစိုးရသစ်အတွက် အစီအစဉ်များ ချမှတ်ခဲ့သည်။ [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်]]တို့ မဟာမိတ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |title=Is Myanmar's Military on Its Last Legs? |last=Martin |first=Michael |url=https://www.csis.org/analysis/myanmars-military-its-last-legs |website=Center for Strategic and International Studies |access-date=2022-10-22 |date=21 June 2022 |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.csis.org/analysis/myanmars-military-its-last-legs |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.csis.org/analysis/myanmars-military-its-last-legs |date=22 October 2022 }}</ref> သို့သော်လည်း တပ်မတော်အနေဖြင့် နိုင်ငံ၏ မြို့ပေါ်နေရာအားလုံးနီးပါးကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး ကျောက်စိမ်းလုပ်ကွက်များအပါအဝင် နိုင်ငံ၏ ရင်းမြစ်များကိုလည်း ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's resistance is at risk of believing its own propaganda |access-date=2022-10-22 |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/asia/2022/05/19/myanmars-resistance-is-at-risk-of-believing-its-own-propaganda |date=19 May 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.economist.com/asia/2022/05/19/myanmars-resistance-is-at-risk-of-believing-its-own-propaganda |url-status=live |accessdate=14 October 2023 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.economist.com/asia/2022/05/19/myanmars-resistance-is-at-risk-of-believing-its-own-propaganda }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစတင်ကာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂,၂၀၀ ကျော်ကို သုတ်သင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] က ဇူလိုင်လတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/2200-myanmar-junta-soldiers-killed-since-january-knu.html|title=2,200 Myanmar Junta Soldiers Killed Since January: KNU|date=6 July 2022|publisher=The Irrawaddy|accessdate=6 July 2022|archive-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706125953/https://www.irrawaddy.com/news/burma/2200-myanmar-junta-soldiers-killed-since-january-knu.html|url-status=live}}</ref> [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]အတွင်း တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ခန့်နှင့် ပီဒီအက်ဖ် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-myanmar-troops-11-pdf-fighters-killed-in-clash-in-shan-state.html|title=Dozens of Myanmar Troops, 11 PDF Fighters Killed in Clash in Shan State|publisher=The Irrawaddy|date=6 July 2022|accessdate=9 July 2022|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708162105/https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-myanmar-troops-11-pdf-fighters-killed-in-clash-in-shan-state.html|url-status=live}}</ref> နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]၏ ဆရာဖြစ်သူ အငြိမ်းစားဗိုလ်ချုပ်[[အုန်းသွင်]]အား မြို့ပြပျောက်ကြားအဖွဲ့က စက်တင်ဘာလတွင် လုပ်ကြံခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=27 September 2022 |title=Retired Myanmar Brigadier General Shot Dead by Yangon Resistance Group |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html |work=The Irrawaddy |location=Yangon |access-date=19 October 2022 |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019102837/https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html |url-status=live |accessdate=14 October 2023 |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019102837/https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html }}</ref> ===ရခိုင်တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြယ်ခြင်း=== ဇွန်လနှင့် ဩဂုတ်လများတွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] (အေအေ)နှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား ၂၀၂၀ နှောင်းပိုင်းတွင် ထားရှိခဲ့သည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြယ်ခဲ့သည်။ ထိုကာလအတွင်း [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်းတွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ပြည်သူ့ရေးရာ ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ဒေသတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကာ စစ်ပွဲဖြစ်ပွားမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ အခြားနေရာများတွင် ခုခံတော်လှန်မှု များပြားလာခြင်းနှင့် NUG နှင့် ပူးပေါင်းရန် လူထုထောက်ခံမှု ပိုမိုလာခြင်းအပေါ် ရက္ခိုင့်တပ်တော်အား တပ်မတော်က ပိုမိုအာရုံစိုက်လာခဲ့သလို ရက္ခိုင့်တပ်တော်အနေဖြင့်လည်း ရခိုင်ပြည်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ ၎င်း၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ချဲ့ထွင်ရန် စတင်ကြိုးပမ်းလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Avoiding a Return to War in Myanmar's Rakhine State |date=1 June 2022 |url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/myanmar/avoiding-return-war-myanmars-rakhine-state |website=International Crisis Group |location=Brussels, Belgium |language=en |access-date=6 January 2023 |archive-date=6 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106140951/https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/myanmar/avoiding-return-war-myanmars-rakhine-state |url-status=live }}</ref> ရက္ခိုင့်တပ်တော်ခေါင်းဆောင် [[ထွန်းမြတ်နိုင်]]၏ ဇွန်လအတွင်း ပြောကြားချက်များအရ ရက္ခိုင့်တပ်တော်အနေဖြင့် ပဋိပက္ခတွင်းသို့ ပါဝင်စေလာနေကြောင်း ဆိုသည်။<ref>{{cite web |title=Arakan Army on Collision Course with the Military in Myanmar's Rakhine State |last=Kean |first=Thomas |url=https://thediplomat.com/2022/06/arakan-army-on-collision-course-with-the-military-in-myanmars-rakhine-state/ |date=7 June 2022 |access-date=6 January 2023 |website=The Diplomat |archive-date=6 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106140955/https://thediplomat.com/2022/06/arakan-army-on-collision-course-with-the-military-in-myanmars-rakhine-state/ |url-status=live }}</ref> ဇူလိုင်လနောက်ပိုင်းတွင် [[ကရင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရက္ခိုင့်တပ်တော်စခန်းတစ်ခုအား တပ်မတော်မှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည် စတင်လာခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းနှင့် ဩဂုတ်လ အစောပိုင်းတို့တွင် [[မောင်တောမြို့နယ်]]နှင့် [[ချင်းပြည်နယ်]]အနောက်ပိုင်းတို့တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းအတွင်း ခရီးသွားလာရာတွင် စစ်ဆေးရေးဂိတ်များစွာကို အကြောင်းကြားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရသလို မြစ်ကြောင်းပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် အများပြည်သူသုံး ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များ ရပ်နားခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |title=Insurgents in Myanmar's Rakhine State Return to War on the Military |date=3 October 2022 |url=https://www.usip.org/publications/2022/10/insurgents-myanmars-rakhine-state-return-war-military |author=Kyaw Hsan Hlaing |website=US Institute of Peace |language=en |access-date=6 January 2023 |archive-date=6 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106140953/https://www.usip.org/publications/2022/10/insurgents-myanmars-rakhine-state-return-war-military |url-status=live }}</ref> == ပြည်တွင်းစစ် အရှိန်တက်လာခြင်း == ===ခုခံတွန်းလှန်မှု အားကောင်းလာခြင်း=== တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ခုခံစစ်မှ ထိုးစစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ ၂၀၂၃ နှစ်အကုန်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|နွေဦးတော်လှန်ရေး]] အောင်မြင်အဆုံးသတ်ရန် ရည်မှန်းကြောင်း အောက်တိုဘာလလယ်တွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါထုတ်ပြန်မှုအပြီးတွင် မြို့ပြနေရာများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းတို့တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။<ref name="at20221104">{{cite news |first=Anthony |last=Davis |title=Myanmar's NUG going for broke before its time |url=https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 |date=4 November 2022 |work=Asia Times |access-date=5 November 2022 |archive-date=5 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105215701/https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 |url-status=live |accessdate=16 October 2023 |archive-date=5 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105215701/https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 }}</ref> စစ်ကောင်စီကလည်း [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်း]]နှင့် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]များရှိ ကျေးရွာ ၂၀ ကျော်ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးကာ စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးအားပျော့စေရန် "[[ဖြတ်လေးဖြတ်]]"ဗျူဟာကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း စစ်ကိုင်းအခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ အဆိုအရ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရသူများသည် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |author=Nay Thit |title=Why Myanmar Junta's 'Four Cuts' Arson Strategy is Failing to Quell Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html |work=The Irrawaddy |date=22 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html |url-status=live |accessdate=16 October 2023 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html }}</ref> ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်များတွင် တိုးတက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာနေသည်။ [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တိုက်ခိုက်မှုများ တိုးမြှင့်လာပြီး ခုခံတော်လှန်ရေးသမားများက ပထမဆုံးသိမ်းပိုက်နိုင်သောမြို့အဖြစ် [[ကော့ကရိတ်မြို့]]ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="at20221104"/> အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ အာရှအဝေးပြေးလမ်းမကြီးတွင် အလစ်အငိုက်တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ မြို့နှင့် မြို့တွင်းရှိ အစိုးရရုံးများတွင်ပါ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နှစ်ရက်အကြာတွင် စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Heavy Fighting Between Myanmar Junta, Resistance Reported in Karen's Kawkareik |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html |work=The Irrawaddy |date=21 October 2022 |access-date=5 November 2022 |archive-date=5 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105215659/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html |url-status=live |accessdate=18 October 2023 |archive-date=20 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240220212821/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar's KNU attacks key border town of Kawkareik |url=https://www.mizzima.com/article/myanmars-knu-attacks-key-border-town-kawkareik |author=AFP |work=Mizzima |date=22 October 2022 |access-date=5 November 2022 |archive-date=2 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102082617/https://mizzima.com/article/myanmars-knu-attacks-key-border-town-kawkareik |url-status=live |accessdate=18 October 2023 |archive-date=2 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102082617/https://mizzima.com/article/myanmars-knu-attacks-key-border-town-kawkareik }}</ref> လေးရက်အကြာတွင် [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]]ရှိ အမှတ် ၃၃၉ ခြေမြန်တပ်ရင်းစခန်းတစ်ခုကို ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်ဦးဆောင်သော အဖွဲ့မှ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြန်သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Resistance Forces Seize Myanmar Junta Base, Capture 17 Soldiers |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html |work=The Irrawaddy |date=27 October 2022 |access-date=27 October 2022 |archive-date=27 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027144636/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html |url-status=live |accessdate=18 October 2023 |archive-date=27 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027144636/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html }}</ref> အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က ကော့ကရိတ်မြို့အနီး ဆည်တစ်ခုတွင် စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆည်တွင် ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=21 October 2022 |title=Resistance Besieges Karen Town; Myanmar Junta Counters With Airstrikes |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-besieges-karen-town-myanmar-junta-counters-with-airstrikes.html |access-date=2022-10-28 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028152540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-besieges-karen-town-myanmar-junta-counters-with-airstrikes.html |url-status=live }}</ref> [[ချင်းပြည်နယ်]]ရှိ ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ စစ်စခန်းတစ်ခုအား ဒရုန်းများ အသုံးပြုကာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် စခန်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၇၄% ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်ကောင်စီလေတပ်]]၏ ဗုံးဆက်တိုက်ကြဲချမှုကြောင့် စခန်းအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |title=Chin resistance forces fail to take outpost after week-long siege |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege |date=22 November 2022 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133119/https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege |url-status=live |accessdate=18 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133119/https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege }}</ref> နိုဝင်ဘာလအတွင်း [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တလျောက် ခုခံတော်လှန်မှုများ တိုးမြင့်လာသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[မိုးညိုမြို့နယ်]]တွင် ရဲစခန်းအဆောက်အဦးတစ်ခုအား ပီဒီအက်ဖ်များက ဆင့်ပွားဗုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Nearly 60 Myanmar Regime Forces Killed in Two Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=24 November 2022 |language=en |access-date=29 November 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html |url-status=live |accessdate=20 October 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> ပဲခူးအရှေ့ပိုင်းတွင် [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ပဲခူးပီဒီအက်ဖ်အဖွဲ့များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html |title=Over 70 Myanmar Junta Forces Killed in Three Days of Resistance Attacks |work=The Irrawaddy |language=en |date=28 November 2022 |access-date=29 November 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183850/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html |url-status=live |accessdate=20 October 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183850/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> တော်လှန်ရေးသမားများက စစ်ကောင်စီ စစ်စခန်းသုံးခုအား ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သဖြင့် [[ရွှေကျင်မြို့နယ်]]အတွင်းမှ ဒေသခံအရပ်သာထောင်နှင့်ချီ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ ဤစီးနင်းမှုကို [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး|ကေအင်ယူ]]နှင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ တိုက်ရိုက်ထိန်းကွပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မြို့နယ်ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တစ်ခုတို့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Thousands flee as resistance forces seize three Myanmar military bases in Bago Region |url=https://myanmar-now.net/en/news/thousands-flee-as-resistance-forces-seize-three-myanmar-military-bases-in-bago-region |work=Myanmar NOW |date=15 November 2022 |language=en |access-date=29 November 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183932/https://myanmar-now.net/en/news/thousands-flee-as-resistance-forces-seize-three-myanmar-military-bases-in-bago-region |url-status=dead |accessdate=20 October 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183932/https://myanmar-now.net/en/news/thousands-flee-as-resistance-forces-seize-three-myanmar-military-bases-in-bago-region }}</ref> ဒီဇင်ဘာလအစောပိုင်းတွင် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပီဒီအက်ဖ်]]အဖွဲ့များက အမျိုးသမီးတစ်ဦးအား ရိုက်နှက်၍ ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သော ဗီဒီယိုတစ်ခုမှာ လူမှုကွန်ယက်တွင် ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက အဆိုပါဖြစ်ရပ်သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တမူးမြို့နယ်]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ပါဝင်သူများကို ဖမ်းဆီးကာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်နေကြောင်း သတင်းထောက်များအား ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=NUG opens probe into brutal killing of woman by members of its resistance force |url=https://myanmar-now.org/en/news/nug-opens-probe-into-brutal-killing-of-woman-by-members-of-its-resistance-force |author=Khin Yi Yi Zaw |date=6 December 2022 |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140942/https://myanmar-now.org/en/news/nug-opens-probe-into-brutal-killing-of-woman-by-members-of-its-resistance-force |url-status=live |accessdate=20 October 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140942/https://myanmar-now.org/en/news/nug-opens-probe-into-brutal-killing-of-woman-by-members-of-its-resistance-force }}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းစဉ်ကစ၍ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၆၉၂ ဦးနှင့် ခုခံတော်လှန်ရေးသမား ၂၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ကေအန်ဒီအက်ဖ်)က ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြောဆိုသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တို့တွင် အရပ်သား ၂၉၃ ဦးအား စစ်ကောင်စီက သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အရပ်သား ၁၂၆ ဦးမှာ နေအိမ်များမှ စစ်ဘေးရှောင်နေစဉ် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kayah-resistance-797-myanmar-junta-troops-killed-last-year.html |access-date=20 October 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109144027/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kayah-resistance-797-myanmar-junta-troops-killed-last-year.html }}</ref> ဇန်နဝါရီလ အစောပိုင်းတွင် ကနီမြို့နယ်ရှိ ပီဒီအက်ဖ်အုပ်စုများက စစ်ကောင်စီ၏ ထောက်ပို့ရေယာဉ်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၂၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ခုခံရေးသမားများက ကုန်းလမ်းအများစုကို ထိန်းချုပ်ထားသဖြင့် စစ်ကောင်စီက လက်နက်ပစ္စည်းများကို ရေကြောင်းသုံး၍ ပို့ဆောင်မှုများ များပြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Sagaing Resistance Groups Hail River Attacks on Myanmar Junta |date=6 January 2023 |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/sagaing-resistance-groups-hail-river-attacks-on-myanmar-junta.html |access-date=9 January 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109144834/https://www.irrawaddy.com/news/burma/sagaing-resistance-groups-hail-river-attacks-on-myanmar-junta.html |url-status=live |accessdate=20 October 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109144834/https://www.irrawaddy.com/news/burma/sagaing-resistance-groups-hail-river-attacks-on-myanmar-junta.html }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် [[ယင်းမာပင်ခရိုင်]] ပီဒီအက်ဖ်တပ်ရင်း ၁ ဦးဆောင်သော ပူးပေါင်းအဖွဲ့က [[ကနီမြို့နယ်]]ရှိ တာဝါတိုင်ကုန်း စစ်စခန်းတစ်ခုကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ သေဆုံးပြီး လက်နက်ခဲယမ်းအများအပြား သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=More Than a Dozen Myanmar Junta Troops Killed in Four Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/more-than-a-dozen-myanmar-junta-troops-killed-in-four-days-of-resistance-attacks.html |access-date=29 June 2023 |date=19 April 2023 |work=The Irrawaddy |language=en |accessdate=20 October 2023 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606161625/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/more-than-a-dozen-myanmar-junta-troops-killed-in-four-days-of-resistance-attacks.html }}</ref><ref>{{cite news |title=ကနီ တာဝါတိုင်စခန်းကုန်းတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ ဦး သေဆုံးပြီး ၃ ယောက် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက် |url=https://www.mizzimaburmese.com/article/127193 |access-date=29 June 2023 |date=19 April 2023 |work=Mizzima |language=my |last1=Nway |first1=Maung Khet |accessdate=20 October 2023 |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406152829/https://www.mizzimaburmese.com/article/127193 }}</ref> [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် [[အင်းလေးကန်]]အနီး ပီဒီအက်ဖ်များနှင့် [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]တို့အကြား ထိတွေ့မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting Breaks Out Near Inle Lake in Southern Shan State |author=Hein Htoo Zan |date=5 January 2023 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html |work=The Irrawady |access-date=9 January 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109200852/https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html |url-status=live |accessdate=22 October 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109200852/https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]က [[ထန်တလန်မြို့]]ရဲစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ မြို့အား ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Chin Resistance: Myanmar Junta Trying to Retake Thantlang|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-resistance-myanmar-junta-trying-to-retake-thantlang.html|date=18 February 2023|work=The Irrawaddy|language=en|last1=Zan|first1=Hein Htoo|access-date=5 July 2023|accessdate=22 October 2023|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705123127/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-resistance-myanmar-junta-trying-to-retake-thantlang.html}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]၊ [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]နှင့် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]တို့ ပါဝင်သော ချင်းတော်လှန်ရေးပေါင်းစုံအဖွဲ့က [[ကလေးမြို့]]မှ [[ဖလမ်းမြို့]]နှင့် [[ဟားခါးမြို့]]သို့ စစ်ကူ၊ စစ်လက်နက်နှင့် ရိက္ခာများ တင်ဆောင်လာသော အစီး ၃၀ ပါ စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Regime Convoy Stopped In Chin State|url=https://www.bnionline.net/en/news/regime-convoy-stopped-chin-state|date=20 March 2023|work=BNI|language=en|access-date=5 July 2023|accessdate=22 October 2023|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705123127/https://www.bnionline.net/en/news/regime-convoy-stopped-chin-state}}</ref> တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ယာဉ်တန်းအား နှောက်ယှက်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သလို သံချပ်ကာ ကားနှစ်စင်းကိုလည်း ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="awardforconvoy">{{cite news|title=သံချပ်ကာယာဉ် (၂) စီး ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သော CNDF ပူးပေါင်းတပ်ကို NUG က ကျပ်သိန်း ၄၀၀၀ ချီးမြှင့်|url=https://www.bnionline.net/en/news/regime-convoy-stopped-chin-state|date=5 July 2023|work=BNI|language=my|access-date=5 July 2023|accessdate=22 October 2023|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705123127/https://www.bnionline.net/en/news/regime-convoy-stopped-chin-state}}</ref> သံချပ်ကာ ကားနှစ်စင်းကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည့်အတွက် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]က ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအား ငွေကျပ်သိန်း ၄၀၀၀ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="awardforconvoy"/> ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ကလေး-ဖလမ်းကားလမ်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုကို ျင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၁၁ ဦးသေဆုံးပြီး ၁၄ ဦး ဖမ်းဆီးရမိခဲ့ကာ လက်နက်ခဲယမ်းများကိုလည်း သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Two Dozen Myanmar Junta Troops Killed in Chin State Camp Raid|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-dozen-myanmar-junta-troops-killed-in-chin-state-camp-raid.html|date=11 April 2023|work=The Irrawaddy|language=en|access-date=5 July 2023|accessdate=22 October 2023|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705124631/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-dozen-myanmar-junta-troops-killed-in-chin-state-camp-raid.html}}</ref> အလားတူ စစ်သား ၈၀ ခန့်ပါဝင်သော စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းကို မတူပီနှင့် ပလက်ဝမြို့အကြားတွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်နှင့် မတူပီ-ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော် တို့က အကြိမ်များစွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၅၀ ခန့်သာ ကျန်ရှိသည်။<ref>{{cite news|title=Convoy of Myanmar Junta Reinforcements Decimated Near Matupi: Chin Resistance|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/convoy-of-myanmar-junta-reinforcements-decimated-near-matupi-chin-resistance.html|date=27 March 2023|work=The Irrawaddy|language=en|access-date=5 July 2023|accessdate=22 October 2023|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705123126/https://www.irrawaddy.com/news/burma/convoy-of-myanmar-junta-reinforcements-decimated-near-matupi-chin-resistance.html}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်သည် မြို့ပြတိုက်ပွဲများ တိုးမြင့်လာသည်ကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် "Urban Owls" ဟု အမည်ပေးထားသော ပျောက်ကြားအဖွဲ့က စစ်ဗိုလ်ချုပ်များ၏ ဥပဒေအကြံပေးဆောင်ရွက်နေသူ မင်းတေဇာညွန့်တင်ကို ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခဲ့သည်။<ref name="UrbanOwls1">{{cite news|title=Yangon Guerrillas Kill Myanmar Junta Money Laundering Chief|url=https://www.irrawaddy.com/news/yangon-guerrillas-kill-myanmar-junta-money-laundering-chief.html|date=25 March 2023|access-date=28 June 2023|work=The Irrawaddy|language=en|accessdate=22 October 2023|archive-date=28 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628144316/https://www.irrawaddy.com/news/yangon-guerrillas-kill-myanmar-junta-money-laundering-chief.html}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင်လည်း [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]] ဒု-ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အငြိမ်းစား ဒုဗိုလ်မှူး ကြး ဦးစိုင်းကျော်သူအား For the Yangon မြို့ပြတော်လှန်ရေးအဖွဲ့က ပစ်သတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=BAP တစ်ပတ်အတွင်း သတင်း ကောက်နုတ်ချက် |url=https://www.bapnews.org/posts/9iMRWzVrSyzl2TzlGvAvB |access-date=၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |work=bapnews.org |language=en}}</ref> ===စစ်ကောင်စီ၏ လက်တုံ့ပြန်မှုများနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများ=== {{See also|ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} အောက်တိုဘာလအတွင်းတွင် တိုက်ပွဲများနှင့် ထိတွေ့မှုများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာခဲ့သလို စစ်ကောင်စီ၏ အရပ်သားများအပေါ် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကိုလည်း တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့က [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်မြင့်ရွာ၊ ပေါက်မြို့နယ်|တောင်မြင့်ရွာ]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက ကျေးရွာအား ဝင်ရောက်မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သလို အထက်တန်းကျောင်းဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ စောထွန်းမိုးအာ ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့ကာ ဦးခေါင်းအား [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ စာသင်ကျောင်းခြံစည်းရိုးတွင် ချိတ်ဆွဲထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar villagers say army beheaded high school teacher |last=Peck |first=Grant |url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 |work=AP News |date=21 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174502/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174502/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 }}</ref> နှစ်ရက်အကြာ၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]ရှိ အနန့်ပါဒေသတွင် ကေအိုင်အေ၏ ၆၂ နှစ်မြောက် အခမ်းအနားပြုလုပ်နေစဉ် စစ်ကောင်စီက [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်မှု]]ကြောင့် လူ ၈၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂက ထိုဖြစ်ရပ်အပေါ် ရှုံ့ချခဲ့သော်လည်း စစ်ကောင်စီကမူ အရပ်သားများသေဆုံးခြင်းအပေါ် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Ethnic group says Myanmar air attack kills 80 at celebration |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 |last=Peck |first=Grant |work=ABCNews |date=23 October 2022 |access-date=2022-10-24 |language=en |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024125159/https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024125159/https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 }}</ref> နိုဝင်ဘာလတွင် စစ်ကောင်စီက [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများအား ဆက်လက်မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ကာ မြန်မာနိုင်ငံ ကတ်သလစ်သာသနာပိုင် ချားလ်မောင်ဘို၏ ကျေးရွာလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html |title=Myanmar Junta Torches Home Village of Catholic Cardinal |language=en |work=The Irrawaddy |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126131302/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126131302/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html }}</ref> [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]အတွင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက အလုပ်သမားများအဖြစ် ဟန်ဆောင်ကာ အရပ်သားယာဉ်များပေါ်တွင် ပုန်းခို၍ ဒေသခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Several people killed in Myanmar military ambush of Sagaing resistance checkpoint |url=https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint |author=Thura Maung |date=31 December 2022 |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140611/https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140611/https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint }}</ref> နိုဝင်ဘာလတွင် ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက အချက်အခြာကျသည့် နေရာများနှင့် စခန်းများအား ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သလို စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းသုံးတိုက်ခိုက်မှုများလည်း များပြားလာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့ရက်သတ္တပတ်တွင် [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]နှင့် [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]အနီး [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်း]]-[[ကချင်ပြည်နယ်|ကချင်]] နယ်နမိတ်တွင် စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းဖြင့် မကြာခဏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ၈၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သလို ကုန်စည်စီးဆင်းမှုလည်း ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ လေ့လာသူများ၏အဆိုအရ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပိုမိုအသုံးပြုလာခြင်းသည် စစ်ကောင်စီ၏ ကုန်းကြောင်းတိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်း ကျဆင်းနေသည်ကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html |title=Myanmar Junta Jets Target Kachin Resistance Forces |date=25 November 2022 |language=en |work=The Irrawaddy |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126125028/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126125028/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html }}</ref> မြေပြင်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ဆက်လက်မြေလှန်ထိုးစစ်ဆင်နေပြီး ယင်းတို့ မကာကွယ်နိုင်တော့သော စခန်းများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်းများ ပြုလုပ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military torches own police station in Magway |author=Maung Shwe Wah |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133111/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133111/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway }}</ref> ယင်းထိုးစစ်များကြောင့် ဒေသခံအရပ်သားအများအပြား နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်မှုများ များပြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=In Pictures: Sagaing locals flee Myanmar junta's arson campaign |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign }}</ref> စစ်ကောင်စီမြေပြင်တပ်များ ရှုံးနိမ့်ခြင်းနှင့် တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းများရှိချိန်တွင် လက်နက်ကြီးများ ပစ်ခတ်ခြင်းနှင့် လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခြင်းများမှာ ပုံမှန်လို ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပိတ်မိနေသော စစ်ကောင်စီတပ်သားများ လေကြောင်းပစ်ကူရရှိပါက မြေလှန်ထိုးစစ်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=As Sagaing attacks continue, Myanmar junta's scorched earth tactics earn WWII comparison |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/as-sagaing-attacks-continue-myanmar-juntas-scorched-earth-tactics-earn-wwii-comparison |author=Thura Maung |author2=Nyein Swe |language=en |date=24 November 2022 |work=Myanmar Now |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/as-sagaing-attacks-continue-myanmar-juntas-scorched-earth-tactics-earn-wwii-comparison |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/as-sagaing-attacks-continue-myanmar-juntas-scorched-earth-tactics-earn-wwii-comparison }}</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ရေးတွင် [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]ရှိ [[လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း]]ကို လုံခြုံရေးပေးရန်လည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |author=Khin Yi Yi Zaw |url=https://myanmar-now.org/en/news/thousands-flee-as-myanmar-military-secures-letpadaung-area-for-chinese-workers |date=15 December 2022 |title=Thousands flee as Myanmar military secures Letpadaung area for Chinese workers |work=Myanmar NOW |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140940/https://myanmar-now.org/en/news/thousands-flee-as-myanmar-military-secures-letpadaung-area-for-chinese-workers |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140940/https://myanmar-now.org/en/news/thousands-flee-as-myanmar-military-secures-letpadaung-area-for-chinese-workers }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ခုခံတော်လှန်မှုများရှိနေသည့် မြို့နယ် ၃၇ မြို့နယ်အား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာချက်များ|စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]]ကြေညာခဲ့ရာ ဒေသခံသန်းပေါင်းများစွာအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author1=Khine Lin Kyaw |title=Myanmar Junta Imposes Martial Law in Resistance Strongholds |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-02-02/myanmar-junta-imposes-martial-law-in-resistance-strongholds#xj4y7vzkg |access-date=8 February 2023 |work=[[Bloomberg News]] |date=2 February 2023 |accessdate=24 October 2023 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217073518/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-02-02/myanmar-junta-imposes-martial-law-in-resistance-strongholds#xj4y7vzkg }}</ref> စစ်ကောင်စီက အရပ်သားများအား လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခွင့် ခွင့်ပြုမည်ဟူသော ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ပေါက်ကြားလာသည့် စာရွက်စာတမ်းများတွင် ဖော်ပြထားကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် သတင်းထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta to let 'loyal' civilians carry licensed arms -media, document |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-let-loyal-civilians-carry-licensed-arms-media-document-2023-02-12/ |access-date=12 February 2023 |work=[[Reuters]] |date=12 February 2023 |archive-date=12 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212105737/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-let-loyal-civilians-carry-licensed-arms-media-document-2023-02-12/ |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=12 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212105737/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-let-loyal-civilians-carry-licensed-arms-media-document-2023-02-12/ }}</ref> မတ်လနှင့် ဧပြီလများတွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရက်စက်မှုများစွာကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက ကျေးရွာသား ၁၇ ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web |last=Maung Shwe Wah |date=11 March 2023 |title=In Myanmar's heartland, new horrors from a junta struggling for control |url=https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control |access-date=2023-03-11 |website=Myanmar NOW |language=en |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311150651/https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control |url-status=live }}</ref> ထို့အပြင် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]တွင်လည်း ရဟန်းသုံးပါးအပါအဝင် ရွာသား အနည်းဆုံး ၃၀ ကိုလည် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Esther J |date=16 March 2023 |title=Bodies of monks killed in Pinlaung massacre showed signs of torture |url=https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar Now |language=en |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316175602/https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture |url-status=live }}</ref> ဧပြီလလယ်တွင် စစ်ကောင်စီလေတပ်က [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဇီကြီးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ပဇီကြီးကျေးရွာ]]တွင် အခမ်းအနားပြုလုပ်နေသည့်အပေါ် [[ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု]]ကြောင့် ကလေးငယ်များအပါအဝင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၁၆၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Paddock |first1=Richard C. |title=Airstrike in Rebel-Held Region of Myanmar Kills at Least 100 |url=https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html |work=The New York Times |date=11 April 2023 |access-date=12 April 2023 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412112258/https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412112258/https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html }}</ref> စစ်ကောင်စီ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်[[ဇော်မင်းထွန်း]]က ပီဒီအက်ဖ်များ၏ ရုံးခန်းဖွင့်ပွဲပြုလုပ်နေခြင်းကြောင့် ကျေးရွာအား တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ [[ကုလသမဂ္ဂ]]က အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုအား ရှုံ့ချခဲ့ပြီး အရပ်သားများအား ကာကွယ်မှုပေးရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military airstrike: More than 100 people feared dead |date=12 April 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-65238250 |last1=Head |first1=Jonathan |last2=Yong |first2=Nicholas |work=BBC |access-date=12 April 2023 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412175329/https://www.bbc.com/news/world-asia-65238250 |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412175329/https://www.bbc.com/news/world-asia-65238250 }}</ref> == မတိုးသာမဆုတ်သာ ယာယီ အခြေအနေများ == === ရခိုင်အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးနှင့် ရှေ့တန်းမျက်နှာပြင်အသစ်များ === နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]နှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် နီပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ ဆာဆာကာဝါ က ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လူသားချင်းစာနာမှုအရ အပစ်အခတ်ရပ်စဲခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာဖိအားကြောင့်မဟုတ်ကြောင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ပြောဆိုခဲ့သည်။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲလိုက်သော်လည်း တပ်စွဲထားသည်များကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ရုပ်သိမ်းခဲ့ခြင်းမရှိပေ။<ref>{{cite news |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/ceasefire-11282022182711.html |title=Myanmar military, Arakan Army halt hostilities on humanitarian grounds |last=Lipes |first=Joshua |language=en |access-date=29 November 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183932/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/ceasefire-11282022182711.html |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183932/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/ceasefire-11282022182711.html }}</ref> စစ်ကောင်စီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ရက္ခိုင့်တပ်တော်နှင့် အမြဲတမ်းအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် ပထမအဆင့် ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military and Arakan Army Agree Temporary Truce in Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html |date=28 November 2022 |work=The Irrawaddy |access-date=29 November 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html }}</ref> ဒီဇင်ဘာလလယ်အထိ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်းတွင် နှစ်ဖက်တပ်စွဲထားမှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး တင်းမာမှုများ ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Tensions remain high in Rakhine State despite military, AA truce |author=Thein San |date=6 December 2022 |url=https://myanmar-now.org/en/news/tensions-remain-high-in-rakhine-state-despite-military-aa-truce |work=Myanmar NOW |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140941/https://myanmar-now.org/en/news/tensions-remain-high-in-rakhine-state-despite-military-aa-truce |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140941/https://myanmar-now.org/en/news/tensions-remain-high-in-rakhine-state-despite-military-aa-truce }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်|တရုတ်မြန်မာနယ်စပ်]]၊ [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]အနီးရှိ ကိုးကန့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]၏ စခန်းတစ်ခုအား [[တပ်မတော်]]က လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သား ၅၀၀ ကိုလည်း ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military launches major assault on Kokang base on China-Myanmar border |url=https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |work=Myanmar NOW |date=2 December 2022 |language=en |author=Nyein Swe |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140615/https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140615/https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border }}</ref> စစ်ကောင်စီက [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (TNLA) နှင့်လည်း [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းတွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက [[နမ့်ဆန်မြို့]]တွင် TNLA ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army drops massive aerial bombs during northern Shan State clashes, TNLA says |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says |date=13 December 2022 |author=Nyein Swe |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140613/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140613/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says }}</ref> ခြောက်ရက်ကြာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၇၀ ခန့်ကျဆုံးခဲ့ကာ ၂၈ ဦးအား TNLA က ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီထိန်းချုပ်ထားသော ကျေးရွာ လေးရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက PDF ကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး TNLA နှင့် မှားယွင်းတိုက်ခိုက်မိခြင်းဖြစ်ကြောင်းဆိုကာ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သော်လည်း TNLA ကမူ စစ်ကောင်စီထုတ်ပြန်ချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Calls Ta'ang Army Battle a 'Misunderstanding' |date=19 December 2022 |work=Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html |access-date=9 January 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109143629/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109143629/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html }}</ref> ဒီဇင်ဘာနှောင်းပိုင်းအထိ ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခဲ့ကာ အရပ်သားထောင်ပေါင်းများစွာသည် [[မိုးကုတ်မြို့]]သို့ စစ်ဘေးရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |title=Military Council suffered massive casualties Battle of Namhsan |url=https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan |work=BNI |date=14 December 2022 |access-date=9 January 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109143631/https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စစ်ကောင်စီက [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ကျေးရွာတစ်ရွာအား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သား ၇ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last= |date=19 January 2023 |title=Myanmar military bombs village, killing seven, sources say |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-bombs-village-killing-seven-sources-2023-01-19/ |access-date=2023-01-22 |archive-date=22 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122223148/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-bombs-village-killing-seven-sources-2023-01-19/ |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=22 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122223148/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-bombs-village-killing-seven-sources-2023-01-19/ }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နှင့် [[မူးမြစ်]]တလျောက် ကျေးရွာများအား ဆက်တိုက် စီးနင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=":1"/> ထိုကာလအတွင်း [[အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် ၉၉ ခြေမြန်တပ်မ]]မှ တပ်သားများက [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]တွင် ရွာသား ၁၇ ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့မှ မတ်လ ၅ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီတပ်များက စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် ရွာသူရွာသား ၉၉ ဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးသမား ၂၀ ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သလို အမျိုးသမီး အနည်းဆုံး သုံးဦးကိုလည်း အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=11 March 2023 |title=Prominent Myanmar Monk Disappears After Being Detained by Regime Forces |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/prominent-myanmar-monk-disappears-after-being-detained-by-regime-forces.html |access-date=2023-03-11 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311185343/https://www.irrawaddy.com/news/burma/prominent-myanmar-monk-disappears-after-being-detained-by-regime-forces.html |url-status=live }}</ref> အရပ်သားများ၊ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများနှင့် စစ်မှုထမ်းများအပါအဝင် "နိုင်ငံအား သစ္စာစောင့်သိသူများ"နှင့် အဖွဲ့အစည်းများအား လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခွင့်ပြုမည့် ကြေညာချက်ကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Aung Zay |date=17 February 2023 |title=Hundreds apply for firearms licenses days after introduction of new policy |url=https://myanmar-now.org/en/news/hundreds-apply-for-firearms-licenses-days-after-introduction-of-new-policy |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316200427/https://myanmar-now.org/en/news/hundreds-apply-for-firearms-licenses-days-after-introduction-of-new-policy |url-status=live }}</ref><ref name=":02">{{Cite web |last=Tin Htet Paing |date=13 February 2023 |title=Myanmar regime issues right to arms policy enabling easier weapons access for pro-junta individuals and militias |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316191848/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta |url-status=live }}</ref> ကြေညာချက်တွင် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်မြောက်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်ရေးရာ လုံခြုံရေးအတွက် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ရန် လိုအပ်သူများအနေဖြင့် ကိုင်ဆောင်ခွင့် လျောက်ထားနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name=":02" /><ref>{{Cite web |title=Leaked document confirms Myanmar junta is arming anti-resistance militias |url=https://myanmar-now.org/en/news/leaked-document-confirms-myanmar-junta-is-arming-anti-resistance-militias |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316200425/https://myanmar-now.org/en/news/leaked-document-confirms-myanmar-junta-is-arming-anti-resistance-militias |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Htoon |first=Kyaw Lin |date=2 August 2018 |title=Firearms and the law in Myanmar |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/firearms-and-the-law-in-myanmar/ |access-date=2023-03-16 |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316204933/https://www.frontiermyanmar.net/en/firearms-and-the-law-in-myanmar/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar junta revives 1977 law allowing 'loyal' civilians to bear arms |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/guns-02132023190430.html |access-date=2023-03-16 |website=Radio Free Asia |language=en |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316200625/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/guns-02132023190430.html |url-status=live }}</ref> ===ပြောက်ကျားတိုက်ပွဲများ=== [[File:Burning Car in Lashio.jpg|thumb|၂၀၂၃ ဧပြီလက လားရှိုးမြို့အတွင်း မီးလောင်ကျွမ်းလျက်ရှိသော ကားများအား တွေ့ရစဉ်]] [[ရေးမြို့နယ်]]အခြေစိုက် ဒေသခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ ရေးဘီလူးသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လအတွင် ပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ချောင်းတောင်တံတားစစ်ဆေးရေးဂိတ်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရေးမြို့နယ်နှင့် လမိုင်းတွင် ရေးဘီလူးအဖွဲ့ ပစ်ခတ်မှုများပြုလုပ်ရာ စစ်သား ၄ ဦး သေဆုံး |url=https://www.mizzimaburmese.com/article/129915 |last1=Chan |first1=Juu |access-date=29 June 2023 |work=Mizzima |date=22 June 2023 |language=my |accessdate=22 November 2023 |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406154722/https://www.mizzimaburmese.com/article/129915 }}</ref> ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရေးမြို့နယ်၊ [[ဒူးယားရွာ၊ ရေးမြို့နယ်|ဒူးယားရွာ]]ရှိ [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]]ခေါင်းဆောင်ကို ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရေးမြို့နယ်တွင် စစ်မှုထမ်းဟောင်း ပျူစောထီးခေါင်းဆောင်အား ရေးဘီလူးအဖွဲ့ပစ်ခတ်ရှင်းလင်း |url=https://www.mizzimaburmese.com/article/130104 |last1=Chan |first1=Juu |access-date=29 June 2023 |work=Mizzima |date=27 June 2023 |language=my |accessdate=22 November 2023 |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406160007/https://www.mizzimaburmese.com/article/130104 }}</ref> ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]]မှ ယာဉ်တန်းကို အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ ငါးဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရေးမြို့နယ်တွင် စကခ (၁၉) လှည့်ကင်းအား ရေးဘီလူးအဖွဲ့ ပစ်ခတ် |url=https://mizzimaburmese.com/article/130149 |last1=Chan |first1=Juu |access-date=29 June 2023 |work=Mizzima |date=28 June 2023 |language=my |accessdate=22 November 2023 |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406160251/https://mizzimaburmese.com/article/130149 }}</ref> ထိုတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် [[လမိုင်းမြို့]]၊ [[ခေါဇာမြို့]]နှင့် [[ရေးမြို့]]ရှိ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးရုံးများကို ပိတ်ထားခဲ့ရသည်။ [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ရေးဘီလူးနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက မော်လမြိုင်-ရေး-ထားဝယ် အမှတ် ၈ ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် စစ်ဆေးရေးဂိတ်များဖွင့်လှစ်ကာ စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရေး၊ လမိုင်းနှင့် ခေါဇာမြို့က စစ်ကောင်စီ ဌာနဆိုင်ရာရုံးများ ပိတ်လိုက်ရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/06/27/261187.html |access-date=29 June 2023 |work=The Irrawaddy |date=27 June 2023 |language=my |accessdate=22 November 2023 |archive-date=28 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628091316/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/06/27/261187.html }}</ref><ref>{{cite news |title=Four Military Council Soldiers Arrested During KNLA/ PDF Inspection of Vehicles on Ye-Thanbyuzayat Highway |url=https://www.bnionline.net/en/news/four-military-council-soldiers-arrested-during-knla-pdf-inspection-vehicles-ye-thanbyuzayat |access-date=29 June 2023 |work=BNI |date=22 June 2023 |language=en |accessdate=22 November 2023 |archive-date=29 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629035217/https://www.bnionline.net/en/news/four-military-council-soldiers-arrested-during-knla-pdf-inspection-vehicles-ye-thanbyuzayat }}</ref> မြို့ပေါ်နေရာများတွင်လည်း ပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] လုံခြုံရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ဦးရဲခိုင်ကို ရန်ကုန်အခြေစိုက် မြို့ပြပြောက်ကျားအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် Urban Owls က ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UrbanOwls2">{{cite news|title=Head of security for Yangon International Airport assassinated|url=https://myanmar-now.org/en/news/head-of-security-for-yangon-international-airport-assassinated/|date=21 June 2023|access-date=28 June 2023|work=The Irrawaddy|language=en|last1=Thit|first1=Han|accessdate=22 November 2023|archive-date=17 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240217073450/https://myanmar-now.org/en/news/head-of-security-for-yangon-international-airport-assassinated/}}</ref><ref name="UrbanOwls3">{{cite news |title=Yangon Airport security chief assassinated |url=https://www.mizzima.com/article/yangon-airport-security-chief-assassinated |date=22 June 2023 |access-date=28 June 2023 |work=Mizzima |accessdate=22 November 2023 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703053839/https://www.mizzima.com/article/yangon-airport-security-chief-assassinated }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၏ ပထမဆုံးသော ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် တပ်ရင်း ၅၁၀၁ ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=NUG's first Yangon PDF battalion is preparatory measure: NUG PM Office spokesperson |url=https://mizzima.com/article/nugs-first-yangon-pdf-battalion-preparatory-measure-nug-pm-office-spokesperson |last=Pan |first=Pan |access-date=28 June 2023 |work=Myanmar Now |date=8 June 2023 |accessdate=22 November 2023 |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608205910/https://www.mizzima.com/article/nugs-first-yangon-pdf-battalion-preparatory-measure-nug-pm-office-spokesperson }}</ref> === ၂၀၂၃ မုတ်သုန်ရာသီ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ === ဇန်နဝါရီလမှ ဇူလိုင်လအထိ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃,၀၁၂ ဦးအား သုတ်သင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ဩဂုတ်လတွင် ဆိုသည်။ ကယားပြည်နယ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၆၆၇ ဦးနှင့် တော်လှန်ရေးသမား ၉၉ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-3000-myanmar-junta-troops-killed-in-first-half-of-2023-nug.html |access-date=11 November 2023 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814062947/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-3000-myanmar-junta-troops-killed-in-first-half-of-2023-nug.html }}</ref> ကေအင်ယူ ထိန်းချုပ်နယ်မြေတွင် တိုက်ပွဲပေါင်း ၂,၄၉၅ ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သံတောင်မြောက်ပိုင်း ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့က [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]အနီးရှိ ဧလာစစ်စခန်းအား ဒရုန်းဖြင့် လက်လုပ်ဗုံးနှစ်လုံး ကြဲချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-09-18 |title=Naypyitaw Junta Airbase Hit by Myanmar Resistance Drone Strike |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/naypyitaw-junta-airbase-hit-by-myanmar-resistance-drone-strike.html |access-date=2023-09-18 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920120606/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/naypyitaw-junta-airbase-hit-by-myanmar-resistance-drone-strike.html }}</ref> စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က ပြုလုပ်သော အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ယာယီသမ္မတ ဒူဝါလရှီးလက တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအနေဖြင့် နိုင်ငံ၏ ၆၀% အထိ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Star |first=The |date=2023-09-29 |title=Myanmar resistance leader claims majority control over territory in the country |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/09/29/myanmar-resistance-leader-claims-majority-control-over-territory-in-the-country |access-date=2023-10-06 |website=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |language=en-US |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010222154/https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/09/29/myanmar-resistance-leader-claims-majority-control-over-territory-in-the-country }}</ref> ====ကနောင်စစ်ဆင်ရေး==== {{main|ကနောင်စစ်ဆင်ရေး}} [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|မန္တလေးပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]တို့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သော [[ကနောင်စစ်ဆင်ရေး]]တွင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်မှ စက်တင်ဘာလအထိ စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး ၇၆ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Irrawaddy |first1=The |title=Myanmar Junta Loses 76 Soldiers as PDF Kicks Off Special Operation in Mandalay, Shan |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-76-soldiers-as-pdf-kicks-off-special-operation-in-mandalay-shan.html |access-date=15 October 2023 |work=The Irrawaddy |date=12 September 2023 |accessdate=19 November 2023 |archive-date=17 October 2023 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20231017211041/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-76-soldiers-as-pdf-kicks-off-special-operation-in-mandalay-shan.html }}</ref> == ၂၀၂၃ နှောင်းပိုင်း အဓိက စစ်ရေးအခြေအနေများ == ပြည်တွင်းစစ်၏ သွေးစွန်းခဲ့သော မလူးသာမလှုပ်သာ နှစ်နှစ်တာကာလသည် တိုင်းရင်းသား ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့ (တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော်နှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်) ၏ အောင်မြင်သော ထိုးစစ်နှင့်အတူ ချိုးဖြတ်ခဲ့သည်ဟု ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ အစောပိုင်းတွင် ဘီဘီစီသတင်းက ဆိုသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် စတင်ခဲ့သော ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးသည် ကိုးကန့်ဒေသ၏ မြို့တော် လောက်ကိုင်မြို့ ကျဆုံးခြင်း၊ ထောင်ပေါင်းများစွာသော စစ်ကောင်စီတပ်သားများ လက်နက်ချခြင်းတို့နှင့်အတူ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name=laukkai/><ref name="BBC-losing-24-1-2024">{{cite news |last1=Head |first1=Jonathan |title=Myanmar's army is losing – and facing fire from a militant monk |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68038513 |access-date=24 January 2024 |agency=BBC |date=23 January 2024 |accessdate=6 February 2024 |archive-date=23 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123224556/https://www.bbc.com/news/world-asia-68038513 }}</ref> ===၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး=== {{main|၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး}} [[File:Kawlin 2023-11-06.jpg|thumb|၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာလက ကောလင်းမြို့တွင် သိမ်းဆည်းရမိသော တပ်မတော် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ]] ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မြောက်ပိုင်းဒေသ ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့များဖြစ်သော မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော်(MNDAA)၊ တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်(TNLA) နှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်(AA)တို့က ရှမ်းပြည်နယ်၊ မြောက်ပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ ရှေ့တန်းစခန်းများ၊ အခြေချစခန်းများ၊ ယာယီစခန်းများ၊ တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့များကို တစ်ပြိုင်နက် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ကြောင်းပူးတွဲကြေညာခဲ့သည်။ ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့များက စစ်အာဏာရှင်စနစ် အမြစ်ပြတ်ရန်၊ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျယ်ပြန့်လာသော အွန်လိုင်းလောင်းကစားလိမ်လည်မှု ပပျောက်ဖို့၊ Online Game (ကျဖျင်) ကုမ္ပဏီများနှင့် အဆိုပါ လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်နေသည့် စစ်ကောင်စီနဲ့ ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များကို နှိမ်နင်းနိုင်ရန် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးစတင်ပြီးနောက် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို ကြိုဆိုကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် ပြည်သူများက အသိပေးကြသည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကြောင့် စစ်ကောင်စီ၏ အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေအတွင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် အထိနာခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ပြည်သူ့စစ်အားကောင်းခြင်း၊ အပစ်အခတ်ရပ်စဲထားခြင်းနှင့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များပြားခြင်းတို့ကြောင့် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်ရေးတပ်များမှာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အင်အားလုံလောက်စွာ မရှိကြခြင်း၊ ခံစစ်များပြင်ဆင်ထားမှုမရှိခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်ပျက်ပြားနေခြင်းတို့ကြောင့် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ အစပိုင်းမှာပင် စစ်ကောင်စီ၏ တပ်ဖွဲ့ဝင် ရာနှင့်ချီသေဆုံးခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင် ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့များထိန်းချုပ်ထားသော ချင်းရွှေဟော်မြို့သို့ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှတစ်ဆင့် လေထီးတပ်သား ၈၀ ခန့်ကို စစ်ကူချပေးခဲ့ရာ မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော်က လက်ဦးမှုရယူပြီး ပစ်ခတ်ချေမှုန်းခဲ့ရာ ၇၀ ကျော်သေဆုံးပြီး ၃ ဦးကို အရှင်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့နေ့လယ်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီလေတပ်၏ ရုရှားနိုင်ငံထုတ် YAK-130 အမျိုးအစား အဆင့်မြင့်လေ့ကျင့်ရေးတိုက်လေယာဉ်တစ်စီးကို ပွိုင့်-၅ လေယာဉ်ပစ်လက်နက်ဖြင့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ ပျက်ကျသွားပြီး လေယာဉ်မှူးနှစ်ဦးမှာ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးမဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ၏ ပိုမိုပြင်းထန်လာသော မြို့သိမ်းထိုးစစ်များကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်များမှာ ပို၍အထိနာလျက်ရှိရာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်) လက်အောက်ခံ အမှတ်(၁၂၉)ခြေမြန်တပ်ရင်းမှ တပ်ရင်းမှူးဦးဆောင်၍ တပ်ဖွဲ့ဝင် (၁၂၆) ဦး နှင့် မိသားစုဝင် (၁၃၄) ဦး စုစုပေါင်း (၂၆၂) ဦးသည် ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့များထံ ဆက်သွယ်လာကာ လက်နက်များနှင့်တကွ အညံ့ခံအလင်းဝင်လာခဲ့သည်။ အလင်းဝင်လာသူများအား စစ်သားတစ်ဦးလျှင် ၁၀ သိန်းနှင့် မိသားစုဝင်တစ်ဦးလျှင် ၁ သိန်းစီ ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့များက ချီးမြှင့်ခဲ့ကြသည်။ နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းနှင့် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ မြို့တော် လောက်ကိုင်မြို့အထိ MNDAA က နီးကပ်လာခဲ့ပြီး [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]]အတွင်း ဗျူဟာကျသော စစ်စခန်းပေါင်းများစွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Forces Close In On Key Northeastern Town |url=https://thediplomat.com/2023/11/myanmar-resistance-forces-close-in-on-key-northeastern-town/ |last=Strangio |first=Sebastian |work=The Diplomat |date=16 November 2023 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215051619/https://thediplomat.com/2023/11/myanmar-resistance-forces-close-in-on-key-northeastern-town/ }}</ref> MNDAA တပ်ဖွဲ့များက လောက်ကိုင်မြို့၏တောင်ဘက်အနီး ဘုရားကုန်းပေါ်ရှိ စစ်စခန်းအပါအဝင် မြို့ပတ်လည်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-05 |title=Ethnic Army Battles to Seize Another Base From Myanmar Junta Near Border With China |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |access-date=2023-12-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=6 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206134554/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |url-status=live }}</ref> ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အမှတ် ၅၅ ခြေမြန်တပ်ရင်းမှ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၉၀ ကျော်သည် MNDAA ထံတွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Infantry Division Surrenders in Laukkai, Shan State: Reports |author=Saw Reh |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |language=en |date=26 December 2023 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html }}</ref> ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြို့အား MNDAA က သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{cite news |title=Most of Laukkai now under MNDAA control |url=https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |date=28 December 2023 |author=Kyaw Oo |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=11 January 2024 |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြို့ရှိ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်အား MNDAA က သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက် လောက်ကိုင်မြို့သည် MNDAA လက်အောက်သို့ အလုံးစုံ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name=laukkai>{{cite news |title=MNDAA captures military command centre outside Laukkai, taking full control of city |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |date=5 January 2024 |language=en |work=Myanmar Now |accessdate=11 January 2024 |archive-date=11 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240111142130/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ }}</ref> ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် သိန္နီမြို့ရှိ အမှတ် ၁၆ စစ်ဆင်ရေးဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]]နှင့် [[သိန္နီမြို့]]များကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီဖြစ်ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Hein Htoo Zan |title=Myanmar’s Brotherhood Alliance Seizes Two More Towns in Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-brotherhood-alliance-seizes-two-more-towns-in-shan-state.html |access-date=8 January 2024 |work=The Irrawaddy |date=8 January 2024 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108104603/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-brotherhood-alliance-seizes-two-more-towns-in-shan-state.html }}</ref> === တောင်သမန် စစ်ဆင်ရေး === {{main|တောင်သမန် စစ်ဆင်ရေး}} === ၁၁၀၇ နှင့် ၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး === {{main|၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး}} ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးရိုက်ခတ်လာသည့် ကရင်နီပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့တွင် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ကရင်နီတပ်မတော်တို့က တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့်အတူ လွိုင်ကော်မြို့တွင် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-14 |title=Tens of Thousands Trapped as Myanmar Resistance Strikes Kayah State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |access-date=2023-11-14 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=2023-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114143014/https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |url-status=live}}</ref> စစ်ဆင်ရေးပထမရက်တွင် တပ်မတော် (လေ) တိုက်လေယာဉ်တစ်စင်းအား KNDF က ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ စစ်ကောင်စီကမူ စက်ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=A military jet crashes in eastern Myanmar. Ethnic resistance groups claim they shot it down |url=https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 |last=Peck |first=Grant |date=11 November 2023 |language=en |accessdate=19 November 2023 |archive-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111174038/https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တစ်နေ့လုံး ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့(KNDF)က လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်အခြေချထားသော အမှတ်(၄၂၅)ခြေမြန်တပ်ရင်းနှင့် အမှတ်(၆)ခြေမြန်တပ်ရင်းတို့ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခဲ့သည်။ အမှတ်(၄၂၅)ခြေမြန်တပ်ရင်းမှ တပ်ရင်းမှူး၊ ဒုတိယတပ်ရင်းမှူးအပါအဝင် တပ်ရင်းတစ်ရင်းလုံးနီးပါးနှင့် အမှတ်(၆)ခြေမြန်တပ်ရင်းမှ တပ်ရင်းတစ်ဝက်နီးပါး သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် [[လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်]]အတွင်း ကျန်ရှိနေသည့် အမှတ်(၆)ခြေမြန်တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို အပြီးသတ်ချေမှုန်းရန် စစ်ဆင်ရေးဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကျန်ရှိနေသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို လက်နက်ချအညံ့ခံရန် အခွင့်အရင်းပေးခဲ့သဖြင့် ဗိုလ်ကြီးတစ်ဦး ဦးစီးသော စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၂ ဦးသည် လက်နက်ချအညံ့ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-15 |title=Kayah Resistance Seizes Myanmar Junta Bases in State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html |access-date=2023-11-15 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=16 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116062451/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html }}</ref> ===တကျော့ပြန် ရခိုင်စစ်=== ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးသည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် စတင်လာပြီးနောက် ကျောက်တော်မြို့နယ်ရှိ အပေါက်ဝရဲစခန်းကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က လက်နက်မချလျှင် တိုက်ခိုက်မည်ဟု အကြောင်းကြားပြီးနောက် အပေါက်ဝရဲစခန်းမှ စခန်းမှူးအပါအဝင် စခန်းတစ်ခုလုံးသည် လက်နက်ချအလင်းဝင်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ရသေ့တောင်မြို့နယ်ရှိ နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှ စစ်ကောင်စီနှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြားခဲ့သည်။ ဒုံးပိုက်စခန်းအား နံနက် ၆ နာရီခွဲတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရသေ့တောင်မြို့နယ် နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဒုံးပိုက်စခန်းကိုသိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟုဆို |trans-title=Two Rathedaung Township Border Guard Military Posts attacked by Arakan Army with Dong Paik camp being captured |date=13 November 2023 |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 |language=my |work=Narinjara News |accessdate=19 November 2023 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113013729/https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ စစ်စခန်း ၄၀ ကျော်အား စစ်ကောင်စီအဖွဲ့များ စွန့်ပစ်သွားကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ရက္ခိုင့်တပ်တော်လက်အောက်သို့ ချက်ခြင်းကျရောက်ခြင်း မဟုတ်ခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-14 |title=Almost 40 Myanmar Junta Positions Abandoned in Rakhine: Arakan Army |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-40-myanmar-junta-positions-abandoned-in-rakhine-arakan-army.html |access-date=2023-11-14 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114141415/https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-40-myanmar-junta-positions-abandoned-in-rakhine-arakan-army.html }}</ref> နောက်ရက်တွင် မြန်မာစစ်ကောင်စီ လုံခြုံရေးအဖွဲ့ဝင်အများအပြား ရက္ခိုင့်တပ်တော်ထံ လက်နက်ချ ခဲ့သည်။<ref name="reuters15nov">{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-rebels-says-dozens-junta-forces-surrender-captured-2023-11-15/|title=Myanmar rebels says dozens of junta forces surrender, captured|journal=Reuters|date=2023-11-15}}</ref> ထိုညတွင် ပေါက်တောမြို့နယ် ရဲစခန်းကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့နံနက်တွင် မြို့အား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီက ရေကြောင်းနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Captures Town in Rakhine, Prompting Bombardment by Myanmar Military |date=16 November 2023 |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=19 November 2023 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117203523/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html }}</ref> === ချင်း ထိုးစစ်ဆင်မှု === [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]နှင့် ဒေသခံ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များ]]က နှစ်ရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနော် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-14 |title=Chin Resistance Seizes Indian Border Town From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-resistance-seizes-indian-border-town-from-myanmar-junta.html |access-date=2023-12-01 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=30 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130192412/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-resistance-seizes-indian-border-town-from-myanmar-junta.html |url-status=live }}</ref> စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် လက်နက်ကိုင်ခုခံတော်လှန်မှုဖြစ်ပွားချိန်မှစ၍ ချင်းပြည်နယ်တွင် ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်ရမိသော မြို့ဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားနှင့် ရဲတပ်သား အနည်းဆုံး ၄၀ ခန့်မှာ အိမ်နီးချင်းအိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့အား ဒေသခံရဲအဖွဲ့က အာသံရိုင်ဖယ်တပ်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပြန်ပို့ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-15 |title=40 Myanmar army personnel who fled to Mizoram amid conflict sent back |url=https://indianexpress.com/article/india/40-myanmar-army-personnel-who-fled-to-mizoram-amid-conflict-sent-back-9026986/ |access-date=2023-12-01 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202043349/https://indianexpress.com/article/india/40-myanmar-army-personnel-who-fled-to-mizoram-amid-conflict-sent-back-9026986/ |url-status=live }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ချင်း-ရခိုင်နယ်စပ်ရှိ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါထိုးစစ်အတွင်း တပ်မတော်က ဓာတုလက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က စွပ်စွဲထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zan |first=Hein Htoo |date=2023-12-05 |title=Myanmar Junta Uses Chemical Warfare: Arakan Army |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-uses-chemical-warfare-arakan-army.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207021538/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-uses-chemical-warfare-arakan-army.html }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် မြို့နယ်တွင်းရှိ စစ်စခန်းကြီးတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-06 |title=Arakan Army Declares Seizure of Major Myanmar Junta Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207024830/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒေသခံချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက [[ကနေဒီတောင်|ကနေဒီတောင်ထိပ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-22 |title=PDF Seizes Hilltop Base in Chin State, Captures 12 Myanmar Junta Soldiers |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/pdf-seizes-hilltop-base-in-chin-state-captures-12-myanmar-junta-soldiers.html |access-date=2023-12-01 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=1 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201042525/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/pdf-seizes-hilltop-base-in-chin-state-captures-12-myanmar-junta-soldiers.html |url-status=live }}</ref> [[မတူပီမြို့နယ်]]ရှိ [[လိုင်လင်းပီမြို့]]ကို သုံးရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်က နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-11-25 |title=Another town on the India-Myanmar border falls to the resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ |access-date=2023-12-01 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127132400/https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ |url-status=live }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မတူပီမြို့နယ်ရှိ [[ရေဇွာမြို့]]ကို ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်နှင့် ချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Chin allied resistance claims big junta losses in western Myanmar |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html |access-date=2023-12-01 |website=Radio Free Asia |language=en |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202043350/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html |url-status=live }}</ref> ===တပ်မတော်အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု=== [[File:ATR-42 of Myanmar Air Force at Mawlamyine Airport.jpg|thumb|မော်လမြိုင်လေဆိပ်တွင် တွေ့ရသော တပ်မတော်(လေ)၏ ATR-42 လေယာဉ်နှစ်စင်း]] တပ်မတော်သည် [[နေပြည်တော်]]အား ကာကွယ်ရန် အခြားတိုင်းဒေသကြီးများမှ စစ်သည်များ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ ဝန်ထမ်းများအား လက်နက်တပ်ဆင်ခြင်းများအပါအဝင် တပ်သား ၁၄,၀၀၀ ဖြင့် ပြင်ဆင်လျက်ရှိသည်ဟု နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ''ဧရာဝတီသတင်းဌာန''က ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး စတင်ပြီး မကြာမီ ယင်းသို့ ပြင်ဆင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မန္တလေး၊ ပဲခူးနှင့် ရန်ကုန်အား ကာကွယ်ရန် တပ်သား ၁၀,၀၀၀ ဖြင့်လည်း ပြင်ဆင်လျက်ရှိသည်။ နေပြည်တော် ရဲစခန်းများတွင် ကွန်ကရစ်တုံးများ ချခြင်း၊ သဲအိတ်များကာရံခြင်းများအပါအဝင် အကာအရံအတားအဆီးများ ပြင်ဆင်ခြင်းများလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-prepping-14000-troops-to-defend-naypyitaw-sources.html |title=Myanmar Regime Prepping 14,000 Troops to Defend Naypyitaw: Sources |author=Hein Htoo Zan |date=22 November 2023 |journal=The Irrawaddy |publisher= |access-date=1 December 2023 |quote= |archive-date=1 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201093217/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-prepping-14000-troops-to-defend-naypyitaw-sources.html |url-status=live |accessdate=8 December 2023 |archive-date=1 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201093217/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-prepping-14000-troops-to-defend-naypyitaw-sources.html }}</ref> ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ဒရုန်းနှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများ ရောင်းဝယ်ခြင်းနှင့် တရားမဝင်ပျံသန်းခြင်းများကို တားမြစ်ကြောင်း အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနက နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Authorities issue local order to ban the sale of drones and drone accessories and unauthorized flights within Yangon Region |date=22 November 2023 |url=https://elevenmyanmar.com/news/authorities-issue-local-order-to-ban-the-sale-of-drones-and-drone-accessories-and-unauthorized |work=Eleven Myanmar |access-date=1 December 2023 |language=en |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122134850/https://elevenmyanmar.com/news/authorities-issue-local-order-to-ban-the-sale-of-drones-and-drone-accessories-and-unauthorized |url-status=live |accessdate=8 December 2023 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122134850/https://elevenmyanmar.com/news/authorities-issue-local-order-to-ban-the-sale-of-drones-and-drone-accessories-and-unauthorized }}</ref> သာမန်ပြစ်မှုကျူးလွန်ခဲ့သည့် ခွင့်မဲ့ နှင့် စစ်ပြေးများအား နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးအတွက် စစ်မှုထမ်းနိုင်ရန် လက်ခံမည်ဟု တပ်မတော်က ဒီဇင်ဘာလ အစောပိုင်းတွင် ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/depleted-myanmar-military-urges-deserters-to-return-to-barracks.html |title=Depleted Myanmar Military Urges Deserters to Return to Barracks |access-date=5 December 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205084238/https://www.irrawaddy.com/news/burma/depleted-myanmar-military-urges-deserters-to-return-to-barracks.html |url-status=live |accessdate=8 December 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205084238/https://www.irrawaddy.com/news/burma/depleted-myanmar-military-urges-deserters-to-return-to-barracks.html }}</ref> ==== ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များ ==== စစ်တပ်ထောက်ခံသော [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]]သည် အရပ်သားများအပေါ် ကျူးလွန်သော စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် ဒေသခံများအား ပါဝင်ရန်အင်အားသုံးခြင်းတို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ဘီဘီစီသတင်းက ဆိုသည်။<ref name="BBC-losing-24-1-2024"/> == ၂၀၂၄ စစ်ရေးအခြေအနေများ == အသက် ၁၈ မှ ၃၅ ကြား အမျိုးသားများနှင့် အသက် ၁၈ မှ ၂၇ ကြား အမျိုးသမီးများ စစ်မှုထမ်းရမည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အာဏာတည်ကြောင်း စစ်ကောင်စီက ကြေညာသည်။ စစ်မှုထမ်းရန်ပျက်ကွက်ပါက ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်အထိ ချနိုင်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-enforces-mandatory-military-service-young-people-2024-02-11/|title=Myanmar junta enforces mandatory military service for young people|date=February 11, 2024|website=Reuters|access-date=11 February 2024|archive-date=16 March 2024|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20240316030303/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-enforces-mandatory-military-service-young-people-2024-02-11/}}</ref> ===လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ=== {{main|လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ}} [[File:Myanmar-China Border Yanlonkyine Gate.jpg|thumb|လောက်ကိုင်မြို့အနီး တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ဝင်ပေါက်]] နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) သည် [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ မြို့တော် [[လောက်ကိုင်မြို့]]တွင် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]]အတွင်း ဗျူဟာမြောက် နေရာအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Forces Close In On Key Northeastern Town |url=https://thediplomat.com/2023/11/myanmar-resistance-forces-close-in-on-key-northeastern-town/ |last=Strangio |first=Sebastian |work=The Diplomat |date=16 November 2023 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215051619/https://thediplomat.com/2023/11/myanmar-resistance-forces-close-in-on-key-northeastern-town/ }}</ref> MNDAA တပ်ဖွဲ့များသည် လောက်ကိုင်တောင်ဘက်ရှိ ဘုရားလေးဆူ ကင်းစခန်းအပါအဝင် မြို့တဝိုက်ရှိ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရ၏ အမှတ် ၅၅ ခြေလျင်တပ်မမှ တပ်သားပေါင်း ၉၀ ကျော် MNDAA သို့ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Infantry Division Surrenders in Laukkai, Shan State: Reports |author=Saw Reh |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |language=en |date=26 December 2023 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html }}</ref> လောက်ကိုင်မြို့တွင်း အမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်မှု ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး မြို့ဧရိယာအများစုမှာ MNDAA ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက်က ကျရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Most of Laukkai now under MNDAA control |url=https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |date=28 December 2023 |author=Kyaw Oo |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=11 January 2024 |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် MNDAA မှ လောက်ကိုင်ရှိ [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]] ဌာနချုပ်အား သိမ်းပိုက်ပြီး မြို့ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=laukkai/> ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]သည် သိန္နီမြို့ရှိ [[အမှတ်(၁၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် ၁၆ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]]အပါအဝင် မြို့ပေါ်ရှိ စစ်အစိုးရတပ်စခန်းများကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်တွင် [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]]နှင့် [[သိန္နီမြို့]]များကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Hein Htoo Zan |title=Myanmar's Brotherhood Alliance Seizes Two More Towns in Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-brotherhood-alliance-seizes-two-more-towns-in-shan-state.html |access-date=8 January 2024 |work=The Irrawaddy |date=8 January 2024 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108104603/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-brotherhood-alliance-seizes-two-more-towns-in-shan-state.html }}</ref> လောက်ကိုင်တွင် လက်နက်ချခဲ့သော ဗိုလ်မှူးချုပ် ၃ ဦးကို ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် သေဒဏ် ချမှတ်ခဲ့ပြီး ကျန် ၃ ဦးကိုလည်း စစ်ဥပဒေဖြင့် ထောင်ဒဏ် တစ်သက်တစ်ကျွန်း ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/defeated-myanmar-junta-generals-given-death-sentences.html|website=The Irrawaddy|title=Defeated Myanmar Generals Given Death Sentences|date=January 23, 2024|access-date=January 26, 2024|archive-date=24 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124033009/https://www.irrawaddy.com/news/burma/defeated-myanmar-junta-generals-given-death-sentences.html}}</ref> ===ပြင်းထန်သည့် အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး=== ဒီဇင်ဘာလအစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်သည် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို ရပ်တန့်ရန် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]အား ဖိအားပေးရန် တရုတ်နိုင်ငံထံ အကြောင်းကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Asks China to Pressure Brotherhood Alliance to End Offensive |url=https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/myanmar-junta-asks-china-to-pressure-brotherhood-alliance-to-end-offensive.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209232206/https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/myanmar-junta-asks-china-to-pressure-brotherhood-alliance-to-end-offensive.html |archive-date=9 December 2023 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209232206/https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/myanmar-junta-asks-china-to-pressure-brotherhood-alliance-to-end-offensive.html }}</ref> ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံသည် စစ်အစိုးရနှင့် ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ညှိနှိုင်းခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ နှစ်ဘက်စလုံး ပစ်ခတ်မှုများ ရပ်တန့်ထားရန် သဘောတူခဲ့ပြီး တရုတ်နယ်စပ်နေထိုင်သူများ၏ လုံခြုံရေးကို မထိခိုက်စေရန် ကတိပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar rebel alliance agrees to ceasefire with ruling military |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-rebel-alliance-agree-ceasefire-with-ruling-military-rebel-group-tnla-2024-01-12/ |work=Reuters |date=12 January 2024 |language=en |accessdate=11 March 2024 |archive-date=26 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226150119/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-rebel-alliance-agree-ceasefire-with-ruling-military-rebel-group-tnla-2024-01-12/ }}</ref> ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့၏ အဆိုအရ ၎င်းတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့များကို ထပ်မံသိမ်းယူခြင်းမပြုရန် သဘောတူထားပြီး စစ်ကောင်စီက ထိုဒေသကို ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုရန် သဘောတူထားသည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/brotherhood-alliance-myanmar-junta-agree-to-ceasefire-in-northern-shan.html |title=Brotherhood Alliance, Myanmar Junta Agree to Ceasefire in Northern Shan |language=en |work=The Irrawaddy |access-date=13 January 2024 |archive-date=13 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113105403/https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/brotherhood-alliance-myanmar-junta-agree-to-ceasefire-in-northern-shan.html |url-status=live |accessdate=11 March 2024 |archive-date=13 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113105403/https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/brotherhood-alliance-myanmar-junta-agree-to-ceasefire-in-northern-shan.html }}</ref> နောက်တစ်နေ့တွင် လားရှိုးမြို့နယ်နှင့် ကျောက်မဲမြို့နယ် အပါအဝင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့နယ်အသီးသီးတွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်ရပ်စာချုပ်ကို ချိုးဖောက်ခဲ့ကြောင်း TNLA က ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Breaks Chinese-Brokered Ceasefire: TNLA |author=Yuzana |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html |date=13 January 2024 |work=The Irrawaddy |language=en |access-date=13 January 2024 |archive-date=13 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113144010/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html |url-status=live |accessdate=11 March 2024 |archive-date=13 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113144010/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်|အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးစာချုပ်]]အရ TNLA ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိနေသော မြို့နယ်သုံးမြို့နယ်အား တပ်မတော်ပ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Number of Townships Placed Under Martial Law by Myanmar Junta Rises to 61 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=5 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311051705/https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html }}</ref> === ၂၀၂၄ ရခိုင် ထိုးစစ် === {{Further|ရခိုင်ပဋိပက္ခ (၂၀၁၆-လက်ရှိ)|ချင်း စစ်မြေပြင်}} [[File:Paletwa seen from the Kaladan River 2015.jpg|thumb|[[ကုလားတန်မြစ်]]နှင့် [[ပလက်ဝမြို့]] (၂၀၁၅)]] ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်မှ ရခိုင်ပြည်နယ် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]]ရှိ တောင်ရှည်အခြေစိုက်စခန်းနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် အင်ဒို-မြန်မာ ကုလားတန် ဘက်စုံ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စီမံကိန်းအတွက် အချက်အချာကျသော [[ပလက်ဝမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]သို့ ထိုးစစ်အရှိန်မြှင့်ခဲ့သည်။<ref name=aakt>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses Nearly 50 Troops, More Bases in Three Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html |date=10 January 2024 |language=en |work=The Irrawaddy |access-date=15 January 2024 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115022517/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115022517/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> ဇန်နဝါရီ ၁၅ ရက်နေ့၌ ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ပလက်ဝမြို့နယ်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး “စစ်ကောင်စီကင်းမဲ့နယ်မြေ” ဟုကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army resistance force says it has taken control of a strategic township in western Myanmar |url=https://apnews.com/article/myanmar-arakan-army-paletwa-chin-rakhine-e124bb0ff3dbfef6c84b39f141e972ca |last=Peck |first=Grant |date=15 January 2024 |work=AP News |language=en |access-date=25 January 2024 |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125142403/https://apnews.com/article/myanmar-arakan-army-paletwa-chin-rakhine-e124bb0ff3dbfef6c84b39f141e972ca |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125142403/https://apnews.com/article/myanmar-arakan-army-paletwa-chin-rakhine-e124bb0ff3dbfef6c84b39f141e972ca }}</ref> တစ်ပတ်အကြာတွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်သည် ရခိုင်ပြည်နယ် [[ပေါက်တောမြို့]]ကိုလည်း သုံးလကြာ တိုက်ပွဲအပြီးတွင် ထပ်မံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=January 25, 2024 |title=Arakan Army Captures Key Town From Junta in Myanmar's Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html |website=The Irrawaddy |access-date=25 January 2024 |archive-date=26 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126031058/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနယ်စပ် ဖလမ်းလမ်းပေါ်ရှိ တိုင်ဂျင်စခန်းအား ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/around-30-myanmar-junta-personnel-killed-in-chin-state-resistance.html|title=Around 30 Myanmar Junta Personnel Killed in Chin State: Resistance|access-date=January 20, 2024|date=January 17, 2024|website=The Irrawaddy|archive-date=18 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118135631/https://www.irrawaddy.com/news/burma/around-30-myanmar-junta-personnel-killed-in-chin-state-resistance.html|url-status=live}}</ref> စစ်ကောင်စိစစ်သားနှင့် ဒုက္ခသည် ၆၀၀ ကျော်တို့ အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ၁၆၄၃ ကီလိုမီတာ အရှည်ရှိသော နယ်စပ်ခြံစည်းရိုးခတ်မည့် အစီအစဉ်ကို အိန္ဒိယအစိုးရက ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=India-Myanmar border to be fenced soon, says Home Minister Amit Shah |url=https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece |date=20 January 2024 |work=The Hindu |language=en |access-date=26 January 2024 |archive-date=26 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126182417/https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=26 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126182417/https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တပ်မတော်နှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိရာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နယ်မြေအတွင်းသို့ မော်တာကျည်ဆန်များနှင့် ကျည်ဆန်အများအပြား ကျရောက်လာခဲ့ကာ ဒေသခံအချို့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ကော့ဘဇားမြို့ Ukhia မှ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်-မြန်မာနယ်စပ်တစ်လျှောက် သေနတ်သံများနှင့် ပေါက်ကွဲသံများကို ထပ်ခါတလဲလဲ ကြားနေခဲ့ရသည်။<ref name="DS">{{cite web|last=Alamgir|first=Nur Uddin|title=Tension mounts as war rages on BD-Myanmar frontier|url=https://www.daily-sun.com/post/733524|website=Daily Sun|date=February 2024|access-date=5 February 2024|archive-date=5 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205133710/https://www.daily-sun.com/post/733524|url-status=live}}</ref> [[နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့]] (BGP) မှ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၂၉ ဦးထက်မနည်းသည် Tumbru နယ်စပ်ဂိတ်မှတဆင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်ခြားစောင့်တပ် က ၎င်းတို့အား လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းကာ ဘန်ဒါဘန်ခရိုင်တွင် ခိုလှုံခွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=95 Myanmar Border Guards take shelter in Bangladesh amid clashes with insurgents |url=https://bdnews24.com/bangladesh/5j9il1tdie |website=bdnews24.com |access-date=5 February 2024 |archive-date=5 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205061832/https://bdnews24.com/bangladesh/5j9il1tdie |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် မြန်မာဘက်မှ ပစ်ခတ်ခဲ့သော မော်တာကျည် ကျရောက်ခဲ့သောကြောင့် ဘန်ဒါဘန်နယ်စပ် Ghumdum တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် ရိုဟင်ဂျာ အမျိုးသားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="DT">{{cite web |last=Aziz |first=Abdul |title=Tension at border: Fear grips residents in Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/338753/tension-at-border-fear-grips-residents-in |website=Dhaka Tribune |date=6 February 2024 |access-date=6 February 2024 |archive-date=6 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206093034/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/338753/tension-at-border-fear-grips-residents-in |url-status=live }}</ref> ရက္ခိုင့်တပ်တော်သည် မင်းပြားမြို့နယ်အတွင်း ကျန်ရှိနေသည့် တပ်မတော်ခြေကုပ်စခန်းများကို ဖေဖော်ဝါရီ ၆ ရက်က သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး [[မင်းပြားမြို့နယ်]]ကို ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် AA သည် [[မောင်တောမြို့နယ်]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်ရှိ တောင်ပြိုစစ်စခန်းအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html|title=Myanmar's Military Driven Out of Township in Northern Rakhine, Reports Say|access-date=7 February 2024|website=The Irrawaddy|archive-date=7 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207113816/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html|url-status=live}}</ref> ရက္ခိုင့်တပ်တော်သည် ဖေဖေါ်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ကျောက်တော်မြို့]]ကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]]နှင့် [[ရမ်းဗြဲမြို့|ရမ်းဗြဲ]]တို့တွင် တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253|title=AA captures six towns so far, two more waits for coming under their control|access-date=8 February 2024|website=Narinjara News|archive-date=8 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208171938/https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သည် ကျောက်ဖြူသို့သွားရန်အတွက် [[မြေပုံမြို့နယ်]]ကို ဆုတ်ခွာ စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=12 February 2024 |url=https://www.narinjara.com/news/detail/65ca224a333fc8585bc935fc |title=Police and junta soldiers abandoned their Myebon stations |language=en |work=Narinjara News |access-date=15 February 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213214548/https://www.narinjara.com/news/detail/65ca224a333fc8585bc935fc |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213214548/https://www.narinjara.com/news/detail/65ca224a333fc8585bc935fc }}</ref> နောက်တစ်နေ့တွင် အေအေ သည် [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=mrauku>{{Cite web |date=February 9, 2024 |title=AA: Historic Mrauk U Seized From Myanmar's Junta |last=Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-historic-mrauk-u-seized-from-myanmars-junta.html |website=The Irrawaddy |access-date=11 February 2024 |archive-date=11 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240211184344/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-historic-mrauk-u-seized-from-myanmars-junta.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |author1=Kyaw Hsan Hlaing |title=A New Era is Dawning For the People of Myanmar's Rakhine State |url=https://thediplomat.com/2024/02/a-new-era-is-dawning-for-the-people-of-myanmars-rakhine-state/ |access-date=14 February 2024 |work=[[The Diplomat]] |date=13 February 2024 |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214025007/https://thediplomat.com/2024/02/a-new-era-is-dawning-for-the-people-of-myanmars-rakhine-state/ |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214025007/https://thediplomat.com/2024/02/a-new-era-is-dawning-for-the-people-of-myanmars-rakhine-state/ }}</ref> တိုက်ပွဲအတွင်း မြန်မာ့ရေတပ်၏ ကမ်းတက်ရေယာဉ် ၃ စီး နစ်မြုပ်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military blows bridge to Rakhine State capital as AA advances |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=12 February 2024 |access-date=13 February 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213161248/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213161248/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html }}</ref> မြို့သုံးမြို့ သိမ်းယူမှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ကျောက်တော်မြို့နယ်နှင့် ပြည်နယ်၏မြို့တော် စစ်တွေရှိ တံတားများကို စစ်အစိုးရက ဖောက်ဖျက်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က [[မြေပုံမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite news |title=Arakan Army captures another Rakhine State town, warns locals clashes may continue |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ |work=Myannmar Now |language=en |date=16 February 2024 |access-date=17 February 2024 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217073534/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217073534/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ }}</ref>ရမ်းဗြဲမြို့နယ်သို့ ထိုးစစ်ကို အရှိန်မြှင့်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ မှ ၂၆ အကြားတွင် စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ကူတပ်သား ၈၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Suffers Disaster in Battle for Rakhine Township: AA |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=27 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=24 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424115557/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[မင်းပြားမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ နောက်ဆုံးလက်ကျန် စစ်စခန်းကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး တစ်မြို့နယ်လုံးအား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA seizes last junta base in Minbya Township, Rakhine State |url=https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=28 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301151655/https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ }}</ref> မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=AA confirms capture of Ponnagyun township near Sittwe |url=https://www.narinjara.com/news/detail/65e6c10706ecccb92de35b51 |access-date=2024-03-05 |website=www.narinjara.com |language=en |archive-date=6 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240306021739/https://www.narinjara.com/news/detail/65e6c10706ecccb92de35b51 }}</ref> တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ရေယာဉ်များနှင့် ဖိုက်တာဂျက်လေယာဉ်များက မြို့အား ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ပုဏ္ဏားကျွန်းနှင့် [[ရသေ့တောင်မြို့]]အား ဆက်သွယ်ထားသော စေတီပြင်တံတား ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Villages engulfed in flames, bridges damaged in Ponnagyun after junta’s airstrikes |url=https://www.narinjara.com/news/detail/65e6c1bc06ecccb92de35ce6 |work=Narinjara |language=en |date=5 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311092659/https://www.narinjara.com/news/detail/65e6c1bc06ecccb92de35ce6 }}</ref> ရသေ့တောင်နှင့် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်များအား ဆက်လက် ထိုးစစ်ဆင်သွားမည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့်အတွက် အရှေ့မြောက်ဘက် ၃၃ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ပြည်နယ်၏ မြို့တော် [[စစ်တွေမြို့]]ကို ခြိမ်းခြောက်ထားနိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite news |title=AA Seizes Ponnagyun, Stepping Stone to Capital of Myanmar’s Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-ponnagyun-stepping-stone-to-capital-of-myanmars-rakhine-state.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=5 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311092657/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-ponnagyun-stepping-stone-to-capital-of-myanmars-rakhine-state.html }}</ref> စစ်ကောင်စီက ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ]]များအား တပ်သားသစ်အဖြစ် စုဆောင်းမှုများ ပြုလုပ်နေသဖြင့် ရိုဟင်ဂျာများအနေဖြင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော် ထိန်းချုပ်ရာဒေသများသို့ ထွက်ပြေးကြရန် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Offers Save Haven to Rohingya Targeted for Conscription by Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-offers-save-haven-to-rohingya-targeted-for-conscription-by-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=6 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310213037/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-offers-save-haven-to-rohingya-targeted-for-conscription-by-myanmar-junta.html }}</ref> ပလက်ဝမြို့နယ်တွင် အရပ်သားအုပ်ချုပ်ရေး စတင်နိုင်ရန်အတွက် ဒေသခံချင်းခေါင်းဆောင်များနှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်နေကြောင်း မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army to launch public administration in Paletwa Township, Chin State |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308152007/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ }}</ref> မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် [[ရမ်းဗြဲမြို့]]အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ၈၅ ရက်ကြာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army captures Ramree after months of fighting |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-ramree-after-months-of-fighting/ |work=Myanmar Now |language=en |date=12 March 2024 }}{{Dead link|date=July 2025 }}</ref> [[မောင်တောမြို့နယ်]]တွင် နယ်စပ်စခန်းတစ်ခုအား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၉ ဦးမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Claims Seizure of Myanmar Junta Border Outpost |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html |work=The Irrawaddy |language=en |date= 13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313152401/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html|archive-date=March 13, 2024}}</ref> === ကချင် ထိုးစစ်များ === {{main|၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး}} ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်သည် [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့]]တွင် ပါဝင်ထားပြီး ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် စစ်ရေးနိုင်ငံရေး နီးကပ်မှုရှိသော်လည်း [[၁၀၂၇_စစ်ဆင်ရေး#ဇန်နဝါရီ_၁၂|တရုတ်နိုင်ငံက ကြားဝင်စေ့စပ်ထားသော အပစ်ရပ်စဲရေး]]တွင် မပါဝင်ပေ။ ကေအိုင်အေ၊ အေဘီအက်စ်ဒီအက်ဖ်နှင့် ကချင်ပီဒီအက်ဖ်များ ပါဝင်သော ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် [[မိုးမိတ်မြို့]]နှင့် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[မဘိမ်းမြို့]]များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နမ့်ခမ်း-[[ရွှေလီ]]လမ်းပေါ်ရှိ ဗျူဟာကျသော မန်ဝိန်းကြီးစခန်းကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Independence Army Seizes Myanmar Military Base Near Chinese Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-independence-army-seizes-myanmar-military-base-near-chinese-border.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=20 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=24 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224184126/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-independence-army-seizes-myanmar-military-base-near-chinese-border.html }}</ref> ၃ ရက်ကြာပြီးနောက် [[နမ့်ဖတ်ကာ (၂)ရွာ၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|နမ့်ဖတ်ကာရွာ]]ကို ကေအိုင်အေ က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မိုးမိတ်မြို့ကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီနှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများကို ကေအိုင်အေက တိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA, PDF Seize Two Myanmar Junta Outposts in Kachin State Within a Week |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=6 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213160055/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html }}</ref> ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[ဖားကန့်မြို့]] အနောက်တောင်ဘက်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin forces capture military camp outside jade-rich town of Hpakant |url=https://myanmar-now.org/en/news/kachin-forces-capture-military-camp-outside-jade-rich-town-of-hpakant/ |work=Myanmar Now |language=en |date=22 January 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919004511/https://myanmar-now.org/en/news/kachin-forces-capture-military-camp-outside-jade-rich-town-of-hpakant/ }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကေအို်င်အေနှင့် ကချင်ပီဒီအက်ဖ်များက [[နမ့်တိန်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်|နမ့်တိန်]]စစ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ ဖားကန့်မှ မြစ်ကြီးနားလမ်းကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Independence Army captures two junta camps in one day |url=https://myanmar-now.org/en/news/kachin-independence-army-captures-two-junta-camps-in-one-day/ |work=Myanmar Now |language=en |date=5 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919005322/https://myanmar-now.org/en/news/kachin-independence-army-captures-two-junta-camps-in-one-day/ }}</ref> ထိုနေ့တွင်ပင် မံစီမြို့နယ်ရှိ [[ဘလောင်ဒိန်ဆာရွာ၊ မံစီမြို့နယ်|ဘလောင်ဒိန်ဆာကျေးရွာ]]အခြေစိုက် စစ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီမှ နှစ် ၃၀ ကြာစခန်းချထားသော [[စီခမ်းကြီးရွာ၊ မံစီမြို့နယ်|စီခမ်းကြီး]]အခြေစိုက်စခန်းကို ကေအိုင်အေက စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ လေးရက်အကြာတွင် စီခမ်းကြီးစခန်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Independence Army Seizes Myanmar Military Base Near Chinese Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-independence-army-seizes-myanmar-military-base-near-chinese-border.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=20 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=24 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224184126/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-independence-army-seizes-myanmar-military-base-near-chinese-border.html }}</ref> သုံးရက်ကြာတိုက်ခိုက်ပြီးနောက် မံစီမြို့နယ်ရှိ မဂျီဂုံကြီးဗျူဟာ တောင်ကုန်းသုံးခုကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Seizes Three Hilltop Bases From Myanmar Junta in Kachin State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-seizes-three-hilltop-bases-from-myanmar-junta-in-kachin-state.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=4 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315030446/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-seizes-three-hilltop-bases-from-myanmar-junta-in-kachin-state.html }}</ref> မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ဆယ်ခုကျော်ကို ကေအိုင်အေက တပြိုင်နက် စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ကချင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော် မြစ်ကြီးနားနှင့် [[ဗန်းမော်မြို့]] အဝေးပြေးလမ်းတလျောက်နှင့် [[လိုင်ဇာမြို့]]တဝိုက်တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=KIA mounts new offensive, targeting air base, outposts near Myitkyina and Laiza|url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-mounts-new-offensive-targeting-air-base-outposts-near-myitkyina-and-laiza/|work=Myanmar Now|language=en|date=7 March 2024|accessdate=11 March 2024|archive-date=17 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240317105454/https://myanmar-now.org/en/news/kia-mounts-new-offensive-targeting-air-base-outposts-near-myitkyina-and-laiza/}}</ref> မတ်လ ၈ ရက်အထိ ကေအိုင်အေက စစ်ကောင်စီ၏ အဓိက အခြေစိုက်စခန်း သုံးခုနှင့် ရှေ့တန်းစခန်းများစွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA and allies seize three large Myanmar army bases near Laiza |author1=Maung Shwe Wah |author2=Min Maung |url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ |work=Myanmar NOW |date=8 March 2024 |language=en |accessdate=11 March 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416161619/https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ }}</ref> တိုက်ပွဲများအတွင်း လီဆူအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီမှ ပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင် သည် [[အောင်မြေ (၂)ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|အောင်မြေ ၂]]ရွာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta-allied Lisu militia leader killed in battle with Kachin forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308151624/https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ }}</ref> === မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်း === ==== ကရင်ပြည်နယ် ==== အောက်တိုဘာလတွင် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးနှင့် ကော့ကရိတ်တိုက်ပွဲပြီးနောက် KNLA သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]များတွင် နယ်မြေစိုးမိုးနိုင်ရန် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းနေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Brigades Take More Territory From Myanmar Junta: KNU |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-brigades-take-more-territory-from-myanmar-junta-knu.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=23 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310052653/https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-brigades-take-more-territory-from-myanmar-junta-knu.html }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ Eurocopter AS365 ရဟတ်ယာဉ် ဆင်းသက်နေစဉ် KNLA နှင့် PDF တပ်ဖွဲ့များက ပစ်ချသဖြင့် အမှတ် (၄၄) ခြေမြန်တပ်ရင်းမှ ဗိုလ်မှူးချုပ် အေးမင်းနောင်နှင့် အခြားလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146 Sniper Shoots Dead Myanmar Brigadier-general In Helicopter]. January 29, 2024. [[Agence France-Presse|AFP]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240129194457/https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146|archive-date=January 29, 2024}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဒေသခံပီဒီအက်ဖ်များနှင့် KNLA တပ်များသည် [[ထားဝယ်မြို့]]၏ အရှေ့ဘက် မိုင် ၃၀ အကွာရှိ [[မေတ္တာမြို့]]၏ ဧရိယာအများစုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance forces close to capturing town between Dawei and Thai border |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-close-to-capturing-town-between-dawei-and-thai-border/ |work=Myanmar Now |language=en |date=27 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316233411/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-close-to-capturing-town-between-dawei-and-thai-border/ }}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း စစ်ကောင်စီ အထိနာဆုံးဖြစ်ရပ်ဖြစ်သည့် ယာဉ်ငါးစီးပျက်စီးပြီး ၁၈ ဦးသေဆုံးခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက် လေးရက်အကြာတွင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance forces capture five army trucks in attack on junta convoy near Dawei |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-five-army-trucks-in-attack-on-junta-convoy-near-dawei/ |work=Myanmar Now |language=en |date=23 February 2024 |archive-date=9 October 2025 |access-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009212049/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-five-army-trucks-in-attack-on-junta-convoy-near-dawei/ |url-status=dead }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ ရက်နေ့အထိ KNLA နှင့် မဟာမိတ်ကရင်တပ်များသည် [[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်]]၏ ထက်ဝက်ခန့်ကို စိုးမိုးထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar-Thai Border Trade Plummets Again as Fighting, Restrictions Take Toll |url=https://www.irrawaddy.com/business/myanmar-thai-border-trade-plummets-again-as-fighting-restrictions-take-toll.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=29 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=7 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240307074637/https://www.irrawaddy.com/business/myanmar-thai-border-trade-plummets-again-as-fighting-restrictions-take-toll.html }}</ref> မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အဝေးပြေးလမ်းပေါ်ရှိ [[သင်္ဃန်းညီနောင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|သင်္ဃန်းညီနောင်]]ကို KNLA တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Resistance Hails Victories Over Myanmar Junta Near Thai Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-resistance-hails-victories-over-myanmar-junta-near-thai-border.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=9 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311060016/https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-resistance-hails-victories-over-myanmar-junta-near-thai-border.html }}</ref> [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်]]သည် တိုက်ပွဲတွင် ပါဝင်ရန် စစ်အစိုးရ၏ အမိန့်ကို ငြင်းဆိုခြင်းကြောင့် အစိုးရတပ်နှင့် ကရင် နယ်ခြားစောင့်တပ် (BGF) အကြား တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာသည်။ ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဒု-စစ်ဦးစီးချုပ် စိုးဝင်းသည် ဘားအံသို့ သွားရောက်ကာ ကရင်ပြည်နယ် BGF ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်မှူးကြီး [[စောချစ်သူ]]နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ရာ နေပြည်တော်သို့ လာရောက်ပြီး စစ်အစိုးရနှင့် တွေ့ဆုံရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစိုးဝင်း ကရင်ပြည်နယ်ကို နေ့ချင်းပြန်သွားရောက် |trans-title=Vice Senior General goes on day trip to Karen State |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cy953kl3q95o |work=BBC Burmese |language=my |date=24 January 2024 |accessdate=11 February 2024 |archive-date=24 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124221520/https://www.bbc.com/burmese/articles/cy953kl3q95o }}</ref> ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်သည် စစ်ကောင်စီထံမှ လစာနှင့် စရိတ်များမယူတော့ဘဲ ကြားနေအဖြစ် ရပ်တည်သွားမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် "ကရင်အမျိုးသားတပ်မတော်" ဟု အမည်ပြောင်းလဲမည်ဖြစ်ကြောင်း နယ်ခြားစောင့်တပ်က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen BGF to rename itself ‘Karen National Army’ |url=https://myanmar-now.org/en/news/karen-bgf-to-rename-itself-karen-national-army/ |work=Myanmar Now |language=en |date=6 March 2024}}</ref> ==== မွန်နှင့် ကရင်နီ ဒေသများ ==== === စစ်ကိုင်းတိုင်းရှိ တပ်မတော်၏ တန်ပြန်ထိုးစစ် === ၁၀ ရက်နီးပါး တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[ကောလင်းမြို့]]အား တပ်မတော်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html Myanmar Junta Retakes Town From Civilian Government in Sagaing Region]. [[The Irrawaddy]]. February 13, 2024 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213160046/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html|date=February 13, 2024}}</ref> ယင်းနောက် ကောလင်းမြို့ပေါ်နှင့် အနီးနား ကျေးရွာများအား စစ်ကောင်စီတပ်များက ဖျက်ဆီးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Town Almost Razed to Ground After Being Retaken by Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html |work=The Irrawaddy |date=27 February 2024 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240307115156/https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html|archive-date=March 7, 2024}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် [[မော်လူးမြို့]]အား ကေအိုင်အေနှင့် အေဘီအက်စ်ဒီအက်ဖ် တို့ထံမှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် တပ်မတော်က ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army launches offensive to retake Maw Luu from resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ |work=Myanmar Now |date=22 February 2024 |language=en |accessdate=16 March 2024 |archive-date=22 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222203614/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ }}</ref> ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း အရေးပါသောမြို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ဒီဇင်ဘာလအတွင်းက သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ကာ ရွှေဘို-မြစ်ကြီးနားလမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Forces Seize Fourth Sagaing Town |author=Hein Htoo Zan |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-forces-seize-fourth-sagaing-town.html |language=en |date=13 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217155204/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-forces-seize-fourth-sagaing-town.html|archive-date=December 17, 2023}}</ref> မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ကလေးမြို့နယ်ရှိ ကမ်းပါးနီရွာကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance's 'Final Warning' to Junta Sparks Civilian Exodus in Kale Warzone |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315030445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html|archive-date=March 15, 2024}}</ref> စစ်ကောင်စီ၏ တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်နေစဉ်အတွင်း မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ကနီမြို့]]အား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Fighters Poised to Capture Key Town in Sagaing Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-fighters-poised-to-capture-key-town-in-sagaing-region.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=7 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308071445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-fighters-poised-to-capture-key-town-in-sagaing-region.html|archive-date=March 8, 2024}}</ref> ၁၀ ရက်နီးပါးကြာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ ထိုးစစ်များကြောင့် ကနီမြို့မှ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Battle for control of Kani ends with retreat by anti-regime forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/battle-for-control-of-kani-ends-with-retreat-by-anti-regime-forces/ |work=Myanmar Now |language=en |date=15 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315215029/https://myanmar-now.org/en/news/battle-for-control-of-kani-ends-with-retreat-by-anti-regime-forces/ }}</ref> == ၂၀၂၅ စစ်ရေးအခြေအနေများ == === နောင်ချိုမြို့ တစ်ကျော့ပြန် တိုက်ပွဲများ === တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) ထိန်းချုပ်ထားသော ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[နောင်ချိုမြို့]]ကို ပြန်လည်ရရှိရန် စစ်ကောင်စီတပ်က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်နေပါသည်။ ရှမ်းတောင်နှင့် ရှမ်းမြောက်အစပ် နောင်ချိုမြို့နယ်ရှိ တောင်ခမ်း စစ်ရေးခွင်တွင် စစ်ကောင်စီက အသာစီးရပြီးနောက် နောင်ချိုမြို့ဘက်သို့ ဦးတည်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=":022">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|title=TNLA ထိန်းချုပ် နောင်ချိုမြို့ကို ပြန်ရဖို့ စစ်တပ်က အလုံးအရင်းနဲ့ ထိုးစစ်ဆင်|accessdate=2025-6-10|publisher=BBC Burmese|date=၉ ဇွန် ၂၀၂၅|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610123040/https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|archive-date=2025-6-10}}</ref> နောင်ချိုမြို့သည် ရှမ်းတောင်ပိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်း (ပြင်ဦးလွင်) တို့နှင့် ဆက်စပ်နေသလို လားရှိုးမြို့သို့ ပေါက်သည့် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အရေးပါသော မဟာဗျူဟာမြောက် နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ TNLA နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF) ပူးပေါင်းအဖွဲ့များသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး ဒုတိယအကျော့တွင် နောင်ချိုမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများ အခြေချရာ တောင်ခမ်းရွာကိုမူ မသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ခမ်းရွာတွင်ရှိသော အမှတ် ၉၀၂ အ‌မြောက်စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်နှင့် အမြောက်တပ်ရင်း ၃၅၄၊ ၂၀၆၊ ၄၀၆ တို့ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လမှစ၍ TNLA ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက ထိုးစစ်ဆင် သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။<ref name=":023">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|title=TNLA ထိန်းချုပ် နောင်ချိုမြို့ကို ပြန်ရဖို့ စစ်တပ်က အလုံးအရင်းနဲ့ ထိုးစစ်ဆင်|accessdate=2025-6-10|publisher=BBC Burmese|date=၉ ဇွန် ၂၀၂၅|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610123040/https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|archive-date=2025-6-10}}</ref> နောင်ချိုမြို့နှင့် တောင်ခမ်းရွာသည် မိုင် ၂၀ ဝန်းကျင် ကွာဝေးပြီး တောင်ခမ်းကိုသာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပါက ရှမ်းမြောက်ဘက်ခြမ်းသာမက ပြင်ဦးလွင်နှင့် မန္တလေးဘက်ခြမ်းအထိ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ကြောင်း မြေပြင်စစ်ရေးရင်းမြစ်များက ပြောသည်။ သို့ရာတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှစ၍ တောင်ခမ်းကို ထိုးစစ်ဆင်နေသည့် TNLA နှင့် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များကို စစ်ကောင်စီက အလုံးအရင်းဖြင့် တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ စစ်ရေးအသာစီးရခဲ့ပြီး တပ်နေရာအချို့ကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကြောင်း စစ်တပ်ထောက်ခံသူများက ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှ အင်အားပြန်လည်စုဖွဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် နောင်ချိုမြို့ဘက်သို့ ဦးတည်ထိုးစစ်ဆင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ TNLA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ လွေးယေဦးက "အပစ်ခတ်ရပ်စဲတယ်လို့ စစ်ကောင်စီက ကြေညာထားပေမဲ့ အခု နောင်ချိုဘက်ကို ဦးတည်ပြီး ထိုးစစ်ဆင်လာလို့ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်နေပါတယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ တရုတ်အကူအညီဖြင့် စစ်ကောင်စီက လားရှိုးမြို့ကို ပြန်လည်ရရှိပြီးနောက် မြန်မာ-တရုတ် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအတွက် အဓိကကျသော ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး ပြန်လည်ပွင့်ရန်အတွက် နောင်ချိုမြို့သည် အဓိကသော့ချက်ဖြစ်နေကြောင်း စစ်ရေးရင်းမြစ်များက သုံးသပ်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း စစ်ကောင်စီက ဤမြို့ကို ပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးစားနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=":024">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|title=TNLA ထိန်းချုပ် နောင်ချိုမြို့ကို ပြန်ရဖို့ စစ်တပ်က အလုံးအရင်းနဲ့ ထိုးစစ်ဆင်|accessdate=2025-6-10|publisher=BBC Burmese|date=၉ ဇွန် ၂၀၂၅|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610123040/https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|archive-date=2025-6-10}}</ref> [[နောင်ချိုမြို့]] ဈေးရပ်ကွက်အပါအဝင် မြို့ပေါ်ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးအများစုကို စစ်ကောင်စီတပ်က TNLA တပ်ဖွဲ့ထံမှ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၅ တွင် သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65040/|title=နောင်ချိုတစ်မြို့လုံးနီးပါးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီ|accessdate=2025-7-15|publisher=Myanmar Now}}</ref> === ဇွန် ၂၀၂၅ === ဇွန်လ ၂၅ ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) နှင့် [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းဟောင်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီအခြေချတပ်စွဲထားသော စခန်း ၉ ခုကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ကျောက်တံခါး]]နှင့် [[ဖြူးမြို့နယ်]]များရှိ ကျေးရွာများတွင် ခိုင်မာစွာ တပ်စွဲထားသည့် အဆိုပါစခန်းများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း တိုက်ခိုက်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် PDF တပ်ရင်းအချို့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web|title=ရန်ကုန် - မန္တလေးအမြန်လမ်းဟောင်းပေါ်က စစ်ကောင်စီစခန်း ၉ ခု တပြိုင်နက်တိုက်ခိုက်ခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c4g80w2wvygt?post=asset%3A34151b82-b6f7-41d4-9dce-275a8ba202e8#asset:34151b82-b6f7-41d4-9dce-275a8ba202e8|accessdate=2025-6-26|publisher=BBC Burmese|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626042055/https://www.bbc.com/burmese/live/c4g80w2wvygt?post=asset%3A34151b82-b6f7-41d4-9dce-275a8ba202e8#asset:34151b82-b6f7-41d4-9dce-275a8ba202e8|archive-date=2025-6-26}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုသည် ဇွန်လ ၂၄ ရက် ညသန်းခေါင်ခန့်မှ စတင်ခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၂၅ ရက် အရုဏ်မတက်မီအထိ ၄ နာရီခန့် ကြာမြင့်ခဲ့ကြောင်း PDF တပ်ရင်းတာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီကို ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းစခန်းများသည် ပင်မတပ်ရင်းကြီးများကို ကာကွယ်ထားသည့် စခန်းများဖြစ်သည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း တိုက်ခိုက်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူများက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=55877|title=ညောင်လေးပင်-ကျောက်တံခါးကြား တော်ဝိကျေးရွာရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၃ ဦးသေဆုံးကာ ၃ ဦး ဖမ်းဆီးရမိ၊ ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်ကို ဂုဏ်ပြု၍ ကျော်စွာစစ်ဆင်ရေး အဖြစ်သတ်မှတ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ayeyarwaddy Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626042401/https://ayartimes.com/?p=55877|archive-date=2025-6-26}}</ref> အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက မနေ့ညနေပိုင်းတွင် ထုတ်ပြန်သည့် သတင်းအရ အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ၊ တိုင်းစစ်ဌာန (ပဲခူး) အပါအဝင် တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့များ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ လက်နက်ကြီး၊ လက်နက်ငယ်များကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ပြီး ရဲအုပ်တစ်ဦးအပါအဝင် ၃ ဦးကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးရမိခဲ့ကြောင်း ဓာတ်ပုံများနှင့်တကွ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းဟောင်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ၉ ခု တပြိုင်တည်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး တပ်သား ၁၉ ဦးထက်မနည်းသေဆုံး|url=https://ayartimes.com/?p=55885|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626042754/https://ayartimes.com/?p=55885|archive-date=2025-6-26}}</ref> တိုက်ပွဲပြီးဆုံးပြီးနောက် စစ်ကောင်စီဘက်မှ ရန်ကုန်-အမြန်လမ်းဟောင်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ တပ်ရင်းများတွင် စစ်အင်အားဖြည့်တင်းနေကြောင်း အရင်းအမြစ်အချို့က ဆိုသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပဲခူးတိုင်းအတွင်း မြို့နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ဦး သေဆုံးသည့် တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားပြီးနောက် မင်းလှမြို့နယ်ထဲတွင် စစ်တပ်က အင်အားရာချီအသုံးပြု၍ စစ်ကြောင်းထိုးလျက်ရှိသည်။<ref name=":2" /> === သပိတ်ကျင်းမြို့အား စစ်ကောင်စီတပ်များ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခြင်း === စစ်ကောင်စီတပ်များသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ သိမ်းယူထားသည့် [[သပိတ်ကျင်းမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါမြို့ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ တပ်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က [[မန္တလေးမြို့]]မှ မိုင် ၈၀ ကျော်ကွာဝေးပြီး ရွှေတွင်းများကြောင့် ထင်ရှားသော သပိတ်ကျင်းမြို့အပါအဝင် မြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်စခန်းအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cx2v94y7lxqo|title=သပိတ်ကျင်းကို စစ်ကောင်စီ ပြန်ရ|accessdate=2025-7-25|publisher=BBC Burmese}}</ref> သို့ရာတွင် အမှတ် (၂) စစ်အခြေခံလေ့ကျင့်ရေးတပ်၊ ကျောက်ကြီးနည်းပညာတပ်နှင့် အမှတ် (၁၃) တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း (တကက ၁၃) တည်ရှိရာ ၇ မိုင်ကျေးရွာနှင့် တွင်းငယ်ကျေးရွာအနီးရှိ စစ်စခန်းအချို့မှာ ကျန်ရှိနေခဲ့ပါသည်။ စဉ့်ကူးနှင့် သပိတ်ကျင်းမြို့တို့ကို တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ထိုးစစ်ဆင်စဉ်အတွင်း အထက်ပါတပ်စခန်း (၃) ခုသို့ စစ်ကောင်စီတပ်များ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြပြီး အင်အားပြန်လည်စုစည်းကာ သပိတ်ကျင်းနယ်အတွင်းသို့ ပြန်လည်ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65380/|title=သပိတ်ကျင်းမြို့ ကို စစ်ကောင်စီတပ် ပြန်လည်ထိန်းချုပ်|accessdate=2025-7-24|publisher=Myanmar Now|archive-date=1 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250801210916/https://myanmar-now.org/mm/news/65380/}}</ref> ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့ကတည်းက စစ်ကောင်စီဘက်မှ မန္တလေးမြို့ မြောက်ဘက်ရှိ တော်လှန်ရေးတပ်များ ထိန်းချုပ်ထားသည့် မတ္တရာနှင့် သပိတ်ကျင်းမြို့များဆီသို့ စစ်ကြောင်းထိုးဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြေပြင်မှ စစ်ကြောင်းထိုးခြင်းအပြင် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်ရေးစစ်သင်္ဘော ၅ စင်းပါဝင်သည့် သင်္ဘောအုပ်စုကလည်း ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် တက်လာကာ စစ်ကြောင်းထိုးလျက်ရှိသောကြောင့် ဤရက်ပိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစုများနှင့် တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/716012|title=သပိတ်ကျင်းမြို့ကို စစ်ကောင်စီတပ်များ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက် ပြန်ထိန်းချုပ်|accessdate=2025-7-24|publisher=DVB Burmese}}</ref> === ဒီးမော့ဆိုမြို့ === ကရင်နီတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် သိမ်းယူထားသော ဒီးမော့ဆိုမြို့ကို ၁၆ ရက်ကြာ ထိုးစစ်ဆင်ပြီးနောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၉ ရက် နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက အပြည့်အဝပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီး လိုအပ်သော နယ်မြေလုံခြုံရေးနှင့် ရှင်းလင်းရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေ‌ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/08/20/404761.html|title=စစ်တပ်က ဒီးမော့ဆိုမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ ကြေညာ (ရုပ်/သံ)|publisher=The Irrawaddy|accessdate=22 August 2025}}</ref> == ၂၀၂၆ စစ်ရေးအခြေအနေများ == === တကောင်းမြို့ တိုက်ပွဲများ === မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-10 |title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/ |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်သည် [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]]ရှိ အမှတ် (၁၃) တပ်မတော်တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းကျောင်းမှတစ်ဆင့် မြောက်ဘက်သို့ စစ်ကြောင်းထိုးလာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု၊ နည်းပညာမြင့်ဒရုန်းများနှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ကူများကို အလွန်အကျွံအသုံးပြုကာ မတ်လဒုတိယပတ်တွင် ထိုးစစ်အရှိန်မြှင့်တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-03-11 |title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/ |access-date=2026-03-12 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=MLAT |date=2026-03-12 |title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ |url=https://myaelattathan.com/news/22992/ |access-date=2026-03-12 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref> အဆိုပါ တကောင်းမြို့သည် မန္တလေး-ဗန်းမော် ကားလမ်းမပေါ်တွင်တည်ရှိပြီး ကချင်ပြည်နယ်သို့ ဆက်သွယ်ထားသည့် စစ်ရေးအရ အချက်အချာကျသောမြို့ဖြစ်ကာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်မှစတင်၍ တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၇ လနီးပါးကြာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤမြို့ကျဆုံးမှုသည် စဉ့်ကူးနှင့် သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်များပြီးနောက် မန္တလေးတိုင်းအတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ နယ်မြေပြန်လည်စိုးမိုးရေးလုပ်ငန်းစဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ တိုက်ပွဲများကြောင့် ဒေသခံ ငါးသောင်းကျော်မှာ စစ်ကိုင်းတိုင်းဘက်သို့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များအဖြစ် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြရသည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-09 |title=တကောင်းမြို့အနီးထိ စစ်တပ်ရောက်လာ၊ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73217/ |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=တကောင်းမြို့မှ တော်လှန်ရေးတပ်များ ဆုတ်ပေးရနိုင် |url=https://burmese.dvb.no/post/749770 |access-date=2026-03-12 |website=မန္တလေးတိုင်းထဲ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)ရဲ့ တပ်တွေထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ထိုးစစ်ဆင်နေပြီး နောက်ဆုံး သတင်းတွေအရ တော်လှန်ရေးတပ်တွေဘက်က ဆုတ်ခွာပေးရမဲ့ အခြ… |language=en}}</ref> === ကွတ်ခိုင်မြို့ တိုက်ပွဲ === {{main|၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှစတင်၍ ကွတ်ခိုင်မြို့ပေါ်၌ စောင့်ကြည့်ကင်မရာများ တပ်ဆင်ခြင်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ထပ်တူကျခြင်းတို့ကြောင့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) နှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (TNLA) တို့အကြား စစ်ရေးတင်းမာမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ တင်းမာမှုများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် တိုက်ပွဲအသွင်သို့ ကူးပြောင်းကာ အရှိန်မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ MNDAA က စစ်ကြောင်း (၄) ကြောင်းဖြင့် မြို့တွင်းရှိ TNLA တပ်စခန်းများကို စတင်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး၊ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မြို့တွင်းရှိ TNLA ရုံးများနှင့် စခန်းအားလုံးကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မူဆယ် ၁၀၅ မိုင်ရှိ TNLA စခန်းအချို့ကိုလည်း MNDAA က ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် TNLA တပ်ဖွဲ့များ မြို့အတွင်းမှ အားလုံးဆုတ်ခွာသွားခဲ့သဖြင့် MNDAA က ကွတ်ခိုင်တစ်မြို့နယ်လုံးကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-14 |title=ကွတ်ခိုင် - မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်မှ တိုက်ပွဲသို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c5ykngzy4xzo |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> === ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ === {{Main|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်တွင် [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]] (SCEF) ကို တရားဝင်ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်/ဖက်ဒရယ်ယူနစ်များ၊ ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုများနှင့် အမျိုးသမီးကိုယ်စားလှယ်များဟူသော မဏ္ဍိုင် (၃) ရပ်ကို အခြေခံ၍ ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဤကောင်စီတွင် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ (EROs)၊ ဒီမိုကရေစီတော်လှန်ရေးအင်အားစုများ၊ အမျိုးသမီးအစုအဖွဲ့များနှင့် ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သည်။ ကောင်စီသည် တော်လှန်ရေးအောင်ပွဲရရှိရေး၊ အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလကို စီမံခန့်ခွဲရန်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုသစ် တည်ဆောက်ရေးတို့အတွက် ရည်ရွယ်ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သည်။ "စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှု" စနစ်ဖြင့် "မူဝါဒတရပ်တည်း၊ မဟာဗျူဟာတရပ်တည်း" ဟူသော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအား ဖျက်သိမ်းရေး၊ စစ်တပ်၏ နိုင်ငံရေးပါဝင်မှုအဆုံးသတ်ရေးနှင့် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုသစ် ထူထောင်ရေးတို့အပါအဝင် အဓိက နိုင်ငံရေးဦးတည်ချက် (၆) ရပ်ကို ချမှတ်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ (SCEF) ဖွဲ့စည်း |url=https://burmese.dvb.no/post/155153 |access-date=2026-03-31 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီကို မကြာမီ ဖွဲ့မည် |url=https://www.bnionline.net/mm/news-113924 |access-date=2026-03-31 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref> === တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အချင်းချင်းပစ်ခတ်မှု === ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီပြည်၊ [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ မိုးဗြဲဒေသ၌ အမှတ် (၁) အယ်လ်ဖာစစ်ဒေသ (မိုးဗြဲနယ်) တပ်နှင့် ရှမ်းတောင်-ကရင်နီတိုင်း စစ်ဌာန ဗျူဟာအမှတ် (၁၄) ကွက်ကဲမှုအောက်ရှိ အမှတ် (၁၀၀၁) မိုးဗြဲပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်တို့သည် တစ်ဖက်တွင် ရှိပြီး၊ အခြားတစ်ဖက်တွင် ယခင်က NUG လက်အောက်ခံတပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်း၌ သီးခြားရပ်တည်သည့် "မိုးဗြဲ Local PDF" အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဦးအောင်မင်း ခေါင်းဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တို့အကြား အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဦးအောင်မင်း အပါအဝင် ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့ဝင် ၉ ဦး ကျဆုံးပြီး တော်လှန်ရေးအင်အားစုဘက်မှ ရဲဘော် ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိကာ ၁ ဦးမှာ အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေတွင် ရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-03 |title=မေ ၃ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာ ဝါးတင်ကား ချောက်ထဲထိုးကျလို့ ဝါးခုတ်တောင်သူ ၁၆ ဦး သေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c1j20r01d52o |access-date=2026-05-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-28 |title=တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အချင်းချင်းပစ်ခတ်မှုကို ကရင်နီပြည်တပ်ပေါင်းစုံစစ်ဦးစီးရုံး စတင်ကိုင်တွယ်- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=wcLgnFTsO70 |access-date=2026-05-03}}</ref> ယင်းဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဖြစ်မှန်ပေါ်ပေါက်ရေးနှင့် တရားမျှတမှု ဖော်ဆောင်ရေးတို့အတွက် [[ကရင်နီပြည် ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|ကရင်နီပြည်ကြားကာလ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (IEC) နှင့် ကရင်နီတပ်ပေါင်းစုံ စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ (JSC) တို့ ပူးပေါင်းစစ်ဆေးလျက်ရှိသည်။ ကရင်နီတပ်ပေါင်းစုံမှ ကိုယ်စားလှယ် ၉ ဦးပါဝင်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့ကို ဧပြီလ ၂၉ ရက်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အသေးစိတ် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်း IEC အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး (၂) ဗညားခွန်အောင်က [[ရန်ကုန်ခေတ်သစ် မီဒီယာ|ရန်ကုန်ခေတ်သစ်သတင်းဌာန]]သို့ မေလ ၃ ရက်တွင် ပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2026-05-02 |title=မိုးဗြဲတွင် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့အချင်းချင်း ပစ်ခတ်မှု အဖြစ်မှန်ပေါ်ပေါက်ရေးနှင့် တရားမျှတမှု ရရှိရေး IEC နှင့် ကရင်နီတပ်ပေါင်းစုံစစ်ဦးစီးအဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်းစစ်ဆေးမည် |url=https://yktnews.com/2026/05/248860/ |access-date=2026-05-03 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-04-29 |title=ကရင်နီဒေသမှာ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့အချင်းချင်း ပစ်ခတ်မှု စစ်ဆေးနေဟု IECပြော |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/04/29/155574/ |access-date=2026-05-03 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> == မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခြင်း == ၂၀၂၁ နှစ်နောက်ပိုင်းက စတင်သော လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတွင် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံသို့ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ သို့မဟုတ် တပ်သားများမှ လက်နက်ချမှုများ ရှိသည်။ * ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် [[ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်နဂါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=ဗိုလ်နဂါးလက်နက်ချတဲ့နောက် အညာလုံခြုံရေးဘယ်လောက်သက်ရောက်မလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cp85vpvj88go |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့၌ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == လူသားချင်းစာနာမှု အခြေအနေများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == {{Main|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) ကာလအတွင်း စစ်ရာဇဝတ်မှုများ|မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ}} [[File:Southern Shan State hospital bombed.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဆေးရုံတစ်ရုံအား စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအပြီး တွေ့မြင်ရစဉ် (မေ ၂၀၂၄)]] မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြည်တွင်းစစ် စတင်ဖြစ်ပွားစဉ်ကတည်းက လူ့အခွင့်အရေး အခြေအနေသည် သိသိသာသာ ဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်တပ်သည် လူသတ်မှု၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှု၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုနှင့် အရပ်သားများကို ပစ်မှတ်ထားမှုအပါအဝင် စစ်ရာဇဝတ်မှုများကို အရှိန်မြှင့်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref>{{cite web |date=12 September 2022 |title=Myanmar: Increasing evidence of crimes against humanity since coup |url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1126451 |access-date=22 September 2022 |website=UN News |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030654/https://news.un.org/en/story/2022/09/1126451 |url-status=live}}</ref> စစ်အစိုးရသည် ရာနှင့်ချီသော မိသားစုများကို ခြိမ်းခြောက်သည့် နည်းဗျူဟာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဘက်များ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=13 September 2022 |title='This is robbery': junta's property seizure spree |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/this-is-robbery-juntas-property-seizure-spree/ |access-date=22 September 2022 |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001020347/https://www.frontiermyanmar.net/en/this-is-robbery-juntas-property-seizure-spree/ |url-status=live}}</ref> ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခ စတင်ချိန်မှစ၍ မြန်မာစစ်တပ်နှင့် တော်လှန်ရေး အင်အားစု နှစ်ခုစလုံးသည် ပညာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":1b">{{cite web |title=Education in the Crossfire in Myanmar: Attacks on Schools, Use by Military and Armed Groups, Skyrocketed after 2021 Takeover |url=https://www.savethechildren.org/us/about-us/media-and-news/2022-press-releases/education-in-the-crossfire-in-myanmar |access-date=22 September 2022 |website=Save the Children |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030634/https://www.savethechildren.org/us/about-us/media-and-news/2022-press-releases/education-in-the-crossfire-in-myanmar |url-status=dead }}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ၁၃ ခုတွင် စာသင်ကျောင်းများ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခံရမှု ၁၉၀ ကျော်ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။.<ref name=":1b" /> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ စာရင်းအရ ကလေး ၇.၈ သန်းမှာ ကျောင်းပြင်ပတွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar: Crisis taking an enormous toll on children, UN committee warns |url=https://www.ohchr.org/en/statements/2022/06/myanmar-crisis-taking-enormous-toll-children-un-committee-warns |access-date=22 September 2022 |website=OHCHR |language=en |archive-date=8 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108131611/http://www.ohchr.org/en/statements/2022/06/myanmar-crisis-taking-enormous-toll-children-un-committee-warns |url-status=live }}</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးစနစ်သည် သိသာစွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး<ref>{{cite web |date=25 March 2021 |title=Myanmar's post-coup healthcare collapse |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/3/25/myanmars-post-coup-healthcare-breakdown |access-date=22 September 2022 |website=The New Humanitarian |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922032057/https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/3/25/myanmars-post-coup-healthcare-breakdown |url-status=live}}</ref> ပြည်တွင်းစစ်သည် နိုင်ငံ၏ စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေး အကျပ်အတည်းကို ပိုမိုဆိုးရွားစေကာ လူလေးဦးတွင် တစ်ဦးသည် စားနပ်ရိက္ခာ မလုံလောက်မှု ကြုံတွေ့နေရသည်။<ref>{{cite web |title=FAO Myanmar Response Overview – June 2022 {{!}} United Nations in Myanmar |url=https://myanmar.un.org/en/188281-fao-myanmar-response-overview-june-2022,%20https://myanmar.un.org/en/188281-fao-myanmar-response-overview-june-2022 |access-date=22 September 2022 |publisher=United Nations |archive-date=5 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605152435/https://myanmar.un.org/sites/default/files/2022-06/FAO_cc0700en.pdf }}</ref> ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် စားနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ၏ ၈၀% ကျော်ရှိပြီး နိုင်ငံ၏လူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနေထိုင်သည့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် အပူပိုင်းဇုန်တို့ကို အချိုးမညီမျှစွာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2021 |title=Myanmar's hidden hunger |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/10/19/Myanmar-hidden-hunger-humanitarian-needs-rise-away-from-conflict-front-lines |access-date=22 September 2022 |website=The New Humanitarian |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922032107/https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/10/19/Myanmar-hidden-hunger-humanitarian-needs-rise-away-from-conflict-front-lines |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ လူပေါင်း ၁.၃ သန်းသည် ပြည်တွင်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရပြီး ကလေး ၁၃,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{cite web |date=21 September 2022 |title=Myanmar spiralling 'from bad to worse, to horrific', Human Rights Council hears |url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1127361 |access-date=22 September 2022 |website=UN News |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030649/https://news.un.org/en/story/2022/09/1127361 |url-status=live}}</ref><ref name="Mike"/> အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ လိုအပ်နေပြီး လူပေါင်း ၁၇.၆ သန်းခန့် ပြည်တွင်း အိုးအိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရကာ အရပ်ဘက် အဆောက်အအုံ ၅၅,၀၀၀ ပျက်ဆီးသွားကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ထားသည်။<ref>{{cite web |date=16 March 2023 |title=More than two years on, impact of Myanmar military coup 'devastating' |url=https://news.un.org/en/story/2023/03/1134682 |access-date=21 March 2023 |website=UN News |archive-date=21 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321020930/https://news.un.org/en/story/2023/03/1134682 |url-status=live}}</ref> ချင်းရေးရာအဖွဲ့ချုပ် (ICA) ၏ စာရင်းများအရ ချင်းပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ခန့်နီးပါးသည် ပဋိပက္ခများကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်နေကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချင်းပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၅၀၀,၀၀၀ ခန့်ရှိရာ၊ စစ်ကောင်စီအာဏာသိမ်းပြီးနောက် ၎င်းတို့အထဲမှ လူဦးရေ ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှာ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်နေကြရကြောင်း သိရသည်။ ICA ကောက်ယူထားသည့် စာရင်းများနှင့် အကူအညီပေးသူများ၏ မှတ်တမ်းများအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လအတွင်း လူဦးရေ ၁၃၀,၀၀၀ သည် ချင်းပြည်နယ်တွင်းမှာပင် နေရပ်ရွှေ့ပြောင်းတိမ်းရှောင်နေရသည်။ ကျန် ၇၀,၀၀၀ ခန့်သော မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မီဇိုရမ်၊ မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် နယူးဒေလီမြို့များတွင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ခိုလှုံနေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/18/62462|title=ချင်းပြည်နယ် လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်နီးပါး ပဋိပက္ခကြောင့် နေရပ်တိမ်းရှောင်|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-16}}</ref> ဉာဏ်လင်းသစ် သုတေသနအဖွဲ့က ဩဂုတ် ၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် "ဝေဟင်နှင့်မြေပြင်ကပ်ဘေးကြားမှ မြေစာပင်ဘဝများ" အစီရင်ခံစာအရ မတ်လ ၂၈ ရက်မှ ဇွန်လကုန်အထိ အင်အားပြင်းငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အရပ်သား ၇၅၁ ဦး သေဆုံးကာ ၁,၄၀၀ ကျော် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/08/06/64428|title=ငလျင်အပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား ၇၀၀ ကျော်သေဆုံးဟု ဉာဏ်လင်းသစ် အစီရင်ခံစာ ဖော်ပြ|publisher=Mizzima|accessdate=5 August 2025}}</ref> == အခြားရှုထောင့်များ == ===နိုင်ငံရေးပြစ်ဒဏ်များနှင့် နိုင်ငံတကာ အာရုံစိုက်မှု=== အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦး[[ရည်မွန်]]က နိုင်ငံတကာအနေဖြင့် [[ယူကရိန်းနိုင်ငံ|ယူကရိန်း]]အား ထောက်ပံ့မှုပေးသကဲ့သို့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအား အကူအညီပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-resistance-urges-west-provide-arms-fight-against-junta-2022-05-17/ |title=Myanmar resistance urges West to provide arms for fight against junta |date=17 May 2022 |access-date=2022-10-22 |editor=Martin Petty |work=Reuters |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-resistance-urges-west-provide-arms-fight-against-junta-2022-05-17/ |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က ဦး[[ဇေယျာသော်|ဖြိုးဇေယျာသော်]]နှင့် ဦး[[ကျော်မင်းယု]] ခေါ် ကိုဂျင်မီ အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားလေးဦးအား ကွပ်မျက်ပြီးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ရာ ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ပထမဆုံး ပြန်လည်ကျင့်သုံးသော သေဒဏ်စီချင်ရက် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=25 July 2022 |title=Myanmar: First executions in decades mark atrocious escalation in state repression |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/07/myanmar-first-executions-in-decades-mark-atrocious-escalation-in-state-repression/ |access-date=2022-09-22 |website=Amnesty International |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030634/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/07/myanmar-first-executions-in-decades-mark-atrocious-escalation-in-state-repression/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |author1=Helen Regan |author2=Rhea Mogul |title=Myanmar junta executes leading democracy activists |url=https://www.cnn.com/2022/07/24/asia/myanmar-executions-pro-democracy-figures-intl-hnk/index.html |access-date=25 July 2022 |website=Cnn.com |date=25 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725031728/https://www.cnn.com/2022/07/24/asia/myanmar-executions-pro-democracy-figures-intl-hnk/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar: First executions in decades mark atrocious escalation in state repression – Myanmar {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/myanmar/myanmar-first-executions-decades-mark-atrocious-escalation-state-repression |access-date=2022-09-22 |website=reliefweb.int |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030633/https://reliefweb.int/report/myanmar/myanmar-first-executions-decades-mark-atrocious-escalation-state-repression |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 July 2022 |title=Myanmar executions: US presses China to rein in junta, saying it cannot be 'business as usual' |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/26/myanmar-executions-us-presses-china-to-rein-in-junta-saying-it-cannot-be-business-as-usual |access-date=2022-09-22 |website=the Guardian |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030633/https://www.theguardian.com/world/2022/jul/26/myanmar-executions-us-presses-china-to-rein-in-junta-saying-it-cannot-be-business-as-usual |url-status=live }}</ref> ကွပ်မျက်မှုအပေါ် [[ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်]]၊ ဂျီ-၇ နိုင်ငံများဖြစ်သည့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါ]]၊ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]၊ [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]၊ [[အီတလီနိုင်ငံ|အီတလီ]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ နှင့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ]]တို့က အလွန်ဝမ်းနည်းရကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=G7 Foreign Ministers' Statement on the Myanmar Military Junta's Executions |url=https://www.state.gov/g7-foreign-ministers-statement-on-the-myanmar-military-juntas-executions/ |access-date=2022-08-05 |website=United States Department of State |language=en |archive-date=31 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831155515/https://www.state.gov/g7-foreign-ministers-statement-on-the-myanmar-military-juntas-executions/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=26 July 2022 |title=World condemns Myanmar junta for 'cruel' execution of activists |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-execute-four-democracy-activists-state-media-2022-07-25/ |access-date=2022-09-22 |archive-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214025934/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-execute-four-democracy-activists-state-media-2022-07-25/ |url-status=live }}</ref> [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]၏ တရားရုံးက နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား အဂတိလိုက်စားမှုဖြင့် ထောင်ဒဏ် ခြောက်နှစ်ကို ဇူလိုင်လတွင် ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=15 August 2022 |title=Myanmar junta court jails Suu Kyi for six years for corruption |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220815-myanmar-junta-court-jails-suu-kyi-for-six-years-for-corruption |access-date=2022-09-21 |website=France 24 |language=en |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004090813/https://www.france24.com/en/live-news/20220815-myanmar-junta-court-jails-suu-kyi-for-six-years-for-corruption |url-status=live }}</ref> စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ရွေးကောက်ပွဲ မဲသမာမှုဖြင့် နောက်ထပ် ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ်ကို ချမှတ်ခဲ့ရာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် ပုဒ်မအမျိုးမျိုးဖြင့် စုစုပေါင်းထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar's Aung San Suu Kyi gets 3 years' jail for election fraud |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud |access-date=2022-09-21 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019052656/https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud |url-status=live }}</ref> ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ]]ဒုက္ခသည်စခန်းတစ်ခုသို့ တပ်မတော်က ပစ်ခတ်လိုက်သော မော်တာကျည်နှစ်လုံး ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ တစ်ဦးသေဆုံးပြီး ငါးဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ [[တပ်မတော် (လေ)]]၏ ရဟတ်ယာဉ်များသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်လေပိုင်နက်သို့ ဝင်ရောက်ကာ [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]အား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နှစ်ရက်အကြာတွင် မြန်မာသံအမတ် အောင်ကျော်စိုးအား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံက ဆင့်ခေါ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Tanvir |date=23 September 2022 |title=Tensions as Bangladesh accuses Myanmar of firing in its territory |url=https://www.youtube.com/watch?v=-cuADbo6VyI |work=Al Jazeera |location=Tumbru, Bangladesh |access-date=19 October 2022 |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019204856/https://www.youtube.com/watch?v=-cuADbo6VyI |url-status=live }}</ref><ref name="Daily Star">{{cite news |author=<!--not stated--> |date=19 September 2022 |title=Dhaka summons Myanmar ambassador again, protests land, airspace violation |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/diplomacy/news/bangladesh-summons-myanmar-ambassador-strongly-protests-land-airspace-violation-3122161 |work=The Daily Star |location=Dhaka |access-date=19 October 2022 |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019204856/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/diplomacy/news/bangladesh-summons-myanmar-ambassador-strongly-protests-land-airspace-violation-3122161 |url-status=live }}</ref> အောက်တိုဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[:en:AK Abdul Momen|အေကေ အဘူမိုမန်]]က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်သံအမတ်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီးနောက် နယ်စပ်ဒေသတွင် မြန်မာမှ ဗုံးကြဲနေမှုများ ရပ်တန့်ရန် ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Bangladesh Credits Chinese Intervention With Stopping Myanmar Border Blasts |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/bangladesh-credits-chinese-intervention-with-stopping-myanmar-border-blasts.html |last=Rashid |first=Muktadir |work=The Irrawaddy |date=21 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174504/https://www.irrawaddy.com/news/burma/bangladesh-credits-chinese-intervention-with-stopping-myanmar-border-blasts.html |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လက်ယက်ကုန်းရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|လက်ယက်ကုန်းရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းတစ်ခုအား တပ်မတော်က [[လက်ယက်ကုန်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ကလေး ၁၁ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး ၁၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 6: reports |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports |access-date=2022-09-22 |website=Nikkei Asia |language=en-GB |archive-date=19 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220919182346/https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports |url-status=live }}</ref> တပ်မတော်ကမူ အဆိုပါရွာအတွင်း [[ကေအိုင်အေ]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပီဒီအက်ဖ်]]များ ခိုအောင်းနေသဖြင့် တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite news |date=20 September 2022 |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 13, media and residents say |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ |access-date=2022-09-22 |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030633/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ |url-status=live }}</ref> အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် [[ကုလသမဂ္ဂ]]နှင့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ]]အပါအဝင် နိုင်ငံတကာက ရှုတ်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=20 September 2022 |title=Myanmar: Guterres strongly condemns army attacks which left 11 children dead |url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 |access-date=2022-09-22 |website=UN News |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030644/https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar: Statement by the spokesperson on the latest attack against a school in Tabayin {{!}} EEAS Website |url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en |access-date=2022-09-22 |website=www.eeas.europa.eu |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030635/https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en |url-status=live }}</ref> ===ကြားကာလ ဗဟိုဘဏ် === စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်ထွန်းနိုင်]]ဦးဆောင်သော ကြားကာလဗဟိုဘဏ်ကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ နေပြည်တော်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်က ထိန်းချုပ်ထားသော နိုင်ငံခြား အရံငွေများများ ပြန်လည်ရယူရန် ရည်ရွယ်သည်။<ref>{{cite web|url= https://www.irrawaddy.com/news/myanmars-crisis-the-world/myanmar-juntas-central-bank-had-6-8-bn-in-reserves-at-14-intl-banks-in-march.html|title=Myanmar Junta's Central Bank Had $6.8 Bn in Reserves at 14 Int'l Banks in March}}</ref> အခြားဘဏ်များမှ ကျပ်ငွေ ၄၄ ဘီလီယံကို ကြားကာလဗဟိုဘဏ်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်ဟု သတင်းများက ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/business/economy/myanmars-civilian-government-takes-control-of-seized-funds.html|title=Myanmar's Civilian Government Takes Control of Seized Funds}}</ref> ကြားကာလဗဟိုဘဏ်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နွေဦးဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်ကိုလည်း တည်ထောင်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://bnn.network/finance-nav/spring-development-bank-myanmars-first-crypto-and-blockchain-based-bank-set-for-soft-launch/|title=Spring Development Bank, Myanmar's First Crypto and Blockchain-Based Bank, Set for Soft Launch|date=21 July 2023|access-date=11 January 2024|archive-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203193210/https://bnn.network/finance-nav/spring-development-bank-myanmars-first-crypto-and-blockchain-based-bank-set-for-soft-launch/}}</ref> == ဒေသအလိုက် ထိတွေ့မှုများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများ == {| class="wikitable" |+ ! !နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ(SAC) !အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ(NUG) !အခြားအဖွဲ့အစည်း |- |'''ကချင်ပြည်နယ်''' |'''တပ်မတော်''' #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_Command_of_Myanmar_Army.svg}} မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_Command_of_Myanmar_Army.svg}} ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(တနိုင်း) #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_Command_of_Myanmar_Army.svg}} အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_Command_of_Myanmar_Army.svg}} အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Myanmar_Artillery_Corps.svg}} အမှတ်(၉၀၄)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_Command_of_Myanmar_Army.svg}} အမှတ်(၃)ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ် #{{flagicon image|Emblem_of_the_Myanmar_Air_Force.svg}} မြစ်ကြီးနားလေတပ်စခန်းဌာနချုပ် '''နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့''' #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_the_Myanmar_Border_Guard_Forces.svg}} ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ်တပ်မတော် ##{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_the_Myanmar_Border_Guard_Forces.svg}} အမှတ်(၁၀၀၁)တပ်ရင်း ##{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_the_Myanmar_Border_Guard_Forces.svg}} အမှတ်(၁၀၀၂)တပ်ရင်း ##{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_the_Myanmar_Border_Guard_Forces.svg}} အမှတ်(၁၀၀၃)တပ်ရင်း '''ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်''' #{{flagicon image|Flag_of_the_Shanni_Nationalities_Army.svg}} အမှတ်(၆၁၄)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shanni_Nationalities_Army.svg}} အမှတ်(၇၅၃)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shanni_Nationalities_Army.svg}} အမှတ်(၈၉၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shanni_Nationalities_Army.svg}} အမှတ်(၉၇၂)တပ်မဟာ |'''ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် '''ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်''' #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၂)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၃)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၅)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၇)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၈)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၉)တပ်မဟာ | |- |'''မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး''' |တပ်မတော် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Central_Command.svg}} အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_No.(99)_Light_Infantry_Division_of_the_Myanmar_Army.svg}} အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် #{{flagicon image|Myanmar_Artillery_Corps.svg}} အမှတ်(၇၀၇)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Emblem_of_the_Myanmar_Air_Force.svg}} မိတ္ထီလာလေတပ်စခန်းဌာနချုပ် #{{flagicon image|Emblem_of_the_Myanmar_Air_Force.svg}} လေကြောင်းအတတ်သင်လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရဲတပ်ဖွဲ့မှူးရုံး #{{flagicon image|Shoulder_Insignia_of_Security_Police_Force_Myanmar.png}} အမှတ်(၃)လုံခြုံရေးရဲကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့မှူးရုံး အမျိုးသား၊ ဘာသာ၊ သာသနာ စောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ #{{flagicon image|Sasana_Flag_–_Buddhist_flag_in_Myanmar.png}} ပျူစောထီး |'''ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် '''ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ | |- |'''ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ''' |'''တပ်မတော်''' #{{flagicon image|Shoulder_Sleeve_of_Myanmar_Army.svg}} စစ်ရုံး(ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) #{{flagicon image|Shoulder_Sleeve_of_Myanmar_Army.svg}} အထူးချေမှုန်းရေးတပ်ဖွဲ့(SOTF) #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Nay_Pyi_Daw_Command.svg}} နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Nay_Pyi_Daw_Command.svg}} အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Myanmar_Artillery_Corps.svg}} အမှတ်(၈)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် '''မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့''' #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ဌာနချုပ် #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} နေပြည်တော်ရဲတပ်ဖွဲ့မှူးရုံး #{{flagicon image|Shoulder_Insignia_of_Security_Police_Force_Myanmar.png}} အမှတ်(၁)လုံခြုံရေးရဲကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့မှူးရုံး |'''ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် '''ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} ‌နေပြည်တော် ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ | |- |'''ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း)''' |'''တပ်မတော်''' #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_East_Command_of_Myanmar_Army.svg}} အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_East_Command_of_Myanmar_Army.svg}} ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်) #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Myanmar_Infantry_Corps_with_shape.svg}} အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Myanmar_Infantry_Corps_with_shape.svg}} အမှတ်(၁၆)ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_Sleeve_Insignia_of_Myanmar_Armour_Corps.svg}} အမှတ်(၇၃)သံချပ်ကာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Myanmar_Artillery_Corps.svg}} အမှတ်(၉၀၂)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Emblem_of_the_Myanmar_Air_Force.svg}} အရှေ့ပိုင်းလေတပ်ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် '''ပြည်သူ့စစ်''' #ကိုးကန့်ပြည်သူ့စစ် '''မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့''' #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} ရှမ်းပြည်နယ် ဒုတိယပြည်နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့မှူးရုံး |'''ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} ‌ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ '''ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်''' #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၄)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၆)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၁၀)တပ်မဟာ '''မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော်''' #{{flagicon image|Flag_of_the_Myanmar_National_Democratic_Alliance_Army.svg}} အမှတ်(၂၁၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Myanmar_National_Democratic_Alliance_Army.svg}} အမှတ်(၃၁၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Myanmar_National_Democratic_Alliance_Army.svg}} အမှတ်(၅၁၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Myanmar_National_Democratic_Alliance_Army.svg}} အမှတ်(၆၁၁)တပ်မဟာ '''တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်''' #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၂)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၃)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၄)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၅)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၆)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၇)တပ်မဟာ |'''ရှမ်းပြည်တပ်မတော်(မြောက်ပိုင်း)''' #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၂၇)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၃၆)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၇၂)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၇၄)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၁၅၃)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၆၁၂)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၇၀၂)တပ်မဟာ |- |'''ရခိုင်ပြည်နယ်''' |'''တပ်မတော်''' #{{flagicon image|MM_Western_RMC_Badge.svg}} အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် #{{flagicon image|MM_Western_RMC_Badge.svg}} ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(စစ်တွေ) #{{flagicon image|MM_Western_RMC_Badge.svg}} အမှတ်(၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|MM_Western_RMC_Badge.svg}} အမှတ်(၁၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Arm_Badge_or_Shoulder_Sleeve_of_Myanmar_Navy.svg}} ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ် '''မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့''' #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့မှူးရုံး #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} အမှတ်(၁)နယ်ခြားစောင့်ရဲကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့မှူးရုံး #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} အမှတ်(၄)လုံခြုံရေးရဲကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့မှူးရုံး '''ရခိုင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် #{{flagicon image|Flag_of_the_Arakan_Liberation_Party.svg}} အမှတ်(၉)တပ်ရင်း #{{flagicon image|Flag_of_the_Arakan_Liberation_Party.svg}} ဓညဝတီတပ်ရင်း #{{flagicon image|Flag_of_the_Arakan_Liberation_Party.svg}} ရခိုင်ရိန်းဂျားတပ်ရင်း #{{flagicon image|Flag_of_the_Arakan_Liberation_Party.svg}} ရာမဝတီတပ်ရင်း |'''ရက္ခိုင့်တပ်တော်''' #{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} အာလဇာစစ်ဒေသ #{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} နိုဗာစစ်ဒေသ #{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} ဗီတာစစ်ဒေသ | |} ==နှစ်ဖက်အင်အား== ===နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ=== {{main|တပ်မတော်}} [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]တွင် တိုက်ခိုက်ရေးတပ်များဖြစ်သည့် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်၊ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်၊ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ လက်အောက်ခံ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းပေါင်း ၅၂၂ ရင်းရှိပြီး ပျှမ်းမျှအင်အား ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းတစ်ရင်းလျှင် အင်အား ၁၄၀ ခန့်ဖြင့် စုစုပေါင်း အင်အား ၇၅,၀၀၀ အောက်သာရှိသည်။ လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း/အကူ တပ်ရင်း/တပ်ဖွဲ့များမှာ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများထက် ခိုင်မာသဖြင့် တပ်ရင်းတစ်ရင်းလျှင် အင်အား ၂၀၀ မှ ၃၀၀ ကျော်အထိ ရှိပြီး တပ်ရင်းပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ဖြင့် လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း/အကူတပ်ရင်းများ စုစုပေါင်း အင်အား ၆၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ စစ်ရုံးအပါအဝင်၊ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ၊ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များ၊ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစစ်ဆင်ရေးဌာနချုပ်များ၊ အမြှောက်စခန်းဌာနချုပ်များ၊ သံချပ်ကာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ၊ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်များ၊ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ၊ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ၊ စစ်ကြောရေးစခန်းများ၊ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်/ကျောင်းများ၊ တပ်မတော်ဆေးရုံများ၊ အခြားဌာနများ အစရှိသည်တို့တွင် ဦးစီးတာဝန်(ရုံးလုပ်ငန်း) ထမ်းဆောင်သူများ၊ အခြားဝန်ထမ်းများ စုစုပေါင်း အင်အား ၂၀,၀၀၀ အောက်တွင် ရှိသည်။ တပ်မတော်(ကြည်း)က ဖွဲ့စည်းထားသော အထူးတပ်ဖွဲ့မှာ အင်အား ၂,၀၀၀ အောက်တွင် ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ တပ်မတော်(ကြည်း)၏ အင်အားမှာ ၁၅၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်တွင် ရှိသည်။{{cn}} [[တပ်မတော် (ရေ)]]တွင် ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ၊ ရေတပ်သင်္ဘောကျင်းများ၊ ရေယာဉ်စုများ၊ ရေတပ်တပ်ရင်းများရှိပြီး စုစုပေါင်း အင်အား ၂၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။{{cn}} [[တပ်မတော် (လေ)]]တွင် လေတပ်ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ၊ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ၊ လေတပ်နှင့်သက်ဆိုင်သည့် ရုံး/စခန်း/ဌာန/တပ်များရှိပြီး စုစုပေါင်း အင်အား ၂၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။{{cn}} ထို့ကြောင့် တပ်မတော်၏ စုစုပေါင်းအင်အားမှာ ၂၀၀,၀၀၀ အောက်တွင်ရှိသည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်တွင် တက္ကသိုလ်လေ့ကျင့်ရေးတပ်(UTC)များ ဖွဲ့စည်းထားရှိခဲ့ရာ တပ်ဖွဲ့ဝင်သင်တန်းသားပေါင်း သောင်းဂဏန်းအထိ ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့မှာ အင်အား ၇၀,၀၀၀ အောက်ရှိသည်။ နယ်ခြားစောင့်တပ်များ၊ ပြည်သူ့စစ်များမှာ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး၌ ၁၀,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်။ အမျိုးသားရေးသမားများ၊ စစ်တပ်ထောက်ခံသူများကို အခြေပြုထားသော ပျူစောထီးများမှာ နိုင်ငံအနှံ့တွင် အင်အား သောင်းကျော် ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံစစ်မှုထမ်းဟောင်းအဖွဲ့၊ အရန်မီးသတ်တပ်ဖွဲ့၊ မြန်မာနိုင်ငံကြက်ခြေနီအသင်း စသော အဖွဲ့အစည်းများကိုလည်း စစ်ကောင်စီက လုံခြုံရေးအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းထားရန် ညွှန်ကြားထားပြီး လက်နက်တပ်ဆင်ခြင်းမရှိသော်လည်း ရပ်ကွက်/ကျေးရွာ၊ မြို့နယ်လုံခြုံရေးများတွင် ဖွဲ့စည်းပေးထားရာ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် စုစုပေါင်း အင်အား ၂၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ရှိသည်။ စစ်ကောင်စီ၏ နောက်ထပ်အင်အားအရင်းအမြစ်မှာ အစိုးရတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလအတွင်း ပေါက်ကြားလာသော လျှို့ဝှက်အမိန့်စာများအရ အစိုးရဌာနဆိုင်ရာတိုင်းတွင် ဝန်ထမ်းများဖြင့် တပ်ခွဲ ၂ ခွဲစီ ဖွဲ့စည်းပြီး လုံခြုံရေးတာဝန်ပေးအပ်ရန်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော လက်နက်ခဲယမ်းကိုင်ဆောင်ခွင့်မူ အရ အစိုးရဝန်ထမ်းများသည် လိုင်စင်မလိုအပ်ဘဲ ပါမစ်ဖြင့် လက်နက်ကိုင်ဆောင်နိုင်ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားရာ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများအား စစ်ကောင်စီက စစ်ရေးအင်အားအဖြစ် ပြောင်းလဲလာနိုင်ကြောင်း အများက ရှုမြင်သုံးသပ်ကြသည်။ သို့သော် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာန၊ အကျဉ်းဦးစီးဌာန၊ အထူးစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဦးစီးဌာန အစရှိသော ဌာနများမှာ အစကပင် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခွင့်ရရှိထားပြီး တပ်မတော်နှင့် စစ်ရေးအရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများအပါအဝင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဦးရေ ၂ သန်းကျော်ရှိသည်။ တပ်မတော်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက်တွင် တပ်ပြေးနှင့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့်ပူးပေါင်းသွားသူ(CDM) ဦးရေမှာ ၁၅,၀၀၀ ကျော်အထိရှိပြီး တပ်တွင်း၌ပင် အခါအခွင့်သင့်လျှင် စွန့်ခွာရန် စောင့်ဆိုင်းနေသူများ ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ရှေ့တန်းစစ်ဆင်ရေးမထွက်ရသော တပ်မတော်(ရေ)နှင့် တပ်မတော်(လေ)ကဲ့သို့ တပ်ဖွဲ့များမှာ တပ်မတော်(ကြည်း)နှင့်ယှဉ်လျှင် အင်အားပြုန်းတီးမှု နည်းပါးသည်။ ပြည်သူအများစုမှာ တပ်မတော်ကိုလက်မခံကြသဖြင့် တပ်မတော်၏ စစ်သားစုဆောင်းရေးအပြင် အရာရှိလောင်းများမှာလည်း သိသိသာသာ ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ အမျိုးသားရေးသမားများ၊ စစ်တပ်ထောက်ခံသူများ၊ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ၊ ၎င်းတို့နှင့်ပတ်သက်ဆက်နွယ်သူများပင် တပ်မတော်၏ ရင်ဆိုင်နေရသော အခြေအနေများကြောင့် တပ်မတော်ထဲဝင်ရန် ဆန္ဒမရှိကြပေ။ သို့ရာတွင် ၎င်းတို့အပါအဝင် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ ရပ်ကျေးအဖွဲ့များမှာ မူဝါဒအရ တပ်မတော်ကို ထောက်ခံကြသူများလည်း ရှိကြသည်။။ ခရိုနီ (ခေါ်) နိုင်ငံထိပ်တန်းစီးပွားရေးလုပ်ငန်းယှဉ်များမှာလည်း တပ်မတော်ကို ငွေကြေး၊ နည်းပညာ အစရှိသည်တို့ဖြင့် ကူညီထောက်ပံ့ကြသည်။ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်အချို့မှာလည်း လက်ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ အကြီးအကဲများနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးများ ရှိကြသည်။ ===အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ=== {{Main article|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်}} အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရတွင် အဓိက စစ်ရေးအင်အားမှာ သန္ဓေပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (တစ်နည်းအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုကို ခံယူသော PDF များ) နှင့် ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (Local PDF) ဟူ၍ ရှိသည်။ သန္ဓေပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များကို တပ်ရင်း ၃၀၀ ကျော်၊ မြို့နယ်များအလိုက် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့(ပကဖ)များဖွဲ့စည်းထားပြီး ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များမှာမူ ကျေးလက်/မြို့ပြဒေသ နေရာအနှံ့အပြားတွင် ရှိသည်။ အင်အားအားဖြင့် ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များမှာ ဒေသခံပြည်သူများပါဝင်ကြသဖြင့် သန္ဓေပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များထက် အင်အားများကြသည်။ သို့ရာတွင် ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ အားနည်းချက်မှာ လက်နက်၊ ရိက္ခာလုံလောက်စွာ မရရှိကြပေ။ အချို့တပ်ဖွဲ့များမှာ ခေတ်မီလက်နက်များ ကိုင်ဆောင်နိုင်သော်လည်း အချို့တပ်ဖွဲ့များမှာ လက်လုပ်လက်နက်များကိုသာ အသုံးပြုကြရသည်။ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ တပ်ဖွဲ့များမှာမူ လက်နက်၊ ရိက္ခာပိုမိုလုံလောက်ကြပြီး ဖွဲ့စည်းပုံလည်း ကျစ်လျစ်ကြသည်။ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ မဟာမိတ် စစ်ရေးအင်အားမှာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ ဖြစ်ကြသည်။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်၊ ချင်းပြည်နယ်တွင် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ မြန်မအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော်၊ ကယားပြည်နယ်တွင် ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၊ ကရင်နီတပ်မတော်၊ ကရင်ပြည်နယ်တွင် ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၊ ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ကော်သူးလေတပ်မတော် အစရှိသည်တို့ဖြင့် စစ်ရေးမဟာမိတ်အဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်း/ပြည်နယ်၏ အစိုးရနှင့် ဖက်ဒရယ်အစိုးရကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ်သော်လည်းကောင်း နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီနှင့် ၎င်းအင်အားစုများကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။ == အခြားကြည့်ရန် == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] * [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]] * [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြမှုများ|၂၀၁၂-၂၀၂၂ မြန်မာဆန္ဒပြမှုများ]] * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|<br />]] ==မှတ်စုများ== {{notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ရှိ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] th6x9oa9hegofpz4eiutrx65s419to1 တိဗက်လူမျိုး 0 225761 1032643 1030618 2026-05-20T13:40:54Z Chenzeyan29 141880 1032643 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ စုစုပေါင်း ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။<ref name="stats.gov.cn" /> [[ကဏ္ဍ:Articles using infobox ethnic group with image parameters]] {{Infobox ethnic group | group = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people) | native_name = བོད་པ་ (Bod pa) | image = Zhongdian festival (6169776821).jpg | caption = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ | population = ၆.၇ သန်းခန့် | region1 = {{flag|China}} | pop1 = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="stats.gov.cn">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}</ref> | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="IndiaCensus">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}</ref> | region3 = {{flag|Nepal}} | pop3 = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀<ref name="refworld">{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}</ref> | region4 = {{flag|Bhutan}} | pop4 = ၄,၀၀၀ ခန့်<ref name="education.mnhs.org">{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013|archive-date=20 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820061003/http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|url-status=dead}}</ref> | region5 = {{flag|United States}} | pop5 = ၁၀,၀၀၀<ref name="tenzinyeshi">{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}</ref> | languages = [[တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] | religions = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön) | related-c = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]] }} တိဗက်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="refworld" /><ref name="IndiaCensus" /> == သမိုင်းကြောင်း == တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် ဟန်တရုတ်များနှင့် လမ်းခွဲပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် အဓိက လမ်းကြောင်းနှစ်ခုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်၊၊ပထမလမ်းကြောင်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် အခြေချခြင်း နှင့် ဒုတိယလမ်းကြောင်း တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်း၊ ယူနန်) မှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ ပထမလမ်းကြောင်းမှလူများသည် တိဗက်လူမျိုးများဖြစ်လာသည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် အခြေချခဲ့ကြောင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလကတည်းကပင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကာ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အနွယ်စုများအဖြစ် သီးခြားဝိသေသဖြင့် တည်ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Beall, C. M. (2010). "Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.</ref> တိဗက်တို့၏ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ဘုရင် '''စုန်ဆန်ဂမ်ပို''' (Songtsen Gampo) က တိဗက်အင်ပါယာ (Tibetan Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ကာလဖြစ်ပြီး ၎င်းလက်ထက်တွင် တိဗက်စာပေ ထွန်းကားလာခြင်း၊ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ကြောင့် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ထိုအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်၊၊<ref name="Beckwith1987">Beckwith, C. I. (1987). ''The Tibetan Empire in Central Asia''. Princeton University Press.</ref> ၉ ရာစုတွင် အင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တိဗက်ဒေသသည် ပြည်နယ်ငယ်များအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ကွဲပြားနေခဲ့သော်လည်း ၁၃ ရာစု မွန်ဂိုအင်ပါယာ ထွန်းကားလာချိန်တွင် မွန်ဂိုခေါင်းဆောင်များနှင့် တိဗက်သာသနာပိုင်များအကြား "ဆရာနှင့် ဒါယကာ" (Priest-Patron) ဆက်ဆံရေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်တွင် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံ အားကောင်းလာခဲ့သည်၊၊<ref>Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.</ref> ၁၇ ရာစုတွင် ပဉ္စမမြောက် တလိုင်းလားမား (5th Dalai Lama) လက်ထက်၌ တိဗက်တပြည်လုံးကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ပြန်လည်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ပိုတာလာနန်းတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ကာ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်၊၊ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တိဗက်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်နည်းသော သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် တိဗက်ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ၁၄ ပါးမြောက် တလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်လူမျိုးအမြောက်အမြားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရကာ ယနေ့တိုင် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအမွေအနှစ်များကို ပြည်ပရောက် တိဗက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ထိန်းသိမ်းပျံ့နှံ့စေလျက် ရှိသည်၊၊<ref>Goldstein, M. C. (1991). ''A History of Modern Tibet, 1913-1951: The Demise of the Lamaist State''. University of California Press.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် လူမျိုးများအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၇,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမား (Neolithic Farmers) များမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (တိဗက်၊ ဗမာ နှင့် ဟန်တရုတ်) အားလုံးတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဖခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားမှာ Haplogroup O2 (ယခင် O3 - M122) ဖြစ်ပြီး ထိုဘာသာစကားမိသားစုကြီး၏ အဓိကဗီဇသော့ချက်ပင် ဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးများသည် အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် မတူဘဲ Haplogroup D-M174 ဗီဇကိုပါ ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊ ဤအမှတ်အသားသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားလူမျိုးစုများ တွင် တွေ့ရခဲကာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အိုင်နူး (Ainu) လူမျိုးများ တွင်ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရသည်။<ref>Shi, H., et al. (2008). "Y chromosome evidence of earliest modern human settlement in East Asia and Andaman Islands". ''BMC Biology''.</ref> ၎င်းမှာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (Haplogroup O) နှင့် ထိုဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်နှင့်ပြီးသား ရှေးဦးအာရှသား (Paleolithic Asians) များ သွေးနှောမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Su, B., et al. (2000). "Y chromosome haplotypes reveal prehistorical migrations to the Himalayas". ''Human Genetics''.</ref> တိဗက်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့်မတူဘဲ အလွန်ထူးခြားသည့် ဝိသေသများရှိရာ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အလွန်မြင့်မားသော ဒေသများတွင် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသည့်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည့် EPAS1 ဟုခေါ်သော "အမြင့်ဒေသလိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု ဗီဇ" (High-altitude adaptation gene) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊<ref>Yi, X., et al. (2010). "Sequencing of 50 Human Exomes Reveals Adaptation to High Altitude". ''Science''.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ထို EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ရှေးဦးလူသားမျိုးစိတ် “ဒတ်နီဆိုဗန်” (Denisovans) များထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းဗီဇကြောင့် တိဗက်လူမျိုးများသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သွေးပျစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း ရှင်သန်နိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). "Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression from Denisovan-like hominins". ''Nature''.</ref> ထို့အပြင် တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူများနှင့် ဟိမဝန္တာဒေသခံ ရှေးဦးလူမျိုးများ သွေးနှောမှုမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသား ဗီဇ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပါဝင်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ==ဘာသာစကား== တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။ ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན། (nga sha za-ba yin) → “ငါအသားစားခဲ့တယ်” • ང་ (nga) = ငါ • ཤ་ (sha) = အသား • ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན། (nga-s geken-la deb tse-pa yin) → “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။” • ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle) • དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle) • དེབ་ (deb) = စာအုပ် • བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုဓလေ့ == တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Tibetan Buddhism) အပေါ်တွင် အလုံးစုံအခြေခံထားပြီး ၎င်းသည် တိဗက်လူမျိုးတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝ၊ အနုပညာ၊ ဂီတနှင့် ပညာရေးတို့အထိ လွှမ်းမိုးထားသည်၊၊ === ဘာသာရေးနှင့် ယုံကြည်မှု === တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်မှုတွင် မန္တန်ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်းနှင့် '''ပဌာန်းစက်''' (Prayer Wheel) များ လှည့်ခြင်းတို့မှာ အလွန်အရေးပါသော ဝတ်ပြုမှုများဖြစ်သည်၊၊ ထို့အပြင် "ဗွန်" (Bön) ဟုခေါ်သော ရှေးဦးရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့အချို့သည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောယှက်ကာ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဘုရားဖူးခရီးကို အလွန်တန်ဖိုးထားကြပြီး [[လာဆာမြို့]]ရှိ [[ပိုတာလာနန်းတော်]]နှင့် ဂျိုခမ်းကျောင်းတော် (Jokhang Temple) တို့သို့ နှစ်စဉ်လာရောက် ဝတ်ပြုကြသည်၊၊<ref>Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === တိဗက်ရိုးရာဝတ်စုံကို '''ချူဘာ''' (Chuba) ဟုခေါ်သည်၊၊ ၎င်းသည် အင်္ကျီလက်ရှည် အပွကြီးဖြစ်ပြီး ခါးတွင် ရောင်စုံခါးစည်းဖြင့် ပတ်ရသလို၊ ပူအိုက်သောအခါတွင် လက်တစ်ဖက်ကို ချွတ်၍ ခါးတွင် ပတ်ထားလေ့ရှိသည်၊၊ အမျိုးသားများသည် များသောအားဖြင့် သိုးမွှေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် အရောင်အသွေးစုံလင်သော ရှေ့ဖုံးစပရိန် (Pangden) နှင့် ကျောက်စိမ်း၊ သန္တာကျောက် စသည့် ရတနာများကို အလှဆင်ကြသည်၊၊<ref>Phuntsog, T. (2005). ''Dress and Ornaments of Tibetans''. Tibet People's Publishing House.</ref> === အစားအစာ === တိဗက်တို့၏ အဓိကအစားအစာမှာ '''ဆမ်ပါ''' (Tsampa) ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ မုယောစပါး (Barley) ကို လှော်၍ အမှုန့်ကြိတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းကို '''ယာ့ခ်''' (Yak) ဟုခေါ်သော တောင်ပေါ်နွားမှ ရရှိသော ထောပတ်နှင့် လက်ဖက်ရည် (Butter Tea) တို့ဖြင့် ရောနယ်၍ စားသုံးကြသည်၊၊ ဤအစားအစာသည် အမြင့်ပိုင်းဒေသ၏ အေးမြသောဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် အားအင်ပြည့်ဝစေသည်၊၊<ref>Tamang, J. P. (2010). ''Himalayan Fermented Foods''. CRC Press.</ref> === ပွဲတော်များ === * '''လိုဆာ (Losar):''' တိဗက်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အစည်ကားဆုံးသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်၊၊ * '''မွန်လမ် (Monlam):''' ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆုတောင်းပွဲတော်ကြီးဖြစ်သည်၊၊ * '''ရှိုတွန် (Shoton):''' နို့ခဲပွဲတော်ဟု လူသိများပြီး ရိုးရာဇာတ်သဘင်များနှင့် ကခုန်မှုများ ပါဝင်သည်၊၊ === ဓလေ့ထူးခြားချက် === တိဗက်တို့၏ ထူးခြားသောဓလေ့တစ်ခုမှာ '''ကောင်းကင်မြေမြှုပ်ခြင်း''' (Sky Burial) ဖြစ်သည်၊၊ ဤဓလေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ "ခန္ဓာကိုယ်သည် အမြဲမတည်" ဆိုသော အဆုံးအမကို လက်တွေ့ပြသခြင်းဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို လင်းတများ စားသုံးစေခြင်းဖြင့် သဘာဝတရားသို့ ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref>Finstad, G. D., et al. (2012). "Tibetan Sky Burial: An Ethnographic Inquiry". ''Journal of Asian Studies''.</ref> ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:တိဘက်]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] ddmffopqkgr6r8j5teijmgb455dkyl4 1032644 1032643 2026-05-20T13:42:04Z Chenzeyan29 141880 1032644 wikitext text/x-wiki '''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ စုစုပေါင်း ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။<ref name="stats.gov.cn" /> [[ကဏ္ဍ:Articles using infobox ethnic group with image parameters]] {{Infobox ethnic group | group = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people) | native_name = བོད་པ་ (Bod pa) | image = Zhongdian festival (6169776821).jpg | caption = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ | population = ၆.၇ သန်းခန့် | region1 = {{flag|China}} | pop1 = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="stats.gov.cn">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}</ref> | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="IndiaCensus">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}</ref> | region3 = {{flag|Nepal}} | pop3 = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀<ref name="refworld">{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}</ref> | region4 = {{flag|Bhutan}} | pop4 = ၄,၀၀၀ ခန့်<ref name="education.mnhs.org">{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013|archive-date=20 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820061003/http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|url-status=dead}}</ref> | region5 = {{flag|United States}} | pop5 = ၁၀,၀၀၀<ref name="tenzinyeshi">{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}</ref> | languages = [[တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] | religions = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön) | related-c = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]] }} တိဗက်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="refworld" /><ref name="IndiaCensus" /> == သမိုင်းကြောင်း == တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် ဟန်တရုတ်များနှင့် လမ်းခွဲပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် အဓိက လမ်းကြောင်းနှစ်ခုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်၊၊ပထမလမ်းကြောင်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် အခြေချခြင်း နှင့် ဒုတိယလမ်းကြောင်း တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်း၊ ယူနန်) မှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ ပထမလမ်းကြောင်းမှလူများသည် တိဗက်လူမျိုးများဖြစ်လာသည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် အခြေချခဲ့ကြောင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလကတည်းကပင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကာ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အနွယ်စုများအဖြစ် သီးခြားဝိသေသဖြင့် တည်ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Beall, C. M. (2010). "Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.</ref> တိဗက်တို့၏ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ဘုရင် '''စုန်ဆန်ဂမ်ပို''' (Songtsen Gampo) က တိဗက်အင်ပါယာ (Tibetan Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ကာလဖြစ်ပြီး ၎င်းလက်ထက်တွင် တိဗက်စာပေ ထွန်းကားလာခြင်း၊ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ကြောင့် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ထိုအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်၊၊<ref name="Beckwith1987">Beckwith, C. I. (1987). ''The Tibetan Empire in Central Asia''. Princeton University Press.</ref> ၉ ရာစုတွင် အင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တိဗက်ဒေသသည် ပြည်နယ်ငယ်များအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ကွဲပြားနေခဲ့သော်လည်း ၁၃ ရာစု မွန်ဂိုအင်ပါယာ ထွန်းကားလာချိန်တွင် မွန်ဂိုခေါင်းဆောင်များနှင့် တိဗက်သာသနာပိုင်များအကြား "ဆရာနှင့် ဒါယကာ" (Priest-Patron) ဆက်ဆံရေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်တွင် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံ အားကောင်းလာခဲ့သည်၊၊<ref>Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.</ref> ၁၇ ရာစုတွင် ပဉ္စမမြောက် တလိုင်းလားမား (5th Dalai Lama) လက်ထက်၌ တိဗက်တပြည်လုံးကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ပြန်လည်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ပိုတာလာနန်းတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ကာ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်၊၊ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တိဗက်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်နည်းသော သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် တိဗက်ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ၁၄ ပါးမြောက် တလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်လူမျိုးအမြောက်အမြားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရကာ ယနေ့တိုင် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအမွေအနှစ်များကို ပြည်ပရောက် တိဗက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ထိန်းသိမ်းပျံ့နှံ့စေလျက် ရှိသည်၊၊<ref>Goldstein, M. C. (1991). ''A History of Modern Tibet, 1913-1951: The Demise of the Lamaist State''. University of California Press.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် လူမျိုးများအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၇,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမား (Neolithic Farmers) များမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (တိဗက်၊ ဗမာ နှင့် ဟန်တရုတ်) အားလုံးတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဖခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားမှာ Haplogroup O2 (ယခင် O3 - M122) ဖြစ်ပြီး ထိုဘာသာစကားမိသားစုကြီး၏ အဓိကဗီဇသော့ချက်ပင် ဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးများသည် အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် မတူဘဲ Haplogroup D-M174 ဗီဇကိုပါ ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊ ဤအမှတ်အသားသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားလူမျိုးစုများ တွင် တွေ့ရခဲကာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အိုင်နူး (Ainu) လူမျိုးများ တွင်ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရသည်။<ref>Shi, H., et al. (2008). "Y chromosome evidence of earliest modern human settlement in East Asia and Andaman Islands". ''BMC Biology''.</ref> ၎င်းမှာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (Haplogroup O) နှင့် ထိုဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်နှင့်ပြီးသား ရှေးဦးအာရှသား (Paleolithic Asians) များ သွေးနှောမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Su, B., et al. (2000). "Y chromosome haplotypes reveal prehistorical migrations to the Himalayas". ''Human Genetics''.</ref> တိဗက်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့်မတူဘဲ အလွန်ထူးခြားသည့် ဝိသေသများရှိရာ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အလွန်မြင့်မားသော ဒေသများတွင် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသည့်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည့် EPAS1 ဟုခေါ်သော "အမြင့်ဒေသလိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု ဗီဇ" (High-altitude adaptation gene) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊<ref>Yi, X., et al. (2010). "Sequencing of 50 Human Exomes Reveals Adaptation to High Altitude". ''Science''.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ထို EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ရှေးဦးလူသားမျိုးစိတ် “ဒတ်နီဆိုဗန်” (Denisovans) များထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းဗီဇကြောင့် တိဗက်လူမျိုးများသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သွေးပျစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း ရှင်သန်နိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). "Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression from Denisovan-like hominins". ''Nature''.</ref> ထို့အပြင် တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူများနှင့် ဟိမဝန္တာဒေသခံ ရှေးဦးလူမျိုးများ သွေးနှောမှုမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသား ဗီဇ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပါဝင်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ==ဘာသာစကား== တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။ ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན། (nga sha za-ba yin) → “ငါအသားစားခဲ့တယ်” • ང་ (nga) = ငါ • ཤ་ (sha) = အသား • ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན། (nga-s geken-la deb tse-pa yin) → “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။” • ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle) • དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle) • དེབ་ (deb) = စာအုပ် • བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုဓလေ့ == တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Tibetan Buddhism) အပေါ်တွင် အလုံးစုံအခြေခံထားပြီး ၎င်းသည် တိဗက်လူမျိုးတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝ၊ အနုပညာ၊ ဂီတနှင့် ပညာရေးတို့အထိ လွှမ်းမိုးထားသည်၊၊ === ဘာသာရေးနှင့် ယုံကြည်မှု === တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်မှုတွင် မန္တန်ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်းနှင့် '''ပဌာန်းစက်''' (Prayer Wheel) များ လှည့်ခြင်းတို့မှာ အလွန်အရေးပါသော ဝတ်ပြုမှုများဖြစ်သည်၊၊ ထို့အပြင် "ဗွန်" (Bön) ဟုခေါ်သော ရှေးဦးရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့အချို့သည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောယှက်ကာ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဘုရားဖူးခရီးကို အလွန်တန်ဖိုးထားကြပြီး [[လာဆာမြို့]]ရှိ [[ပိုတာလာနန်းတော်]]နှင့် ဂျိုခမ်းကျောင်းတော် (Jokhang Temple) တို့သို့ နှစ်စဉ်လာရောက် ဝတ်ပြုကြသည်၊၊<ref>Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === တိဗက်ရိုးရာဝတ်စုံကို '''ချူဘာ''' (Chuba) ဟုခေါ်သည်၊၊ ၎င်းသည် အင်္ကျီလက်ရှည် အပွကြီးဖြစ်ပြီး ခါးတွင် ရောင်စုံခါးစည်းဖြင့် ပတ်ရသလို၊ ပူအိုက်သောအခါတွင် လက်တစ်ဖက်ကို ချွတ်၍ ခါးတွင် ပတ်ထားလေ့ရှိသည်၊၊ အမျိုးသားများသည် များသောအားဖြင့် သိုးမွှေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် အရောင်အသွေးစုံလင်သော ရှေ့ဖုံးစပရိန် (Pangden) နှင့် ကျောက်စိမ်း၊ သန္တာကျောက် စသည့် ရတနာများကို အလှဆင်ကြသည်၊၊<ref>Phuntsog, T. (2005). ''Dress and Ornaments of Tibetans''. Tibet People's Publishing House.</ref> === အစားအစာ === တိဗက်တို့၏ အဓိကအစားအစာမှာ '''ဆမ်ပါ''' (Tsampa) ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ မုယောစပါး (Barley) ကို လှော်၍ အမှုန့်ကြိတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းကို '''ယာ့ခ်''' (Yak) ဟုခေါ်သော တောင်ပေါ်နွားမှ ရရှိသော ထောပတ်နှင့် လက်ဖက်ရည် (Butter Tea) တို့ဖြင့် ရောနယ်၍ စားသုံးကြသည်၊၊ ဤအစားအစာသည် အမြင့်ပိုင်းဒေသ၏ အေးမြသောဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် အားအင်ပြည့်ဝစေသည်၊၊<ref>Tamang, J. P. (2010). ''Himalayan Fermented Foods''. CRC Press.</ref> === ပွဲတော်များ === * '''လိုဆာ (Losar):''' တိဗက်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အစည်ကားဆုံးသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်၊၊ * '''မွန်လမ် (Monlam):''' ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆုတောင်းပွဲတော်ကြီးဖြစ်သည်၊၊ * '''ရှိုတွန် (Shoton):''' နို့ခဲပွဲတော်ဟု လူသိများပြီး ရိုးရာဇာတ်သဘင်များနှင့် ကခုန်မှုများ ပါဝင်သည်၊၊ === ဓလေ့ထူးခြားချက် === တိဗက်တို့၏ ထူးခြားသောဓလေ့တစ်ခုမှာ '''ကောင်းကင်မြေမြှုပ်ခြင်း''' (Sky Burial) ဖြစ်သည်၊၊ ဤဓလေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ "ခန္ဓာကိုယ်သည် အမြဲမတည်" ဆိုသော အဆုံးအမကို လက်တွေ့ပြသခြင်းဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို လင်းတများ စားသုံးစေခြင်းဖြင့် သဘာဝတရားသို့ ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref>Finstad, G. D., et al. (2012). "Tibetan Sky Burial: An Ethnographic Inquiry". ''Journal of Asian Studies''.</ref> ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:တိဘက်]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] fo4jliz6itwd2af17wflccfxdj91sx2 1032812 1032644 2026-05-21T08:44:28Z Ninjastrikers 22896 1032812 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people) | native_name = བོད་པ་ (Bod pa) | image = Zhongdian festival (6169776821).jpg | caption = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ | population = ၆.၇ သန်းခန့် | region1 = {{flag|China}} | pop1 = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="stats.gov.cn">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}</ref> | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="IndiaCensus">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}</ref> | region3 = {{flag|Nepal}} | pop3 = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀<ref name="refworld">{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}</ref> | region4 = {{flag|Bhutan}} | pop4 = ၄,၀၀၀ ခန့်<ref name="education.mnhs.org">{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013|archive-date=20 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820061003/http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|url-status=dead}}</ref> | region5 = {{flag|United States}} | pop5 = ၁၀,၀၀၀<ref name="tenzinyeshi">{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}</ref> | languages = [[တိဗက်ဘာသာစကား]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] | religions = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön) | related-c = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]] }} '''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ စုစုပေါင်း ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။<ref name="stats.gov.cn" /> တိဗက်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="refworld" /><ref name="IndiaCensus" /> == သမိုင်းကြောင်း == တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် ဟန်တရုတ်များနှင့် လမ်းခွဲပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် အဓိက လမ်းကြောင်းနှစ်ခုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်၊၊ပထမလမ်းကြောင်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် အခြေချခြင်း နှင့် ဒုတိယလမ်းကြောင်း တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်း၊ ယူနန်) မှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ ပထမလမ်းကြောင်းမှလူများသည် တိဗက်လူမျိုးများဖြစ်လာသည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် အခြေချခဲ့ကြောင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလကတည်းကပင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကာ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အနွယ်စုများအဖြစ် သီးခြားဝိသေသဖြင့် တည်ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Beall, C. M. (2010). "Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.</ref> တိဗက်တို့၏ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် ဘုရင် '''စုန်ဆန်ဂမ်ပို''' (Songtsen Gampo) က တိဗက်အင်ပါယာ (Tibetan Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ကာလဖြစ်ပြီး ၎င်းလက်ထက်တွင် တိဗက်စာပေ ထွန်းကားလာခြင်း၊ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ကြောင့် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ထိုအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်၊၊<ref name="Beckwith1987">Beckwith, C. I. (1987). ''The Tibetan Empire in Central Asia''. Princeton University Press.</ref> ၉ ရာစုတွင် အင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တိဗက်ဒေသသည် ပြည်နယ်ငယ်များအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ကွဲပြားနေခဲ့သော်လည်း ၁၃ ရာစု မွန်ဂိုအင်ပါယာ ထွန်းကားလာချိန်တွင် မွန်ဂိုခေါင်းဆောင်များနှင့် တိဗက်သာသနာပိုင်များအကြား "ဆရာနှင့် ဒါယကာ" (Priest-Patron) ဆက်ဆံရေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်တွင် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံ အားကောင်းလာခဲ့သည်၊၊<ref>Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.</ref> ၁၇ ရာစုတွင် ပဉ္စမမြောက် တလိုင်းလားမား (5th Dalai Lama) လက်ထက်၌ တိဗက်တပြည်လုံးကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ပြန်လည်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ပိုတာလာနန်းတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ကာ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်၊၊ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တိဗက်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်နည်းသော သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် တိဗက်ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ၁၄ ပါးမြောက် တလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်လူမျိုးအမြောက်အမြားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရကာ ယနေ့တိုင် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအမွေအနှစ်များကို ပြည်ပရောက် တိဗက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ထိန်းသိမ်းပျံ့နှံ့စေလျက် ရှိသည်၊၊<ref>Goldstein, M. C. (1991). ''A History of Modern Tibet, 1913-1951: The Demise of the Lamaist State''. University of California Press.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် လူမျိုးများအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၇,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမား (Neolithic Farmers) များမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (တိဗက်၊ ဗမာ နှင့် ဟန်တရုတ်) အားလုံးတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဖခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားမှာ Haplogroup O2 (ယခင် O3 - M122) ဖြစ်ပြီး ထိုဘာသာစကားမိသားစုကြီး၏ အဓိကဗီဇသော့ချက်ပင် ဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးများသည် အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် မတူဘဲ Haplogroup D-M174 ဗီဇကိုပါ ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊ ဤအမှတ်အသားသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားလူမျိုးစုများ တွင် တွေ့ရခဲကာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အိုင်နူး (Ainu) လူမျိုးများ တွင်ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရသည်။<ref>Shi, H., et al. (2008). "Y chromosome evidence of earliest modern human settlement in East Asia and Andaman Islands". ''BMC Biology''.</ref> ၎င်းမှာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (Haplogroup O) နှင့် ထိုဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်နှင့်ပြီးသား ရှေးဦးအာရှသား (Paleolithic Asians) များ သွေးနှောမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Su, B., et al. (2000). "Y chromosome haplotypes reveal prehistorical migrations to the Himalayas". ''Human Genetics''.</ref> တိဗက်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့်မတူဘဲ အလွန်ထူးခြားသည့် ဝိသေသများရှိရာ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အလွန်မြင့်မားသော ဒေသများတွင် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသည့်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည့် EPAS1 ဟုခေါ်သော "အမြင့်ဒေသလိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု ဗီဇ" (High-altitude adaptation gene) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊<ref>Yi, X., et al. (2010). "Sequencing of 50 Human Exomes Reveals Adaptation to High Altitude". ''Science''.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ထို EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ရှေးဦးလူသားမျိုးစိတ် “ဒတ်နီဆိုဗန်” (Denisovans) များထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းဗီဇကြောင့် တိဗက်လူမျိုးများသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သွေးပျစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း ရှင်သန်နိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). "Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression from Denisovan-like hominins". ''Nature''.</ref> ထို့အပြင် တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူများနှင့် ဟိမဝန္တာဒေသခံ ရှေးဦးလူမျိုးများ သွေးနှောမှုမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသား ဗီဇ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပါဝင်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ==ဘာသာစကား== တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။ ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན། (nga sha za-ba yin) → “ငါအသားစားခဲ့တယ်” • ང་ (nga) = ငါ • ཤ་ (sha) = အသား • ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན། (nga-s geken-la deb tse-pa yin) → “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။” • ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle) • དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle) • དེབ་ (deb) = စာအုပ် • བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုဓလေ့ == တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Tibetan Buddhism) အပေါ်တွင် အလုံးစုံအခြေခံထားပြီး ၎င်းသည် တိဗက်လူမျိုးတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝ၊ အနုပညာ၊ ဂီတနှင့် ပညာရေးတို့အထိ လွှမ်းမိုးထားသည်၊၊ === ဘာသာရေးနှင့် ယုံကြည်မှု === တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်မှုတွင် မန္တန်ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်းနှင့် '''ပဌာန်းစက်''' (Prayer Wheel) များ လှည့်ခြင်းတို့မှာ အလွန်အရေးပါသော ဝတ်ပြုမှုများဖြစ်သည်၊၊ ထို့အပြင် "ဗွန်" (Bön) ဟုခေါ်သော ရှေးဦးရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့အချို့သည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောယှက်ကာ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဘုရားဖူးခရီးကို အလွန်တန်ဖိုးထားကြပြီး [[လာဆာမြို့]]ရှိ [[ပိုတာလာနန်းတော်]]နှင့် ဂျိုခမ်းကျောင်းတော် (Jokhang Temple) တို့သို့ နှစ်စဉ်လာရောက် ဝတ်ပြုကြသည်၊၊<ref>Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === တိဗက်ရိုးရာဝတ်စုံကို '''ချူဘာ''' (Chuba) ဟုခေါ်သည်၊၊ ၎င်းသည် အင်္ကျီလက်ရှည် အပွကြီးဖြစ်ပြီး ခါးတွင် ရောင်စုံခါးစည်းဖြင့် ပတ်ရသလို၊ ပူအိုက်သောအခါတွင် လက်တစ်ဖက်ကို ချွတ်၍ ခါးတွင် ပတ်ထားလေ့ရှိသည်၊၊ အမျိုးသားများသည် များသောအားဖြင့် သိုးမွှေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် အရောင်အသွေးစုံလင်သော ရှေ့ဖုံးစပရိန် (Pangden) နှင့် ကျောက်စိမ်း၊ သန္တာကျောက် စသည့် ရတနာများကို အလှဆင်ကြသည်၊၊<ref>Phuntsog, T. (2005). ''Dress and Ornaments of Tibetans''. Tibet People's Publishing House.</ref> === အစားအစာ === တိဗက်တို့၏ အဓိကအစားအစာမှာ '''ဆမ်ပါ''' (Tsampa) ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ မုယောစပါး (Barley) ကို လှော်၍ အမှုန့်ကြိတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းကို '''ယာ့ခ်''' (Yak) ဟုခေါ်သော တောင်ပေါ်နွားမှ ရရှိသော ထောပတ်နှင့် လက်ဖက်ရည် (Butter Tea) တို့ဖြင့် ရောနယ်၍ စားသုံးကြသည်၊၊ ဤအစားအစာသည် အမြင့်ပိုင်းဒေသ၏ အေးမြသောဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် အားအင်ပြည့်ဝစေသည်၊၊<ref>Tamang, J. P. (2010). ''Himalayan Fermented Foods''. CRC Press.</ref> === ပွဲတော်များ === * '''လိုဆာ (Losar):''' တိဗက်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အစည်ကားဆုံးသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်၊၊ * '''မွန်လမ် (Monlam):''' ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆုတောင်းပွဲတော်ကြီးဖြစ်သည်၊၊ * '''ရှိုတွန် (Shoton):''' နို့ခဲပွဲတော်ဟု လူသိများပြီး ရိုးရာဇာတ်သဘင်များနှင့် ကခုန်မှုများ ပါဝင်သည်၊၊ === ဓလေ့ထူးခြားချက် === တိဗက်တို့၏ ထူးခြားသောဓလေ့တစ်ခုမှာ '''ကောင်းကင်မြေမြှုပ်ခြင်း''' (Sky Burial) ဖြစ်သည်၊၊ ဤဓလေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ "ခန္ဓာကိုယ်သည် အမြဲမတည်" ဆိုသော အဆုံးအမကို လက်တွေ့ပြသခြင်းဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို လင်းတများ စားသုံးစေခြင်းဖြင့် သဘာဝတရားသို့ ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref>Finstad, G. D., et al. (2012). "Tibetan Sky Burial: An Ethnographic Inquiry". ''Journal of Asian Studies''.</ref> ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:တိဘက်]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]] [[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] hiy0trk6c3vmwxm48j5hajxk9r74buw ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီး 0 226952 1032686 881726 2026-05-20T22:56:13Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1032686 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name=ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီး |status=LC |status_system=IUCN3.1 |status_ref=<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Reid, F. |date=2016 |title=''Hydrochoerus hydrochaeris'' |volume=2016 |page=e.T10300A22190005 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T10300A22190005.en |access-date=19 November 2021}}</ref> |image=Capybara (Hydrochoerus hydrochaeris).JPG |image_caption=[[ဘရာဇီးနိုင်ငံ]]၊ ပန်တံနယ်ဒေသတွင်တွေ့ရသော ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီး |genus=Hydrochoerus |species=hydrochaeris |authority=([[ကားလ် လင်းနီးယပ်|လင်းနီးယပ်]]၊ ၁၇၆၆) |range_map=Hydrochoerus hydrochaeris range.svg |range_map_caption = နေထိုင်ကျက်စားရာ ဒေသရင်းနယ်မြေများ |synonyms=''Sus hydrochaeris'' {{small|လင်းနီးယပ်၊&nbsp; ၁၇၆၆}} }} '''ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီး''' ({{Lang-en|'''capybara''' (or) '''greater capybara'''}})<ref group="မှတ်စု">'''<u>နိုင်ငံအလိုက် အသုံးအနှုန်းများ</u>။ ။''' '''Capivara''' ([[ဘရာဇီးနိုင်ငံ|ဘရာဇီး]])။ '''Capiguara''' ([[ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ|ဘိုလီးဗီးယား]])။ '''Chigüire ,''' '''Chigüiro''' or '''Fercho''' ([[ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ|ကိုလံဘီယာ]] နှင့် [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ|ဗင်နီဇွဲလား]])။ '''Carpincho''' ([[အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ|အာဂျင်တီးနား]]၊ [[ပါရာဂွေးနိုင်ငံ|ပါရာဂွေး]] နှင့် [[ဥရုဂွေးနိုင်ငံ|ဥရုဂွေး]])။ '''Ronsoco''' ([[ပီရူးနိုင်ငံ|ပီရူး]])။</ref> (''<small>[[မျိုးစိတ်]]အမည်</small>-'' ''Hydrochoerus hydrochaeris)'' သည် [[တောင်အမေရိက]]၏ ဒေသရင်းမျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ဧရာမကြွက်ကြီးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အကြီးမားဆုံးသော ရှင်သန်ဆဲ [[ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါ]] မျိုးစိတ်<ref>{{Cite web|author=Basic Biology|date=2015|title=Rodents|url=https://basicbiology.net/animal/mammals/rodents}}</ref>ဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိသော တစ်ခုတည်းသော အဖွဲ့ဝင်မှာ ကပီဘာရာ ကြွက်ငယ် (''<small>မျိုးစိတ်</small>- Hydrochoerus isthmius'') ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ပူး]]များနှင့် မျိုးရိုးနီးစပ်ပြီး [[အဂူးတီကောင်|အဂူတီ]]၊ [[ချင်ချီလာရှဉ့်|ချင်ချီလာ ရှဉ့်]]တို့နှင့် ပိုမိုဝေးကွာစွာ မျိုးရိုးနီးစပ်သည်။ ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီးများသည် [[ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်|ဆာဗာနား မြက်ခင်းပြင်]]များနှင့် ထူထပ်သော သစ်တောများထဲတွင် နေထိုင်ကြပြီး ရေနှင့်နီးသော အရပ်တွင် ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ ကပီဘာရာများသည် အုပ်စုဖွဲ့နေထိုင်ခြင်းအား အလွန်နှစ်သက်သော မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အကောင်ရေ ၁၀၀ အထိရှိသည့် ကြီးမားသော အုပ်စုများကို တွေ့ရှိနိုင်သော်လည်း အများစုမှာမူ အကောင်ရေ ၁၀ မှ ၂၀ အထိသာ စုဖွဲ့နေထိုင်ကြသည်။ == သွင်ပြင်ပုံသဏ္ဌာန် ဖော်ပြချက် == [[ဖိုင်:Taxidermy_specimen_of_Capybara_(Hydrochoerus_hydrochaeris).jpg|left|thumb| ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီး၏ နမူနာပုံစံ]] ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီးများတွင် ကြီးမားသော [[စည်ပိုင်း]] ပုံသဏ္ဌာန် ကိုယ်ထည်နှင့် တိုသော ဦးခေါင်းရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ် အပေါ်ပိုင်းတွင် နီညိုရောင်နှင့် အောက်ဘက်တွင် အဝါရောင် အမွေးများရှိသည်။ ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါများထဲတွင် သမရိုးကျမဟုတ်သော သွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်သည့် အရေပြားမျက်နှာပြင်များတွင် ချွေးဂလင်းများရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/10-delightful-facts-about-capybaras.html|title=The Cabybara – 10 Facts About the World's Largest Rodent|date=26 July 2019|language=en}}</ref> အရွယ်ရောက်ပြီး ကပီဘာရာများသည် {{Convert|3.48|မှ|4.40|ft|cm}} အထိ အရွယ်အစား ကြီးထွားကြသည်။ အရှည်မှာ {{Convert|20|မှ|24|in|cm}} အထိ ရှိတတ်ကြသည်။ ကိုယ်အလေးချိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် {{Convert|77|မှ|146|lb|kg}} ရှိတတ်သည်။ [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ]]ရှိ ကပီဘာရာများသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် {{Convert|48.9|kg|lb}} ရှိသည်ဟု သိရသည်။<ref name="Arkive2">[http://www.arkive.org/capybara/hydrochoerus-hydrochaeris/#text=Facts Capybara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103075238/http://www.arkive.org/capybara/hydrochoerus-hydrochaeris/#text=Facts#text=Facts|date=2012-01-03}}, Arkive</ref> အမ များသည် အထီး များထက် အနည်းငယ် ပိုလေးသည်။ စံချိန်တင်ထားသည့် အလေးချိန်မှာ {{Convert|201|lb|kg}} ဖြစ်သည်။ [[ဖိုင်:Capybara_skeleton.jpg|thumb| ကပီဘာရာ အရိုးစုတစ်ခု]] ကပီဘာရာများ၏ နောက်ခြေထောက်များသည် ရှေ့ခြေများထက် အနည်းငယ်ရှည်သည်။ နောက်ခြေဖဝါးတွင် ခြေချောင်းသုံးချောင်းနှင့် ရှေ့ခြေဖဝါးတွင် ခြေချောင်းလေးချောင်းရှိသည်။<ref name="enchantedlearning.com">{{Cite web|url=http://www.enchantedlearning.com/subjects/mammals/rodent/Capybaraprintout.shtml|title=Capybara Printout|publisher=Enchantedlearning.com}}</ref> ၎င်းတို့၏ မျက်နှာများသည် လုံးဝိုင်းကာ နှာခေါင်းပေါက်များရှိပြီး မျက်လုံးများနှင့် နားများသည် ၎င်းတို့၏ ဦးခေါင်းထိပ် အနီးတွင် ရှိနေသည်။ {{Clear}} == ဓာတ်ပုံပြခန်း == <gallery mode="packed" widths="300" heights="201" perrow="1"> ဖိုင်:Capybara swimming.jpg|ရေကူးနေသော ကပီဘာရာ မိသားစုတစ်စု ဖိုင်:Capybara Eating Hay 11 11 2018.jpg|ဘော်စတွန်၊ မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်၊ ဖရန့်ကလင်း တိရစ္ဆာန်ရုံ၌ မြက်စားနေစဉ် တွေ့ရသော ကပီဘာရာ တစ်ကောင် ဖိုင်:Capybara (Hydrochoerus hydrochaeris) alpha male.JPG|ကပီဘာရာများ၏ နှာခေါင်းတွင် ရနံ့ဂလင်းတစ်ခုပါရှိကြသည်။ ဖိုင်:Capivara(Hydrochoerus hydrochaeris).jpg|အမ တစ်ကောင်နှင့် သူ၏ သားပေါက်များ </gallery> == မှတ်စု == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == * {{cite web|title=Companionable Capybaras (18 Photos)|author=Alan Taylor|date=November 29, 2018|website=The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/photo/2018/11/photos-companionable-capybaras/576991/}} * [https://animaldiversity.org/site/accounts/information/Hydrochoerus_hydrochaeris.html Animal Diversity Web ''Hydrochoerus hydrochaeris''] * [https://capybarafacts.com Capybara အချက်အလက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211218214042/https://capybarafacts.com/ |date=18 December 2021 }} * https://capybarawiki.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230425125903/https://capybarawiki.org/ |date=25 April 2023 }} {{Taxonbar|from=Q131538}} [[ကဏ္ဍ:ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရုဂွေးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ပီရူးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ပါရာဂွေးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့်တိုက်သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂါနာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:အီကွေဒေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ကိုလံဘီယာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:စပိန်ဘာသာစကား ရင်းမြစ်များ ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ (es)]] gntnicw0ys2gyddys78imhz10vllw9i လောင်းရှည်မိဖုရား 0 229990 1032642 959121 2026-05-20T13:23:22Z ~2026-30387-33 142940 1032642 wikitext text/x-wiki [[File:Le char mi pha yar of king mindon.jpg|thumb]] {{Copyedit}} လောင်းရှည်မိဖုရားသည် [[မင်းတုန်းမင်း]]၏ နှမဝမ်းကွဲတော်စပ်ပြီး မင်းတုန်းမင်းနန်းတက်သောအခါ၌ "သီရိမဟာမင်္ဂလာ သုပဘာဒေဝီ" ဘွဲ့အမည်နှင့် နန်းဆွယ်မိဖုရား (နန်းရလေးပါးအောက်၊ ဆောင်ရလေးပါးအထက်) အနေနှင့်မြှောက်စားခဲ့သည်။ ရာထူးအဆောင်အယောင် အနေနှင့် "ခမည်းတော်ဘုရား တောင်ဆောင်တော်မိဖုရား နည်းတူ" ပေးစေတယ်ဟု ဆိုသောကြောင့် မင်းတုန်းမင်းသား၊ [[ကနောင်မင်းသား]]တို့၏ မယ်တော် တောင်ဆောင်တော်မိဖုရား၏ အဆင့်အတိုင်း မြှောက်စားမှု တွေ့ရပါသည်။ လောင်းရှည်မိဖုရား၏ ခမည်းတော် [[ချွန်းတောင်မြို့စား]]၊ မိုးနဲမင်းသားသည် [[ဘိုးတော်ဘုရား]]၏ သားတော်ကြီး [[ရွှေတောင်မင်း|အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ]](မဟာမုနိဘုရားကိုပင့်ဆောင်ခဲ့သူ)နှင့် သီရိသူဇာမင်းသမီး (ရှမ်းမင်းသမီး)တို့မှ မွေးဖွားခဲ့၍ လောင်းရှည်မိဖုရားသည် မင်းတုန်းမင်း၊ ကနောင်မင်း၊ [[စကြာဒေဝီ]]၊ [[ဆင်ဖြူမရှင်]]၊ [[လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်]] တို့နှင့် မောင်နှမဝမ်းကွဲများ တော်စပ်သည်။ တချို့ပုဂ္ဂိုလ်များက လောင်းရှည်မိဖုရားသည် သာမန်ရှမ်းမိဖုရားတစ်ဦးသာဖြစ်ပြီး သူ့၏သားတော် သီပေါမင်းသားသည်လည်း အညတရ မင်းသားငယ်တစ်ပါးဟု ထင်နေကြမည် စိုးသောကြောင့် ရှင်းပြခြင်းဖြစ်သည်။ လောင်းရှည်မိဖုရားတွင် - # ပုခန်းကြီးစုဖုရား၊ # သီပေါမင်းသား၊ # မိတ္ထီလာစုဖုရားဟူ၍ သားသမီးသုံးပါးထွန်းကားခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားသား စာရေးဆရာအချို့သည် သီပေါမင်းကို မင်းတုန်းဘုရင်၏ သားတော်တစ်ပါး မဟုတ်လေဟန်နှင့် ရေးသားကြပြီး ဘုရင်အမျက်တော်ရှ၍ လောင်းရှည်မိဖုရားကို သီလရှင်ဝတ်စေခဲ့ကြောင်း ရေးသားကြသည်။ ထိုသူတို့ ရေးသားသော အကြောင်းပြချက်မှာ မင်းတုန်းဘုရင်သည် လောင်းရှည်မိဖုရားဆီဆောင်တော်မကူးပဲ သီပေါမင်းကို မွေးဖွားခဲ့ခြင်းဟု အကြောင်းပြသည်။ တကယ့်လက်တွေ့တွင် မင်းတုန်းဘုရင်သည် ဘယ်မိဖုရားဆီမှဆောင်တော်မကူးပါဘူး။ မှန်နန်းဆောင်နှင့် ကပ်လျက်အဆောင်တခုမှာ နှစ်သက်ရာမိဖုရားတစ်ပါးနဲ့ပဲ သော်မော်ဆောင်ဝင်(ဘုရင်နဲ့အတူအိပ်စက်) ပါသည်။ မိဖုရားတစ်ပါးပါးက မိမိမှာ ဘုရင့်ရင်သွေးကို လွယ်နေရပြီဆိုတာ သိလျင်သိခြင်း တလျော်ကမွန်းနှင့် ခေါင်းလျှော်ပြီး ဆံပင်ဖြန့်ချကာ ဘုရင်မြင်လောက်သော နေရာမှာ သွားရောက်ပြီး ခစားရပါတယ်။ အဲ့ဒီအခါမှာ ဘုရင်က သိပြီး အနောက်ဝန်တို့ကတဆင့် အသိအမှတ်ပြုမှတ်တမ်းယူထားရပါသည်။ မိဖုရားကြီးက ငယ်စဉ်က သီလရှင်ဝတ်ခဲ့ရဖူးတဲ့အတွက် မိဖုရားဘဝရောက်သောအခါမှာ နန်းတွင်းမှာ စာပေသင်ကြားနေတဲ့ [[သီလရှင်ဆရာကင်း]]တို့ကိုအားကျပြီး ဘုရင့်ထံ သီလရှင်ဝတ်ခွင့်ပြုဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ရာ ဘုရင်က လုံးဝပယ်ချခဲ့သည်။ အဲ့ဒီအချိန်မှာ လောင်းရှည်မိဖုရား ဟာ သားသမီးသုံးပါးလုံး မွေးဖွားပြီးပါပြီ။ တကယ်အမှန်သာ သီပေါမင်းသားဟာ ဆောင်တော်ကူးမှတ်တမ်းလွဲချော်ပြီး မွေးဖွားလာရတာဆိုရင် အခုလို ပယ်ချနေမှာမဟုပ်ပါဘူး။ တခါသား မိဖုရားကြီးဟာ အနောက်ဝန်ခွင့်ပြုချက်မပါပဲ သူ လှူ တန်းခဲ့တဲ့ မတ္တရာကျောင်းတိုက်ကို သွားရောက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒါကိုဘုရင်ကြားသိတဲ့အခါမှာ စိတ်တိုပြီး "ဒီလောက်မှ သာသနာမှာနေချင်လျှင် သီလရှင်ဝတ်တော့ လို့" ဆိုခဲ့တဲ့အတွက် သားသမီးသုံးပါးကို ညီမတော် စိန်တုံးမိဖုရားထံအပ်နှံပြီး သီလရှင်ဝတ်ခဲ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မင်းတုန်းမင်းကြီး စိတ်တော်ပြေချိန်မှာ ကနောင်မင်းသားကြီးက အစ်မတော်လောင်းရှည်မိဖုရားကို ပြန်ခေါ်ဖို့ လျှောက်ထားခဲ့တဲ့အတွက် မိဖုရားဘဝပြန် ရောက်ခဲ့ရပေမယ့် နန်းတွင်းမှာတော့ မျက်နှာငယ်ခဲ့ရပါတော့တယ်။ ဒါကို ချစ်စိန်လွင်ရဲ့ ဆောင်တော်ကူးမှတ်တမ်းမှာ မိဖုရားကြီးကို ဘုန်းကြီးတပါးနဲ့ ကာမ မှားယွင်းတယ်လို့ ရိုင်းပျ အပုပ်ချစွပ်စွဲခဲ့ပါတယ်။ လောင်းရှည်မိဖုရားဟာ မင်းတုန်းမင်း နတ်ရွာစံပြီးနောက် သားတော်သီပေါမင်းလက်ထက်ရောက်တဲ့အခါမှာ ဘုရင့်မယ်တော်ကြီး အနေနဲ့ အခြွေအရံ များစွာနဲ့စံစေပြီး အိမ်ဖြူတော်သစ်ဆောက်လုပ်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘုရင့်မယ်တော်ကြီး တစ်ပါးအနေနဲ့ နန်းတွင်းအာဏာကို ဘာမျှထိန်းချုပ်ခြင်းမရှိပဲ ဝတ်ဖြူစင်ကြယ် ဝတ်လို့ စိတ်ပုတီးလက်မှာကိုင်ပြီး တရားဘာဝနာနဲ့သာ ပျော်မွေ့နေခဲ့ပါတယ်။ လောင်းရှည်မိဖုရားကြီးဟာ ဘုရင့်မယ်တော်ကြီးဘဝနဲ့ သုံးနှစ်သာစံစားခဲ့ရပြီး သက်တော် (၆၆)နှစ်မှာပဲ နတ်ရွာစံကံတော်ကုန်ခဲ့ပါတယ်။ အလောင်းတော်ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးကို ဧရာဝတီမြစ်ထဲချခဲ့ပါတယ်။ သင်္ဂြိုဟ်တဲ့ နေရာမှာအထိမ်းအမှတ် ကျွန်းပြဿ ဒ် ထားရှိတာကို ယနေ့တိုင်တွေ့မြင်နိုင်ပါသေးတယ်။ မိဖုရားကြီးလို ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူ အဖို့ သူ့ရဲ့ တူမြေးများကို သတ်ပြီးမှရခဲ့တဲ့ ဘုရင့်မယ်တော်ကြီး ဘဝမှာ မပျော်ရွှင်ခဲ့မှာတော့ အသေအချာပါပဲ။ မိဖုရားကြီးကံတော်ကုန်ပြီးတဲ့နောက် (၄)နှစ်အကြာ မှာ ကုန်းဘောင်ထီးနန်းပျက်သုဉ်းခဲ့တဲ့အတွက် ပုဂံခေတ်ကစလို့ တည်ရှိခဲ့တဲ့ ပဒေသရာဇ် စနစ်ဟာလဲအပြီးတိုင်ချုပ်ငြိမ်း ခဲ့ရပြီမို့ လောင်းရှည် မိဖုရားကြီး ဟာ မြန်မာ့ပဒေသရာဇ်ခေတ် ရဲ့ နောက်ဆုံးဘုရင့်မယ်တော်ကြီးလဲဖြစ်ခဲ့ရပါတော့တယ်။ ==ကိုးကား == {{Reflist}} #ကုန်းဘောင်ရှင်းတမ်း #မင်းနန်သူ [[ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင် မင်းဆက်]] g8v4cvvs5diy8f04ves2wu8l5356ji2 မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ) 0 243995 1032718 1031976 2026-05-21T03:51:01Z Salai Rungtoi 22844 /* ကိုးကား */ 1032718 wikitext text/x-wiki {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} အောက်ပါသည် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြပွဲများ]] ပြီးနောက် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ၏ ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များ မှတ်တမ်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ရှိနှင့်ပြီးသော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] ပြန်လည်အစပြုခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ == ၂၀၂၁ == === မတ်လ === * မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် လူငယ်ပေါင်းများစွာ သည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအနက်မှ တစ်ခုအောက်တွင် စာရင်းသွင်းရန်နှင့် လေ့ကျင့်ရန် မြန်မာနိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသများသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြောင်းနှင့် <ref name="fishbeinetal2021">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/|title='The last fight': With growing support for federal army, Kachin prepares for war|date=3 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403142738/https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/}}</ref> နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပြည်တွင်းစစ်အန္တရာယ်ကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite news|title=UN envoy urges action to prevent Myanmar 'civil war'|url=https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war|date=1 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=23 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210523052132/https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war}}</ref> CRPH သည် စစ်တပ်ကို တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် "ဖက်ဒရယ်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့" ဖွဲ့စည်းရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ <ref name="MMN30321">{{Cite news|title=As slaughter of civilians continues, some decide it's time to take up arms|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms|date=30 March 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=30 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210330105416/https://myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms}}</ref> [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) <ref name="KIAbizasusual2021">{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement|title=KIA says more clashes likely despite junta's ceasefire announcement|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210402113940/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement}}</ref> သည် ဖေဖော်ဝါရီလမှ စတင်ကာ စစ်တပ်ကို ထိုးစစ်ဆင်နေပြီး မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] သည် [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ မှ အရပ်သားများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်နေခြင်းကို မရပ်တန့်ပါက စစ်ပွဲ ထပ်မံ ဖြစ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ <ref name="brotherhoodthreat2021">{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire|title=Brotherhood Alliance tells military to stop killings, threatens to abandon ceasefire|accessdate=14 February 2022|archivedate=30 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210330145217/https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire}}</ref> * မတ်လနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ပြည်သူများသည် စစ်တပ်ကို ခုခံကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် တူမီးကဲ့သို့သော လက်လုပ်လက်နက်များ ကိုင်ဆောင်လာကြသည်။ ပြည်သူများနှင့် စစ်တပ် ကြား လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာနေသလို [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] မှလည်း စစ်တပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဆောက်အအုံများနှင့် ရဲစခန်းများကို တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် မိုင်းထောင်ဖောက်ခွဲခြင်းများလည်း ပိုမိုဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=The Junta Is Dragging Myanmar Into Full-Blown Civil War|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html|language=en-US|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410165357/https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html}}</ref> * မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လိုင်ဇာ အနီးရှိ အလောဘွမ် စစ်စခန်းအား [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] မှ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဧပြီလ (၁၁)ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]သည် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် မြေပြင်တပ်များကို အသုံးပြုကာ အခြေစိုက်စခန်းအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း အသေအပျောက်အများအပြာနှင့်အတူ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia|title=Junta's armed forces launch attack to reclaim base seized by KIA|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603024127/https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia}}</ref> * [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]သည် မတ်လ ၂၆ ရက်က စစ်စခန်းတစ်ခုအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အခြားသူများကို စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=10 soldiers killed in Myanmar base attack: Rebel group|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195|date=27 March 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410122729/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195}}</ref> * အာဏာသိမ်းမှုအား ပြောင်ပြောင်တင်းတင်းဆန့်ကျင်သော ပထမဆုံး လက်နက်ကိုင်ပစ်ခတ်မှုမှာ မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကလေး မြို့၌ ဆန္ဒပြသပိတ်စခန်းတစ်ခုအား စစ်သားများနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များတိုက်ခိုက်မှုကို ပြန်လည်ခုခံ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းနောက် ကလေးမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင်လည်း တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=Myanmar Villagers Take Up Homemade Weapons Against Regime's Security Forces|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html|language=en-US|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410172353/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html}}</ref> === ဧပြီလ === * ဧပြီ ၈ ရက်က ပြည်သူများသည် အမဲလိုက်ရိုင်ဖယ်များနှင့် မီးလောင်ဗုံးများဖြင့် စစ်သားများကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ခုခံသူ ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး စစ်တပ်မှလည်း အများအပြား ဒါဏ်ရာရခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် တန့်ဆည်မြို့သည် မကြာခဏ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်မှစ၍ အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြမှုများကြောင့် နိုင်ငံအတွင်း သေဆုံးသူ မှာ ဧပြီ ၈ ရက်နေ့အထိ ၆၀၀ ကျော်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Eleven killed as Myanmar protesters fight troops with hunting rifles, firebombs – media|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH|work=Reuters|date=8 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=8 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210408082100/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH}}</ref> * [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး]] စာချုပ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသား ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] နှင့် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] တို့ အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ၇ ဖွဲ့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြု ကော်မတီနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=MYANMAR'S MEDIATION BLUES: Negotiation or zero-sum game?|url=https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game|work=BNI|date=3 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603040243/https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game}}</ref> * ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့က [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] ၊ [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] တို့ ပါဝင်သော [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့]] က ရှမ်းပြည်နယ် [[နောင်မွန်ရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|နောင်မွန်]]ရဲကင်းစခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Ten Myanmar policemen killed in attack by ethnic armies opposed to junta-report|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056|work=Reuters|date=10 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410075547/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056}}</ref> * ဒီမိုကရေစီအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ နိုင်ငံရေးသမား [[မင်းကိုနိုင်]]က ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]]ကို ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရသော [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] နှင့် [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]] တို့မှာ ၎င်းတို့၏ မူလရာထူးများအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ စင်ပြိုင်အစိုးရသစ်တွင် ကချင်နှင့် ကရင်လူနည်းစုများက ထိပ်တန်းဦးစားပေးနေရာများတွင် ရှိနေသည်။ အဆိုပါကြေညာချက်တွင် မင်းကိုနိုင်သည် စင်ပြိုင်အစိုးရကို အသိအမှတ်ပြုရန် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Aung San Suu Kyi supporters unveil Myanmar 'national unity government'|url=https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece|work=[[Financial Times]]|date=16 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=16 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416161137/https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Opponents of Myanmar's junta set up national unity government|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government|work=[[France24]]|date=16 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=9 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509175927/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government}}</ref> * ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ် ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့သည် [[မင်းတပ်မြို့|မင်းတပ်]] တွင် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|title=Archived copy|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602213654/https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081}}</ref> မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်သည် ဆန့်ကျင်မှုကို နှိမ်နင်းရန် အင်အားသုံးပြီး မြို့တွင်သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ === မေလ === * မေလ ၁၆ ရက်နေ့က ချင်းပြည်နယ် ဟားခါးမြို့တွင် ချင်းပြည်နယ် ကာကွယ်ရေးတပ်က ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ရာ စစ်သား ၆ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref name="Jazeera42721">{{Cite news|title=Fighting erupts in eastern Myanmar near Thai border|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/4/27/fighting-erupts-in-eastern-myanmar-near-thai-border|work=www.aljazeera.com|accessdate=14 February 2022|archivedate=12 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512120546/https://www.aljazeera.com/news/2021/4/27/fighting-erupts-in-eastern-myanmar-near-thai-border}}</ref>ထိုနေ့တွင်ပင် ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်မှ စစ်တပ် အခြေစိုက် စခန်းတခုအား သိမ်းယူခြင်းအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်တပ်မှ ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ * စစ်တပ် ၏ တိုက်ခိုက်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု တပ်မတော်ဆီသို့ ပထမဆုံး ခြေလှမ်းအဖြစ် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရက မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) ကို ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Can Myanmar's New 'People's Defense Force' Succeed?|url=https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/|date=26 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=9 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509135933/https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/}}</ref> * မူဆယ်မြို့တွင် မေလ ၂၃ ရက်က စစ်တပ်ာ်နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၃ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar rebels claim police killings as Aung San Suu Kyi appears in court|url=https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force|work=The Guardian|date=24 May 2021|language=en|accessdate=14 February 2022|archivedate=25 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210525013456/https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Myanmar: 13 security forces members killed in clash with anti-coup bloc's defence force|url=https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029|work=ANI News|date=24 May 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526074425/https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029/}}</ref> * ကယားပြည်နယ် ရှိ ကရင်နီပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KPDF) မှ အဖွဲ့ဝင်များသည် ပြည်နယ်မြို့တော် လွိုင်ကော် အနီးရှိ စစ်တပ် စခန်းအချို့ကိုလည်း ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက် ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Karenni resistance fighters open new front against junta|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta|work=Myanmar Now|date=26 May 2021|language=en|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526202734/https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta}}</ref> * ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့ နှင့် ၃၀ ရက်နေ့တို့တွင် စစ်တပ် သည် အမြောက်နှင့် ရဟတ်ယာဉ်များကို အသုံးပြု၍ လွိုင်ကော်နှင့် ဒီမောဆိုးရှိ PDF နှင့် KPDF စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31 |accessdate=14 February 2022 |archivedate=1 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601034353/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31/ }}</ref> * မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) မှ အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းကာ ကသာမြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စစ်သား ၈ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ ပူတာအို၊ ဖားကန့်နှင့် မိုးမောက်မြို့နယ်များတွင်လည်း တိုက်ပွဲတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html|title=Myanmar Junta Forces and KIA in Fresh Fighting in Northern Myanmar|date=31 May 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602234925/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html}}</ref> === ဇွန်လ === * ဇွန် ၁ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ စစ်တပ်နှင့် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်]] (BGF) ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ကရင်တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF ပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့ဖြင့် [[မြဝတီခရိုင်]] အတွင်း တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ဒါဇင်နှင့်ချီ၍ ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref name="Irr6321">{{Cite news|title=Karen Rebel Leader Warns Myanmar Regime of More Fighting|url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html|date=3 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=5 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210605233950/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html}}</ref> * ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့က မန္တလေးမြို့ရှိ ပီဒီအက်ဖ်၏ လုံခြုံစိတ်ချရသော အဆောက်အအုံကို စစ်တပ်က သံချပ်ကာယာဉ်များ အပါအဝင် အသုံးပြု၍ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး တိုက်ခိုက်ရေးသမား အများအပြားကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Troops Battle Civilian Resistance Fighters in Mandalay|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html|date=22 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214075443/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html}}</ref> === ဇူလိုင်လ === * ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့ က [[ဒီပဲယင်းမြို့]]လယ်တွင် တော်လှန်ရေးတပ် များနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုအတွင်း လူ ၂၅ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town|title=Myanmar military kills at least 25 people in raid on central town|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203013141/https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town}}</ref> * === ဩဂုတ်လ === * ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]တွင် တော်လှန်ရေးသမားများက မြေမြှုပ်မိုင်းများဖြင့် ဆက်တိုက် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ တပ်သား ၅၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>50 Myanmar Junta Soldiers Killed in Landmine Attacks https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214061731/https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html |date=14 February 2022 }}</ref> === စက်တင်ဘာလ === * စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် NUG သည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် [[နိုင်ငံတော် အရေးပေါ်အခြေအနေ|အရေးပေါ်အခြေအနေ]] အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်အာဏာရှင်ကိုဆန့်ကျင်သည့် ပြည်သူ့ ခုခံတော်လှန်စစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=၂၀၂၁ မြန်မာစစ်အာဏာသိမ်း - NUG က နိုင်ငံတော်ကို အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ - ဘီဘီစီ မြန်မာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6136cfb33fa7c437236bc4cf%26%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20NUG%20%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%262021-09-07T02%3A34%3A28.599Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:16c20cc4-1cd3-4a66-80fe-fa39eacd5f09&pinned_post_asset_id=6136cfb33fa7c437236bc4cf&pinned_post_type=share|accessdate=14 February 2022|archivedate=19 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220119131047/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6136cfb33fa7c437236bc4cf%26%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20NUG%20%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%262021-09-07T02:34:28.599Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:16c20cc4-1cd3-4a66-80fe-fa39eacd5f09&pinned_post_asset_id=6136cfb33fa7c437236bc4cf&pinned_post_type=share}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta|title=Myanmar opposition announces 'defensive war' against junta|date=7 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220202134355/https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta}}</ref> * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ [[မြင်သားရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|မြင်သားကျေးရွာ]]တွင် စက်တင်ဘာ ၁၀ ရက်က စစ်တပ်နှင့် တော်လှန်ရေးတပ်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ အနည်းဆုံး လူ ၁၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>Deadly unrest reported in Myanmar after opposition urges 'defensive war' https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118194903/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10/ |date=18 January 2022 }}</ref> * လွန်ခဲ့သည့် သုံးလတာကာလအတွင်း တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၀၀ ကျော် ကျဆုံးပြီး ၆၃၀ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက စက်တင်ဘာ ၁၄ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html|title=Over 1700 Junta Soldiers Killed in Past Three Months, Civilian Government Says|date=14 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213184102/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်က ကယားပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးတို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း အရပ်သား တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၆ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scores-of-myanmar-regime-troops-killed-in-clashes-with-civilian-ethnic-groups.html|title=Scores of Myanmar Regime Troops Killed in Clashes With Civilian/Ethnic Groups|date=21 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214055356/https://www.irrawaddy.com/news/burma/scores-of-myanmar-regime-troops-killed-in-clashes-with-civilian-ethnic-groups.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်က ချင်းပြည်နယ် ထန်တလန်မြို့မှ ဒေသခံ ၈,၀၀၀ နီးပါးသည် စစ်တပ်မှ နေအိမ်များ လက်နက်ကြီးများဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း မီးရှို့ခြင်း တို့ကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်မြို့သို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။ <ref>{{Cite web|title=Myanmar: Whole town flees amid fierce fighting|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211126130250/https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်အတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်အချို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ ကျော်နှင့် တော်လှန်ရေးတပ်သား ၁၄ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html|title=Over 30 Junta Soldiers Killed In Fierce Weekend Fighting|date=27 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214005244/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်ကလည်း ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ခြုံခိုတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း စစ်တပ်မှ စစ်သား ၂၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၄ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သလို လက်နက်မဲ့ အသက် ၇၀ အရွယ် အရပ်သားတစ်ဦးလည်း စစ်တပ်၏ လက်ချက်ဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html|title=Myanmar Junta Troops Ambushed in Shan State|date=28 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214005113/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html}}</ref> === အောက်တိုဘာလ === * အောက်တိုဘာလ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့က မကွေးတိုင်း ဂန့်ဂေါမြို့နယ်တွင် ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရခြင်းကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ကျော် ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html|title=Over 40 Myanmar Soldiers Killed in Ambush|publisher=The Irrawaddy|date=6 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=6 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211006085942/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html}}</ref> * ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှစပြီး တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အနည်းဆုံး စစ်တပ်သတင်းပေးသူ/ဒလန် ၄၀၆ ဦး သေဆုံးပြီး ၂၈၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း စစ်အစိုးရထိန်းချုပ်ထားသော မီဒီယာများက အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html|title=Hundreds Of Myanmar Junta Informants Killed Or Wounded|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=7 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211007103445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html}}</ref> ထိုနေ့တွင်ပင် [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် ဖြိုးသန့်အား ဘက်ပြောင်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ ယခုအချိန်အထိ ရာထူးမှ လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် အဆင့်အမြင့်ဆုံး အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html|title=Myanmar Military Detains North Western Commander For Planning to Defect: Ethnic Insurgent Sources|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=7 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211007102131/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်ကုန်က စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့၌ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်အစိုးရ စစ်သည် ၉၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/some-90-myanmar-junta-soldiers-killed-during-intense-weekend-fighting.html|title=Some 90 Junta Soldiers Killed During Intense Weekend Fighting|date=11 October 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214003054/https://www.irrawaddy.com/news/burma/some-90-myanmar-junta-soldiers-killed-during-intense-weekend-fighting.html}}</ref> === နိုဝင်ဘာလ === * နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီး [[ကလေးမြို့]] ပီဒီအက်ဖ် အခြေစိုက် စခန်းအား စစ်အစိုးရ တပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကလေးပီဒီအက်ဖ်မှ ဆေးတပ်သား ၉ ဦး ဖမ်းမိခဲ့ကာ ကလေး PDF တပ်ရင်း ၃ မှ တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers capture PDF medics during raid on resistance base camp in Kalay|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay|accessdate=14 February 2022|archivedate=28 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220128121442/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်ကလည်း ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]ရှိ မိုးဗြဲပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) ၏ ကင်းစခန်းအား ဒါဇင်နှင့်ချီသော အစိုးရ တပ်ဖွဲ့များက ခြုံခိုတိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ကင်းစခန်းအား စောင့်ကြပ်နေသော PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ အိပ်ပျော်နေစဉ် ခြေမြန်တပ်ရင်း (ခမရ) ၄၂၂ မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရတပ်များက ဝိုင်းရံထားသောကြောင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် ကင်းစခန်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Dozens of junta troops ambush Moebye PDF outpost|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost|accessdate=14 February 2022|archivedate=20 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120192337/https://www.myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်ကလည်း စစ်ကိုင်းတိုင်း မုံရွာခရိုင် [[ပလ္လင်ရွာ၊ ကနီမြို့နယ်|ပလ္လင်ကျေးရွာ]]အနီးရှိ ပီဒီအက်ဖ် နယ်မြေခံတပ်ရင်း ၂၀၅ အား ဘူဒိုဇာမြေထိုးစက်များအပါအဝင် စစ်ကား ၁၀ စီး၊ စစ်သား ၃၀ ခန့်က ချောင်းမြောင်းဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ အခြေစိုက်စခန်းသည် PDF မှ ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများပြုလုပ်သည့် အလုပ်ရုံနေရာလည်းဖြစ်သည်။ စီးနင်းမှုအတွင်း စစ်အစိုးရတပ်များက လက်နက်များ သိုလှောင်ထားသည့် အဆောက်အအုံနှစ်ခုကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Military raid destroys resistance base in Monywa, PDF says|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|accessdate=14 February 2022|archivedate=27 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127221223/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ် ဒီမောဆိုးမြို့နယ် [[ဟိုဖိတ်ရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဟိုဖိတ်ကျေးရွာ]]အနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ကရင်နီအမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KNDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၄ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါ ၄ ဦးမှာ နံနက် ၅ နာရီ ၃၀ ခန့်တွင် ခြေမြန်တပ်ရင်း ၄၂၇ မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရသော ကင်းထောက်အဖွဲ့မှ တပ်သား ၆ ဦးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|title=Military kills four KNDF members in Demoso|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203102554/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso}}</ref> * ထို့အပြင်[[ရွှေကူမြို့]]အရှေ့ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ကချင်အေးကျေးရွာအနီးတွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် နှင့် စစ်တပ်မှ စစ်သား ၁၀၀ ခန့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကေအိုင်အေက ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သည်ဟူသော ကောလာဟလများကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲကြောင့် KIA ၏ ကျဆုံးသူစာရင်းကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်းမရှိပေ။ မကြာသေးမီက ရရှိထားသော [[ဆူခွိုင်း ၃၀|Su-30]] ဂျက်တိုက်လေယာဉ် ၂ စင်းက စမ်းသပ်ပစ်လွှတ်ခဲ့သည့် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|title=Military deploys Russian-made fighter jets against KIA targets|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets|accessdate=14 February 2022|archivedate=6 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206010220/https://myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets}}</ref> * ထိုနေ့တွင်ပင် မတူပီ CDF သည် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]နှင့် ပူးပေါင်းကာ [[မတူပီမြို့]]နှင့် [[ပလက်ဝမြို့]]ကို ဆက်သွယ်သည့် လမ်းပေါ်တွင် ခြေမြန်တပ်ရင်း ၃၀၄ ကင်းစခန်းအား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆုတ်ခွာသွားခြင်းမပြုမီတွင် ခုခံရေးတပ်ဖွဲ့များက အစောင့်တပ်သား ၂ ဦးကိုသာ သတ်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="auto" /> * နိုဝင်ဘာ ၂၆ ရက်က ချင်းပြည်နယ် [[မတူပီမြို့]]အနီးတွင် တပ်စွဲထားသည့် ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများက စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၂ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name="auto">{{Cite news|title=Chinland Defence Force attacks junta soldiers in Matupi|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi|accessdate=14 February 2022|archivedate=1 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201001003/https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi}}</ref> * [[မတ္တရာမြို့နယ်]] အရှေ့တောင်ဘက် တောတောင်ကုန်းများတွင် ယခင်က ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်အလောင်းကို နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက်က တွေ့ရှိခဲ့သည်။ PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ရဲသူနိုင်အား နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းမိခဲ့ပြီး စစ်သားများက စခန်းအား မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် PDF အခြေစိုက်စခန်းသို့ အတင်းအဓမ္မ ပို့ဆောင်ခိုင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=PDF member in Mandalay Region killed in junta custody|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/pdf-member-in-mandalay-region-killed-in-junta-custody|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203102555/https://www.myanmar-now.org/en/news/pdf-member-in-mandalay-region-killed-in-junta-custody}}</ref> === ဒီဇင်ဘာလ === * မိုးညှင်းတွင် လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ပြီး တစ်ပတ်ခန့်အကြာ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄၂) မှ စစ်သား ၅၀ ခန့်က [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] ညောင်ထောက်ရွာအနီး KIA နယ်မြေကို နံနက် ၈ နာရီ ဝန်းကျင်တွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ညနေ ၆ နာရီခန့်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ KIA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံက ၎င်းတို့ဘက်မှ ထိခိုက်ကျဆုံးမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်း မရှိပေ။ ဖားကန့်မြို့လယ် ၁၇ မိုင်ခန့်အကွာ၊ [[ဖားကန့်မြို့]]နှင့် [[မိုးညှင်းမြို့]]ကို ဆက်သွယ်သည့် ကားလမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ဝေလုံကျေးရွာအနီး၌လည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ခြေလျင်တပ်ရှေ့တိုးနိုင်ရေးအတွက် ညနေ ၃ နာရီမှ ၈ နာရီအထိ လက်နက်ကြီး အမြောက်အချက်ရေ ၃၀ ခန့်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=KIA clashes with junta soldiers in Hpakant and Mohnyin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin|accessdate=14 February 2022|archivedate=6 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206011605/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin}}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များကလည်း ညလုံးပေါက် စစ်ဆင်ရေးပြုလုပ်ခဲ့ရာ တိုက်ပွဲပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် သိန်းမင်း PDF (TM-PDF) စခန်းကို သိမ်းပိုက်ပြီး မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီး TM-PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦး သေဆုံးကာ အခြားအများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ <ref>Awaiting for official news report to be used as citation</ref> * ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်က [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]] [[ဒုံးတောရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်|ဒုံးတောရွာ]]အတွင်း၌ စစ်တပ်မှ အရပ်သား ၁၁ ဦးအား ဖမ်းဆီး၍ မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီးနောက် မီးလောင်ကျွမ်းဆဲဖြစ်သော အလောင်းများကို ဒေသခံများက တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အနီးနားတွင် သွားလာနေသော စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းအား PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများက ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများဖြင့် ဖောက်ခွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့မှုအပြီးတွင် စစ်အစိုးရစစ်သား ၁၀၀ ခန့်က ရွာကို ဝင်ရောက်မွှေနှောက်သွားခဲ့သည်။ မီးလောင်မှုတွင် နောက်ထပ်လူတစ်ဦးမှာ အရပ်သားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို မသိရပေ။<ref>{{Cite news|title=လူအစုလိုက် မီးရှို့သတ်ခံရသည့် ဆားလင်းကြီးတွင် ရုပ်အလောင်းထပ်တွေ့|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/9596|author=မောင်ရွှေဝါ|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214152914/https://www.myanmar-now.org/mm/news/9596}}</ref> * ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်က သိမ်းပိုက်ထားသော ထန်တလန်မြို့တွင် စစ်တပ် နှင့် CDF တပ်ဖွဲ့တို့ မိနစ် ၉၀ ကြာ တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စစ်တပ်က CDF မှ မြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်စေရန် ဦးတည်သည့် ကြီးမားသော ထိုးစစ်ကို ထပ်မံထိုးစစ်ဆင်ပြီးနောက်၊ တိုက်ပွဲအတွင်း CDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဆိုပါသီတင်းပတ်အတွင်း စစ်တပ်သိမ်းပိုက်ထားသည့် ထန်တလန်မြို့တွင် နေအိမ် ၁၂ လုံး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ် မြို့တွင်း အဆောက်အအုံ လေးပုံတစ်ပုံကျော် ပျက်စီးခဲ့ကာ ၂ဘက်လုံးမှ အကာအကွယ်ယူ ပစ်ခတ်ရန် ခက်ခဲသွားသည်။ <ref>{{Cite news|title=Well over a quarter of Thantlang now destroyed by fire as rebel group vows to 'drive out' junta soldiers|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211210154834/https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta}}</ref> * မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မြိုင်ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများက ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် နံနက်အစောပိုင်းက လက်လုပ်ဗုံး ၃ လုံးဖြင့် စစ်ကားနှစ်စီးအား ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်မှုတွင် အနည်းဆုံး စစ်သား ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း PDF တွင်က ဆိုသည်။ မွန်းတည့်အချိန်၌ PDF သည် [[မင်းသားကျ (တောင်)ရွာ၊ မြိုင်မြို့နယ်|မင်းသားကျကျေးရွာ]]သို့ ခြေလျင်ထွက်ခွာလာသော စစ်သားများအား ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုတိုက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်၍ အသေအပျောက် သတင်းများ မရှိခဲ့ပေ။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers target villagers after ambush by Myaing PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|accessdate=14 February 2022|archivedate=17 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220117130024/https://myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf}}</ref> * KNDF နှင့် ကရင်နီတပ်မတော် (ကေအေ) တပ်ဖွဲ့များနှင့် တပ်မတော် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄၂၈) မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့တို့ တိုက်ပွဲများ ၄ ရက်ကြာ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်သား (၄)ဦး ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း KNDF ကဆိုသည်။ "သေသွားတာလားတော့ မသိဘူး။ အနည်းဆုံးခန့်မှန်းခြေကတော့ သုံးယောက်နဲ့ လေးယောက်ကြားမှာ စစ်တပ်ဘက်က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရထားတယ်လို့ ယူဆထားတယ်" ဟု KNDF ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=ကယားပြည်နယ်အတွင်း တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ပြင်းထန်နေ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/9658 |website=Myanmar NOW |language=my |accessdate=14 February 2022 |archivedate=14 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214144642/https://www.myanmar-now.org/mm/news/9658 }}</ref> <ref>{{Cite news|title=Clashes in Kayah State kill at least four regime soldiers: KNDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf|accessdate=14 February 2022|archivedate=25 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211225174335/https://www.myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf}}</ref> နှစ်ရက်ကြာဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး [[ခေါင်းကွဲရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ခေါင်းကွဲကျေးရွာ]]၌ တပ်မတော်မှ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးနှင့် PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ထို့နောက် တပ်မတော်မှ လက်နက်ကြီးများနှင့် စနိုက်ပါများဖြင့် အင်အားအလွန်အကျွံ အသုံးပြုပြီးနောက် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် ရွာမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers kill and burn five people in Sagaing Region village after clashes with PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-kill-and-burn-five-people-in-sagaing-region-village-after-clashes-with-pdf|accessdate=14 February 2022|archivedate=8 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208210310/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-kill-and-burn-five-people-in-sagaing-region-village-after-clashes-with-pdf}}</ref> * ထိုနေ့တွင်ပင် ခုခံ ခိုအောင်းရာ နေရာ နှစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းမှု ကြောင့် မန္တလေး အရပ်ဘက် ပြောက်ကျားတပ်သား ၈ ဦးကို သေဆုံးခဲ့သည်။ စစ်တပ် တပ်ဖွဲ့ဝင်များက မဟာအောင်မြေနှင့် ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်များရှိ ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) များကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ တပ်မတော်တပ်သားများအား တိုက်ခိုက်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သူဟု သံသယရှိသူတစ်ဦးမှ ဝန်ခံပြီးနောက် အဆိုပါစီးနင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မဟာအောင်မြေစခန်း၌ ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတွင် PDF အဖွဲ့ဝင် ၇ ဦး ကျဆုံးကာ စစ်ကောင်စီတပ်သားတစ်ဦး ဝမ်းဗိုက်တွင် ကျည်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ပြည်ကြီးတံခွန်စခန်း၌ စစ်အစိုးရတပ်များအား လက်လုပ်ဗုံးဖြင့် ပစ်ပေါက်ကာ ထွက်ပြေးကြစဉ် PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Claims to Have Killed 8 Resistance Fighters in Mandalay Raids|work=Myanmar NOW|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|accessdate=14 February 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213180339/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html}}</ref> * ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်က အမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်ကူညီနေသည့် စစ်ကိုင်းတိုင်း အရာတော်မြို့နယ် [[ကဲဘာရွာ၊ အရာတော်မြို့နယ်|ကဲဘာကျေးရွာ]]တွင် ဇေယျာ ၇ ဟု ခေါ်သည့် အခြား ဒေသခံ တော်လှန်ရေးသမားများအား ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် စစ်တပ်၏ လက်နက်အင်အား သာလွန်ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar military torches 100 homes in Sagaing Region village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|accessdate=14 February 2022|archivedate=15 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211215064637/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village}}</ref> * ထို့အပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်]]တွင် ဗုံးအများအပြား ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၃ ဦး အပါအဝင် သံသယရှိသူ ၁၂ ဦးကို တပ်မတော်မှ PDF ဟုစွပ်စွဲပြီး ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားသည့် နောက်ထပ် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦးကိုလည်း ကျည်ကာအင်္ကျီများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် အရပ်ဝတ် လက်နက်ကိုင် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ လက်လုပ်ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အခြားပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ သေဆုံးမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Three injured guerrilla fighters among 12 arrested after accidental explosion in Yangon|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon|accessdate=14 February 2022|archivedate=15 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211215064635/https://www.myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon}}</ref>ဒီပဲယင်း PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ နေရာယူထားသည့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ကို တပ်မတော်မှ ဝိုင်းရံထားသည်ဟု ဒီပဲယင်း PDF ခေါင်းဆောင်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ “တော်တော်အခြေအနေဆိုးနေပြီ။ မနားတော့ဘူးဗျ။ စစ်ကြောင်းက တစ်ကြောင်းပြီးတစ်ကြောင်း လာနေတာ။ တစ်ကြောင်းက ဒီရွာကို ဖြတ်သွားရင် နောက်ထပ်တစ်ကြောင်းက ဒီရွာကို ဦးတည်နေပြီ။ အဲဒီလိုမျိုးဖြစ်နေတာ” ဟု ဒီပဲယင်း PDF ခေါင်းဆောင်မှ Myanmar NOW သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့်လမှစတင်၍ တပ်မတော်သည် လေကြောင်း ချေမှုန်းရေး မစ်ရှင်များ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဒီပဲယင်းမြို့ အနောက်ဘက်သို့ ရဟတ်ယာဉ် ခြောက်စီးဖြင့် လေကြောင်းချီတပ်မှ စစ်သား ၁၅၀ ခန့် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Junta soldiers murder three more villagers in Depayin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220210222452/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin}}</ref> * ကေအဲန်ယူ တပ်မဟာ ၆ လက်အောက်ရှိ ထိုင်းနယ်စပ်အနီး [[လေးကေ့ကော်|လေးကကော်မြို့သစ်]]တွင် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်က တပ်မတော်မှ စစ်သား ၂၀၀ ခန့်ဖြင့် ရှာဖွေစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ NLD အမတ် ဝေလင်းအောင် အပါအဝင် စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆရသော လူအများအပြားကို စစ်တပ်က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ခြေမြန်တပ်ရင်း ၅၆၀ မှ ယာဉ်တန်းလေးစီးဖြင့် ရောက်ရှိလာသည့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လေးကေကော်မြို့ ငြိမ်းချမ်းရေး ရပ်ကွက်တွင် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ အဆိုပါ စီးနင်းမှုကို ခွင့်ပြုထားခြင်း ရှိ၊ မရှိ မေးမြန်းရန် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများကို KNU တပ်မဟာ (၆) မှ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဖြေကြားခြင်း မရှိပေ။ * ယောဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (YDF) အစည်းဝေးကျင်းပနေသည့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ဂန့်ဂေါမြို့နယ် [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးကျေးရွာ]]ကို တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်က ယောကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂၀ ကျဆုံးခဲ့သည်။ ရွာကို လေကြောင်းထိုးစစ်ဆင်ရာတွင် ရဟတ်ယာဉ်သုံးစင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ နှမ်းခါးရွာကို စစ်အစိုးရ ကျောထောက်နောက်ခံပြု ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ဝင် ၁၅၀ ခန့်က သိမ်းပိုက်ထားသည်ဟု ရွာခံတစ်ဦးက ပြောသည်။ <ref>{{Cite news|title=At least 20 killed in air raid on Magway village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|accessdate=14 February 2022|archivedate=27 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211227131155/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village}}</ref> ထို့အပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး [[သန်လျင်မြို့နယ်]]တွင် တပ်မတော်က ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုအတွင်း ဒေသခံ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့ ဝင်တစ်ဦး ပစ်သတ်ခံရပြီး အခြား သုံးဦးကိုလည်း ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ နံနက် ၉ နာရီခန့်တွင် [[လဟာယက်|လဟာရပ်ကျေးရွာ]]အနီးရှိ နေအိမ်တစ်လုံးအား စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့မှ အသက် ၃၀ အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦး ရင်ဘတ်နှင့် ပေါင်တို့တွင် သေနတ်ဒဏ်ရာဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီး အမျိုးသားနှစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးတို့ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သေဆုံးနေသည့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား၏ ရုပ်အလောင်းကို စစ်သားများက သိမ်းယူသွားကာ သေဆုံးသူမှာ ဖြိုးမောင်မောင်ဦးဖြစ်ကြောင်း သန်လျင်အခြေစိုက် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာတစ်ခုက ဆိုသည်။ <ref>{{Cite news|title=One resistance fighter killed, three arrested in Thanlyin raid|work=Myanmar NOW|url=https://myanmar-now.org/en/news/one-resistance-fighter-killed-three-arrested-in-thanlyin-raid|accessdate=14 February 2022|archivedate=21 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211221031550/https://www.myanmar-now.org/en/news/one-resistance-fighter-killed-three-arrested-in-thanlyin-raid}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ကရင်နီအမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF) မှ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကယား(ကရင်နီ)ပြည်နယ် လွိုင်ကော်မြို့နယ် [[ကွန်နားရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်|ကွန်နားကျေးရွာ]]မှ တပ်မတော် တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ရက်တွင် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ KNDF အဖွဲ့ဝင်များ၏ ပြောကြားချက်အရ သီတင်းပတ်ကုန်တွင် ခွန်းနား တွင် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၃၀ ခန့် တပ်စွဲထားကြောင်း သိရသည်။ ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်က တနင်္လာနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့များတွင် တိုက်ပွဲ နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများ ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း မရှိဟု ၎င်းက ဆက်လက်ပြောသည်။<ref>{{cite web |author1=အက်စတာဂျေ |title=လွိုင်ကော်မြို့နယ် ကွန်နားရွာတွင် နေအိမ်အများအပြား မီးထပ်ရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9737 |website=Myanmar NOW |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081334/https://myanmar-now.org/mm/news/9737 }}</ref> ==== ခရစ္စမတ်အကြို လူသတ်ပွဲ ==== {{main|မိုဆို လူသတ်ပွဲ}} * ကယားပြည်နယ် ဖရူဆိုမြို့နယ် [[မိုဆိုရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|မိုဆိုရွာ]]အနီးတွင် စစ်ဘေးရှောင်ယာဉ်တန်းကို [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]က ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လူ ၃၅ ဦးထက်မနည်း သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါသေဆုံးမှုများတွင် အကျိုးအမြတ်မယူသော Save the Children အဖွဲ့မှ ဝန်ထမ်းနှစ်ဦး ပါဝင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=UN 'horrified' by massacre of dozens of civilians in Myanmar|work=Myanmar NOW|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians|date=December 26, 2021|accessdate=February 1, 2022|archivedate=26 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211226231042/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians}}</ref> အဆိုပါဖြစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ 'စေ့စေ့စပ်စပ် ပွင့်လင်းမြင်သာသော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု' ပြုလုပ်ရန် ကုလသမဂ္ဂက တောင်းဆိုထားသည်။ == ၂၀၂၂ == === ဇန်နဝါရီလ === * ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်က မကွေး၊ စစ်ကိုင်းနှင့် တနင်္သာရီတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်၊ ရှမ်းနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့တွင် သုံးရက်ကြာ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရမှုအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး ၃ ဒါဇင်ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html|title=Myanmar Resistance Kills Dozens of Junta Soldiers in Three Days of Clashes|publisher=The Irrawaddy|date=January 31, 2022|accessdate=February 1, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140918/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၁ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ကနီမြို့နယ်အတွင်း စစ်ကောင်စီ တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် မဟာမိတ်ပျူစောထီးပြည်သူ့တပ်ဖွဲ့ဝင် အယောက် ၃၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရက ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများနှင့် စစ်သည်များ သယ်ဆောင်သည့် သင်္ဘောများကို ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း အနည်းဆုံး သင်္ဘောတစ်စီး မီးလောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html|title=Thirty Junta Soldiers reportedly killed in Upper Myanmar|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214193946/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html}}</ref> * ၂ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်အစိုးရလိုလားသော လူထုစုဝေးပွဲတွင် ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် လူ ၂ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၈ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-killed-38-injured-at-rally-attack-on-myanmar-coup-anniversary.html|title=Two Killed, 38 Injured at Rally Attack on Myanmar Coup Anniversary|publisher=The Irrawaddy|date=February 2, 2022|accessdate=February 2, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140526/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-killed-38-injured-at-rally-attack-on-myanmar-coup-anniversary.html}}</ref> * ၃ ဖေဖော်ဝါရီ - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ပြောကြားချက်အရ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းမှုမှ စတင်ကာ ပစ်မှတ်ထားသော တိုက်ခိုက်မှုများတွင် စစ်အစိုးရက ခန့်အပ်ထားသော အရာရှိ ၃၆၇ ဦး လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html|title=Almost 370 Junta Officials Assassinated Since Coup|publisher=The Irrawaddy|date=February 2, 2022|accessdate=February 3, 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214194001/https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html}}</ref> * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးအတွင်း နယ်မြေခံ PDF များ၏ လျပ်တပြတ် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်သား ၃၈ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုများတွင် ဒရုန်းများ အသုံးပြုမှုလည်း ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html|title=38 Junta Soldiers Reported Killed in Upper Myanmar|publisher=The Irrawaddy|date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140304/https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html}}</ref> ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် သုံးရက်ကြာ တိုက်ပွဲများအတွင်း တပ်ရင်းမှူး အပါအဝင် စစ်ကောင်စီ စစ်သည် ၂၀၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]က ပြောဆိုထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html|title=Over 200 Myanmar Junta Troops Killed in Three Days: Kachin Independence Army|publisher=The Irrawaddy|date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214193909/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html}}</ref> * ၈ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[မောင်တောမြို့နယ်]]တွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့တို့ တိုက်ပွဲ အနည်းဆုံး နှစ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ [[မီးတိုက်ရွာ|မီးတိုက်ကျေးရွာ]] အရှေ့မြောက်ဘက် လက်ပံတောင်အနီးရှိ AA ကင်းစခန်းအား ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်က ခိုးဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ AA ကင်းသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း AA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ [[ခိုင်သုခ]]က ပြောသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့အထိ ၃ နာရီကြာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် AA နှင့်စစ်တပ်တို့ကြား ၂၀၂၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှ စတင်၍ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သော အလွတ်သဘော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြားသွားမည့်အရေးကို စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html|title=Junta Troops Clash With Arakan Army in Western Myanmar|publisher=The Irrawaddy|date=February 8, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140146/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html}}</ref> မောင်တောမြို့နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက် ညက ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် အရပ်သား နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=စစ်တပ်နှင့် AA တို့ တိုက်ပွဲကြား အရပ်သား ၂ ဦး သေဆုံး |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/08/249707.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215124905/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/08/249707.html }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html|title=Two Civilians Dead in Clash Between AA, Regime Troops in Myanmar's Rakhine State|publisher=The Irrawaddy|date=February 8, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213142004/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html}}</ref> *၉ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးများတွင် နယ်မြေခံ PDF များ ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်သား ၃၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-groups-claim-to-kill-35-myanmar-junta-troops.html|title=Resistance Groups Claim to Kill 35 Myanmar Junta Troops|publisher=The Irrawaddy|date=February 9, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140059/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-groups-claim-to-kill-35-myanmar-junta-troops.html}}</ref> အရပ်သားများကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအတွက် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]ရှိ [[တပ်မတော် (လေ)|လေတပ်]] လေယာဉ်မှူးများ၏ နေအိမ်များကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=လေတပ်အရာရှိ နေအိမ်များကို တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ပြုလုပ် ဟု PDF ဆို |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/09/249720.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081530/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/09/249720.html }}</ref> * ၁၀ ဖေဖေော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီး မြို့နယ် ၃ ခုတွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ဝင်ရောက် စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html|title=Resistance Fighters Claim To Have Killed Around 50 Myanmar Junta Personnel|publisher=The Irrawaddy|date=February 10, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213130332/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html}}</ref> *၁၁ ဖေဖော်ဝါရီလ - ရခိုင်ပြည်နယ် မောင်တောမြို့နယ်ရှိ AA ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဗိုလ်မှူးတစ်ဦး အပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် အများအပြား ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=တကျော့ပြန် ရခိုင်တိုက်ပွဲ ဗိုလ်မှူးအဆင့် အပါအဝင် စစ်တပ်အကျအဆုံးများ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/10/249756.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081245/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/10/249756.html }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်နှင့် ၁၁ ရက်တို့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၈ ဦးနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၅ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-junta-soldiers-killed-in-sagaing-kayah-myanmar-resistance-groups-say.html|title=Dozens of Junta Soldiers Killed in Sagaing, Kayah, Myanmar Resistance Groups Say|publisher=The Irrawaddy|date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213122752/https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-junta-soldiers-killed-in-sagaing-kayah-myanmar-resistance-groups-say.html}}</ref> * ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ - နေပြည်တော်၊ မကွေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေးနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် PDF တပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ နှင့် ၁၃ ရက်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html|title=Junta Soldiers Killed; Social Media Users Boycott Myanmar Coup Leader’s Parade|publisher=The Irrawaddy|date=14 February 2022|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214143540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html}}</ref> *၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ [[မြို့သစ်ရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်|မြို့သစ်ရွာ]]အနီး၌ စစ်သားနှင့် ပျူစောထီးအင်အား ၈၀ ခန့်နှင့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်များ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် နှစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၁၄ ဦးကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ခင်ဦးမြို့ တိုက်ပွဲတွင် လူငယ် ၁၄ ဦး သေဆုံး |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10499 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=20 February 2022 |archivedate=20 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220220093932/https://www.myanmar-now.org/mm/news/10499 }}</ref> ထိုနေ့မှာပင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲ ဝါရီဆူးပလိုင်ရွာအနီးတွင် ထိုးစစ်ဆင်လာသော စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ကရင်နီပူးပေါင်းတပ်များ တိုက်ပွဲပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ဝန်းကျင်ခန့် ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့သည့် မိုးဗြဲနှင့် ခင်ဦးတွင် PDF ၃၀ ဝန်းကျင် ကျဆုံး |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/18/250030.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=20 February 2022 |archivedate=20 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220220093950/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/18/250030.html }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပေါက်မြို့နယ် ရေပြာရွာ ရဲစခန်းကို ပေါက်၊ မြိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်တို့မှ PDF အဖွဲ့များ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စခန်းမှူးအပါဝင် ရဲ ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=မောင်ရွှေဝါ |title=ပေါက်မြို့ ရေပြာရဲစခန်းကို PDF ၃ ဖွဲ့ ဝင်တိုက်၊ စခန်းမှူးအပါအဝင် ၅ ဦး သေ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10567 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |archivedate=25 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220225041955/https://www.myanmar-now.org/mm/news/10567 }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ် ကာမိုင်းမြို့အနီးရှိ စစ်ဆေးရေးဂိတ်တစ်ခုကို KIA တပ်မဟာ ၉ လက်အောက်ခံ တပ်ရင်း ၄၄ နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ပူးပေါင်းတပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ၂ ဦးနှင့် အရပ်သား ၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ကချင် ကာမိုင်းစစ်ဆေးရေးဂိတ်ကို KIA နှင့် PDF ဝင်တိုက် |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10569 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> * ၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]၊ [[ငါးပိအိုးရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|ငါးပိအိုးကျေးရွာ]]သို့ စစ်ကောင်စီတပ်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် လူတစ်ဦးသေဆုံးကာ အိမ်ခြေ ၄၀ ကျော် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=ကိုချို |title=ရွှေဘိုမြို့ ငပိအိုးရွာကို စစ်တပ်ဝင်၊ အိမ် ၄၀ မီးလောင်ပြီး လူငယ် ၁ ဦး သေဆုံး |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10575 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ [[နှမစားရစ်ရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|နှမစားရစ်ရွာ]]သို့ စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပျူစောထီးပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့ လေးကြိမ်မြောက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဒေသခံ ၃ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး အိမ်ခြေ ၄၀၀ ကျော် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=ကိုချို |title=စစ်တပ်ဝင်သည့် ရွှေဘိုမြို့ နှမစားရစ်ရွာတွင် ၃ ဦးသေ၊ အိမ် ၄၀၀ မီးလောင် |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10585 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> ===မတ်=== လွန်ခဲ့သော ရက်သတ္တပတ်အတွင်း ကယားပြည်နယ်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်တွင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့နှင့် ကရင်နီပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၅ ဦး သေဆုံးပြီး နှစ်ဦး ဖမ်းဆီးရမိကြောင်း မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-suffers-heavy-losses-in-kayah-state-resistance.html|title=Myanmar Junta Suffers Heavy Losses in Kayah State: Resistance|publisher=The Irrawaddy|date=March 7, 2022|accessdate=March 7, 2022|archivedate=18 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022742/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-suffers-heavy-losses-in-kayah-state-resistance.html}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၂ စက်တင်ဘာ - ** ရွေးကောက်ပွဲ မဲသမာမှုတွင် အပြစ်ရှိသည်ဟုဆိုကာ ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအတွက်ကြောင့် သူမသည် အမှုမျိုးစုံမှ ပြစ်ဒဏ်စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ကျခံနေရသည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar's Aung San Suu Kyi gets 3 years' jail for election fraud |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud |access-date=2022-09-21 |website=www.aljazeera.com |language=en |archivedate=19 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019052656/https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud }}</ref> ** [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]နှင့် [[ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်]]ရှိ [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]]စခန်းများအား ကေအိုင်အေနှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]က လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta ally attacked in northern Sagaing |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-ally-attacked-in-northern-sagaing |date=2 September 2022 |author=Nyein Swe |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=10 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230810051933/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-ally-attacked-in-northern-sagaing/ }}</ref> * ၁၆ စက်တင်ဘာလ ၁၆ - [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]၊ [[လက်ယက်ကုန်းရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|လက်ယက်ကုန်းရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းအား [[တပ်မတော်|မြန်မာစစ်တပ်]]မှ [[လက်ယက်ကုန်းရွာ ပစ်ခတ်မှု|လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုများ]] ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ကလေးငယ် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 6: reports |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports |access-date=2022-09-22 |website=Nikkei Asia |language=en-GB |archivedate=19 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220919182346/https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports }}</ref> လက်ယက်ကုန်းရွာတွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]တို့ရှိနေသည့်အတွက် တိုက်ခိုက်ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု မြန်မာစစ်တပ်က ဆိုသည်။<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2022-09-20 |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 13, media and residents say |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ |access-date=2022-09-22 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030633/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ }}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂနှင့်]] [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂတို့အပါအဝင်]] နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ထိခိုက်သေဆုံးမှုများအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2022-09-20 |title=Myanmar: Guterres strongly condemns army attacks which left 11 children dead |url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 |access-date=2022-09-22 |website=UN News |language=en |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030644/https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar: Statement by the spokesperson on the latest attack against a school in Tabayin {{!}} EEAS Website |url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en |access-date=2022-09-22 |website=www.eeas.europa.eu |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030635/https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en }}</ref> * ၂၃ စက်တင်ဘာ - [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဒုဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]၏ ဆရာဖြစ်သူ အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်[[အုန်းသွင်]] အား ရန်ကုန်မြို့ပြပျောက်ကြားအဖွဲ့တစ်ခုက လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ကြံမှုသည် သတ်ဖြတ်ခံရသော တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်သောကြောင့် ရာထူးကြီးစစ်တပ်ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် လုံခြုံရေးအား တိုးမြှင့်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=27 September 2022 |title=Retired Myanmar Brigadier General Shot Dead by Yangon Resistance Group |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html |work=The Irrawaddy |location=Yangon |access-date=19 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=19 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019102837/https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html }}</ref> === အောက်တိုဘာ === {{See also|ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၈ အောက်တိုဘာ - စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ အားနည်းစေရန်ရည်ရွယ်သော "[[ဖြတ်လေးဖြတ်]]"ဗျူဟာအား အကောင်အထည်ဖော်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ အနည်းဆုံး ရွာ ၂၀ ကျော်အား စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း စစ်ကိုင်းအခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ အဆိုအရ ယင်းသို့ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရသဖြင့် အားလုံးဆုံးရှုံးသွားခဲ့သူများမှာ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |author=Nay Thit |title=Why Myanmar Junta's 'Four Cuts' Arson Strategy is Failing to Quell Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html |work=The Irrawaddy |date=22 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html }}</ref> * အောက်တိုဘာလ အလယ်ပိုင်း - ၂၀၂၃ ခုနှစ် အကုန်တွင် နွေဦးတော်လှန်ရေး အောင်ပွဲရမည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းအတွက် မြို့ပြနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် တိုက်ပွဲများ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။<ref name="at20221104">{{cite news |first=Anthony |last=Davis |title=Myanmar's NUG going for broke before its time |url=https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 |date=4 November 2022 |work=Asia Times |accessdate=23 May 2023 |archivedate=5 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221105215701/https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 }}</ref> * ၁၆ အောက်တိုဘာ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[တောင်မြင့်ရွာ၊ ပေါက်မြို့နယ်|တောင်မြင့်ရွာ]]အား စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီနင်းခဲ့ကာ ကျောင်းဆရာ ဦးစောထွန်းမိုးအား ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ကာ ဦးခေါင်းအား [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ|NUG]]၏ စာသင်ကျောင်းဝင်ပေါက်တွင် ချိတ်ဆွဲထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar villagers say army beheaded high school teacher |last=Peck |first=Grant |url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 |work=AP News |date=21 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022174502/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 }}</ref> * ၂၁ အောက်တိုဘာ - [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်များက ကော့ကရိတ်မြို့ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ မြို့အနီး အာရှလမ်းမကြီးနှင့် မြို့တွင်းရှိ အစိုးရအဆောက်အဦများတွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Heavy Fighting Between Myanmar Junta, Resistance Reported in Karen's Kawkareik |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html |work=The Irrawaddy |date=21 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=20 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220212821/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html }}</ref> * ၂၂ အောက်တိုဘာ - ညနေပိုင်းတွင် ကော့ကရိတ်မြို့မှ [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်များ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ အနီးတဝိုက်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="at20221104"/> * ၂၃ အောက်တိုဘာ - ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]]၏ ၆၂ နှစ်မြောက်အခမ်းအနားကျင်းပနေစဉ် [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]]ကြောင့် လူအနည်းဆုံး ၈၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဤပြည်တွင်းစစ် ပြန်လည်စတင်ချိန်မှစ၍ အရပ်သားအများဆုံး သေဆုံးခဲ့သော ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂက တိုက်ခိုက်မှုအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်းပြောဆိုခဲ့သော်လည်း စစ်ကောင်စီက အရပ်သားသေဆုံးမှုအား ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Ethnic group says Myanmar air attack kills 80 at celebration |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 |last=Peck |first=Grant |work=ABCNews |date=23 October 2022 |access-date=2022-10-24 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=24 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221024125159/https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 }}</ref> * ၂၇ အောက်တိုဘာ - [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်ဖွဲ့များက ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ အမှတ် ၃၃၉ ခြေမြန်တပ်ရင်းအား ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Resistance Forces Seize Myanmar Junta Base, Capture 17 Soldiers |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html |work=The Irrawaddy |date=27 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027144636/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html }}</ref> === နိုဝင်ဘာ === * ၁၃ နိုဝင်ဘာ - [[တပ်မတော် (လေ)]]၏ [[Mil Mi-24|Mi-34]] ရဟတ်ယာဉ်က စစ်ကောင်စီတပ်အပေါ် မှားယွင်းပစ်ခတ်မှုကြောင့် တပ်သား ၆၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Regime Helicopter Kills At Least 60 Junta Troops in Sagaing Region: Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-helicopter-kills-at-least-60-junta-troops-in-sagaing-region-resistance.html |work=The Irrawaddy |author=Hein Htoo Zan |date=14 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022742/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-helicopter-kills-at-least-60-junta-troops-in-sagaing-region-resistance.html }}</ref> * ၁၄ နိုဝင်ဘာ - [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]]အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ရမည်စိုးသဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သော မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ပေါက်မြို့နယ်]]ရှိ ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများအား စစ်ကောင်စီက ဒဏ်ငွေတပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's military punishes families of administrators who fled militia training |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmars-military-punishes-families-of-administrators-who-fled-militia-training |author=Maung Shwe Wah |date=15 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=14 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230114112736/https://myanmar-now.org/en/news/myanmars-military-punishes-families-of-administrators-who-fled-militia-training }}</ref> * ၁၅ နိုဝင်ဘာ - စစ်ကောင်စီကားတစ်စီးသည် ရက္ခိုင့်တပ်တော်မှ ထောင်ထားသော မြေမြှပ်မိုင်းထိခဲ့သဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ် ရန်ကုန်-စစ်တွေကားလမ်းပေါ်ရှိ ကျေးရွာများအား စစ်ကောင်စီက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ဒေသခံများမှာ ပုဏ္ဏားကျွန်း သို့မဟုတ် စစ်တွေမြို့ပေါ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။<ref>{{cite news |title=Thousands of Rakhine Villagers Flee Myanmar Junta's Deadly Wrath |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thousands-of-rakhine-villagers-flee-myanmar-juntas-deadly-wrath.html |date=15 November 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=4 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204230917/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thousands-of-rakhine-villagers-flee-myanmar-juntas-deadly-wrath.html }}</ref> * ၁၆–၂၂ နိုဝင်ဘာ - ချင်းပြည်နယ် ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက ဒရုန်းများ အသုံးပြုကာ ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရှေ့တန်းစစ်စခန်းအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အခြေစိုက်စစ်ကောင်စီတပ်သား ၇၄ % ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်မှုများကြောင့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] အနေဖြင့် စခန်းအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |title=Chin resistance forces fail to take outpost after week-long siege |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege |date=22 November 2022 |language=en |work=Myanmar Now |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133119/https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege }}</ref> * ၁၉ နိုဝင်ဘာ - [[ခင်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့စခန်းအား ဝင်ရောက်စီးနင်းရာတွင် နေအိမ်များနှင့် ဒေသခံပြည်သူများ သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=IN PICTURES : Sagaing locals flee Myanmar junta's arson campaign |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign }}</ref> * ၂၁–၂၅ နိုဝင်ဘာ - [[မိုးညှင်းမြို့နယ်|မိုးညှင်း]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်|ဗန်းမောက်]]နှင့် [[ကသာမြို့နယ်]]ရှိ [[ကေအိုင်အေ]]စခန်းများအား [[တပ်မတော် (လေ)]]က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။.<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html |title=Myanmar Junta Jets Target Kachin Resistance Forces |date=25 November 2022 |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126125028/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html }}</ref> * ၂၂ နိုဝင်ဘာ ** [[မြိုင်မြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ဆက်လက်နေထိုင်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သောကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military torches own police station in Magway |author=Maung Shwe Wah |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133111/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway }}</ref> ** [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မိုးညိုမြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်း အဆောက်အဦတစ်ခုအား ပီဒီအက်ဖ်က ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Nearly 60 Myanmar Regime Forces Killed in Two Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=24 November 2022 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၂၄ နိုဝင်ဘာ - ကာဒီနယ် [[ချားလ်မောင်ဘို]]၏ နေအိမ်အပါအဝင် [[မုံလှရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်|မုံလှရွာ]]ရှိ နေအိမ်များအား စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html |title=Myanmar Junta Torches Home Village of Catholic Cardinal |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126131302/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html }}</ref> * ၂၆ နိုဝင်ဘာ - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ပဲခူးပီဒီအက်ဖ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html |title=Over 70 Myanmar Junta Forces Killed in Three Days of Resistance Attacks |work=The Irrawaddy |language=en |date=28 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183850/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၂၇ နိုဝင်ဘာ - [ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military and Arakan Army Agree Temporary Truce in Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html |date=28 November 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html }}</ref> * ၃၀ နိုဝင်ဘာ - [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]အနီးရှိ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]၏ စခန်းတစ်ခုအား စစ်ကောင်စီတပ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military launches major assault on Kokang base on China-Myanmar border |url=https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |work=Myanmar NOW |date=2 December 2022 |language=en |author=Nyein Swe |accessdate=23 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140615/https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border }}</ref> === ဒီဇင်ဘာ === * ၆ ဒီဇင်ဘာ - ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ]]အတွက် တာဝန်ရှိသူ စစ်ကောင်စီအရာရှိ သုံးဦးနှင့် တပ်သားတစ်ဦးကို [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karenni forces capture soldiers linked to last year's Christmas Eve massacre |url=https://myanmar-now.org/en/news/karenni-forces-capture-soldiers-linked-to-last-years-christmas-eve-massacre |author=Esther J |date=6 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=4 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104141538/https://myanmar-now.org/en/news/karenni-forces-capture-soldiers-linked-to-last-years-christmas-eve-massacre }}</ref> * ၇ ဒီဇင်ဘာ - နမ့်ဆန်မြို့နယ်ရှိ [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]နှင့် တပ်မတော် (ကြည်း)တို့ မြေပြင်တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Military Council suffered massive casualties Battle of Namhsan |url=https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan |work=BNI |date=14 December 2022 |access-date=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109143631/https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan }}</ref> * ၁၃ ဒီဇင်ဘာ - နမ့်ဆန်တိုက်ပွဲတွင် တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ဗုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army drops massive aerial bombs during northern Shan State clashes, TNLA says |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says |date=13 December 2022 |author=Nyein Swe |accessdate=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140613/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says }}</ref> * ၁၆ ဒီဇင်ဘာ - [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]တွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူများအား ပိတ်ဆို့အရေးယူမည့် BURMA Act အား ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://foreignaffairs.house.gov/2022/4/meeks-issues-statement-on-house-passage-of-burma-act |title=Meeks Issues Statement on House Passage of BURMA Act |date=6 April 2022 |website=House Foreign Affairs Committee |access-date=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231150112/https://foreignaffairs.house.gov/2022/4/meeks-issues-statement-on-house-passage-of-burma-act }}</ref><ref>{{cite web |title=U.S. Senate Passes Burma Act Bill |url=https://www.abc-usa.org/2022/12/u-s-senate-passes-burma-act-bill/ |website=American Baptist Churches USA |date=16 December 2022 |access-date=24 May 2023 |archivedate=2 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202184408/https://www.abc-usa.org/2022/12/u-s-senate-passes-burma-act-bill/ }}</ref> * ၁၇ ဒီဇင်ဘာ - တပ်သား ၉၈ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များက နန့်ဆန်တိုက်ပွဲမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ကာ TNLA နှင့် နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ TNLA က ယင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Calls Ta'ang Army Battle a 'Misunderstanding' |date=19 December 2022 |work=Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html |accessdate=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109143629/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html }}</ref> * ၂၇ ဒီဇင်ဘာ - [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]ရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက အလစ်တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက အရပ်သုံးထရပ်ကားတွင် အလုပ်သမားများအဖြစ် ပုန်းခိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Several people killed in Myanmar military ambush of Sagaing resistance checkpoint |url=https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint |author=Thura Maung |date=31 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140611/https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint }}</ref> * ၂၉ ဒီဇင်ဘာ - ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦး[[လှမိုးအောင်]]အပါအဝင် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/ayeyarwady-regions-nld-ministers-released.html |title=Ayeyarwady Region's NLD Ministers Released |date=30 December 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=24 May 2023 |archivedate=22 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922151244/https://www.irrawaddy.com/news/burma/ayeyarwady-regions-nld-ministers-released.html }}</ref> * ၃၀ ဒီဇင်ဘာ - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ထောင်ဒဏ် ၃၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar court extends Aung San Suu Kyi's prison sentence to 33 years |url=https://www.cnn.com/2022/12/30/asia/myanmar-aung-san-suu-kyi-court-verdict-intl-hnk/index.html |last=Mogul |first=Rhea |work=CNN |date=30 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=19 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230519081122/https://www.cnn.com/2022/12/30/asia/myanmar-aung-san-suu-kyi-court-verdict-intl-hnk/index.html }}</ref> ==၂၀၂၃== === ဇန်နဝါရီ === * ၅ ဇန်နဝါရီ - [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]]က ကျေးရွာများအား စပိဘုတ်ထောက်ပံ့ပေးရန်နှင့် ပျူစောထီးအဖွဲ့သို့ ဝင်ရန် ဖိအားပေးမှုများကြောင့် [[အင်းလေး]]ဒေသ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်တို့အကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting Breaks Out Near Inle Lake in Southern Shan State |author=Hein Htoo Zan |date=5 January 2023 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html |work=The Irrawady |accessdate=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109200852/https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html }}</ref> * ၃၁ ဇန်နဝါရီ - "နိုင်ငံတော်အား သစ္စာစောင့်သိသော" နိုင်ငံသားများအား လိုင်စင်ဖြင့် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခွင့်ပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း စစ်ကောင်စီ [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Tin Htet Paing |date=2023-02-13 |title=Myanmar regime issues right to arms policy enabling easier weapons access for pro-junta individuals and militias |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=16 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316191848/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta }}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]က နိုင်ငံတော်၏ အရေးပေါ်အခြေအနေအား နောက်ထပ် ခြောက်လ သက်တမ်းထပ်တိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar regime extends military rule for another six months |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-extends-military-rule-for-another-six-months |access-date=2023-03-12 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=11 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230811023532/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-extends-military-rule-for-another-six-months/ }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ - [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ နောက်ထပ် မြို့နယ် ၃ မြို့နယ်အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-02-23 |title=Myanmar Junta Extends Martial Law in Resistance Stronghold Sagaing Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/myanmar-junta-extends-martial-law-in-resistance-stronghold-sagaing-region.html |access-date=2023-03-11 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111742/https://www.irrawaddy.com/news/myanmar-junta-extends-martial-law-in-resistance-stronghold-sagaing-region.html }}</ref> တပ်မတော် (ကြည်း)၏ [[အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် ၉၉ ခြေမြန်တပ်မ]]သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကျေးရွာများအား စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-03-06 |title=Myanmar army killed 17 people in 2 villages, residents say |url=https://apnews.com/article/myanmar-burma-army-village-killings-beheading-f67a2070a43cfa60c5800881a38f0b82 |access-date=2023-03-11 |website=AP NEWS |language=en |archivedate=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230913161001/https://apnews.com/article/myanmar-burma-army-village-killings-beheading-f67a2070a43cfa60c5800881a38f0b82 }}</ref> * ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ - ကန်တော်ကျေးရွာတွင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ လူငယ် နှစ်ဦးအပါအဝင် ခုခံရေးသမား လေးဦး ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":3">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=Child fighters beheaded as Myanmar killings rise after martial law |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/myanmar-beheading-sagaing-03032023151949.html |access-date=2023-03-11 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=3 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240203184532/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/myanmar-beheading-sagaing-03032023151949.html }}</ref> === မတ် === {{See also|တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၂ မတ် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် ၉၉ ခြေမြန်တပ်မ]]တပ်သားများက [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]အတွင်း ရွာသူရွာသား ၁၇ ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ နှစ်ဦးမှာ ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရပြီး အမျိုးသမီးသုံးဦးမှာ အသတ်မခံရမီ မုဒိမ်းကျင့်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":1">{{Cite web |last=Maung Shwe Wah |date=2023-03-11 |title=In Myanmar's heartland, new horrors from a junta struggling for control |url=https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control |access-date=2023-03-11 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=11 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230311150651/https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control }}</ref> * ၁၁ မတ် - [[ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီး သုံးပါးအပါအဝင် ရွာသူရွာသား အနည်းဆုံး ၃၀ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Esther J |date=2023-03-16 |title=Bodies of monks killed in Pinlaung massacre showed signs of torture |url=https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=16 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316175602/https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture }}</ref> === ဧပြီ === {{see also | ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၁၁ ဧပြီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကန့်ဘလူမြို့နယ်]]၊ [[ပဇီကြီးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ပဇီကြီးရွာ]]တွင် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးရုံးဖွင့်ပွဲ ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း [[တပ်မတော် (လေ)]]က လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်ခဲ့သဖြင့် ကလေးသူငယ်များအပါအဝင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၁၂၀ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Paddock |first1=Richard C. |title=Airstrike in Rebel-Held Region of Myanmar Kills at Least 100 |url=https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html |work=The New York Times |date=11 April 2023 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=12 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230412112258/https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html }}</ref> === မေ === * ၇ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မုံရွာမြို့]]အရှေ့မြောက်ဘက် [[ရေကန်စုရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်|ရေကန်စုရွာ]]အနီးရှိ မုံရွာခရိုင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း အမှတ် (၂၇) လက်အောက်ခံတပ်ခွဲ (၂) စခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ် အင်အား ၈၀ ခန့်က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးနှင့် အရပ်သား ၂ ဦးတို့ကို ပစ်သတ်ကာ မီးရှို့ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=မုံရွာ PDF စခန်း စစ်တပ်ဝင်စီး၊ အမျိုးသမီး ၂ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦးကို သတ်ဖြတ် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37726/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617142156/https://myanmar-now.org/mm/news/37726/ }}</ref> * ၂၅ မေ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]အခြေစိုက် ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့မှ ခေါင်းဆောင် အပါအဝင် တပ်ဖွဲ့ဝင်ရှစ်ဦးသည် လက်နက်၊ ငွေကြေးတွေများ ယူဆောင်ကာ စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်ချအညံ့ခံ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ပခုက္ကူ ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့က ခေါင်းဆောင်နဲ့ အဖွဲ့ဝင်ရှစ်ဦး စစ်ကောင်စီထံထွက်ပြေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/pakokku-pdf-05282023052944.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080519/https://www.rfa.org/burmese/news/pakokku-pdf-05282023052944.html }}</ref> * ၂၆ မေ ** [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဆုံရာ ရေလယ်ကျွန်းဒေသအား စစ်တပ်က သုံးရက်ကြာ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ဒေသခံ ၅ ဦးသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရပြီး ကျေးရွာ ၂၇ ရွာ မီးရှို့ခံခဲ့ရကာ နေအိမ် ၆၀၀ ကျော်မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=သူရမောင် |title=ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဆုံ၌ လူ ၅ ဦး အသတ်ခံရကာ ရွာ ၃၀ နီးပါး မီးရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37413/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=1 ဇွန် 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601074311/https://myanmar-now.org/mm/news/37413/ }}</ref> ** အမျိုးသားရေးအမည်ခံသည့် လှုပ်ရှားမှုများ၊ စစ်တပ်ထောက်ခံပွဲများကို ဦးဆောင်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည့် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသားရေးအစည်းအရုံး (MNO) ဥက္ကဋ္ဌ<ref>{{cite news |first1=RFA Burmese |title=စစ်တပ်ထောက်ခံသူ သေနတ်ပစ်ခတ်ခံရပြီး အရေးပေါ်ဆေးကုသနေ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/army-supporter-shoot-05312023164924.html |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |agency=RFA Burmese |language=my}}</ref> ဦးတင့်လွင်အား သေနတ်သမားတစ်ဦးမှ ပစ်ခတ်လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဟန်သစ် |first2=မြတ်သွယ် |title=ရန်ကုန်တွင် နာမည်ကြီးစစ်တပ်ထောက်ခံသူနှစ်ဦး ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ပစ်သတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37395/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=31 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601074320/https://myanmar-now.org/mm/news/37395/ }}</ref> * ၂၇ မေ ** ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုးဗြဲရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|မိုးဗြဲမြို့]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်တို့အကြား သုံးရက်ဆက်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကလေးငယ်နှစ်ဦး အပါအဝင် လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေသည့် မိုးဗြဲတွင် ကလေး ၂ ဦးအပါအဝင် ၄ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37317/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 }}{{Dead link|date=July 2025 }}</ref> ** ကရင်နီတော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (KRU) မှ ဆေးမှူးတပ်ဖွဲ့ဝင် လူငယ်လေးဦးသည် ကယားပြည်နယ် ရှေ့တန်းစစ်မြေပြင်တွင် ဒဏ်ရာရသူများအား ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ဆောင်နေစဉ် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=တိုက်ပွဲကြား ကရင်နီဆေးမှူးတပ်ဖွဲ့ဝင် လေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/youth-died-in-karenni-battle-05282023170555.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080532/https://www.rfa.org/burmese/news/youth-died-in-karenni-battle-05282023170555.html }}</ref> * ၂၉ မေ - ချင်းပြည်နယ် [[ဟားခါးမြို့]]နှင့် [[ထန်တလန်မြို့]]ကြား သီးမစ်လွင်ပြင်တွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] (CNA) နှင့် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီကြား တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာဖြစ်ပွားနေရာ တော်လှန်ရေးသမား ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Now |first1=Myanmar |title=ချင်းပြည်နယ် ဟားခါး၊ ထန်တလန်ကြားတွင် တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37330/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075523/https://myanmar-now.org/mm/news/37330/ }}</ref> * ၃၀ မေ ** [[ဝက်လက်မြို့]]အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ [[စခမ်းသာရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်|စခန်းသာ (ရှပ်ပြဲ) ရွာ]]အနီး ရောက်လာသော စစ်ကြောင်းကို [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]အခြေစိုက် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များဖြစ်သည့် Black Wolf Army နှင့် WHO AM I – ARMY တို့က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးသီး ၇ ခုချ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရပြီးနောက် ဝက်လက်မြို့ဘက်သို့ ပြန်ဆုတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=ဝက်လက်တွင် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းနှစ်ခု ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37375/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=31 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075511/https://myanmar-now.org/mm/news/37375/ }}</ref> ** မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]၊ [[အဝန်းကြီးရွာ၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်|အဝန်းကြီးကျေးရွာ]]ကို တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ဘီးလင်းမြို့အခြေစိုက် စစ်ကောင်စီ၏ အမှတ် (၃၁၄) အမြောက်တပ်ရင်းက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ သံဃာတော် ၃ ပါးနှင့် အရပ်သား ၂ ဦးတို့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |first2=ငြိမ်းဆွေ |title=ဘီးလင်းတွင် စစ်တပ်လက်နက်ကြီးကြောင့် သံဃာနှင့် သာမဏေများ ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37322/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075522/https://myanmar-now.org/mm/news/37322/ }}</ref> ** တပ်မတော် ထောက်ခံသူနှင့် အမျိုးသားရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ အဆိုတော် လီလီနိုင်ကျော်အား သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရသဖြင့် အရေးပေါ်ဆေးကုသမှုခံယူနေရသည်။<ref>{{cite web |title=အဆိုတော် ဒေါ်လီလီနိုင်ကျော် သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခံရ |url=https://news-eleven.com/article/248964 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း မြို့နယ် ၂၈ မြို့နယ်မှ စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးတွင် ပါဝင်နေသော နိုင်ငံရေး၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၁၇၃ ဖွဲ့နှင့် လေ့လာသူ ၃၁ ဦးတို့ပါဝင်သော ပထမအကြိမ် စစ်ကိုင်းဖိုရမ်ကို နှစ်ရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=စစ်ကိုင်းတိုင်း အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ဖွဲ့စည်းမည် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/sagaing-counsalor-council-05312023171137.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** ကရင်ပြည်နယ်၊ [[ကျုံဒိုးမြို့|ကျုံဒိုးရဲစခန်း]]ကို [[KNLA]] ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဒရုန်းနှင့် ဗုံးချတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ခလရ (၅၄၆) စစ်တပ်က လက်နက်ကြီး ပြန်လည်ပစ်ခတ်ရာတွင် ဒေသခံတစ်ဦး သေဆုံးပြီး တစ်ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=စစ်တပ် လက်နက်ကြီးကြောင့် ကျုံဒိုးဒေသခံတစ်ဦး သေဆုံး၊ တစ်ဦးဒဏ်ရာရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/karen-military-battle-05312023115429.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080531/https://www.rfa.org/burmese/news/karen-military-battle-05312023115429.html }}</ref> * ၃၁ မေ ** ကန့်ဘလူမြို့နယ် [[ဖုတ်ကုန်းရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ဖုတ်ကုန်းရွာ]] ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့စခန်းကို စစ်သား ၆၀ ဝန်းကျင်က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ တော်လှန်ရေးသမားလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="mmnow8"/> ** ချောင်းဦးမြို့မြောက်ဘက် သုံးမိုင်အကွာ ခင်မွန်ရွာအနီးရှိ Area 71 People Defense Force Monywa စခန်းကို စစ်ကောင်စီ အင်အား ၁၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်က ဝင်ရောက်စီးနင်းရာ တော်လှန်ရေးသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="mmnow8">{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |first2=သူရမောင် |title=စစ်ကိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ စခန်းနှစ်ခု စီးနင်းခံရ၊ ငါးဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37442/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=18 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230618025229/https://myanmar-now.org/mm/news/37442/ }}</ref> === ဇွန် === * ၂ ဇွန် - ကရင်ပြည်နယ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးများကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်းတပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီးကို KNU ဝင်တိုက် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37481/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=17 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620181743/https://myanmar-now.org/mm/news/37481/ }}</ref> * ၃ ဇွန် - ဖယ်ခုံမြို့နယ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော တပ်မ (၆၆) လက်အောက်ခံတပ်ကို မြို့အနောက်ဘက် ၅ မိုင်ခန့်အကွာရှိ [[ခေါင်းအီရွာမရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|ခေါင်းအိရွာ]]နှင့် [[စက်တော်ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|စက်တော်ရွာ]]အကြားတွင် ကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ဖယ်ခုံအခြေစိုက် အမှတ်(၁၀၀၂) တပ်ရင်း၊ ဒီးမော့ဆိုအခြေစိုက် အမှတ် (၁၁၀၁)၊ (၁၁၀၂)၊ (၁၁၀၇) တပ်ရင်းများ၊ မိုးမြို့ဗြဲအခြေစိုက် အမှတ် (၁၀၀၅)၊ (၁၀၀၇)၊ (၁၀၀၈)၊ (၁၀၀၉)၊ လွိုင်ကော်အခြေစိုက် PDF တပ်ရင်း (LKPDF) များနှင့် ကရင်နီအမျိုးသားများကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF)၊ ကယား(ကရင်နီ)တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (KRU) တို့ ပူးပေါင်း ပိတ်ဆို့တိုက်ခိုက်ရာမှ ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့အထိတိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |title=ဖယ်ခုံမြို့နယ်တွင် တိုက်ပွဲ ဆက်တိုက်ဖြစ်နေပြီး နှစ်ဖက် အထိအခိုက်ရှိ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37998/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၅ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617150534/https://myanmar-now.org/mm/news/37998/ }}</ref> * ၅ ဇွန် ** ရှမ်းပြည်နယ်၊ လားရှိုးမြို့၊ အမှတ် (၁၂) ရပ်ကွက် ရဲစခန်း၊ အမှတ် (၅) ရပ်ကွက်ရှိ (၅၀၇) စစ်တပ်စခန်း၊ [[ပန်ဟုန်းရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|ပန်ဟုန်းရွာ]]ရှိ စစ်တပ်စခန်းတို့ကို [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မြတ်ပန်း |title=လားရှိုးမြို့ပေါ် ရဲစခန်းနှင့် စစ်တပ်စခန်းများ တိုက်ခိုက်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37605/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၆ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617233654/https://myanmar-now.org/mm/news/37605/ }}</ref> ** ကလေးမြို့နယ်၊ လက်ပံချောင်း-ရာဇဂြိုဟ်လမ်းမကြီးဘေးရှိ [[ရှုခင်းသာရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်|ရှုခင်းသာကျေးရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းကို စစ်တပ်က MI 35 အမျိုးအစား တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ လူ ၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မြတ်သွယ် |title=ကလေးမြို့နယ်တွင် စာသင်ကျောင်း တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၄ ဦး ဒဏ်ရာရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37534/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၅ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=18 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230618002204/https://myanmar-now.org/mm/news/37534/ }}</ref> * ၆ ဇွန် ** ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း မိုးဗြဲမြို့တွင် စစ်ကောင်စီတပ် ပစ်ခတ်သဖြင့် အရပ်သား သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=မိုးဗြဲမြို့တွင် တစ်ရက်အတွင်း အရပ်သား သုံးဦး အသတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37673/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617145205/https://myanmar-now.org/mm/news/37673/ }}</ref> ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]ရှိ [[နတ်သံကွင်းမြို့]] ရဲစခန်း၊ တံတားရဲကင်း နှစ်ခု၊ ရေတွင်းကုန်းရွာနှင့် ဘုံသတောရွာအနီးရှိ အခြားစစ်ရေးပစ်မှတ် နှစ်ခုတို့ကို KNU တပ်မဟာ ၃ လက်အောက်ခံတပ်များ၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ တပ်ဖွဲ့များက ဝင်တိုက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး နတ်သံကွင်းတံတားကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ ၃၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ကာ KNU,PDF ပူးပေါင်းတပ်ဘက်မှ ၄ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |title=စစ်တောင်းမြစ်ကူး နတ်သံကွင်းတံတား ဖျက်ဆီးခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37664/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=19 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230619182335/https://myanmar-now.org/mm/news/37664/ }}</ref> * ၇ ဇွန် ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]] စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးနေလင်းဦးနှင့် [[ဗောဓိကွင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဗောဓိကွင်းရွာ]]အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဦးသူရတို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ပစ်သတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=အောင်နိုင် |title=ကျောက်တံခါးတွင် ဗိုလ်မှူးနှင့် ရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ပစ်သတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37721/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=17 June 2023 |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617115133/https://myanmar-now.org/mm/news/37721/ }}</ref> ** ပဇီကြီးရွာတွင် စစ်ကောင်စီတပ်၏ [[ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြာင်း တိုက်ခိုက်မှု]]ကြောင့် သေဆုံးခဲ့သူများအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်း လူမှုကွန်ရက်ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာမှာ ရေးသားခဲ့ခြင်းကြောင့် သရုပ်ဆောင် မေပန်းချီကို အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်တွင်း စစ်ခုံရုံးက ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ်သုံးနှစ်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=သရုပ်ဆောင် မေပန်းချီကို စစ်ခုံရုံးက ထောင်သုံးနှစ်ချ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/may-panche-three-years-in-prison-06122023030210.html |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620153215/https://www.rfa.org/burmese/news/may-panche-three-years-in-prison-06122023030210.html }}</ref> * ၉ ဇွန် - ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ [[ညောင်ပင်ကြီးရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်|ညောင်ပင်ကြီးရွာ]] ရဲစခန်းကို ဒေသကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="mmnow9">{{cite web |title=ဆားလင်းကြီးတွင် စစ်တပ်က နေ့စဉ် ရွာမီးရှို့၊ ရွာသား ၁ ဦးကို ပစ်သတ် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37959/ |publisher=Myanmar Now |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617142159/https://myanmar-now.org/mm/news/37959/ }}</ref> * ၁၂ ဇွန် - ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ် မိုးဗြဲမြို့ ရပ်ကွက်များအတွင်း စစ်တပ် ဝင်ရောက်တပ်စွဲထားစဉ် မေ ၂၇ မှ ဇွန် ၉ အတွင်း အရပ်သား ၁၃ ဦးထက်မနည်း ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=စစ်တပ် တပ်စွဲထားသည့် မိုးဗြဲတွင် ပစ်သတ်ခံရသူ ၁၃ ဦးထက်မနည်း ရှိလာ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37834/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617182106/https://myanmar-now.org/mm/news/37834/ }}</ref> * ၁၃ ဇွန် ** ကယားပြည်နယ်၊ မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်း [[တောင်လှရွာ၊ မယ်စဲမြို့နယ်|တောင်လှကျေးရွာ]]အနီးရှိ တောင်လှစခန်း၊ မယ်လနွယ်စခန်းနှင့် မြန်မာ-ထိုင်း နှစ်နိုင်ငံနယ်ခြားမှတ်တိုင်အမှတ် ၁၄ ရှိ BP 14 စခန်းကုန်းနှင့် မြို့မရဲစခန်းတို့ကို ကရင်နီတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက တစ်ပြိုင်တည်း ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မြို့နယ်ရဲမှူး သေဆုံးပြီး၊ စခန်း ၃ ခုမှ မောင်းပြန်သေနတ် ၄၀ ခန့် ရရှိခဲ့ကြောင်း KMIC ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ခူးညေးရယ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=မယ်စဲ့မြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ စခန်းလေးခု တစ်ပြိုင်တည်း တိုက်ခိုက်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37939/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617152040/https://myanmar-now.org/mm/news/37939/ }}</ref> ** ဇာမဏီအမည်ရှိ မြင်းမူနှင့် မြောင်မြို့နယ် အခြေစိုက် ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် ကိုဇော်မိုးနှင့် အခြား ၃ ဦးကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ လက်အောက်ခံ မြောင်ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့က လူသတ်မှုသံသယဖြင့် ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးနေစဉ် သေဆုံးသွားကြောင်း မြန်မာနောင်း မီဒီယာ က ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=မိုးဦး |author2=သူရမောင် |title=မြောင်ပလဖ ဖမ်းဆီးထားသော တော်လှန်ရေးသမား ၄ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37899/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617145032/https://myanmar-now.org/mm/news/37899/ }}</ref> * ၁၅ ဇွန် - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ [[စေတုတ္တရာမြို့နယ်]]၊ [[တပွင်ရွာ၊ စေတုတ္ထရာမြို့နယ်|တပွင်ရွာ]]ရဲစခန်းကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် မင်းဘူးခရိုင် တပ်ရင်း-၃ က တိုက်ခိုက် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]] ၂ ယောက်ကို စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စေတုတ္တရာ တပွင်ရွာရဲစခန်းကို PDF မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ပျူစောထီး ၂ ဦး ဖမ်းမိ (ရုပ်သံ) |url=https://burmese.dvb.no/archives/600035 |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=DVB |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃}}</ref> * ၁၇ ဇွန် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ [[ကင်းပြားရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|ကင်းဗျားကျေးရွာ]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်က ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးသွားသည့် အမျိုးသားများအနက် ၅ ဦး၏ ရုပ်အလောင်းများကို ဒေသခံများက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=သူရမောင် |title=ရွှေဘိုတွင် စစ်တပ်ဖမ်းသွားသော ရွာသား ၅ ဦး အသတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38221/ |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620154719/https://myanmar-now.org/mm/news/38221/ }}</ref> * ၁၉ ဇွန် ** ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် လုံခြုံရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ဦးရဲခိုင်ကို ရန်ကုန်အခြေစိုက် မြို့ပြပြောက်ကျားအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် Urban Owls က ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=ဟန်သစ် |title=ရန်ကုန်လေဆိပ် လုံခြုံရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ပစ်သတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38244/ |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620181745/https://myanmar-now.org/mm/news/38244/ }}</ref> ** ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးများတွင် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ မွေးနေ့ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ပန်းကိုင်ဆောင် သွားလာခြင်း၊ ပန်းပန်ခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သူများကို စစ်ကောင်စီ တပ်သားများက ဖမ်းဆီးခဲ့ရာ လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မွေးနေ့ ပန်းသပိတ်လှုပ်ရှားမှု လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/dassk-birthday-activists-arrested-06202023070640.html |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> * ၂၀ ဇွန် - မြင်းခြံမြို့နယ်၊ [[ယုန်ထိုးရွာ၊ မြင်းခြံမြို့နယ်|ယုန်ထိုးရွာ]]အနီးတွင် စစ်ကောင်စီ ကင်းပုန်းအဖွဲ့၏ ကြားဖြတ်ပစ်ခတ်ခဲ့မှုကြောင့် PDF တပ်ရင်း (၁) နှင့် (၈) ပူးပေါင်းအဖွဲ့မှ ၁၀ ဦး တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |first2=သူရမောင် |title=မြင်းခြံတွင် PDF များ ချုံခိုတိုက်ခံရ၊ ၅ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38408/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040849/https://myanmar-now.org/mm/news/38408/ }}</ref> * ၂၁ ဇွန် - [[မြောင်မြို့]]ပေါ်ရှိ မြို့မရဲစခန်း၊ မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရုံးနှင့် ရဲဝန်ထမ်းအိမ်ရာတို့ကို PDF မြင်းခြံခရိုင် အမှတ် (၈) တပ်ရင်းအပါအဝင် မြောင်မြို့နယ်အတွင်း အခြေစိုက်သည့် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ ၉ ဖွဲ့က တစ်နာရီနီးပါး တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=မြောင်မြို့ စစ်ကောင်စီပစ်မှတ် ၃ ခုကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ဝင်တိုက် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38403/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040848/https://myanmar-now.org/mm/news/38403/ }}</ref> * ၂၄ ဇွန် - မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်း ၆ ခုကို ကရင်နီတပ်ပေါင်းစုက ဇွန် ၁၃ မှ ၂၄ အတွင်း သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=အက်စတာဂျေ |title=မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအားလုံး ကရင်နီတပ်ပေါင်းစု သိမ်းယူ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38487/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703042353/https://myanmar-now.org/mm/news/38487/ }}</ref> * ၂၅ ဇွန် - စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[ကင်းတော်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကင်းတော်ရွာ]]အနီးရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေး တပ်စခန်းတစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ဒေသခံကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးနှင့် အရပ်သား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကင်းတော်ရွာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးစခန်း စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု ၁ ဒါဇင်ခန့်သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/about-1-dozen-pdfs-were-killed-in-the-attack-on-kintaw-village/7153236.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၆ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> * ၂၇ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ [[ညောင်ကုန်းရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်|ညောင်ကုန်းရွာ]]နှင့် [[ချင်ပြစ်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်|ချင်ပြစ်ရွာ]]ကို စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် သံဃာတော်တစ်ပါးအပါအဝင် အရပ်သား ၁၀ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ အရပ်သားထိခိုက်သေဆုံးမှုရှိ |url=https://burmese.voanews.com/a/sagaing-pearl-airstrikes-civillian-deaths/7155156.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032047/https://burmese.voanews.com/a/sagaing-pearl-airstrikes-civillian-deaths/7155156.html }}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မြောင်မြို့နယ်အနောက်ခြမ်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်က ဖမ်းဆီးသွားသည့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) ခရိုင်တပ်ရင်းခေါင်းဆောင် အသတ်ခံခဲ့ရပြီး လိုက်လံကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၃ ဦးလည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=သူရမောင် |title=မြောင်တွင် PDF ခေါင်းဆောင် အပါအဝင် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38623/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040901/https://myanmar-now.org/mm/news/38623/ }}</ref> * ၂၈ ဇွန် ** မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့]]နှင့် [[သထုံမြို့]]အကြားက ရွှေရောင်ပြတံတားကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ် KNLA/PDF ပူးပေါင်းတပ်များက မိုင်းခွဲ ဖျက်ဆီးခဲ့ရာ အိမ်စီးကား ၃ စီး တံတားအောက် ထိုးကျကာ လူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=သထုံ၊ ဘီးလင်းလမ်း KNU တိုက်ခိုက်မှု ထိခိုက်သေဆုံးသူတချို့ရှိ |url=https://burmese.voanews.com/a/ethnic-armed-knu-launches-an-roadsite-attack-on-a-highway-in-karen-state/7159908.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032053/https://burmese.voanews.com/a/ethnic-armed-knu-launches-an-roadsite-attack-on-a-highway-in-karen-state/7159908.html }}</ref> တံတားပေါက်ကွဲမှုအပြီး စစ်ကောင်စီဘက်က ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုသွားရောက်လုပ်ကိုင်နေစဉ်အတွင်း ထပ်မံပစ်ခတ်ခံရမှုကြောင့် လူ၂၀ ကျော် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ခရိုင်အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဇွန် ၂၉ ရက်ထိပ်တန်းသတင်းများ-ဘီးလင်းကျုံအိတ်တံတား ဖောက်ခွဲခံရမှု အနည်းဆုံး နှစ်ဦး သေ၊ ၂၀ ကျော်ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cq5g1p7wnqzo |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=BBC News မြန်မာ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032047/https://www.bbc.com/burmese/articles/cq5g1p7wnqzo }}</ref> ** စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[စဉ့်ကိုင်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|စဉ့်ကိုင်ရွာ]]အနီးရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်စခန်းတစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၄ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်း စဉ့်ကိုင်ရွာအနီးတိုက်ပွဲ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၁၄ဦးသေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-raid-saging-pda-camp/7158813.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032051/https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-raid-saging-pda-camp/7158813.html }}</ref> * ၂၉ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းမြို့နယ် [[စမွန်းရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|စမွန်းရွာ]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ အရပ်သားလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် စမွန်းရွာ စီးနင်းခံရပြီး အရပ်သားလေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/death-samun-village-07012023070514.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032046/https://www.rfa.org/burmese/news/death-samun-village-07012023070514.html }}</ref> ** ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[မူဆယ်မြို့နယ်]] ကြူကုတ် (ပန်ဆိုင်း) အနီး မုံးပေါ်ရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် MNDAA ကိုးကန့်တပ်အကြား တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကောင်စီ နဲ့ ကိုးကန့်တပ် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှာ တိုက်ပွဲပြင်းထန် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-council-and-the-kokant-army-fought-fiercely-in-northern-shan-state/7161806.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032049/https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-council-and-the-kokant-army-fought-fiercely-in-northern-shan-state/7161806.html }}</ref> * ၃၀ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မော်လိုက်မြို့နယ်]]၊ [[တောင်းအင်ရွာ၊ မော်လိုက်မြို့နယ်|တောင်းအင်ရွာ]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ အမှတ် ၁ စစ်ဒေသ၊ မော်လိုက်ခရိုင် တပ်ရင်း ၂ က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ၁၀ ဦး သေဆုံးပြီး လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်ဟု NUG ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=မော်လိုက်မြို့နယ် တောင်းအင်ရွာ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်း စီးနင်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/occupied-military-camp-07022023043408.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကောလင်းမြို့]]ပေါ်တွင် လက်နက်ကြီးကျည် ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ အသက် ရှစ်နှစ်အရွယ် မိန်းကလေးတစ်ဦး အပါအဝင် မြို့ခံလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကောလင်းမြို့ပေါ်လက်နက်ကြီးကျပြီး ကလေးအပါ လေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kawlin-weapon-died-07012023074419.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ကိုထက်ပိုင်စိုးကို စစ်ကောင်စီက အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀ (ည)ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ဆယ်နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဖမ်းဆီးခံ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ထောင် ဆယ်နှစ်ချမှတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/student-prison-06302023123037.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> === ဇူလိုင် === * ၁၅ ဇူလိုင် - မန္တလေးတိုင်း၊ မတ္တရာမြို့နယ်အရှေ့ခြမ်း အမှတ် (၁၀၁၄) လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ် အခြေစိုက်စခန်းနှင့် ကင်းစခန်းတို့ကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=မတ္တရာမြို့နယ်ရှိ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစခန်းကို PDF တိုက်ခိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39642/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145935/https://myanmar-now.org/mm/news/39642/ }}</ref> * ၂၀ ဇူလိုင် - စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းတစ်ခုသည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ထန်တလန်မြို့အနီး တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့]] (CDF) စခန်းငယ်တစ်ခုကို လေတပ်အကူအညီဖြင့် စီးနင်းသိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ထန်တလန် CDF စခန်းတစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ် သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39859/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145933/https://myanmar-now.org/mm/news/39859/ }}</ref> * ၂၁ ဇူလိုင် ** ကရင်ပြည်နယ်၊ မြဝတီမြို့အနီးရှိ လက်ခတ်တောင်ကြောပေါ်တွင် အခြေစိုက်ထားသည့် စစ်ကောင်စီ စခန်းကုန်းကို ဇူလိုင် ၂၁ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် KNU လက်အောက်ရှိ ကော်ဘရာစစ်ကြောင်း၊ ကျားသစ်နက်စစ်ကြောင်း၊ Federal Wings စသည့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့က သိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=လင်းထင် |title=မြဝတီမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ လက်ခတ်တောင်စခန်းကုန်း အသိမ်းခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39883/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145938/https://myanmar-now.org/mm/news/39883/ }}</ref> ** စစ်ကောင်စီတပ်မှ အင်အား ၈၀ ခန့်ပါသည့် စစ်ကြောင်းသည် ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ စုန်းချောင်းရွာအား နံနက် ၂ နာရီခန့်တွင် ရုတ်တရက် ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး ပစ်သတ်ခံရခဲ့ကာ ရွာခံ ၁၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးသွားခဲ့ပြီး ရွာမှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာစဉ် ပစ်သတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ယင်းမာပင်၊ စုန်းချောင်းရွာ စစ်တပ်ဝင်စီးပြီး အသက်မပြည့်သေးသူ ၃ ဦးအပါအဝင် အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39903/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145936/https://myanmar-now.org/mm/news/39903/ }}</ref> === ဩဂုတ် === * ၄ ဩဂုတ် - [[ကနောင်စစ်ဆင်ရေး]]အရ နောင်ချိုမြို့အနီးတွင် အရာရှိတစ်ဦးအပါအဝင် အင်အား ၁၅ ဦးပါ စစ်ကားတစ်စီးကို PDF က ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ကားပေါ်ပါ အားလုံး သေဆုံးခဲ့ကာ လက်နက်ခဲယမ်းများ ရခဲ့သည်။<ref name="kanaung">{{cite news |last1=သူရမောင် |first1=မိုးဦး, မြတ်ပန်း |title=တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ် အထိနာဟု မန္တလေး PDF ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41819/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=29 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929234718/https://myanmar-now.org/mm/news/41819/ }}</ref> * ၇ ဩဂုတ် - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဘုတလင်မြို့]]လယ်ရှိ မီးသတ်စခန်းကို ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး မြို့နယ်မီးသတ်ဦးစီးမှူးအပါအဝင် စခန်းအတွင်းနေထိုင်သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ဘုတလင်မြို့ မီးသတ်စခန်းကို PDF စီးနင်းပြီး မီးသတ်သမားများကို ဖမ်းဆီး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40502/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165302/https://myanmar-now.org/mm/news/40502/ }}</ref> * ၁၁ ဩဂုတ် - အင်အား ၅၀ ပါ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့တစ်ခုကို နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းတွင် မိုင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ရာ စစ်ကြောင်းမှူး အပါအဝင် ၁၀ ဦး သေဆုံးပြီး ၆ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref name="kanaung"/> * ၁၂ ဩဂုတ် - ဘုတလင်မြို့နယ် [[သခွတ္တနယ်ရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်|သခွတ္တနယ်ကျေးရွာ]] ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဝင်းအတွင်း ဖွင့်လှစ်ထားသည့် အခမဲ့ဆေးခန်းနှင့် ထိုရွာရှိ နေအိမ် ၄၀ ဝန်းကျင်ကို အင်အား ၇၀ နီးပါးပါသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့က မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဘုတလင်တွင် ပရဟိတဆေးခန်းနှင့် အိမ်များ မီးရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40691/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165300/https://myanmar-now.org/mm/news/40691/ }}</ref> * ၁၄ ဩဂုတ် - ချင်းပြည်နယ်၊ ထန်တလန်မြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီ တပ်စွဲထားသည့် တောင်ကုန်းကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များ]]က စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လက်နက် ၆ လက် သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကာ ချင်းကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ထန်တလန် စစ်ကောင်စီစခန်းကို တော်လှန်ရေးတပ်များ ဝင်ရောက်စီးနင်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40730/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165252/https://myanmar-now.org/mm/news/40730/ }}</ref> * ၃၁ ဩဂုတ် - ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ယာယီစခန်းတစ်ခု အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA) က စီးနင်းခဲ့ရာ CDF တပ်ဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး သေဆုံးပြီး ဒရုန်းများ၊ လက်နက်ကြီးများ ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။<ref name="cdf">{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ချင်းပြည်နယ် တော်လှန်ရေးစခန်းနှစ်ခုကို ဇိုမီးနယ်ခြားစောင့်တပ် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41872/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=11 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231011071230/https://myanmar-now.org/mm/news/41872/ }}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၃ စက်တင်ဘာ - [[မြဝတီမြို့]]ရှိ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံးကို ဗုံးတပ်ဒရုန်းလေယာဉ်ငယ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ယာယီတပ်ရင်းမှူး ဒုဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ဦး၊ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦး အပါအဝင် ၅ ဦး သေဆုံးပြီး၊ ဒဏ်ရာပြင်းထန်သူ ၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=ကိုချို |title=မြဝတီခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး ဗုံးကြဲခံရပြီးနောက် လုံခြုံရေးတင်းကျပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41640/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=6 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230906152506/https://myanmar-now.org/mm/news/41640/ }}</ref> * ၆ စက်တင်ဘာ - မုံရွာမြို့နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ စခန်းတစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=မုံရွာတောင်ပိုင်း ကာကွယ်ရေးစခန်းတစ်ခု စီးနင်းခံရ၊ ၄ ဦး သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41719/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=8 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230908100342/https://myanmar-now.org/mm/news/41719/ }}</ref> * ၈ စက်တင်ဘာ - ပြင်ဦးလွင်-မိုးကုတ်ကားလမ်းဘေး၊ တောင်နီကျေးရွာအနီးရှိ တာဝါတိုင်ကုန်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်များအား ကနောင်စစ်ဆင်ရေးအဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ ၁၃ ဦး နှင့် PDF တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="kanaung"/> * ၁၀ စက်တင်ဘာ ** တွန်းဇံမြို့နယ်အတွင်းရှိ ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ယာယီစခန်းတစ်ခုကို ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်က ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ CDF တပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး သေဆုံးပြီး မောင်းပြန်သေနတ် ၁ လက် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်ဟု CDF (တွန်းဇံ) က ဆိုသည်။<ref name="cdf"/> ** မကွေးတိုင်း ရေစကြိုမြို့ဘက်မှ လာသည့် စစ်သင်္ဘောတစ်စီးသည် ချင်းတွင်းမြစ်ကမ်းကျေးရွာများကို ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ ဖောင်းကတာကျေးရွာရှိ နေအိမ်နှစ်လုံးပေါ် လက်နက်ကြီးကျည် ကျရောက် ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး တစ်ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=စစ်သင်္ဘောပစ်ခတ်မှုကြောင့် ဆားလင်းကြီးဒေသခံ တစ်ဦးသေ၊ နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41786/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=12 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230912053546/https://myanmar-now.org/mm/news/41786/ }}</ref> * ၁၁ စက်တင်ဘာ - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]]ရှိ [[ပြည်တွင်းအခွန်များ ဦးစီးဌာန|ပြည်တွင်းအခွန်များဦးစီးဌာန]]ရုံးကို လက်ပစ်ဗုံးဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခံရသော်လည်း အထိအခိုက်မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |first1=နေမင်းနီ |title=မန္တလေးတွင် အခွန်ဦးစီးဌာနရုံး ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41892/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230913090008/https://myanmar-now.org/mm/news/41892/ }}</ref> * ၁၄ စက်တင်ဘာ **စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[ကင်းတော်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကင်းတော်ကျေးရွာ]]၊ [[တံတားဦးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|တံတားဦးကျေးရွာ]]တို့အနီးတွင် ရှိသည့် ကျေးရွာပကဖအဖွဲ့တို့၏ စခန်းများကို အင်အား ၁၀၀ ခန့်ပါ စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ [[မြင်းဆည်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|မြင်းဆည်ရွာ]]မှ အရပ်သား ၄ ဦးအား ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=စစ်ကိုင်းတွင် အမျိုးသား ၄ ဦးကို စစ်ကောင်စီတပ် သတ်ဖြတ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/42050/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=11 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231011065251/https://myanmar-now.org/mm/news/42050/ }}</ref> ** [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]] အရှေ့တောင်ဘက် မိုင် ၃၀ ကျော်ခန့်အကွာ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်မျဉ်းအနီးတွင် တည်ရှိသည့် စစ်ကောင်စီ၏ ရေတံလျှောက်စခန်းကုန်းကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၁၄ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး ပူးပေါင်းအဖွဲ့မှ ၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=လင်းထင် |title=ထိုင်းနယ်စပ် စခန်းကုန်းတစ်ခုကို KNU တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/42027/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=15 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230915104351/https://myanmar-now.org/mm/news/42027/ }}</ref> === အောက်တိုဘာ === {{main article |လိုင်ဇာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} *၉ အောက်တိုဘာ - စစ်ကောင်စီ [[တပ်မတော် (ကြည်း)|တပ်မတော်]]က [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]၏ မြို့ဖြစ်သော [[လိုင်ဇာမြို့]]ပေါ်သို့ လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် မုန်လိုင်ခတ်စစ်ဘေးရှောင်စခန်းအား ထိမှန်ခဲ့ပြီး ကလေးငယ် ၁၃ ဦးအပါအဝင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၂၉ ဦး သေဆုံးကာ အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Dozens killed and injured in military attack on Myanmar refugee camp |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/10/dozens-killed-and-injured-in-military-attack-on-myanmar-refugee-camp |agency=Al Jazeera |date=October 10, 2023 |accessdate=22 October 2023 |archivedate=7 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207001508/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/10/dozens-killed-and-injured-in-military-attack-on-myanmar-refugee-camp }}</ref> {{main article|၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး}} *၂၇ အောက်တိုဘာ **[[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]၊ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]နှင့် [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] တို့ပါဝင်သော [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] က [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကို စတင်ခဲ့သည်။ မဟာမိတ်အဖွဲ့များက ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များတွင် စစ်ကောင်စီစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite news |title=Alliance of 3 ethnic rebel groups carries out coordinated attacks in northeastern Myanmar |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/alliance-3-ethnic-rebel-groups-carries-coordinated-attacks-104431614 |access-date=October 27, 2023 |agency=ABC News |accessdate=22 November 2023 |archivedate=4 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231104221713/https://abcnews.go.com/International/wireStory/alliance-3-ethnic-rebel-groups-carries-coordinated-attacks-104431614 }}</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ကချင်ပြည်နယ်တို့တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar: Escalation of clashes in northern Shan and the Southeast Flash Update #1 (As of 30 October 2023) |url=https://www.unocha.org/publications/report/myanmar/myanmar-escalation-clashes-northern-shan-and-southeast-flash-update-1-30-october-2023 |website=UNOCHA |access-date=October 30, 2023}}</ref> ** KNLA နှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ကော့ကရိတ်မြို့တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-10-29 |title=ကော့ကရိတ်တိုက်ပွဲအတွင်း လက်နက်ကြီးကျလို့ ဒေသခံ ၆ ဦးသေဆုံး |language=Burmese |work=BBC Burmese |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/czd08g301xvo |access-date=2023-10-30 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=30 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231030042923/https://www.bbc.com/burmese/articles/czd08g301xvo }}</ref> *၃၀ အောက်တိုဘာ ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နောင်ချိုမြို့]]နှင့် ဂုတ်တွင်းတံတားကို မဟာမိတ်တပ်များ စီးနင်းထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-10-30 |title=နောင်ချိုမြို့နဲ့ ဂုတ်တွင်းတံတားကို မဟာမိတ်တပ်တွေ စီးနင်းထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html |access-date=2023-10-30 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=4 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231104222309/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ကွမ်းလုံမြို့]]တွင် စစ်ကောင်စီမှ ခလရ ၁၄၃ တပ်ရင်းက လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-01 |title=ခလရ ၁၄၃ တပ်ရင်းတရင်းလုံး လက်နက်ချခဲ့ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ထုတ်ပြန် |language=Burmese |work=VOA |url=https://burmese.voanews.com/a/7336659.html |access-date=2023-11-01 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=1 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231101103323/https://burmese.voanews.com/a/7336659.html }}</ref> === နိုဝင်ဘာ === [[File:Operation 1027.svg|thumb|၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး အခြေအနေ (၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီ ၉ အထိ)]] *၁ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်ကောင်စ်ီက နောင်ချိုမြို့သို့ စစ်ကူယာဉ်တန်းပို့ဆောင်ခဲ့ရာ မဟာမိတ်အဖွဲ့များနှင့် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြာ သံချပ်ကာကားတစ်စင်း ပေါက်ကွဲပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=နောင်ချိုမြို့အနီး စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းကို TNLAနှင့် MDY PDFတို့စစ်ဆင် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/02/376015.html |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=2 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102152449/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/02/376015.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]၊ [[ပန်ဆန်းမြို့]] နှင့် [[သိန္နီမြို့]]များကို မဟာမိတ်အဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=မြို့သုံးမြို့ကျသွားပြီဟု စစ်ကောင်စီဝန်ခံ |language=Burmese |work=DVB |url=https://burmese.dvb.no/post/623052 |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231107103759/https://burmese.dvb.no/post/623052 }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=ညီနောင်မဟာမိတ်များ၏ စစ်ဆင်ရေး၇ရက်မြောက်နေ့တွင် မြို့လေးမြို့ကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ |language=Burmese |work=Ayeyarwaddy Times |url=https://ayartimes.com/?p=27362 |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=3 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231103150134/https://ayartimes.com/?p=27362 }}</ref> *၃ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: နမ့်ခမ်းမြို့အနီး ရွှေလီကြိုးတံတားကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=နမ့်ခမ်းမြို့မှာ TNLA နဲ့ စစ်ကောင်စီတပ်တို့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၊စစ်တပ်ကလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုလုပ် |language=Burmese |work=BBC Burmese |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ck5xg61z3ppo |access-date=2023-11-03 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=3 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231103102012/https://www.bbc.com/burmese/articles/ck5xg61z3ppo }}</ref> *၆ နိုဝင်ဘာ - ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ခရိုင်မြို့ဖြစ်သော [[ကောလင်းမြို့]]ကို အေအေ၊ ကေအိုင်အေနှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-06 |title=Myanmar Resistance Seizes First District Level Town in Sagaing as Offensive Expands |language=English |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107031740/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နမ့်ခမ်းမြို့]]တစ်မြို့လုံးနီးပါးကို တီအန်လယ်အေက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-06 |title=နမ့်ခမ်းတစ်မြို့လုံးနီးပါး TNLAထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44666/ |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107031753/https://myanmar-now.org/mm/news/44666/ }}</ref> *၇ နိုဝင်ဘာ - {{main article |၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး}} ** [[၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး]] ကို ကရင်နီပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက စတင်ခဲ့ကာ [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်စခန်းများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-09 |title=ကရင်နီဒေသ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး တိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o |access-date=2023-11-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my |archivedate=10 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231110124854/https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=ကရင်နီဒေသ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး စတင် |url=https://burmese.voanews.com/a/7346374.html |access-date=2023-11-10 |website=ဗွီအိုအေ |language=my |archivedate=10 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231110130401/https://burmese.voanews.com/a/7346374.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ခြမ်း [[တမူးမြို့နယ်]]ရှိ [[ခမ်းပါတ်မြို့]]ကို ပီဒီအက်ဖ်အဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=ကလေး- တမူးလမ်းပေါ်ရှိ ခါမ်းပါတ်မြို့ကို PDF သိမ်း |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107165647/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] မုံးကိုးတိုက်ပွဲတွင် တပ်မ ၉၉ ဗျူဟာမှူး ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ကျော်လွင် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=မုံးကိုးတိုက်ပွဲတွင် တပ်မ(၉၉)ဗျူဟာမှူးအပါအဝင် အရာရှိစစ်သည် ၃၀ကျော် သေဆုံး |language=Burmese |work=DVB |url=https://burmese.dvb.no/post/623785 |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131804/https://burmese.dvb.no/post/623785 }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: MNDAA က ကွမ်းလုံနှင့် [[မုံးကိုးမြို့]]များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-08 |title=မုံးကိုးမြို့ကို အလုံးစုံထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း MNDAAပြော |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44791/ |access-date=2023-11-08 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131848/https://myanmar-now.org/mm/news/44791/ }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=ကွမ်းလုံနဲ့ နမ့်ခမ်းမြို့ကို ညီနောင်မဟာမိတ်တပ်ထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376163.html |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108135526/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376163.html }}</ref> *၈ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: TNLA နှင့် MDY-PDF တို့ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]အနီး စစ်တပ်စခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-08 |title=ဂုတ်ထိပ်တံတားအနီးရှိ စစ်တပ်စခန်းကို TNLA/PDFပူးပေါင်းအဖွဲ့တိုက်ခိုက်နေ |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44780/ |access-date=2023-11-08 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131918/https://myanmar-now.org/mm/news/44780/ }}</ref> *၁၁ နိုဝင်ဘာ - {{main article |၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး}} ** ကယားပြည်နယ်မြို့တော် လွိုင်ကော်မြို့အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် [[၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး]] ကို KNDF, KA နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-14 |title=Tens of Thousands Trapped as Myanmar Resistance Strikes Kayah State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |access-date=2023-11-14 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=2023-11-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231114143014/https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |url-status=live}}</ref> ** ၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး - [[တပ်မတော် (လေ)]]၏ တိုက်ခိုက်ရေးဂျက်လေယာဉ်တစ်စင်း ကယားပြည်နယ်တွင် ပျက်ကျခဲ့သည်။ KNDF က ပစ်ချခဲ့သည်ဟုဆိုသော်လည်း စက်ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ပျက်ကျသည်ဟု တပ်မတော်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=A military jet crashes in eastern Myanmar. Ethnic resistance groups claim they shot it down |url=https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 |last=Peck |first=Grant |date=11 November 2023 |language=en |accessdate=23 November 2023 |archivedate=11 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111174038/https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 }}</ref> *၁၂ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: TNLA က [[သီပေါမြို့]]အနီးရှိ ကျင်သီတံတားဂိတ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-12 |title=သီပေါ ကျင်တီတံတားတပ်စခန်းကို TNLAသိမ်းပိုက် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html |access-date=2023-11-12 |archivedate=12 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112050203/https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html |url-status=live |accessdate=23 November 2023 |archivedate=12 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112050203/https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html }}</ref> *၁၃ နိုဝင်ဘာ - [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရသေ့တောင်မြို့နယ် နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဒုံးပိုက်စခန်းကိုသိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟုဆို |trans-title=Two Rathedaung Township Border Guard Military Posts attacked by Arakan Army with Dong Paik camp being captured |date=13 November 2023 |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 |language=my |work=Narinjara News |accessdate=23 November 2023 |archivedate=13 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231113013729/https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 }}</ref> *၁၅ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိသားစုဝင်များအပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းတစ်ခုလုံး အလင်းဝင်လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-15 |title=An ethnic resistance group in northern Myanmar says an entire army battalion surrendered to it |url=https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 |access-date=2023-11-16 |website=NBC News |language=en |archivedate=30 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231130093234/https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 }}</ref> **၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး: KNDF က [[လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်]]ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၁၁၀ ကျော်သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-15 |title=Kayah Resistance Seizes Myanmar Junta Bases in State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html |access-date=2023-11-15 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=16 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231116062451/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html }}</ref> *၁၆ နိုဝင်ဘာ - **စစ်တွေမြို့နှင့် မဝေးသော [[ပေါက်တောမြို့]]ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။ စစ်ကောင်စီက ရေတပ်နှင့် လေတပ်အသုံးပြု၍ ပစ်ခတ်မှုမျာ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သားနေအိမ်များ ထိမှန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Captures Town in Rakhine, Prompting Bombardment by Myanmar Military |date=16 November 2023 |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html |work=The Irrawaddy |accessdate=23 November 2023 |archivedate=17 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231117203523/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: အွန်လိုင်းရာဇဝတ်မှုခေါင်းဆောင် မြီရှောက်ချန်းနှင့် မိသားစုအာ စစ်ကောင်စီက ဖမ်းဆီးကာ တရုတ်နိုင်ငံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-17/3118050.html|title=最新消息！缅北电诈头目明学昌，已自杀身亡|work=National Business Daily|date=2023-11-17|language=zh-cn|access-date=23 November 2023|archivedate=4 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204173627/https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-17/3118050.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Former lawmaker dies in police custody after arrest for Myanmar scams |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/lawmaker-11162023165911.html |access-date=2023-11-17 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118082258/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/lawmaker-11162023165911.html }}</ref> * ၂၁ နိုဝင်ဘာ - ချင်းပြည်နယ် တီးတိန်မြို့၊ [[ကနေဒီတောင်]]ပေါ်တွင် တပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီ တပ်စခန်းကို ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ PDF – Zoland က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကနေဒီတောင် စစ်ကောင်စီစခန်း ချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.voanews.com/a/the-chin-defense-forces-occupied-the-kennedy-peak-myanmar-military-base/7364067.html |access-date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=23 November 2023 |archivedate=28 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240228064921/https://burmese.voanews.com/a/the-chin-defense-forces-occupied-the-kennedy-peak-myanmar-military-base/7364067.html }}</ref> *၂၄ နိုဝင်ဘာ - ရန်ကုန်မြို့တွင် ညအချိန် သံချပ်ကာကားများ လှည့်လည်နေခြင်းကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ညဉ့်မနက်မီ စောစီးစွာပိတ်သိမ်းကြသည်။<ref>{{cite news |title=Reports of Forced Conscription by Myanmar's Military Spark Panic in Yangon |author=Yuzana |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/reports-of-forced-conscription-by-myanmars-military-spark-panic-in-yangon.html |date=24 November 2023 |work=The Irrawaddy |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=9 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240409133020/https://www.irrawaddy.com/news/burma/reports-of-forced-conscription-by-myanmars-military-spark-panic-in-yangon.html }}</ref><ref>{{cite news |date=24 November 2023 |title=Parents Pull Children From Schools in Yangon as Myanmar Junta Troops Move In |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/parents-pull-children-from-schools-in-yangon-as-myanmar-junta-troops-move-in.html |work=The Irrawaddy |access-date=25 November 2023 |accessdate=12 January 2024 |archivedate=9 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240409133018/https://www.irrawaddy.com/news/burma/parents-pull-children-from-schools-in-yangon-as-myanmar-junta-troops-move-in.html }}</ref> *၂၅ နိုဝင်ဘာ - ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်က မတူပီမြို့နယ်ရှိ လိုင်လင်းပီမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-11-25 |title=Another town on the India-Myanmar border falls to the resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ |access-date=2023-12-01 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231127132400/https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ }}</ref> *၂၈ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်သည် ၁၈၆ ဦးပါဝင်သော အမှတ် ၁၂၅ ခြေမြန်တပ်ရင်းသည် MNDAA ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်အား MNDAA က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-29 |title=Another Entire Junta Battalion Raises the White Flag in Myanmar's Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-entire-junta-battalion-raises-the-white-flag-in-myanmars-northern-shan-state.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=29 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231129205115/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-entire-junta-battalion-raises-the-white-flag-in-myanmars-northern-shan-state.html }}</ref><ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-30 |title=After Over 30 Years of Control, Myanmar Junta Loses Grip on Township Near China Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/after-over-30-years-of-control-myanmar-junta-loses-grip-on-township-near-china-border.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201023257/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/after-over-30-years-of-control-myanmar-junta-loses-grip-on-township-near-china-border.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့သည် မူဆယ်မြို့သို့ ဦးတည်သော ကုန်းလမ်းများအား ထိန်းချုပ်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Regan |first1=Helen |title=Opponents vow 'beginning of the end' for Myanmar's junta as resistance launches nationwide offensive |url=https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html |access-date=28 November 2023 |agency=CNN |date=28 November 2023 |archivedate=28 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128025624/https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=28 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128025624/https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html }}</ref> *၂၉ နိုဝင်ဘာ - ** CDF နှင့် CNA တို့က မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရေဇွာမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Chin allied resistance claims big junta losses in western Myanmar |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html |access-date=2023-12-01 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=2 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231202043350/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html }}</ref> ** [[သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း|ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ]]တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Cho |first=Ko |date=2023-11-30 |title=Rival Shan armies declare truce as other ethnic armed groups gain ground |url=https://myanmar-now.org/en/news/rival-shan-armies-declare-truce-as-other-ethnic-armed-groups-gain-ground/ |access-date=2023-12-01 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240327180609/https://myanmar-now.org/en/news/rival-shan-armies-declare-truce-as-other-ethnic-armed-groups-gain-ground/ }}</ref> === ဒီဇင်ဘာ === {{see also|လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ}} * ၁ ဒီဇင်ဘာ - [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့အရှေ့တောင်ပိုင်းကို MNDAA က စတင်ထိုးစစ်ဆင်သည်။ အရပ်သားများစွာ မြို့အတွင်း ပိတ်မိနေကာ ရန်ကုန်မြို့ရှိ တရုတ်သံရုံးက တရုတ်နိုင်ငံသားများ မြို့အတွင်းမှ ထွက်ခွာကြရန် ဆော်ဩသည်။<ref>{{cite news |title=After weeks of preparation, MNDAA says it has entered Laukkai |url=https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |date=1 December 2023 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=6 January 2024 |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ }}</ref> * ၃ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့တောင်ဘက်ရှိ ဘုရားလေးဆူကုန်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို MNDAA က တိုက်ခိုက်သည်။ တိုက်ပွဲမှာ ရှစ်နာရီခန့် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။<ref name=4bsh>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-05 |title=Ethnic Army Battles to Seize Another Base From Myanmar Junta Near Border With China |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |access-date=2023-12-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=6 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231206134554/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |url-status=live}}</ref> * ၄ ဒီဇင်ဘာ - ** ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး: KNLA နှင့် ဒေသခံ PDF များက ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ မုန်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်နိုင်သော မြို့ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-05 |title=Myanmar Resistance Seizes First Town in Bago Region: KNU |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-seizes-first-town-in-bago-region-knu.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=15 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415180748/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-seizes-first-town-in-bago-region-knu.html }}</ref> ** လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မှ ထွက်ပြေးသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား MNDAA က လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=4bsh/> * ၅ ဒီဇင်ဘာ - ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ တရွန်အိုင် ဗျူဟာစခန်းကုန်းအား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-06 |title=Arakan Army Declares Seizure of Major Myanmar Junta Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=7 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231207024830/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html }}</ref> * ၆ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: ဘုရားလေးဆူကုန်းအား MNDAA က သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ လောက်ကိုင်မြို့ တောင်ပိုင်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-seizes-key-outpost-south-of-laukkai/ |title=MNDAA seizes key outpost south of Laukkai |date=6 December 2023 |access-date=6 December 2023 |archivedate=8 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208173510/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-seizes-key-outpost-south-of-laukkai/ |url-status=live}}</ref> * ၇ ဒီဇင်ဘာ - [[အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် (၁၂) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] ဌာနချုပ်မှူးဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဇော်လင်းကို အသေရမိခဲ့သည်ဟု ကိုးကန့်မီဒီယာများက ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း သေဆုံးမှုအား အတည်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |title=敏昂萊武裝第12野戰旅旅長在果敢戰場被擊斃 |url=https://kokang123.blogspot.com/2023/12/12.html |access-date=2023-12-08 |website=果敢资讯网 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231209231216/https://kokang123.blogspot.com/2023/12/12.html|archivedate=December 9, 2023|trans-title=Tatmadaw's 12th Military Operations Brigadier General Shot Dead in Kokang Battlefield|lang=zh}}</ref>{{Better source needed|date=December 2023}} * ၁၁ ဒီဇင်ဘာ - ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် တပ်မတော်တို့အကြား ဆွေးနွေးပွဲကို တရုတ်နိုင်ငံက လက်ခံကျင်းပခဲ့ရာ 'အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ' ရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=China brokers talks in Myanmar between military junta and rebel groups that yield 'positive results' |url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3244699/china-brokers-talks-myanmar-between-military-junta-and-rebel-groups-yield-positive-results |access-date=11 December 2023 |date=December 11, 2023 |accessdate=12 January 2024 |archivedate=11 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231211145421/https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3244699/china-brokers-talks-myanmar-between-military-junta-and-rebel-groups-yield-positive-results }}</ref> * ၁၃ ဒီဇင်ဘာ - တရုတ်ဦးဆောင်သော ဆွေးနွေးပွဲမှာ "၁၀ မိနစ်ခန့်သာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်" ဟု ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့က ဆိုခဲ့ကာ ဆက်လက်တိုက်ပွဲဝင်သွားမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Brotherhood Alliance Denies Myanmar Junta Peace Deal Rumors |work=The Irrawaddy |date=13 December 2023 |url=https://www.irrawaddy.com/news/politics/brotherhood-alliance-denies-myanmar-junta-peace-deal-rumors.html |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=1 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240101211111/https://www.irrawaddy.com/news/politics/brotherhood-alliance-denies-myanmar-junta-peace-deal-rumors.html }}</ref> * ၁၅ ဒီဇင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နမ့်ဆန်မြို့]]အား TNLA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2023-12-16 |title=Myanmar rebels seize town from military junta despite China-backed ceasefire |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20231216-myanmar-s-three-brotherhood-alliance-seizes-town-from-military-despite-china-backed-ceasefire |access-date=2023-12-18 |website=France 24 |language=en |archivedate=23 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231223164727/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20231216-myanmar-s-three-brotherhood-alliance-seizes-town-from-military-despite-china-backed-ceasefire }}</ref> * ၁၈ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်မြို့ မြောက်ဘက်ဝင်ပေါက်အနီးရှိ [[ထန်ပါကျိုင်းရွာ၊ လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်|ထန်ပါကျိုင်းရွာ]]ရှိ MNDAA အပေါ် တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ သုံးကြိမ် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 November 2023 |author=Kyaw Oo |url=https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ |title=Fighting restarts near Laukkai as MNDAA seizes border gate and trade zone |work=Myanmar Now |language=en |access-date=6 January 2024 |archivedate=26 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226191555/https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=26 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226191555/https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ }}</ref> * ၁၉ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ဝင်ပေါက် ရန်လုံးကြိုင်နယ်စပ်ဂိတ်ကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Myanmar ethnic armed group seizes another crossing point along the Chinese border, reports say |url=https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ |access-date=2024-01-05 |website=ABC News |date=20 December 2023 |language=en |archivedate=31 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240131114238/https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ }}</ref> * ၂၂ ဒီဇင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: မန်တုံမြို့ကို TNLA က သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက် [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]သည် TNLA ၏ အလုံးစုံထိန်းချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |author=Hein Htoo Zan |date=23 December 2023 |title=Brotherhood Alliance Seizes Another Ethnic Zone in Myanmar's northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/brotherhood-alliance-seizes-another-ethnic-zone-in-myanmars-northern-shan-state.html |access-date=25 December 2023 |website=The Irrawaddy |archivedate=23 December 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231223205345/https://www.irrawaddy.com/news/burma/brotherhood-alliance-seizes-another-ethnic-zone-in-myanmars-northern-shan-state.html }}</ref> * ၂၅ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့ပေါ်သို့ စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၈ ဦးသေဆုံးကာ ၂၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref name=most>{{cite news |title=Most of Laukkai now under MNDAA control |url=https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |date=28 December 2023 |author=Kyaw Oo |work=Myanmar Now |language=en |access-date=6 January 2024 |archivedate=30 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=30 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ }}</ref> * ၂၆ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၉၀ ပါဝင်သော တပ်မတော်၏ အမှတ် ၅၅ ခြေမြန်တပ်ရင်းနှင့် ဒေသခံ နယ်ခြားစောင့်တပ်မှူး ပယ်ဆောက်ချိန်တို့အပါဝင် နယ်ခြားစောင့်တပ် MNDAA ထံတွင် လက်နက်ချသည်။ လက်နက်ချပြီးနောက် MNDAA က မြို့အား ကင်းလှည့်လည်သည်။<ref name=cas>{{cite news |title=Myanmar Infantry Division Surrenders in Laukkai, Shan State: Reports |author=Saw Reh |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |language=en |date=26 December 2023 |access-date=6 January 2024 |archivedate=27 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=27 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html }}</ref> * ၂၇ ဒီဇင်ဘာ - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ နတ်သံကွင်းမြို့အား KNLA ဦးဆောင်သောအဖွဲ့မှ သိမ်းပိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-loses-another-town-in-bago-region-kills-four-children-in-airstrike.html |access-date=12 January 2024 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-loses-another-town-in-bago-region-kills-four-children-in-airstrike.html }}</ref> * ၂၉ ဒီဇင်ဘာ - စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၅၁ ဦး အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇီုရမ်ပြည်နယ်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://theprint.in/india/151-myanmar-soldiers-flee-to-mizoram-border-village-after-rebel-forces-capture-military-base/1905269/ |access-date=12 January 2024 |archivedate=14 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114105949/https://theprint.in/india/151-myanmar-soldiers-flee-to-mizoram-border-village-after-rebel-forces-capture-military-base/1905269/ }}</ref> == ၂၀၂၄ == === ဇန်နဝါရီ === * ၄ ဇန်နဝါရီ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့ရှိ ဒေသကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်သည် လက်နက်ချခဲ့ရာ လက်နက်ခဲယမ်း အများအပြားကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားနှင့် မိသားစုဝင်များ လားရှိုးမြို့သို့ ထွက်ခွာသည်။<ref name=end>{{cite news |title=Myanmar Regime Raises the White Flag in Kokang Zone on China Border in Shan State |date=5 January 2024 |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-regime-raises-the-white-flag-in-kokang-zone-on-china-border-in-shan-state.html |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=12 January 2024 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118021858/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-regime-raises-the-white-flag-in-kokang-zone-on-china-border-in-shan-state.html }}</ref> * ၅ ဇန်နဝါရီ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲပြီးဆုံးကာ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]နှင့် [[လောက်ကိုင်မြို့]]အား MNDAA က အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA captures military command centre outside Laukkai, taking full control of city |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |date=5 January 2024 |language=en |work=Myanmar Now |accessdate=12 January 2024 |archivedate=11 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240111142130/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ }}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၃၈၉ ဦးနှင့် မိသားစုဝင် ၁၆၀၀ ဦး လက်နက်ချသည်ဟု MNDAA က ထုတ်ပြန်သည်။ မိသားစုဝင်များ၏ အသက်အန္တရာယ်လုံခြုံရေးအတွက် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု စစ်ကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဆိုသည်။<ref name=surr2>{{cite news |title=Myanmar ethnic minority armed groups: Over 2,300 military personnel surrendered |date=6 January 2024 |url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ |work=NHK World- Japan |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=7 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240107114044/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ }}</ref> * ၈ ဇန်နဝါရီ - ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်ရှိ တောင်ရှည်တောင်စစ်စခန်းကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းယူသည်။ ယင်းတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ခန့် လက်နက်ချသည်။<ref name=aakt>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses Nearly 50 Troops, More Bases in Three Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html |date=10 January 2024 |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=20 January 2024 |archivedate=15 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240115022517/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၉ ဇန်နဝါရီ - အင်ဒို-မြန်မာ [[ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်း]]တွင် ဗျူဟာကျသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည့် [[ပလက်ဝမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သော [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]တွင်း တိုက်ပွဲများတွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=aakt/> * ၁၂ ဇန်နဝါရီ - ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် ကြားဝင်စေ့စပ်ခဲ့ကြောင်း တရုတ်နိုင်ငံက ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/myanmar-junta-and-armed-rebels-agree-ceasefire |access-date=20 January 2024 |archivedate=28 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240228144830/https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/myanmar-junta-and-armed-rebels-agree-ceasefire }}</ref> * ၁၃ ဇန်နဝါရီ - [[လားရှိုးမြို့နယ်]]နှင့် [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]များအပါအဝင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ကာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု TNLA က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Breaks Chinese-Brokered Ceasefire: TNLA |author=Yuzana |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html |date=13 January 2024 |work=The Irrawaddy |language=en |accessdate=20 January 2024 |archivedate=13 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240113144010/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html }}</ref> * ၁၅ ဇန်နဝါရီ - ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော တိုက်ပွဲများဖြင့် ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-victory-in-paletwa-myanmars-chin-state.html |access-date=20 January 2024 |archivedate=27 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240227180712/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-victory-in-paletwa-myanmars-chin-state.html }}</ref> * ၁၈ ဇန်နဝါရီ - ရက္ခိုင့်တပ်တော်နှင့် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၇၆ ဦးသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်သို့ ထွက်ပြေးကာ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.ndtv.com/india-news/more-myanmar-soldiers-enter-mizoram-amid-conflict-with-armed-ethnic-group-4888638 |access-date=20 January 2024 |archivedate=19 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119102953/https://www.ndtv.com/india-news/more-myanmar-soldiers-enter-mizoram-amid-conflict-with-armed-ethnic-group-4888638 }}</ref> * ၂၀ ဇန်နဝါရီ - ** စစ်ကောင်စီတပ်သား ၆၀၀ ကျော်သည် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်က အိန္ဒိယစစ်တပ်ထံ ခိုလှုံမှုများနှင့် စစ်ဘေးရှောင်များ ဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ် ၁,၆၄၃ ကီလိုမီတာအား ခြံစည်းရိုးကာရန် အိန္ဒိယအစိုးရက ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=India-Myanmar border to be fenced soon, says Home Minister Amit Shah |url=https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece |date=20 January 2024 |work=The Hindu |language=en |accessdate=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126182417/https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece }}</ref> ** တပ်မတော်နှင့် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]တို့သည် [[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]တွင် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/firefight-erupts-as-myanmar-junta-troops-halt-pnlo-arms-convoy-in-shan-state.html Firefight Erupts as Myanmar Junta Troops Halt PNLO Arms Convoy in Shan State]. Brian Wei. January 23, 2024. [[The Irrawaddy]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124045933/https://www.irrawaddy.com/news/burma/firefight-erupts-as-myanmar-junta-troops-halt-pnlo-arms-convoy-in-shan-state.html|date=January 24, 2024}}</ref> * ၂၄ ဇန်နဝါရီ - ** [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တို့သည် ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်နှင့် တပ်မတော်တို့ ထိန်းချုပ်ထားသော ဆီဆိုင်မြို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-now-at-war-with-ethnic-pa-o-army-and-allies-in-southern-shan-state.html Myanmar Military Now at War With Ethnic Pa-O Army And Allies in Southern Shan State]. Brian Wei. January 26, 2024. [[The Irrawaddy]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240126163421/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-now-at-war-with-ethnic-pa-o-army-and-allies-in-southern-shan-state.html|date=January 26, 2024}}</ref> ** ရေးမြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီနှင့် နီးစပ်သော မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ပိုင် ကားတစ်စီးကို ပီဒီအက်ဖ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်သုံးဦးသေဆုံးပြီး လက်နက်နှင့် ဗုံးပစ်လောင်ချာတို့ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး ပစ်သတ်ခံရ|trans-title=Three members of the Mon Peace Defense Force were shot dead|lang=my|url=https://burmese.monnews.org/2024/01/24/%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD/|date=January 24, 2024|archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20240126160153/https://burmese.monnews.org/2024/01/24/%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD/|archivedate=|access-date=6 February 2024|archivedate=26 January 2024}}</ref> * ၂၅ ဇန်နဝါရီ - စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် အပြင်းအထန်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ပေါက်တောမြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ မြို့ပေါ်ရှိ အဆောက်အုံအများအပြား ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=January 25, 2024 |title=Arakan Army Captures Key Town From Junta in Myanmar's Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html |website=The Irrawaddy |access-date=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126031058/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html }}</ref> * ၂၆ ဇန်နဝါရီ - ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]အား ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Pa-O, Karenni forces seize control of town in southern Shan State |url=https://myanmar-now.org/en/news/pa-o-karenni-forces-seize-control-of-town-in-southern-shan-state/ |author=Aung Naing |date=26 January 2024 |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126121405/https://myanmar-now.org/en/news/pa-o-karenni-forces-seize-control-of-town-in-southern-shan-state/ }}</ref> * ၂၉ ဇန်နဝါရီ - ** KNLA နှင့် PDF တပ်ဖွဲ့များက တပ်မတော်၏ [[:en:Eurocopter AS365|ရဟတ်ယာဉ်]]တစ်စင်းအား စက်သေနတ်များ၊ စနိုက်ပါနှင့် ဒုံးပစ်လက်နက်တို့ဖြင့် ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးချုပ်အေးမင်းနောင်၊ ဗိုလ်မှူးစိုးလွင်ထွန်း၊ ဗိုလ်မှူး တိုးဦးနှင့် အခြားနှစ်ဦးတို့ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/in-karen-state-another-myanmar-junta-chopper-shot-down.html In Karen State, Another Myanmar Junta Chopper Shot Down]. January 29, 2024. [[The Irrawaddy]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240129142812/https://www.irrawaddy.com/news/burma/in-karen-state-another-myanmar-junta-chopper-shot-down.html|date=January 29, 2024}}</ref><ref> [https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146 Sniper Shoots Dead Myanmar Brigadier-general In Helicopter]. January 29, 2024. [[Agence France-Presse|AFP]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240129194457/https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146|archivedate=January 29, 2024}}</ref> ** မင်းပြားမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ အမှတ် ၃၈၀ ခြေမြန်တပ်ရင်းဌာနချုပ်အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Junta's infantry base seized by Arakan Army|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-myanmar-junta-infantry-base-seized.html|access-date=2024-01-29|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=4 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204054158/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-myanmar-junta-infantry-base-seized.html}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၁ ဖေဖော်ဝါရီ - [[မြောက်ဦးမြို့နယ်|ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ အမှတ် ၅၄၀ ခြေမြန်တပ်ရင်းအား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Another myanmar battalion base captured|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-myanmar-battalion-routed-in-rakhine-as-aa-eyes-state-capital.html|access-date=2024-02-01|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=4 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240504195023/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-myanmar-battalion-routed-in-rakhine-as-aa-eyes-state-capital.html}}</ref> * ၅ ဖေဖော်ဝါရီ - ကယားပြည်နယ်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်၊ [[ဒေါဆီအီရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဒေါဆီအီရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းအား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့်အတွက် ကလေးငယ် အနည်းဆုံး လေးဦး သေဆုံးကာ ၁၀ ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Warplanes Bomb School in Karenni State, Killing 4 Children|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-warplanes-bomb-school-in-karenni-state-killing-4-children.html|access-date=2024-02-06|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=8 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240508031855/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-warplanes-bomb-school-in-karenni-state-killing-4-children.html}}</ref> * ၆ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်]]နှင့် [[မံစီမြို့နယ်]]များရှိ စစ်ကောင်စီ စစ်စခန်းနှစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=KIA, PDF Seize Two Myanmar Junta Outposts in Kachin State Within a Week|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html|access-date=2024-02-06|website=Irrawaddy|accessdate=11 February 2024|archivedate=13 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213160055/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html}}</ref> * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - ** မင်းပြားမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ တပ်ရင်းဌာနချုပ် လက်ကျန်နှစ်ခုအား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မင်းပြားမြို့နယ်အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html |access-date=11 February 2024 |archivedate=7 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207113816/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html }}</ref> ** မြောက်ဦးနှင့် [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]များတွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိကာ ကျောက်တော်မြို့အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253|title=AA captures six towns so far, two more waits for coming under their control|access-date=8 February 2024|website=Narinjara News|archivedate=8 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240208171938/https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253}}</ref> * ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ - ** အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၃၅ နှစ်အကြား အမျိုးသားနှင့် အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၂၇ နှစ်ကြား အမျိုးသမီး အရွယ်ရောက်သူတိုင်း စစ်မှုထမ်းရမည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အာဏာတည်ကြောင်း စစ်ကောင်စီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar junta enforces compulsory military service law: Report|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/myanmar-junta-enforces-compulsory-military-service-law-report-101707581223173-amp.html|access-date=2024-02-10|website=[[Hindustan Times]]|accessdate=11 February 2024|archivedate=11 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240211051317/https://www.hindustantimes.com/world-news/myanmar-junta-enforces-compulsory-military-service-law-report-101707581223173-amp.html}}</ref> ** ရက္ခိုင့်တပ်တော်က မြောက်ဦးမြို့အား သိမ်းပိုက်လို်က်ကာ တပ်မတော်၏ ကမ်းတက်ရေယာဉ်သုံးစင်းကို နှစ်မြှုပ်ခဲ့သည်။ * ၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ - ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့သုံးမြို့ သိမ်းပိုက်ခံရခြင်းအပေါ် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] [[ကုလားတန်မြစ်]]ကူးတံတားဖြစ်သော ကစ္ဆပနဒီတံတားကို စစ်ကောင်စီက ဖောက်ခွဲမှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းနေ့အစောပိုင်းတွင်လည်း စစ်တွေမြို့အဝင်ရှိ မီးချောင်းတံတားကိုလည်း ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military blows bridge to Rakhine State capital as AA advances |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=12 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=13 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213161248/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html }}</ref> * ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ - အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ထိန်းချုပ်ထားသော [[ကောလင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html Myanmar Junta Retakes Town From Civilian Government in Sagaing Region]. [[The Irrawaddy]]. February 13, 2024 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213160046/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html|date=February 13, 2024}}</ref> * ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ - ** အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ထိုးထားသော [[မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ယင်း၏ နိုင်ငံရေးပါတီ [[မွန်ပြည်သစ်ပါတီ]] မှ "မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေး)" အမည်ဖြင့် ခွဲထွက်ကာ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီအား တိုက်ခိုက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်မည်ဟု မွန်ပြည်သစ်ပါတီ နိုင်ငံရေးစစ်ရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ ကြေညာ |url=https://burmese.dvb.no/post/638482 |work=Democratic Voice of Burma |language=my |access-date=14 February 2024 |date=14 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=29 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240229120629/https://burmese.dvb.no/post/638482 }}</ref><ref>{{cite news |title=မွန်ပြည်သစ်ပါတီမှအတွင်းရေးမှူး၊ ဒုစစ်ဦးစီးချုပ်တို့မှ ပါတီတွင်းမှ ယုံကြည်ချက်တူသူများနှင့် လက်တွဲ၍ စစ်ကောင်စီကို တိုက်ခိုက်သွားမည်ဟု ကြေညာချက်ထုတ် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/65cc4d61a17cfc013770fe67 |work=Narinjara |language=my |access-date=14 February 2024 |date=14 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=22 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240322032425/https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/65cc4d61a17cfc013770fe67 }}</ref> ** [[ကရင်နီ တပ်မတော်]]နှင့် [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]သည် [[ရှားတောမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ ကယားပြည်နယ်အတွင်း ကရင်နီအဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်နိုင်သော ဒုတိယမြောက်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-forces-capture-shadaw-as-hilltop-junta-base-falls.html Karenni Resistance Forces Capture Shadaw as Hilltop Junta Base Falls]. [[The Irrawaddy]]. Hein Htoo Zan. February 14, 2024. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240214152425/https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-forces-capture-shadaw-as-hilltop-junta-base-falls.html|date=February 14, 2024}}</ref> * ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကောင်စီတပ်များ စွန့်ခွာသွားပြီးနောက် [[မြေပုံမြို့]]အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army captures another Rakhine State town, warns locals clashes may continue |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ |work=Myannmar Now |language=en |date=16 February 2024 |accessdate=17 February 2024 |archivedate=17 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240217073534/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ }}</ref> * ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈-၁၉ : ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာလေးရွာမှ [[ရိုဟင်ဂျာ]] ၁၀၀ ခန့်ကို နိုင်ငံသားအဖြစ် လျှောက်ထားသော်လည်း စစ်အစိုးရက စစ်မှုထမ်းစေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား မှတ်ပုံတင်ကတ်များ၊ ဆန်တစ်အိတ်နှင့် လစဉ် လစာ ၄၁ ဒေါ်လာ ပေးမည်ဟု စစ်အစိုးရက ကတိပြုထားသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ၁၄ ရက်ကြာ အခြေခံသင်တန်းကို တက်ရောက်ခဲ့ရသည်။ ရှောင်တိမ်းနေသော ရိုဟင်ဂျာ အများအပြားသည် [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်|ARSA]] သို့မဟုတ် RSO ကို ကျော်ပြီး ရက္ခိုင့်တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းကြသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/rohingya-men-in-myanmar-are-being-forcibly-recruited-by-the-juntas-military.html Rohingya Men in Myanmar Are Being Forcibly Recruited by The Junta’s Military] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240507140422/https://www.irrawaddy.com/news/burma/rohingya-men-in-myanmar-are-being-forcibly-recruited-by-the-juntas-military.html |date=7 May 2024 }}. [[The Irrawaddy]]. Hein Htoo Zan. February 23, 2024.</ref> <ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/65d7032ace78abb409ae8bc8 Junta forces abduct 100 young Muslims from Buthidaung to enroll in conscription] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240404225520/https://www.narinjara.com/news/detail/65d7032ace78abb409ae8bc8 |date=4 April 2024 }}. Narinjara News. February 22, 2024.</ref> တချိန်တည်းတွင် အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၅၅ နှစ်ကြား အမျိုးသားများကို ပြည်သူ့စစ်များအဖြစ် မဝင်ရောက်ပါက နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ရုပ်သိမ်းမည်ဟု စစ်အစိုးရ တာဝန်ရှိသူများက ကျောက်ဖြူမြို့ရှိ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]စစ်ဘေးရှောင်များကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/en/news/kaman-idps-in-rakhine-state-told-to-form-pro-junta-militia/|title=Kaman IDPs in Rakhine State told to form pro-junta militia|date=February 21, 2024|publisher=[[Myanmar Now]]|url-access=subscription|author=Jessy Wolf|access-date=29 February 2024|archivedate=24 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224175618/https://myanmar-now.org/en/news/kaman-idps-in-rakhine-state-told-to-form-pro-junta-militia/}}</ref> * ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ: ** KIA တပ်ဖွဲ့များသည် ၄ ရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် Jehkam စစ်အခြေစိုက်စခန်းအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ** [[ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ|ရှမ်းပြည် တိုးတက်ရေးပါတီ]] (SSPP) နှင့် ၎င်း၏ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များသည် စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး အင်အားစုများနှင့် ပူးပေါင်းမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-02-23 |title=အာဏာရှင်စနစ်ကျဆုံးရေး၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်း လာရေး တိုက်ပွဲဝင်နေဟု SSPP/SSA ကြေညာ၊ တော်လှန်လိုသော ပြည်သူများကို ကြိုဆိုလက်ခံမည်ဟု ဖိတ်ခေါ် |url=https://yktnews.com/2024/02/147102/ |access-date=2024-02-24 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archivedate=24 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224160442/https://yktnews.com/2024/02/147102/ }}</ref> * ၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ: ** ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် KIA နှင့် ABSDF မှ သိမ်းပိုက်ခံထားရသော မော်လူးမြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် စစ်အစိုးရတပ်များက ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army launches offensive to retake Maw Luu from resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ |work=Myanmar Now |date=22 February 2024 |language=en |accessdate=29 February 2024 |archivedate=22 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222203614/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ }}</ref> ** အစိုးရ/PNA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|PNLA]] တပ်ဖွဲ့များကို တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဟိုပန်မြို့အရှေ့ဘက်တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ နာရီများစွာကြာပြီးနောက် စစ်အစိုးရတပ်များ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army soldiers killed as fighting continues near Shan State capital |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-soldiers-killed-as-fighting-continues-near-shan-state-capital/ |date=22 February 2024 |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=29 February 2024 |archivedate=22 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222145811/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-soldiers-killed-as-fighting-continues-near-shan-state-capital/ }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ: SSPP နှင့် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဟိုပန်နှင့် မိုင်းပွန်ကြားရှိ စစ်စခန်းတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-02-23 |title=ဟိုပုံးမြိုနှင့် မိုင်းပွန်မြို အကြားရှိ စစ်ကောင်စီ၏ လွယ်ဝိုးတုတ်စခန်းကို SSPP နှင့်မဟာမိတ်တပ်များ သိမ်းပိုက် |url=https://yktnews.com/2024/02/147203/ |access-date=2024-02-24 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archivedate=24 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224160513/https://yktnews.com/2024/02/147203/ }}</ref> * ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ: ရမ်းဗြဲမြို့နယ်တွင် AA နှင့် တပ်မတော်တို့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီး သုံးရက်အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Suffers Disaster in Battle for Rakhine Township: AA |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=27 February 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=24 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240424115557/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html }}</ref> * ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ: ကောလင်းမြို့၏ နေရာအတော်များများကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Town Almost Razed to Ground After Being Retaken by Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html |work=The Irrawaddy |date=27 February 2024 |language=en |accessdate=6 March 2024 |archivedate=7 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307115156/https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html }}</ref> * ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ: မင်းပြားမြို့နယ်တွင် နောက်ဆုံးကျန်ရှိသော စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်းကို အေအေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မင်းပြားမြို့နယ်အား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA seizes last junta base in Minbya Township, Rakhine State |url=https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=28 February 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=1 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240301151655/https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ }}</ref> * ၂၉ ဖေဖော်ဝါရီ: [[ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်း|ကုလားတန်လမ်းဖောက်လုပ်ရေး]]အတွက် အေအေ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[:en:K. Vanlalvena|K. Vanlalvena]] တို့ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army meets with Indian officials to discuss resumption of Kaladan road |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-meets-with-indian-officials-to-discuss-resumption-of-kaladan-road/ |work=Myanmar Now |language=en |date=4 March 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=4 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240304171458/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-meets-with-indian-officials-to-discuss-resumption-of-kaladan-road/ }}</ref> === မတ် === * ၂ မတ်: မုဒုံမြို့နယ်ရှိ [[ကမာဝက်မြို့|ကမာဝက်]]နှင့် [[ကော့ပီထော်ရွာ၊ မုဒုံမြို့နယ်|ကော့ပိထော]]ရှိ ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်သုံးဦးအား မွန်ပြည်သစ်ပါတီ-စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့ (NMSP-AMD) မှ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military Junta Forces Extends Presence Across Mudon Township |url=https://www.bnionline.net/en/news/military-junta-forces-extends-presence-across-mudon-township |work=Independent Mon News Agency |language=en |date=7 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509114158/https://www.bnionline.net/en/news/military-junta-forces-extends-presence-across-mudon-township }}</ref> * ၄-၅ မတ်: NMSP-AMD ၏ လုပ်ဆောင်မှုများအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီသည် မုဒုံနှင့် ကမာဝက်မြို့များတွင် စစ်အင်အား ၁၆၀ ကို တိုးမြှင့်ချထားခဲ့သည်။ * ၅ မတ်: TNLA သိမ်းပိုက်ထားသော မြို့နယ်များဖြစ်သည့် [[မန်တုံမြို့နယ်]]၊ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]နှင့် [[နမ္မတူမြို့နယ်]]များကို တပ်မတော်က စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Number of Townships Placed Under Martial Law by Myanmar Junta Rises to 61 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=5 March 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=11 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240311051705/https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html }}</ref> * ၇ မတ်: [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]]၏ ပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင် ဦးရွှေမင်းသည် အောင်မြေသစ်ရွာအနီးတွင် KIA ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref> [https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ Junta-allied Lisu militia leader killed in battle with Kachin forces]. [[Myanmar Now]]. March 8, 2024. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240308151624/https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/|date=March 8, 2024}}</ref> * ၈ မတ်: [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]တွင် အရပ်သားအစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်ရေးအတွက် ဒေသခံချင်းခေါင်းဆောင်များနှင့် ဆွေးနွေးလျက်ရှိသည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army to launch public administration in Paletwa Township, Chin State |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=8 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308152007/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ }}</ref> * ၁၁ မတ်: ယခင်အပတ်မှ စတင်သော စစ်ဆင်ရေးတွင် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ အခြေစိုက်စခန်းနှင့် ရှေ့တန်းစခန်း ၂၀ ကျော်ကို သိမ်းပို်က်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ကေအိုင်အေက ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military Loses Major Bases as KIA Continues Offensive in Kachin State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-loses-major-bases-as-kia-continues-offensive-in-kachin-state.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=11 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=21 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240321012725/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-loses-major-bases-as-kia-continues-offensive-in-kachin-state.html }}</ref> * ၁၂ မတ်: ** ရခိုင်ပြည်နယ် [[ရမ်းဗြဲမြို့]]ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Seizes Rakhine Town Near Key Chinese Port Project |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-rakhine-town-near-key-chinese-port-project.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=12 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406123333/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-rakhine-town-near-key-chinese-port-project.html }}</ref> ** [[မောင်တောမြို့နယ်]]ရှိ အောင်သပြေနယ်စပ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင်းသို့ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၉ ဦး ထွက်ပြေးခဲ့သည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Claims Seizure of Myanmar Junta Border Outpost |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=13 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=13 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240313152401/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html }}</ref> * ၁၄ မတ်: ** ချင်းရွှေဟော်နှင့် ကြူကုတ်နယ်စပ်စခန်းများကို MNDAAA က ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA reopens two Myanmar-China border trading points |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-reopens-two-myanmar-china-border-trading-points/ |work=Myanmar Now |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=16 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240316234633/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-reopens-two-myanmar-china-border-trading-points/ }}</ref> ** ကရင်နီတပ်များက [[ဖားဆောင်းမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karenni resistance fighters occupy Thailand-Myanmar border town of Hpasawng |url=https://myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-occupy-thailand-myanmar-border-town-of-hpasawng/ |work=Myanmar Now |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=16 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240316234603/https://myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-occupy-thailand-myanmar-border-town-of-hpasawng/ }}</ref> **ကလေးမြို့ရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအား ထိုးစစ်ဆင်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်များက စခန်းနှင့် ကမ်းပါးနီရွာများကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ကမ်းပါးနီရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance’s ‘Final Warning’ to Junta Sparks Civilian Exodus in Kale Warzone |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=15 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240315030445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html }}</ref> * ၁၅ မတ်: [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]ရှိ အမှတ် ၂၃၇ ခြေလျင်တပ်ရင်း ဌာနချုပ်ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA: Myanmar Junta Battalion Headquarters Seized |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-myanmar-junta-battalion-headquarters-seized.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=15 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509072930/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-myanmar-junta-battalion-headquarters-seized.html }}</ref> * ၁၇ မတ်: ရသေ့တောင်မြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ စစ်တွေမြို့အား ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် ဖြတ်တောက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army takes Rathedaung, its eighth town seizure in Rakhine State |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-takes-rathedaung-its-eighth-town-seizure-in-rakhine-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=18 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=22 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240422062735/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-takes-rathedaung-its-eighth-town-seizure-in-rakhine-state/ }}</ref> * ၁၉ မတ်: ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကြောင့် လူစုဆောင်းရခြင်းအတွက် သံတွဲမြို့နယ်ရှိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ၂၁ ဦး နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/resignations-03192024163107.html|title=Village heads quit in anger over military recruitment in Myanmar's Rakhine state|date=2024-03-19|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=7 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240407002128/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/resignations-03192024163107.html}}</ref> * ၂၂ မတ် ** လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်ရှိ ရှေ့တန်းစခန်းများအားလုံး၊ မြို့နယ် ၅ မြို့နယ်ရှိ တပ်ရင်းဌာနချုပ်များနှင့် [[ပါဂျောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|ပါဂျောင်]]အနီးရှိ စခန်းများအပါအဝင် မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်စခန်း ၅၀ ကျော်နှင့် ဗျူဟာကုန်း ၁၃ ခုအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA: Nine Myanmar Junta Strongholds Seized in Two Days |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html |work=The Irrawaddy |date=23 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111740/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html|archivedate=April 6, 2024}}</ref> ** မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်သည် အခြားသော မွန်ပြည်နယ်အခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ မလွှဲတောင်နှင့် [[ကလိန်အောင်မြို့|ကလိန်အောင်]]အကြား လမ်းတလျောက်တွင် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MSRF Vows to Cut Off Junta's Logistic Routes |url=https://www.bnionline.net/en/news/msrf-vows-cut-juntas-logistic-routes |work=Karen Information Center |date=22 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406070646/https://www.bnionline.net/en/news/msrf-vows-cut-juntas-logistic-routes|archivedate=April 6, 2024}}</ref> * ၂၄ မတ်: [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]တည်ရှိရာ [[အမ်းမြို့နယ်]]တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။ တဆက်တည်းမှာပင် မကွေးတိုင်း၊ [[ငဖဲမြို့နယ်]]တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Attacks Myanmar Junta's Rakhine Power Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-attacks-myanmar-juntas-rakhine-power-base.html |work=The Irrawaddy |date=29 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111814/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-attacks-myanmar-juntas-rakhine-power-base.html }}</ref> * ၂၅ မတ် : မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေး) သည် မွန်အမျိုးသားတပ်မတော်အပါအဝင် မဟာမိတ်များဖြင့် [[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်]]ရှိ [[ကော့ဘိန်းရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်|ကော့ဘိန်း]]ရဲစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Revolutionary Group Captures Kawt Bein Police Station, Seizes Weapons and Ammunition |url=https://www.bnionline.net/en/news/revolutionary-group-captures-kawt-bein-police-station-seizes-weapons-and-ammunition |work=Independent Mon News Agency |date=27 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509094009/https://www.bnionline.net/en/news/revolutionary-group-captures-kawt-bein-police-station-seizes-weapons-and-ammunition }}</ref> စစ်ကောင်စီက ကော့ဘိန်းနှင့် အနီးတဝိုက်အား လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပြန်လည် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Warships Unleash Firestorm on Mon Village After Police Station Seized |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-warships-unleash-firestorm-on-mon-village-after-police-station-seized.html |work=The Irrawaddy |date=29 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=29 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240429155525/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-warships-unleash-firestorm-on-mon-village-after-police-station-seized.html }}</ref> * ၂၇ မတ်: အမ်းမြို့နယ်ရှိ ဂဲလောင်နှင့် လုံးကောက်ရွာအနီးရှိ စစ်စခန်းများကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=2024-03-28|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/arakan-army-ninth-township-03282024045722.html|title=Myanmar ethnic army sets eyes on ninth township in Rakhine state|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=3 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240403204637/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/arakan-army-ninth-township-03282024045722.html}}</ref> * ၂၈ မတ်: ** မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော တိုက်ပွဲများဖြင့် [[ဖာပွန်မြို့]]အား KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/knla-claims-seizure-of-karen-town-while-myanmar-junta-celebrates.html|title=knla claims seizure of karen town while myanmar junta celebrates|date=2024-03-19|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=2 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240402112349/https://www.irrawaddy.com/news/burma/knla-claims-seizure-of-karen-town-while-myanmar-junta-celebrates.html}}</ref> ** [[မိုးမောက်မြို့နယ်]]ရှိ တရုတ်နယ်စပ်ပေါ်ရှိ [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း နှစ်ခုကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329">{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html|title=Myanmar Junta Loses Another Town, More Bases in Four Days of Resistance Attacks|date=2024-03-29|work=The Irrawaddy|access-date=2 May 2024|archivedate=24 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240424112802/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html}}</ref> ** နွားထိုးကြီး ပီဒီအက်ဖ်နှင့် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့တို့ပူးပေါင်း၍ နွားထိုးကြီးမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329" /> * ၂၉ မတ် : [[နွားထိုးကြီးမြို့]] ရဲစခန်းနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးရုံးတွင် အခြေချထားသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား နွားထိုးကြီး ပီဒီအက်ဖ်နှင့် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့တို့ပူးပေါင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329" /> * ၃၁ မတ် : [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ကူများအား KNLA နှင့် ဘထူးတပ်ဖွဲ့တို့က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111832/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html|archivedate=April 6, 2024}}</ref> === ဧပြီ === * ၁ ဧပြီ - ဗန်းမော်-လွယ်ဂျယ်လမ်းအား ကေအိုင်အေက အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111832/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၄ ဧပြီ - [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]] အေလာလေတပ်စခန်း၊ တပ်မတော်စစ်ရုံးနှင့် မင်းအောင်လှိုင်၏နေအိမ်များသို့ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က အသေခံဒရုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဒရုံး ၃၀ ခန့်အသုံးပြုခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီက ၇ စင်းအား ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's military-ruled capital attacked by drones|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68730993|work=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|date=4 April 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Drones Target Junta Chief's Residence, Military HQ and Airbase in Naypyitaw|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-drones-target-junta-chiefs-residence-military-hq-and-airbase-in-naypyitaw.html|work=The Irrawaddy |date=4 April 2024}}</ref> * ၅ ဧပြီ - မြဝတီရှိ စစ်ကောင်စီမြို့စောင့်တပ်သည် KNLA ထံတွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref> [https://www.bbc.com/news/world-asia-68750528 Myanmar military loses border town in another big defeat]. April 6, 2024. [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. Jonathan Head. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240406171044/https://www.bbc.com/news/world-asia-68750528|date=April 6, 2024}}</ref> * ၇ ဧပြီ - မြဝတီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း မြို့ပေါ်ရှိအစိုးရဝန်ထမ်းအချို့မှာ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ ဝန်ထမ်းများနှင့် အခြားစစ်ပွဲရှောင်များအား သယ်ဆောင်ရန် [[မဲဆောက်မြို့]]သို့ လေယာဉ်ဆင်းသက်ရန် စစ်ကောင်စီက ထိုင်းအစိုးရအား တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.khaosodenglish.com/news/2024/04/08/myanmar-army-in-myawaddy-asks-thailand-to-shelter-its-officials/ |title=Myanmar Army in Myawaddy Asks Thailand to Shelter its Officials |date=8 April 2024 |work=[[Khaosod]] |language=en}}</ref> * ၈ ဧပြီ - [[မော်လမြိုင်မြို့]]ရှိ [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]သို့ ဒုတိယတပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] ရောက်ရှိနေစဉ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က ဒရုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/resistance-drones-strike-myanmar-militarys-se-command-during-junta-no-2s-visit.html |date=10 April 2024 |author=Ei Thinzar Myint |work=The Irrawaddy|title= Resistance Drones Strike Myanmar Military’s SE Command During Junta No. 2’s Visit|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240413025342/https://www.irrawaddy.com/news/resistance-drones-strike-myanmar-militarys-se-command-during-junta-no-2s-visit.html |archivedate=April 13, 2024|language=en}}</ref> * ၉ ဧပြီ - ** နံနက်ပိုင်းတွင် မြဝတီမြို့ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ထိုင်း-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးတံတားအား KNLA တပ်များက ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Ethnic Army Launches Final Push to Capture Myawaddy on Thai Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-ethnic-army-launches-final-push-to-capture-myawaddy-on-thai-border.html |date=9 April 2024 |work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> ယင်းနောက် ခလရ ၂၇၅ ခြေလျင်တပ်အား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ [[ကရင်အမျိုးသားတပ်မတော်]] (ယခင် ကရင်ပြည်နယ် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]])က မြို့တွင်းတွင် လှည့်လည်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military Battling to Prevent Complete Defeat in Town Near Thai Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-battling-to-prevent-complete-defeat-in-town-near-thai-border.html |work=The Irrawaddy |date=10 April 2024}}</ref> ** [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]၏ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ပြည်သူ့ညီလာခံက ၁၉၈၂ ခုနှစ် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေ|မြန်မာနိုင်ငံသား ဥပဒေ]]ကို ရုပ်သိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=BHRN welcomes pledge by People’s Assembly to revoke 1982 Myanmar Citizenship Law |url=https://eng.mizzima.com/2024/04/18/9102 |work=Mizzima |date=18 April 2024}}</ref> * ၁၀ ဧပြီ - ည ၁၀ နာရီခန့်တွင် ခလရ ၂၇၅ အား KNLA တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ကျော်မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ မဲဆောက်မြို့သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံက နယ်စပ်တွင် လုံခြုံရေးများ တိုးမြှင့်ချထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Troops Withdraw From Myawaddy Following Clashes |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-withdraw-from-myawaddy-following-clashes.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref> မြို့အား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြဝတီအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ကောင်စီက အောင်ဇေယျစစ်ဆင်ရေးဖြင့် စစ်ကူများ ပို့ဆောင်ခဲ့သော်လည်း ကျုံဒိုးမြို့အနီးတွင် ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Spotlight on Thailand as Cornered Myanmar Junta Threatens Disaster on Border |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/spotlight-on-thailand-as-cornered-myanmar-junta-threatens-disaster-on-border.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=KNLA and Allied Forces Complete Epic Victory over all Junta |url=https://www.bnionline.net/en/news/knla-and-allied-forces-complete-epic-victory-over-all-junta |work=Than Lwin Times |date=11 April 2024}}</ref> * ၁၄ ဧပြီ - **မန္တလေးမြို့ သင်္ကြန်ပွဲကျင်းပနေစဉ် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လူ ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref> [https://news-eleven.com/article/290879 မန္တလေးမြို့ လမ်းလျှောက်သင်္ကြန် ပွဲတော် ဆိုင်ကယ်အပ်နှံရာ နေရာများတွင် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု၌ ကလေးငါးဦး အပါအဝင် ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာ ရရှိပြီး ၂၇ လမ်းနှင့် ၇၁ လမ်းထောင့်အား ယာဉ်ဝင်ခွင့် မပြုဘဲ လုံခြုံရေးတင်းကျပ်]. April 14, 2024. Eleven News {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240414153706/https://news-eleven.com/article/290879|date=April 14, 2024}}</ref> ** တချိန်တည်းမှာပင် ၁၀၇ မီလီမီတာ ရှော့တိုက်ဒုံးများကို [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]အတွင်းသို့ ပီဒီအက်ဖ်များက မင်းအောင်လှိုင်အား ထိခိုက်စေရန် ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ ဒုံးအချို့မှာ ပြင်ဦးလွင်ပြည်သူ့ဆေးရုံအား ထိမှန်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.bbc.com/burmese/articles/cn03r8kg7p0o How did the missile attack on Pyin Oo Lwin's DSA happen?] [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. April 15, 2024. {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/3Ezkg|date=April 16, 2024}}</ref> *၁၅ ဧပြီ - ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ရှိ [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[အာရက္ခတပ်တော်]]တို့ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ရိုဟင်ဂျာ ၂၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/program_2/rohingya-killed-buthidaung-04152024043904.html ဘူးသီးတောင်တိုက်ပွဲ ရိုဟင်ဂျာ ၂၅ ဦးသေဆုံး၊ ၃၀၀၀ နီးပါး ထွက်ပြေးနေရ]. April 15, 2024. [[Radio Free Asia]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240415131654/https://www.rfa.org/burmese/program_2/rohingya-killed-buthidaung-04152024043904.html|date=April 15, 2024}}</ref> *၂၄ ဧပြီ - KNLA တပ်များ ဆုတ်ခွာသွားပြီးနောက် မြဝတီမြို့အား စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar’s Junta Recaptures Town That Was a Significant Gain for Rebels|url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/asia/myanmar-junta-rebels-myawaddy.html|access-date=2024-04-26|website=[[NY Times]]}}</ref> *၂၇ ဧပြီ - ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှင့် ထောက်ပို့စခန်းအား KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Karen Troops Capture Another Myanmar Junta Base Near Thai Border|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-troops-capture-another-myanmar-junta-base-near-thai-border.html|access-date=2024-04-28|website=[[Irrawaddy]]}}</ref> === မေ === * ၂ မေ – စစ်မှုထမ်းသက်အတွင်းရှိသော အမျိုးသားများကို နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ အလုပ်လုပ်ခွင့်ကို စစ်ကောင်စီက ကန့်သတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-05-03 |title=Myanmar bans citizens leaving for work amid conscription drive |url=https://www.bbc.com/news/articles/cw8q9vx93q6o |access-date=2024-05-13 |website=BBC News |language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240510063056/https://www.bbc.com/news/articles/cw8q9vx93q6o|archivedate=May 10, 2024}}</ref> * ၇ မေ – ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း သက်ဆင်သည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ခေါင်းဆောင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ခေါင်းဆောင်များနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-05-07 |title=Former Thai PM Thaksin seeks mediation role in Myanmar conflict |url=https://www.voanews.com/a/former-thai-pm-thaksin-seeks-mediation-role-in-myanmar-conflict/7601736.html |access-date=2024-05-13 |website=Voice of America |language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240513103532/https://www.voanews.com/a/former-thai-pm-thaksin-seeks-mediation-role-in-myanmar-conflict/7601736.html|archivedate=May 13, 2024}}</ref> * ၉ မေ – မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဆောမြို့နယ်ရှိ [[အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ၊ ဆောမြို့နယ်|အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ]]အား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ၁၅ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၀ ခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=At least 15 killed in junta airstrike on Magway Region monastery |url=https://myanmar-now.org/en/news/at-least-15-killed-in-junta-airstrike-magway-region-monastery/ |access-date=11 May 2024 |work=Myanmar Now |date=10 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=ဆောမြို့နယ် အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူထပ်တိုးနိုင် |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/saw-ahkyipanpalun-airstrikes-killed-05102024062647.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240510105003/https://www.rfa.org/burmese/program_2/saw-ahkyipanpalun-airstrikes-killed-05102024062647.html|archivedate=May 10, 2024|access-date=11 May 2024 |agency=Radio Free Asia |date=10 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=မကွေးတိုင်း၊ ကျောက်ထုမှာ စစ်ကောင်စီလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၁၅ ဦးထက်အနည်း သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/airstrike-in-magway/7605817.html |access-date=11 May 2024 |work=VOA Burmese |date=10 May 2024 |language=my|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240511033822/https://burmese.voanews.com/a/airstrike-in-magway/7605817.html|archivedate=May 11, 2024}}</ref> * ၁၁ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[လက်ထုတ္တောရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်|လက်ထုတ္တောရွာ]]တွင် ရွာသား ၃၂ ဦးအား စစ်ကောင်စီတပ်သားများက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Zan |first1=Hein Htoo |title=Myanmar NUG Condemns Junta Forces’ Massacre of 32 Civilians in Sagaing |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-nug-condemns-junta-forces-massacre-of-32-civilians-in-sagaing.html |access-date=14 May 2024 |publisher=The Irrawaddy|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240515185531/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-nug-condemns-junta-forces-massacre-of-32-civilians-in-sagaing.html |date=13 May 2024|archivedate=May 15, 2024}}</ref><ref name="dvb">{{cite news |title=Jailed anti-coup protest leader given another 20 years; Military kills 30 in raid against People's Defense Force |url=https://english.dvb.no/jailed-anti-coup-protest-leader-given-another-20-years-military-kills-30-in-raid-against-peoples-defense-force/ |access-date=14 May 2024|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240514212416/https://english.dvb.no/jailed-anti-coup-protest-leader-given-another-20-years-military-kills-30-in-raid-against-peoples-defense-force/|archivedate=May 14, 2024 |work=DVB |date=13 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Blazevic |first1=Igor |title=Who carries responsibility for the atrocities in Myanmar? |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9844 |access-date=14 May 2024 |publisher=Mizzima |date=13 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240526144626/https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9844|archivedate=May 26, 2024}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ဘူးသီးတောင်မြို့]]အား [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=18 May 2024 |title=AA Claims Seizure of Buthidaung Near Bangladesh Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-claims-seizure-of-buthidaung-near-bangladesh-border.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240518132145/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-claims-seizure-of-buthidaung-near-bangladesh-border.html |archivedate=18 May 2024 |access-date=20 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၂၀ မေ - ** [[ကျီခါးမြို့]]နှင့် [[တွန်းဇံမြို့]]များကို ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Two towns Near India Border in Myanmar Captured by Chin Resistance Groups |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-towns-near-india-border-in-myanmar-captured-by-chin-resistance-groups.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240520104736/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-towns-near-india-border-in-myanmar-captured-by-chin-resistance-groups.html |archivedate=20 May 2024 |access-date=20 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ** မွန်ပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်နှင့် မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်တို့ စစ်ရေးအရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 May 2024 |title=Two Mon Armies Unite to Defeat Anti Junta Forces in Mon State |url=https://www.bnionline.net/en/news/two-mon-armies-unite-defeat-anti-junta-forces-mon-state |work=Than Lwin Times}}</ref> ===ဇွန်=== * ၂ ဇွန် - [[သံတွဲမြို့နယ်]]၊ [[ငပလီကမ်းခြေ]]အနီး သံတွဲ-တောင်ကုတ်လမ်းတလျောက် ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အေအေ က [[ဂေါ့ရွာ]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army 'Less Than 2 KM' From Myanmar's Thandwe Airport |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-less-than-2-km-from-myanmars-thandwe-airport.html |date=4 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၇ ဇွန် – ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[သံတွဲမြို့နယ်]] [[ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ဆင်ခေါင်း|ဆင်ခေါင်းရွာ]]တွင် အာရက္ခတပ်တော်နှင့် ဆက်သွယ်မှုရှိသည်ဟုဆိုကာ ရွာသား ၆၀ ကျော်အား စစ်ကောင်စီက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Attacks Kill Over 60 Rakhine Villagers|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-attacks-kill-over-60-rakhine-villagers.html|access-date=2024-06-11|website=[[The Irrawaddy|Irrawady]]}}</ref> * ၈ ဇွန် - မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် တစ်နိုင်ငံလုံးအား ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် အမှတ် ၈ ပြည်ထောင်စု အဝေးပြေးလမ်းအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် တပ်မတော်က ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-launches-fierce-offensive-to-retake-only-highway-in-southern-myanmar.html Junta Launches Fierce Offensive to Retake Only Highway in Southern Myanmar]. June 14, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> * ၉ ဇွန် - ပြည်နယ်တွင်းမှ စစ်ကောင်စီအား တွန်းထုတ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သော ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး အား စတင်ကြောင်း ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းနောက် [[မတူပီမြို့]]ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=15 June 2024 |title=Operation Chin Brotherhood Sees Swift Success Against Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/operation-chin-brotherhood-sees-swift-success-against-myanmar-junta-troops.html |access-date=16 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၁၁ ဇွန် - [[ဆဒုံးမြို့]]အား [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ကချင်ပြည်နယ်တွင်းရှိ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်းများအားလုံးအား စစ်ကောင်စီက လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-juntas-last-remaining-china-trade-route-in-kachin-state.html KIA Seizes Myanmar Junta’s Last Remaining China Trade Route in Kachin State]. June 14, 2024. [[The Irrawaddy]].</ref> [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]မှ တစ်မိုင်အကွာတွင်ရှိသော စစ်စခန်းအား တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ Resistance forces capture outpost, prisoners near Myanmar army’s northwestern regional headquarters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240919002531/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ |date=19 September 2024 }}. [[Myanmar Now]]. June 14, 2024</ref> * ၁၅ ဇွန် - အာရက္ခတပ်တော်သည် [[တောင်ကုတ်မြို့]]အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Launches Offensive to Capture Tanungup |url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-launches-offensive-capture-tanungup |date=17 June 2024 |work=Narinjara}}</ref> *၁၇ ဇွန် - [[သိုင်းချောင်းရွာ]]အနီးရှိ ဒွါရဝတီရေတပ်စခန်းကို စစ်ကောင်စီက စွန့်ခွာခဲ့ရာ [[ကျောက်ဖြူမြို့]]ပြင်ပတွင် တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fierce fighting breaks out near Myanmar naval base in Rakhine |url=https://myanmar-now.org/en/news/fierce-fighting-breaks-out-near-myanmar-naval-base-in-rakhine/ |date=18 June 2024 |work=Myanmar Now |accessdate=7 September 2024 |archivedate=18 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240618194426/https://myanmar-now.org/en/news/fierce-fighting-breaks-out-near-myanmar-naval-base-in-rakhine/ }}</ref> * ၂၀ ဇွန် - တောင်ကုတ်-ပန်းတောင်းလမ်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းအား အေအေတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၆၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Ambushes Junta Troops en route to Taungup |url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-ambushes-junta-troops-en-route-taungup |date=22 June 2024 |work=Narinjara}}</ref> * ၂၃ ဇွန် - [[သံတွဲလေဆိပ်]]အား [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-seizes-thandwe-airport-near-rakhines-ngapali-beach-local-sources-say.html AA Seizes Thandwe Airport Near Rakhine’s Ngapali Beach, Local Sources Say] [[The Irrawaddy]]. Roe Kyaw. June 24, 2024</ref> * ၂၄ ဇွန် - [[အမ်းမြို့နယ်]]ရှိ တောဟိန်းတောင် စခန်းအား အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/66797e0c452b71b584792349 AA fully captures Taw Hein Taung tactical operation command in Ann]. Thinzar New. June 24, 2024. Narinjara News.</ref> * ၂၆ ဇွန် ** အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအား ချိုးဖောက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီအား ဆန့်ကျင်ရေးအတွက် စစ်ဆင်ရေးများ စတင်မည်ဖြစ်ကြောင်း [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]က ကြေညာပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် [[နောင်ချိုမြို့]]အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=26 June 2024 |title=TNLA Seizes Town and Myanmar Regime Positions in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-seizes-town-and-myanmar-regime-positions-in-northern-shan-state.html |url-status=live |access-date=27 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ** သံတွဲမြို့ရှိ လက်ကျန်စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုနှင့် ငပလီကမ်းခြေတို့အား အေအေက စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting on Famous Ngapali Beach -AA Army tries to Knock Out 2 last Junta bases in Thandwe |url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-famous-ngapali-beach-aa-army-tries-knock-out-2-last-junta-bases-thandwe |date=27 June 2024 |work=Development Media Group}}</ref> === ဇူလိုင် === * ၃ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] က [[ကျောက်မဲမြို့]]အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=3 July 2024 |title=Myanmar's MNDAA Launches Offensive to Seize Northern Shan Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-mndaa-launches-offensive-to-seize-northern-shan-capital.html |access-date=15 July 2024 |website=The Irrawaddy}}</ref> * ၇ ဇူလိုင် - [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သံတွဲလေဆိပ်အား သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀၀ ခန့်သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA captures Thandao Airport; More than 400 members of the military council were killed and the remaining battalion continued to attack |url=https://bur.mizzima.com/2024/07/07/26608 |date=7 July 2024 |work=Mizzima |language=my}}</ref> * ၉ ဇူလိုင် - ငပလီကမ်းခြေအား အာရက္ခတပ်တော် က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army: Final Myanmar Junta Base Seized in Ngapali |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-final-myanmar-junta-base-seized-in-ngapali.html |date=13 July 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၁၁ ဇူလိုင် - စစ်ကောင်စီနှင့် သဘောတူညီမှုရယူပြီးနောက် [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်|ဝပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးတပ်မတော်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း တန့်ယန်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Maung |first=Myat Pan, Min |date=2024-07-12 |title=Wa army takes control of town in northern Shan State |url=https://myanmar-now.org/en/news/wa-army-takes-control-of-town-in-northern-shan-state/ |access-date=2024-07-15 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 July 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240727145339/https://myanmar-now.org/en/news/wa-army-takes-control-of-town-in-northern-shan-state/ }}</ref> * ၁၃ ဇူလိုင် - ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[မိုင်းရယ်မြို့]]အား [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း]]က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Wansai |first=Sai |date=2024-07-15 |title=CHANGING CONFLICT PATTERN IN NORTHERN SHAN STATE: Tangyan, Mongyai and ethnic rivalry |url=https://english.shannews.org/archives/27234 |access-date=2024-07-15 |website=Shan Herald Agency for News |language=en-US}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံတွဲထောင်ကို ၂၀၂၄ ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် မြို့ပေါ်ရှိ လက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်းကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ မြို့အား အလုံးစုံထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=AA Seizes Thandwe Prison, Consolidates Control Over Town|url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-seizes-thandwe-prison-consolidates-control-over-town|access-date=2024-07-17|website=Burma News International|language=en}}</ref> * ၁၇ ဇူလိုင် - **[[နေပြည်တော်လေဆိပ်]]အား ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က ရှော့တိုက်ဒုံးများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သော်လည်း အသေအပျောက် မရှိခဲ့ပေ။<ref>[https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/myanmar-junta-opponents-launch-rocket-attack-on-capital-airport Myanmar junta opponents launch rocket attack on capital airport]. [[Agence-France Presse]]. July 17, 2024.</ref> ** [[စဉ့်ကူးမြို့]]အား မန္တလေးပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Mandalay PDF Seizes Singu Township From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/mandalay-pdf-seizes-singu-township-from-myanmar-junta.html|work=The Irrawaddy |date=20 July 2024}}</ref> * ၂၀ ဇူလိုင် - ** "Operation Rung" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် CDF-ဟားခါး သည် ဟားခါးမြို့မရဲစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးခံ ၆၂ ဦးအား ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance Forces Raid Police Station in Hakha, Chin State, Freeing Over 60 Detainees |url=https://www.bnionline.net/en/news/resistance-forces-raid-police-station-hakha-chin-state-freeing-over-60-detainees |date=22 July 2024 |work=Khonumthung News}}</ref> ** ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇူလိုင် ၃၁ အထိ သက်တမ်းတိုးခဲ့ရာ တရုတ်၏ ဖိအားများကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Alliance Agrees to Extend Ceasefire With Junta in Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/politics/myanmar-alliance-agrees-to-extend-ceasefire-with-junta-in-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=22 July 2024}}</ref> On the same day, despite the ceasefire, junta reinforcements launched renewed attacks on Kyaukme.<ref>{{cite news |title=At least eight civilians killed in Myanmar junta attacks near Shan State town |url=https://myanmar-now.org/en/news/at-least-eight-civilians-killed-in-myanmar-junta-attacks-near-shan-state-town/ |work=Myanmar Now |date=22 July 2024 |accessdate=7 October 2024 |archivedate=7 October 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241007104228/https://myanmar-now.org/en/news/at-least-eight-civilians-killed-in-myanmar-junta-attacks-near-shan-state-town/ }}</ref> * ၂၂ ဇူလိုင် - ထန်တလန်မြို့ရှိ လက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦးနှင့် မဟာမိတ်များက ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ထန်တလန်-ဟားခါးလမ်းပေါ်ရှိ စခန်းအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=thantlang2024>{{cite news |title=CNA Warns Myanmar Junta Troops to Surrender in Thantlang After Last Base Falls |url= https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/cna-warns-myanmar-junta-troops-to-surrender-in-thantlang-after-last-base-falls.html |work=The Irrawaddy |date=7 August 2024}}</ref> * ၂၅ ဇူလိုင် - [[မိုးကုတ်မြို့]]အား [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=TNLA, PDF Seize Myanmar's Ruby Hub Mogoke From Junta |url= https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-pdf-seize-myanmars-ruby-hub-mogoke-from-junta.html |work=The Irrawaddy |date=25 July 2024}}</ref> * ၂၇ ဇူလိုင် - ** ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး နှင့် ဇိုမီးတော်လှန်ရေးအဖွဲ့တို့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် [[အိုက်ဇောမြို့]]တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title= Chin National Front and Zomi Revolutionary Group meeting agreed on 3 points |url= https://bur.mizzima.com/2024/07/28/28515 |date=28 July 2024 |work=Mizzima |language=my}}</ref> ** ပြင်ပဆက်ဆံရေးရုံးများအား ကာကွယ်ရန်အတွက် ဝ တပ်ဖွဲ့များသည် MNDAA နှင့် စစ်ကောင်စီတို့ထံမှ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် လားရှိုးမြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title= Myanmar's Wa Army Moves Forces Into Lashio |url= https://www.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/myanmars-wa-army-moves-forces-into-lashio.html |work=The Irrawaddy |date=29 July 2024}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - လားရှိုးမြို့သို့ စစ်ကူလာရောက်သော စစ်ကောင်စီတပ်အား MNDAA တပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အများအပြားထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA Ambushes Junta Reinforcement Convoy Heading to Lashio, Inflicts Heavy Casualties |url= https://www.bnionline.net/en/news/mndaa-ambushes-junta-reinforcement-convoy-heading-lashio-inflicts-heavy-casualties |work=Shan Herald Agency for News |date=31 July 2024}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - **[[အင်းလေးကန်]]အနီး စစ်ကောင်စီစခန်းအား [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]နှင့် မဟာမိတ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ** မြို့တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီလက်ကျန်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် TNLA တပ်ဖွဲ့များသည် [[မိုးမိတ်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Surrenders Third Town to TNLA in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-surrenders-third-town-to-tnla-in-northern-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=1 August 2024}}</ref> === ဩဂုတ် === === စက်တင်ဘာ === * ၄ စက်တင်ဘာ - [[လွိုင်ကော်မြို့]]သို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]ရောက်ရှိနေစဉ်အတွင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က လက်နက်ကြီးများဖြင့် လုပ်ကြံရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-09-05 |title=Myanmar Junta Boss Targeted in Artillery Attack While Visiting Karenni Capital|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-boss-targeted-in-artillery-attack-while-visiting-karenni-capital.html|access-date=2024-09-06 |website=The Irrawaddy}}</ref> * ၈ နှင့် ၉ စက်တင်ဘာ - ပေါက်တောမြို့နှင့် မောင်တောမြို့ရှိ ဆေးခန်းတစ်လုံး၊ ကုလသမဂ္ဂ အဆောက်အဦးတစ်ခုနှင့် အကျဉ်းစခန်းနှစ်ခုတို့အား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု အာရက္ခတပ်တော်က ဆိုသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-airstrikes-kill-regime-detainees-arakan-army.html Myanmar Junta Airstrikes Kill Regime Detainees: Arakan Army]. [[The Irrawaddy]]. September 10, 2024</ref> * ၁၀ စက်တင်ဘာ - ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ရန် ရည်ရွယ်သူ ၂၇ ဦးအပါအဝင် စစ်မှုထမ်းရန် ခေါ်ဆောင်ခြင်းခံရသူ ၂၉ ဦးသည် စစ်ကောင်စီတပ်သားနှစ်ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အများစုသည် ကေအန်ယူထိန်းချုပ်နယ်မြေသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး ၂၂ ဦးမှာ ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/knu-myanmar-junta-conscripts-kill-guards-and-escape.html KNU: Myanmar Junta Conscripts Kill Guards and Escape]. Brian Wei. September 12, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၂ စက်တင်ဘာ- [[ဖားကန့်မြို့]]ပြင် [[ဆိုင်းတောင် (ရွာဟောင်း)ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်|ဆိုင်းတောင်]]ရှိ ရဲစခန်းအား ကေအိုင်အေ က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-seize-police-station-near-myanmars-ruby-hub-hpakant.html KIA Seize Police Station Near Myanmar’s Ruby Hub Hpakant] Brian Wei. September 13, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၃ စက်တင်ဘာ - သင်တန်းလေ့ကျင့်ခန်းဆင်းနေစဉ်အတွင်း ယာဂီမုန်တိုင်းကြောင့် ရေကြီးမှုအတွင်း ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/18-myanmar-resistance-medics-die-in-karenni-floods.html 18 Myanmar Resistance Medics Die in Karenni Floods] September 14, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၈ စက်တင်ဘာ- [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] သို့မဟုတ် တရုတ်နှင့် မြန်မာအစိုးရကို ဆန့်ကျင်သူများနှင့် ပူးပေါင်းမည်မဟုတ်ကြောင်း MNDAA က ကြေညာခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန်မှလွဲ၍ စစ်ကောင်စီအစိုးရအား တိုက်ခိုက်မည့် စစ်ရေးများအားလုံးကိုလည်း ရပ်တန့်ကြောင်း ထပ်မံကြေညာခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/mndaa-declares-no-military-or-political-alliance-nug-will-not-launch-offensives-mandalay-and MNDAA Declares No Military or Political Alliance with NUG, Will Not Launch Offensives in Mandalay and Taunggyi Cities] September 19, 2024. [[Mizzima]]</ref> *၂၀ စက်တင်ဘာ - [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]]ရှိ [[သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]]အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအား လားဟူပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/junta-and-militia-launch-joint-attack-rcss-base-mongping-shan-state Junta and militia launch joint attack on RCSS base in Mongping, Shan State] [[Burma News International|Shan State Herald for News]]. September 20, 2024</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/articles/c78dw7v9jjeo September 21st Nationwide News Summary: What RCSS Says About the Military Council Resuming Battle] [[British Broadcasting Corporation]]. September 21, 2024</ref> *၂၆ စက်တင်ဘာ- တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF များအား လက်နက်စွန့်ကာ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ကြရန် စစ်ကောင်စီက ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20240926-myanmar-junta-invites-armed-groups-to-stop-fighting-start-talks Myanmar junta invites armed groups to stop fighting, start talks]. September 26, 2024. [[Agence-France Presse]]</ref><ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-urges-armed-opposition-join-political-fold-elections-2024-09-26/ Myanmar junta urges armed opposition to join political fold in elections] September 26, 2024. [[Reuters]].</ref> *၂၉ စက်တင်ဘာ - [[ချီဖွေမြို့]]အား ကေအိုင်အေ က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-says-it-controls-rare-earth-mining-hub-chipwi-in-myanmars-kachin.html KIA Says It Controls Rare-Earth Mining Hub Chipwi in Myanmar’s Kachin] Brian Wei. October 1, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> === အောက်တိုဘာ === *၁ အောက်တိုဘာ – MNDAA ထိန်းချုပ်ထားသော [[လားရှိုးမြို့]]ကို [[တပ်မတော် (လေ)]] က ဗုံးကြဲခဲ့သဖြင့် ၈၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/residents-flee-lashio-amid-indiscriminate-air-raids-by-myanmar-junta.html Residents Flee Lashio Amid Indiscriminate Air Raids by Myanmar Junta] [[The Irrawaddy]]. October 4, 2024</ref> * ၃ အောက်တိုဘာ - အာဆီယံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ကုလသမဂ္ဂနှင့် NUG တို့သည် ဂျကာတာတွင်ပြုလုပ်မည့် ဒေသတွင်းဆွေးနွေးပွဲတွင် တွေ့ဆုံကြလိမ့်မည်ဟု အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံက ကြေညာခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ယင်းဆွေးနွေးပွဲအား တက်ရောက်မည်မဟုတ်ပေ။<ref> [https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-hosts-international-meeting-myanmar-with-un-junta-rivals-sources-say-2024-10-04/ Indonesia hosts international meeting on Myanmar with UN, junta rivals, sources say] Shoon Naing and Poppy Mcpherson. October 4, 2024. [[Reuters]]</ref> <ref>[https://myanmar-now.org/en/news/indonesia-to-host-discussions-on-myanmar-conflict-diplomat/ Indonesia to host discussions on Myanmar conflict: diplomat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007092040/https://myanmar-now.org/en/news/indonesia-to-host-discussions-on-myanmar-conflict-diplomat/|date=7 October 2024}}. October 4, 2024. [[Agence France-Presse]]</ref> *၈ အောက်တိုဘာ – စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ကချင်ပြည်နယ် နယ်စပ်ရှိ ပင်လည်ဘူးမြို့ကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ် ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပင်လည်ဘူးကို စစ်ဆင်ရေးစတင်ခဲ့ပြီး ရက် ၅၀ ကျော်အကြာတွင် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/resistance-hails-huge-blow-for-myanmar-junta-in-pinlebu.html Resistance Hails Huge Blow for Myanmar Junta in Pinlebu]</ref> *၉ အောက်တိုဘာ – သီပေါမြို့နယ်ရှိ လက်ကျန်စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/tnla-targets-final-myanmar-junta-stronghold-in-hsipaw-township.html TNLA Targets Final Myanmar Junta Stronghold in Hsipaw Township] [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၀ အောက်တိုဘာ – စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ဘုတလင်မြို့နယ်တွင်းရှိ [[ကျောက်အိုး (မြောက်)ရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်|ကျောက်အိုး (မြောက်)ရွာ]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ခဲ့သည်ဟု ဒေသခံများက ဆိုသည်။ * ၁၅ အောက်တိုဘာ – ** သီပေါမြို့နယ်ရှိ ခမရ ၅၀၃ နှင့် ၅၀၄ တို့အား တိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ်က ဖမ်းဆီးရမိသော စစ်ကောင်စီမိသားစုဝင် ၁၉၁ ဦးအား လွှတ်ပေးခဲ့သည်ဟု တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် က ဆိုသည်။ ** [[ပန်ဝါမြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီ[[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]] (ယခင် [[ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်]]) တပ်ရင်းကို ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ <ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-allied-border-battalion-falls-in-kachin-rare-earth-hub.html Myanmar Junta-Allied Border Battalion Falls in Kachin Rare Earth Hub]</ref> *၁၆ အောက်တိုဘာ – သုံးလအကြာတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် သီပေါမြို့ရှိ နောက်ဆုံးလက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်း အမှတ် ၂၃ ခြေမြန်တပ်ရင်းကို တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ** ချင်းပြည်နယ်တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များအား သင်တန်းပေးမည့် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]] ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/13/why-i-left-us-deep-south-to-fight-in-myanmar-civil-war/ Why I left the US Deep South to fight in Myanmar’s brutal civil war]. [[The Daily Telegraph|The Telegraph]]. Sarah Newey. November 13, 2024</ref><ref>[https://illwill.com/the-revolution-in-myanmar The Revolution in Myanmar]. Ill Will. September 13, 2024</ref><ref>[https://libcom.org/article/statement-anti-fascist-internationalist-front-myanmar-15th-october-2024 Statement from "Anti-Fascist Internationalist Front" Myanmar]. [[Libcom.org]]. October 15, 2024</ref> * ၁၇ အောက်တိုဘာ – မူဆယ်မြို့မှ မိနစ်သုံးဆယ်အကွာရှိ ကျေးရွာတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် MNDAA တို့ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဒေသခံများက ဆိုသည်။ * ၂၁ အောက်တိုဘာ – တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် [[ကန်ပိုက်တီမြို့]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ (ယခင် [[ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်]]) တပ်ရင်း ၁၀၀၃ ကို ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်အောက်တွင် တပ်ရင်း ၁၀၀၁ သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ * ၂၅ အောက်တိုဘာ – ** တပ်မတော် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တည်ရှိရာ အမ်းမြို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Encircle Myanmar Junta Western Command in Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-encircle-myanmar-junta-western-command-in-rakhine-state.html |work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> ** ဖလမ်းမြို့အနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တို့ ထိတွေ့တို်က်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=About 90 Per Cent of Falam Town Residents Flee Fighting |url= https://www.bnionline.net/en/news/about-90-cent-falam-town-residents-flee-fighting |work=Khonumthung News |date=8 November 2024}}</ref> * ၂၇ အောက်တိုဘာ – ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး တစ်နှစ်ပြည့်ကာလတွင် [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]]က [[အညာ]]ဒေသတွင် စစ်ဆင်ရေးများ ဖော်ဆောင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>[https://myanmar-now.org/en/news/bpla-troops-to-relocate-to-myanmars-dry-zone/ BPLA troops to relocate to Myanmar’s dry zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201101652/https://myanmar-now.org/en/news/bpla-troops-to-relocate-to-myanmars-dry-zone/ |date=1 December 2024 }} Maung Shwe Wah. [[Myanmar Now]]. October 28, 2024</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/articles/c7896ej9qv5o အညာဒေသမှာ စစ်ဆင်ရေးတွေ လုပ်မယ်လို့ BPLA ပြော] [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. October 28, 2024</ref> * ၂၈ အောက်တိုဘာ - လားရှိုးမြို့ရှိ အကျဉ်းထောင်မှ ဖမ်းဆီးခံ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၀ ကျော် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=80 Junta Soldiers Break Out of Jail in Lashio|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/80-junta-soldiers-break-out-of-jail-in-lashio.html|date=November 11, 2024|work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> * ၂၉ အောက်တိုဘာ – ကရင်နီလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ငယ်များ စုပေါင်းကာ [[ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/news/kayan-national-army-10292024140039.html ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ဖွဲ့စည်း]. [[Radio Free Asia]]. October 29, 2024</ref><ref>[https://moemaka.net/eng/2024/10/formation-of-the-kayan-national-army-kna/ Formation of the Kayan National Army (KNA)]. MoemaKa: Burmese Community News. October 31, 2024</ref><ref>[https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/new-ethnic-army-hopes-to-represent-all-kayan-people.html/ New Ethnic Army Hopes to Represent All Kayan People]. Saw Lwin. November 6, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> * ၃၁ အောက်တိုဘာ- ကေအိုင်အေနှင့် ပီဒီအက်ဖ်တပ်ဖွဲ့များသည် မြစ်ကြီးနားခရိုင်ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ် တပ်ရင်း ၁၀၀၁ ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ တရုတ်နယ်စပ်ဖက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-final-border-force-hq-despite-chinese-pressure.html KIA Seizes Final Border Force HQ Despite Chinese Pressure] [[The Irrawaddy]]. November 1, 2024</ref> === နိုဝင်ဘာ === *၁ နိုဝင်ဘာ - မန္တလေးလားရှိုးလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ ရှမ်းမြောက်နှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစပ်ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] နှင့် အခြားအဖွဲ့များက ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-fights-myanmar-junta-for-key-road-junction.html TNLA Fights Myanmar Junta for Key Road Junction] [[The Irrawaddy]]</ref> *၂ နိုဝင်ဘာ - ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ဖီမောမြို့ကို ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-town-on-chinese-border.html "KIA Seizes Town on Chinese Border" by The Irrawaddy, November 4, 2024]</ref> * ၅ နိုဝင်ဘာ - နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်မည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား လုပ်ကြံရန် ရည်ရွယ်ပျံသန်းလာသည့် ဒရုန်းသုံးစင်းကို တပ်မတော်က လယ်ဝေးမြို့နယ်တွင် ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-foils-drone-attack-on-min-aung-hlaing.html Myanmar Junta Foils Drone Attack on Min Aung Hlaing]. November 6, 2024. [[The Irrawaddy]].</ref> *၇ နိုဝင်ဘာ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိုင်မြို့ရှိ ရဲစခန်းကို ဂျိုကာပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့နှင့် ပီဒီအက်ဖ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ရဲအရာရှိနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://eng.mizzima.com/2024/11/10/16085 Two police officers killed in resistance attack in Myanmar’s Myaing township] [[Mizzima]]. November 10, 2024</ref> *၉ နိုဝင်ဘာ - တပ်မတော်၏ ကျူဆိပ် အခြေစိုက်စခန်းကို KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖာပွန်မြို့သို့ ရိက္ခာလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-rebels-seize-key-junta-base-near-papun.html Karen Rebels Seize Key Junta Base Near Papun] November 13, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၃ နိုဝင်ဘာ - တောင်သာမြို့နယ်ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ရုပ်သံမှတ်တမ်းကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ပီဒီအက်ဖ်တပ်ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web | url=https://www.instagram.com/reel/DCTKGPvsMxB/?igsh=MWxoeXg0bGxoZG00eQ== | title=Instagram }}</ref> *၁၄ နိုဝင်ဘာ - သရုပ်ဆောင် ရန်အောင်၏ နေအိမ်အား မိုင်းဖြင့် ဖောက်ခွဲခဲ့ရာ အနည်းငယ် ပျက်စီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းနေသည့် ဖျော်ဖြေရေးသမားများအား သတိပေးသည့်အနေဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု Dark Shadow အဖွဲ့က ဆိုသည်။<ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/67376cd58ba19a5164db656e Residence of Renowned Actor Yan Aung, Host to Junta Leader Min Aung Hlaing at Airport, Targeted with Minor Explosive Incident]. Narinjara News. November 14, 2024. Lu Htet Naing</ref> *၂၁ နိုဝင်ဘာ - တရုတ်နိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ ကန်ပိုက်တီမြို့ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် မိသားစုများ တရုတ်နိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-chinese-border-town-from-myanmar-junta.html KIA Seizes Chinese Border Town From Myanmar Junta]</ref> *၂၄ နိုဝင်ဘာ - ၁၇ ရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ရခိုင်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုတ်မြို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-seizes-rakhines-taungup-but-battle-continues.html AA Seizes Rakhine’s Taungup, but Battle Continues]</ref> *၂၅ နိုဝင်ဘာ - နိုဝင်ဘာ ၂၅ နှင့် ၂၆ ရက်များအတွင်း လွိုင်ကော်မြို့၏ ကျေးရွာဒေသများတွင် ကရင်နီတပ်မတော်နှင့် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-prevents-myanmar-junta-army-unit-from-reaching-loikaw.html Karenni Resistance Prevents Myanmar Junta Army Unit from Reaching Loikaw]</ref> *၂၆ နိုဝင်ဘာ - [[၂၀၂၄]] ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ လုမ်သဲ (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုံသဲမ်ရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}</ref> ===ဒီဇင်ဘာ=== *၄ ဒီဇင်ဘာ - ဗန်းမော်နှင့် မန်စီမြို့များရှိ စစ်ကောင်စီတပ်များကို ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဗန်းမော်မြို့အနီးရှိ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ ၏ ရှေ့တန်းစခန်းများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Hein Htoo Zan |date=4 December 2024 |title=KIA Advances in Kachin State, Captures Junta outposts |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-advances-in-kachin-state-captures-junta-outposts.html |language=en}}</ref> * ၈ ဒီဇင်ဘာ - **မောင်တောမြို့ပြင်ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ်ရင်း ၅ ၏ စခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မောင်တောမြို့နယ်ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-takes-complete-control-of-myanmar-bangladesh-border-after-seizing-maungdaw.html AA Takes Complete Control of Myanmar-Bangladesh Border After Seizing Maungdaw]</ref> **ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဟားခါးနှင့် ထန်တလန်မြို့အကြား သီးမစ်လွင်ပြင်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-forces-capture-strategic-myanmar-plain-between-hakha-and-thantlang.html Chin Forces Capture Strategic Myanmar Plain Between Hakha and Thantlang]</ref> **တပ်မတော်၏ လက်နက်ကြီးကြောင့် [[မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]မှ နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/two-nmsp-soldiers-injured-explosion-caused-military-junta-shelling Two NMSP Soldiers Injured in Explosion Caused by Military Junta Shelling] [[Burma News International|Independent Mon News Agency]]. December 23, 2024</ref> *၁၀ ဒီဇင်ဘာ - ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်မြို့တော် ဟားခါး၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် [[ချွန်ကျုံးရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်|ချွန်ကျုံးရွာ]]ကို လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိသားစုဝင်လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြသည်။<ref>{{Cite web|title=ဟားခါး ချွန်ကျုံးကျေးရွာ စစ်ကောင်စီ ဗုံး ၂ ကြိမ်ကြဲ ၄ ဦး သေဆုံး၊ ၉ ဦး ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|publisher=VOA Burmese|accessdate=2025-6-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622133332/https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|archivedate=2025-6-22}}</ref> *၂၁ ဒီဇင်ဘာ - [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့သည် [[ကန်ပက်လက်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/chin-resistance-forces-take-kanpetlet-town Chin Resistance Forces Take Kanpetlet Town] [[Burma News International|Khonumthung News]] December 23, 2024</ref> *၂၉ ဒီဇင်ဘာ - [[ဂွမြို့]]ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Myanmar's Army takes a major town, says ready for talks|url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/30/rakhine-arakan-army-gwa/|website=Radio Free Asia|access-date=2 Jan 2025|date=30 December 2024}}</ref> == ၂၀၂၅ == ===ဇန်နဝါရီ=== === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၃ ဖေဖော်ဝါရီ - မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]ရှိ မယ်ပလဲ့ စစ်ကောင်စီစခန်းကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကေအန်အယ်လ်အေ]]ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Irrawady |first=The |date=3 February 2025 |title=Karen-Led Rebels Seize Myanmar Junta Base in Mon State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-led-rebels-seize-myanmar-junta-base-in-mon-state.html |work=The Irrawady}}</ref> * ၄ ဖေဖော်ဝါရီ - ကချင်ပြည်နယ်၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုကို [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=The Irrawady |title=Myanmar Junta Headquarters Falls in Key Kachin Town |url=https://www.irrawaddy.com/category/news/war-against-the-junta |work=The Irrwaddy}}</ref> * ၆ ဖေဖော်ဝါရီ - ကယားပြည်နယ်၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားများစွာ သေဆုံးခဲ့ပြီး အချို့ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |author=War Noir |date=6 February 2025 |title=#Myanmar (#Burma): Karenni Forces (#KNDF) raided Military Junta Base in #Loikaw, #Kayah State. Several soldiers were killed and captured.|url=https://x.com/war_noir/status/1887461602376487327|website=Twitter}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အစပ်ရှိ [[မိုးဗြဲမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းသော စစ်ကောင်စီတပ်အား ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့က ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Htoo Zan |first=Hein |date=7 February 2025 |title=Karenni Rebels Advance on Key Shan Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karenni-rebels-advance-on-key-shan-town.html |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၈ ဖေဖော်ဝါရီ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[စလင်းမြို့နယ်]]တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရေယာဉ်ကို [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title= #Myanmar (#Burma) 🇲🇲: People's Defense Forces (#PDF) conducted an ambush on a Military Council Boat in Salin Township, #Magway Region. Fighters were armed with 7.62mm K-09 assault rifle (Kachin-made Type 81 clone) and 5.56mm MA-3 MK 2 assault rifle.|url=https://x.com/war_noir/status/1888232506526249306}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ညောင်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုဂံ]] [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]]ရှိ [[အလိုတော်ပြည့်ဂူဘုရား]]အနီးတွင် ဆိုင်ကယ်စီးလာသော ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်နှစ်ဦး ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ ကျန်တစ်ဦးမှာ လွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သေနတ်နှစ်လက်နှင့် ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=The Irrawaddy |date=18 February 2025 |title=Junta police killed in ambush at Myanmar's Bagan world heritage site |url=https://www.instagram.com/p/DGNjYXLt0cU/?igsh=MWN2cmVmaThoaWpkcA==}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]နှင့် [[ချင်းညီနောင်|ကြားကာလချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]တို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ဆုံကာ ချင်းအမျိုးသားကောင်စီအဖြစ် ပူးပေါင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref>[https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/02/26/113134/ ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုနှစ်ခုကို ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ အဖြစ် ပေါင်းစည်းရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ နှင့် ICNCC /ချင်းညီနောင် သဘောတူ] People's Spring. February 26, 2025</ref><ref>[https://myanmar-now.org/mm/news/61392/ Rival Chin Groups agree to form unified ‘Chin National Council’ after years of tension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250619101121/https://myanmar-now.org/mm/news/61392/ |date=19 June 2025 }} February 27, 2025. [[Myanmar Now]].</ref> * ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]] ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ စစ်ကောင်စီရှေ့တန်းစခန်းတစ်ခုကို ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.instagram.com/p/DGw2pooTdHV/?igsh=MXU2aGxzMHVyYW82OA== KNLA seizes regime outpost near Thai border] </ref> === မတ် === * ၁ မတ် - ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ ဓညဝတီရေတပ်စခန်းတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဧရာဝတီသတင်းဌာနက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |last=Zan |first=Hein Htoo |date=2025-03-01 |title=Arakan Army Renews Attacks on Kyaukphyu Naval Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-renews-attacks-on-kyaukphyu-naval-base.html |access-date=2025-03-01 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> * ၉ မတ် - နွားထိုးကြီးမြို့နယ်တွင် နွားထိုးကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့က စစ်ကောင်စီတပ်သား ၅၀ နီးပါးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၄ ဦးအား ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးသမား သုံးဦး သေဆုံးပြီး ခုနစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-11 |title=PDF: Almost 50 Myanmar Junta Troops Killed in Mandalay |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/pdf-almost-50-myanmar-junta-troops-killed-in-mandalay.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> * ၁၁ မတ် - TNLA, PDF တပ်ဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီးနောက် နောင်ချိုမြို့နယ်ရှိ [[တောင်ခမ်းရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်|တောင်ခမ်း]]ကို တပ်မတော်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Y0uPemDAN1Y တောင်ခမ်းဒေသက စစ်ကြောင်းတွေ နောက်တန်းပြန်ပို့၊ အောင်ပွဲရပုံစံ ကြိုဆို]. [[Democratic Voice of Burma]]. March 12, 2025</ref> *၁၇ မတ် - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး [[ညောင်ကျိုးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ညောင်ကျိုး]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်နှင့် မဟာမိတ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-17 |title=Rakhine Rebels Attack Myanmar Junta Base in Bago |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/rakhine-rebels-attack-myanmar-junta-base-in-bago.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> *၂၆ မတ် - လေးမျက်နှာမြို့နယ်သို့ အေအေက ဝင်ရောက်ကာ ပုသိမ်-မုံရွာလမ်းပိုင်းအဝေးပြေးလမ်းအနီး ကျေးရွာများတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ရွာအချို့ကို အေအေက ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ ရွာတချို့ AA တို့ ထိန်းချုပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/03/26/399012.html |work=The Irrawaddy |date=26 March 2025}}</ref> * ၂၈ မတ် - ** ပြင်းအား ၇.၇ ရှိ [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်]] လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် မန္တလေးမြို့အပါအဝင် နေရာများတွင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=March 28, 2025 |title=Thailand, Myanmar Earthquake highlights: 144 dead in Myanmar, 732 injured; Trump says US to offer help |url=https://www.firstpost.com/world/bangkok-thailand-earthquake-live-updates-7-7-magnitude-earthquake-hits-myanmar-tremors-rescue-operation-liveblog-13875286.html |access-date=March 28, 2025 |publisher=[[Firstpost]] |language=en}}</ref> ** ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်လျက်ရှိပြီး ပုဏ္ဏားကျွန်းဆေးရုံ၏ အဆောင်အချို့ ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ပုဏ္ဏားကျွန်းဆေးရုံကို စစ်ကောင်စီက အတွဲလိုက်ဒုံးဖြင့် ပစ်ခတ်၍ အဆောင်အချို့ ပျက်စီး |trans-title=Ponnakyun Hospital bombed by cluster missiles, destroyed |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67e64193b2eb6403451ac0a3 |work=Narinjara}}</ref> * ၂၉ မတ် - ** ငလျင်လှုပ်အပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် KNU ဌာနချုပ်အနီးအပါအဝင် ရှမ်းမြောက်၊ ပဲခူးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးများတွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=မြန်မာပြည်သူများအားလုံး အတိဒုက္ခရောက်နေသည့် ငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက KNU ဌာနချုပ်အနီး ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရှမ်းမြောက်နှင့်ပဲခူးတိုင်းတို့ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ လုပ်ဆောင် |url=https://yktnews.com/2025/03/209348/ |trans-title=During troubling times for all Myanmar people, junta conducts aerial attacks on KNU HQ, Sagaing Region, North Shan and Bago Regions |date=29 March 2025}}</ref> ** ကုလသမဂ္ဂနှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့များနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ထိုးစစ်များ နှစ်ပတ်ကြာ ရပ်နားထားမည်ဟု အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=quakecf>{{cite news |title=Myanmar resistance movement announces partial ceasefire to aid quake relief as death toll tops 1,600 |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2025-03-29/myanmars-earthquake-death-toll-jumps-to-1-644-as-more-bodies-are-recovered-from-the-rubble |last1=Rising |first1=David |last2=Saksornchai |first2=Jintamas |work=LA Times |date=29 March 2025}}</ref> * ၃၀ မတ် - ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ပေါက်မြို့နယ်အတွင်း စစ်ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://yktnews.com/2025/03/209498/ |title=NUG က ငလျင်ဒဏ်ကယ်ဆယ်ရေးအတွက် နှစ်ပတ် အပစ်ရပ်ထားသော်လည်း ပေါက်မြို့နယ်အတွင်းတွင် စစ်တပ်က စစ်ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကျဲပစ်ခတ်တိုက်ခိုက် |trans-title=Despite NUG 2-week ceasefire to aid with earthquake relief, military uses helicopters to continue bombings in Pauk Township |date=30 March 2025}}</ref> ** ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား အေအေ က ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အရပ်သားကျေးရွာများကို စစ်ကောင်စီက ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေ၍ ကျောက်ဖြူရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို AA ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက် |trans-title=Local villages continue being bombed by SAC, AA sieges SAC military outpost |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67eb6cb2b2eb64034577f9d6 |work=Narinjara}}</ref> === ဧပြီ === * ၁ ဧပြီ - ** [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]က တစ်လကြာ တဖက်သတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ညီနောင်သုံးဖွဲ့တစ်လတဖက်သတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်းကြေညာ |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/67ebec29b2eb64034584742b?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0LLfZRyD2kTOfBcDtyoFhelNoJ14e1BTb4ZCWszYcsKyA8TNx-U1ZnFHI_aem_B-yhV4Muw6ws6yjynRRhpg |access-date=2025-04-01 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> ** စစ်ကောင်စီအား ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေကြသည့် ပီဒီအက်ဖ်များနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို စစ်ရေးအရ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်သွားမည်ဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား]]မှတဆင့် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အပစ်ရပ် ထားသည့်အဖွဲ့များကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်မည်ဟု စစ် ခေါင်း ဆောင် တုံ့ပြန် |trans-title=Junta leader announces he will continue to attack groups that paused operations |url=https://bur.mizzima.com/2025/04/01/51842 |work=[[Mizzima]]|lang=my}}</ref> * ၂ ဧပြီ - ** တရုတ်နိုင်ငံ ကြက်ခြေနီအဖွဲ့၏ အကူအညီယာဉ်တန်းကို စစ်ကောင်စီက သတိပေးသည့်အနေဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta admits to firing on Chinese Red Cross aid convoy |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-admits-to-firing-on-chinese-red-cross-aid-convoy/ |access-date=2 April 2025 |work=Myanmar Now |date=2 April 2025 |accessdate=6 April 2025 |archivedate=3 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250403132652/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-admits-to-firing-on-chinese-red-cross-aid-convoy/ }}</ref> ** ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့အထိ ရက် ၂၀ ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်နားမည်ဖြစ်ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news|title=‌Myanmar holds minute's silence for more than 2,700 dead in devastating earthquake |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250402-myanmar-quake-victim-rescued-after-5-days-as-aid-calls-grow |publisher=France 24 |date=2 April 2025}}</ref> ** မိမိကိုယ်ကို ခုခံကာကွယ်သည်မှလွဲ၍ အပစ်အခတ် ရပ်တန့်သည်ဟု ကေအိုင်အေ က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Myanmar earthquake death toll rises to 3,085 as more bodies found |url=https://apnews.com/article/myanmar-thailand-earthquake-71d51dfc7339e017b1d116c105effab4 |access-date=3 April 2025|work=AP News |date=3 April 2025|language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအစပ်ရှိ တောင်ငူ-ပန်းတနော်ကားလမ်းပေါ်ရှိ ညောင်ကျိုးဗျူဟာစခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပဲခူးတိုင်း ညောင်ကျိုးဗျူဟာစခန်းကို အလုံးစုံသိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း AA သတင်းထုတ်ပြန် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67f1683797881a25824d6467 |access-date=2025-04-06 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> * ၃ ဧပြီ - ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့တွင် စစ်ကောင်စီက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သလို စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ အင်းတော်မြို့နယ်တွင်လည်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ဆက်လက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title= စစ်ကောင်စီက ရက် ၂၀ ကြာ အပစ်ရပ်မည်ဟု ကြေညာပြီး နောက် ဝိုင်းမော်တွင်စ စ်ရေးလှုပ်ရှားသဖြင့်တို က်ပွဲဖြစ်ပွား၊ အင်းတော်မြို့ကိုလည်း စစ်တပ်က လေယာဉ်ဖြင့်ဗုံး ကျဲ |trans-title=Military junta announces 20 day ceasefire and then takes military action in Bhamo battle, military also aerial bombs Intaw |date=3 April 2025 |url=https://yktnews.com/2025/04/210005/ |work=Khit Thit Media}}</ref> * ၄ ဧပြီ - **တရုတ်နိုင်ငံ၏ စေ့စပ်မှုဖြင့် လားရှိုးခရိုင်အား MNDAA နှင့် စစ်ကောင်စီတို့ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။<ref> [https://burma.irrawaddy.com/news/2025/04/04/399520.html တရုတ်ဖိအားကြောင့် လားရှိုးမှ ကိုးကန့်တို့ ဆုတ်ခွာတော့မည်]. [[The Irrawaddy]]. April 4, 2025.</ref> ** ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်အနီး မောင်တောမြို့နယ်တွင် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်]] အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအား အေအေက သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး သေနတ်နှစ်လက်နှင့် ကျည်အချို့ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ARSA စစ်သွေးကြွများ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှတဆင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=ARSA member killed, AA seizes 2 guns, some ammunition during an operation in Maungdaw North|url=https://www.narinjara.com/news/detail/67f170ca97881a25824e16e6|date= April 5, 2025|work= Narinjara News |language=english}}</ref> * ၇ ဧပြီ - ** နောက်ဆုံးလက်ကျန်စစ်စခန်းဖြစ်သော [[ခလရ(၂၆၈)|ခလရ ၂၆၈]]ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့အား ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ထိန်းချုပ်ရရှိခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]] အပါအဝင်အဖွဲ့များစွာက ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2025-04-08 |title=Chin Rebels Rout Myanmar Junta From Falam After Five-Month Battle |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-rebels-rout-myanmar-junta-from-falam-after-five-month-battle.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR5FR4WRjQmAXmht0CIaEt6X1PAZxdbxkWo5iutGTT_XXOqT-qY-haSch3XmFA_aem_f9_lgAOpeKrp0MmLORXH4w |access-date=2025-04-09 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ** ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အင်းတော်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref> [https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/67f4239a97881a25827b5623 အင်းတော်မြို့ကိုတော်လှန်ရေးတပ်များသိမ်းပိုက်]. Narinjara News (in Burmese). Khiang Lu Hla.</ref> [[ပဲခူး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]ကို ကျူးလွန်ခဲ့သော တပ်မ ၇၇ တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သက်ဦးကို အရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref> [https://yktnews.com/2025/04/210781/ ပဲခူးမြို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ၄ နှစ်ပြည့်နေ့တွင် ဦးဆောင်နှိမ်နင်းခဲ့သော တပ်မ ၇၇ တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သက်ဦးနှင့် စစ်သား ၁၅၀ ကျော်ကို အရှင်ဖမ်းမိပြီး တပ်မ ၇၇ တစ်တပ်လုံးကို PDF က ချေမှုန်း] (in Burmese). April 10, 2025. [[Khit Thit Media]].</ref> * ၁၀ ဧပြီ - အမှတ် ၂၄ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ မှ ဗိုလ်မှူး သော်ဇင်ဦး လိုက်ပါလာသော ကားအား ပခုက္ကူမြို့တွင် Earthquake People’s Defense Force က ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဗိုလ်မှူး သော်ဇင်ဦးနှင့် ယာဉ်ပေါ်ပါ နောက်ထပ် အမျိုးသား တစ်ဦးတို့ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar junta vehicle attacked in Magway’s Pakokku, killing two individuals, including a major|url=https://eng.mizzima.com/2025/04/13/21317 |date= April 13, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၁၄ ဧပြီ - ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်နှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ကျုံဒုံးမြို့နှင့် ကော့ကရိတ်မြို့များရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Headquarters and Bases in Kyone Doe, Kawkareik Township, Targeted in Recent Coordinated Attacks|url=https://www.bnionline.net/en/news/military-headquarters-and-bases-kyone-doe-kawkareik-township-targeted-recent-coordinated|date= April 24, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီတွင် စတင်ခဲ့သော CDF-KKG စစ်ဆင်ရေး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ကလေးနှင့် ဂန့်ဂေါမြို့အကြားရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်ဟု ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့-ကလေး၊ ကဘော်၊ ဂန့်ဂေါ က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=CDF-KKG claims control of 4 junta bases between Kale and Ganga in 2 months|url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/cdf-kkg-claims-control-of-4-junta-bases-between-kale-and-ganga-in-2-months/|date= April 17, 2025|work= Myanamr Peace Monitor|language=english}}</ref> * ၁၈ ဧပြီ - အပစ်အခတ်ရပ်စဲမှုစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့စာတန်းနှင့် တရုတ်အလံပါ ကားတန်းသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ လားရှိုးမြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref name=lashio/> * ၂၀ ဧပြီ - နောင်ချိုမြို့နယ်၊ တောင်ခမ်းရွာဒေသရှိ တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီက ဓာတုလက်နက်များ သုံးစွဲခဲ့သည်ဟု [[ဓနုပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]]က စွပ်စွဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Junta Uses Chemical Weapons in Southern Shan State|url=https://www.bnionline.net/en/news/junta-uses-chemical-weapons-southern-shan-state|date= April 22, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> * ၂၁ ဧပြီ - လားရှိုးမြို့ပေါ်ရှိ MNDAA အလံများအား ရုပ်သိမ်းပြီး မြို့၏ မြောက်ဘက် ငါးမိုင်အကွာနှင့် တောင်ဘက် သုံးမိုင်အကွာရှိ စစ်ဆေးရေးစခန်းများသို့ MNDAA က ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref name=lashio>{{cite news |author=Nora Pyae |title=Chinese monitors deployed to strategic Lashio as junta slowly retakes town |url=https://myanmar-now.org/en/news/chinese-monitors-deployed-to-strategic-lashio-as-junta-slowly-retakes-town/ |date=21 April 2025 |work=Myanmar Now |accessdate=30 April 2025 |archivedate=30 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250430112505/https://myanmar-now.org/en/news/chinese-monitors-deployed-to-strategic-lashio-as-junta-slowly-retakes-town/ }}</ref> * ၂၂ ဧပြီ - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစုမှ ရှမ်းပြည်‌ (တောင်ပိုင်း) ဒေသခံတော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (SSLRU)၊ Special Operation Drone Force (SODF) တို့သည် [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]လက်အောက်တွင် ဗျူဟာအမှတ် (၉) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=KNDF TOC-9 focuses on military operations in southern Shan State|url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/kndf-toc-9-focuses-on-military-operations-in-southern-shan-state/|date= April 22, 2025|work= Myanamr Peace Monitor|language=english}}</ref> * ၂၆ ဧပြီ - တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ [[မောင်မယ်ရှောင်ရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်|မောင်မယ်ရှောင်ရွာ]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအား ထားဝယ်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Dawei’s Hali Gui camp falls: captain commits suicide, 16 troops surrender|url=https://eng.mizzima.com/2025/04/29/21806|date= April 28, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၂၈ ဧပြီ - ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ လိပ်ခမော်ရွာအနီးတွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီအလောင်းအချို့နှင့် လက်နက်များကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်ဖြူ လိပ်ခမော်ကျေးရွာအနီးတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီအလောင်းတချို့နှင့် လက်နက်တချို့ကို အာရက္ခတပ်တော် သိမ်းဆည်းရမိ |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6810c834d08f26ee8369b7ea?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR6mr8mo4BlHNn92aV9JljpWvKZAzfS86gsv8rWorjSJ1yIFx8W1FAacyljHsA_aem_T4d7dLCKF7cn0rWxlePD6Q |access-date=2025-04-29 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> * ၂၉ ဧပြီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးမြို့နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများအား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ရန် ပျံသန်းလာသော စစ်ကောင်စီ၏ [[Mi-35]] တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်အား ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်က ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ အရေးပေါ် ဆင်းသက်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=Resistance Forces Down Junta Helicopter|url=https://www.bnionline.net/en/news/resistance-forces-down-junta-helicopter|date= April 29, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> === မေ === * ၁ မေ - ငလျင်နောက်ဆက်တွဲ တိုက်တာအဆောက်အအုံများရှင်းလင်းရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးတို့အတွက် အပစ်ရပ်ကာလအား မေလ ၁ ရက်နေ့မှ မေလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ သက်တမ်းထပ်တိုးကြောင်း မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့က မေလ ၁ ရက်နေ့ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/05/02/54864|title=မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ အပစ်ရပ်ကာလ မေလကုန်ထိ ထပ်တိုး|author=Mizzima|publisher=Mizzima Media|access-date=3 may 2025}}</ref> * ၂ မေ - ပဲခူးတိုင်း [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စွဲထားသော နေရာ ၆ ခုနှင့် နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ ရဲကင်းစခန်းတစ်ခုကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်ဟု တောင်ပိုင်းစစ်ဒေသ အမှတ် -၂ စစ်ဒေသခွဲက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4g214jzypqo|title=ပဲခူးတိုင်း ကျောက်ကြီးနဲ့ နတ်တလင်းက တပ်စခန်း ၇ ခုကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေ သိမ်းပိုက်|date=3|year=2025|month=May|author=BBC Burmese|publisher=BBC}}</ref> * ၈ မေ - [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေကျင်မြို့နယ်၊ ညောင်ခြေထောက်ရွာရှိ စစ်ကောင်စီ ခြေမြန်တပ်ရင်း ၅၉၈ ဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Myanmar Resistance Briefly Captures Junta Battalion HQ in Bago|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-briefly-captures-junta-battalion-hq-in-bago.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၆ မေ - တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး က  ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၆ ရက်မှ ၃၁ ရက် အထိကာလကို ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလအဖြစ် ထပ်မံတိုးမြှင့်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite news|title=တပ်မတော်က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၆ ရက်မှ ၃၁ ရက် အထိကာလကို ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလအဖြစ် ထပ်မံတိုးမြှင့်|url=https://www.mmnationalpost.com/2025/05/blog-post_138.html|author=Myanmar National Post}}</ref> * ၉ မေ - ** ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးနှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]ရှိ ထိုင်းမြန်မာ နယ်စပ် [[ထီးခီး]] အခြေစိုက်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2025-04-09 |title=KNU Hails Seizure of Myanmar Junta Base on Thai Border|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/knu-hails-seizure-of-myanmar-junta-base-on-thai-border.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ** နောင်ချိုမြို့နယ်၊ [[သရက်ချိုရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်|သရက်ချိုရွာ]]အနီးရှိ TNLA ၏ ရှေ့တန်းစခန်းရှစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-09 |title=Myanmar Junta 'Seizes Eight TNLA Positions'|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-seizes-eight-tnla-positions.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၁၁ မေ - ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ လိပ်ခမော်နှင့် မလိကျွန်းရွာများသို့ ချီတက်လာသည့် စစ်ကြောင်းအား အာရက္ခတပ်တော်က ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Kyaukphyu Conflict Escalates Daily|url=https://www.bnionline.net/en/news/kyaukphyu-conflict-escalates-daily|website=Burma News International|language=en-US}}</ref> * ၁၂ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[အိုးထိမ်းကွင်း (တောင်)ရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|အိုးထိန်းတွင်းကျေးရွာ]]မှ စာသင်ကျောင်းကို ဗုံးကျဲသဖြင့် မေလ ၁၃ ရက် မနက်ပိုင်းအထိ သေဆုံးသူဦးရေ ၂၂ ဦးရှိခဲ့ပြီး၊ အထဲမှ ၂၀ ဦးမှာ ကျောင်းသားကလေးငယ်များဖြစ်ကြသည်။ ကျန်သော ၂ ဦးမှာ ဆရာမများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite news|title=အိုးထိန်းတွင်းရွာ ဗုံးကြဲခံရမှု - သေဆုံးခဲ့တဲ့ကျောင်းသူတွေက ဘယ်အတန်းတွေမှာ ပညာသင်‌နေကြတာလဲ|author=BBC Burmese|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8n7lljdngt|accessdate=13 May 2025}}</ref> စစ်ကောင်စီကမူ သတင်းမှားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ငြင်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite web |title=ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ အိုးထိမ်းကွင်းကျေးရွာ စာသင်ကျောင်းအား လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆရာ၊ ဆရာမများနှင့် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့ရကြောင်း တရားမဝင်ပြည်ဖျက်မီဒီယာများက မဟုတ်မမှန် ရေးသားဖြန့်ဝေလျက်ရှိ {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/69761 |website=www.moi.gov.mm |access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅ |language=en |date=၁၂ မေ ၂၀၂၅}}</ref> * ၁၄ မေ- တမူး ပကဖ အဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာသံရိုင်ဖယ်တပ်ရင်းက ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.reuters.com/world/india/indian-army-operation-myanmar-border-kills-10-insurgents-2025-05-15/ Indian army operation on Myanmar border kills 10 insurgents] [[Reuters]]. May 14, 2025. </ref><ref>[https://myanmar-now.org/mm/news/63778/ အိန္ဒိယတွင် ရဲဘော် ၁၀ ဦး အသတ်ခံရကြောင်း တမူးခရိုင်ပအဖ အတည်ပြု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250520034805/https://myanmar-now.org/mm/news/63778/ |date=20 May 2025 }}. [[Myanmar Now]]. May 20, 2025.</ref> * ၁၅ မေ - ** စစ်ကောင်စီ၏ ထိုင်းမြန်မာနယ်စပ်ရှိ မယ်လစခန်းကို [[KNLA]] က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=KNLA seizes junta's Mae La camp near Myanmar-Thai border in day-long assault|url=https://eng.mizzima.com/2025/05/17/22443|date= May 17, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> ** စစ်ကောင်စီက ၃၉ နှစ်ကြာ တပ်စွဲခဲ့သည့် [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ တညာကျိုး ဗျူဟာစခန်းကို ကရင်တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၃၉ နှစ်ကြာ စစ်ကောင်စီတပ်စွဲခဲ့သည့် ဖားအံခရိုင် တညာကျိုး(ခ)တာလယ် ဗျုဟာစခန်းကို ကရင်တပ်များသိမ်းပိုက် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/68258f02c8875ede024c0db5 |access-date=2025-05-15 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> ** စစ်ကူများနှင့် စစ်ပစ္စည်းများတင်ဆောင်လာသော တပ်မတော် (ရေ)၏ ရေယာဉ်တစ်စီး ကျောက်ဖြူဆိပ်ကမ်းသို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar junta reinforces Kyaukphyu to protect Chinese-backed deep-sea port amid AA offensive|url=https://eng.mizzima.com/2025/05/16/22419|date= May 16, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၁၆ မေ - နွားထိုးကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် [[နွားထိုးကြီးမြို့]]၏ အရှေ့ဖက်ရှိ တရုတ်ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းစခန်းမှ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Myanmar Junta Abandons Chinese Pipeline Amid Resistance Attacks|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-abandons-chinese-pipeline-amid-resistance-attacks.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၁၈ မေ - ချင်းပြည်မြောက်ပိုင်း တီးတိန်မြို့နယ်သို့တက်လာသည့် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းကို ကလေး- သိုင်းငင်းလမ်းမပေါ် တီးတိန်မြို့အဝင် မွှာလ်ပီးကျေးရွာနှင့် ‌ဟဲန်ဇိန်ရွာကြားတွင် ချင်းတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များ ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ တိုက်ခိုက်နေသဖြင့် မေ ၂၁ ရက်မှ ယနေ့အထိ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေသည်။<ref>{{Cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/05/27/401392.html|publisher=The Irrawaddy|accessdate=28 May 2025|title=ချင်းပြည်တက်သည့်စစ်ကြောင်း တီးတိန်အဝင်၌ ပိတ်ဆို့ ခံထားရ|author=မေရီခိုင်း}}</ref> * ၁၉ မေ ** - [[ကျောက်ဖြူမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title="AA ကျရှုံးပါစေ"ဟု စစ်ကောင်စီက ယတြာချေပြီးနောက် ကျောက်ဖြူရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းနှစ်ခုကို AA သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/682c39d9c8875ede02ad3dd5|access-date=2025-05-20 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> **မြန်မာ-အိန္ဒိယနယ်စပ်၊ တမူးမြို့နယ်တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် (PDF) ၁၀ ဦးကို အိန္ဒိယအာသံရိုင်ဖယ်တပ်ဖွဲ့ဝင်များက ရက်ပိုင်းအတွင်း သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း တမူး PDF အဖွဲ့နှင့် နီးစပ်သူများက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cy90v2x0nz0o|title=အိန္ဒိယ မြန်မာ နယ်စပ်မှာ တမူး PDF ၁၀ ယောက် သတ်ဖြတ်ခံရ|accessdate=20 May 2025|publisher=BBC Burmese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250521130503/https://www.bbc.com/burmese/articles/cy90v2x0nz0o|archivedate=21 May 2025}}</ref> * ၂၀ မေ - [[ရွှေကူမြို့နယ်]]တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရဟတ်ယာဉ်တစ်စင်းကို ကေအိုင်အေက ပစ်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA က ပစ်ချလိုက်သည့် ရဟတ်ယာဉ် ၁ စီးကို ရွှေကူမြို့နယ်၊ စည်ငန်းရွာ အနောက်ဘက်ရှိ တောထဲတွင် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး လေယာဉ်မှူး မိုးထက်အောင်၏ ရုပ်အ‌လောင်းကို ရှာတွေ့ |url=https://yktnews.com/2025/05/215192/ |trans-title=KIA shoots down 1 helicopter, finds body of pilot Moe Htet Aung on west side of Shwegu Township Sinngan village |language=my |work=Khit Thit Media}}</ref> *၃၁ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၃၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးက ငလျင်ဒဏ်သင့်ဒေသများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို အောင်မြင်စွာကျင်းပနိုင်ရန်အတွက် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလကို ထပ်မံတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Citenews|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250602074400/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2553019/|archivedate=2025-6-2|title=မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလကို ဇွန် ၃၀ ရက်ထိ ထပ်မံတိုးမြှင့်|publisher=Xinhua Myanmar|accessdate=2025-6-2|date=2025-6-1|url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/mm-256104/}}</ref> === ဇွန် === * ၃ ဇွန် - ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်၊ ကရင်ပြည်နယ်က သေ့ဘောဘိုး မဆုတ်တမ်းခံစစ်စခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲမှာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၇၂ ဦး ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်‌ရေးတပ်(KNLA) နဲ့ PDF ပူးပေါင်းတပ်ဆီ လက်နက်ချခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.dvb.no/post/708417|title=သေ့ဘောဘိုးစခန်းကို KNLA နှင့် တပ်ပေါင်းစုများ သိမ်းပိုက်|date=2025-6-3|accessdate=2025-6-6|publisher=DVB Burmese}}</ref> * [[၉ ဇွန်]] - တအာင်းပြည်၏ တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပြည်သူ့အစိုးရ ဖွဲ့စည်းနိုင်ရန်အတွက် [[တအာင်းပြည်ကောင်စီ]] (Ta'ang Land Council – TLC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/709273|title=ပြည်သူ့အစိုးရ ဖွဲ့နိုင်ရန် တအာင်းပြည်ကောင်စီ ဖွဲ့စည်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၂|publisher=DVB}}</ref> * ၁၀ ဇွန် - ထိုင်း - မြန်မာနယ်စပ်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်ထဲက အမိုနယ်စပ် (ခေါ်) ပွိုင့် ၂၆၅၅ စစ်ကောင်စီစခန်းကို ကရင်တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့တွေက ဇွန် ၁၀ ရက်မှာ သိမ်းပိုက်နိုင်တယ်လို့ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU) ဘက်က ပြောသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c753071rnpvt|title=စစ်တပ်လက်ထဲ နှစ် ၃၀ နီးပါးရောက်ခဲ့တဲ့ ထိုင်း -မြန်မာနယ်စပ်က အမိုစခန်းကို သိမ်း - KNU|publisher=BBC Burmese|accessdate=2025-6-10|date=2025-6-10}}</ref> * ၁၀ ဇွန် - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်အတွင်း ကန်ထောင့်နယ်မြေရဲစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားနေစဉ်အတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်လေယာဉ်တစ်စင်းကို ယနေ့ (ဇွန်လ ၉ ရက်) နေ့လယ်ပိုင်းက ပစ်ချခဲ့ကြောင်း ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ် (PLA) က ဘီဘီစီကို ပြောကြားခဲ့သည်။ PLA က တိုက်လေယာဉ်ကို ပစ်ချနိုင်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ပြီး နာရီပိုင်းအကြာတွင် စစ်ကောင်စီကမူ ပုလဲမြို့နယ်အတွင်း ပျက်ကျခဲ့သည့် တိုက်လေယာဉ်သည် လေ့ကျင့်ရေးပြုလုပ်နေစဉ် စက်ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ပျက်ကျခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ကန်ထောင့်နယ်မြေရဲစခန်း သိမ်းပိုက်ရေးတိုက်ပွဲအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c753071rnpvt|title=ပုလဲတိုက်ပွဲမှာ စစ်တပ်တိုက်လေယာဉ်ကို ပစ်ချခဲ့တယ်လို့ PLA ပြော|publisher=BBC Burmese|accessdate=2025-6-10|date=2025-6-10}}</ref> * ၁၁ ဇွန် - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရေကြည်မြို့နယ်]]၊ [[ငသိုင်းချောင်းမြို့]]နှင့် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာရှိ အမြောက်တပ်ရင်း (၃၄၄) ကို ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့ ညပိုင်းမှစ၍ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်နေပြီး တပ်ရင်းအတွင်းအထိ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်နေကြောင်း ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များက ပြောကြားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားမှုကြောင့် ငသိုင်းချောင်းမြို့ခံများနှင့် ရခိုင်စစ်ရှောင်အများစုမှာ ဘေးလွတ်ရာသို့ တိမ်းရှောင်နေကြရကာ အဆိုပါတပ်ရင်းအနီးတွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည်မှာ တစ်ပတ်ခန့်ရှိပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် AA က [[ကျားကိုက်ရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျားကိုက်ရွာ]]ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ယခုကဲ့သို့ တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ လက်ရှိတွင် အမြောက်တပ်ရင်း ၃၄၄ နှင့် ဆက်သွယ်ရေးပြတ်တောက်နေပြီး တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များဘက်မှ သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/684b7a6f3f3269dd224a26db|title=ဧရာဝတီ ငသိုင်းချောင်းအမြောက်တပ် (၃၄၄)ကို AA ဦးဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်နေပြီဟုဆို|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613141829/https://burmese.narinjara.com/news/detail/684b7a6f3f3269dd224a26db|archivedate=2025-6-13|publisher=နိရဉ္စရာ|accessdate=2025-6-13}}</ref> * [[၂၀ ဇွန်]] - စစ်ကိုင်းမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းသို့ စစ်တပ်က သံချပ်ကာယာဉ်များဖြင့် စစ်ကြောင်းထိုးလျက်ရှိရာ ဇွန် ၂၀ ရက်၊ နံနက်ပိုင်းတွင် [[ကျော်ဇေယျာရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကျော်ဇေယျာရွာ]]အနီး၌ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပါသည်။ ယင်းကြောင့် မန္တလေးနှင့် ရွှေဘိုမြို့များသို့ ပြေးဆွဲနေသော ခရီးသည်တင်ယာဉ်များကို [[ဆားတောင်မြို့]]အဝင်နှင့် [[ရုံးပင်ကန်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ရုံးပင်ကန်ရွာ]]တို့မှ ဖြတ်သန်းသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ထားကြောင်း သိရပါသည်။ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်များ ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]နှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်ရှိသည့် စစ်ကိုင်းမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းကို စစ်တပ်က ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့ကတည်းက နယ်မြေရှင်းလင်းရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင်မူ အင်အားထပ်မံဖြည့်တင်း၍ [[အုန်းတော (မြောက်)ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|အုန်းတောရွာမြောက်]]ဘက် ရုံးပင်ကန်ရွာမှစတင်ကာ လက်နက်ကြီးပစ်ကူဖြင့် စစ်ကြောင်းထပ်မံထိုးစစ်ဆင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/06/20/402514.html|title=စစ်ကိုင်း- ရွှေဘိုလမ်း တိုက်ပွဲ သံချပ်ကာကားများပါ သုံးလာ|accessdate=2025-6-22|publisher=The Irrawaddy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622130614/https://burma.irrawaddy.com/news/2025/06/20/402514.html|archivedate=2025-6-22}}</ref> * ၂၂ ဇွန် - တနင်္သာရီတိုင်းရှိ [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]နှင့် [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]တို့ကို စစ်ကောင်စီက စစ်ကြောင်းထိုး၍ ထိုးစစ်ဆင်နေကြောင်း ဒေသတွင်း ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ တာဝန်ရှိသူများက ပြောသည်။ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) တပ်မဟာ (၄) ၏ ခရိုင်အတွင်းရေးမှူး ပဒိုစောအယ်နာက စစ်ကောင်စီသည် ထီးခီးနယ်စပ်လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် တပ်စခန်းများကို ပြန်လည်ရယူရန်နှင့် ထားဝယ်-ထီးခီး ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်စိုးမိုးနိုင်ရန်အတွက် စစ်ကြောင်းထိုးလာခြင်းဖြစ်သည် ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/22/59800|title=တနင်္သာရီနှင့် ထားဝယ်မြို့နယ်ကို စစ်ကောင်စီ ထိုးစစ်ဆင်|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622114830/https://bur.mizzima.com/2025/06/22/59800|archivedate=2025-6-22|publisher=Mizzima|accessdate=2025-6-22}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်း|ရန်ကုန် – မန္တလေး အမြန်လမ်း]]ဟောင်းပေါ်ရှိ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ကျောက်တံခါး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]များမှ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ တပ်စခန်း ကိုး ခု ကိုဇွန် ၂၅ ရက်နေ့၊ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တပြိုင်နက် ဝင်ရောက်တိုခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၉ ဦးသေဆုံးကာ ရဲအုပ်တစ်ဦးအပါအဝင် စစ်သုံ့ပန်း သုံး ဦးအရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများကို အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ၊ တိုင်းစစ်ဌာန(ပဲခူး)၊ ဗျူဟာ-၂၄ အာဠာဝကတပ်ရင်း၊ အမှတ်-၃၅၀၃ တပ်ရင်း၊ ဖြူး(ပကဖ)၊ ဗျူဟာ-၂၅ အမှတ်-၃၇၀၂ တပ်ရင်း၊ Spring Warriors Column၊ KNLA တပ်ရင်း-၉၊ ဗျူဟာ-၂၆ တော်ဝင်ဒေါင်းတပ်ရင်း၊ တောကျီးကန်းတပ်ရင်း တို့မှ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းဟောင်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ၉ ခု တပြိုင်တည်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး တပ်သား ၁၉ ဦးထက်မနည်းသေဆုံး|url=https://ayartimes.com/?p=55885|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626042754/https://ayartimes.com/?p=55885|archivedate=2025-6-26}}</ref> စစ်ဆင်ရေးကို ဗျူဟာ (၂၆) ၏ ကွပ်ကဲမှုဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်ကျော်စွာအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် “ကျော်စွာစစ်ဆင်ရေး” အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=55877|title=ညောင်လေးပင်-ကျောက်တံခါးကြား တော်ဝိကျေးရွာရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၃ ဦးသေဆုံးကာ ၃ ဦး ဖမ်းဆီးရမိ၊ ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်ကို ဂုဏ်ပြု၍ ကျော်စွာစစ်ဆင်ရေး အဖြစ်သတ်မှတ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ayeyarwaddy Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626042401/https://ayartimes.com/?p=55877|archivedate=2025-6-26}}</ref> ** [[၂၅ ဇွန်]] - [[စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်]] ကြားကာလဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကို စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်အတွင်းရှိ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဖက်ဒရယ်ယူနစ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအကြား၂၀၂၅ ဇွန် ၂၅ ရက်၊ မနက်ပိုင်းတွင် စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ် ပဉ္စမပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/25/60125|title=စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ် ကြားကာလ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြု|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-12}}</ref> * [[၂၉ ဇွန်]] - [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်း(ပလောင်)အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (PSLF/TNLA) ထိန်းချုပ်ရာ [[ကျောက်မဲမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီက ယနေ့ (ဇွန်လ ၂၉ ရက်) နေ့လယ်ပိုင်းက လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာ အမျိုးသမီး နှစ်ဦး နှင့် အမျိုးသား‌ လေးဦး၊ စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး ထိမှန်ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း TNLA က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/29/60568|title=ကျောက်မဲကို စစ်ကောင်စီ လေကြောင်းဗုံးကြဲ၊ အမျိုးသမီး ၂ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရ|accessdate=2025-6-29|publisher=Mizzima}}</ref> === ဇူလိုင် === * [[၂ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ဟွာလ်ငိုရမ်ဒေသတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့က ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် ဟွာလ်ငိုရမ် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က CNDF အား ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း CNDF ကမူ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က ၎င်းတို့အဖွဲ့ဝင်များကို စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Fighting Between Chin Resistance Forces in Falam Township|url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-between-chin-resistance-forces-falam-township|access-date=2025-07-05|website=Burma News International|language=en}}</ref> ဟွာလ်ငိုရမ် CDF နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က နှစ်ဖက်အဖွဲအစည်းမှ ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် ပြန်လည်ချေဖျက်မရသည့် ချင်းလူမျိုးအချင်းချင်းကြား ကြီးမားသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို မဖန်တီးရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင် CNDF နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]]ကလည်း တင်းမာမှုလျှော့ချလိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ပြင်ပတောင်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက စစ်ရေးအကူအညီများဖြင့် ပါဝင်လာပါက CNDF ဘက်က မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/07/05/126319/|title=ချင်းလူမျိုး အချင်းချင်းအကြား စစ်ရေးပဋိပက္ခမဖန်တီးဘဲ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ ချက်ချင်းရပ်ရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ တိုက်တွန်း|publisher=Ludu Nway Oo|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဇူလိုင် ၆ ရက်၊ မနက်ပိုင်းမှစတင်ကာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့်အတွက် ရာနှင့်ချီသော ဒေသခံများသည် အိန္ဒိယ- မြန်မာ နယ်စပ်ဂိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ထွက်ပြေးနေကြသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/686b58f4aec603c0e6214d02|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်နှစ်ဖွဲ့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၍ ချင်းဒေသခံ ထောင်နှင့်ချီ အိန္ဒိယဘက်သို့ ထွက်ပြေး|publisher=Narinjara|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ဇူလိုင် ၂ ရက်နှင့် ၃ ရက်တို့ကလည်း ဖလမ်းမြို့နယ်၊ စတွာမ်၊ လျန်နှာ၊ သီးကျီရ် ကျေးရွာများတွင် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့အကြား ထိတွေ့ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ (CB) ဝင် CNDF နှင့် ချင်းလဲန်းကောင်စီ (CC) ဝင် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ နှစ်ဖက်စလုံးက နိုင်ငံရေးအရ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး အဖြေရှာရန် လိုအပ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ * ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ပေါ်၌ နံနက် ၈ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းသည် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် စီစဉ်နေချိန် ဖြစ်သည်။ CNO/CNDF ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ CNDF အဖွဲ့ဝင်များ တီးအိုချောင်းရွာတွင် တွေ့ဆုံရန် သွားရောက်စဉ် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်မှ အလစ်အငိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း အိန္ဒိယဘက်ခြမ်း ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ကျည်များ ကျရောက်ခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များက ပစ်ခတ်မှု ရပ်တန့်ရန် သတိပေးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် CNDF ကလည်း ဒေသခံများကို မိနစ် ၃၀ အတွင်း အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာရန် သတိပေးခဲ့သည်။ * ဇူလိုင် ၆ ရက်တွင် CNDF ဌာနချုပ်အနီးတွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီတပ်များပါဝင်သည့် CDF-ဟွာလ်ငိုးရမ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် CNDF တို့အကြား ပြင်းထန်သောတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ခံ ၁,၀၀၀ ကျော်သည် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များကလည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင် နယ်စပ်ဂိတ်တံတားကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ * ထို့အပြင် ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီဝင် CDF မာရာ (CDF Mara) က ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် မာရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ် (MDF) နှင့် အာရက္ခတပ်တော် (AA) တို့သည် မတူပီမြို့နယ်၊ လိုင်လင်းပီမြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ ဌာနချုပ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းရန် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်လာကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် MDF နှင့် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လာအိုကျေးရွာမှ စစ်ကြောင်းထိုးလာပြီး CDF မာရာဌာနချုပ်နှင့် ၁ မိုင်ခန့်အကွာအထိ ရောက်ရှိနေပြီဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/07/06/403115.html|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ချင်းလက်နက်ကိုင် ၂ ဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=The Irrawaddy}}</ref> * [[၃ ဇူလိုင်]] - CDF-Hakha Central Council က [[ဟားခါးမြို့နယ်]]အတွင်း နေထိုင်သူ လူငယ်အမျိုးသားများ မြို့နယ်ပြင်ပသို့ မထွက်ခွာရန်နှင့် အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းများ မဖြစ်မနေတက်ရောက်ရန် ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%e1%80%9f%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%ab%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%80-%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%84%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bb/|title=ဟားခါးမြို့နယ်က လူငယ်များအားလုံး အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းတက်ရောက်ရန် CDF-Hakha ထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-6|publisher=Khonuthung News}}</ref> * [[၇ ဇူလိုင်]] -၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၇ ရက်တွင် “မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲဖို့ လိုအပ်နေပြီဖြစ်တဲ့ NUG အစိုးရ” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြင့် မန္တလေးသပိတ်ခေါင်းဆောင် ဒေါက်တာ[[တေဇာဆန်း]]က “ပြည်သူ့နွေဦးတော်လှန်ရေးကို ခရီးဆုံးပန်းတိုင်အထိ ရောက်ရှိအောင် ဦးဆောင်နိုင်ရန် လက်ရှိ NUG အစိုးရသည် ခေါင်းဆောင်မှုစွမ်းရည် လုံလောက်မှုမရှိသေးသောကြောင့် အချိန်မီ မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နေပြီဖြစ်သည်။” ဟု ရေးသားထောက်ပြသည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/713557|title=NUG မဖြစ်မနေ ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်ဟု ဒေါက်တာတေဇာဆန်း ထောက်ပြ|accessdate=၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|publisher=DVB Burmese}}</ref> * [[၈ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%a1%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba-%e1%81%81%e1%81%88-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%90%e1%80%ad/|title=အသက် ၁၈ နှစ်ပြည်ပြီးသူတိုင်း စစ်သင်တန်းတက်ကြရန် CDF-Kanpetlet ထုတ်ပြန်|accessdate=8 July 2025|publisher=Khumi Media Group}}</ref> * [[၁၀ ဇူလိုင်]] - ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် CNDF မှ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]အတွင်း၌ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်(CNA) ၊ CDF – Hualngoram နှင့် CNDF တပ်ဖွဲ့ များ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် ညပိုင်းတွင် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61775|title=ရိခေါ်ဒါရ်မြို့မှ CNDF တပ်များဆုတ်ခွာ ၊ ချင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား ဆက်လက်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-13}}</ref> * [[၁၁ ဇူလိုင်]] - စစ်ကိုင်းမြို့နယ် ၊ [[လင်းတလူးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|လင်းတလူးကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ရှောင်အများစုနေထိုင်သည့် ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်ကောင်စီလေတပ်က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၃၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးကာ ၂၀ ခန့် အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61724|title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် လင်းတလူးကျေးရွာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရမှုတွင် ဒေသခံ ၃၀ ထက်မနည်းသေဆုံး|accessdate=11 July 2025|publisher=Mizzima}}</ref> * [[၁၂ ဇူလိုင်]] - [[ဥကရစ်ထတိုက်ပွဲ]]: ကရင်ပြည်နယ် [[မြဝတီမြို့]]တောင်ဘက် ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ စစ်ကောင်စီ အခြေစိုက် ဥကရစ်ထစခန်းကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (KNLA) နဲ့ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF) ပူးပေါင်းတပ်တွေက ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၂ ရက်တွင် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/714256|title=ဥကရစ်ထစခန်းကို KNLA ပူးပေါင်းတပ် သိမ်းပိုက်|publisher=DVB|accessdate=2025-7-12}}</ref> * [[၁၄ ဇူလိုင်]] - [[ကယားပြည်နယ်|ကရင်နီပြည်]]၊ [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မော်ချီးမြို့|မော်ချီး]]ဒေသ ခဲလုပ်သားတွေ နေထိုင်ရာရပ်ကွက်ထဲကို စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်လို့ ခဲလုပ်သားမိသားစု ၆ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/07/14/403373.html|title=မော်ချီး ခဲလုပ်ငန်းကို စစ်ကောင်စီ ဗုံးထပ်ကြဲ ၆ ဦးသေဆုံး (ရုပ်/သံ)|accessdate=2025-7-12|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကောလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒိုးပင်ရွာ၊ ကောလင်းမြို့နယ်|ဒိုးပင်ရွာ]]ကို ဇူလိုင် ၁၄ ရက် ညနေက လေကြောင်း တိုက်ခိုက်ခံရပြီး စစ်ရှောင်များဖွင့်ထားသည့် ထမင်းဆိုင်အနီး ကျရောက်ပေါက်ကွဲရာ ကလေးငယ် အပါအဝင် ၄ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရပြီး ဆီဘောက်ဆာကား ၂ စီး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65003/|title=ကောလင်းမြို့နယ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးအပါအဝင် ၄ ဦးဒဏ်ရာရ|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၂|publisher=Myanmar Now|archivedate=16 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250716081232/https://myanmar-now.org/mm/news/65003/}}</ref> * [[၁၅ ဇူလိုင်]] - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နောင်ချိုမြို့]] ဈေးရပ်ကွက်အပါအဝင် မြို့ပေါ်ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးအများစုကို စစ်ကောင်စီတပ်က TNLA တပ်ဖွဲ့ထံမှ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၅ တွင် သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65040/|title=နောင်ချိုတစ်မြို့လုံးနီးပါးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီ|accessdate=2025-7-15|publisher=Myanmar Now}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]] - ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖာသာဒေါ်နယ်မာတင်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၈ ဦးကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ စစ်ခုံရုံးက အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ ချမှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65045/|title=ကက်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးကို သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်သူ ၈ ဦးကို NUG စစ်ခုံရုံး ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ စီချ|accessdate=2025-7-12|publisher=Myanmar Now|archivedate=17 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250717054816/https://myanmar-now.org/mm/news/65045/}}</ref> * ၁၇ ဇူလိုင် - [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင်]]ဖြစ်သော မရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Maraland Defense Force – MDF) က ၎င်းတို့အဖွဲ့မှ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် ၃ ဦးကို စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် ကျည်ကာဦးထုပ်နှင့် ကျည်ကာပြားများ တင်ဆောင်လာသော ကားသည် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ ဆိုင်ဟား (Saiha) ခရိုင်၊ တီပါ့ (Tipa) ရွာရှိ မီဇိုရမ်ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် အာသံရိုင်ဖယ်တပ်တို့ ပူးပေါင်းထားသည့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၊ အိန္ဒိယစံတော်ချိန် ည ၉ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း MDF မှ သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65347/|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ MDFထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် အိန္ဒိယတွင်ဖမ်းခံရ|accessdate=2025-7-23|publisher=Myanmar Now|date=22 July 2025}}{{Dead link|date=September 2025 }}</ref> * ၁၈ ဇူလိုင် - DPLA (ဓနုအဖွဲ့)မှ အမျိုးသား ငါးဦးနှင့် MDY-PDF အဖွဲ့မှ အမျိုးသား ၁၀ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၅ ဦးတို့သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆီသို့ အလင်းဝင်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၁၇ ရက်ကလည်း တောင်ခမ်းဒေသတစ်ဝိုက်နှင့် နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းမှ TNLA အဖွဲ့ဝင် အမျိုးသား လေးဦး၊ DPLA အဖွဲ့မှ အဖွဲ့ဝင် အမျိုးသား ငါးဦးနှင့် MDY-PDF အမျိုးသား သုံးဦး၊ အမျိုးသမီး နှစ်ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၄ ဦးတို့ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/304536|title=ဥပဒေဘောင်အတွင်း ထပ်မံဝင်ရောက်လာသည့် DPLA အဖွဲ့နှင့် MDY-PDF အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးအား မိဘ အုပ်ထိန်းသူများထံ ပြန်လည်အပ်နှံ|accessdate=2025-7-23|publisher=Eleven Media}}</ref>ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်မှ ယနေ့အထိ TNLA အဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး ၊ MDY-PDF အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးနှင့် DPLA အဖွဲ့ဝင် ၄၁ ဦးဖြစ်ပြီး လက်နက်မျိုးစုံ ၁၃ လက်နှင့် ကျည်မျိုးစုံ ၁၅၁၅ တောင့်၊ ကျည်အိမ် ၁၂ ခုနှင့်အတူ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/72651|title=နိုင်ငံတော်နှင့် တပ်မတော်၏ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို လက်ခံယုံကြည်သည့် DPLA အဖွဲ့ဝင် ၁၉ ဦး ဥပဒေဘောင်အတွင်းသို့ ထပ်မံဝင်ရောက်|accessdate=2025-7-20|publisher=Ministry of Information}}</ref> * [[၂၂ ဇူလိုင်]] - စစ်ကောင်စီတပ်များသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ သိမ်းယူထားသည့် [[သပိတ်ကျင်းမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c98wx8xjp0ro|title=သပိတ်ကျင်းမြို့ ပြန်ရဖို့ စစ်တပ်သုံးတဲ့ဗျူဟာ|accessdate=2025-7-25|publisher=BBC Burmese}}</ref> * [[၂၅ ဇူလိုင်|၂၄ ဇူလိုင်]] - [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက Suntac Technologies နှင့် ၎င်း၏ပိုင်ရှင် [[စစ်တိုင်းအောင်]] အပြင် KT Services & Logistics နှင့် ၎င်း၏ တည်ထောင်သူ မျိုးကျော်သန်း (ဂျွန်သန်း)၊ MCM Group နှင့် ၎င်း၏ပိုင်ရှင် အောင်လှိုင်ဦး အပြင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တင်လတ်မင်း တို့ကို အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့သည်။ * ၂၉ ဇူလိုင် - တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) ထိန်းချုပ်ထားသော ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ရှိ ကွတ်ခိုင်နှင့် မိုင်းလုံတို့အပါအဝင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ ထိန်းချုပ်ထားသည့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ လက်ပံလှရဲစခန်းနေရာများကို စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၁၆ ဦးထက်မနည်းရှိကြောင်း ဘီဘီစီ၏ စုံစမ်းထားသည့် အချက်အလက်များအရ သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c14glg187mnt?post=asset%3Af91815b7-a826-4a92-8460-db308ea5ef52#asset:f91815b7-a826-4a92-8460-db308ea5ef52|title=ကွတ်ခိုင်၊ ကျောက်မဲ၊ စဉ့်ကူးတို့ကို စစ်တပ်လေကြောင်းတိုက်လို့ ဒါဇင်ကျော်သေဆုံး|accessdate=2025-7-30|publisher=BBC Burmese}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကန့်ဘလူမြို့နယ်]]အရှေ့ပိုင်းရှိ ဆေးရုံတစ်ခု ယမန်နေ့ (ဇူလိုင် ၂၉) ညက လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၁၅ ဦးဝန်းကျင် ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65573/|title=ကန့်ဘလူမြို့နယ်တွင် ဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရပြီး လူတစ်ဒါဇင်ထက်မနည်း သေဆုံး|accessdate=5 August 2025|publisher=Myanmar Now|archivedate=31 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250731122458/https://myanmar-now.org/mm/news/65573/}}</ref> === ဩဂုတ် === * [[၅ ဩဂုတ်]] - ဉာဏ်လင်းသစ် သုတေသနအဖွဲ့က ဩဂုတ် ၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် "ဝေဟင်နှင့်မြေပြင်ကပ်ဘေးကြားမှ မြေစာပင်ဘဝများ" အစီရင်ခံစာအရ မတ်လ ၂၈ ရက်မှ ဇွန်လကုန်အထိ အင်အားပြင်းငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အရပ်သား ၇၅၁ ဦး သေဆုံးကာ ၁,၄၀၀ ကျော် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/08/06/64428|title=ငလျင်အပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား ၇၀၀ ကျော်သေဆုံးဟု ဉာဏ်လင်းသစ် အစီရင်ခံစာ ဖော်ပြ|publisher=Mizzima|accessdate=5 August 2025}}</ref> * [[၁၇ ဩဂုတ်]] - ကယားပြည်နယ်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ မော်ချီးဒေသမှာ တရက်တည်း လေကြောင်းနှစ်ကြိမ် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး လူ ၁၇ ယောက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေလည်း ရှိနေတယ်လို့ ကနဦးသတင်းများက ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2025/08/17/%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%ad/|title=မော်ချီးမှာ လေကြောင်းတိုက်ခံရလို့ ၁၇ ယောက်သေဆုံးပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေရှိနေ|publisher=Voice of Myanmar|accessdate=၂၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> နောက်တွင် သေဆုံးသူမှာ လူ (၂၇)​ထိ မြင့်လာသည်။​ ဗုံးကြဲမှုမှာ ရွာက ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆေးရုံကို ဗုံးကျခဲ့ပြီး လူ ၂ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရခဲ့သလို အဆောက်အဦတွေလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c07pxm4gymzt?fbclid=IwY2xjawMPqs9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFlbnprSkh1RHpmcmxuWVp2AR5Wjdss1hfBdUayV8scGE1Hiv01Wr8jtSyB6aa_T287zM5PQmGMqJ3QsZLshg_aem_BJ8VmkEd1Lg-dTclX3dIHg&post=asset%3Ae48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf#asset:e48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf|title=မော်ချီးဒေသကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲမှု သေဆုံးသူ ၂၄ ဦးအထိ မြင့်တက်|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref> ကရင်နီပြည်ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (IEC) ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး (၂) ဖြစ်သူ ကိုဗညားက ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ မော်ချီးမြို့ရှိ လူနေထူထပ်သော ၁၆ ကုန်းရပ်ကွက်ကို စစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၃၂ ဦးအထိ တိုးလာကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c0l6jpgj93yt|title=မော်ချီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူ ၃၀ ကျော်အထိမြင့်တက်လာ,|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref>ဩဂုတ် ၁၉ ရက်မှာ ဗုံးထပ်ကြဲတာကြောင့် ပြည်သူ ၄ ယောက် ထိခိုက်မိတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/720258|title=မော်ချီးကို စစ်တပ်က ဗုံးထပ်ကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး ထိခိုက်|publisher=DVB Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref> * [[၁၉ ဩဂုတ်]] - ကရင်နီပြည်တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေက ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာသိမ်းယူထားတဲ့ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့]]ကို ၁၆ ရက်ကြာထိုးစစ်ဆင်ပြီးတဲ့နောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၉ ရက် နေ့မှာ စစ်တပ်က အပြည့်အဝပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီးလို့ ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/08/20/404761.html|title=စစ်တပ်က ဒီးမော့ဆိုမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ ကြေညာ (ရုပ်/သံ)|publisher=The Irrawaddy|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၀ ဩဂုတ်]] - ဩဂုတ် ၂၀ ရက်တွင် မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA)၊ ပလောင်(တအာင်း) အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA)နှင့် ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ (SSPP/SSA)တို့အား ပန်ဆန်းမြို့သို့ ဖိတ်ခေါ်ကာ UWSA အစိုးရအဖွဲ့ ဒုဥက္ကဋ္ဌနှင့် နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးဝန်ကြီး ကျောက်ကော်အန်းက တရုတ်ဖိအားပေးမှုများအကြောင်း ပြောပြခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နောက်နောင် မည်သည့် စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး အကူအညီများပေးတော့မည်မဟုတ်ကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/08/22/404830.html|title=“ဝ” ထုတ်ပြောရတဲ့အထိ တရုတ်ဖိအား ဘယ်လောက်ကြီးနေလဲ|publisher=The Irrawaddy|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် (၂၂) ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအတိုင်ပင်ခံကောင်စီက အာဏာရှင်စနစ်ချုပ်ငြိမ်းရေး နှင့် ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးဆိုင်ရာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၏ နိုင်ငံရေး ရပ်တည်ချက် (၁၀) ချက်နှင့် အခြေခံမူ (၈) ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/720834|title=ဘုံနိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက် ရရှိရန် ကြိုးပမ်းသွားမည်ဟု NUCC ထုတ်ပြန်|publisher=DVB|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၇ ဩဂုတ်]] - [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)  အမှတ် ၁ စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ နည်းဗျူဟာ ၃၃ နဲ့ မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ် (MSRF) တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြောင်း ဩဂုတ် ၂၇ ရက်မှာ ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721410|title=PDF နည်းဗျူဟာ ၃၃ နှင့် မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ် MSRF တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB|accessdate=27 August 2025}}</ref> * [[၂၈ ဩဂုတ်]] - ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊​ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၉၂၂/၂၀၂၅ ဖြင့် မတရားအသင်းအဖြစ်လည်းကောင်း<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74232|title=မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခြင်း|publisher=MOI|accessdate=28 August 2025}}</ref>၊ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဗဟိုအဖွဲ့ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁/၂၀၂၅ ဖြင့်<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74230|title=အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာခြင်း|accessdate=28 August 2025|publisher=Ministry of Information}}</ref> အကြမ်းဖက်အုပ်စု အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721677|title=ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)ကို အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာ|publisher=DVB|accessdate=28 August 2025}}</ref><br /> == ၂၀၂၆ == === မတ် === * မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲခဲ့တာကြောင့် သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/|website=Myanmar Now|date=2026-03-02|access-date=2026-03-02|language=en-US|last=ခင်ရီရီဇော်}}</ref><ref>{{Cite web|title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/748482|website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန…|access-date=2026-03-02|language=en}}</ref> * [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ|url=https://news-eleven.com/article/310463|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.dvb.no/post/749879|website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/|website=Myanmar Now|date=2026-03-11|access-date=2026-03-13|language=en-US|first=ဖဒူ|last=ထွန်းအောင်}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း -|url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/|website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=en-US|first=လွတ်လပ်သော|last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/749677 |access-date=2026-03-10 |website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-10 |title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/ |date=2026-03-10 |language=en-US |last=Now |first=Myanmar |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> * ၁၁ မတ် - တနင်္သာရီတိုင်း၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်၊ မင်းဒပ်ကျေးရွာရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် တပ်မတော်၏၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt |access-date=2026-03-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=သူရအောင် |date=2026-03-12 |title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/ |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * ၁၆ မတ် - [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ ဖလံပင်ကျေးရွာမှ စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web|title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ|url=https://myaelattathan.com/news/23027/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-17|access-date=2026-03-19|language=en-US|last=ကျော်ကြီး}}</ref><ref>{{Cite web|title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့|url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/|website=Maun|date=2026-03-17|access-date=2026-03-19|language=en-US|last=mmblogmaster}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနဲ့ ရှားစေးဖိုရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-19|access-date=2026-03-19|language=my}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> === ဧပြီ === * ၁၀ - တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News|date=2026-04-11|title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News|url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI|access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း|url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297|url-status=live|access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆|website=Mizzima}}</ref> * ၁၁ - ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရှိ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မင်းတပ်မြို့အား စစ်တပ်က ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့၊ ည ၁၁ နာရီခွဲဝန်းကျင်တွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နေအိမ် အလုံး ၂၀ နှင့် မော်တော်ယာဉ် ၄ စီးတို့ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref name=":2" /> * ၁၂ - ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်အစပ်ရှိ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ စစ်တပ်၏ လေးကေစခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း စစ်ရေးသတင်းရင်းမြစ်တစ်ခုက ဘီဘီစီသို့ အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-04-12 |title=ဧပြီ ၁၂ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ်- ပြင်ဦးလွင်မှာ ရည်းစားဟောင်းက ဓားနဲ့ထိုးလို့ လက်ထပ်ခါနီး အမျိုးသမီးသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8x79k47rvvo |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-19|access-date=2026-04-19|language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref><br /> * ၂၉ ဧပြီ - [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (KNU)၊ တပ်မဟာ (၆) နယ်မြေအတွင်းရှိ မက္ကသာသတ္တုတွင်းအား တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၁၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-30 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃၀ -ကဆုန်လပြည့်အထိမ်းအမှတ် အကျဉ်းသား ၁၅၀၀ ကျော်လွှတ်ပေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx21kj6xje2t |access-date=2026-04-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဧပြီ - [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) ပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အင်းတော်မြို့]]အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း တပ်မတော်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ မိတ်ဆွေဟောင်းလို့ တရုတ်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1k279vw387t |access-date=2026-05-01 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> === မေ === * ၁ - ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တိုက်ပွဲများကြောင့် မတ်လနှင့် ဧပြီလများတွင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၃၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ရပြီး ၄၂ ဦး ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရကြောင်း ကချင်လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (KHRW) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-02 |title=မေ ၂ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လွှတ်ပေးဖို့ ကုလ၊ အမေရိကန်နဲ့ ဂျပန်ထပ်တိုက်တွန်း |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4g4mkjxgy2o |access-date=2026-05-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၄ - မန္တလေးတိုင်း၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်အတွင်း၌ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) ဝင်များလိုက်ပါလာသည့် ယာဉ်အား ရွှေစည်ကြီးကျေးရွာမှ သံဘိုရွာဘက်သို့ မောင်းနှင်လာစဉ် စစ်တပ်နှင့် ပြည်သူ့စစ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က တောင်သာမြို့နယ်၊ သံဘိုရွာမကျေးရွာအနီးတွင် ကင်းပုန်းဝပ်၍ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-04|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၄ ရက်- အိန္ဒိယ ရေတပ်အကြီးအကဲ မြန်မာရောက်ပြီး မြန်မာရေတပ်ကို စစ်ဘက်သုံးပစ္စည်းတွေပေး|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c9q37d9x5lzt|access-date=2026-05-04|website=BBC News မြန်မာ|language=my}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05|title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t|access-date=2026-05-05|website=BBC News မြန်မာ|language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref><br /> * မေ ၁၉ - ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သော [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့]]အား စစ်တပ်နှင့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA-EC) တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် တပ်ဖွဲ့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=တွန်းဇံမြို့ကို အစိုးရတပ်နဲ့ ZRA ပူးပေါင်းတပ်တွေ ​ထိန်းချုပ်|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/05/21/%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%87%e1%80%b6%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af-%e1%80%a1%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9b%e1%80%90/|website=Voice of Myanmar|date=2026-05-21|access-date=2026-05-21|language=en-US|first=Editor Htein|last=Lin}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist|3}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] 5zv9em51uzzqig5yudhuzja41zewcj5 ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်ခြင်း 0 253269 1032695 823674 2026-05-21T01:29:10Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1032695 wikitext text/x-wiki [[File:Lackawanna_Coal_Mine_car,_Nov_2014.jpg|thumb|Pennsylvania၊ Scranton ရှိ Lackawanna ကျောက်မီးသွေး တွင်းရှိ ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်ရေးကား]] [[File:FIRST_SHIFT_OF_MINERS_AT_THE_VIRGINIA-POCAHONTAS_COAL_COMPANY_MINE_^4_NEAR_RICHLANDS,_VIRGINIA,_LEAVING_THE_ELEVATOR...._-_NARA_-_556393_tweaked.jpg|thumb|ဗာဂျီးနီး ယားပြည်နယ် Richlands အနီးရှိ မိုင်းတွင်းတစ်ခုမှ ကျောက်မီးသွေး တွင်း လုပ်သားများသည် 1974 ခုနှစ်]] [[File:Coal_mine_Wyoming.jpg|thumb|[[ဝိုင်အိုးမင်းပြည်နယ်|Wyoming]] ၊ US တွင် မြေပြင်ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်ခြင်း။]] [[File:0_Frameries_-_Charbonnage_de_Crachet_Picquery_(1).JPG|thumb|ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ Frameries ရှိ ကျောက်မီးသွေးတွင်း]] '''ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်ခြင်း''' ဆိုသည်မှာ မြေပြင် သို့မဟုတ် မိုင်းတွင်းမှ [[ကျောက်မီးသွေး|ကျောက်မီးသွေးကို]] [[သဘာဝ အရင်းအမြစ်|ထုတ်ယူသည့်]] လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ ကျောက်မီးသွေးသည် ၎င်း၏ စွမ်းအင်ပါဝင်မှု အတွက် တန်ဖိုးရှိပြီး ၁၈၈၀ ခုနှစ်များ ကတည်းက လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ရန် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။ [[သံမဏိ]] နှင့် ဘိလပ်မြေ လုပ်ငန်းများတွင် ကျောက်မီးသွေးကို သံရိုင်း မှ သံထုတ်ယူရန်နှင့် ဘိလပ်မြေထုတ်လုပ်ရန်အတွက် လောင်စာအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|အင်္ဂလန်]] နှင့် [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ|တောင်အာဖရိက]] တွင် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတစ်ခုနှင့် ၎င်း၏ဖွဲ့စည်းပုံများသည် '''ကော်''' မိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျောက်မီးသွေးတွင်းကို "တွင်း" ဟုခေါ်ပြီး မြေပြင်အထက်မိုင်းတွင်းတည်ဆောက်ပုံများကို " တွင်းခေါင်း " ဟုရည်ညွှန်းသည်။ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတေးလျ]] တွင် “ကော်လီရီ” သည် ယေဘုယျအားဖြင့် မြေအောက်ကျောက်မီးသွေးတွင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်ခြင်းလုပ်ငန်းသည် အစောပိုင်းကာလများတွင် လူတို့ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းတူးခြင်း၊ တူးခြင်းနှင့် တွန်းလှည်းများပေါ်တွင် ကျောက်မီးသွေးကို ကိုယ်တိုင်ထုတ်ယူခြင်းမှသည် အဖွင့်အပိတ် နှင့် တံတိုင်းရှည် မိုင်းကြီးများအထိ တိုးတက်မှုများစွာရှိခဲ့သည်။ ဤစကေးတွင် သတ္တုတူးဖော်ခြင်းသည် ဒရွတ်ဆွဲခြင်း ၊ ထရပ်ကားများ၊ သယ်ယူကိရိယာများ ၊ ဟိုက်ဒရောလစ်ဂျိုက်များ နှင့် ရိတ်စက်များကို အသုံးပြုရန်လိုအပ်သည်။ ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်ခြင်းလုပ်ငန်းသည် ဒေသတွင်း ဂေဟစနစ်များအပေါ် သိသာထင်ရှားသော အနုတ်လက္ခဏာ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ ၊ ဒေသခံအသိုင်းအဝိုင်းများနှင့် အလုပ်သမားများအပေါ် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများရှိပြီး လေထုအရည်အသွေး ညံ့ဖျင်းမှု နှင့် [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု|ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု]] ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာ့ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများကို ကြီးမားစွာ ပံ့ပိုးပေးပါသည်။ ဤအကြောင်းများကြောင့် ကျောက်မီးသွေးသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စွမ်းအင်စီးပွားရေး ၏ အစိတ်အပိုင်းအသီးသီးမှ ဖယ်ထုတ်ရမည့် ပထမဆုံးသော ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ တရုတ် ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ အိန္ဒိယ နှင့် [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျ]] ကဲ့သို့သော အဓိကကျောက်မီးသွေးထုတ်လုပ်သည့်နိုင်ငံများသည် ထုတ်လုပ်မှုတိုးမြင့်လာသဖြင့် ဥရောပနှင့် US <ref name="iea-2020">{{Cite web|title=Coal Information: Overview|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview|publisher=International Energy Agency|access-date=4 November 2020|location=Paris|date=July 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.iea.org/reports/coal-information-overview "Coal Information: Overview"]. Paris: International Energy Agency. July 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 November</span> 2020</span>.</cite></ref> တွင် အစားထိုးထုတ်လုပ်မှု တိုးလာကာ အဆိုပြုထားသည့် မိုင်းတွင်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအောက်တွင် ရှိနေသည်။ <ref name="T2">Ryan Driskell Tate, Christine Shearer, and Andiswa Matiknca, [https://globalenergymonitor.org/wp-content/uploads/2021/05/CoalMines_2021_r4.pdf "Deep Trouble: Tracking Global Coal Mine Proposals,"]{{Dead link|date=May 2026 }} Global Energy Monitor, June 2021</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်ခြင်း]] tqlbh1ts72o04r7rft9j7l8dr10y6wy ဘလူးစတား စစ်ဆင်ရေး 0 254466 1032742 870021 2026-05-21T05:52:43Z CommonsDelinker 115 Replacing President_Ronald_Reagan_walking_with_Prime_Minister_Indira_Gandhi_of_India.jpg with [[File:President_Ronald_Reagan_Walking_with_Prime_Minister_Indira_Gandhi_of_India_Outside_The_Oval_Office_-_DPLA_-_3f61d45168d5146f4e4182828d2fbb5c.jpg]] (by [[: 1032742 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = ဘလူးစတား စစ်ဆင်ရေး |partof = |image = [[ဖိုင်:In ons land verblijvende Sikhs protesteren in Den Haag protest vrouwen, Bestanddeelnr 932-9965.jpg|thumb|'''ဘလူးစတား စစ်ဆင်ရေး''' အပြီး ဆူပူသောင်းကြမ်းမှုများ]] |caption = |date = {{start date|df=yes|1984|6|1}}&nbsp;– {{End date|df=yes|1984|6|10}} {{nowrap|({{Age in years and days|1984|06|1|1984|06|10|sep=and}})}} |place = {{အလံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}}၊ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ([[:en:Punjab, India]])၊ အမ်မရစ်ဆာမြို့၊ ဆစ်ခ်ရွှေကျောင်းတော် (အမ်မရစ်ဆာတိုက်‌ကြီး ဟုလည်းခေါ်ကြ) ([[:en:Golden Temple]]) တည်နေရာအတိအကျမှာ [[ကိုဩဒိနိတ်]] ({{coord|31|37|12|N|74|52|35|E|region:IN-PB|display=inline,title}}) (မြေပုံကြည့်ရန်) [[ဖိုင်:Sikh_pilgrim_at_the_Golden_Temple_(Harmandir_Sahib)_in_Amritsar,_India.jpg|thumb|right|ဆစ်ခ်ရွှေကျောင်းတော် နံနက်ခင်းမြင်ကွင်း (ရေကန်ကျယ်ပေါ်၌ တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်)]] [[ဖိုင်:Golden Temple nighttime.jpg|thumb|ငြိမ်းချမ်းပြီးနောက် ပြုပြင်မှုများအပြီး ညအချိန်မြင်ကွင်း]] |territory = နယ်နိမိတ်‌အပြောင်းအလဲများစွာ မရှိခဲ့သော်လည်း ပုန်ကန်နေသည့် ဆစ်ခ်သပုန်တို့အား ကောင်းစွာထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည် [[ဖိုင်:Punjab_districts_blank.png|thumb|right|[[ပါကစ္စတန်]] နယ်စပ်အနီးရှိ ဆစ်ခ်ပြည်နယ် (ထိန်းကိုင်ရန် ခက်ခဲသည့် ပြည်နယ်ထဲ၌ တစ်ခုအပါအဝင်) အညွှန်း - အဖြူမျဉ်းဖြင့်ကာရံထားသည့် အတွင်းနယ်နိမိတ်သည် မြို့နယ်များ၊ လက်ဝဲမှ အဖြူဖျော့သည် [[ပါကစ္စတန်]]၊ အပေါ်လက်ယာမှ အနီဖြင့်ပြထားသော ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်]] [[ဖိုင်:Amritsar_in_Punjab_(India).svg|thumb|right|အမ်မရစ်ဆာမြို့ကို ပန်ဂျပ်မြေပုံမှ တွေ့ရပုံ (အနီဖြင့်ပြထား)]] |result = * အိန္ဒိယတပ်ဖွဲ့များ အနိုင်ရရှိ * ဆစ်ခ်သပုန်အများစု ပြိုကွဲကျရှုံး * ဆစ်ခ်ဗိုလ် ဂျာနေး ဆင့်ဂ် ဘင်ဒရမ်ဝေးလ်အပါအဝင် သပုန်များ အသတ်ခံရ၍ ကျဆုံး * စစ်ဆင်ရေးအပြီး [[အင်ဒီရာ ဂန္ဒီ]] လုပ်ကြံခံရ၍ သေဆုံး * [[ရာဂျစ် ဂန္ဒီ]] ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ * နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများစွာဖြစ်ပေါ် [[ဖိုင်:Indian_states_by_ruling_party-3.png|thumb|right|စစ်ဆင်ရေးအပြီး မယုံနိုင်လှအောင် အင်မတန်ပြောင်းလဲသွားသော နိုင်ငံရေးကြီး (နယ်ပိုင်းမဲရ ပါတီများ၏ မြေပုံ) (ယခင်က ကွန်ဂရက်ပါတီမှ မဲများသာသော်လည်း ဘီဂျေပီမှ မဲအသာရနေ)]] | combatants_header = စစ်တိုက်အဖွဲ့အစည်းများ |combatant1 = {{flagicon|India|army|link=}} '''အိန္ဒိယတပ်မ‌တော်''' [[ဖိုင်:Flag_of_Indian_Army.svg|thumb|right]] |combatant2 = {{flagicon image|Nishan Sahib.svg}} '''ဆစ်ခ်သပုန်တပ်''' [[ဖိုင်:Nishan_Sahib.svg|thumb|right]] |casualties1 = '''စစ်ဘက် သေဆုံးမှု'''<br /> ၈၄ ဦး<br />'''အရပ်ဘက် သေဆုံးမှု'''<br />မရှိခဲ့ (၀ ဦး) <br />'''စုစုပေါင်း သေဆုံးမှု'''<br /> ၈၄ ဦး <small> </small> |casualties2 = '''စစ်ဘက် သေဆုံးမှု'''<br /> ၇၀၀ ခန့်<br />'''အရပ်ဘက် သေဆုံးမှု'''<br /> ၅၅၄ ကျော်<br />'''စုစုပေါင်း သေဆုံးမှု'''<br />၁၂၅၄ ကျော်ခန့် <small> </small> }} '''ဘလူးစတား စစ်ဆင်ရေး''' သို့မဟုတ် '''အော်ပရေးရှင်း ဘလူးစတား''' ([[အင်္ဂလိပ်|အင်္ဂလိပ်]]: '''Operation Blue Star''', [[ဟိန္ဒီဘာသာ|ဟန္ဒီ]]: ''''ऑपरेशन ब्लू''', [[အင်္ဂလိပ်]] အာတီကယ်: [[:en: Operation Blue Star]]; ဇွန် ၁ ၁၉၈၄ - ဇွန် ၁၀ ၁၉၈၄) သည် ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ([[:en:Punjab, India]])ရှိ အမ်မရစ်ဆာမြို့၌ အခြေချနေထိုင်ကြသော ဆစ်ခ်လူမျိုးများနှင့် ဆစ်ခ်သပုန်တို့ကို အိန္ဒိယတပ်ဖွဲ့မှ တားဆီးတိုက်ခိုက်ခဲ့သော ၁ ပတ် နှင့် ၂ ရက် ကြာမြင့်ခဲ့သည့် စစ်ပွဲတစ်ခုနီးပါးရှိသည့် စစ်ဆင်‌ရေးဖြစ်သည်။ ခေတ်‌ပေါ်အိန္ဒိယသမိုင်း၏ အမှောင်အမဲဆုံး၊ အနက်ရှိုင်းဆုံး အချိန်ကာလကြီးဟု ဆိုနိုင်သည်။ ==စစ်ဆင်ရေးအတွင်း ဖြစ်ပျက်ခဲ့သမျှ== အာဏာသက်တမ်းတိုးမြှင့်မှု ([[:en:The Emergency (India)]])အပြီး နောင်နှစ်အနည်းငယ်၌ [[ဖက်ဆစ်ဝါဒ]] အလေးထား၍ ပုန်ကန်နေသည့် ဆစ်ခ်သပုန်တို့၏ ဘုရင်ဟုခံယူထားသူ ဂျာနေး ဆင့်ဂ် ဘင်ဒရမ်ဝေးလ် ([[:en:Jarnail Singh Bhindranwale]]) ကိုပစ်မှတ်ထား၍ စီစဉ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းစစ်ဆင်‌ရေးတွင် ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်တွင်တည်ရှိသည့် [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]၏ အဓိကအသည်းနှလုံးဖြစ်‌သည့် အမ်မရစ်ဆာမြို့ရှိ ဆစ်ခ်ရွှေကျောင်းတော်ကိုဖျက်ဆီးခဲ့ရပြီး အ‌‌မွေအနှစ်များစွာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ဂျာနေးအပါအဝင် အပြစ်မဲ့ပြည်သူစုစုပေါင်း ၅၅၄ နှင့် စစ်သား ၈၄ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။ အကြမ်းဖက်သပုန်ခေါင်းဆောင်များလည်း အသတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၄၉ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ [[ဖိုင်:Sikh pogrom of 1984.jpg|thumb|စစ်ဆင်ရေးအတွင်း ဒုက္ခများ]] [[ဖိုင်:The_memorial_of_1984_Sikh_massacre_at_Gurdwara_Rakab_Ganj_Sahib_premises_“Wall_of_Truth”.jpg|thumb|right|ဆစ်ခ်ပြတိုက်တစ်ခုမှ ပုံရိပ်များ]] ==လက်နက်များနှင့် တိုက်ခိုက်ပုံအဆင့်ဆင့်== ဆစ်ခ်သပုန်များ ပိုင်ဆိုင်သည့် လက်နက်များတွင် [[တရုတ်]]လုပ် ဒုံးပျံပစ်လောင်ချာများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ ပါဝင်သည့် ပစ်ခတ်နိုင်စွမ်းကို အိန္ဒိယစစ်တပ်က လျှော့တွက်ထားသည်။ သန့်ရှင်းသော၊ ဆစ်ခ်ဟိုလီနေရာပျက်စီးမှုကို ရှောင်ရှားရန်မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် တတ်နိုင်သမျှ အိန္ဒိယတပ်ဖွဲ့များသည် ဘုရားကျောင်းအား အပေါ့စားလက်နက်များအသုံးပြု၍ တိုက်ခိုက်ခြင်းတွင် မအောင်မြင်သော်လည်း [[တင့်ကား]]များ၊ [[ရဟတ်ယာဉ်]]များနှင့် [[အမြောက်]]များအပါအဝင် ခိုင်ခံ့သောဆစ်ခ်စစ်သွေးကြွများကို ဖယ်ရှားရန် လျင်မြန်စွာအသုံးပြုခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲသည် ရှည်လျားသော မြို့ပြစစ်ပွဲအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး အိန္ဒိယတပ်ဖွဲ့များသည် မြေပြင်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ရယူနိုင်ရန် အရေးပါသော တပ်ဖွဲ့များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဆစ်ခ်စစ်သွေးကြွများသည် ၎င်းတို့၏ ခဲယမ်းမီးကျောက်အများစုမှာ ဇွန် ၆ ရက်တွင် ကုန်သွားခဲ့သဖြင့် ဇွန် ၁၀ ရက်တွင် တိုက်ပွဲများ အကြီးအကျယ် ရပ်တန့်သွားကာ ယင်းနေရာအား အိန္ဒိယတပ်ဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်ထားသည်။ အိန္ဒိယအစိုးရသည် ဘုရားကျောင်းအတွင်း ပိတ်မိနေသော ဘုရားဖူးများကို လူသားဒိုင်းအဖြစ် အသုံးပြုကာ ဆစ်ခ်စစ်သွေးကြွများ သေဆုံး‌စေခြင်းဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲထားခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း အိန္ဒိယ တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အထဲမှာ အရပ်သားများ ရှိနေကြောင်း သတိပြုမိကြပြီး ကိုးကွယ်သူ အများအပြား ရှိနေသည့် ဂုရု အာဂျွန် ဒေဝ ([[:en:Guru Arjan]])၏ ဆစ်ခ်ဘာသာရေးနေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း အရပ်သားအများအပြားကို စစ်တပ်က တရားလက်လွတ် သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[ဖိုင်:Operation Blue Star.jpg|thumb|စစ်ဆင်ရေးမပြုလုပ်ခင် ပြင်ဆင်‌နေကြသည့် စစ်သားများ]] ==ကွန်မန်ဒါကြီးများ== {{KIA}} = စစ်ဆင်ရေးအတွင်း သေဆုံးကြောင်း အမှတ်အသား {{flagicon|India|army|link=}} '''အိန္ဒိယတပ်မတော်''' - မှတ်ချက်။ ။ ထိုစဉ်က [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဗြိတိသျှနန်းရင်းဝန်]] [[မာဂရက် သက်ချာ]] လက်ထက် {{အလံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ}} မှလည်းကူညီထောက်ပံ့မှုများရှိခဲ့ <u><sup>(Indian Army.1)</sup></u> အိန္ဒိယတပ်မတော် ကိုယ်စားပြု ကွန်မန်ဒါ - [[ဗိုလ်ချုပ်]] ပဒ်မာဘီဗူရှန် ([[:en:Padma Vibhushan]] ဘွဲ့တံဆိပ်ရ) အာရွန်းန ရှရီဒါ ဗေဒရာ ([[:en:Arun Shridhar Vaidya]]) (စစ်ဆင်ရေးကို အိန္ဒိယတပ်မတော်ဘက်သားအဖြစ် ဖိဖိညိညိအောင်နိုင်အောင် ခေါင်းဆောင်ပြုလုပ်ခဲ့ကာ စစ်ဆင်ရေးအပြီး ၂ နှစ်အကြာ၊ ၁၉၈၆ ခုနှစ် တွင် ဆစ်ခ်လူမျိုးတို့၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းခံခဲ့ရ) {{flagicon image|Nishan Sahib.svg}} '''ဆစ်ခ်သပုန်တပ်''' - <u><sup>(Siks Milliants.1)</sup></u> ဆစ်ခ်သပုန်တပ်၏ ပထမအဆင့် ကွန်မန်ဒါ - ဂျာနေး ဆင့်ဂ် ဘင်ဒရမ်ဝေးလ်{{KIA}} ([[:en:Jarnail Singh Bhindranwale]]) (ဆစ်ခ်သပုန်တပ်ကို အင်အားတောင့်အောင်ပြုလုပ်ကာ တော်လှန်ပုန်ကန်ခဲ့သည့် သပုန်ခေါင်းဆောင်) ပိုမို - {{Infobox person | honorific_prefix = ကာလီစတန်ဆန့် | name = ဂျာနေး ဆင့်ဂ် ဘင်ဒရမ်ဝေးလ် | image = | alt = | caption = | birth_name = ဂျာနေး ဆင့်ဂ် ဘရမ်ရန် (မူရင်းမွေးနာမည်) | birth_date = {{Birth date|၁၉၄၇|၀၆|၀၂|df=yes}} | birth_place = ရိုဒီမြို့၊ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ([[:en:Punjab, India]]) | death_date = {{Death date and age|၁၉၈၄|၀၆|၀၆|၁၉၄၇|၀၆|၀၂|df=yes}} | death_place = ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ([[:en:Punjab, India]])၊ အမ်မရစ်ဆာမြို့၊ ဆစ်ခ်ရွှေကျောင်းတော် ([[:en:Golden Temple]]) အနီး (ပစ်ခတ်ခံရ၍ ဒဏ်ရာရ သေဆုံး) | nationality = အိန္ဒိယလူမျိုး (ဆစ်ခ်တိုင်းရင်းသား) | other_names = မရှိ | occupation = တရားဟောဆရာ၊ ဆစ်ခ်သပုန်ခေါင်းဆောင် | years_active = ၁၉၈၀ - ၁၉၈၄ ခုနှစ်ပတ်ဝန်းကျင် | known_for = ဗဟိုအစိုးရအား တော်လှန်ပုန်ကန်ရေး ထကြွလှုပ်ရှားခြင်း | notable_works = ဆစ်ခ်သပုန်တပ်အား စစ်သည်အင်အား တိုးချဲ့ခြင်း၊ ဆစ်ခ်ခွဲထွက်ရေးကို အောင်မြင်လုနီးပါး ဆောင်ရွက်ခြင်း }} <u><sup>(Sikhs Milliants.2)</sup></u> ဆစ်ခ်သပုန်တပ်၏ ဒုတိယအဆင့် ကွန်မန်ဒါ - ရှာဘက် ဆင့်ဂ်{{KIA}} ([[:en:Shabeg Singh]]) (အိန္ဒိယတပ်မတော်မှ တာဝန်ရှိ ဆစ်ခ်လူမျိုးအရာရှိတစ်ဦးဖြစ်‌သော်လည်း နောင်တွင် ဆစ်ခ်သပုန်တပ်သို့ ဝင်ခဲ့သူ) ပိုမို - {{Infobox military person | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်]] | name = ရှာဘက်ဆင့်ဂ် | native_name_lang = ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ | honorific_suffix = ပီဗွီအက်စ်အမ် ([[PVSM]])၊ အေဗွီအက်စ်အမ် ([[AVSM]]) | image = | caption = | birth_name = | birth_date = ၁ မေ ၁၉၂၄ | death_date = {{Death date and age|၁၉၈၄|၀၆|၀၆|၁၉၂၄|၀၅|၀၁|df=yes}} | birth_place = ခန်လီရာ ခါလီရာ၊ အမ်မရစ်ဆာမြို့၊ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ([[:en:Punjab, India]])၊ [[ဗြိတိသျှ ရာဇ]] (ကိုလိုနီကာလအတွင်း) | death_place = ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ([[:en:Punjab, India]])၊ အမ်မရစ်ဆာမြို့၊ ဆစ်ခ်ရွှေကျောင်းတော် ([[:en:Golden Temple]]) အနီး (ပစ်ခတ်ခံရ၍ ဒဏ်ရာရ သေဆုံး) | nickname = | allegiance = | branch = | serviceyears = ၁၉၄၂ ခုနှစ် - ၁၉၇၇ ခုနှစ် (အိန္ဒိယတပ်မတော်အတွက်)၊ ၁၉၈၄ ခုနှစ် (ဆစ်ခ်သပုန်တပ်အတွက်) | rank = [[ဗိုလ်ချုပ်]] အဆင့်အထိ တိုးမြှင့်ရရှိ | unit = | memorials = | commands = | battles = [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]]၊ အင်ဒိုပက် စစ်ပွဲများ၊ဘလူးစတား စစ်ဆင်ရေး | awards = [[File:Param Vishisht Seva Medal ribbon.svg|20px]] ပါရမ် ဝိရှိရှက် စေဗ တံဆိပ် ([[:en:Param Vishisht Seva Medal]])<br />[[File:Ati Vishisht Seva Medal ribbon.svg|20px]] အာတီ ဝိရှိရှက် စေဗ တံဆိပ် ([[:en:Param Vishisht Seva Medal]]) | relations = | laterwork = }} ကွန်မန်ဒါ ဟူသည့် ဝေါဟာရအတွက် ရှင်းလင်းချက် * ဤနေရာတွင် ကွန်မန်ဒါ ဟူသည် = [[:en:Commander]] = စစ်သေနာပတိ * အစိုးရအကြီးအကဲတစ်မျိုးဖြစ်သည့် ကွန်မန်ဒါ နှင့် မတွေဝေသင့်ပေ * (ဥပမာ - [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟာဖစ်အာဆတ်]]၊ [[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]၊ [[မဟာဗန္ဓုလ]]၊ [[မောင့်ဗက်တင်၊ လူဝီ|ဘားမား အဲလ် ဂျန်နရယ် အိန္ဒိယပိုင် ဂါဗနာ လူဝီ မောင့်ဗက်တင် (မောင့်ဗက်တင်)]]၊ [[ဂျူးလိယက်ဆီဇာ]] အစရှိသဖြင့်) [[ဖိုင်:General Douglas MacArthur signs as Supreme Allied Commander during formal surrender ceremonies on the USS Missouri in Tokyo Bay.jpg|thumb|right|[[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] ကွန်မန်ဒါများ]] ==မပြီးသေးသော ပန်းချီကားတစ်ချပ်== ===[[အင်ဒီရာ ဂန္ဒီ]] လုပ်ကြံခံရခြင်း=== ''ခေါင်းစဉ်နှင့် ပတ်သတ်၍ အသေးစိတ်သိရှိလိုပါက ([[:en:Assassination of Indira Gandhi]]) ကိုဝင်ရောက်ကြည့်ရုနိုင်သည်။'' ကိစ္စများက မပြီးဆုံးသေးပေ။ ထို့အပြင် အောက်တိုဘာ ၃၁ ၁၉၈၄ တွင် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် [[အင်ဒီရာ ပရိယာဒါရှီနီ ဂန္ဒီ]] ကိုလည်း အစောင့်တပ်မှ သူမ၏ သက်‌တော်စောင့်ဆစ်ခ်နှစ်ဦးက [[နယူးဒေလီမြို့]]ရှိ ဝန်ကြီးချုပ်နေအိမ် (ယခု [[အင်ဒီရာ ဂန္ဒီ မယ်မိုရီယမ် ပြတိုက်]]) ၌ သေနတ်ဖြင့် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ [[ဖိုင်:Indira_Gandhi_-_The_location_where_Indira_Gandhi_was_shot.jpg|thumb|right|[[အင်ဒီရာ ဂန္ဒီ]] လုပ်ကြံခံရသည့် စင်္ကြံလမ်း]] [[ဖိုင်:The_Chairperson,_National_Advisory_Council,_Smt._Sonia_Gandhi_paying_floral_tributes_at_the_memorial_of_former_Prime_Minister,_Late_Smt._Indira_Gandhi,_on_her_death_anniversary,_in_New_Delhi_on_October_31,_2013.jpg|thumb|right|နှစ်ပေါင်းများစွာကြာမြင့်ပြီးနောက် အတိတ်ကာလက လုပ်ကြံခံရပြီး တမလွန်သို့ကူးပြောင်းသွားသော ယောက္ခမဖြစ်သူ၏ အုတ်ဂူကို အရိုအသေပြုနေသော ‌ချွေးမ ([[ဆိုနီယာဂန္ဒီ]])]] ===နိုင်ငံရေးအမွေခံ=== သူမ၏သေဆုံးမှု ဖြစ်ပွားပြီးသည်နှင့် ၂ လ ကြာ‌သောအခါ ဒီဇင်ဘာလတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း သူမ၏သားဖြစ်သူ [[ရာဂျစ် ဂန္ဒီ]] သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာသည်။ နောင်မကြာမီနှစ်များတွင်လည်း [[ရာဂျစ် ဂန္ဒီ]] ကို တောင်ပိုင်းရှိ [[တမီးလ်နာဒူပြည်နယ်]]၌ ရွေးကောက်ပွဲ မဲဆွယ်စည်းရုံးမှုပြုလုပ်နေစဉ် ယင်းပြည်နယ်နေ ဆန့်ကျင်သော တိုင်းရင်းသားတို့က ဗုံးဖြင့် လုပ်ကြံခဲ့ကြပြန်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်၌ ရာဂျစ်သာမက လူများစွာသေဆုံးခဲ့သည်။ ရာဂျစ်၏ သေဆုံးမှုအပြီး ကွန်ဂရက်ပါတီသည် နိုင်ငံကို လွှမ်းမိုးနိုင်ခြင်းမရှိတော့ပေ။ [[ဖိုင်:President_Zail_Singh_administering_oath_of_the_office_of_Prime_Minister_of_India_to_Rajiv_Gandhi.jpg|thumb|right|မိခင်သေဆုံးပြီး သူမ၏ကျန်ရစ်သော ရာထူးကို ရယူ၍ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ကျမ်းကျိန်နေပုံ (လက်ဝဲမှ [[သမ္မတ (အစိုးရရာထူး)|သမ္မတ]]၊ လက်ယာမှ [[ဝန်ကြီးချုပ်]])]] [[ဖိုင်:The_Prime_Minister_Shri_Rajiv_Gandhi_addressing_the_Special_Session_of_the_United_nations_on_Disarmament,_in_New_York_in_June,_1988_(1).jpg|thumb|right|[[ရာဂျစ် ဂန္ဒီ]]ကို [[နယူးယောက်မြို့]]၊ [[ကုလသမဂ္ဂ|ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ မိန်းအဆောက်အအုံ]]၌ မိန့်ခွန်းပြောစဉ်တွေ့ရပုံ (ဇွန်လ၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်)]] ===နောက်ဆက်တွဲ=== ထိုကဲ့သို့ လူအစုလိုက်‌ အသတ်ခံရမှုကြီးသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရေးကို တိတ်တဆိတ် မသိမသာ‌ဖြင့် ကြီးကြီးမားမား ပြောင်းလဲစေခဲ့သည့် ပြင်းထန်သော ရိုက်ချက်တစ်ခုဟု ဆိုနိုင်သည်။ ယင်းကိစ္စသည် [[ဂျဝါဟာလာ နေရူး]]၏ အိန္ဒိယအမျိုးသားကွန်ဂရက် ([[:en:Indian National Congress]])ပါတီဝင် နိုင်ငံရေးမျိုးဆက်တို့၏ အစဉ်အဆက် ရာဇဝင်ကောင်းခဲ့ပုံကို သဲထဲရေသွန်ဖြစ်စေခဲ့သည့် အလွန်လွဲမှားသည့် လွဲချော်မှုကြီးသာဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်အထိ အချို့က မည်သူ မှန်သည်၊ မှားသည်ကို အငြင်းပွားနေကြဆဲဖြစ်သည်။ [[ဖိုင်:President Ronald Reagan Walking with Prime Minister Indira Gandhi of India Outside The Oval Office - DPLA - 3f61d45168d5146f4e4182828d2fbb5c.jpg|thumb|right|[[အင်ဒီရာ ဂန္ဒီ]] နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ|ထိုအချိန်က အမေရိကန်သမ္မတကြီး]] ဖြစ်သော [[ရော်နယ် ရေဂင်]]တို့ကို [[အိမ်ဖြူတော်]]၌ တွေ့ရစဉ်]] [[ဖိုင်:Nehru&Gandhi.jpg|thumb|right|အစာပြေစားနေသည့် [[ဂျဝါဟာလာ နေရူး]] နှင့် သူ၏သမီး [[အင်ဒီရာ ဂန္ဒီ]] (၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ [[:en:Disneyland]] ၌တွေ့ရစဉ်)]] ==ကနေဒါနှင့် လက်ရှိအခြေအနေ== ===ပြဿနာအရင်းအမြစ်=== ကိစ္စများက သွေးအေးသွားပြီးဖြစ်သော်လည်း မကြာသေးမီကမှ [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ် [[ဂျက်စတင် ထရူးဒိုး]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] နိုင်ငံခြားရေးရာဝန်ကြီး ဆူဘရာမန်ယန် ဂျိုင်ရှန်ကာ ([[:en:S. Jaishankar]]) တို့အကြား တင်းမာမှုများ ဖြစ်‌ပွားနေလျက်ရှိသည်။ အကြောင်းမှာ [[အင်ဒီရာ ဂန္ဒီ]]၏ သေဆုံးမှုကို နှစ်ပတ်လည်အနေဖြင့် ကနေဒါရောက် ဆစ်ခ်တို့က ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ထူးချွန်သည့် အမျိုးသမီးကြီးတစ်ဦး၏ ‌ဆုံးပါးခြင်းကို ‌‌ရယ်ရွှင်ဟာသပြုကာ ဆင်နွှဲခြင်းကို [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အစိုးရ|က‌‌နေဒါအစိုးရ]]ဘက်မှ ခွင့်ပြု‌ထားသဖြင့် နှစ်နိုင်ငံကြား မုန်းတီးမှုများဖြစ်‌နေသည်။ [[ကနေဒါ]]မှလည်း ဆစ်ခ်တို့ကို ဝေးခြမ်းမှုများ ပြုလုပ်နေလျက်ရှိသည်။ [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အစိုးရ|က‌‌နေဒါအစိုးရ]]က ဆစ်ခ်အခွင့်အရေးကို လိုလားကြောင်း [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|အိန္ဒိယအစိုးရ]]ထံ ဝင်ရောက်ပြောဆိုနေကြသည်။ ===အိန္ဒိယနိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး၏ သုံးသပ်ချက်=== {{Cquote|စစ်ဆင်ရေးပြီးကတည်းက [[ကနေဒါ]]မှာ ဆစ်ခ်လူမျိုးတွေ ပြောင်းရွေ့ကုန်ကြပြီး [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အစိုးရ|ကနေဒါအစိုးရ]]ကိုအခွန်တွေအများကြီးပေးတာ၊ လုပ်ကျွေးပြုစု‌နေတာတွေ ပြုလုပ်ခဲ့တာကြောင့် သူတို့က သူတို့နယ်မြေထဲမှာဆက်လက်ထားလိုတာကြောင့် ဒီလိုမဆိုင်ဘဲဝင်ရောက်ပါဝင်နေတာဖြစ်လိမ့်မယ်။}} [[ဖိုင်:Saskatoon_Sikh_community_(47578173722).jpg|thumb|right|[[ကနေဒါ]] ရှိဆစ်ခ်များ]] ===ဝေခြမ်းခြင်းဆိုင်ရာ မြေပုံ=== [[ဖိုင်:Geographical_Distribution_of_Sikhs_in_Canada_as_per_2021_Census.png|thumb|right|၂၀၂၁ ခုနှစ် ကောက်တမ်း - [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]၏ ဆစ်ခ်လူမျိုးတို့ကို ဝေးခြမ်းပေးသည့် ပမာဏ (ခရမ်းရင့်လေ ပမာ‌ဏပိုများလေ)]] ==ကိုးကား== [[အင်္ဂလိပ်]] [[ဝီကီပီးဒီးယား]] ([[:en:Operation Blue Star]] အာတီတယ်) နှင့် အခြားသော စာအုပ်၊ အထောက်အထားများ မှတစ်ဆင့် ကိုးကားထားပါသည်။ ဆစ်ခ်တော်လှန်ရေးစာအုပ်များ၊ ဆစ်ခ်ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးတစ်ခုမှ ထုတ်လုပ်သည့် "ကောမ်ဒီးဟဲလ်" ([[:en:Kaum De Heere]]) အမည်ရ ဆစ်ခ်တို့၏ ငရဲခန်း၌ ခံစားရပုံကို ရိုက်ကူးထားသည့်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီး မှလည်း မှီငြမ်းထားခြင်းများရှိပါသည်။ [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဒီရာ ဂန္ဒီ]] [[ကဏ္ဍ: ဆစ်ခ်လူမျိုး]] [[ကဏ္ဍ: ဆစ်ခ်ဘာသာ]] [[ကဏ္ဍ: Golden Temple]] m4p2nlfuvhcd43dtmksl0tldhr1nyu0 ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား လမ်းညွှန် 14 254772 1032865 823364 2026-05-21T11:11:48Z Salai Rungtoi 22844 1032865 wikitext text/x-wiki Category:Wikipedia categorization{{Wikipedia category}} [[ကဏ္ဍ:အကြောင်းအရာများ|လမ်းညွှန်]] svg92ete153ykgwlm0hi08onf82is4a ဧရာဝတီတံတား (မကွေး) 0 259869 1032645 841601 2026-05-20T13:47:13Z ~2026-30281-38 142942 နှစ်လမ်းသွားကားလမ်း နှင့်လူသွားလမ်းပါရှိသောတံတားဖြစ်ကြောင်း 1032645 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} {{Infobox bridge|name=ဧရာဝတီတံတား (မကွေး)|image=File:Magwe Bridge.jpg|crosses=[[ဧရာဝတီမြစ်]]|locale=[[မကွေးမြို့]] နှင့် [[မင်းဘူးမြို့]]|spans=၁၈ခု|design=Warden Truss|clearance=၅၇ ပေ (၁၇.၃ မီတာ)|length=ပင်မတံတားအရှည် ၆၉၆၉ ပေ၊ ချဉ်းကပ်တံတားများအရှည် ၂ဝ၂ဝ ပေ၊ စုစုပေါင်း တံတားအရှည် ၈၉၈၉ ပေ|width=ယာဉ်သွားလမ်း ၂လမ်း အကျယ် ၂၈ ပေ၊ လူသွားလမ်းအကျယ် ဝမ်းကင်းလတ် လူသွားလမ်း တစ်ဖက်လျှင် ၆ ပေစီ|open=၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့|complete=၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့|load=ယာဉ်တစ်စီးချင်း တန် ၆၀|clearance_below=၅၇ ပေ (၁၇.၃ မီတာ)}} '''ဧရာဝတီတံတား (မကွေး)''' သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မကွေးမြို့]]နှင့် မကွေးမြို့၏အနောက်ဘက် [[မင်းဘူးမြို့]]သို့ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ကို ဖြတ်သန်းဆောက်လုပ်ထားသော တံတားတစ်စင်းဖြစ်သည်။ == တံတားအချက်အလက်များ == ပင်မတံတားအရှည် ၆၉၆၉ ပေ၊ ချဉ်းကပ်တံတားများအရှည် ၂ဝ၂ဝ ပေ၊ စုစုပေါင်း တံတားအရှည် ၈၉၈၉ ပေရှိသည်။ ယာဉ်သွားလမ်း အကျယ် ၂၈ ပေ၊ လူသွားလမ်းအကျယ် ဝမ်းကင်းလတ် လူသွားလမ်း တစ်ဖက်လျှင် ၆ ပေစီရှိပြီး တံတားအောက် ရေလမ်းကင်းလွတ်နယ်မြေ အကျယ် ၃၆ဝ ပေ၊ ရေလမ်းကင်းလွတ်အမြင့် ၅၇ ပေ ရှိသည်။နှစ်လမ်းသွားကားလမ်းနှင့် လူသွားလမ်းပါရှိသော တံတားဖြစ်သည်။ သံမဏိသံပေါင်တံတား ( Warden Truss Bridge ) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ယာဉ်တစ်စီးချင်း တန် ၆၀ ဖြင့် ဖြတ်သန်းခွင့်ပြု ထားသည်။ ပင်မတံတားအခန်းမှာ ၁၈ခု ရှိပြီး ၁ခုစီ မှာ ၃၉၀ ပေ ရှိသည်။ ရေလယ်ရှိကျွန်းပေါ်တွင် တံတားတိုင် ၁၁ခု ပါဝင်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တံတားများ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့]] bzbs9vl4cntp69u16hkkfvu08ovj0j8 လင်းညှို့တာရာ 0 260664 1032753 883299 2026-05-21T06:22:48Z ~2026-30185-88 142982 1032753 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = လင်းညှို့တာရာ | birth_name = ဟိန်းမင်းအောင် | birth_date = {{Birth date and age|1995|09|15}} | birth_place = ပုသိမ်မြို့၊ ဧရာဝတီတိုင်း | occupation = နက္ခတ်ဗေဒင်ဆရာ၊ အကြားအမြင်ဟောသူ၊ စာရေးဆရာ၊ စစ်တပ်ကန့်ကွက်ရေးလှုပ်ရှားသူနှင့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား | nationality = မြန်မာ | years_active = | criminal_charge = နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်မှု | criminal_penalty = ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ၃လ | criminal_status = | Known for = }} '''လင်းညှို့တာရာ''' (၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၅ မွေးဖွား) ကို '''ဟိန်းမင်းအောင်'''ဟုလည်း လူသိများပြီး သူသည် နက္ခတ်ဗေဒင်ဆရာ၊ အကြားအမြင်ဟောသူနှင့် စာရေးဆရာလည်းဖြစ်ကာ သူ၏ယတြာအစီအရင်များနှင့် အနာဂတ်ဟောပြောချက်များကြောင့် နာမည်ကြီးသူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Fowle |first=Ali |title=A night with Myanmar’s wizards |url=https://www.aljazeera.com/features/2022/6/6/a-night-with-myanmars-wizards |access-date=2022-11-07 |website=Aljazeera|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=ထဘီတန်းနှင့် ယတြာများ၊ ကျိန်စာများ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-56326696 |work=BBC News မြန်မာ |date=8 March 2021 |language=my}}</ref> သူသည် ၂၀၂၁ တွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သော စစ်တပ်ခေါင်းဆောင် [[မင်းအောင်လှိုင်]]အားဖြုတ်ချရန် ဆုတောင်းယတြာတစ်ခုပြုလုပ်ပြီး ဗီဒီယိုအား အွန်လိုင်းတွင်တင်ခဲ့သောကြောင့် နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်မှုဖြင့် အဖမ်းအဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Public calls for release of popular astrologer |url=https://www.mmtimes.com/news/public-calls-release-popular-astrologer.html |work=The Myanmar Times |date=14 February 2021 |accessdate=14 August 2024 |archivedate=12 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220512162528/https://www.mmtimes.com/news/public-calls-release-popular-astrologer.html }}</ref><ref>{{cite news |title=People are demanding peacefully in front of the police station for the release of the astrologer |url=https://mobile.twitter.com/7daynews/status/1360212657995882507 |work=[[7Day News]] |date=12 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lone |first=Wa |last2=McPherson |first2=Poppy |last3=Bhandari |first3=Aditi |date=2021-03-02 |title=Politicians, doctors and a fortune-teller: Myanmar's new wave of detainees |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/politicians-doctors-fortune-teller-myanmars-new-wave-detainees-2021-03-02/ |access-date=2023-02-08}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မှ ဗေဒင်ဆရာတစ်ဦး နိုင်ငံရေးအမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံထားရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/5734 |access-date=2023-02-08 |website=Myanmar NOW |language=my |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527224340/https://myanmar-now.org/mm/news/5734/ }}</ref> ==အသက်မွေးမှုလုပ်ငန်း== ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ပုသိမ်မြို့နယ်မှ မိဘမဲ့တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆယ်ကျော်သက်ဘဝတွင် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]သို့ရောက်လာခဲ့ကာ အင်ဂျင်နီယာပညာကိုသင်ကြားခဲ့ပြီး နက္ခတ်ဗေဒင်ဆရာဖြစ်လာရန်အတွက် ကျောင်းထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Politicians, writers and an astrologer: Myanmar's new wave of detainees |url=https://reuters.screenocean.com/record/1603895 |agency=Reuters |date=2 March 2021 |language=en}}</ref> သူ့အသက် ၅နှစ်ခန့်ကတည်းက မှော်ပညာကို စတင်လေ့လာခဲ့ပြီး တဲရော့ကတ်ဟောခြင်းဖြင့် အွန်လိုင်းဖေ့စ်ဘုတ်စာမျက်နှာအား စတင်ထူထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=တစ်ခန်းရပ် ဗူဒူးဇာတ်လမ်း |url=http://thevoicemyanmar.com/feature/5721-tkr |work=The Voice |date=29 January 2017 |language=my |archive-url=https://web.archive.org/web/20210220064252/http://thevoicemyanmar.com/feature/5721-tkr |archive-date=20 February 2021 |url-status=dead |accessdate=14 August 2024 |archivedate=20 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210220064252/http://thevoicemyanmar.com/feature/5721-tkr }}</ref> သူသည်နှစ်စဉ်ကြိုတင်ဟောပြောချက်များ ပြုလုပ်ပြီး လူအများဒုက္ခမ​ရောက်စေရန်ကူညီခဲ့သည်။ The Voice Daily နှင့်ပြုလုပ်ခဲ့သော အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ဗူဒူးပညာရပ်အား ယုံကြည်သောနိုင်ငံရေးသမားတချို့ ရှိကြောင်း ဖြေကြားခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်ခင် နာမည်ကြီးနိုင်ငံရေးသမားတချို့နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များမှ ၎င်းထံသို့နက္ခတ်ဗေဒင်ဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်များ လာရောက်တောင်းခံခဲ့ကြောင်းလည်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၅ မွေးဖွားသူများ]] mfm1xc33p2abqb7n12wlgoku4l45vcm 1032754 1032753 2026-05-21T06:27:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 ကိုးကားမပါရှိ။ 1032754 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = လင်းညှို့တာရာ | birth_name = ဟိန်းမင်းအောင် | birth_date = {{Birth date and age|1995|09|15}} | birth_place = ပုသိမ်မြို့၊ ဧရာဝတီတိုင်း | occupation = နက္ခတ်ဗေဒင်ဆရာ၊ အကြားအမြင်ဟောသူ၊ စာရေးဆရာ၊ စစ်တပ်ကန့်ကွက်ရေးလှုပ်ရှားသူနှင့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား | nationality = မြန်မာ | years_active = | criminal_charge = နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်မှု | criminal_penalty = ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် | criminal_status = | Known for = }} '''လင်းညှို့တာရာ''' (၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၅ မွေးဖွား) ကို '''ဟိန်းမင်းအောင်'''ဟုလည်း လူသိများပြီး သူသည် နက္ခတ်ဗေဒင်ဆရာ၊ အကြားအမြင်ဟောသူနှင့် စာရေးဆရာလည်းဖြစ်ကာ သူ၏ယတြာအစီအရင်များနှင့် အနာဂတ်ဟောပြောချက်များကြောင့် နာမည်ကြီးသူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Fowle |first=Ali |title=A night with Myanmar’s wizards |url=https://www.aljazeera.com/features/2022/6/6/a-night-with-myanmars-wizards |access-date=2022-11-07 |website=Aljazeera|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=ထဘီတန်းနှင့် ယတြာများ၊ ကျိန်စာများ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-56326696 |work=BBC News မြန်မာ |date=8 March 2021 |language=my}}</ref> သူသည် ၂၀၂၁ တွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သော စစ်တပ်ခေါင်းဆောင် [[မင်းအောင်လှိုင်]]အားဖြုတ်ချရန် ဆုတောင်းယတြာတစ်ခုပြုလုပ်ပြီး ဗီဒီယိုအား အွန်လိုင်းတွင်တင်ခဲ့သောကြောင့် နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်မှုဖြင့် အဖမ်းအဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Public calls for release of popular astrologer |url=https://www.mmtimes.com/news/public-calls-release-popular-astrologer.html |work=The Myanmar Times |date=14 February 2021 |accessdate=14 August 2024 |archivedate=12 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220512162528/https://www.mmtimes.com/news/public-calls-release-popular-astrologer.html }}</ref><ref>{{cite news |title=People are demanding peacefully in front of the police station for the release of the astrologer |url=https://mobile.twitter.com/7daynews/status/1360212657995882507 |work=[[7Day News]] |date=12 February 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lone |first=Wa |last2=McPherson |first2=Poppy |last3=Bhandari |first3=Aditi |date=2021-03-02 |title=Politicians, doctors and a fortune-teller: Myanmar's new wave of detainees |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/politicians-doctors-fortune-teller-myanmars-new-wave-detainees-2021-03-02/ |access-date=2023-02-08}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မှ ဗေဒင်ဆရာတစ်ဦး နိုင်ငံရေးအမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံထားရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/5734 |access-date=2023-02-08 |website=Myanmar NOW |language=my |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527224340/https://myanmar-now.org/mm/news/5734/ }}</ref> ==အသက်မွေးမှုလုပ်ငန်း== ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ပုသိမ်မြို့နယ်မှ မိဘမဲ့တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆယ်ကျော်သက်ဘဝတွင် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]သို့ရောက်လာခဲ့ကာ အင်ဂျင်နီယာပညာကိုသင်ကြားခဲ့ပြီး နက္ခတ်ဗေဒင်ဆရာဖြစ်လာရန်အတွက် ကျောင်းထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Politicians, writers and an astrologer: Myanmar's new wave of detainees |url=https://reuters.screenocean.com/record/1603895 |agency=Reuters |date=2 March 2021 |language=en}}</ref> သူ့အသက် ၅နှစ်ခန့်ကတည်းက မှော်ပညာကို စတင်လေ့လာခဲ့ပြီး တဲရော့ကတ်ဟောခြင်းဖြင့် အွန်လိုင်းဖေ့စ်ဘုတ်စာမျက်နှာအား စတင်ထူထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=တစ်ခန်းရပ် ဗူဒူးဇာတ်လမ်း |url=http://thevoicemyanmar.com/feature/5721-tkr |work=The Voice |date=29 January 2017 |language=my |archive-url=https://web.archive.org/web/20210220064252/http://thevoicemyanmar.com/feature/5721-tkr |archive-date=20 February 2021 |url-status=dead |accessdate=14 August 2024 |archivedate=20 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210220064252/http://thevoicemyanmar.com/feature/5721-tkr }}</ref> သူသည်နှစ်စဉ်ကြိုတင်ဟောပြောချက်များ ပြုလုပ်ပြီး လူအများဒုက္ခမ​ရောက်စေရန်ကူညီခဲ့သည်။ The Voice Daily နှင့်ပြုလုပ်ခဲ့သော အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ဗူဒူးပညာရပ်အား ယုံကြည်သောနိုင်ငံရေးသမားတချို့ ရှိကြောင်း ဖြေကြားခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်ခင် နာမည်ကြီးနိုင်ငံရေးသမားတချို့နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များမှ ၎င်းထံသို့နက္ခတ်ဗေဒင်ဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်များ လာရောက်တောင်းခံခဲ့ကြောင်းလည်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၅ မွေးဖွားသူများ]] kevq4diy8wkozjmx1ch5p1pl97x5cgk ချင်း စစ်မြေပြင် 0 270482 1032717 1030167 2026-05-21T03:50:26Z Salai Rungtoi 22844 /* တီးတိန်နယ် */ 1032717 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=ချင်းဒေသစစ်မြေပြင်|partof=[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] |image=Chin_State_in_Myanmar.svg|image_size=250 px|caption=မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်ပြ မြေပုံ|date= ဧပြီလ ၂၀၂၁ - လက်ရှိ |place= {{flag|Chin State}}, မြန်မာနိုင်ငံ|territory= [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]မှ [[ချင်းပြည်]] (Chinland) အုပ်ချုပ်မှုကြေညာခဲ့။ <ref>https://myind.net/Home/viewArticle/chinese-backed-rebels-in-myanmar-declare-new-country-on-indias-eastern-border {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240302150316/https://myind.net/Home/viewArticle/chinese-backed-rebels-in-myanmar-declare-new-country-on-indias-eastern-border|date=2 March 2024}}</ref>|status= ဖြစ်ပွားနေဆဲ |combatant1={{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] * {{army|MYA}} ** {{flagicon image|Mm-north-western-rmc.svg}} [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] *{{flagicon image|Air_Force_Ensign_of_Myanmar.svg}} [[တပ်မတော် (လေ)]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ပြည်သူ့စစ် *{{flagicon image|Flag_of_Zomi_Re-unification_Organisation.svg}} [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] |combatant2= *{{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] *{{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] *{{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] *{{flagicon image|PDF Zoland Flag.jpg}} PDF-Zoland *{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]] *{{flagicon image|Flag of the Anti-fascist Internationalist Front.jpg}} [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]]|strength1=6+ infantry battalions in the State <ref>{{cite web |title=Military Command structure in Chin State |url=https://www.chinhumanrights.org/wp-content/uploads/2009/02/Chin-Human-Rights-Organizaiton-1.mp4?_=1 |website=Chin Human Rights Organization |access-date=2023-08-06 |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708132426/https://www.chinhumanrights.org/wp-content/uploads/2009/02/Chin-Human-Rights-Organizaiton-1.mp4?_=1 |url-status=dead }}</ref> and other deployed troops|strength2=10,000 (CDF and CNF only){{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=41}}|casualties1=900+ killed and several wounded<sup> ''as of July 2022''</sup><ref name="BNI 900">{{cite web |title=Over 900 Myanmar junta soldiers killed in battles in Chin and Sagaing over six months |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-900-myanmar-junta-soldiers-killed-battles-chin-and-sagaing-over-six-months |website=BNI Online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231106134609/https://www.bnionline.net/en/news/over-900-myanmar-junta-soldiers-killed-battles-chin-and-sagaing-over-six-months|archivedate=6 November 2023}}</ref>|casualties2=53 killed and several wounded<sup> ''as of July 2022''</sup><ref name="BNI 900" />|campaignbox={{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}}}}'''ချင်း စစ်မြေပြင်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]နှင့် ယင်းနှင့်ထိစပ်နေသော ဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ]]ကို ခြုံငုံဖော်ပြသည့် အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်သည်။ ဤပဋိပက္ခများသည် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် ပြည်သူလူထု၏ ခုခံတော်လှန်မှုနှင့်အတူ စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းနှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းကာလများအထိ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]က အရပ်သားအစိုးရကို ဖြုတ်ချကာ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြမှုများ]] ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းမှုများကြောင့် ပြည်သူလူထု၏ လက်နက်ကိုင် ခုခံတော်လှန်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ချင်းပြည်နယ်သည် ထိုလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး၏ အစောဆုံးနှင့် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားရာဒေသများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ၊ ချင်းပြည်နယ်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]က ဦးဆောင်သော အစိုးရအပေါ် မကျေနပ်မှုများနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် လိုလားမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၁၉၈၈ ခုနှစ် အရေးတော်ပုံ]]နောက်ပိုင်းတွင်လည်း စစ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ်အာဏာသိမ်းမှု]]နောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် ခုခံတော်လှန်မှုမှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်ကာ ဒေသခံပြည်သူလူထု အများအပြား ပါဝင်လာခဲ့သည်။ == အကျိုးဆက်များ == ချင်းရေးရာအဖွဲ့ချုပ် (ICA) ၏ စာရင်းများအရ ချင်းပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ခန့်နီးပါးသည် ပဋိပက္ခများကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်နေကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချင်းပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၅၀၀,၀၀၀ ခန့်ရှိရာ၊ စစ်ကောင်စီအာဏာသိမ်းပြီးနောက် ၎င်းတို့အထဲမှ လူဦးရေ ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှာ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်နေကြရကြောင်း သိရသည်။ ICA ကောက်ယူထားသည့် စာရင်းများနှင့် အကူအညီပေးသူများ၏ မှတ်တမ်းများအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လအတွင်း လူဦးရေ ၁၃၀,၀၀၀ သည် ချင်းပြည်နယ်တွင်းမှာပင် နေရပ်ရွှေ့ပြောင်းတိမ်းရှောင်နေရသည်။ ကျန် ၇၀,၀၀၀ ခန့်သော မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မီဇိုရမ်၊ မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် နယူးဒေလီမြို့များတွင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ခိုလှုံနေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/18/62462|title=ချင်းပြည်နယ် လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်နီးပါး ပဋိပက္ခကြောင့် နေရပ်တိမ်းရှောင်|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-16}}</ref> == ခုခံတော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်းများ == ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အဓိက ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- === ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး/တပ်မတော် === {{Main article|ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်}} ချင်းပြည်နယ်၏ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပြီး စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]နှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ CNF/A သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (CDFs) ကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းတို့တွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF) သည် မင်းတပ်မြို့နယ်၌ စစ်တပ်၏ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ထို့နောက် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် CNF သည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) နှင့် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်တွင် အပြန်အလှန်အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် လေးစားမှုဖြင့် အာဏာရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်တော်လှန်ရေး၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖော်ဆောင်ရေးတို့အတွက် တန်းတူရေးအခြေခံဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.springsprouts.info/stakeholders/cnf|title=ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529043824/https://www.springsprouts.info/stakeholders/cnf|archivedate=၂၉ မေ ၂၀၂၅|accessdate=29 May 205|publisher=Spring Sprouts}}</ref> === ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (Chinland Defense Force - CDFs) === {{Main article|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ဧပြီလများတွင် ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့နယ်အသီးသီး (ဥပမာ- မင်းတပ်၊ ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ဖလမ်း၊ တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်ဖြင့်) တွင် ဒေသခံပြည်သူများက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြို့နယ်၊ ဒေသအခြေပြု ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည်။ CDFs တပ်ဖွဲ့များသည် တစ်မြို့နယ်စီ သီးခြားဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း နယ်မြေအလိုက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစပိုင်းတွင် အမဲလိုက်သေနတ်များနှင့် လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့်သာ တပ်ဆင်ထားသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများနှင့် လက်နက်ကြီးများပါ ပိုင်ဆိုင်လာခဲ့ကြသည်။ === ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) === {{Main article|ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အင်အားကြီးမားသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဒေသများ၊ အထူးသဖြင့် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]နှင့် [[ကလေးမြို့|ကလေး-]]ဖလမ်းလမ်း တစ်လျှောက်တို့တွင် အဓိကလှုပ်ရှားပြီး အခြားသော ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီတပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။ [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်တပ်ဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |+ချင်းဒေသတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ !စဉ် !နိုင်ငံရေးအဖွဲ့စည်း !တပ်ဖွဲ့ !ချင်းမျိုးနွယ်စု ကိုယ်စားပြုမှု !နယ်မြေ |- |၁။ |Zotung Federal Council |CDF-Zotung |[[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]မျိုးနွယ်စု |ဇိုတုန်နယ်မြေ |- |၂။ | |CDF-Matupi |[[မတူလူမျိုး|မတူ]]မျိုးနွယ်စု | |- |၃။ | |CDF-Kalay-Gabaw-Gangaw | | |- |၄။ |CDF-Hakha Central Council |CDF-Hakha |ဟားခါး[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၅။ |Thantlang Council |CDF-Thangtlang |ထန်တလန်[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၆။ |Lautu Regional People Administration |CDF-Lautu |[[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်တူ]]မျိုးနွယ်စု | |- |၇။ |Zopheiram Council |CDF-Zophei |[[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]]မျိုးနွယ်စု | |- |၈။ |Maraland Council |CDF-Mara |မရာမျိုးနွယ်စု | |- |၉။ |Paletwa Council |CDF-Paletwa |ခူမီး/ခမီးမျိုးနွယ်စု | |- |၁၀။ |Mindat Council |CDF-Mindat |[[ချိုးလူမျိုး|ချိုး]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၁။ |Senthang Central Council |CDF-Senthang |[[ဆဲန်ထန်ဘာသာစကား|ဆဲန်တန်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၂။ |Tedim Township Council |PDA |[[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန်]] (ဇိုမီး)မျိုးနွယ်စု | |- |၁၃။ |Thado Council |CDF-Thado |[[ကူကီးလူမျိုး|ထာဒို]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၄။ |Tonzang Township Council |CDF-Tonzang |တွန်ဇံမျိုးနွယ်စု | |- |၁၅။ |Siyin Regional Council |CDF-CDM-Siyin |[[စီးယင်းလူမျိုး|စီးယင်း]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၆။ |Kanpetlet Council |CDF-Kanpetlet |[[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင်]](ယင်ဒူး) မျိုးနွယ်စု | |- |၁၇။ |Zanniatland People's Organization |CDF-Zannaitram |[[ဇန်ညှပ်လူမျိုး|ဇန်နိယက်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၈။ |Hualngoram People's Organization |CDF-Hualgoram |[[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၉။ |Maraland Territorial Counicl |Maraland Defence Force - MDF |[[မရာလူမျိုး|မရာ]]မျိုးနွယ်စု | |} == အဓိကတိုက်ပွဲများနှင့် ဖြစ်ရပ်များ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) == [[ဖိုင်:Chin state district map 2022.svg|thumb|ချင်းပြည်နယ်၏ ခရိုင်မြေပုံ]]{{Main article|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)}} ချင်းပြည်နယ်တွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများနှင့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ အများအပြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ === ချင်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း === ==== တွန်းဇံနယ် ==== တွန်းဇံမြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၊ တီးတိန်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြောက်ဘက်စွန်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တွန်းဇံမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[ကလေးမြို့နယ်]]နှင့် [[တမူးမြို့နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ရှိ မိဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[မဏိပူရပြည်နယ်]]များ တည်ရှိသည်။ တွန်းဇံမြို့နယ်တွင် လှုပ်ရှားသော တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များမှာ CDF-Tonzang နှင့် PDA-Tedim တို့ ဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းလေ့ရှိသော အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အခြေစိုက် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်|Zomi Revolutionary Army]] (ZRA) တပ်ဖွဲ့တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်တွင် အခြေစိုက်သည့် Zomi Revolutionary Army (ZRA) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]ရှိ CNA တပ်မဟာ (၄) စခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းကျူးကျော်မှုကို ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော် (CNA) နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ZRA တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဆုတ်ခွာသည့် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ZRA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိသော Nakzang ([[နတ်ဇန်ရွာ၊ တွန်းဇံမြို့နယ်|နတ်ဇန်]]) ရွာကို ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှ လွဲ၍ ရွာလုံးကျွတ် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် ငလျင်ဘေးဒဏ်သင့်ပြည်သူများအား ကူညီကယ်ဆယ်ရေးအတွက် ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲထားချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|publisher=Khit Thit Media|accessdate=29 May 2025|date=2025 April 5|title=တွန်းဇံမြို့ရှိ CNA တပ်စခန်းကို စစ်တပ်နှင့် ZRA ပူးပေါင်း အဖွဲ့က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ပြီး Nakzang ရွာကို ရွာလုံးကျွတ် မီးရှို့ဖျက်ဆီးသွား|url=https://yktnews.com/2025/04/210374/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529042902/https://yktnews.com/2025/04/210374/|archivedate=29 May 2025}}</ref> ၂၀၂၆ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သော [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့]]အား စစ်တပ်နှင့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA-EC) တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် တပ်ဖွဲ့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=":4">{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-05-21 |title=တွန်းဇံမြို့ကို အစိုးရတပ်နဲ့ ZRA ပူးပေါင်းတပ်တွေ ​ထိန်းချုပ် |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/05/21/%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%87%e1%80%b6%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af-%e1%80%a1%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9b%e1%80%90/ |access-date=2026-05-21 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> ==== တီးတိန်နယ် ==== တီးတိန်မြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသော မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တီးတိန်မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[ကလေးမြို့နယ်]]နှင့် သာစည်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]များ တည်ရှိသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်မှစ၍ ကလေးမြို့မှ ချင်းတောင်တန်းဘက်သို့ စစ်ကောင်စီတပ်မ ၇၇ လက်အောက်ခံ တပ်ရင်းခြောက်ရင်းမှ အင်အား ၈၀၀ ခန့်ဖြင့် [[သိုင်းငင်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|သိုင်းငင်း]]၊ တီးတိန်မြို့များသို့ ဦးတည်ကာ စစ်ကြောင်းထိုးခဲ့သည်။ မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ စီးယင်းဒေသရှိ မွာလ်ပီးရွာမရောက်မီ ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှ တိုက်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မေလ ၂၁ ရက်နေ့က တီးတိန်မြို့နယ်၊ ကလေး-သိုင်းငင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ မွာလ်ပီးကျေးရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် ရှေ့ဆက်တိုးနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ဇွန်လလယ်တွင် ကလေးမြို့မှ စားနပ်ရိက္ခာ၊ လက်နက်ခဲယမ်းနှင့် လူအင်အားများကို ထပ်မံဖြည့်တင်းခဲ့သည်။ မွာလ်ပီးနှင့် ထေးဇန်ရွာအနီးရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းကို ဇွန်လ ၂၅ ရက်မှစ၍ ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်၏ ကာကင်းစခန်းသုံးခုကို ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် အကျအဆုံးများခဲ့ပြီး ရှေ့မတိုးနိုင်သည့်အပြင် နောက်သို့ ဆုတ်ခွာနေရကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/05/403051.html|title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပထမ ခြောက်လပတ် မြန်မာပြည်စစ်ရေး သုံးသပ်ချက် ၂|accessdate=2025-7-12|publisher=The Irrawaddy}}</ref> === ချင်းပြည်နယ် အလယ်ပိုင်း === ==== ဖလမ်းနယ် ==== {{Main|ဖလမ်းတိုက်ပွဲ}} ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ [[လုမ်သဲရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လုမ်သဲ]] (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုံသဲမ်ရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}</ref> ===== CNDF နှင့် CDF-Hualgoram ထိတွေ့မှု ===== ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။<ref name=":1">{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/686b58f4aec603c0e6214d02|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်နှစ်ဖွဲ့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၍ ချင်းဒေသခံ ထောင်နှင့်ချီ အိန္ဒိယဘက်သို့ ထွက်ပြေး|publisher=Narinjara|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ဇူလိုင် ၂ ရက်နှင့် ၃ ရက်တို့ကလည်း ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[စတောမ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|စတွာမ်]]၊ [[လျန်နှာ (ဟောင်း)ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လျန်နှာ]]၊ [[သီးကျိရ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|သီးကျီရ်]]ကျေးရွာများတွင် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့အကြား ထိတွေ့ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://khonumthung.org/cndf-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba-cdf-hualngoram-%e1%80%a1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%91%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b1%e1%80%b7%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%af/|title=CNDF နှင့် CDF-Hualngoram အကြား ထိတွေ့မှုဖြစ်ပွား|publisher=Khonumthung News|accessdate=2025-7-5}}</ref> ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]] (CB) ဝင် CNDF နှင့် [[ချင်းပြည်ကောင်စီ|ချင်းလဲန်းကောင်စီ]] (CC) ဝင် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ နှစ်ဖက်စလုံးက နိုင်ငံရေးအရ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး အဖြေရှာရန် လိုအပ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> * ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါဒါရ်မြို့]]ပေါ်၌ နံနက် ၈ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းသည် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် စီစဉ်နေချိန် ဖြစ်သည်။ CNO/CNDF ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ CNDF အဖွဲ့ဝင်များ တီးအိုချောင်းရွာတွင် တွေ့ဆုံရန် သွားရောက်စဉ် CDF ဟွာလ်ငိုရမ်မှ အလစ်အငိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း အိန္ဒိယဘက်ခြမ်း ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ကျည်များ ကျရောက်ခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များက ပစ်ခတ်မှု ရပ်တန့်ရန် သတိပေးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် CNDF ကလည်း ဒေသခံများကို မိနစ် ၃၀ အတွင်း အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာရန် သတိပေးခဲ့သည်။ * ဇူလိုင် ၆ ရက်တွင် CNDF ဌာနချုပ်အနီးတွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီတပ်များပါဝင်သည့် CDF-ဟွာလ်ငိုးရမ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် CNDF တို့အကြား ပြင်းထန်သောတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ခံ ၁,၀၀၀ ကျော်သည် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များကလည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင် နယ်စပ်ဂိတ်တံတားကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ * ထို့အပြင် ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီဝင် CDF မာရာ (CDF Mara) က ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် မာရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ် (MDF) နှင့် [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) တို့သည် မတူပီမြို့နယ်၊ လိုင်လင်းပီမြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ ဌာနချုပ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းရန် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်လာကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် MDF နှင့် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လာအိုကျေးရွာမှ စစ်ကြောင်းထိုးလာပြီး CDF မာရာဌာနချုပ်နှင့် ၁ မိုင်ခန့်အကွာအထိ ရောက်ရှိနေပြီဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/07/06/403115.html|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ချင်းလက်နက်ကိုင် ၂ ဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=The Irrawaddy}}</ref> * ၈ ဇူလိုင် - NUG နိုင်ငံတော်ယာယီသမ္မတက CNF/CNA, CNO/CNDF နှင့် CDF-Hualngoram ကို လိပ်မူပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ထိတွေ့မှုကို အမြန်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းသည့် နည်းလမ်းဖြင့် နိုင်ငံရေး စားပွဲဝိုင်းတွင်သာ ညှိနှိုင်းအဖြေရှာကြရန် တိုက်တွန်းကြောင်း သဝဏ်လွှာ ပို့လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/09/61541|title=ပဋိပက္ခများကို ငြိမ်းချမ်းသောနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို NUG ယာယီသမ္မတ တိုက်တွန်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၈|publisher=Mizzima}}</ref> NUCC ကလည်း ချင်းပြည်တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေး အဖြေရှာကြပါဟု ပန်ကြားချက်ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%be%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%84/|title=ချင်းပြည်တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေး အဖြေရှာကြပါရန် NUCC ပန်ကြား|publisher=Khumi Media Group|accessdate=10 July 2025}}</ref> * ၁၀ ဇူလိုင် - ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် CNDF မှ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဖလမ်းမြို့နယ်အတွင်း၌ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်(CNA) ၊ CDF – Hualngoram နှင့် CNDFတပ်ဖွဲ့ များ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် ညပိုင်းတွင် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61775|title=ရိခေါ်ဒါရ်မြို့မှ CNDF တပ်များဆုတ်ခွာ ၊ ချင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား ဆက်လက်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-13}}</ref> * ==== ဟားခါးနယ် ==== ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်မြို့တော် [[ဟားခါးမြို့|ဟားခါး]]၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် [[ချွန်ကျုံးရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်|ချွန်ကျုံးရွာ]]ကို လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိသားစုဝင်လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြသည်။<ref>{{Cite web|title=ဟားခါး ချွန်ကျုံးကျေးရွာ စစ်ကောင်စီ ဗုံး ၂ ကြိမ်ကြဲ ၄ ဦး သေဆုံး၊ ၉ ဦး ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|publisher=VOA Burmese|accessdate=2025-6-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622133332/https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|archivedate=2025-6-22}}</ref> ယင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]က ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်အမှတ် ၇/၂၀၂၄ ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo?fbid=122194550828230682&set=pb.61556920467564.-2207520000|publisher=Government of Chinland|title=ချွန်ကျုံကျေးရွာရှိ ပြည်သူများအား အကြမ်းဖက်စစ်ကောင်စီမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် သဘောထားထုတ်ပြန်ချက်|accessdate=2025-6-22}}</ref> ==== ထန်တလန်နယ် ==== === ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း === ==== မတူပီနယ် ==== ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှ ၁၇ ရက်နေ့အထိ [[မတူပီမြို့]]တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ (AA နှင့် Yaw Army အပါအဝင်) က စစ်ကောင်စီ၏ တပ်စခန်းများအား ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ [[တပ်မတော် (ကြည်း)#ခြေမြန်တပ်ရင်းများ (ခမရ)|ခမရ (၃၀၄) တပ်ရင်း]]ကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့၌ ချင်းညီနောင်တပ်ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း ဟောင်ဝစ်ဇာ လက်နက်ကြီးများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သော်လည်း နှစ်ဖက်ထိခိုက်သေဆုံးမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ထိုအချိန်က မတူပီမြို့ရှိ ခလရ (၁၄၀) အပါအဝင် အခြားစစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်နေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|archivedate=28 May 2025|title=မတူပီက စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းတစ်ခုကို ချင်းတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေ သိမ်းယူ|publisher=RFA Burmese|accessdate=28 May 2025|url=https://www.rfa.org/burmese/news/matupi-sac-camp-seized-06182024092253.html|date=2024.06.18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250528163555/https://www.rfa.org/burmese/news/matupi-sac-camp-seized-06182024092253.html}}</ref> CDF - မတူပီ ချင်းအင်အားစုသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးသဘောထား ကွဲလွဲမှုများကြောင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ နှင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ အဖြစ် နှစ်ခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ သည် MRO / Chin Defense Force - မတူပီအဖြစ် ICNCC နှင့် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ မှာ Chinland Defense Force - မတူပီ / မတူပီကောင်စီအဖြစ် ချင်းလဲန်းကောင်စီနှင့် ချင်းပြည်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။ ချင်းတောင်ပိုင်းရှိ မတူပီမြို့ကို MRO / Chin Defense Force - မတူပီ ပါဝင်သော ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်များက ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအပြီး တစ်နှစ်ကျော်အကြာတွင် MRO / Chin Defense Force - မတူပီမှ ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (CNC – Matupi) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်လိုက်ပြီဟု ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ကြေညာခဲ့သည်။ ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ မတူပီမြို့နယ်အခြေစိုက် ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ကနဦးတော်လှန်ရေးကာလတွင် အစုအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ်မှ ယခုတော်လှန်ရေး ၄ နှစ်ကျော်လာချိန်တွင် နိုင်ငံရေးအစုအဖွဲ့ စင်ပြိုင် ၃ ခုအထိ ရှိလာခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မတူပီတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (Matupi Revolutionary Organisation- MRO) က ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (Chin National Council - Matupi) သည် မတူပီမြို့နယ်ရှိ ပြည်သူလူထုကို လုံးဝကိုယ်စားမပြုကြောင်း ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့သည်။ ==== မင်းတပ်နယ် ==== ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလနှောင်းပိုင်းတွင် မင်းတပ်မြို့၌ ဒေသခံပြည်သူများက CDF မဖွဲ့စည်းမီ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များကို လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့် စတင်ခုခံခဲ့ကြသည်။ မေလအတွင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက မင်းတပ်မြို့ကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး CDFs များက ပြင်းထန်စွာ ခုခံခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်များက မြို့တွင်းသို့ လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မင်းတပ်မြို့သည် ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များအကြား ပထမဆုံး အကြီးစားတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သော မြို့များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ပွဲများကြောင့် မြို့ခံလူဦးရေ၏ ၉၅% ကျော် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ မင်းတပ်တိုက်ပွဲသည် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) က စစ်ကြေညာခြင်းမပြုမီ လက်နက်ကိုင်ခုခံမှု တိုးလာစေသည့် လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင်လည်း မင်းတပ်မြို့နှင့် မင်းတပ်မြို့နယ်သည် ပဋိပက္ခများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားရာ ဒေသတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခများစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၃) ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက စစ်အုပ်ချုပ်ရေး (Martial Law) အမိန့်အမှတ် ၄/၂၀၂၁ ဖြင့် မင်းတပ်မြို့နယ်ကို အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ တိုင်းမှူးကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်နေတဲ့ မင်းတပ်မြို့နယ်ကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကြေညာ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529080223/https://www.rfa.org/burmese/news/mindat-martial-law-05132021141855.html|archivedate=29 May 2025|accessdate=29 May 2025|date=2021.05.13|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mindat-martial-law-05132021141855.html|publisher=RFA Burmese}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ချင်းပြည်နယ်၊ [[မင်းတပ်မြို့]]ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး|ချင်းညီနောင်စစ်ဆင်ရေး]] (Operation CB) အဖြစ် မင်းတပ်နှင့် ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများကို ဆင်နွှဲခဲ့ရာ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မင်းတပ်မြို့ အခြေစိုက် [[ခြေမြန်တပ်ရင်း (မြန်မာ)|ခလရ ၂၇၄ တပ်ရင်း]]ကို အပြီးသတ် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းစစ်ဆင်ရေးအတွင်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသည့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁၃ ဦးကိုလည်း ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ဆိုသည်။ မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကို ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည့် Yaw Defense Force (YDF)၊ Yaw Army (YA)၊ မုံရွာခရိုင်တပ်ရင်း (၃) တို့က ပူးပေါင်းဆင်နွှဲခဲ့ပြီး အာရက္ခတပ်တော် (AA) မှ စစ်လက်နက်၊ ခဲယမ်း၊ စစ်ကူများနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်များကို ပံ့ပိုးကူညီခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529073044/https://yktnews.com/favicon.ico|archivedate=29 May 2025|title=မင်းတပ်မြို့အခြေစိုက် ခလရ ၂၇၄ တပ်ရင်းကို အပြီးတိုင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး မင်းတပ်မြို့ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဟု ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်၊ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား ၁၃ ဦးကိုလည်း ကယ်တင်နိုင်ခဲ့|url=https://yktnews.com/2024/12/196564/|publisher=Khit Thit Media|date=December 22, 2024|accessdate=29 May 2025}}</ref> ==== ကန်ပလက်နယ် ==== ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်တွင် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ကန်ပက်လက်မြို့ကို ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများက သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် ကန်ပက်လက်ကောင်စီတို့က ဆိုသည်။ ကန်ပက်လက်ကောင်စီနှင့် CDF – ကန်ပက်လက်တပ်ရင်း – ၇ တို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြို့ပေါ်တွင် တပ်စွဲထားသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ပြည်သူများ၏ ညှိနှိုင်းပေးမှုကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက် ည ၁၂ နာရီခန့်တွင် ကန်ပက်လက်မြို့မှ စွန့်ခွာသွားခဲ့သည် ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကန်ပက်လက်ကောင်စီ၏ သတင်းနှင့် ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ကလည်း ကန်ပက်လက်မြို့ကို ကန်ပက်လက်ပြည်သူများက ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီးဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြည်သူများ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်တွင် သက်သေပြခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF/|title=ကန်ပက်လက်မြို့ သိမ်းပိုက်နိုင်ပြီဟု ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ အတည်ပြု|accessdate=2025-6-22|publisher=Khonumthung|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622115934/https://khonumthung.org/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF/|archivedate=2025-6-22}}</ref> ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%a1%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba-%e1%81%81%e1%81%88-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%90%e1%80%ad/|title=အသက် ၁၈ နှစ်ပြည်ပြီးသူတိုင်း စစ်သင်တန်းတက်ကြရန် CDF-Kanpetlet ထုတ်ပြန်|accessdate=8 July 2025|publisher=Khumi Media Group}}</ref> ==== ပလက်ဝနယ် ==== == ဖြစ်ရပ်များ == === ၂၀၂၄ === * ချင်းပြည်နယ်တွင် [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]၊ [[ကျီခါးမြို့]]၊ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိဒ်ခေါ်ဒါရ်မြို့]]၊ [[လိုင်လင်းပီမြို့]]၊ [[ကျင်ဒွေးမြို့]]၊ [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူးမြို့]]၊ [[နှာဟရိန်မြို့]]၊ [[ရေဇွာမြို့]]၊ [[ဝေဘူလမြို့]]၊ [[ဆူရ်ခွားမြို့]] တွေကို ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်ထားပြီး၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်|ပလက်၀မြို့နယ်]]ကို [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထိန်းချုပ်ထားသည်။<ref name=":0" /> * ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ [[လုမ်သဲရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လုမ်သဲ]] (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုမ်သဲရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}</ref> === ၂၀၂၅ === * [[၂ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]ရမ်ဒေသတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့က ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် ဟွာလ်ငိုရမ် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က CNDF အား ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း CNDF ကမူ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က ၎င်းတို့အဖွဲ့ဝင်များကို စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Fighting Between Chin Resistance Forces in Falam Township|url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-between-chin-resistance-forces-falam-township|access-date=2025-07-05|website=Burma News International|language=en}}</ref> ဟွာလ်ငိုရမ် CDF နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က နှစ်ဖက်အဖွဲအစည်းမှ ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် ပြန်လည်ချေဖျက်မရသည့် ချင်းလူမျိုးအချင်းချင်းကြား ကြီးမားသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို မဖန်တီးရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင် CNDF နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]]ကလည်း တင်းမာမှုလျှော့ချလိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ပြင်ပတောင်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက စစ်ရေးအကူအညီများဖြင့် ပါဝင်လာပါက CNDF ဘက်က မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ <ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/07/05/126319/|title=ချင်းလူမျိုး အချင်းချင်းအကြား စစ်ရေးပဋိပက္ခမဖန်တီးဘဲ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ ချက်ချင်းရပ်ရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ တိုက်တွန်း|publisher=Ludu Nway Oo|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဇူလိုင် ၆ ရက်၊ မနက်ပိုင်းမှ စတင်ကာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့်အတွက် ရာနှင့်ချီသော ဒေသခံများသည် အိန္ဒိယ- မြန်မာ နယ်စပ်ဂိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ထွက်ပြေးနေကြသည်။ <ref name=":1" /> * [[၃ ဇူလိုင်]] - [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|CDF-Hakha Central Council]] က [[ဟားခါးမြို့နယ်]]အတွင်း နေထိုင်သူ လူငယ်အမျိုးသားများ မြို့နယ်ပြင်ပသို့ မထွက်ခွာရန်နှင့် အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းများ မဖြစ်မနေတက်ရောက်ရန် ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%e1%80%9f%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%ab%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%80-%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%84%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bb/|title=ဟားခါးမြို့နယ်က လူငယ်များအားလုံး အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းတက်ရောက်ရန် CDF-Hakha ထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-6|publisher=Khonuthung News}}</ref> * [[၇ ဇူလိုင်]] - အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://chinworld.org/2025/07/%e1%80%a1%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%8b%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%81%e1%80%96%e1%80%bc%e1%80%85%e1%80%ba/|title=အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=Chin World}}</ref> * ၈ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref name=":3" /> * ၉ ဇူလိုင် - ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၉ ရက်တွင် ISP Myanmar က ထုတ်ထားသော "ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်" အစီရင်ခံစာတွင် [[ချင်းညီနောင်]] အဖွဲ့များဖြစ်သော CNDF, CDF-Kanpetlet, CDF-Matupi, CDF-Mindat, PDF-Zoland တို့သည် AA က စစ်ရေးအရင်းအမြစ်များကို တစိတ်တပိုင်း (သို့မဟုတ်) အပြည့်အဝ ထောက်ပံ့ထားသော မဟာမိတ်များ ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://ispmyanmar.com/burmese/op-26/|title=ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၀|publisher=ISP Myanmar}}</ref> * ၁၇ ဇူလိုင် - [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သော မရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Maraland Defense Force – MDF) က ၎င်းတို့အဖွဲ့မှ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် ၃ ဦးကို စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် ကျည်ကာဦးထုပ်နှင့် ကျည်ကာပြားများ တင်ဆောင်လာသော ကားသည် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ ဆိုင်ဟား (Saiha) ခရိုင်၊ တီပါ့ (Tipa) ရွာရှိ မီဇိုရမ်ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် အာသံရိုင်ဖယ်တပ်တို့ ပူးပေါင်းထားသည့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၊ အိန္ဒိယစံတော်ချိန် ည ၉ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း MDF မှ သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65347/|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ MDFထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် အိန္ဒိယတွင်ဖမ်းခံရ|accessdate=2025-7-23|publisher=Myanmar Now|date=22 July 2025}}{{Dead link|date=September 2025 }}</ref> * [[၁၉ ဇူလိုင်]] - ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ (၁၈) ခုက ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအားလုံး စည်းလုံးဖို့ လိုအပ်ကြောင်း သဘောထားထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုကို ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ * ၂၀ ဇူလိုင် - အချင်းချင်းအကြားလက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှုဟာ ဘုံရန်သူ စစ်ကောင်စီဖြစ်စေချင် တဲ့အတိုင်းလုပ်ဆောင်ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး တော်လှန်‌ရေးကိုနှောင့်နှေးစေဟု ZZLSM တပ်ဖွဲ့ (၅) ခုက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ZZLMS တွင် CDF-Zotung, CDF-Zophei, CDF-Lautu, CDF-Mara နဲ့ Senthang Revolution Force တို့ ပါဝင်သည်။ === ၂၀၂၆ === * ၁၂ ဇန်နဝါရီ - ချင်းပြည်အစည်းအရုံး/ ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော် (CPU/CPA) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၅ ) နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။ အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းတွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသည့် မင်းတပ်မြို့နယ် တော်လှန်ရေးဦးဆောင်ကော်မတီ၊ မင်းတပ်မြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၊ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ – မင်းတပ် (CDF- Mindat) နှင့် မတူပီတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့- မတူပီ (CDF – Matupi) တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားကြောင်း သိရှိရပါသည်။ * ၂၀ မတ် - ** [[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-20 |title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/ |access-date=2026-03-22 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ** ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရှိ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မင်းတပ်မြို့အား စစ်တပ်က ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့၊ ည ၁၁ နာရီခွဲဝန်းကျင်တွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နေအိမ် အလုံး ၂၀ နှင့် မော်တော်ယာဉ် ၄ စီးတို့ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=ဧပြီ ၁၂ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ်- ပြင်ဦးလွင်မှာ ရည်းစားဟောင်းက ဓားနဲ့ထိုးလို့ လက်ထပ်ခါနီး အမျိုးသမီးသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8x79k47rvvo |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၅ ရက်တွင့် ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့]]ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * မေ ၁ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်ငိုရမ်ဒေသ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[ခေါ်ပီးရှစ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip)]] ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|access-date=3 May 2026|website=Mizzima|url-status=live}}</ref> * မေ ၆ - ချင်းပြည်နယ်၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ [[ဖူနွမ်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|ဖူနွမ်းကျေးရွာ]]ရှိ ဘုရားကျောင်းအား စစ်တပ်က မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF Zoland) ရဲဘော် ၇ ဦး အပါအဝင် အရပ်သား စုစုပေါင်း ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-07 |title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t |access-date=2026-05-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** ချင်းပြည်နယ် ၊ တီးတိန်မြို့နယ် ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များထိန်းချုပ်ထားသော [[ကနေဒီတောင်]]ကို စစ်အုပ်စုတပ်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ချင်းတပ်ဖွဲ့များက ပြောဆိုသည်။<ref>{{Cite web |date=6 May 2026 |title=ကနေဒီတောင်စခန်းကို စစ်အုပ်စုတပ် ပြန်လည်သိမ်းပိုက် |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/06/89574 |url-status=live |access-date=7 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * မေ ၁၉ - ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သော [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့]]အား စစ်တပ်နှင့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA-EC) တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် တပ်ဖွဲ့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=":4" /> == အခြားဖတ်ရှုရန် == * [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး]] * [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်အမှတ်တမ်း (၂၀၂၁ - လက်ရှိ)]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] 65lttqm1bt4so82e9portgx7h35c9w0 1032719 1032717 2026-05-21T04:05:47Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ချင်းပြည်နယ်]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032719 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=ချင်းဒေသစစ်မြေပြင်|partof=[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] |image=Chin_State_in_Myanmar.svg|image_size=250 px|caption=မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်ပြ မြေပုံ|date= ဧပြီလ ၂၀၂၁ - လက်ရှိ |place= {{flag|Chin State}}, မြန်မာနိုင်ငံ|territory= [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]မှ [[ချင်းပြည်]] (Chinland) အုပ်ချုပ်မှုကြေညာခဲ့။ <ref>https://myind.net/Home/viewArticle/chinese-backed-rebels-in-myanmar-declare-new-country-on-indias-eastern-border {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240302150316/https://myind.net/Home/viewArticle/chinese-backed-rebels-in-myanmar-declare-new-country-on-indias-eastern-border|date=2 March 2024}}</ref>|status= ဖြစ်ပွားနေဆဲ |combatant1={{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] * {{army|MYA}} ** {{flagicon image|Mm-north-western-rmc.svg}} [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] *{{flagicon image|Air_Force_Ensign_of_Myanmar.svg}} [[တပ်မတော် (လေ)]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ပြည်သူ့စစ် *{{flagicon image|Flag_of_Zomi_Re-unification_Organisation.svg}} [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] |combatant2= *{{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] *{{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] *{{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] *{{flagicon image|PDF Zoland Flag.jpg}} PDF-Zoland *{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]] *{{flagicon image|Flag of the Anti-fascist Internationalist Front.jpg}} [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]]|strength1=6+ infantry battalions in the State <ref>{{cite web |title=Military Command structure in Chin State |url=https://www.chinhumanrights.org/wp-content/uploads/2009/02/Chin-Human-Rights-Organizaiton-1.mp4?_=1 |website=Chin Human Rights Organization |access-date=2023-08-06 |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708132426/https://www.chinhumanrights.org/wp-content/uploads/2009/02/Chin-Human-Rights-Organizaiton-1.mp4?_=1 |url-status=dead }}</ref> and other deployed troops|strength2=10,000 (CDF and CNF only){{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=41}}|casualties1=900+ killed and several wounded<sup> ''as of July 2022''</sup><ref name="BNI 900">{{cite web |title=Over 900 Myanmar junta soldiers killed in battles in Chin and Sagaing over six months |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-900-myanmar-junta-soldiers-killed-battles-chin-and-sagaing-over-six-months |website=BNI Online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231106134609/https://www.bnionline.net/en/news/over-900-myanmar-junta-soldiers-killed-battles-chin-and-sagaing-over-six-months|archivedate=6 November 2023}}</ref>|casualties2=53 killed and several wounded<sup> ''as of July 2022''</sup><ref name="BNI 900" />|campaignbox={{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}}}}'''ချင်း စစ်မြေပြင်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]နှင့် ယင်းနှင့်ထိစပ်နေသော ဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ]]ကို ခြုံငုံဖော်ပြသည့် အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်သည်။ ဤပဋိပက္ခများသည် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် ပြည်သူလူထု၏ ခုခံတော်လှန်မှုနှင့်အတူ စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းနှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းကာလများအထိ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]က အရပ်သားအစိုးရကို ဖြုတ်ချကာ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြမှုများ]] ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းမှုများကြောင့် ပြည်သူလူထု၏ လက်နက်ကိုင် ခုခံတော်လှန်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ချင်းပြည်နယ်သည် ထိုလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး၏ အစောဆုံးနှင့် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားရာဒေသများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ၊ ချင်းပြည်နယ်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]က ဦးဆောင်သော အစိုးရအပေါ် မကျေနပ်မှုများနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် လိုလားမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၁၉၈၈ ခုနှစ် အရေးတော်ပုံ]]နောက်ပိုင်းတွင်လည်း စစ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ်အာဏာသိမ်းမှု]]နောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် ခုခံတော်လှန်မှုမှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်ကာ ဒေသခံပြည်သူလူထု အများအပြား ပါဝင်လာခဲ့သည်။ == အကျိုးဆက်များ == ချင်းရေးရာအဖွဲ့ချုပ် (ICA) ၏ စာရင်းများအရ ချင်းပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ခန့်နီးပါးသည် ပဋိပက္ခများကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်နေကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချင်းပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၅၀၀,၀၀၀ ခန့်ရှိရာ၊ စစ်ကောင်စီအာဏာသိမ်းပြီးနောက် ၎င်းတို့အထဲမှ လူဦးရေ ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှာ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်နေကြရကြောင်း သိရသည်။ ICA ကောက်ယူထားသည့် စာရင်းများနှင့် အကူအညီပေးသူများ၏ မှတ်တမ်းများအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လအတွင်း လူဦးရေ ၁၃၀,၀၀၀ သည် ချင်းပြည်နယ်တွင်းမှာပင် နေရပ်ရွှေ့ပြောင်းတိမ်းရှောင်နေရသည်။ ကျန် ၇၀,၀၀၀ ခန့်သော မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မီဇိုရမ်၊ မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် နယူးဒေလီမြို့များတွင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ခိုလှုံနေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/18/62462|title=ချင်းပြည်နယ် လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်နီးပါး ပဋိပက္ခကြောင့် နေရပ်တိမ်းရှောင်|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-16}}</ref> == ခုခံတော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်းများ == ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အဓိက ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- === ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး/တပ်မတော် === {{Main article|ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်}} ချင်းပြည်နယ်၏ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပြီး စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]နှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ CNF/A သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (CDFs) ကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းတို့တွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF) သည် မင်းတပ်မြို့နယ်၌ စစ်တပ်၏ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ထို့နောက် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် CNF သည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) နှင့် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်တွင် အပြန်အလှန်အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် လေးစားမှုဖြင့် အာဏာရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်တော်လှန်ရေး၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖော်ဆောင်ရေးတို့အတွက် တန်းတူရေးအခြေခံဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.springsprouts.info/stakeholders/cnf|title=ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529043824/https://www.springsprouts.info/stakeholders/cnf|archivedate=၂၉ မေ ၂၀၂၅|accessdate=29 May 205|publisher=Spring Sprouts}}</ref> === ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (Chinland Defense Force - CDFs) === {{Main article|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ဧပြီလများတွင် ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့နယ်အသီးသီး (ဥပမာ- မင်းတပ်၊ ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ဖလမ်း၊ တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်ဖြင့်) တွင် ဒေသခံပြည်သူများက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြို့နယ်၊ ဒေသအခြေပြု ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည်။ CDFs တပ်ဖွဲ့များသည် တစ်မြို့နယ်စီ သီးခြားဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း နယ်မြေအလိုက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစပိုင်းတွင် အမဲလိုက်သေနတ်များနှင့် လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့်သာ တပ်ဆင်ထားသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများနှင့် လက်နက်ကြီးများပါ ပိုင်ဆိုင်လာခဲ့ကြသည်။ === ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) === {{Main article|ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အင်အားကြီးမားသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဒေသများ၊ အထူးသဖြင့် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]နှင့် [[ကလေးမြို့|ကလေး-]]ဖလမ်းလမ်း တစ်လျှောက်တို့တွင် အဓိကလှုပ်ရှားပြီး အခြားသော ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီတပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။ [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်တပ်ဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |+ချင်းဒေသတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ !စဉ် !နိုင်ငံရေးအဖွဲ့စည်း !တပ်ဖွဲ့ !ချင်းမျိုးနွယ်စု ကိုယ်စားပြုမှု !နယ်မြေ |- |၁။ |Zotung Federal Council |CDF-Zotung |[[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]မျိုးနွယ်စု |ဇိုတုန်နယ်မြေ |- |၂။ | |CDF-Matupi |[[မတူလူမျိုး|မတူ]]မျိုးနွယ်စု | |- |၃။ | |CDF-Kalay-Gabaw-Gangaw | | |- |၄။ |CDF-Hakha Central Council |CDF-Hakha |ဟားခါး[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၅။ |Thantlang Council |CDF-Thangtlang |ထန်တလန်[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၆။ |Lautu Regional People Administration |CDF-Lautu |[[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်တူ]]မျိုးနွယ်စု | |- |၇။ |Zopheiram Council |CDF-Zophei |[[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]]မျိုးနွယ်စု | |- |၈။ |Maraland Council |CDF-Mara |မရာမျိုးနွယ်စု | |- |၉။ |Paletwa Council |CDF-Paletwa |ခူမီး/ခမီးမျိုးနွယ်စု | |- |၁၀။ |Mindat Council |CDF-Mindat |[[ချိုးလူမျိုး|ချိုး]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၁။ |Senthang Central Council |CDF-Senthang |[[ဆဲန်ထန်ဘာသာစကား|ဆဲန်တန်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၂။ |Tedim Township Council |PDA |[[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန်]] (ဇိုမီး)မျိုးနွယ်စု | |- |၁၃။ |Thado Council |CDF-Thado |[[ကူကီးလူမျိုး|ထာဒို]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၄။ |Tonzang Township Council |CDF-Tonzang |တွန်ဇံမျိုးနွယ်စု | |- |၁၅။ |Siyin Regional Council |CDF-CDM-Siyin |[[စီးယင်းလူမျိုး|စီးယင်း]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၆။ |Kanpetlet Council |CDF-Kanpetlet |[[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင်]](ယင်ဒူး) မျိုးနွယ်စု | |- |၁၇။ |Zanniatland People's Organization |CDF-Zannaitram |[[ဇန်ညှပ်လူမျိုး|ဇန်နိယက်]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၈။ |Hualngoram People's Organization |CDF-Hualgoram |[[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]မျိုးနွယ်စု | |- |၁၉။ |Maraland Territorial Counicl |Maraland Defence Force - MDF |[[မရာလူမျိုး|မရာ]]မျိုးနွယ်စု | |} == အဓိကတိုက်ပွဲများနှင့် ဖြစ်ရပ်များ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) == [[ဖိုင်:Chin state district map 2022.svg|thumb|ချင်းပြည်နယ်၏ ခရိုင်မြေပုံ]]{{Main article|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)}} ချင်းပြည်နယ်တွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများနှင့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ အများအပြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ === ချင်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း === ==== တွန်းဇံနယ် ==== တွန်းဇံမြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၊ တီးတိန်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြောက်ဘက်စွန်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တွန်းဇံမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[ကလေးမြို့နယ်]]နှင့် [[တမူးမြို့နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ရှိ မိဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[မဏိပူရပြည်နယ်]]များ တည်ရှိသည်။ တွန်းဇံမြို့နယ်တွင် လှုပ်ရှားသော တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များမှာ CDF-Tonzang နှင့် PDA-Tedim တို့ ဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းလေ့ရှိသော အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အခြေစိုက် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်|Zomi Revolutionary Army]] (ZRA) တပ်ဖွဲ့တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်တွင် အခြေစိုက်သည့် Zomi Revolutionary Army (ZRA) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]ရှိ CNA တပ်မဟာ (၄) စခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းကျူးကျော်မှုကို ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော် (CNA) နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ZRA တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဆုတ်ခွာသည့် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ZRA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိသော Nakzang ([[နတ်ဇန်ရွာ၊ တွန်းဇံမြို့နယ်|နတ်ဇန်]]) ရွာကို ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှ လွဲ၍ ရွာလုံးကျွတ် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် ငလျင်ဘေးဒဏ်သင့်ပြည်သူများအား ကူညီကယ်ဆယ်ရေးအတွက် ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲထားချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|publisher=Khit Thit Media|accessdate=29 May 2025|date=2025 April 5|title=တွန်းဇံမြို့ရှိ CNA တပ်စခန်းကို စစ်တပ်နှင့် ZRA ပူးပေါင်း အဖွဲ့က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ပြီး Nakzang ရွာကို ရွာလုံးကျွတ် မီးရှို့ဖျက်ဆီးသွား|url=https://yktnews.com/2025/04/210374/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529042902/https://yktnews.com/2025/04/210374/|archivedate=29 May 2025}}</ref> ၂၀၂၆ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သော [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့]]အား စစ်တပ်နှင့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA-EC) တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် တပ်ဖွဲ့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=":4">{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-05-21 |title=တွန်းဇံမြို့ကို အစိုးရတပ်နဲ့ ZRA ပူးပေါင်းတပ်တွေ ​ထိန်းချုပ် |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/05/21/%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%87%e1%80%b6%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af-%e1%80%a1%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9b%e1%80%90/ |access-date=2026-05-21 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> ==== တီးတိန်နယ် ==== တီးတိန်မြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသော မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တီးတိန်မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[ကလေးမြို့နယ်]]နှင့် သာစည်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]များ တည်ရှိသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်မှစ၍ ကလေးမြို့မှ ချင်းတောင်တန်းဘက်သို့ စစ်ကောင်စီတပ်မ ၇၇ လက်အောက်ခံ တပ်ရင်းခြောက်ရင်းမှ အင်အား ၈၀၀ ခန့်ဖြင့် [[သိုင်းငင်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|သိုင်းငင်း]]၊ တီးတိန်မြို့များသို့ ဦးတည်ကာ စစ်ကြောင်းထိုးခဲ့သည်။ မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ စီးယင်းဒေသရှိ မွာလ်ပီးရွာမရောက်မီ ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှ တိုက်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မေလ ၂၁ ရက်နေ့က တီးတိန်မြို့နယ်၊ ကလေး-သိုင်းငင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ မွာလ်ပီးကျေးရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် ရှေ့ဆက်တိုးနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ဇွန်လလယ်တွင် ကလေးမြို့မှ စားနပ်ရိက္ခာ၊ လက်နက်ခဲယမ်းနှင့် လူအင်အားများကို ထပ်မံဖြည့်တင်းခဲ့သည်။ မွာလ်ပီးနှင့် ထေးဇန်ရွာအနီးရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းကို ဇွန်လ ၂၅ ရက်မှစ၍ ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်၏ ကာကင်းစခန်းသုံးခုကို ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် အကျအဆုံးများခဲ့ပြီး ရှေ့မတိုးနိုင်သည့်အပြင် နောက်သို့ ဆုတ်ခွာနေရကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/05/403051.html|title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပထမ ခြောက်လပတ် မြန်မာပြည်စစ်ရေး သုံးသပ်ချက် ၂|accessdate=2025-7-12|publisher=The Irrawaddy}}</ref> === ချင်းပြည်နယ် အလယ်ပိုင်း === ==== ဖလမ်းနယ် ==== {{Main|ဖလမ်းတိုက်ပွဲ}} ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ [[လုမ်သဲရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လုမ်သဲ]] (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုံသဲမ်ရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}</ref> ===== CNDF နှင့် CDF-Hualgoram ထိတွေ့မှု ===== ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။<ref name=":1">{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/686b58f4aec603c0e6214d02|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်နှစ်ဖွဲ့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၍ ချင်းဒေသခံ ထောင်နှင့်ချီ အိန္ဒိယဘက်သို့ ထွက်ပြေး|publisher=Narinjara|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ဇူလိုင် ၂ ရက်နှင့် ၃ ရက်တို့ကလည်း ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[စတောမ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|စတွာမ်]]၊ [[လျန်နှာ (ဟောင်း)ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လျန်နှာ]]၊ [[သီးကျိရ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|သီးကျီရ်]]ကျေးရွာများတွင် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့အကြား ထိတွေ့ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://khonumthung.org/cndf-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba-cdf-hualngoram-%e1%80%a1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%91%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b1%e1%80%b7%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%af/|title=CNDF နှင့် CDF-Hualngoram အကြား ထိတွေ့မှုဖြစ်ပွား|publisher=Khonumthung News|accessdate=2025-7-5}}</ref> ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]] (CB) ဝင် CNDF နှင့် [[ချင်းပြည်ကောင်စီ|ချင်းလဲန်းကောင်စီ]] (CC) ဝင် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ နှစ်ဖက်စလုံးက နိုင်ငံရေးအရ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး အဖြေရှာရန် လိုအပ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> * ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါဒါရ်မြို့]]ပေါ်၌ နံနက် ၈ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းသည် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် စီစဉ်နေချိန် ဖြစ်သည်။ CNO/CNDF ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ CNDF အဖွဲ့ဝင်များ တီးအိုချောင်းရွာတွင် တွေ့ဆုံရန် သွားရောက်စဉ် CDF ဟွာလ်ငိုရမ်မှ အလစ်အငိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း အိန္ဒိယဘက်ခြမ်း ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ကျည်များ ကျရောက်ခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များက ပစ်ခတ်မှု ရပ်တန့်ရန် သတိပေးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် CNDF ကလည်း ဒေသခံများကို မိနစ် ၃၀ အတွင်း အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာရန် သတိပေးခဲ့သည်။ * ဇူလိုင် ၆ ရက်တွင် CNDF ဌာနချုပ်အနီးတွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီတပ်များပါဝင်သည့် CDF-ဟွာလ်ငိုးရမ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် CNDF တို့အကြား ပြင်းထန်သောတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ခံ ၁,၀၀၀ ကျော်သည် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များကလည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင် နယ်စပ်ဂိတ်တံတားကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ * ထို့အပြင် ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီဝင် CDF မာရာ (CDF Mara) က ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် မာရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ် (MDF) နှင့် [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) တို့သည် မတူပီမြို့နယ်၊ လိုင်လင်းပီမြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ ဌာနချုပ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းရန် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်လာကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် MDF နှင့် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လာအိုကျေးရွာမှ စစ်ကြောင်းထိုးလာပြီး CDF မာရာဌာနချုပ်နှင့် ၁ မိုင်ခန့်အကွာအထိ ရောက်ရှိနေပြီဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/07/06/403115.html|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ချင်းလက်နက်ကိုင် ၂ ဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=The Irrawaddy}}</ref> * ၈ ဇူလိုင် - NUG နိုင်ငံတော်ယာယီသမ္မတက CNF/CNA, CNO/CNDF နှင့် CDF-Hualngoram ကို လိပ်မူပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ထိတွေ့မှုကို အမြန်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းသည့် နည်းလမ်းဖြင့် နိုင်ငံရေး စားပွဲဝိုင်းတွင်သာ ညှိနှိုင်းအဖြေရှာကြရန် တိုက်တွန်းကြောင်း သဝဏ်လွှာ ပို့လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/09/61541|title=ပဋိပက္ခများကို ငြိမ်းချမ်းသောနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို NUG ယာယီသမ္မတ တိုက်တွန်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၈|publisher=Mizzima}}</ref> NUCC ကလည်း ချင်းပြည်တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေး အဖြေရှာကြပါဟု ပန်ကြားချက်ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%be%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%84/|title=ချင်းပြည်တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေး အဖြေရှာကြပါရန် NUCC ပန်ကြား|publisher=Khumi Media Group|accessdate=10 July 2025}}</ref> * ၁၀ ဇူလိုင် - ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် CNDF မှ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဖလမ်းမြို့နယ်အတွင်း၌ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်(CNA) ၊ CDF – Hualngoram နှင့် CNDFတပ်ဖွဲ့ များ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် ညပိုင်းတွင် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61775|title=ရိခေါ်ဒါရ်မြို့မှ CNDF တပ်များဆုတ်ခွာ ၊ ချင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား ဆက်လက်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-13}}</ref> * ==== ဟားခါးနယ် ==== ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်မြို့တော် [[ဟားခါးမြို့|ဟားခါး]]၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် [[ချွန်ကျုံးရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်|ချွန်ကျုံးရွာ]]ကို လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိသားစုဝင်လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြသည်။<ref>{{Cite web|title=ဟားခါး ချွန်ကျုံးကျေးရွာ စစ်ကောင်စီ ဗုံး ၂ ကြိမ်ကြဲ ၄ ဦး သေဆုံး၊ ၉ ဦး ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|publisher=VOA Burmese|accessdate=2025-6-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622133332/https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|archivedate=2025-6-22}}</ref> ယင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]က ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်အမှတ် ၇/၂၀၂၄ ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo?fbid=122194550828230682&set=pb.61556920467564.-2207520000|publisher=Government of Chinland|title=ချွန်ကျုံကျေးရွာရှိ ပြည်သူများအား အကြမ်းဖက်စစ်ကောင်စီမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် သဘောထားထုတ်ပြန်ချက်|accessdate=2025-6-22}}</ref> ==== ထန်တလန်နယ် ==== === ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း === ==== မတူပီနယ် ==== ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှ ၁၇ ရက်နေ့အထိ [[မတူပီမြို့]]တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ (AA နှင့် Yaw Army အပါအဝင်) က စစ်ကောင်စီ၏ တပ်စခန်းများအား ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ [[တပ်မတော် (ကြည်း)#ခြေမြန်တပ်ရင်းများ (ခမရ)|ခမရ (၃၀၄) တပ်ရင်း]]ကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့၌ ချင်းညီနောင်တပ်ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း ဟောင်ဝစ်ဇာ လက်နက်ကြီးများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သော်လည်း နှစ်ဖက်ထိခိုက်သေဆုံးမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ထိုအချိန်က မတူပီမြို့ရှိ ခလရ (၁၄၀) အပါအဝင် အခြားစစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်နေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|archivedate=28 May 2025|title=မတူပီက စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းတစ်ခုကို ချင်းတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေ သိမ်းယူ|publisher=RFA Burmese|accessdate=28 May 2025|url=https://www.rfa.org/burmese/news/matupi-sac-camp-seized-06182024092253.html|date=2024.06.18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250528163555/https://www.rfa.org/burmese/news/matupi-sac-camp-seized-06182024092253.html}}</ref> CDF - မတူပီ ချင်းအင်အားစုသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးသဘောထား ကွဲလွဲမှုများကြောင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ နှင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ အဖြစ် နှစ်ခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ သည် MRO / Chin Defense Force - မတူပီအဖြစ် ICNCC နှင့် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ မှာ Chinland Defense Force - မတူပီ / မတူပီကောင်စီအဖြစ် ချင်းလဲန်းကောင်စီနှင့် ချင်းပြည်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။ ချင်းတောင်ပိုင်းရှိ မတူပီမြို့ကို MRO / Chin Defense Force - မတူပီ ပါဝင်သော ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်များက ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအပြီး တစ်နှစ်ကျော်အကြာတွင် MRO / Chin Defense Force - မတူပီမှ ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (CNC – Matupi) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်လိုက်ပြီဟု ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ကြေညာခဲ့သည်။ ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ မတူပီမြို့နယ်အခြေစိုက် ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ကနဦးတော်လှန်ရေးကာလတွင် အစုအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ်မှ ယခုတော်လှန်ရေး ၄ နှစ်ကျော်လာချိန်တွင် နိုင်ငံရေးအစုအဖွဲ့ စင်ပြိုင် ၃ ခုအထိ ရှိလာခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မတူပီတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (Matupi Revolutionary Organisation- MRO) က ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (Chin National Council - Matupi) သည် မတူပီမြို့နယ်ရှိ ပြည်သူလူထုကို လုံးဝကိုယ်စားမပြုကြောင်း ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့သည်။ ==== မင်းတပ်နယ် ==== ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလနှောင်းပိုင်းတွင် မင်းတပ်မြို့၌ ဒေသခံပြည်သူများက CDF မဖွဲ့စည်းမီ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များကို လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့် စတင်ခုခံခဲ့ကြသည်။ မေလအတွင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက မင်းတပ်မြို့ကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး CDFs များက ပြင်းထန်စွာ ခုခံခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်များက မြို့တွင်းသို့ လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မင်းတပ်မြို့သည် ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များအကြား ပထမဆုံး အကြီးစားတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သော မြို့များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ပွဲများကြောင့် မြို့ခံလူဦးရေ၏ ၉၅% ကျော် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ မင်းတပ်တိုက်ပွဲသည် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) က စစ်ကြေညာခြင်းမပြုမီ လက်နက်ကိုင်ခုခံမှု တိုးလာစေသည့် လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင်လည်း မင်းတပ်မြို့နှင့် မင်းတပ်မြို့နယ်သည် ပဋိပက္ခများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားရာ ဒေသတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခများစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၃) ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက စစ်အုပ်ချုပ်ရေး (Martial Law) အမိန့်အမှတ် ၄/၂၀၂၁ ဖြင့် မင်းတပ်မြို့နယ်ကို အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ တိုင်းမှူးကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်နေတဲ့ မင်းတပ်မြို့နယ်ကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကြေညာ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529080223/https://www.rfa.org/burmese/news/mindat-martial-law-05132021141855.html|archivedate=29 May 2025|accessdate=29 May 2025|date=2021.05.13|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mindat-martial-law-05132021141855.html|publisher=RFA Burmese}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ချင်းပြည်နယ်၊ [[မင်းတပ်မြို့]]ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး|ချင်းညီနောင်စစ်ဆင်ရေး]] (Operation CB) အဖြစ် မင်းတပ်နှင့် ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများကို ဆင်နွှဲခဲ့ရာ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မင်းတပ်မြို့ အခြေစိုက် [[ခြေမြန်တပ်ရင်း (မြန်မာ)|ခလရ ၂၇၄ တပ်ရင်း]]ကို အပြီးသတ် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းစစ်ဆင်ရေးအတွင်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသည့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁၃ ဦးကိုလည်း ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ဆိုသည်။ မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကို ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည့် Yaw Defense Force (YDF)၊ Yaw Army (YA)၊ မုံရွာခရိုင်တပ်ရင်း (၃) တို့က ပူးပေါင်းဆင်နွှဲခဲ့ပြီး အာရက္ခတပ်တော် (AA) မှ စစ်လက်နက်၊ ခဲယမ်း၊ စစ်ကူများနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်များကို ပံ့ပိုးကူညီခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529073044/https://yktnews.com/favicon.ico|archivedate=29 May 2025|title=မင်းတပ်မြို့အခြေစိုက် ခလရ ၂၇၄ တပ်ရင်းကို အပြီးတိုင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး မင်းတပ်မြို့ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဟု ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်၊ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား ၁၃ ဦးကိုလည်း ကယ်တင်နိုင်ခဲ့|url=https://yktnews.com/2024/12/196564/|publisher=Khit Thit Media|date=December 22, 2024|accessdate=29 May 2025}}</ref> ==== ကန်ပလက်နယ် ==== ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်တွင် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ကန်ပက်လက်မြို့ကို ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများက သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် ကန်ပက်လက်ကောင်စီတို့က ဆိုသည်။ ကန်ပက်လက်ကောင်စီနှင့် CDF – ကန်ပက်လက်တပ်ရင်း – ၇ တို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြို့ပေါ်တွင် တပ်စွဲထားသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ပြည်သူများ၏ ညှိနှိုင်းပေးမှုကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက် ည ၁၂ နာရီခန့်တွင် ကန်ပက်လက်မြို့မှ စွန့်ခွာသွားခဲ့သည် ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကန်ပက်လက်ကောင်စီ၏ သတင်းနှင့် ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ကလည်း ကန်ပက်လက်မြို့ကို ကန်ပက်လက်ပြည်သူများက ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီးဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြည်သူများ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်တွင် သက်သေပြခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF/|title=ကန်ပက်လက်မြို့ သိမ်းပိုက်နိုင်ပြီဟု ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ အတည်ပြု|accessdate=2025-6-22|publisher=Khonumthung|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622115934/https://khonumthung.org/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF/|archivedate=2025-6-22}}</ref> ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%a1%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba-%e1%81%81%e1%81%88-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%90%e1%80%ad/|title=အသက် ၁၈ နှစ်ပြည်ပြီးသူတိုင်း စစ်သင်တန်းတက်ကြရန် CDF-Kanpetlet ထုတ်ပြန်|accessdate=8 July 2025|publisher=Khumi Media Group}}</ref> ==== ပလက်ဝနယ် ==== == ဖြစ်ရပ်များ == === ၂၀၂၄ === * ချင်းပြည်နယ်တွင် [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]၊ [[ကျီခါးမြို့]]၊ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိဒ်ခေါ်ဒါရ်မြို့]]၊ [[လိုင်လင်းပီမြို့]]၊ [[ကျင်ဒွေးမြို့]]၊ [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူးမြို့]]၊ [[နှာဟရိန်မြို့]]၊ [[ရေဇွာမြို့]]၊ [[ဝေဘူလမြို့]]၊ [[ဆူရ်ခွားမြို့]] တွေကို ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်ထားပြီး၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်|ပလက်၀မြို့နယ်]]ကို [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထိန်းချုပ်ထားသည်။<ref name=":0" /> * ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ [[လုမ်သဲရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လုမ်သဲ]] (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုမ်သဲရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}</ref> === ၂၀၂၅ === * [[၂ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]ရမ်ဒေသတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့က ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် ဟွာလ်ငိုရမ် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က CNDF အား ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း CNDF ကမူ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က ၎င်းတို့အဖွဲ့ဝင်များကို စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Fighting Between Chin Resistance Forces in Falam Township|url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-between-chin-resistance-forces-falam-township|access-date=2025-07-05|website=Burma News International|language=en}}</ref> ဟွာလ်ငိုရမ် CDF နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က နှစ်ဖက်အဖွဲအစည်းမှ ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် ပြန်လည်ချေဖျက်မရသည့် ချင်းလူမျိုးအချင်းချင်းကြား ကြီးမားသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို မဖန်တီးရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင် CNDF နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]]ကလည်း တင်းမာမှုလျှော့ချလိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ပြင်ပတောင်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက စစ်ရေးအကူအညီများဖြင့် ပါဝင်လာပါက CNDF ဘက်က မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ <ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/07/05/126319/|title=ချင်းလူမျိုး အချင်းချင်းအကြား စစ်ရေးပဋိပက္ခမဖန်တီးဘဲ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ ချက်ချင်းရပ်ရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ တိုက်တွန်း|publisher=Ludu Nway Oo|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဇူလိုင် ၆ ရက်၊ မနက်ပိုင်းမှ စတင်ကာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့်အတွက် ရာနှင့်ချီသော ဒေသခံများသည် အိန္ဒိယ- မြန်မာ နယ်စပ်ဂိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ထွက်ပြေးနေကြသည်။ <ref name=":1" /> * [[၃ ဇူလိုင်]] - [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|CDF-Hakha Central Council]] က [[ဟားခါးမြို့နယ်]]အတွင်း နေထိုင်သူ လူငယ်အမျိုးသားများ မြို့နယ်ပြင်ပသို့ မထွက်ခွာရန်နှင့် အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းများ မဖြစ်မနေတက်ရောက်ရန် ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%e1%80%9f%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%ab%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%80-%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%84%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bb/|title=ဟားခါးမြို့နယ်က လူငယ်များအားလုံး အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းတက်ရောက်ရန် CDF-Hakha ထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-6|publisher=Khonuthung News}}</ref> * [[၇ ဇူလိုင်]] - အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://chinworld.org/2025/07/%e1%80%a1%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%8b%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%81%e1%80%96%e1%80%bc%e1%80%85%e1%80%ba/|title=အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=Chin World}}</ref> * ၈ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref name=":3" /> * ၉ ဇူလိုင် - ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၉ ရက်တွင် ISP Myanmar က ထုတ်ထားသော "ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်" အစီရင်ခံစာတွင် [[ချင်းညီနောင်]] အဖွဲ့များဖြစ်သော CNDF, CDF-Kanpetlet, CDF-Matupi, CDF-Mindat, PDF-Zoland တို့သည် AA က စစ်ရေးအရင်းအမြစ်များကို တစိတ်တပိုင်း (သို့မဟုတ်) အပြည့်အဝ ထောက်ပံ့ထားသော မဟာမိတ်များ ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://ispmyanmar.com/burmese/op-26/|title=ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၀|publisher=ISP Myanmar}}</ref> * ၁၇ ဇူလိုင် - [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သော မရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Maraland Defense Force – MDF) က ၎င်းတို့အဖွဲ့မှ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် ၃ ဦးကို စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် ကျည်ကာဦးထုပ်နှင့် ကျည်ကာပြားများ တင်ဆောင်လာသော ကားသည် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ ဆိုင်ဟား (Saiha) ခရိုင်၊ တီပါ့ (Tipa) ရွာရှိ မီဇိုရမ်ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် အာသံရိုင်ဖယ်တပ်တို့ ပူးပေါင်းထားသည့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၊ အိန္ဒိယစံတော်ချိန် ည ၉ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း MDF မှ သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65347/|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ MDFထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် အိန္ဒိယတွင်ဖမ်းခံရ|accessdate=2025-7-23|publisher=Myanmar Now|date=22 July 2025}}{{Dead link|date=September 2025 }}</ref> * [[၁၉ ဇူလိုင်]] - ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ (၁၈) ခုက ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအားလုံး စည်းလုံးဖို့ လိုအပ်ကြောင်း သဘောထားထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုကို ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ * ၂၀ ဇူလိုင် - အချင်းချင်းအကြားလက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှုဟာ ဘုံရန်သူ စစ်ကောင်စီဖြစ်စေချင် တဲ့အတိုင်းလုပ်ဆောင်ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး တော်လှန်‌ရေးကိုနှောင့်နှေးစေဟု ZZLSM တပ်ဖွဲ့ (၅) ခုက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ZZLMS တွင် CDF-Zotung, CDF-Zophei, CDF-Lautu, CDF-Mara နဲ့ Senthang Revolution Force တို့ ပါဝင်သည်။ === ၂၀၂၆ === * ၁၂ ဇန်နဝါရီ - ချင်းပြည်အစည်းအရုံး/ ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော် (CPU/CPA) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၅ ) နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။ အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းတွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသည့် မင်းတပ်မြို့နယ် တော်လှန်ရေးဦးဆောင်ကော်မတီ၊ မင်းတပ်မြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၊ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ – မင်းတပ် (CDF- Mindat) နှင့် မတူပီတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့- မတူပီ (CDF – Matupi) တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားကြောင်း သိရှိရပါသည်။ * ၂၀ မတ် - ** [[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-20 |title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/ |access-date=2026-03-22 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ** ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရှိ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မင်းတပ်မြို့အား စစ်တပ်က ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့၊ ည ၁၁ နာရီခွဲဝန်းကျင်တွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နေအိမ် အလုံး ၂၀ နှင့် မော်တော်ယာဉ် ၄ စီးတို့ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=ဧပြီ ၁၂ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ်- ပြင်ဦးလွင်မှာ ရည်းစားဟောင်းက ဓားနဲ့ထိုးလို့ လက်ထပ်ခါနီး အမျိုးသမီးသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8x79k47rvvo |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၅ ရက်တွင့် ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့]]ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * မေ ၁ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်ငိုရမ်ဒေသ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[ခေါ်ပီးရှစ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip)]] ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|access-date=3 May 2026|website=Mizzima|url-status=live}}</ref> * မေ ၆ - ချင်းပြည်နယ်၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ [[ဖူနွမ်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|ဖူနွမ်းကျေးရွာ]]ရှိ ဘုရားကျောင်းအား စစ်တပ်က မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF Zoland) ရဲဘော် ၇ ဦး အပါအဝင် အရပ်သား စုစုပေါင်း ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-07 |title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t |access-date=2026-05-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** ချင်းပြည်နယ် ၊ တီးတိန်မြို့နယ် ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များထိန်းချုပ်ထားသော [[ကနေဒီတောင်]]ကို စစ်အုပ်စုတပ်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ချင်းတပ်ဖွဲ့များက ပြောဆိုသည်။<ref>{{Cite web |date=6 May 2026 |title=ကနေဒီတောင်စခန်းကို စစ်အုပ်စုတပ် ပြန်လည်သိမ်းပိုက် |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/06/89574 |url-status=live |access-date=7 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * မေ ၁၉ - ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သော [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့]]အား စစ်တပ်နှင့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA-EC) တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် တပ်ဖွဲ့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=":4" /> == အခြားဖတ်ရှုရန် == * [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး]] * [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်အမှတ်တမ်း (၂၀၂၁ - လက်ရှိ)]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] 9wddczqifl7u450v4z2zcf2xt7i38rb ကံမြင့်သန်း 0 278025 1032692 1025741 2026-05-21T00:19:18Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1032692 wikitext text/x-wiki {{Infobox minister |honorific-prefix = |name = ကံမြင့်သန်း |honorific-suffix = | native_name = | native_name_lang = |image = |alt = |caption = | office = [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] <br> ဥက္ကဋ္ဌ | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end = |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president= [[မင်းအောင်လှိုင်]] | predecessor = [[သန်းထွန်းဦး]] |successor = |office1 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency1 = [[မအူပင်မြို့နယ်]] |term_start1 = ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |term_end1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |majority1 = ခိုင်လုံမဲ ၈၂၉၆၆ <br>{{small|(၅၇.၁၈ရာခိုင်နှုန်း)}} |predecessor1 = စိန်ဝင်း <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor1 = |order2 = [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်]] |term_start2 = မေ ၂၀၁၉ |term_end2 = စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |predecessor2 = ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သိန်းဌေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|သိန်းဌေး]] |successor2 = ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |order3 = သိပ္ပံနှင့် သုတေသနတပ် ( သသန )<br> အကြီးအကဲ |office3 = |term_start3 = |term_end3 = |predecessor3 = |successor3 = | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | birth_date = ၁၉၆၁ <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | birth_place = စမ်းချောင်းရွာ၊ [[မအူပင်မြို့နယ်]]၊ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = မြန်မာ | ethnicity = | other_names = | known_for = | occupation = | spouse = ဒေါ်လွင်မီသင် | children = သာ; ၂ဦး၊သမီး ၁ဦး | alma_mater = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၈၄ - ၂၀၂၅ | rank = [[File:Tatmadaw_Lieutenant General_Insignia_01.png|15px]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] | nationality = | unit = | commands = | battles = | awards = |honorific prefix=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)}} '''ဦးကံမြင့်သန်း''' (၁၉၆၁ ဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် တပ်မတော်အရာရှိဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ဆဋ္ဌမမြောက် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေ]]၏ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် မြို့တော်ဝန် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/81598 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> ၎င်းသည် [[မအူပင်မြို့နယ်|မအူပင်မဲဆန္ဒနယ်]]မှ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဥ် ထိုရာထူးပေးအပ်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တပ်မတော်တွင် [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] အဆင့်ဖြင့် [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်]] တာဝန်ကို ၆ နှစ်ကျော်ကြာ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် အငြိမ်းစား အရာရှိကြီးတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/69251|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (၇၅)နှစ်မြောက် စိန်ရတုကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုတပ်ဖွဲ့နေ့ အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ချီးမြှင့်၍ ဂုဏ်ပြုအမှာစကားပြောကြား|work=MOI Myanmar|access-date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၆ ဧပြီ ၂၀၂၅}}</ref> ၎င်းသည် အရာရှိချုပ် တာဝန်မယူမီက ပြင်ဦးလွင်မြို့အခြေစိုက် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ သုတေသနတပ် (သသနတပ်) ၏ အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပသည့် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးသို့ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ မအူပင်မဲဆန္ဒနယ်မှ ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး == ၁၉၆၁ ခုနှစ် တွင် [[မအူပင်မြို့နယ်]]၊စမ်းချောင်းကျေးရွာ၌ အဖ ဦးသန်းညွန့်(လက်ထောက်ကျန်းမာရေးမှူး)၊အမိ ဒေါ်စန်းစန်း တို့က ၎င်းအား မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမက(၁) မအူပင် နှင့် အထက(၁) မအူပင် တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး၊ယင်းနောက် အမှတ်(၃) ဒေသကောလိပ် နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တို့တွင် ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ် တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] မှ နေ၍ ရူပဗေဒအထူးပြုဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၌ တက်ရောက်စဉ် ၁၉၈၀-၁၉၈၁ခုနှစ် တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် တက္ကသိုလ်အရန်တပ်ရင်း (ရန်ကုန်)တွင် စစ်ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ထိုစဉ်က ၎င်းနှင့်အတူ အမှတ်(၃) စစ်ဆင်‌ရေးအထူး အဖွဲ့မှူးဟောင်း ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဗိုလ်ရှိန် (ငြိမ်း)၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|တင်မောင်ဝင်း]]၊ တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ဇော်အေးမောင်|ဦးဇော်အေးမောင်]]၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနရုံးအဖွဲ့မှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် စိန်ထွန်းလှ တို့သည်လည်း အတူတက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/article/52748|title=တက္ကသိုလ်လေ့ကျင့်ရေး တပ်မှသည်... နောင်တစ်ခေတ်၏ နိုင်ငံ့သားကောင်း အောင်စစ်သည်များ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဦးကံမြင့်သန်းသည် [[တပ်မတော် (ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း (ဗထူး)|တပ်မတော်(ကြည်း)ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း]] အမှတ်စဉ်(၆၆) သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ထိုမှ ၁၉၈၄ ခုနှစ် တွင် တက်ရောက်မှုပြီးဆုံးအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ် မှစ၍ ကြည်း ၁၈၂၇၆ အမှတ်ဖြင့် စစ်မှုစထမ်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2020-04/Vol-73%2CNo-4.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၀|work=မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း၊စာမျက်နှာ(၁၈၉)|access-date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>သူသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အထိ နိုင်ငံအနှံ့ စစ်မှုထမ်းခြင်းဆောင်ရွက်ကာ၊နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ် သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် တွင် ထိုတက္ကသိုလ် မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (ကာကွယ်ရေးပညာ) ရရှိခဲ့သည်။သူသည် ထိုနောက်ပိုင်းတွင် စစ်ရုံးချုပ်၌ နည်းပညာနှင့်သုတေသနလုပ်ငန်းများတွင်သာ ဘဝကို မြှပ်နှံခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြင်ဦးလွင်မြို့ အခြေစိုက် သိပ္ပံနှင့် သုတေသနတပ် ( သသန )၏ အကြီးအကဲ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/48429681|title=တပ်စစ်လက်နက်ပစ္စည်းထုတ် အရာရှိချုပ် အငြိမ်းစားယူ|work=BBC|access-date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၈ မေ ၂၀၁၉}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2024/08/09/388528.html|title=ပြင်ဦးလွင်က စစ်ကျောင်းကြီးတွေ ရွှေ့ရတော့မလား|work=The Irrawaddy|access-date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ တွင် [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းဌေး အငြိမ်းစားယူပြီးနောက်၊သူသည် ထိုတာဝန်ကို သသနတပ်မှ ရွှေ့ပြောင်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ထို့အပြင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာထူးလည်း တိုးမြှင့်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm/14134/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94-2/|title=နိုင်ငံတော်တွင်လိုအပ်နေသည့် နည်းပညာနှင့် လူသားစွမ်းရည်အရင်းအမြစ်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာအောင် ဆောင်ရွက်ကြရာတွင် ကျောင်းသား၊ ဆရာ၊ မိဘ၊ အုပ်ချုပ်ရေး တာဝန်ရှိသူများဆိုသည့် ပညာရေးစတုဂံအား ကောင်းရန်လို၊ ပညာရေးစနစ်များ မည်သို့ပင်ပြောင်းလဲသင်ကြားသည်ဖြစ်စေ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ အနေဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည့် အတန်းလိုက်ပညာရပ်များအား အမှန်တကယ်တတ်မြောက် ကြရန်လို|work=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၊တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|access-date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၉|archive-date=13 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251113023012/https://www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm/14134/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94-2/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://ayartimes.com/?p=278|title=အမေရိကန် ပိတ်ဆို့အရေးယူလိုက်တဲ့ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်ရုံး(ကကထုတ်) ဆိုတာ ဘယ်လိုဌာနလဲ|work=Ayeyarwaddy Times|access-date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/39740|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မာရဝိဇယ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး တည်ဆောက်နေမှု အခြေအနေများကို သွားရောက်ကြည့်ရှုစစ်ဆေး|work=MWD Webportal|access-date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၃}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/05/28/192773.html|title=ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းဌေးကို တပ်မတော်တွင် အကြံပေး အရာရှိ ပြန်ခန့်|work=The Irrawaddy|access-date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၈ မေ ၂၀၁၉}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|ရွေးကောက်ပွဲ]] ဝင်ပြိုင်ရန်အတွက် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c708wpeen59o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ၆ ဦးနဲ့ ဗိုလ်ချုပ် ၁၀ ဦးကို အနားပေး|work=BBC|access-date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/viewpoint/2025/09/16/405784.html|title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ ယူနီဖောင်းချွတ်ပြီး USDP ကို ပြောင်းကြပြန်ပြီ|work=The Irrawaddy|access-date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု == [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး မအူပင်မြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဥ်ပြိုင်ခဲ့သည်။အဆိုပါမဲဆန္ဒနယ်တွင် [[ပြည်သူ့ပါတီ]]၊[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]၊[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]]၊[[ခေတ်သစ်ပြည်သူ့ပါတီ]]၊[[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|မြန်မာနိုင်ငံ တောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] နှင့် [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]]တို့လည်း ဝင်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ဦးကံမြင့်သန်းသည် မအူပင်မြို့နယ်အတွင်း မဲပေးကြသူများ၏ ခိုင်လုံမဲ စုစုပေါင်း ၁၄၅၀၉၄ မဲ ရှိရာတွင် ၈၂၉၆၆မဲ ဖြင့် (မဲပေးကြသူများ၏ ရာခိုင်နှုန်း ၅၇.၁၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့်)အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=5_1_2026_Pyithu__20_.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=9907&token=518695cc971338d8ed724c620153e8b637a15056abad5d0a0e048fa99805c5e70d56206024bd98588a3ab05b90746f962a43561fd2537fd7bbcf56a8e40877c0|title=၂၀၂၅ ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၂၁ မတ် ၂၀၂၆|date=}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref>ထို့နောက် နေပြည်တော်ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ == ရရှိခဲ့သောဆုများ == ဦးကံမြင့်သန်းသည် စစ်မှုထမ်းကာလတစ်လျှောက် တပ်မတော်ဆိုင်ရာစွမ်းရည်တံဆိပ်၊သင်္ဂဟတံဆိပ်၊ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့၊စည်သူဘွဲ့နှင့်သရေစည်သူဘွဲ့များ ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|၁၉၆၁| }} [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်(ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းဆင်းများ]] 3fl7oa9w1ly926u5yp7a4vy54904m9t မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု 0 278813 1032655 1031226 2026-05-20T14:19:17Z Win Kyaw 128256 + 1032655 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု | location = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊[[မြောက်ဦးမြို့]]၊ မြောက်ဦးပြည်သူ့ဆေးရုံ | date = ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | partof = [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]] နှင့် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | map = {{Location map|Myanmar|lat_deg=20.5833|lon_deg=93.1833|label=မြောက်ဦးဆေးရုံ|display=inline,title}} | fatalities = ၃၃ ဦး | injuries = ပြင်းထန်ဒဏ်ရာရ ၂၇၊ မပြင်းထန်ဒဏ်ရာရ ၄၉ | perpetrators = {{flagicon image|Air Force Ensign of Myanmar.svg|link=တပ်မတော် (လေ)}} [[တပ်မတော် (လေ)]] | notes = အောက်ဖော်ပြပါ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာများ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုများထက် သေဆုံးသူ ပိုမိုများပြားခဲ့သည်။ *(၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၄)<br/>[[ချင်းပြည်နယ်]]၊[[မင်းတပ်မြို့နယ်]]<br/>[[ဝမ္မသူးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်|ဝမ္မသူးရွာဆေးရုံ]]<br/>သေဆုံးသူ ၅ဦး၊ထိခိုက်သူ ၃၀ဦးခန့်<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/650052|title=ဝမ္မသူးဆေးရုံ လေယာဉ်ဗုံးကြဲခံရမှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅ ဦးအထိရှိလာ|work=DVB|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/wanmatuu-air-strike-04272024105654.html|title=ဝမ္မသူးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူ ငါးဦးအထိရှိလာ|work=RFA|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၄}}</ref> *(၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅)<br/>[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့|ကျောက်မဲ ပြည်သူ့ဆေးရုံ]]<br/>သေဆုံးသူ CDM သူနာပြုဆရာမကြီး အပါအဝင် ၃ ဦး၊ထိခိုက်သူ ပြည်သူ ၂၀ ကျော် <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7950517.html|title=ကျောက်မဲပြည်သူ့ဆေးရုံ စစ်ကောင်စီဗုံးကြဲ|work=VOA|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅}}</ref> *(၂၂ မတ် ၂၀၂၅)<br/>[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေးတိုင်း]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]၊<br/> [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးကျေးရွာဆေးပေးခန်း]]<br/> သေဆုံးသူ ၁၁ဦး၊ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ မသိရှိရ<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/69125/|title=ဂန့်ဂေါမြို့၊နှမ်းခါးရွာဆေးပေးခန်းကိုစစ်တပ်ဗုံးကြဲ – အနည်းဆုံးလူ(၁၁)ဦးသေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၅}}</ref> *(၉ ဇွန် ၂၀၂၅)<br/> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[စဉ့်ကူးမြို့နယ်]]<br/> [[ကျည်တောက်ပေါက်ရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်|ကျည်တောက်ပေါက်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] <br/> သေဆုံးသူ ၁ဦး၊ဒဏ်ရာရ ၃ ဦး<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/64226/|title=စဉ့်ကူးမြို့ ကျည်တောက်ပေါက်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဇွန် ၂၀၂၅}}</ref> *(၂၂ ဇွန် ၂၀၂၅) <br/>[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[မတ္တရာမြို့|မတ္တရာ]]နှင့် [[စဉ့်ကူးမြို့နယ်]]အစပ်<br/> ယက္ကန်းစင်တောင်ပေါ်ရှိ မေတ္တာနန္ဒ ဆေးရုံ<br/> သေဆုံးသူ ၁ဦး၊ထိခိုက်သူ ၁၂ဦး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/23/59895|title=မတ္တရာနှင့် စဉ့်ကူးနယ်စပ်ရှိ မေတ္တာနန္ဒဆေးရုံ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရ၍ အရပ်သားများထိခိုက်သေဆုံး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၃ ဇွန် ၂၀၂၅}}</ref> *(၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅)<br/>[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊[[ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ကန့်ဘလူမြို့နယ်အရှေ့ပိုင်း]]ရှိ<br/> ချာဂျင် (Charging) ပြည်သူ့ဆေးရုံ(NUG)<br/>သေဆုံးသူ ၅ဦး၊ထိခိုက်သူ ၃ဦး<ref>{{cite web|url=https://nugmyanmar.org/my/announcement/announcement-for-moh/|title=ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်အမှတ် (၆/၂၀၂၅)|work=ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊National Unity Government|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65573/|title=ကန့်ဘလူမြို့နယ်တွင် ဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရပြီး လူတစ်ဒါဇင်ထက်မနည်း သေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|archive-date=31 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250731122458/https://myanmar-now.org/mm/news/65573/|url-status=dead}}</ref> *(၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅)<br/>[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[မော်ချီးမြို့]]လိုခါးလိုဆေးရုံအပါအဝင်မော်ချီး ၁၆ ကုန်း လူနေရပ်ကွက် <br/>သေဆုံးသူ ၃၁ဦး၊ထိခိုက်သူ၅ဦး<br/>{{small|နံနက်၈နာရီနှင့်နေ့လယ်၁၂နာရီဝန်းကျင်တိုက်ခိုက်မှု}}<ref>{{cite web|url=https://maun-mm.com/2025/08/19/%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD/|title=မော်ချီးဒေသ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၃၂ ဦးအထိ ရှိလာ|work=[[ကရင်နီပြည် ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|ကရင်နီပြည်ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> *(၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅)<br/> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊[[ကနီမြို့နယ်]]၊<br/> [[ဝင်မနားရွာ၊ ကနီမြို့နယ်|ဝင်းမနားတိုက်နယ်ဆေးရုံ(NUG)]]<br/>သေဆုံးသူ လူနာ၇ဦး၊ဆေးရုံဝန်ထမ်းတစ်ဦး <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/69125/|title=တိုက်နယ်ဆေးရုံကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲ၊ လူနာ ၇ ဦးနှင့် ဆေးရုံဝန်ထမ်း ၁ ဦးသေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref><br/> {{small|စက်တပ်လေထီးဖြင့်}} *(၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅)<br/>[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊[[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]အတွင်းရှိ<br/> [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]ဆေးရုံ<br/> သေဆုံးသူ၂ဦး၊ထိခိုက်သူမသိရှိရ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/69362/|title=ဗန်းမောက်မြို့ ဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရ၊ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်း ၂ ဦး သေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> | pcode = J55G+995, Mrauk-U, Myanmar (Burma) }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} '''မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု'''သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ဦးမြို့]]၊ပြည်သူ့ဆေးရုံတွင် [[၂၀၂၅|၂၀၂၅ ခုနှစ်]]၊ [[၁၀ ဒီဇင်ဘာ|ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်]] ညပိုင်း၌ [[တပ်မတော် (လေ)]]မှ အရပ်သားများအား လေကြောင်းဖြင့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်တွင် ကလေးများ၊ လူနာများအပါအဝင် လူ ၃၃ ဦး သေဆုံးကာ ၇၆ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/12/11/408967.html|title=လူ့အခွင့်ရေးနေ့မှာ မြောက်ဦးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရ (ရုပ်/သံ)|work=The Irrawaddy|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/70078/|title=လူ့အခွင့်အရေးနေ့တွင် မြောက်ဦးဆေးရုံကို ဗုံးကြဲ၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက်ပိုင်း လေကြောင်းဖြင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများ တိုက်ခိုက်ခံရမှုဖြစ်စဉ်များထဲ အသေအပျောက် အများဆုံး တိုက်ခိုက်ခံရမှု အဖြစ် မှတ်သားခံထားရသည်။ == နောက်ခံအကြောင်းအရင်းများ == {{Further|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်}} ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် တွင် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း ၌ စတင်ခဲ့သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] နှင့် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း၊[[အာရက္ခတပ်တော်]] သည် ၂၀၂၃ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ၌ ရခိုင်တစ်ကျော့ပြန်စစ်ပွဲအား ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရခိုင်တစ်ကျော့ပြန် တိုက်ပွဲ တစ်နှစ်ခွဲကျော်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၏ မြို့နယ် ၁၇ ခုထဲမှ [[ကျောက်ဖြူမြို့|ကျောက်ဖြူ]]၊ [[စစ်တွေမြို့|စစ်တွေ]] နှင့် [[မာန်အောင်ကျွန်း]] တို့မှလွဲ၍ မြို့ ၁၄ မြို့ အပြင်၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်]] တို့ကိုပါ အာရက္ခတပ်တော် သည် စစ်တပ် လက်ထဲမှ တိုက်ခိုက်ရယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/66945/|title=“ကျန်တဲ့ ၃မြို့ကို တိုက်စစ်ဖွင့်ပြီး အနှေးနဲ့အမြန် AA သိမ်းပိုက်မယ်”|work=Myanmar Now|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၇ မေ ၂၀၂၅|archive-date=6 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906064702/https://myanmar-now.org/mm/news/66945/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpwrvlrq0p5o|title=ရခိုင်စစ်ပွဲတစ်နှစ်ပြည့်ချိန် အေအေ သိမ်းထားတဲ့မြို့တွေ|work=BBC|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄}}</ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ရက် တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[အမ်းမြို့]] အခြေစိုက် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ကိုလည်း တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8rl56xkm1mo|title=အမ်း နပခ - စစ်ကောင်စီလက်လွှတ်လိုက်ရပြန်တဲ့ ရခိုင်စစ်တိုင်း|work=BBC|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄}}</ref> == ဖြစ်ရပ် == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက် ည၉နာရီကျော် တွင် [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]သည် [[အာရက္ခတပ်တော်|အာရက္ခတပ်တော် (AA)]] သိမ်းပိုက်၊ ထိန်းချုပ်ထားသည့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု မြို့တော် [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]]ရှိ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးကို တိုက်လေယာဉ် ၂စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့သည်။ လူနာဆောင်ပေါ် နှင့် ဆေးရုံရှေ့ကွင်းပြင်အစပ်သို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့သည့်အတွက် ကလေးများ၊ လူနာများအပါအဝင် လူ ၃၃ ဦး သေဆုံးကာ ၇၆ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/12/11/75433|title=မြောက်ဦးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရပြီး သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးရှိလာ|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> == တုံ့ပြန်မှုများ == [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက် တွင် ဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သတ်ပြီး ရှင်းလင်းချက်ထုတ်သည်။ ထိုသို့ထုတ်ရာ၌ မြောက်ဦးဆေးရုံ ဆိုသည့်နေရာသည် [[အာရက္ခတပ်တော်]]နှင့် ဒေသခံ PDF ၊ BPLA ၊ အရှိုချင်း စသည်တို့ ခိုအောင်းအခြေပြုပြီး ဆေးရုံ၏အသွင်အပြင်အဖြစ် အကာအကွယ်ယူ၍ဖွင့်လှစ်ထားသည့် စစ်စခန်းတစ်ခုဖြစ်သည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အဖွဲ့များ၏ အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များအားလည်းဆောင်ရွက်နေသည့်နေရာဖြစ်သည့်အတွက် အဆိုပါအဆောက်အအုံများကို ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အကြမ်းဖက်ချေမှုန်းရေး စစ်ဆင်ရေး (Counter Terrorism Operation) ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ အထက်ပါဖြစ်စဉ်တွင် သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရရှိသူများကိုလည်း ပြည်သူများမဟုတ်ဘဲ AA ၊ BPLA ၊ ဒေသခံ PDF၊ အရှိုချင်း စသည်များနှင့် ၎င်းတို့ကိုထောက်ခံအားပေးသည့် အမာခံများသာဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။ လိုအပ်သည့်အကြမ်းဖက် ချေမှုန်းရေးစစ်ဆင်ရေးကို (Rules of Engagement- ROE)နှင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟုလည်း ထည့်သွင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78005|title=မြောက်ဦးဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ သတင်းမှန်ထုတ်ပြန်ချက်|work=MOI Myanmar|access-date=၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> AA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ [[ခိုင်သုခ]]က<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/12/11/408973.html|title=မြောက်ဦးဆေးရုံကြီး ဗုံးကြဲခံရမှု AA ဘယ်လိုတုံ့ပြန်လဲ (ရုပ်/သံ)|work=The Irrawaddy|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq8d3gz2gz7t|title=မြောက်ဦးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရမှု - အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေအတွက် တရားမျှတမှုရရှိဖို့ လိုအပ်သလိုလက်တုံ့မယ်လို့ အေအေပြော|work=BBC|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <blockquote>“ပြည်သူ့ဆေးရုံကို စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းနဲ့ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်မှုဟာ စစ်သားမဆန်ဘဲ အရပ်ဘက် ပစ်မှတ်တွေကို မတရားအကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်တာဖြစ်တယ်၊အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေအတွက် တရားမျှတမှုရရှိဖို့ လိုအပ်သလိုလက်တုံ့မယ် ”ဟု ပြောဆိုသည်။</blockquote> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[သရက်တပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု]] * [[မြောက်ဦး ဒိုင်းကျီ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]] dtcfgmlfi9gki6fle0l7p40rs6xd6zj ၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု 0 282366 1032710 1024638 2026-05-21T03:37:36Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၂၆]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032710 wikitext text/x-wiki {{current}} {{Infobox military conflict | conflict = ၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု | partof = [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ|အရှေ့အလယ်ပိုင်း]] အကျပ်အတည်း (၂၀၂၃–လက်ရှိ) နှင့် ၂၀၂၆ [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်]]–[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] အကျပ်အတည်း | date = ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | place = အနောက်အာရှ <br>(အဓိကအားဖြင့် [[ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အာရပ်ပြည်များ|ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ဒေသ]]) | status = လက်ရှိဖြစ်ပွားနေဆဲ | image = 2026 Iran war collage.jpg | image_size = 300px | caption = ၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ | combatant1 = {{flag|United States}}<br />{{flag|Israel}} | combatant1a = '''တိုက်ခိုက်မှုမပါ ကာကွယ်ရေးကူညီမှုပေးသည့် နိုင်ငံများ:'''<br> {{tree list}} * {{flag|Bahrain}} * {{flag|France}} * {{flag|Germany}} * {{flag|Iraq}} ** '''Kurdistan Region'''<br>{{small|(ပက်ရှ်မာဂါ တပ်ဖွဲ့)}} * {{flag|Jordan}} * {{flag|Kuwait}} * {{flag|Oman}} * {{flag|Qatar}} * {{flag|Saudi Arabia}} * {{flag|Syria}} * {{flag|Ukraine}} * {{flag|United Arab Emirates}} * {{flag|United Kingdom}} ** '''Akrotiri and Dhekelia''' <br>{{small|(ဗြိတိန်စစ်အခြေစိုက် ပြည်ပနယ်မြေ)}} {{tree list/end}} | combatant2 = {{flag|Iran}}<br> {{tree list}} * {{small|(အီရန်၏မဟာမိတ်အဖွဲ့များ)}} {{tree list/end}} | commander1 = {{flagicon|United States}} [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]]<br>{{small|(အမေရိကန်သမ္မတ)}}<br> {{flagicon|Israel}} [[ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟု]]<br>{{small|(အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ်)}} | commander2 = {{flagicon|Iran}} [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]]<br>{{small|(နိုင်ငံဥသျှောင်)}}<br> {{flagicon|Iran}} [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]]<br>{{small|(အီရန်သမ္မတ)}} | units1 = {{tree list}} * {{flag|United States}} * {{flagicon image|Flag of the U.S. Central Intelligence Agency.svg}} [[စီအိုင်အေ]] <ref>{{Cite news |first1=Julian E. |last1=Barnes |first2=Ronen |last2=Bergman |first3=Eric |last3=Schmitt |first4=Tyler |last4=Pager |date=1 March 2026 |title=The C.I.A. Helped Pinpoint a Gathering of Iranian Leaders. Then Israel Struck. |url=https://www.nytimes.com/2026/03/01/us/politics/cia-israel-ayatollah-compound.html |access-date=1 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> {{tree list/end}} * {{flag|Israel}}<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-calls-up-20000-reservists-in-addition-to-the-50000-reservists-currently-on-duty/|title=Israel calls up 20,000 reservists, in addition to the 50,000 reservists currently on duty|first=Emanuel|last=Fabian|date=28 February 2026|via=www.timesofisrael.com}}</ref> * {{flagicon image|Flag of IDF Military Intelligence Directorate.svg}}<br>{{small|အစ္စရေးထောက်လှမ်းရေး}} * {{flagicon image|Flag of IDF Home Front Command.svg}}<br>{{small|(အစ္စရေးပြည်တွင်းစစ်ဌာန)}} {{tree list/end}} | units2 = {{tree list}} * {{flagicon|Iran}} [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်|အီရန်အစိုးရ]] ** [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ|အီရန်စစ်တပ်]] * {{small|(အီရန်မဟာမိတ်များ)}} {{tree list/end}} | casualties1 = {{flagdeco|USA}} စစ်သည် ၃ ဦး သေဆုံး၊ ၅ ဦး ဒဏ်ရာပြင်းထန်<br> {{flagdeco|Israel}} အရပ်သား ၁၂ ဦး သေဆုံး၊ ၄၅၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ | casualties2 = * ပြစ်မှတ် ၁,၀၀၀ ကျော် တိုက်ခိုက်ခဲ့<br> * ခေါင်းဆောင် ၄၈ ဦး သေဆုံး<br> * စစ်သင်္ဘော ၉ စင်း ဖျက်ဆီး<br>{{small|အမေရိကန် ထုတ်ပြန်ချက်}}<hr> * အရပ်သား ၂၀၁ ဦး သေဆုံး <br> ၇၄၇ ဦး ဒဏ်ရာရ <br>{{small|အီရန် ထုတ်ပြန်ချက်}} | casualties3 = '''ဒေသတွင်းနိုင်ငံများအား အီရန်တိုက်ခိုက်မှု'''<br> {{flagdeco|UAE}}<br>{{small|[[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ|ယူအေအီး]]}} ၃ ဦး သေဆုံး၊ ၅၈ ဦး ဒဏ်ရာရ<br> {{flagdeco|Kuwait}}<br>{{small|[[ကူဝိတ်နိုင်ငံ|ကူဝိတ်]]}} ၁ ဦး သေဆုံး၊ ၃၂ ဦး ဒဏ်ရာရ<br> {{flagdeco|Qatar}}<br>{{small|[[ကာတာနိုင်ငံ|ကာတာ]]}} ၁၆ ဦး ဒဏ်ရာရ<br> {{flagdeco|Jordan}}<br>{{small|[[ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ|ဂျော်ဒန်]]}} ၅ ဦး ဒဏ်ရာရ<br> {{flagdeco|Bahrain}}<br>{{small|[[ဘာရိန်းနိုင်ငံ|ဘာရိန်း]]}} ၁ ဦး သေဆုံး၊ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ<br> {{flagdeco|Oman}}<br>{{small|[[အိုမန်နိုင်ငံ|အိုမန်]]}} ၁ ဦး ဒဏ်ရာရ }} '''၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]တို့က [[အီရန်နိုင်ငံ]]တစ်ဝှမ်းရှိ မြို့ကြီးများနှင့် အရေးပါသော နေရာအတော်များများကို အလစ်အငိုက် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာမှ စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီခါမေနီ]] (Ali Khamenei) နှင့် အဆင့်မြင့်အရာရှိ အများအပြား သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ယင်းလုပ်ရပ်အပေါ် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်ဘက်မှလည်း အစ္စရေးနိုင်ငံ၊ [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]ရှိ အမေရိကန် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် အမေရိကန်၏ မဟာမိတ်နိုင်ငံများကို ဒုံးကျည်များ၊ ဒရုန်းများဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပါသည်။ အစ္စရေးနှင့် အီရန်၏ မဟာမိတ်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှစ၍ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် တိုက်ရိုက်ထိပ်တိုက်တွေ့မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် "၁၂-ရက်ကြာစစ်ပွဲ" အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည့် [[အီရန်–အစ္စရေး စစ်ပွဲ]] ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အီရန်၏ နျူကလီးယားစက်ရုံများကို ဖျက်ဆီးရန် ရည်ရွယ်သော တိုက်ခိုက်မှုများလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုမဖြစ်ပွားမီ တစ်လခွဲခန့်အလိုတွင် အီရန်နိုင်ငံ၌ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး|အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေး]]နောက်ပိုင်း ယနေ့ခေတ် အီရန်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည့် [[၂၀၂၅-၂၀၂၆ အီရန် ဆန္ဒပြပွဲ|အကြီးမားဆုံးဆန္ဒပြမှု]]အတွင်း အရပ်သားထောင်နှင့်ချီ သေဆုံးခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်လ်နယ်ထရမ့်]]က “အကူအညီရောက်လာမည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုမတိုင်မီက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် [[ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ|၂၀၀၃ ခုနှစ် အီရတ်ကျူးကျော်မှု]]နောက်ပိုင်း အကြီးမားဆုံး စစ်အင်အားတိုးချဲ့ချထားမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=26 February 2026 |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=26 February 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> ဤပဋိပက္ခကြောင့် [[ရေနံ]]နှင့် [[သဘာဝဓာတ်ငွေ့]]ဈေးနှုန်းများ ရုတ်ခြုံ့မြင့်တက်လာခြင်း၊ လေကြောင်းလိုင်းများနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဈေးကွက်အတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ပိုမိုမြင့်မားလာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ အီရန်နိုင်ငံသည် ၎င်း၏ စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများ တိုက်ခိုက်ခံရမှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း|ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို ပိတ်ပစ်ခဲ့ပြီး]] စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်သည် ပင်လယ်ပြင်ဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှုမြင်ကြပြီး<ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Rebecca F. |date=28 February 2026 |title=Oil Shipments in Persian Gulf Already Disrupted by Iran Attack |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/business/energy-environment/oil-gas-iran-attack.html |work=[[The New York Times]] |last2=Eavis |first2=Peter}}</ref><ref name="uf">{{Cite web |last=Nevitt |first=Mark |date=15 March 2026 |title=Legal and Operational Issues in the Strait of Hormuz: Transit Passage Under Fire |url=https://www.justsecurity.org/133996/legal-operational-strait-hormuz-transit-passage/ |access-date=18 March 2026 |website=[[Just Security]] |language=en-US}}</ref> ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တင်ပို့မှုများကိုလည်း ပြတ်တောက်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Qatar says Iran attack caused significant damage at Ras Laffan gas facility |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/18/qatar-says-iran-missile-attack-sparks-fire-causes-damage-at-gas-facility |access-date=19 March 2026 |website=Al Jazeera}}</ref> အီရန်၊ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံတို့သည် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့မှစတင်၍ သီတင်းပတ်နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="Pager-2026">{{Cite news |last= |date=7 April 2026 |title=U.S., Iran and Israel Agree to Cease-Fire |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/07/world/iran-war-trump-news/f1657559-8135-50c9-ad7f-63636e6a5106?smid=url-share |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == တိုက်ခိုက်မှုများ == အီရန်အပေါ် အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေး ပူးပေါင်းလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပထမနေ့ကို မြို့တော် [[တီဟီရန်မြို့]] ၊ ကွမ်မြို့၊ ကာရာ့မြို နှင့် ကာမန်ရှားမြို့များတွင် စတင်ခဲ့သည်။ အီရန်အစိုးရ၏ ထိပ်တန်းတာဝန်ရှိသူအချို့ သေဆုံးခဲ့ပြီး [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။၎င်း၏ နေအိမ်နှင့် ရုံးစခန်းလည်း ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။ ပေါက်ကွဲမှုများကို တွေ့မြင်ရပြီးနောက် အစ္စရေးကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး သည် အစ္စရေးစစ်တပ် ၏ တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ကြောင်း အစောဆုံး အတည်ပြုခဲ့သည်။ အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]] ကလည်း Truth Social တွင် တင်ထားသော ဗီဒီယိုမှတစ်ဆင့် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့သည် အီရန်ကို ပူးတွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊နောက်ပိုင်းတွင် အယာ တိုလာ အလီ ခါမေနီ သေဆုံးပြီဟု အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် ကိုယ်တိုင် ကြေညာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အီရန်နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံက [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] သေဆုံးသတင်းကို ကြေညာပြီး ဝမ်းနည်းကာလ ရက်(၄၀) သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ လက်တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်နိုင်ငံသည် [[ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အာရပ်ပြည်များ|ပါရှန့် ပင်လယ်ကွေ့ ဒေသတစ်လျှောက်]]တွင် ဒရုန်းများနှင့် ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်များ ဒါဇင်နှင့်ချီ ပစ်လွှတ်ခဲ့ပြီး အစ္စရေး နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တို့၏ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကိုလည်း ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဂျော်ဒန်၊ကူဝိတ်၊ ဘာရိန်း၊ ကာတာ၊ အီရတ်၊ ဆူဒန်၊ဆော်ဒီ နှင့် ယူအေအီး တို့ရှိ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများသို့ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အီရန်သည် ကူဝိတ်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် နှင့် ဒူဘိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် အပါအဝင် အရပ်ဘက်လေကြောင်းသုံး အခြေခံအဆောက်အအုံများကိုပါ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ [[ယီမင်နိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေစိုက်သည့် ယီမင်ပြည်တွင်းစစ်တွင် ပါဝင်နေသော အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံရေး–စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည့် ဟူသီသူပုန်အဖွဲ့ကလည်း [[ပင်လယ်နီ|ပင်လယ်နီ ဒေသ]]တွင် ၎င်းတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြန်လည်စတင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အီရန်နိုင်ငံသည် [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ သယ်ယူပို့ဆောင်မှုများ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ == တုံ့ပြန်ချက်များ == အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]] က စစ်ဆင်ရေး၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အီရန် ၏ ဒုံးကျည်နှင့် စစ်ရေးစွမ်းရည်များကို ဖျက်ဆီးရန်၊ အီရန်နိုင်ငံ နျူကလီးယားလက်နက် ပိုင်ဆိုင်မှုကို တားဆီးရန်နှင့် နောက်ဆုံးတွင် အစိုးရပြောင်းလဲရေးကို ရည်မှန်းထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်တွင် ထရမ့်က ယင်းစစ်ဆင်ရေးသည် ရည်မှန်းချက်များ ပြီးမြောက်ရန် တစ်လ သို့မဟုတ် ယင်းထက်နည်းသော အချိန်ယူမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သော်လည်း အဆိုပါ ရည်မှန်းချက်များသည် ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ [[ကုလသမဂ္ဂ]] နှင့် စစ်ပွဲတွင် မပါဝင်သည့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] နှင့် [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှား]] အပါအဝင် နိုင်ငံအချို့က [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]] တည်ငြိမ်မှုကို ထိခိုက်စေသည်ဟုဆိုကာ ကနဦးတိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ အချို့နိုင်ငံများကလည်း အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဒေသတွင်းရှိ အမေရိကန်မဟာမိတ်နိုင်ငံများကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းအပေါ် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ ရုရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကမူ အဆိုပါလုပ်ရပ်ကို အနောက်အုပ်စု၏ ဖိအားပေးမှုများကို လက်မခံသည့် အစိုးရတစ်ရပ်အား ဖြုတ်ချရန် ကြိုတင် ကြံစည်ထားသည့် အကြောင်းမဲ့ ကျူးကျော်မှုအဖြစ် ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချသည်။ စစ်ဆင်ရေးကို ဝေဖန်သူများက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လုပ်ဆောင်ချက်သည် အမေရိကန်ပြည်တွင်းဥပဒေအရ တရားမဝင်ကြောင်းနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ အီရန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ အမေရိကန်သံအမတ်ကြီးက ထိုစွပ်စွဲချက်များကို [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ|လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတွင် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] သေဆုံးမှုနှင့် ဆက်စပ်၍ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အီရန်လူမျိုးများသည် အောင်ပွဲအထိမ်းအမှတ်စုရုံးပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး အီရန်နိုင်ငံအတွင်း ဆန္ဒပြမှုများလည်း ပိုမိုမြင့်တက်လာခဲ့သည်။တစ်ဖက်တွင်လည်း [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] ထောက်ခံသူများ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတို့သည်လည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။ အီရန်သမ္မတ [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] က ထိုရာဇဝတ်မှုအတွက် ကျူးလွန်သူများကို ပြင်းထန်စွာ တုံ့ပြန်လက်စားချေသွားမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ပြီး၊စစ်ရေးတုံ့ပြန်မှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အီရန်ကို တိုက်ခိုက်မှုအား လက်တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် အမေရိကန်အခြေစိုက် စခန်းများအား လက်ခံထားရာ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများ အပါအဝင် အစ္စရေးနှင့် တခြားနိုင်ငံ ၇ နိုင်ငံကို ၂ ရက်အတွင်း ဒုံးကျည်အစင်း ၄၀၀၊ ဒရုန်းအစင်း ၈၀၀ ကျော် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း အီရန်အစိုးရက ပြောဆိုခဲ့သည်။ အီရန် အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် အလီခါမေနီ သတ်ဖြတ်ခံရမှုအတွက် လက်စားချေသည့် အနေဖြင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာက အစ္စရေးဆီ ဒုံးကျည်များ၊ ဒရုန်းများ ပစ်ခတ်ခြင်းဖြင့် လက်စားချေကြသည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ အီရန်အစိုးရ၏ အဓိကမဟာမိတ်ထဲမှ တစ်ဖွဲ့ဖြစ်သည့် လက်ဘနွန် ရှီးအိုက် မွတ်စလင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ စစ်သွေးကြွများ၏ လက်စားချေမှုအား အစ္စရေးက စစ်ရေးဖြင့် ပြန်လည် လက်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အစ္စရေး နှင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာကြား တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်လာပြီး လက်ဘနွန်ကိုလည်း စစ်မီးကူးစက်လာခဲ့သည်။ လက်ဘနွန်ဝန်ကြီးချုပ် နဝပ်ဖ် ဆလမ် က နိုင်ငံ၏ လုံခြုံရေးနှင့် ညီညွတ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်သည့် "စွန့်စားမှုများအတွင်းသို့ မည်သူကမျှ တိုင်းပြည်ကို ဆွဲသွင်းခြင်းကို လက်ခံမည်မဟုတ်" ဟု ပြောကြားလိုက်ပြီး၊ အီရန်ကို ထောက်ခံသောအားဖြင့် စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမပြုရန် ဟစ်ဇဘိုလာ (Hezbollah) အဖွဲ့ အား သွယ်ဝိုက်၍ သတိပေးလိုက်ခဲ့သည်။ [[ဘေရွတ်မြို့|ဘေရွတ်]]မြို့နှင့် [[လက်ဘနွန်နိုင်ငံ|လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်း]]ကို အစ္စရေးက တိုက်ခိုက်ရာ လူ ၃၁ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်ဟု လက်ဘနွန်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာခဲ့သည်။ အစ္စရေးဘက်ကလည်း လက်ဘနွန်မှ ဟစ်ဇ်ဘိုလာအဖွဲ့ကို တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ == ထိခိုက်မှုများ == ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့ တီဟီရန်စံတော်ချိန် ၉ နာရီ ၃၀ မိနစ် တွင် မြို့တော်တွင်း ပေါက်ကွဲမှုများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ညလယ်မတိုင်မီတွင် အမည်မဖော်ပြထားသည့် အစ္စရေးအရာရှိတစ်ဦးက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများအတွင်း [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] သေဆုံးခဲ့ကြောင်းနှင့် ၎င်း၏ ရုပ်အလောင်းကို ထောက်လှမ်းရေးရင်းမြစ်များမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိ၍ အတည်ပြုပြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် [[ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟု]] ကလည်း ခါမေနီ သေဆုံးနိုင်ခြေရှိကြောင်း အချက်အလက်များ ရှိသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန က ထိုပြောဆိုချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ အစ္စရေးအရာရှိများက ခါမေနီ၏ ရုပ်အလောင်းကို အပျက်အစီးအကြားတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့နောက် အီရန်ဘက်မှ ရင်းမြစ်များကမူ ၎င်းသည် “တိုက်ပွဲကွင်းပြင်ကို ဦးဆောင်နေဆဲဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံနှင့် အီရန်သတင်းမီဒီယာအချို့က အစ္စရေးအစိုးရရင်းမြစ်များကို ကိုးကား၍ ခါမေနီ သေဆုံးပြီးဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်သမ္မတ နှင့် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် တို့လည်း အီရန်ဘက်မှ တရားဝင် အတည်ပြုမပြုမီ ခါမေနီ သည် သေဆုံးပြီးဆိုသည်ကို ယုံကြည်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ အီရန်အရာရှိများကမူ စတင်ကာလတွင် ထိုအချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်သမ္မတ က Truth Social တွင် “သမိုင်းတွင် အဆိုးရွားဆုံးလူများထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သော ခါမေနီ သေဆုံးပြီ… ၎င်းသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ထောက်လှမ်းရေးနှင့် အဆင့်မြင့် လိုက်လံရှာဖွေစနစ်များမှ လွတ်မြောက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ {{Multiple image | perrow = 2 | header = အီရန်စစ်ပွဲ(၂၀၂၆)အတွင်း သေဆုံးခဲ့သည့် အီရန်ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်များ | image1 = Ali_Khamenei_2026.02.12_(cropped).jpg | image2 = Aziz Nasirzadeh in 2024 (1).jpg | image3 = Sardar Mohammad Pakpour-by Tasnimnews.com 02).jpg | image4 = Ali Shamkhani by Tasnim 01 (cropped).jpg | image5 = The new head of the Basij Organization 29 (portrait crop).jpg | image6 = Abdolrahim Mousavi 2019.jpg | image7 = Sayyed Hosein Majid Mousavi Eftekhari.jpg | image8 = Mahmoud Ahmadinejad 2019 02.jpg | footer = * [[:en:Ali Khamenei|အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] — အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်။ * [[:en:Aziz Nasirzadeh|အဇစ် နာဆာဇာဒေ]] — အီရန်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး။ * [[:en:Mohammad Pakpour|မိုဟာမက် ပက်ကပူ]] — အီရန်အစောင့်တပ် ဦးစီးချုပ်။ * [[:en:Ali Shamkhani|အလီ ရှမ်ခါနီ]] — အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ။ * [[:en:Basij|ဘဆီဂျ် အဖွဲ့]] — အီရန်ပြည်သူ့စစ်တပ်ဖွဲ့။ * [[:en:Abdolrahim Mousavi|အဘ်ဒိုလ်ရဟင် မူဆာဗီ]] — အီရန်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ အထွေထွေတပ်ဦးစီးချုပ်။ * [[:en:Sayyed Hosein Majid Mousavi Eftekhari|ဆေယက် ဟိုစိန် မာဂျစ် မူဆာဗီ အက်ဖ်တေခါရီ]] — အီရန်စစ်ဘက်အရာရှိ။ * [[:en:Mahmoud Ahmadinejad|မဟ်မူးဒ် အဟ်မဒီနီဂျက်]] — အီရန်သမ္မတဟောင်း။ }} အမေရိကန်ဗဟိုထောက်လှမ်းရေးအေဂျင်စီ [[စီအိုင်အေ]]၏ သုံးသပ်ချက်များအရ [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ|အစ္စလာမ့်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့]] မှ တင်းမာသဘောထားရှိသူတစ်ဦးက ခါမေနီ၏ နေရာကို အစားထိုးနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက် နံနက်အစောပိုင်းတွင် အီရန်နိုင်ငံပိုင် သတင်းမီဒီယာများက ခါမေနီ သေဆုံးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ Fars News Agency (အစ္စလာမစ် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်နှင့် ဆက်နွယ်သော သတင်းဌာန) ကလည်း ခါမေနီ၏ သမီး၊ သားမက်၊ မြေးနှင့် သားမယားတို့လည်း တိုက်ခိုက်မှုများအတွင်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် အီရန်အစိုးရက နိုင်ငံတစ်ဝန်း ၄၀ ရက်ကြာ ဝမ်းနည်းခြင်းကာလ ကြေညာခဲ့သည်။ [[ရိုက်တာ|ရိုက်တာသတင်းဌာန]]၏ ဖော်ပြချက်အရ [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ]] ၏ တပ်မှူးအချို့ သေဆုံးနိုင်ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးစစ်တပ်နှင့် ဒေသတွင်းရင်းမြစ်များကို ကိုးကား၍ အီရန်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး [[:en:Aziz Nasirzadeh|အဇစ် နာဆာဇာဒေ]] နှင့် အီရန်အစောင့်တပ် မြေပြင်တပ်ဖွဲ့မှူး [[:en:Mohammad Pakpour|မိုဟာမက် ပက်ကပူ]] တို့သည် အစ္စရေးလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် သေဆုံးနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဆေးယိဒ် အဘက်စ် အာရာဂ်ချီ က အဆိုပါ ဆုံးရှုံးမှုများကို အသိအမှတ်ပြုပြောကြားခဲ့သော်လည်း “အလွန်ကြီးမားသည့် ပြဿနာမဟုတ်” ဟု လျှော့ချပြောဆိုခဲ့သည်။ '''Iran International''' သတင်းဌာနက အီရန်ကာကွယ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ သေဆုံးခဲ့ကြောင်းနှင့် ထောက်လှမ်းရေးဌာန၏ ထိပ်တန်းအရာရှိလေးဦးလည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးစစ်တပ် က အီရန်လုံခြုံရေးခေါင်းဆောင် ခုနစ်ဦး သေဆုံးမှုကို အတည်ပြုနိုင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်တွင် အီရန်နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာများက စစ်တပ် ဦးစီးချုပ် '''Abdolrahim Mousavi''' နှင့် သမ္မတဟောင်း '''Mahmoud Ahmadinejad''' တို့လည်း တိုက်ခိုက်မှုများအတွင်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Johnatan Reiss |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/6997e68d-552b-5f1b-91f3-c25f930671e3?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == မဟာမိတ်အချင်းချင်းမှားယွင်းပစ်ခတ်ခြင်း == [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ|ကူဝိတ်]]လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ၏ ‘မဟာမိတ်အချင်းချင်း မှားယွင်းပစ်ခတ်မှု’ကြောင့် အမေရိကန် '''F-15E ‘Strike Eagle’''' တိုက်လေယာဉ် သုံးစီးသည် ကူဝိတ်လေပိုင်နက်တွင် သီးခြားစီ ပစ်ချခံခဲ့ရသည်။ အီရန်အပေါ် အမေရိကန်-အစ္စရေး ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးကို ကွပ်ကဲနေသည့် အမေရိကန်ဗဟိုကွပ်ကဲရေးဌာနချုပ် (CENTCOM) က ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ် ၂ရက် ညနေပိုင်းတွင် ကူဝိတ်၏ မှားယွင်းပစ်ချမှုကို အတည်ပြု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ လေယာဉ်တစီးလျှင် နှစ်ဦးနှုန်းဖြင့် လေယာဉ်မှူး ခြောက်ဦးစလုံးမှာ လေယာဉ်ပေါ်မှ အချိန်မီ ခုန်ထွက်နိုင်ခဲ့ပြီး ဘေးကင်းခဲ့သည်။ == ဒေသတွင်းအပေါ် သက်ရောက်မှုများ == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၂ ရက်နေ့တွင် အီရန်နိုင်ငံသည် [[ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ|ဆော်ဒီအာရေးဘီးယား]]ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအသစ်ထပ်လုပ်ခဲ့သည်။ ရေနံချက်စက်ရုံ တစ်ရုံ မီးလောင်ခဲ့ရသည်။ ဆက်၍ [[ကာတာနိုင်ငံ]] ရှိ LNG ဓာတ်ငွေ့စက်ရုံကြီးတစ်ခုကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ စစ်မီးတောက်လာချိန်တွင် ကမ္ဘာတလွှားရှိ စတော့ဈေးကွက်များ ဈေးနှုန်းများ ထိုးကျသွားသည်။ ရွှေဈေး နှင့် ရေနံဈေးများ ထိုးတက်လာခဲ့သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံ === စစ်ရေးပဋိပက္ခများကြောင့် စက်သုံးဆီတင်သွင်းသည့် ရေလမ်းကြောင်းများတွင် အဟန့်အတားများဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ စက်သုံးဆီခြိုးခြံချွေတာရန်နှင့် ဖူလုံမှုရှိစေရန်အတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ပုဂ္ဂလိကယာဉ်များ၊ လုပ်ငန်းသုံးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များအားလုံး သတ်မှတ်ထားသည့် စည်းကမ်းချက်များအတိုင်း မောင်းနှင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]က ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာလိုက်သည်။ အဆိုပါ စည်းကမ်းချက်များအရ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ယာဉ်များသည် လစဉ် "စုံ" ရက်များတွင် စုံနံပါတ်အက္ခရာပါသောယာဉ်များ (ဥပမာ- 2A/----) နှင့် "မ" ရက်များတွင် မနံပါတ်အက္ခရာပါသောယာဉ်များ (ဥပမာ- 1A/----) သာ မောင်းနှင်ခွင့်ရှိမည်ဖြစ်သော်လည်း လျှပ်စစ်မော်တော်ယာဉ် (EV) နှင့် EV မော်တော်ဆိုင်ကယ်များမှာမူ ယင်းကန့်သတ်ချက်တွင် မပါဝင်ဘဲ နေ့စဉ်ပုံမှန်အတိုင်း မောင်းနှင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80530|access-date=2026-03-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> စစ်ပွဲကြောင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများရှိ လေပိုင်နက်များ ပိတ်ထားရပြီး လေယာဉ်ခရီးစဉ် ထောင်နှင့်ချီ ဖျက်သိမ်းထားရသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ အရှေ့အလယ်ပိုင်းသို့ သွားရောက်အလုပ်လုပ်ကိုင်မည့်သူများမှာလည်း ခရီးစဉ်များ ရက်ရွှေ့ဆိုင်းနေရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်း စစ်ပွဲကြောင့် အလုပ်သွားလုပ်ကြမည့် မြန်မာများအခက်ကြုံ |url=https://burmese.dvb.no/post/748836 |access-date=2026-03-04 |website=အစ္စရေး-အမေရိကန်နဲ့ အီရန်စစ်ပွဲကြောင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံတွေက လေပိုင်နက်တွေ ပိတ်ထားပြီး လေယာဉ်ခရီးစဉ် ထောင်နဲ့ချီကို ဖျက်သိမ်းထားတဲ့အတွက် မြန်မာနိုင်ငံကနေ အရှေ့အလယ်ပိုင်းကို သွားရောက် အလုပ်လုပ်ကိ… |language=en}}</ref> == နိုင်ငံတကာ၏ သဘောထား မှတ်ချက်များ == * {{Flag|Argentina}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ပက်ဘလို ကွီရို (Pablo Quirno) က အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ စစ်ရေးစစ်ဆင်မှုများကို ထောက်ခံခဲ့သည်။<ref name="argentina26">{{cite news |title=El Gobierno "celebró" la muerte de Jamenei y Quirno recordó a las víctimas de la AMIA |url=https://www.perfil.com/noticias/politica/pablo-quirno-confirmo-la-muerte-del-lider-supremo-de-iran-y-recordo-a-las-victimas-de-la-amia.phtml |access-date=2 March 2026 |work=[[Perfil]] |date=1 March 2026 |language=es}}</ref> * {{Flag|Australia}}: ဝန်ကြီးချုပ် [[အန်တိုနီ အယ်လ်ဘာနီစီ]]သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး နှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး တို့နှင့်အတူ ပူးတွဲထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို ထောက်ခံကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျသည် "ဖိနှိပ်မှုဆန့်ကျင်ရေးတွင် ရဲရင့်သော အီရန်ပြည်သူများနှင့်အတူ ရပ်တည်ခဲ့သည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။.<ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Press conference - Sydney {{!}} Prime Minister of Australia |url=https://www.pm.gov.au/media/press-conference-sydney-28 |access-date=2 March 2026 |website=www.pm.gov.au |language=en}}</ref> * {{Flag|Brazil}}: အစိုးရက တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာဥပဒေကို လိုက်နာရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/americas/brazilian-government-condemns-strikes-iran-2026-02-28/ |access-date=1 March 2026 |title=Brazilian government condemns strikes on Iran |date=28 February 2026 |first=Luciana|last=Magalhaes |publisher=Reuters}}</ref> * {{Flag|Canada}}: ဝန်ကြီးချုပ် [[မာ့ခ်ကာနီ]] သည် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများကို ထောက်ခံ ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Canada backs United States actions in Iran |url=https://www.politico.com/news/2026/02/28/mark-carney-canada-iran-strikes-00805631 |work=Politico |date=28 February 2026}}</ref> * {{Flag|China}}: တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Wang Yi က အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ကြောင်း နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက ပြောကြားခဲ့ပြီး အီရန်အပေါ် ရန်လိုမှုများကို ချက်ချင်းရပ်တန့်ရန်နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ ပြန်လည်ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ အီရန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို လေးစားလိုက်နာရမည်ဟုလည်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။.<ref>{{cite news |title=China condemns attacks on Iran, urges ceasefire and talks |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-urges-immediate-ceasefire-after-us-israel-strike-iran-2026-03-01/ |work=Reuters |date=1 March 2026}}</ref> အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ကြောင်း နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့ပြီး အီရန်အပေါ် ရန်လိုမှုများကို ချက်ချင်းရပ်တန့်ရန်နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ ပြန်လည်ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ အီရန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို လေးစားရမည်ဟုလည်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Foreign Ministry Spokesperson's Remarks on the Military Strikes Against Iran by the U.S. and Israel_Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China |url=https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/fyrbt/202602/t20260228_11866531.html |access-date=28 February 2026 |website=FMPRC}}</ref> <ref>{{cite news |title=China urges citizens to evacuate from Iran 'as soon as possible' |url=https://www.thehindu.com/news/international/china-urges-citizens-to-evacuate-from-iran-as-soon-as-possible/article70686882.ece |access-date=1 March 2026 |work=The Hindu |date=28 February 2026 |language=en-IN}}</ref> <ref>{{cite web |title=Foreign Ministry Spokesperson's Remarks on the Killing of Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei |url=https://www.mfa.gov.cn/eng/xw/fyrbt/202603/t20260301_11866722.html |access-date=1 March 2026 |website=[[Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China]] |date=1 March 2026}}</ref> <ref name="Jett-2026">{{cite news |last1=Jett |first1=Jennifer |last2=Tan |first2=Erin |title=Live updates: Iran war spreads as U.S. jets crash and Israel trades fire with Hezbollah |url=https://www.nbcnews.com/world/middle-east/live-blog/live-updates-iran-war-israel-us-hezbollah-lebanon-khamenei-trump-rcna261259 |work=NBC News |date=2 March 2026 |language=en}}</ref> * {{Flag|Denmark}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးသည် အီရန်၏ အတိတ်က အပြုအမူကို လုံးဝလက်မခံနိုင်ကြောင်း ရှုမြင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Gkritsi |first1=Eliza |title=How every EU country responded to the strikes on Iran |url=https://www.politico.eu/article/eu-react-iran-us-israel-crisis/ |work=Politico |date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|France}}: သမ္မတ [[အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန်]] သည် [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ|ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အရေးပေါ်အစည်းအဝေးပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန် သည် ယူကေဝန်ကြီးချုပ် [[ကီယာစတားမာ]] နှင့် ဂျာမန်အဓိပတိ တို့နှင့်အတူ ဒေသတွင်းနိုင်ငံများအပေါ် အီရန်၏တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချကြောင်း ပူးတွဲကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Germany, France and UK tell Iran to stop attacks in region |url=https://www.straitstimes.com/world/europe/germany-france-and-uk-tell-iran-to-stop-attacks-in-region |work=The Straits Times |date=28 February 2026}}</ref> * {{Flag|Germany}}: ဂျာမနီအဓိပတိ က တိုက်ခိုက်မှုများကို ကြိုတင်သတင်းရရှိထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ဂျာမနီအစိုးရသည် ပြင်သစ် နှင့် ယူကေ တို့နှင့် ပူးတွဲ၍ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများ လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Merz accepts a harder world on Iran |url=https://www.euractiv.com/news/merz-accepts-a-harder-world-on-iran/ |work=Euractiv |date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|Hungary}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးသည် ထိုစစ်ရေးတိုက်ခိုက်မှုများအပေါ် စွမ်းအင်လမ်းကြောင်းများ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်နိုင်သည့် စိုးရိမ်မှုကို ပြသခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Breaking: The 'geopolitical Commission' |url=https://www.euractiv.com/news/rapporteur-breaking-the-geopolitical-commission/ |work=Euractiv |date=2 March 2026}}</ref> * {{Flag|India}}: ပြည်ပရေးရာဝန်ကြီးသည် တင်းမာမှုကို ထိန်းသိမ်းပြီး အခြေအနေ လျှော့ချရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Exercise restraint, prioritise civilians: India urges de-escalation in Middle East |url=https://www.indiatoday.in/india/story/exercise-restraint-prioritise-civilians-india-urges-de-escalation-in-middle-east-2875974-2026-02-28 |url-access=subscription |access-date=28 February 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် [[နာရန်ဒရာ မိုဒီ|နရိန္ဒြာ ဒါမိုဒါဒါစ် မိုဒီ]] က [[ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟု]] နှင့် စကားပြောခဲ့ကြောင်း ဆိုရှယ်မီဒီယာတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး စစ်ပွဲကို အမြန်ဆုံး အဆုံးသတ်ရန် အရေးကြီးကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။တိုက်ခိုက်မှုမတိုင်မီ တစ်ပတ်ခန့်အလိုတွင် မိုဒီသည် အစ္စရေးနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံအကြား ကာကွယ်ရေးနှင့် နည်းပညာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တိုးမြှင့်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်သည် ဝေဖန်မှုများလည်း ခံခဲ့ရသည်။မိုဒီအစိုးရလက်ထက်တွင် အိန္ဒိယနှင့် အစ္စရေးသည် ပိုမိုနီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးရှိလာပြီး အိန္ဒိယသည် အစ္စရေးထံမှ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူမှုတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title='Remain near shelters, avoid non-essential travel': India warns citizens in Israel after Tehran attack |url=https://indianexpress.com/article/india/israel-iran-conflict-indian-embassy-advisory-10556818/ |access-date=28 February 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=NORKA sets up helpdesk for Kerala people in Iran, Israel |url=https://www.tribuneindia.com/news/india/norka-sets-up-helpdesk-for-kerala-people-in-iran-israel/ |access-date=28 February 2026 |website=The Tribune |language=en}}</ref> <ref>{{cite news |last1=Boxerman |first1=Aaron |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Kanno-Youngs |first4=Zolan |last5=Pager |first5=Tyler |last6=Zhuang |first6=Yan |title=Israel Strikes Hezbollah in Lebanon as War With Iran Escalates |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/01/world/iran-attack-khamenei-trump |work=The New York Times |date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|Indonesia}}: အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကို “စိတ်မကောင်းဖြစ်ကြောင်း” ဖော်ပြခဲ့ပြီး [[ပရာဘိုဝို ဆူဘီယန်တို]]က အီရန်နိုင်ငံ [[တီဟီရန်မြို့|တီဟီရန်]] သို့ သွားရောက်၍ ပဋိပက္ခကို ကြားဝင်ညှိနှိုင်းပေးရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Indonesia's Prabowo 'Ready' to Fly to Tehran as Mediator |url=https://jakartaglobe.id/news/indonesias-prabowo-ready-to-fly-to-tehran-as-mediator |access-date=2 March 2026 |website=Jakarta Globe}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Perang Iran Israel: Presiden Prabowo tawarkan jadi juru runding konflik AS-Israel dengan Iran – 'Sangat tidak realistis' |url=https://www.bbc.com/indonesia/articles/c07j5xp4n10o |access-date=2 March 2026 |website=BBC News Indonesia |language=id}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2 March 2026|title=Segudang Alasan Indonesia Harus Keluar dari Board of Peace |url=https://www.tempo.co/politik/segudang-alasan-indonesia-harus-keluar-dari-board-of-peace-2118804 |access-date=2 March 2026 |website=Tempo |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |title=Catatan Komisi I DPR soal Posisi RI di Antara Iran & Board of Peace |url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20260301221637-32-1333159/catatan-komisi-i-dpr-soal-posisi-ri-di-antara-iran-board-of-peace |access-date=2 March 2026 |website=nasional |language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web |title=JPNN |url=https://www.jpnn.com/news/politikus-pdip-meragukan-kemampuan-prabowo-jadi-fasilitator-konflik-iran-vs-as-israel |access-date=2 March 2026 |website=www.jpnn.com |language=id}}</ref> * {{Flag|Italy}}: အီရန်ကို ရှင်းလင်းသည့် သင်္ကေတများ ပေးထားပြီး ဖြစ်သော်လည်း အီရန်ဘက်က လိုက်နာမှုမရှိခဲ့ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Qual è la posizione dell'Italia sull'attacco all'Iran |url=https://tg.la7.it/politica/posizione-italia-attacco-iran-28-02-2026-253402 |access-date=1 March 2026 |website=TGLA7 |language=it|trans-title=What is Italy's position on the attack on Iran?}}</ref> <ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Roma avvisata dopo l'attacco, solidarietà di Meloni a leader del Golfo |url=https://www.ansa.it/sito/notizie/politica/2026/02/28/roma-avvisata-dopo-lattacco-solidarieta-di-meloni-a-leader-del-golfo_7b943abe-daba-429e-b3ab-779dbdf80c27.html |access-date=1 March 2026 |website=Agenzia ANSA |language=it|trans-title=Rome warned after the attack, Meloni expresses solidarity with Gulf leaders}}</ref> <ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Attacco Usa e Israele a Iran, oltre 58mila italiani bloccati nel Golfo |url=https://tg24.sky.it/mondo/2026/02/28/attacco-usa-alliran-oltre-58mila-italiani-bloccati-nel-golfo |access-date=1 March 2026 |website=tg24.sky.it |language=it|trans-title=US and Israeli attack on Iran leaves over 58,000 Italians stranded in the Gulf}}</ref> * {{Flag|Japan}}: ဂျပန်အစိုးရသည် အဆိုပါအခြေအနေထဲမှ ပေါ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်များကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်သွားရန် သတ်မှတ်ပြီး နိုင်ငံသားများကို ကာကွယ်ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ဘေးလွတ်အောင်ကြိုးစားမည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite tweet |number=2027673676833862125 |user=takaichi_sanae |title=日本政府として、あらゆるリスクに備え、万全の対応を行なってまいります。 |first=Sanae |last=Takaichi |date=2026-02-28 |access-date=2026-03-02 |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=高市首相「あらゆるリスクに対応」 邦人保護の徹底指示―経済・安保に影響懸念・イラン攻撃 |url=https://www.jiji.com/jc/article?k=2026022800565&g=pol |access-date=2026-03-02 |website=時事ドットコム |language=ja}}</ref> [[ဆနအဲ တခအိချိ]]သည် အောက်လွှတ်တော် ဘတ်ဂျက်ကော်မတီအစည်းအဝေးတွင် အီရန်နိုင်ငံ၏ နျူကလီးယားလက်နက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို လုံးဝသည်းခံနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း နှင့် ဂျပန်၏ မူဝါဒမှာ အမြဲတမ်းတည်ရှိနေသည ဟု အလေးထားပြောကြားခဲ့သည်။သို့သော် ဂျပန်သည် အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့်မှတ်ချက်ကိုမျှ ပြောကြားခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref>{{Cite web |date=2026-03-02 |title=Takaichi chides Iran; expats fear for their families in Middle East |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/16390455 |access-date=2026-03-02 |website=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-03-01 |title=小泉防衛相「自衛隊による邦人輸送を準備」 中東情勢緊迫受け |url=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUA282WF0Y6A220C2000000/ |access-date=2026-03-02 |website=[[Nihon Keizai Shimbun]] |language=ja}}</ref> * {{Flag|Kazakhstan}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ပင်လယ်ကွေ့ဒေသနိုင်ငံများနှင့် သွေးစည်းညီညွတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများကိုလည်း ရှုတ်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Satubaldina |first=Assel |date=28 February 2026 |title=Kazakh President Orders Emergency Planning as Iran Tensions Escalate |url=https://astanatimes.com/2026/02/kazakh-president-orders-emergency-planning-as-iran-tensions-escalate/#:~:text=Kazakh%20President%20Orders%20Emergency%20Planning,reported%20strikes%20on%20Iranian%20targets. |access-date=1 March 2026 |website=The Astana Times}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=1 March 2026 |title=US-Israel attacks Iran LIVE updates: Iran President, 2 officials to lead transition after Ayatollah Khamenei's death |url=https://www.thehindu.com/news/international/iran-us-tensions-iran-israel-war-nuclear-tensions-tehran-tel-aviv-march-1-live-updates/article70690476.ece |access-date=1 March 2026 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> * {{Flag|Kuwait}}: ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်း အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို “နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ချိုးဖောက်ခြင်း” ဟု ပြောဆိုကာ ရှုတ်ချခဲ့သည်။ * {{Flag|Lebanon}}: လက်ဘနွန်နိုင်ငံကို ပို၍ကျယ်ပြန့်သည့် ဒေသတွင်းစစ်ပွဲထဲ ဆွဲယူခြင်းကို မလက်ခံနိုင်ကြောင်း တိုက်တွန်းပြောကြားခဲ့ပြီး၊ လီဘနွန်၏ လုံခြုံရေးနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ဦးစားပေးရမည် ဟု အလေးထားပြောကြားခဲ့သည်။ထို့နောက် နိုင်ငံအား နိုင်ငံတကာစစ်ပွဲကြီးထဲ ဝင်ပတ်မပါဝင်ဖို့ တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Lebanon PM says Beirut won't let anyone drag country into war |url=https://en.apa.az/asia/lebanon-pm-says-beirut-wont-let-anyone-drag-country-into-war-493708 |access-date=28 February 2026 |website=Apa.az|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Nawaf Salam calls for unity, warns against escalation |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/907872/lbci-lebanon-articles/en |access-date=28 February 2026 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Lebanese PM calls Hezbollah rocket attack on Israel 'irresponsible' |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/2/us-israel-attack-iran-live?update=4353682 |access-date=2 March 2026 |website=Al Jazeera English|language=en}}</ref> <ref>{{cite news |last1=Boxerman |first1=Aaron |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Kanno-Youngs |first4=Zolan |last5=Pager |first5=Tyler |title=Here's the latest. |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/01/world/iran-attack-khamenei-trump/heres-the-latest |work=The New York Times |date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|North Korea}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုများကို “တရားမဝင်သော ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု၏ အလွန်ရက်စက်ပြီး အချုပ်အခြာအာဏာ ချိုးဖောက်မှု၏ အယုတ်မာဆုံးပုံစံ” ဟု ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့၏ “ရှက်ဖွယ်ကောင်းပြီး ဂိုဏ်းဖွဲ့လူဆိုးဆန်သော လုပ်ရပ်” ကို ပြသနေကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last=Kim |first=Heejin |title=North Korea says Israeli attacks and US military operation against Iran are 'illegal aggression' |work=Reuters |date=1 March 2026 |accessdate=2 March 2026 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/north-korea-says-israeli-attacks-us-military-operation-against-iran-are-illegal-2026-03-01/}}</ref><ref>{{cite news |title=N. Korea condemns US-Israel attack on Iran as 'gangster-like conduct' |work=The Korea Times |date=1 March 2026 |accessdate=2 March 2026 |url=https://www.koreatimes.co.kr/foreignaffairs/northkorea/20260301/n-korea-condemns-us-israel-attack-on-iran-as-gangster-like-conduct |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302013520/https://www.koreatimes.co.kr/foreignaffairs/northkorea/20260301/n-korea-condemns-us-israel-attack-on-iran-as-gangster-like-conduct |archive-date=2 March 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=North Korea condemns US-Israel attacks on Iran as 'illegal'|work=Dawn (newspaper) |date=1 March 2026 |accessdate=2 March 2026 |url=https://www.dawn.com/news/1977030}}</ref> * {{Flag|Oman}}: ၂၀၂၆ ခုနှစ် အီရန်–အမေရိကန် နိုင်ငံတကာညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများ တိုးတက်နေစဉ် တိုက်ခိုက်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခြင်းအပေါ် “အထူးအံ့အားသင့်စိုးရိမ်မှု” ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ “ဤအရေးမှာ သင်တို့၏ စစ်ပွဲ မဟုတ်ပါ” ဟု ထပ်မံ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Multiple Arab states that host US assets targeted in Iran retaliation |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/multiple-gulf-arab-states-that-host-us-assets-targeted-in-iran-retaliation |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera English |date=28 February 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oman voices profound concern and condemns escalation following US airstrikes on Iran |url=https://www.fm.gov.om/en/25970/ |access-date=28 February 2026 |website=[[Foreign Ministry (Oman)|Foreign Ministry of the Sultanate of Oman]]}}</ref><ref name="Mohamed-2026">{{cite news |last1=Mohamed |first1=Edna |last2=Marsi |first2=Federica |last3=Siddiqui |first3=Usaid |last4=Adler |first4=Nils |last5=Stepansky |first5=Joseph |last6=Pietromarchi |first6=Virginia |title=US, Israel attack Iran live: Trump announces 'major combat operations' |work=Al Jazeera English{{!}}Al Jazeera |date=28 February 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026}}</ref> * {{flag|Pakistan}}: အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့ တိုက်ခိုက်မှုများကို “မလိုလားအပ်သော တိုက်ခိုက်မှုများ” ဟု သုံးနှုန်းခဲ့ပြီး၊ထိုသို့ အင်အားသုံးမှုကို ပြင်းထန်စွာရှုတ်ချခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲကို ချက်ချင်း ရပ်စဲရန် နှင့် နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနှင့်ဆွေးနွေးရန် အရေးကြီးကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |url=https://islamabadpost.com.pk/pakistan-condemns-unwarranted-attacks-against-iran-calls-for-halt-to-escalation/ |title=Pakistan condemns unwarranted attacks against Iran, calls for halt to escalation |date=28 February 2026}}</ref> * {{Flag|Palestine}}: ပင်လယ်ကွေ့ဒေသ အာရပ်နိုင်ငံများအပေါ် အီရန် ၏ လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |last=Lehmann |first=Noam |date=28 February 2026 |title=Palestinian Authority condemns Iran, offers support to Arab states |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/palestinian-authority-condemns-iran-offers-support-to-arab-states/ |access-date=2 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> * {{Flag|Qatar}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ကာတာနယ်မြေကို အီရန် က တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းက အီရန်၏ လုပ်ဆောင်ချက်အား ကာတာ၏ အချုပ်အခြာအာဏာအား ချိုးဖောက်ခြင်း ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုကို တားဆီးရန်အတွက် နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ တုံ့ပြန်ခွင့်ရှိကြောင်း ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့သည်။ * {{Flag|Russia}}: အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို “အန္တရာယ်များသော လုပ်ရပ်” ဟု ရှုတ်ချခဲ့ပြီး ၎င်းကို “စဉ်းစားဆင်ခြင်မှုမရှိသော၊ ကြိုတင်စီစဉ်ထားပြီး အကြောင်းမဲ့ လက်နက်ကိုင် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု” ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="Nicholls-2026">{{Cite web |last=Nicholls |first=Catherine |date=28 February 2026 |title=Russia condemns "reckless" airstrikes on Iran, as Finland and Ireland express concern |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm6dime800073b6se0guzho3 |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Lavrov |first=Sergey |title=Statement by the Russian Foreign Ministry regarding military aggression of the United States and Israel against Iran |url=https://mid.ru/en/foreign_policy/news/2083284/#sel=6:21:qnj,6:27:m1n |website=MFA Russia}}</ref> သမ္မတ [[ဗလာဒီမီယာ ပူတင်|ပူတင်]] က [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ]] နှင့် ၎င်း၏ မိသားစုကို အသက်ဆုံးခြင်းကို “နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ချိုးဖောက်ထားသော အမှု” ဟု ရှုတ်ချခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=World reacts to Khamenei's death in Tehran as Israel, US, and Iran continue to trade strikes |url=https://www.yahoo.com/news/articles/world-reacts-khameneis-death-tehran-141425230.html |work=Yahoo News |date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|Saudi Arabia}}: ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများအပေါ် အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်မှုများအား ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ဘာရိန်း၊ ကာတာ၊ ကူဝိတ်နှင့် ဂျော်ဒန်တို့နှင့်အတူ အီရန်အား ကြေညာချက်ဖြင့် ရှုတ်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Saudi condemns 'Iranian aggression' against UAE, Bahrain, Qatar, Kuwait, Jordan |url=https://www.brecorder.com/news/40409437 |access-date=28 February 2026 |website=[[Business Recorder]] |language=en}}</ref> * {{flag|South Africa}}: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]ရှိ သက်ဆိုင်သူများ၏ အမည်ကို တိုက်ရိုက်မဖော်ပြဘဲ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေဖြင့် ထိန်းသိမ်းမှု နှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေ လိုက်နာမှုအတွက် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကို “နှစ်ဆတိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရန်” တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ပြောဆိုရာတွင် သမ္မတသည် ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာတမ်း၏ အပိုဒ် ၅၁ ကို ကိုးကားပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Post Reporter |title=Cyril Ramaphosa calls for dialogue in the Middle East amid escalating tensions |url=https://iol.co.za/thepost/news/2026-03-01-cyril-ramaphosa-calls-for-dialogue-in-the-middle-east-amid-escalating-tensions/ |access-date=1 March 2026 |work=IOL |date=1 March 2026 |language=en}}</ref> * {{Flag|Spain}}: စပိန်ဝန်ကြီးချုပ်သည် ၎င်း၏အစိုးရအနေဖြင့် အမေရိကန် နှင့် အစ္စရေး တို့၏ တစ်ဖက်သတ် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို “ငြင်းပယ်ကြောင်း” ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထိုလုပ်ရပ်များသည် ဒေသတွင်း တင်းမာမှုကို မြင့်တက်စေပြီး နိုင်ငံတကာစနစ်ကို ပို၍ မတည်ငြိမ်ပြီး ရန်လိုသော အခြေအနေသို့ ဦးတည်စေကြောင်းလည်း ဆိုသည်။ ထို့ပြင် အီရန် အစိုးရနှင့် [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ]] ၏ လုပ်ရပ်များကိုလည်း ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ချက်ချင်း တင်းမာမှုလျှော့ချရန်နှင့် “ရေရှည် နိုင်ငံရေးဖြေရှင်းချက်” ရရှိရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=de la Baume |first1=Maïa |last2=Tadeo |first2=Maria |title=Spain slams US and Israeli strikes on Iran, reflecting shift in foreign policy |work=Euronews |date=28 February 2026 |accessdate=1 March 2026 |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/02/28/spain-slams-us-and-israeli-strikes-on-iran-reflecting-shift-in-foreign-policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228155207/https://www.euronews.com/my-europe/2026/02/28/spain-slams-us-and-israeli-strikes-on-iran-reflecting-shift-in-foreign-policy |archive-date=28 February 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Sánchez |first=Pedro |title=Rechazamos la acción militar unilateral de EE.UU. e Israel, que supone una escalada y contribuye a un orden internacional más incierto y hostil |website=Twitter |date=28 February 2026 |accessdate=1 March 2026 |url=https://x.com/sanchezcastejon/status/2027707726738923754 |lang=es}}</ref> * {{Flag|Syria}}: ဆော်ဒီအာရေးဗီးယား၊ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု၊ ဘာရိန်း၊ ကာတာ၊ ကူဝိတ်နှင့် ဂျော်ဒန်တို့ကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အီရန်၏တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြင်းထန်စွာရှုတ်ချကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |publisher=Syrian Arab News Agency |title=Syria condemns Iranian strikes on several Arab countries |url=https://sana.sy/en/syria/2299324/ |access-date=28 February 2026 |language=en-US}}</ref> * {{Flag|Taiwan}}: [[လိုင့်ချင်းဒေ|သမ္မတ လိုင့်ချင်းဒေ]] သည် အခြေအနေကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေပြီး ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံသားများ၏ ဘေးကင်းရေးအတွက် ကမ္ဘာ့မဟာမိတ်များနှင့် နီးကပ်စွာ အဆက်အသွယ်ထားရှိကာ ဒေသတွင်းရှိ ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံသားများ ဘေးကင်းစေရန် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Shuwei |title=美以空襲伊朗 賴總統: 密切關注局勢與友盟保持聯繫 |trans-title=U.S. and Israeli airstrikes on Iran: President Lai: Closely monitoring the situation and maintaining contact with allied countries |url=https://money.udn.com/money/story/7307/9350264 |access-date=28 February 2026 |website=Economic Daily |language=zh-Hant-TW|date=28 February 2026|first=Wu}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Wu Shu-wei |last2=Shih Hsiu-chuan |date=28 February 2026 |title=Taiwan closely monitoring situation after U.S., Israel strike Iran: Lai - Focus Taiwan |url=https://focustaiwan.tw/politics/202602280015 |access-date=2 March 2026 |website=Focus Taiwan - CNA English News |language=en-US}}</ref> * {{Flag|Thailand}}: ဝန်ကြီးချုပ် [[အာနုထင်း ချာန်ဝီရာကွန်း]] သည် ဒေသခံများကို ဘေးလွတ်ရာ ရွှေ့ပြောင်းကြရန် တိုက်တွန်းသည်။ <ref>{{cite web |title=Thai PM says preparing to evacuate citizens in Middle East |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2026/03/02/thai-pm-says-preparing-to-evacuate-citizens-in-middle-east |website=The Star |access-date=2 March 2026 |language=en |date=2 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=29 Thais in Iran ask to return home as Foreign Ministry sets up "war room" |url=https://www.nationthailand.com/news/world/40063175 |website=nationthailand |access-date=2 March 2026 |date=2 March 2026}}</ref> * {{Flag|Turkey}}: နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ဒေသတွင်း အကြမ်းဖက်မှုများ အဆုံးသတ်ရန် သက်ဆိုင်သူ အားလုံးကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ တူရကီသမ္မတ က အစ္စရေး၏ ရန်လိုမှုများကို ကန့်ကွက်သည့်အပြင်၊ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများကို အီရန်က တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းအတွက်လည်း ရှုတ်ချခဲ့သည်။ * {{Flag|Ukraine}}: [[ဗိုလိုဒီမာ ဇီလန်စကီး|သမ္မတ ဗိုလိုဒီမာ ဇီလန်စကီး]] သည် အစ္စရေး–အမေရိကန် တိုက်ခိုက်မှုများကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ ပြတ်သားသော လုပ်ဆောင်မှုသည် အရေးကြီးကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အမေရိကန်၏ ပြတ်သားသော သန္နိဋ္ဌာန်ရှိသမျှ ကမ္ဘာ့အန္တရာယ်ပြုသူများ အားနည်းလာကြောင်းနှင့် ယင်းအခြေအနေကို ရုရှား ကိုလည်း နားလည်စေရန် လိုအပ်ကြောင်း ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသသည် နောက်ဆုံးတွင် ပိုမိုလုံခြုံတည်ငြိမ်လာမည်ဟု ဆိုသည်။တစ်ချိန်တည်းတွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ကလည်း လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော အခြေအနေများ၏ အကြောင်းရင်းမှာ အီရန်အစိုးရ၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ပြစ်ဒဏ်မခံရခြင်းတို့ဖြစ်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် မကြာသေးမီလများအတွင်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာသော ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြသူများအပေါ် ဖိနှိပ်သတ်ဖြတ်မှုများကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ * {{Flag|United Arab Emirates}}: ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ၎င်း၏နယ်မြေအတွင်းသို့ အီရန် ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို အပြင်းထန်ဆုံးစကားလုံးများဖြင့် ရှုတ်ချခဲ့ပြီး အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုများသည် “အန္တရာယ်ရှိသော တင်းမာမှုမြင့်တက်မှုနှင့် အရပ်သားများ၏ လုံခြုံရေးနှင့် ဘေးကင်းရေးကို ခြိမ်းခြောက်သည့် သူရဲဘောကြောင်သော လုပ်ရပ်” ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်ရန် “အပြည့်အဝ အခွင့်အရေး” ရှိကြောင်းလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ * {{Flag|United Kingdom}}: အစောပိုင်းတွင် ဗြိတိန် သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အား တိုက်ခိုက်မှုအတွက် ၎င်း၏ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို အသုံးပြုခွင့် မပေးခဲ့သာ်လည်း နောက်တွင် ဗြိတိန်၏ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို ကာကွယ်ရေးရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အသုံးပြုခွင့်ပေးရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်သည် နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် နောက်တွင် ကိုက်ညီကြောင်းလည်း ဝန်ကြီးချုပ် [[ကီယာစတားမာ]] ပြောဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?post=asset%3A2896a987-90c2-4bfc-84ef-1c37ebd0e5e1#post|title='We do not want to see wider regional conflict' – UK government|last=Beale|first=Jonathan|date=28 February 2026|access-date=28 February 2026|website=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Christian |date=28 February 2026 |title=British planes "in the sky" in Middle East, says Starmer |url=https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm6g761z00003b6uxoibiu86 |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |last= |title=Iran latest: supreme leader Ayatollah Ali Khamenei confirmed dead |url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/us-attacks-iran-strikes-trump-latest-news-q39l3fsrd |work=[[The Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301020839/https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/us-attacks-iran-strikes-trump-latest-news-q39l3fsrd |archive-date=1 March 2026 |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> .<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj98egkl7l1o |title=UK has not given US permission to use RAF bases for Iran strikes |last1=Beale |first1=Jonathan |last2=Pike |first2=Joe |work=BBC News |date=19 February 2026 |access-date=1 March 2026}}</ref> <ref>{{cite news |last1=Boxerman |first1=Aaron |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Kanno-Youngs |first4=Zolan |last5=Pager |first5=Tyler |title=Iran Live Updates: U.S. Reports American Casualties as Trump Says He's 'Willing to Talk' to Iran |url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/01/world/iran-attack-khamenei-trump#heres-the-latest |work=The New York Times|date=1 March 2026}}</ref> * {{Flag|Venezuela}}: အီရန်နိုင်ငံအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး သံတမန်ရေးရာ ဆွေးနွေးမှုများကြားတွင် အန္တရာယ်ရှိပြီး မကြုံစဖူး တိုးမြင့်လာမှုဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ထို့အပြင် အိမ်နီးချင်းများအပေါ် အီရန်၏တိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး ဒေသတွင်းတွင် ဆွေးနွေးမှုကင်းမဲ့မှု၏ ဖြစ်ရပ်များအတွက် အကြောင်းရင်းအဖြစ် အပြစ်တင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Condena de Venezuela y Cuba por ofensiva militar de EE.UU. e Israel contra Irán |trans-title= |url=https://www.baenegocios.com/mundo/condena-de-venezuela-y-cuba-por-ofensiva-militar-de-ee-uu-e-israel-contra-iran/ |access-date=28 February 2026 |work=BAE Negocios |date=28 February 2026 |language=es}}</ref>အဆိုပါ ထုတ်ပြန်ချက်ကို အီရန်ခေါင်းဆောင် သေဆုံးမှု အတည်ပြုချက် ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် ဗင်နီဇွဲလားသည် လူမှုမီဒီယာပေါ်မှ ထုတ်ပြန်ထားချက် အားလုံးကို ဖျက်ထုတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |last=Pitazo |first=Redacción El |date=1 March 2026 |title=Canciller de Venezuela elimina comunicado en el que condenaba ataque de EE. UU. contra Irán |url=https://elpitazo.net/politica/canciller-de-venezuela-elimina-comunicado-en-el-que-condenaba-ataque-de-ee-uu-contra-iran/ |access-date=1 March 2026 |website=El Pitazo |language=es |quote=El canciller venezolano, Yván Gil, borró de sus redes sociales y de la de la Cancillería de Venezuela el comunicado en el que condenaba el ataque de Estados Unidos e Israel contra Irán, cuando apenas se confirmó la muerte del líder supremo iraní, Alí Jameneí. [...] El comunicado ya no puede encontrarse en ninguna red social relacionada a la Casa Amarilla. |trans-quote=The minister, Yvan Gil, erased from his social media and those of Venezuelan ministry the message condemning the United States and Isreal attack against Iran, just after the confirmation of the death of Iranian supreme leader Ali Khamenei. [...] The statement can no longer be found in any social media related to the Yellow House.|trans-title=Venezuelan Foreign Minister deletes statement condemning US attack on Iran}}</ref> * {{Flag|Myanmar}}:အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် ပဋိပက္ခများအပေါ် မြန်မာနိုင်ငံက စိုးရိမ်ပူပန်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ထားပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးမူကြီး (၅) ရပ်ကို အခြေခံသည့် သံတမန်ရေးဆွေးနွေးမှုများမှတစ်ဆင့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်နှင့် နိုင်ငံများအနေဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နယ်မြေတည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကို အပြန်အလှန် လေးစားကာ ပဋိပက္ခများကို လျှော့ချရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80643|title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်|work=MOI Myanmar|access-date=၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> ====အဖွဲ့အစည်းများ==== * {{Flag|United Nations}}: အတွင်းရေးမှူးချုပ် [[အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်]] သည် တိုက်ခိုက်မှုများကို ရှုတ်ချပြီး “အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်ပေါ် အသုံးပြုထားသော စစ်အင်အား၊ နှင့် အနောက်ဒေသတစ်လွှား အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်မှုများသည် နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးကို ချိုးဖောက်နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်<ref>{{Cite news |last=Alsharif |first=Mirna |date=28 February 2026 |title=U.N. secretary-general condemns military escalation in Iran |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/israel-iran-live-updates-rcna261099/rcrd102084?canonicalCard=true |access-date=28 February 2026 |work=[[NBC News]] |language=en}}</ref> * {{Flag|European Union}}:အဆိုပါ ပဋိပက္ခကို “အလွန်စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ” ဟု ပြောဆိုခဲ့ပြီး တင်းမာမှုများ လျှော့ချရန် ထိန်းသိမ်းသတိထားရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Von der Leyen llama abiertamente a una "transición creíble" de poder en Irán |trans-title= |url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-von-der-leyen-llama-abiertamente-transicion-creible-poder-iran-20260301163251.html |access-date=1 March 2026 |website=www.europapress.es}}</ref> * {{Flag|NATO}}: ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက အခြေအနေကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ အကြီးတန်းအရာရှိတစ်ဦးက Stars and Stripes သတင်းဌာနသို့ ပြောကြားရာတွင် အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများ ကျယ်ပြန့်လာနိုင်ခြေရှိပါက အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများကို ကာကွယ်နိုင်ရန် ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေး သတိရှိမှုကို မြှင့်တင်ထားကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=Counterstrikes continue at US Navy base in Bahrain; residential buildings off base attacked |url=https://www.stripes.com/theaters/middle_east/2026-02-28/strikes-on-bahrain-iran-israel-20902624.html |website=[[Stars and Stripes (newspaper)|Stars and Stripes]] <!-- American military newspaper --> |first1=Lara |last1=Korte |first2=Shannon |last2=Renfroe |access-date=28 February 2026 |language=en|date=28 February 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bayer |first=Lily |title=NATO closely following developments in Iran, spokesperson says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/nato-closely-following-developments-iran-region-spokesperson-says-2026-02-28/?link_source=ta_first_comment&taid=69a2e229c51a27000147f948&utm_campaign=trueAnthem:+Trending+Content&utm_medium=trueAnthem&utm_source=facebook&fbclid=IwdGRleAQQELJleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEePbAkicn0PP7HrpQkPPbqTBTBP1wTavkIcS62hS7-9p7fvfcERq9RCfjQvKk_aem_A0C4X16i5zoUuf0qwc9Iog |website=[[Reuters]]|date=28 February 2026|access-date=28 February 2026}}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စစ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အစ္စရေးနိုင်ငံ၏ စစ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ စစ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စစ်ဆင်ရေးများ]] b68b3h47o88phfft1q03sfcjhbexgll ၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု 0 283203 1032708 1021399 2026-05-21T03:36:21Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၂၆]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032708 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု | partof = [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]၊ [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]]၊ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] နှင့် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] | image = | caption = | date = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | place = [[ဟားခါးမြို့]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | coordinates = {{coord|22.6366|N|93.6115|E|region:MM|display=inline,title}} | image_map = {{Location map | Myanmar | alt = ဟားခါးမြို့ တည်နေရာ | caption = ချင်းပြည်နယ်အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားရာ ဟားခါးမြို့ တည်နေရာ | width = 250 | lat = 22.6366 | long = 93.6115 }} | status = အစည်းအဝေးကို ပြီးမြောက်အောင် ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည် | combatant1 = * {{army|MYA}} ** {{flagicon image|Mm-north-western-rmc.svg}} [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (ဟားခါး) (CDF-Hakha) | commander1 = [[မြန်မာ့တပ်မတော်]] | commander2 = မသိရှိရ | casualties1 = * လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁ ဦး ဒဏ်ရာရ * မော်တော်ယာဉ် ၂ စီးနှင့် လွှတ်တော်မှန်အချို့ ထိခိုက်ပျက်စီး<br>{{small|(ဘီဘီစီသတင်းဌာနဖော်ပြချက်)}} | casualties2 = မသိရှိရ | notes = တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ၁၄ ခုအနက် တစ်ခုတည်းသော တိုက်ခိုက်ခံရသည့် ဖြစ်စဉ် }} '''၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု''' သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဟားခါးမြို့]]၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် [[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ချင်းလဲန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က [[ဒရုန်း]]ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|title=ချင်းလွှတ်တော်ကျင်းပနေတုန်း ဘယ်လိုတိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရလဲ|work=ဘီဘီစီသတင်းဌာန|access-date=၂၁ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၁ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် လွှတ်တော်သက်တမ်းသစ် စတင်သည့်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ကျင်းပခဲ့သည့် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ၁၄ ခုအနက် တစ်ခုတည်းသော တိုက်ခိုက်ခံရသည့် ဖြစ်စဉ်အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://zalen.info/%E1%80%9F%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%AB%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90/|title=ဟားခါးမြို့ပြည်နယ်လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပတဲ့နေ့မှာပစ်ခတ်မှုဖြစ်ပွား|work=zalen|access-date=၂၁ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၀ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ဖြစ်စဉ် == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အသီးသီး၌ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးများ ကျင်းပခဲ့ရာ ချင်းပြည်နယ်တွင် နယ်မြေလုံခြုံရေး အခြေအနေကြောင့် ဟားခါးမြို့တော်ပြင်ပတွင် နေထိုင်သည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အချို့အား ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ခေါ်ယူခဲ့ရသည်။ ဟားခါးမြို့ရှိ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး ဝင်းအတွင်းနှင့် ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် အဆောက်အအုံအနီး၌ အစည်းအဝေး ကျင်းပနေစဉ်အတွင်း CDF-Hakha အဖွဲ့က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံး ၆ လုံးခန့် ကြဲချတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဗုံးတစ်လုံးမှာ အစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝင်းအတွင်း ရပ်နားထားသည့် မော်တော်ယာဉ်တစ်စီးပေါ်သို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီး၊ လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ၏ မှန်အချို့လည်း ပေါက်ကွဲမှုဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ CDF-Hakha က ၎င်းတို့လက်ချက်ဖြစ်ကြောင်း မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ရုပ်သံမှတ်တမ်းနှင့်အတူ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး မြို့နေပြည်သူများအား လုံခြုံသည့်နေရာတွင် နေထိုင်ရန် သတိပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://npnewsmm.com/news/69be8d23e698f161ff14604f|title=ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် နှင့် အစိုးရရုံးအနီးကို အသေခံဒရုန်းဖြင့်တိုက်ခိုက်သည့်ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း ထိခိုက်မှုအနည်းငယ်သာရှိ|work=NP News|access-date=၂၁ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၁ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> ချင်းလဲန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့-ဟားခါး (CDF-Hakha) သည် ချင်းပြည်နယ်မြို့တော် ဟားခါးတွင် အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီတပ်များကို တိုက်ခိုက်နေသည့် ဒေသန္တရကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်။ == တိုက်ခိုက်မှုကြားမှ လွှတ်တော်ကျင်းပနိုင်မှု == တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း အစည်းအဝေးကို အစီအစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ကျင်းပခဲ့သည်။ နံနက် ၁၀ နာရီတွင် စတင်သည့် အစည်းအဝေး၌ ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန် ([[ဟားခါးမြို့နယ်]]-၁) ကို သဘာပတိအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttttiyakim-khngpnnynyltttteaa-pthmpunmnacnnyawe-cttngkngp|title= တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ |work=Myanmar Digital News|access-date=၂၁ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၀ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> ထို့နောက် အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်များကို ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ တာဝန်ရှိသူများအဖြစ် အတည်ပြု ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည် - {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" |- style="background:#efefef;" ! scope="col" | ရာထူး ! scope="col" | အမည် ! scope="col" | မဲဆန္ဒနယ် ! scope="col" | မှတ်ချက် |- | '''သဘာပတိ''' | [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] | ဟားခါး (၁) | လျှို့ဝှက်ဆန္ဒမဲဖြင့် ရွေးချယ်ခံရ |- | '''ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ''' | ဦးကောလ်လျန်ထန်း | ပလက်ဝ (၂) | ၂၀၂၆ မတ် ၂၀ တွင် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင် |- | '''ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ''' | ဦးသန့်စင်ဦး | မတူပီ (၂) | ၂၀၂၆ မတ် ၂၀ တွင် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင် |} == ကိုးကား == <references /> [[Category:ချင်းပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] 9lruawhhoy776eea4w59aodmh42l7i8 ၂၀၂၆ လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ 0 284484 1032709 1026830 2026-05-21T03:37:03Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၂၆]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032709 wikitext text/x-wiki {{current}} {{Infobox military conflict | conflict = ၂၀၂၆ လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ | image = File:2026 Lebanon War Map.svg | caption = {{leftlegend|#0038b8ff|အစ္စရေး}} {{leftlegend|#13E7DB|အစ္စရေး သိမ်းပိုက်ထားသော ဂိုလန်ကုန်းမြင့်}} {{leftlegend|#f7e117ff|လက်ဘနွန်အတွင်းရှိ ဟစ်ဇ်ဘိုလာများ ရှိရာနေရာ}} {{leftlegend|#800080ff|အစ္စရေး၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်ရှိ လက်ဘနွန်နယ်မြေ}} {{leftlegend|#11FF11ff|[[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ|ဆီးရီးယား]]}} {{align|left|{{legend-line|blue solid 2px|လီတာနီမြစ်|inline=yes}}}} | place = [[လက်ဘနွန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ]] | date = {{start date|2026|03|02|df=yes}} – လက်ရှိ <br />({{Age in years and days|2026|03|02}}) | partof = ဟစ်ဇ်ဘိုလာ-အစ္စရေး ပဋိပက္ခ (၂၀၂၃–လက်ရှိ) နှင့် [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၂၆ အီရန် စစ်ပွဲ]] | combatant1 = {{tree list}} * '''ဟစ်ဇ်ဘိုလာ''' * {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} အာမယ်လ် လှုပ်ရှားမှု <ref>{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}</ref><br/><small>အာမယ်လ်အဖွဲ့ဝင်များကိုလည်း အစ္စရေးက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများတွင် ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်။</small> <ref>{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}</ref><hr/> * '''အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းခံရသူများ:''' ** '''ပါလက်စတိုင်း အစ္စလာမ္မစ် ဂျီဟတ်အဖွဲ့''' ** '''ဟားမတ်စ် ''' ** {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} အစ္စလာမ္မစ်အုပ်စု (လက်ဘနွန်)<ref name="MuslimBrothers">{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}</ref> {{tree list/end}} | combatant2 = {{flag|Israel}}<hr/>'''ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းခံရသူများ:'''<br/>{{flag|Syria}}<br/><small>စစ်ပွဲစတင်ပြီးနောက် ဆီးရီးယားသည် ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့ လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းရေးကို ထောက်ခံသဖြင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။</small> <ref name="Iwaza-2026">{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times}}</ref> | combatant3 = {{flag|Lebanon}}<br/><small>အစ္စရေး၏ ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လက်ဘနွန်စစ်သည်အချို့ သေဆုံးခဲ့ရသည်။</small><ref>{{cite news |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}</ref><br/>{{flagicon|United Nations}} [[UNIFIL]]<br/><small>၁၉၇၈ ခုနှစ်ကတည်းက လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်အကြား ကြားခံအဖြစ် ချထားသည့် ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။</small> | status = ၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက်မှစ၍ ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲထားသည် * အစ္စရေး၏ မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးများကို ၂၀၂၆ မတ် ၁၆ တွင် စတင်ခဲ့ * လက်ဘနွန် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၂၈ သို့ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ * အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်အကြား ၁၀ ရက်ကြာ အပစ်ရပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ | casualties1 = ဟစ်ဇ်ဘိုလာ တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၄၀၀+ သေဆုံး (ဟစ်ဇ်ဘိုလာဘက်မှ)<ref>{{Cite news |title=More than 400 Hezbollah fighters killed |date=27 March 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/more-than-400-hezbollah-fighters-killed-new-war-with-israel-so-far-sources-say-2026-03-27/ |work=Reuters}}</ref><br>ဟစ်ဇ်ဘိုလာ ၁၂ ဦး အဖမ်းခံရ<br>ဟစ်ဇ်ဘိုလာ တိုက်ခိုက်ရေးသမား ~၁,၇၀၀ သေဆုံး (အစ္စရေးဘက်မှ)<ref>{{Cite news |last=Horovitz |first=Michael |date=2026-04-16 |title=Opposition decry imposed ceasefires |url=https://www.timesofisrael.com/opposition-northern-mayors-decry-imposed-ceasefires-as-lebanon-truce-declared/ |work=The Times of Israel}}</ref> | အာမယ်လ်အဖွဲ့ဝင် ရှေးဦးသူနာပြု ၆ ဦး သေဆုံး | ဟားမတ်စ် အဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး သေဆုံး | casualties2 = အစ္စရေးစစ်သည် ၁၄ ဦး သေဆုံး<br>အစ္စရေးစစ်သည် ၄၁၁ ဦး ဒဏ်ရာရ | casualties3 = လက်ဘနွန်စစ်သည် ၂၂ ဦးထက်မနည်း သေဆုံး<br>အရပ်ဘက် ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁ ဦး သေဆုံး<br>ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး သေဆုံး | casualties4 = လက်ဘနွန်ဘက်တွင် ၂,၁၆၇ ဦး သေဆုံး၊ ၇,၀၆၁ ဦး ဒဏ်ရာရ<br>နေရပ်စွန့်ခွာသူ ၁,၂၀၀,၀၀၀ ကျော်<br>အစ္စရေးဘက်တွင် အရပ်သား ၂ ဦး သေဆုံး }} '''၂၀၂၆ လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ''' ({{lang-en|'''2026 Lebanon War'''}}) သည် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ]] နှင့် [[လက်ဘနွန်နိုင်ငံ]] အခြေစိုက် ဟစ်ဇ်ဘိုလာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ရေးပဋိပက္ခတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းစစ်ပွဲသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော ဟစ်ဇ်ဘိုလာ-အစ္စရေး ပဋိပက္ခ (၂၀၂၃–လက်ရှိ) ၏ နောက်ဆက်တွဲနှင့် [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၂၆ အီရန် စစ်ပွဲ]] ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-06 |title=War Intensifies in Lebanon {{!}} Council on Foreign Relations |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=2026-04-18 |website=www.cfr.org |language=en}}</ref> စစ်ပွဲအတွင်း အစ္စရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ က လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းသို့ မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲခဲ့ပြီး၊ ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့ကလည်း အစ္စရေးမြောက်ပိုင်းသို့ ဒုံးကျည်များဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခတွင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာနှင့်အတူ လက်ဘနွန်ရှိ အာမယ်လ် လှုပ်ရှားမှု၊ ပါလက်စတိုင်း အစ္စလာမ္မစ် ဂျီဟတ်အဖွဲ့ နှင့် ဟားမတ်စ် အဖွဲ့တို့က ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့က ၎င်းတို့အား လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းရေးကို ထောက်ခံသည့် [[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ]] စစ်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ပဋိပက္ခနယ်ပယ် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Duggal |first=Hanna |title=How Israel’s invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis |access-date=2026-04-18 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်အကြား ၁၀ ရက်ကြာ ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သော်လည်း စစ်ရေးတင်းမာမှုများ ဆက်လက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဤစစ်ပွဲကြောင့် လက်ဘနွန်ဘက်တွင် လူပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁.၂ သန်းကျော် နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ရကာ လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ ယခုနှစ်ထဲ ပြုလုပ်ရန်စီစဥ်ထားသော လက်ဘနွန် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ကိုလည်း ၂၀၂၈ ခုနှစ်သို့ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news |last=Ward |first=Euan |date=2026-04-16 |title=Lebanon-Israel Cease-Fire Goes Into Effect |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/17/world/iran-us-war-trump |access-date=2026-04-18 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်းနှင့်ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ == '''ဟစ်ဇ်ဘိုလာ''' (Hezbollah') ဆိုသည်မှာ [[အီရန်နိုင်ငံ]] က နောက်ခံရပ်တည်ပေးထားသည့် [[ရှီအာမွတ်စလင်(မ်)|ရှီအာ]] အစ္စလာမ္မစ် နိုင်ငံရေးပါတီနှင့် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[လက်ဘနွန်နိုင်ငံ]] တွင် အခြေစိုက်သည်။ "ဟစ်ဇ်ဘိုလာ" ဟူသော အမည်သည် "ဘုရားသခင်၏ ပါတီ" (Party of God) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2023-10-18 |title=လက်ဘနွန်က ဟစ်ဇ်ဘိုလာ ဆိုတာ ဘယ်သူတွေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/crg1r1mvv7zo |access-date=2026-04-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ယင်းအဖွဲ့ကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှ စတင်၍ '''ဟာဆန် နက်စ်ယဲလာ''' က ဦးဆောင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ၎င်းလုပ်ကြံခံရပြီးနောက်ပိုင်း '''နာအင်မ် ကာဆင်''' က ဆက်လက်ဦးဆောင်လျက်ရှိသည်။ ဟစ်ဇ်ဘိုလာသည် လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးစနစ်တွင် ဩဇာကြီးမားသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး အစ္စရေးနိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေသည့် အဓိကလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=What Is Hezbollah? {{!}} Council on Foreign Relations |url=https://www.cfr.org/backgrounders/what-hezbollah |access-date=2026-04-18 |website=www.cfr.org |language=en}}</ref> အစ္စရေးနှင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့အကြား တိုက်ပွဲများသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ဂါဇာ-အစ္စရေး ပဋိပက္ခ|ဂါဇာစစ်ပွဲ]] ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းပဋိပက္ခသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အစ္စရေး၏ လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နှစ်ဖက်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သော်လည်း အဆိုပါ သဘောတူညီချက်မှာ ရေရှည်မတည်တံ့ခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |last=BERNAMA |date=2026-02-03 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa |url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362 |access-date=2026-04-18 |website=BERNAMA |language=en}}</ref> အစ္စရေးနိုင်ငံသည် လက်ဘနွန်နိုင်ငံအတွင်းသို့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို နေ့စဉ်နီးပါး ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် အရပ်သား ၁၂၇ ဦးအပါအဝင် လူပေါင်း ၅၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု သတင်းများတွင် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့သည် ၎င်းတို့၏ စစ်ရေးအခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် လက်နက်တိုက်များကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းဖြင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု အစ္စရေးဘက်က စွပ်စွဲခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ တင်းမာမှုများနှင့် ဆက်ရှိနေခဲ့ရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် စစ်ပွဲအသစ် တစ်ကျော့ပြန် စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-07 |title=Israel sends more troops to southern Lebanon to expand ground offensive |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/israel-sends-more-troops-to-southern-lebanon-to-expand-ground-offensive/3895935 |access-date=2026-04-18 |website=Anadolu |language=tr}}</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့က ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့၏ အဓိကကျောထောက်နောက်ခံဖြစ်သော [[အီရန်နိုင်ငံ]] အပေါ် စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]] ကို လုပ်ကြံခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့က အစ္စရေးနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဒုံးကျည်များဖြင့် ပြန်လည်ပစ်ခတ်ခဲ့ရာမှ ၂၀၂၆ လက်ဘနွန်စစ်ပွဲ စတင်ခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ အစ္စရေးကလည်း မြို့တော် [[ဘေရွတ်မြို့]] အပါအဝင် လက်ဘနွန်တစ်ဝန်းလုံးကို လေကြောင်းမှ ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးတပ်မတော်သည် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းသို့ မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးများ စတင်ခဲ့ပြီး တပ်မ (၅) ခုအထိ အသုံးပြု၍ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့က အစ္စရေးနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဒရုန်းများနှင့် ဒုံးကျည်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီး၊ အစ္စရေးကလည်း လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်း၊ ဘေရွတ်နှင့် ဘီကာတောင်ကြား တို့ကို ရာနှင့်ချီသော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းကို အခြားဒေသများနှင့် အဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်စေရန် လီတာနီမြစ်ပေါ်ရှိ အဓိကတံတားများကိုလည်း အစ္စရေးက ဗုံးကြဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ ဘင့်တ်ဂျဘေးလ်မြို့ သည် မြေပြင်တိုက်ပွဲများ အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်ပွားရာ ဗဟိုချက်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးက လက်ဘနွန်နယ်စပ်ရှိ အခြေချနေထိုင်မှုများကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် လီတာနီမြစ်အထိ လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းဒေသများကို သိမ်းပိုက်ထားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2026-03-18 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=2026-04-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> လက်ဘနွန်အစိုးရသည် နိုင်ငံတော်ကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေပြီး အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပျက်စီးစေသည့် ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို လူသိရှင်ကြား ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ပိတ်ပင်ရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ လက်နက်များကို အစိုးရထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ လွှဲပြောင်းရန်နှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ တိုက်ခိုက်ခြင်းများကို ရပ်တန့်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း လက်ဘနွန်အစိုးရသည် အစ္စရေး၏ နယ်မြေသိမ်းယူမှု အစီအစဉ်နှင့် အရပ်သားများအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများကိုလည်း ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Durie |first=Yashraj Sharma,Zaid Sabah,Lyndal Rowlands,Mariamne Everett,Urooba Jamal,Federica Marsi,Alex Milan |title=Iran war updates: Pakistani army chief in Tehran in bid to restart US talks |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/15/iran-war-live-trump-hints-at-second-round-of-talks-israel-pounds-lebanon |access-date=2026-04-18 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ဧပြီလအတွင်းတွင် အီရန် နှင့် အမေရိကန်-အစ္စရေးတို့အကြား ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့ပြီး ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့ကလည်း ၎င်းတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်တန့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် [[ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟု]] က အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် လက်ဘနွန်နှင့် မသက်ဆိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ရာ ယင်းမှာ အီရန်နှင့် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးသူ ပါကစ္စတန်ဝန်ကြီးချုပ် ရှာဘတ် ရှရစ်ဖ် တို့၏ ပြောကြားချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အပစ်ရပ်စဲရေး ကြေညာပြီး နာရီပိုင်းအကြာမှာပင် အစ္စရေးသည် စစ်ပွဲအတွင်း အကြီးမားဆုံးသော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် လူပေါင်း ၃၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လက်ဘနွန်နှင့် အစ္စရေးကြား ဆယ်ရက်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက် စတင်အသက်ဝင် |url=https://news-eleven.com/article/311301 |access-date=2026-04-18 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> နောက်ဆုံးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့၌ အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]] က အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်တို့အကြား ၁၀ ရက်ကြာ ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ လက်ဘနွန်နှင့်အစ္စရေးတို့ ဝါရှင်တန်တွင် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးပွဲ ပြုလုပ်မည် |url=https://news-eleven.com/article/311272 |access-date=2026-04-18 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=2026-04-18 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == တိုက်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် တိုက်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ နှစ်ဖက်စလုံးက တစ်ဖက်မှ အရင်စတင် ရန်စခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အပြန်အလှန် စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။အစ္စရေးဘက်၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မတ်လ ၂ ရက်နေ့ အစောပိုင်းတွင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့က အစ္စရေးမြောက်ပိုင်းရှိ စစ်တပ်စခန်းများကို ဒုံးကျည်အမြောက်အမြားဖြင့် စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ဟစ်ဇ်ဘိုလာဘက်ကမူ အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်နယ်စပ်ကို ကျူးကျော်ရန် ပြင်ဆင်နေပြီး ၎င်းတို့၏ နယ်မြေထဲ ကင်းထောက်ဒရုန်းများဖြင့် လာရောက် နှောင့်ယှက်ခဲ့သည့်အပြင် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများကိုလည်း အစ္စရေးက အရင်ပစ်ခတ်ခဲ့သည့်အတွက် ပြန်လည်တုန့်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire ‘does not include Lebanon’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=2026-04-18 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> === '''မတ်လ ၃ ရက်နေ့ အခြေအနေနှင့် ပဋိပက္ခ ကျယ်ပြန့်လာခြင်း''' === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးတပ်မတော်သည် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းသာမက မြို့တော် [[ဘေရွတ်မြို့]] ကိုပါ ပစ်မှတ်ထား၍ ပြင်းထန်သော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[မာကို ရူဘီအို]] ကလည်း အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင်ကြောင်း သတိပေးပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-03 |title=ဘေရွတ်နဲ့ တဟီရန်ကို အစ္စရေး ထပ်မံတိုက်ခိုက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cdr2ev3rxx7o |access-date=2026-04-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း [[အီရန်နိုင်ငံ]] သည် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများရှိ ပစ်မှတ်များကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အီရန်အစိုးရ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ]] ရှိ အမေရိကန် လေတပ်စခန်းကို ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ကြောင်းနှင့် [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]] ရှိ အမေရိကန်သံရုံးကိုလည်း ဒရုန်းများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ ဤဖြစ်ရပ်များကြောင့် စစ်ပွဲသည် လက်ဘနွန်နှင့် အစ္စရေးနယ်နိမိတ်ကို ကျော်လွန်ကာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ တစ်ခုလုံးသို့ ကူးစက်ကျယ်ပြန့်မည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အစ္စရေးက လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင်းသို့ မြေပြင်မှ စစ်ဆင်ရေးဝင်ရောက် |url=https://burmese.dvb.no/post/748793 |access-date=2026-04-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> === ဧပြီလအတွင်း ဖြစ်ရပ်များနှင့် ကြားခံဇုန် အငြင်းပွားမှု === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးက ဟစ်ဇ်ဘိုလာနှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲပြီးဆုံးသွားသည့်တိုင်အောင် အစ္စရေး၏ လုံခြုံရေးအတွက် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ နယ်မြေအတော်များများကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်ထားမည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုဒေသတွင် "ကြားခံဇုန်" တစ်ခု တည်ဆောက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ယင်းအစီအစဉ်အပေါ် လက်ဘနွန်အစိုးရက ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းမှာ လက်ဘနွန်နယ်မြေများကို သိမ်းယူရန် ကြိုးပမ်းသည့် ကျူးကျော်မှုအသစ်သာဖြစ်ကြောင်း တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ [[ကုလသမဂ္ဂ]]၊ ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] တို့ကလည်း အစ္စရေး၏ အစီအစဉ်သည် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံတစ်ခု၏ နယ်မြေတည်တံ့မှုကို ကျူးကျော်စော်ကားရာရောက်သည်ဟု ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း အစ္စရေးဘက်ကမူ ၎င်းတို့၏ မြောက်ပိုင်းဒေသများ လုံခြုံစေရန်အတွက် ယင်းကြားခံဇုန်မှာ မဖြစ်မနေ လိုအပ်သည်ဟု ဆက်လက်ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-01 |title=လက်ဘနွန်ထဲမှာ ကြားခံဇုန် ထားဖို့ အစ္စရေး စီစဉ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cx2dj1eg28vo |access-date=2026-04-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော စစ်ပွဲကြောင့် လက်ဘနွန်နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းကြီးတစ်ခု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း ဟစ်ဇ်ဘိုလာ တိုက်ခိုက်ရေးသမားများနှင့် အရပ်သားပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရပြီး ဒဏ်ရာရရှိသူ အရေအတွက်မှာလည်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့သည်။တိုက်ပွဲများကြောင့် လက်ဘနွန်နိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း (လူပေါင်း ၁.၂ သန်းကျော်) သည် နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ အထူးသဖြင့် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ မြို့ရွာများမှ ဒေသခံများသည် ဘေးကင်းရာ ဘေရွတ်မြို့နှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရပြီး အစားအစာ၊ ဆေးဝါးနှင့် ခိုလှုံရာနေရာ အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်။ နိုင်ငံတကာ အကူအညီပေးရေးအဖွဲ့များက ယင်းအခြေအနေကို ဆိုးရွားသော လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=2026-03-14 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=2026-04-18 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:အစ္စရေးနိုင်ငံ၏ စစ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ စစ်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] 6xr6r1k3vqeog4fajrffu109qff7r9w တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ 0 284494 1032711 1031010 2026-05-21T03:39:55Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၂၆]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032711 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] | image = | caption = တကောင်းမြို့၏ ဗျူဟာမြောက် တည်နေရာပြ မြေပုံပုံကြမ်း။ | date = ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၄၊ – ၁၂ မတ် ၂၀၂၆ | place = [[တကောင်းမြို့]]၊ [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | coordinates = {{coord|23.4900|N|96.0100|E|display=inline,title}} | status = ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၂ ရက်တွင် တော်လှန်ရေးတပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၆ မတ်လ ၁၂ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်ထိန်းချုပ်သည်။ | combatant1 = [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|23px|border]] [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ|NUG]] / [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] * [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] အမှတ် (၁) စစ်ဒေသ * [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] မန္တလေးတိုင်းတာဝန်ခံရုံး * [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] အထူးလှုပ်ရှားတပ်ရင်း (၃) * [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] အမှတ် (၅၁၁) တပ်ရင်း * [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] မန္တလေးခရိုင် တပ်ရင်း (၄) * [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] မန္တလေးတိုင်း ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့ * [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] သပိတ်ကျင်းမြို့နယ် ပကဖ | combatant2 = [[File:Flag of the Myanmar Army.svg|23px|border]] [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ (SAC)]] * [[File:Flag of the Myanmar Army.svg|20px]] တတက-၁၃ * [[File:Flag of the Myanmar Army.svg|20px]] စခတ-၂ * [[File:Flag of the Myanmar Police Force.svg|20px]] ရဲတပ်ဖွဲ့ * [[ဖိုင်:Seal of MOHA.png|20px]] အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန | commander1 = အမှတ် (၁) စစ်ဒေသ ကွပ်ကဲရေးမှူးများ | commander2 = * ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲခေါင် (တတက-၁၃) * ဗိုလ်မှူး မိုးသွင် (တတက-၁၃) * ဗိုလ်မှူး မိုးဝင်း (စခတ-၂) * ရဲအုပ် အောင်ကိုဝင်း * ဇော်လင်းနိုင် (ဒု-မြို့နယ်မှူး) | strength1 = မသိရှိရ | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = ၂ ဦး သေဆုံး (NUG ထုတ်ပြန်ချက်) | casualties2 = * ၆၄ ဦး သေဆုံး * ၂၀ ဦး အရှင်ဖမ်းမိ * လက်နက် ၈၃ လက်၊ ကျည် ၁၄,၀၀၀+၊ ဗုံးသီး ၁၃၀± (NUG ထုတ်ပြန်ချက်အရ) | notes = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း]] NUG မှ နောက်ဆုံးအကြာဆုံး (၁၉ လခန့်) ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည့် လက်ကျန်မြို့ဖြစ်သည်။ }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} '''တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]ကာလအတွင်း [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]]၊ [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါတိုက်ပွဲကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG)၊ အမှတ် (၁) စစ်ဒေသ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက စတင်ဆင်နွှဲခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြို့အား အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-09 |title=တကောင်းမြို့အနီးထိ စစ်တပ်ရောက်လာ၊ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73217/ |access-date=2026-04-18 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> တကောင်းမြို့သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း]] တို့ကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် မန္တလေး-ဗန်းမော် လမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် စစ်ရေးအရ ဗျူဟာမြောက် အချက်အခြာကျသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများက မြို့ကို ၁၉ လနီးပါးခန့် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက "နယ်မြေရှင်းလင်းရေး" စစ်ဆင်ရေးဖြင့် မြို့အား အလုံးစုံ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ တကောင်းမြို့သည် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း NUG က နောက်ဆုံးအကြာဆုံး ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည့် လက်ကျန်မြို့ပြဒေသတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တကောင်းမြို့မှ တော်လှန်ရေးတပ်များ ဆုတ်ပေးရနိုင် |url=https://burmese.dvb.no/post/749770 |access-date=2026-04-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == တကောင်းမြို့သည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အစောဆုံး မြို့ပြနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် အစဉ်အလာအရ ယုံကြည်ကြပြီး "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု စတင်ရာအရပ်" ဟုလည်း တင်စားကြသည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း (မြစ်လက်ဝဲဘက်ကမ်း)၊ [[မန္တလေးမြို့]]၏ အထက်ဘက် (၁၂၇) မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် စစ်ရေးအရ အချက်အခြာကျသော မန္တလေး-ဗန်းမော် လမ်းမကြီးပေါ်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ် (ဗန်းမော်လမ်း)၊ အနောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး (ဧရာဝတီမြစ်တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ထီးချိုင့်မြို့)၊ အရှေ့ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း (မိုးကုတ်နှင့် မဘိမ်းမြို့) ၊တောင်ဘက်တွင် မန္တလေးမြို့ (သပိတ်ကျင်းလမ်း) တို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။<ref>{{Cite web |last=နေမင်းနီ |date=2026-02-19 |title=တကောင်းနှင့်သပိတ်ကျင်း နယ်စပ်မှ ကျေးရွာကို စစ်တပ် စတင်သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/72773/ |access-date=2026-04-18 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-13 |title=တကောင်းမြို့ကို NUG တပ်များ သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/56261/ |access-date=2026-04-18 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] အပိုင်း (၂) နှင့်အပြိုင် နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းထိုးစစ်ကို အရှိန်မြှင့်ခဲ့သော အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ရှမ်း-မန်း စစ်ဆင်ရေးအမည်ရ စစ်ဆင်ရေးဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။တကောင်းမြို့သည် ယင်းစစ်ဆင်ရေး၏ ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်နိုင်သည့်[[စဉ့်ကူးမြို့]]ပြီးနောက် ဒုတိယမြောက် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် မြို့ဖြစ်သည်။ တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစုများသည် မြို့ကို တိုက်ရိုက်မထိုးစစ်ဆင်မီ မတ်လကတည်းက တကောင်းမြို့နှင့် လက်ပံကုန်းကျေးရွာတို့တွင် အထိုင်ချတပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီတပ် များကို စတင်တိုက်ခိုက်ခြင်းအပြင်၊ ဇူလိုင်လတွင်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တွင်းငယ်နယ်မြေရဲစခန်းနှင့် အင်းနက်ရွာရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို ကြိုတင်ဖြတ်တောက်သိမ်းပိုက်သည့် ဗျူဟာကို အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-07-15 |title=ရှမ်း-မန်း စစ်ဆင်ရေးကြောင့် မန္တလေးမှာ စစ်ကောင်စီ လုံခြုံရေးတိုးမြှင့် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c80xr0w42gjo |access-date=2026-04-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထိုမတိုင်ခင်က တကောင်းမြို့၏ မြောက်ဘက် မိုင် ၂၀ ကျော်အကွာ ထီးချိုင့်မြို့၏ တစ်ဖက်ကမ်း ဧရာဝတီမြစ်အရှေ့ဘက်ခြမ်း မောင်းကုန်းရွာအနီးတွင် တည်ရှိသည့် တကောင်းနီကယ်စီမံကိန်းသည် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။[[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း စီမံကိန်း၌ တပ်စွဲထားသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၀ ခန့်သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လကုန်တွင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများထံ လက်နက်ချခဲ့ကြပြီး စီမံကိန်းအနာဂတ်နှင့် ပတ်သက်၍ NUG နှင့် တရုတ်အစိုးရတို့အကြား ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။အဆိုပါစီမံကိန်းကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံပိုင် China Nonferrous Metal Mining and Construction နှင့် မြန်မာအစိုးရ၏ အမှတ် (၃) သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းတို့က ထုတ်လုပ်မှုအပေါ် အကျိုးခွဲဝေခံစားသည့်စနစ်ဖြင့် နှစ် ၂၀ စာချုပ်ချုပ်ဆို လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2024-08-02 |title=တရုတ်ပိုင် တကောင်းနီကယ်စက်ရုံကို PDF သိမ်းပိုက်၊ NUG နှင့် တရုတ် စက်ရုံအနာဂတ်အတွက် ဆွေးနွေးနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/55791/ |access-date=2026-04-18 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်း == တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၊ အမှတ် (၁) စစ်ဒေသ၊ မန္တလေးတိုင်းတာဝန်ခံရုံး၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲမှုဖြင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် စတင်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါထိုးစစ်တွင် အထူးလှုပ်ရှားတပ်ရင်း-၃၊ အမှတ် (၅၁၁) တပ်ရင်း၊ မန္တလေးခရိုင် တပ်ရင်း-၄၊ မန္တလေးတိုင်း ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့နှင့် သပိတ်ကျင်းမြို့နယ် ပကဖ ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက် ညနေပိုင်းတွင် မြို့ကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အမှတ် (၁) စစ်ဒေသ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အရ နှစ်ရက်တာ တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၆၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၂၀ ဦးကို အရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့ကာ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများဘက်မှ ရဲဘော်နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2024-08-13 |title=တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ စစ်ကောင်စီတပ် ၆၄ ဦး သေ၊ ၂ဝ အရှင်ဖမ်းမိ၊ လက်နက်မျိုးစုံ ၈၃ လက် သိမ်းဆည်းရရှိ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2024/08/13/95905/ |access-date=2026-04-18 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> တိုက်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ထံမှ လက်နက်မျိုးစုံ ၈၃ လက်၊ ကျည်မျိုးစုံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်နှင့် ဗုံးသီးမျိုးစုံ ၁၃၀ ခန့်ကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ပုံကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ထုတ်ပြန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=MPM |date=2024-08-17 |title=တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၆၄ ဦး သေဆုံးပြီး အရှင် ၂၀ ဦး ဖမ်းမိခဲ့ » Myanmar Peace Monitor |url=https://mmpeacemonitor.org/my/mmr-news/%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA/ |access-date=2026-04-18 |website=Myanmar Peace Monitor |language=my-MM}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်တွင် တကောင်းမြို့သည် မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ အခြေခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် NUG/PDF ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် (၁၉) လကြာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မန္တလေးတိုင်းအတွင်း PDF တပ်ဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးနှင့် အကြာဆုံး ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည့် မြို့ပြဒေသတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-08-13 |title=တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီ တပ်သား ၆၄ ဦးသေသုံးပြီး ၂၀ ဦး အရှင်ဖမ်းမိကာ သေနတ်မျိုးစုံ ၈၃ လက် သိမ်းဆည်းရရှိ |url=https://yktnews.com/2024/08/178787/ |access-date=2026-04-18 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> == တန်ပြန်ထိုးစစ်နှင့် မြို့ကို လက်လွှတ်ရခြင်း == တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအနေဖြင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်အတွင်းရှိ တကောင်းမြို့နှင့် ဝန်းကျင်ဒေသများကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လမှစ၍ ၁၉ လနီးပါးခန့် ယာယီစိုးမိုးထားခဲ့သည်။စစ်တပ်က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် သပိတ်ကျင်းမြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက် ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် မန္တလေး-မတ္တရာ-စဉ့်ကူး-သပိတ်ကျင်း ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းနှင့် မန္တလေး-သပိတ်ကျင်း-မိုးကုတ် လမ်းကြောင်းများကို ဆက်လက် ပြန်လည်ထိန်းချုပ် ခဲ့သည်။ထို့နောက် တကောင်းမြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့မှစ၍ နယ်မြေရှင်းလင်းရေးခေါင်းစဥ်ဖြင့် စစ်ကြောင်းများခွဲကာ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲဝင် အရာရှိ၊ စစ်သည်များအား ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ငွေများ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ဂုဏ်ပြုနေ့လယ်စာဖြင့် တည်ခင်းဧည့်ခံ |url=https://news-eleven.com/article/310499 |access-date=2026-04-18 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> စစ်တပ်စစ်ကြောင်းသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]] အတွင်းရှိ ရေချမ်းစဉ်ကျေးရွာ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[ရှားတောရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ရှားတောကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် [[ဗနွဲရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ဗနွဲ့ကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် [[ဒေါင်းပုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ဒေါင်းပုန်းကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ရွှေကျွန်းပင်ကျေးရွာ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရက်နေ့တွင် [[ပေါက်တပင်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ပေါက်တပင်ကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ ရက်နေ့တွင် သီးကုန်းကျေးရွာ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် [[ဝါးရုံကုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ဝါးရုံးကုန်းကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရွှေစကာကျေးရွာ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[မြင်သာရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|မြင်သာကျေးရွာ]]နှင့် [[ကြာညှပ်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ကြာညှပ်ကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[ကိုးပင်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ကိုးပင်ကျေးရွာ]]နှင့် [[ပုတီးဖြူရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ပုတီးဖြူကျေးရွာ]]၊ မတ် ၂ ရက်နေ့တွင် [[မင်းကုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|မင်းကုန်းကျေးရွာ]]၊ မတ် ၄ ရက်နေ့တွင် [[ဆယ်ဇင်းကုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ဆယ်ဇင်းကုန်းကျေးရွာ]]၊ မတ် ၅ ရက်နေ့တွင် [[လက်ပံကုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|လက်ပန်ကုန်းကျေးရွာ]]၊ မတ် ၇ ရက်နေ့တွင် [[ရေယာဉ်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ရေယာဉ်ကျေးရွာ]]၊ မတ် ၈ ရက်နေ့တွင် ဝဲကြီးကျေးရွာနှင့် ပေါ်တော်မူကျေးရွာ၊ မတ် ၉ ရက်နေ့တွင် မန်ကျည်းကုန်းကျေးရွာနှင့် [[ဆင်ညှပ်ကုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ဆင်ညှပ်ကုန်းကျေးရွာ]]၊ မတ် ၁၀ ရက်နေ့တွင် တကောင်းလမ်းဆုံနှင့် [[ညောင်လေးပင်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ညောင်လေးပင်ကျေးရွာ]]၊ မတ် ၁၂ ရက်နေ့ တွင် [[တကောင်းမြို့|တကောင်းမြို့တွင်း]] သို့ ဝင်ရောက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ဤဖြစ်စဉ်သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ အကြာဆုံး ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည့် မြို့ပြဒေသတစ်ခုကို စစ်ကောင်စီဘက်က ပြန်လည်ရရှိသွားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-13 |title=တကောင်းမြို့ကို ပြန်ရပြီလို့ စစ်တပ် ကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/czj1z1mjlm2o |access-date=2026-04-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 1yi33emroscxdc87fjbzmdwji07kf4w အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Chenzeyan29 3 284648 1032809 1026971 2026-05-21T08:41:52Z Ninjastrikers 22896 /* Infobox and Lead section */ အပိုင်းသစ် 1032809 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Chenzeyan29 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၄၀၊ ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == Infobox and Lead section == Thank you for updating the articles. Please note that according to the Manual of Style, an infobox is customarily displayed in the top right corner of an article, parallel to the lead section. Therefore, it is recommended that the lead section be placed after the infobox template within the source code to ensure proper formatting. Cheer! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] <sup><span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span></sup> ၀၈:၄၁၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 523cm7khza2fd5apnjxc0s70admtuw4 ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ဘေးအန္တရာယ်များ 14 285991 1032703 1032131 2026-05-21T03:28:37Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၂၆]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032703 wikitext text/x-wiki {{Disasters by year| m = ၂|c=၀|d=၂|y=၆}} {{Commonscat|2026 disasters|၂၀၂၆ ဘေးအန္တရာယ်များ}} [[Category:နှစ်အလိုက် ဘေးအန္တရာယ်များ]] [[Category:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ် ဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] t96vamt144gsoqwyehzey3ireem5bh5 မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ မေ ၁၉ 100 286035 1032700 1032591 2026-05-21T03:20:50Z Salai Rungtoi 22844 1032700 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=19|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 (MOI)] '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရထားတိုက်မှု ဖြစ်စဉ်]] **[[ဘန်ကောက်မြို့]] ရထားတိုက်မှုတွင် သေဆုံးသူ ၈ ဦးအနက် မြန်မာနိုင်ငံသား ၁ ဦး ပါဝင်ကြောင်း ထိုင်းမှုခင်းဆေးပညာဌာန အတည်ပြုသည်။ ရထားတိုက်မှုကြောင့် အနီးနားရှိ ယာဉ်မောင်းနှင့် ဆိုင်ကယ်စီးနင်းသူ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရကာ မြန်မာ ၅ ဦး ပါဝင်ခဲ့သည်။[https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent (BBC Burmese)] '''နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး''' *နိုင်ငံခြားသားများ ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသည့် ရာဇဝတ်မှုများကို ပစ်မှတ်ထား နှိမ်နင်းမည့် အစီအမံများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် နိုင်ငံပေါင်း ၉၀ ကျော်မှ ခရီးသွားများအတွက် ဗီဇာမလိုဘဲ နေထိုင်ခွင့်ပြုသည့် သက်တမ်းကာလကို လျှော့ချရန် [[ထိုင်းအစိုးရအဖွဲ့|ထိုင်းနိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့]]က အတည်ပြုလိုက်သည်။ [https://www.abs-cbn.com/news/world/2026/5/19/thailand-cuts-visa-free-stays-citing-crime-by-foreigners-1816 (AFP via ABS-CBN News)] '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' *၂၀၂၆- ၂၀၂၇ ပညာသင်နှစ်အတွက် [[အခြေခံပညာဦးစီးဌာန|အခြေခံပညာ]]ကျောင်းများ ကျောင်းအပ်နှံရေး ရက်သတ္တပတ်လှုပ်ရှားမှုကို မေလ ၂၅ ရက်မှ ၃၁ ရက်အထိ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ [https://www.moi.gov.mm/index.php/news/82906 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} 04eh8t66083df0lf157vidtn891uhv6 မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ မေ ၂၀ 100 286122 1032657 1032499 2026-05-20T14:33:52Z Salai Rungtoi 22844 1032657 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=20|content= <!-- All news items below this line --> '''အားကစား''' *၂၂ နှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[ပရီးမီးယားလိဂ်]]ချန်ပီယံဆုကို [[အာဆင်နယ်]] ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ [https://bur.mizzima.com/2026/05/20/90881 (Mizzima)] <!-- All news items above this line -->}} 9w5jdlax4hd2s0jwz688b2c9j8tqdhl 1032715 1032657 2026-05-21T03:47:45Z Salai Rungtoi 22844 1032715 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=20|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] ***ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သော [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့]]အား စစ်တပ်နှင့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA-EC) တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် တပ်ဖွဲ့က ပြန်လည် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ [https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/05/21/%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%87%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%A1%E1%80%85%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%90/ (VOM)] '''အားကစား''' *၂၂ နှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[ပရီးမီးယားလိဂ်]]ချန်ပီယံဆုကို [[အာဆင်နယ်]] ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ [https://bur.mizzima.com/2026/05/20/90881 (Mizzima)] <!-- All news items above this line -->}} m0o2p8tmn9cik4gfsiq3o5z4i5uptgo ရှောခိုဆွတ်မြစ် 0 286134 1032756 1032596 2026-05-21T06:29:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[Special:Contributions/~2026-30248-83|~2026-30248-83]] ([[User talk:~2026-30248-83|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1032596|1032596]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1032756 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှောခိုဆွတ်မြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Shokotsu-gawa}} | name_other = 渚滑川 | name_etymology = | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=300 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | mapframe-zoom = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Okhotsk Subprefecture|Okhotsk]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Monbetsu District, Hokkaido|Monbetsu]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]] | length_km = 84 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|33.22|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | source1 = [[Mount Teshio]] | source1_location = [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|57|52|N|142|53|17|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1557.6|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Okhotsk]] | mouth_location = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|44|22|48|N|143|19|22|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 1240 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှောခိုဆွတ်မြစ်''' (渚滑川, Shokotsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အဆင့် (၁) သတ်မှတ်ချက်ရှိသည့် မြစ်လည်း ဖြစ်သည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်ကြောင်း== ==စာရင်းများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 02b4h9lb0xwckotp4jnhjg05xrpewmv 1032761 1032756 2026-05-21T06:44:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စီးဆင်းရာလမ်ကြောင်း */ 1032761 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှောခိုဆွတ်မြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Shokotsu-gawa}} | name_other = 渚滑川 | name_etymology = | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=300 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | mapframe-zoom = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Okhotsk Subprefecture|Okhotsk]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Monbetsu District, Hokkaido|Monbetsu]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]] | length_km = 84 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|33.22|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | source1 = [[Mount Teshio]] | source1_location = [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|57|52|N|142|53|17|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1557.6|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Okhotsk]] | mouth_location = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|44|22|48|N|143|19|22|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 1240 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှောခိုဆွတ်မြစ်''' (渚滑川, Shokotsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အဆင့် (၁) သတ်မှတ်ချက်ရှိသည့် မြစ်လည်း ဖြစ်သည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်ကြောင်း== ဤမြစ်သည် ခိတမိတောင်တန်းများတွင် ပါဝင်သည့် တဲရှိအိုတောင်၏ တောင်စောင်းများမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ တခိနိုအုအဲ (Takinoue) ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးနောက်တွင် ဆခုရူးမြစ်နှင့် တဆွတ်အုရှိမြစ်တို့နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ မွန်းဘဲဆွတ်မြို့ရှိ ခမိရှောခိုဆွတ်တွင် မြစ်သည် တောင်များကို ကျော်လွန်ဖြတ်သန်းသွားပြီး မြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ ရောက်ရှိသည်။ ထို့နောက်တွင် အုခိုဆွတ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီ အုဆွတ်ဆွတ်မြစ်နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ ==စာရင်းများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 5g4h2z79uu7cx4v37kxfj1s13u5z4dl 1032762 1032761 2026-05-21T06:44:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စာရင်းများ */ 1032762 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှောခိုဆွတ်မြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Shokotsu-gawa}} | name_other = 渚滑川 | name_etymology = | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=300 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | mapframe-zoom = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Okhotsk Subprefecture|Okhotsk]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Monbetsu District, Hokkaido|Monbetsu]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]] | length_km = 84 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|33.22|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | source1 = [[Mount Teshio]] | source1_location = [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|57|52|N|142|53|17|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1557.6|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Okhotsk]] | mouth_location = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|44|22|48|N|143|19|22|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 1240 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှောခိုဆွတ်မြစ်''' (渚滑川, Shokotsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အဆင့် (၁) သတ်မှတ်ချက်ရှိသည့် မြစ်လည်း ဖြစ်သည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်ကြောင်း== ဤမြစ်သည် ခိတမိတောင်တန်းများတွင် ပါဝင်သည့် တဲရှိအိုတောင်၏ တောင်စောင်းများမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ တခိနိုအုအဲ (Takinoue) ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးနောက်တွင် ဆခုရူးမြစ်နှင့် တဆွတ်အုရှိမြစ်တို့နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ မွန်းဘဲဆွတ်မြို့ရှိ ခမိရှောခိုဆွတ်တွင် မြစ်သည် တောင်များကို ကျော်လွန်ဖြတ်သန်းသွားပြီး မြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ ရောက်ရှိသည်။ ထို့နောက်တွင် အုခိုဆွတ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီ အုဆွတ်ဆွတ်မြစ်နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} 5r01iazz06sef0ty5we7d43uu8ubhu3 1032764 1032762 2026-05-21T06:45:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032764 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှောခိုဆွတ်မြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Shokotsu-gawa}} | name_other = 渚滑川 | name_etymology = | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=300 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | mapframe-zoom = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Okhotsk Subprefecture|Okhotsk]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Monbetsu District, Hokkaido|Monbetsu]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]] | length_km = 84 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|33.22|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | source1 = [[Mount Teshio]] | source1_location = [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|57|52|N|142|53|17|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1557.6|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Okhotsk]] | mouth_location = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|44|22|48|N|143|19|22|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 1240 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှောခိုဆွတ်မြစ်''' (渚滑川, Shokotsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အဆင့် (၁) သတ်မှတ်ချက်ရှိသည့် မြစ်လည်း ဖြစ်သည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်ကြောင်း== ဤမြစ်သည် ခိတမိတောင်တန်းများတွင် ပါဝင်သည့် တဲရှိအိုတောင်၏ တောင်စောင်းများမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ တခိနိုအုအဲ (Takinoue) ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးနောက်တွင် ဆခုရူးမြစ်နှင့် တဆွတ်အုရှိမြစ်တို့နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ မွန်းဘဲဆွတ်မြို့ရှိ ခမိရှောခိုဆွတ်တွင် မြစ်သည် တောင်များကို ကျော်လွန်ဖြတ်သန်းသွားပြီး မြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ ရောက်ရှိသည်။ ထို့နောက်တွင် အုခိုဆွတ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီ အုဆွတ်ဆွတ်မြစ်နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] supet2ognndjkp77jr3cc4c7p07z2r6 1032765 1032764 2026-05-21T06:45:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032765 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှောခိုဆွတ်မြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Shokotsu-gawa}} | name_other = 渚滑川 | name_etymology = | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=300 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | mapframe-zoom = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Okhotsk Subprefecture|Okhotsk]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Monbetsu District, Hokkaido|Monbetsu]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]] | length_km = 84 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|33.22|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | source1 = [[Mount Teshio]] | source1_location = [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|57|52|N|142|53|17|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1557.6|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Okhotsk]] | mouth_location = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|44|22|48|N|143|19|22|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 1240 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှောခိုဆွတ်မြစ်''' (渚滑川, Shokotsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အဆင့် (၁) သတ်မှတ်ချက်ရှိသည့် မြစ်လည်း ဖြစ်သည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်ကြောင်း== ဤမြစ်သည် ခိတမိတောင်တန်းများတွင် ပါဝင်သည့် တဲရှိအိုတောင်၏ တောင်စောင်းများမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ တခိနိုအုအဲ (Takinoue) ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးနောက်တွင် ဆခုရူးမြစ်နှင့် တဆွတ်အုရှိမြစ်တို့နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ မွန်းဘဲဆွတ်မြို့ရှိ ခမိရှောခိုဆွတ်တွင် မြစ်သည် တောင်များကို ကျော်လွန်ဖြတ်သန်းသွားပြီး မြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ ရောက်ရှိသည်။ ထို့နောက်တွင် အုခိုဆွတ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီ အုဆွတ်ဆွတ်မြစ်နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]] lxdkhlzia6rk10ey6exbwrmysdpqr1u 1032766 1032765 2026-05-21T06:46:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စီးဆင်းရာလမ်ကြောင်း */ 1032766 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှောခိုဆွတ်မြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Shokotsu-gawa}} | name_other = 渚滑川 | name_etymology = | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=300 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | mapframe-zoom = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Okhotsk Subprefecture|Okhotsk]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Monbetsu District, Hokkaido|Monbetsu]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]] | length_km = 84 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|33.22|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | source1 = [[Mount Teshio]] | source1_location = [[Takinoue, Hokkaido|Takinoue]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|57|52|N|142|53|17|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1557.6|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Okhotsk]] | mouth_location = [[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|44|22|48|N|143|19|22|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 1240 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှောခိုဆွတ်မြစ်''' (渚滑川, Shokotsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အဆင့် (၁) သတ်မှတ်ချက်ရှိသည့် မြစ်လည်း ဖြစ်သည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်ကြောင်း== ဤမြစ်သည် [[ခိတမိတောင်တန်း|ခိတမိတောင်တန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် [[တဲရှိအိုတောင်]]၏ တောင်စောင်းများမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ တခိနိုအုအဲ (Takinoue) ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးနောက်တွင် ဆခုရူးမြစ်နှင့် တဆွတ်အုရှိမြစ်တို့နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ မွန်းဘဲဆွတ်မြို့ရှိ ခမိရှောခိုဆွတ်တွင် မြစ်သည် တောင်များကို ကျော်လွန်ဖြတ်သန်းသွားပြီး မြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ ရောက်ရှိသည်။ ထို့နောက်တွင် အုခိုဆွတ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီ အုဆွတ်ဆွတ်မြစ်နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။<ref name="MLIT riverbasin">{{cite web|script-title=ja:渚滑川水系流域及び河川の概要|url=http://www.mlit.go.jp/river/basic_info/jigyo_keikaku/gaiyou/seibi/pdf/syokotsugawa02-5.pdf |website=Ministry of Land, Infrastructure, Transport, and Tourism Japan|access-date=25 June 2010 |language=ja|format=PDF}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]] iqzzo6eysai3mkratya88mze2az83k3 ၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရထားတိုက်မှု ဖြစ်စဉ် 0 286154 1032701 1032634 2026-05-21T03:22:24Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၂၆ ဘေးအန္တရာယ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032701 wikitext text/x-wiki  ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဘန်ကောက်မြို့]] မက္ကဆန် (Makkasan) ဘူတာအနီးရှိ [[မီးရထား]]သံလမ်းကူးနေရာ၌ ကုန်တင်ရထားအပြင်းစားတစ်စင်းသည် ခရီးသည်တင်ဘတ်စ်ကားတစ်စီး အပါအဝင် အခြားသော မော်တော်ယာဉ်အချို့နှင့် ဆင့်ကဲတိုက်မိမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် ပြင်းထန်သော မီးလောင်မှုနှင့် ပေါက်ကွဲမှုအများအပြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဖြစ်စဉ်ကြောင့် လူ ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အခြားလူ ၃၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ [[ဖိုင်:2026 Bangkok Train Incident - Image 8.jpg|thumb|ရထားတိုက်ခိုက်မှု အခင်းဖြစ်ပွားနေရာ]] == အခင်းဖြစ်စဉ် == ကုန်သေတ္တာနှင့် ကုန်စည်များ တင်ဆောင်လာသည့် အမှတ် (၂၁၂၆) ကုန်တင်ရထားသည် လာင်ချာဘန် (Laem Chabang) မှ ဘန်ဆူးလမ်းဆုံ ဘူတာကြီး (Bang Sue Junction) သို့ မောင်းနှင်လာစဉ် အဆောက်-ဒင်ဒန်းလမ်းမကြီး (Asok-Din Daeng Road) ပေါ်ရှိ မီးရထားသံလမ်းကူးနေရာ၌ လေဆိပ်ရောက် ဘန်ကောက်အမြန်ရထားလမ်း (Airport Rail Link) ၏ မက္ကဆန်ဘူတာအနီးတွင် ဘန်ကောက် အများပြည်သူသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့ (BMTA) ပိုင် လိုင်းနံပါတ် (၂၀၆) ခရီးသည်တင်ဘတ်စ်ကားတစ်စီးနှင့် မော်တော်ဆိုင်ကယ်တစ်စီးတို့ကို ဝင်တိုက်မိခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် ပြင်းထန်သော မီးလောင်မှု ချက်ချင်းဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဆိုင်ကယ်အချို့နှင့် ဆိုင်ကယ်စီးနင်းသူအချို့ လမ်းပေါ်သို့ လွင့်စင်သွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=Train-bus collision kills at least 8 in Bangkok |url=https://gulfnews.com/world/asia/train-bus-collision-kills-at-least-8-in-bangkok-1.500542800 |access-date=16 May 2026 |publisher=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=Eight found dead after freight train hits Bangkok bus near Makkasan |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40066302 |access-date=16 May 2026 |publisher=[[The Nation (Thailand)|The Nation]]}}</ref> <ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=รถไฟชนรถเมล์จุดตัดทางรถไฟอโศก เกิดไฟลุกท่วม เสียชีวิต 8 ราย บาดเจ็บ 32 |trans-title=A train collided with a bus at the Asoke railway crossing, resulting in a fire that killed 8 people and injured 32. |url=https://www.bbc.com/thai/articles/c0j2q3wvedno |access-date=16 May 2026 |publisher=[[BBC News]] |language=Thai}}</ref>အဆိုပါ ဘတ်စ်ကားသည် ယာဉ်ကြောပိတ်ဆို့မှု ပြင်းထန်နေခြင်းကြောင့် မီးနီမိကာ မီးရထားသံလမ်းပေါ်တွင် ရပ်တန့်နေခဲ့သဖြင့် မီးရထားလမ်းကူး ဂိတ်တံခါးများ ပိတ်၍မရအောင် ဖြစ်နေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=Eight killed and dozens injured after freight train hits bus in Thailand |url=https://anewz.tv/world/world-news/20148/eight-killed-after-freight-train-crashes-into-bus-in-bangkok/news |access-date=16 May 2026 |publisher=AnewZ}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=Freight train and bus crash kills at least eight in Bangkok |url=https://www.bbc.com/news/articles/c98rez3x0nwo |access-date=16 May 2026 |publisher=[[BBC News]]}}</ref> တိုက်မိပြီးနောက်ပိုင်း မိနစ်ပိုင်းအတွင်း ဘတ်စ်ကားတစ်စီးလုံး မီးဟုန်းဟုန်းတောက် လောင်ကျွမ်းသွားခဲ့ပြီး မီးသည် ဆီတိုင်ကီသို့ ကူးစက်သွားချိန်တွင် ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရထားသည် ပျက်စီးသွားသော ယာဉ်အကြွင်းအကျန်များကို သံလမ်းအတိုင်း မီတာ ၅၀ ခန့် (ပေ ၁၆၀ ခန့်) အကွာအဝေးအထိ တွန်းတိုက်သွားခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် အနီးနားရှိ အခြားသော မော်တော်ယာဉ်များနှင့် ဆိုင်ကယ်များကိုပါ ထပ်မံတိုက်မိခဲ့သဖြင့် မီးသည် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ယာဉ်များဆီသို့ လျင်မြန်စွာ ကူးစက်လောင်ကျွမ်းသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=At least 8 dead in Bangkok bus-train collision |url=https://www.bangkokpost.com/learning/easy/3256125/at-least-8-dead-in-bangkok-bustrain-collision |access-date=16 May 2026 |publisher=[[Bangkok Post]]}}</ref>အခင်းဖြစ်ပွားရာနေရာမှ ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းအရ မီးရထားသည်လည်း မီးလောင်ကျွမ်းမှုကြောင့် တစ်စင်းလုံး မည်းတူးသွားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဆိုပါ မီးလောင်မှုကို တစ်နာရီမပြည့်မီအချိန်အတွင်း ငြှိမ်းသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ရထားတိုက်မှုအတွင်း မော်တော်ဆိုင်ကယ် ၆ စီး၊ ကိုယ်ပိုင်ကား ၁ စီး၊ ပစ်ကပ်ဗင်ကား ၁ စီးနှင့် ဘတ်စ်ကား ၁ စီးတို့ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=เปิดลิสต์ความเสียหายวิบัติกลางกรุง รถไฟสินค้าชนวินาศกวาดเรียบรถ 10 คัน |trans-title=A list of devastating damages in the heart of Bangkok has been released: a freight train collision wiped out 10 cars. |url=https://www.amarintv.com/news/crime/546124 |access-date=16 May 2026 |publisher=[[Amarin TV]] |language=Thai}}</ref>ဘတ်စ်ကားပေါ်တွင် လိုက်ပါလာသည့် ခရီးသည်ဦးရေ အတိအကျကိုမူ မသိရှိရသေးသော်လည်း လိုက်ပါလာသူအားလုံးကို ပြန်လည်ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=At Least 8 Dead, 35 Injured After Freight Train Smashes into Bus, Causing It to Burst into Flames Near Busy Airport |url=https://people.com/8-killed-35-injured-after-freight-train-smashes-into-bus-11976915 |access-date=16 May 2026 |publisher=[[People (magazine)|People]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=A cargo train hits a public bus at a Bangkok rail crossing, killing at least 8 |url=https://www.ctvnews.ca/world/article/a-cargo-train-hits-a-public-bus-at-a-bangkok-rail-crossing-killing-at-least-8/ |access-date=16 May 2026 |publisher=[[CTV News]]}}</ref> == ထိခိုက်နစ်နာသူများ == လူရှစ်ဦးသေဆုံးပြီး ၃၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် နှစ်ဦးမှာ စိုးရိမ်ရသည့်အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ <ref name="Khaosod">{{Cite news |date=17 May 2026 |title=AUTHORITIES IDENTIFY TWO VICTIMS IN DEADLY BANGKOK TRAIN-BUS CRASH |url=https://www.khaosodenglish.com/news/2026/05/17/authorities-identify-two-victims-in-deadly-bangkok-train-bus-crash/ |access-date=17 May 2026 |publisher=[[Khaosod#Khaosod English|Khaosod English]]}}</ref> အချို့သောရင်းမြစ်များက လူ ၃၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=Freight train crashes into bus killing 8 in Bangkok, Thailand |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/05/16/thailand-freight-train-bus-crash-bangkok/6561778958953/ |access-date=16 May 2026 |publisher=[[United Press International]]}}</ref> ဒဏ်ရာရရှိသူများကို ကာမီလီယန်ဆေးရုံတွင် ခြောက်ဦးအပါအဝင် ဆေးရုံအမျိုးမျိုးသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=17 May 2026 |title=PM Anutin orders relief and inquiry after Bangkok train-bus crash |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40066333 |access-date=17 May 2026 |publisher=[[The Nation (Thailand)|The Nation]]}}</ref> ဒဏ်ရာရရှိသူ ၁၅ ဦးကို ယာဉ်တိုက်မှုဖြစ်ပွားပြီး တစ်ရက်အကြာတွင် ဆေးရုံမှဆင်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ <ref name="Khaosod" /> [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ်]] [[အာနုထင်း ချာန်ဝီရာကွန်း|အနုတင်ချန်ဗီရာကူးလ်]] က သက်ဆိုင်ရာအေဂျင်စီများအား ဒဏ်ရာရရှိသူများကို ဂရုစိုက်ရန်နှင့် သေဆုံးသူ၏ မိသားစုများကို ထောက်ပံ့ရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=Anutin orders full care for victims of Makkasan train-bus crash |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40066307 |access-date=17 May 2026 |publisher=[[The Nation (Thailand)|The Nation]]}}</ref> သေဆုံးသူ ရှစ်ဦးစလုံးသည် ဘတ်စ်ကားပေါ်တွင် ရှိနေခဲ့ကြသည်။ <ref name="Thai PBS">{{Cite news |date=16 May 2026 |title=8 dead, 32 injured as train-bus collision sparks inferno at Makkasan crossing |url=https://world.thaipbs.or.th/detail/61363 |access-date=16 May 2026 |publisher=[[Thai Public Broadcasting Service]]}}</ref> <ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=At least eight dead, 32 injured in Thailand after freight train hits bus |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/least-eight-dead-32-injured-thailand-after-freight-train-hits-bus-2026-05-16/ |access-date=16 May 2026 |publisher=[[Reuters]]}}</ref> သေဆုံးသူများ၏ ရုပ်အလောင်းများသည် မမှတ်မိနိုင်လောက်အောင် မီးလောင်ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့သည်။ ရထားကုန်တင်ကွန်တိန်နာ၏ ရှေ့ဘက်အနီးတွင် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဘတ်စ်ကားပေါ်ရှိ တစ်စုံတစ်ယောက်ထံမှ လာခြင်းဟုတ်မဟုတ် မသေချာပါ။ <ref name="BBC Thai">{{Cite news |date=16 May 2026 |title=รถไฟชนรถเมล์จุดตัดทางรถไฟอโศก เกิดไฟลุกท่วม เสียชีวิต 8 ราย บาดเจ็บ 32 |trans-title=A train collided with a bus at the Asoke railway crossing, resulting in a fire that killed 8 people and injured 32. |url=https://www.bbc.com/thai/articles/c0j2q3wvedno |access-date=16 May 2026 |publisher=[[BBC News]] |language=Thai}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/thai/articles/c0j2q3wvedno "รถไฟชนรถเมล์จุดตัดทางรถไฟอโศก เกิดไฟลุกท่วม เสียชีวิต 8 ราย บาดเจ็บ 32"] &#x5B;A train collided with a bus at the Asoke railway crossing, resulting in a fire that killed 8 people and injured 32.&#x5D; (in Thai). [[ဘီဘီစီသတင်း|BBC News]]. 16 May 2026<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 May</span> 2026</span>.</cite> [[Category:CS1 Thai-language sources (th)]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘေးအန္တရာယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ဘေးအန္တရာယ်များ]] </ref> မှုခင်းဆိုင်ရာအရာရှိများသည် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သေဆုံးသူအားလုံး၏ အထောက်အထားများကို အတည်ပြုနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဏာပိုင်များက သားကောင်နှစ်ဦးမှာ Sisaket ပြည်နယ် ၊ Ban Kratai Don မှ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် Teekha Teekha-Utmakorn နှင့် အသက် ၅၇ နှစ်အရွယ် Tiam Phuangyod တို့ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref name="Khaosod" /> အလောင်း ရှစ်လောင်းနှင့် နောက်ထပ် အကြွင်းအကျန် သုံးလောင်းကို Institute of Forensic Medicine သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref name="NT2">{{Cite news |date=17 May 2026 |title=DNA confirmation of Makkasan crash victims expected by Tuesday- |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40066331 |access-date=17 May 2026 |publisher=[[The Nation (Thailand)|The Nation]]}}</ref> === မြန်မာနိုင်ငံသား ပါဝင်မှု === ရထားတိုက်မှုတွင် သေဆုံးသူ ၈ ဦးအနက် မြန်မာနိုင်ငံသား ၁ ဦး ပါဝင်ကြောင်း ထိုင်းမှုခင်းဆေးပညာဌာန အတည်ပြုသည်။ ရထားတိုက်မှုကြောင့် အနီးနားရှိ ယာဉ်မောင်းနှင့် ဆိုင်ကယ်စီးနင်းသူ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရကာ မြန်မာ ၅ ဦး ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဘန်ကောက်ရထားတိုက်မှုက သေဆုံးသူ ၈ ဦးထဲ မြန်မာ ၁ ဦးပါဝင် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent |access-date=2026-05-20 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> သေဆုံးသူမှာ ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ကျုံဖဲကျေးရွာဇာတိ အသက် ၃၆ နှစ်အရွယ် မအေးအေးမြင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-20 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ‘‘သူတို့(နေပြည်တော်)က အတိုက်အခံအင်အားစုတွေနဲ့ဆွေးနွေးလိုပုံပြလာတယ်’’ - မလေးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3628nxlj03t |access-date=2026-05-20 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} s4vbb5nrtds0yy2luo7uoutugq631wd အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Phyu Si Kywal 3 286159 1032635 2026-05-20T12:03:36Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032635 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Phyu Si Kywal ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၃၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) dkjd8qhgne12g0nazhmvckltbcs6me7 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-29679-74 3 286160 1032636 2026-05-20T12:03:46Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032636 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-29679-74 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၃၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 272yymarp0akkzsxfj0krbr1vdvfnrn အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ayechit 3 286161 1032638 2026-05-20T13:03:55Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032638 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ayechit ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၃၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) qnmzvbvmcbrz1go8hdde67js8h7rcer အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MG Phyo Aung 3 286162 1032639 2026-05-20T13:04:05Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032639 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် MG Phyo Aung ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၄၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 96to4lbo638sknnhr4b3z6y0byqzzga အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:YeLinHtwe12 3 286163 1032640 2026-05-20T13:04:15Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032640 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် YeLinHtwe12 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၄၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) idticbam9t9an0jrwmavkpjrlv07sex အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30088-60 3 286164 1032641 2026-05-20T13:04:26Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032641 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30088-60 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၄၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) t7qpzxepo2401gmkj5z5wzjo7r5vy2v မေး 0 286165 1032646 2026-05-20T13:48:32Z Bhone.bm 40464 "{{Short description|မျက်နှာ၏ အစိတ်အပိုင်း}} {{About|မျက်နှာပေါ်ရှိ အစိတ်အပိုင်း|အခြားအသုံးပြုမှုများအတွက်|ချင်း (disambiguation)}} '''မေး''' သို့မဟုတ် '''မေး..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032646 wikitext text/x-wiki {{Short description|မျက်နှာ၏ အစိတ်အပိုင်း}} {{About|မျက်နှာပေါ်ရှိ အစိတ်အပိုင်း|အခြားအသုံးပြုမှုများအတွက်|ချင်း (disambiguation)}} '''မေး''' သို့မဟုတ် '''မေးစေ့'''({{lang-en|Chin}}) သို့မဟုတ် ခန္ဓာဗေဒအရ '''မန်းတဲလ် နယ်ပယ်''' ({{lang-la|Mentum}}) ဆိုသည်မှာ [[လူ]]၏ မျက်နှာအောက်ပိုင်း၊ အောက်နှုတ်ခမ်း၏ အောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး အောက်မေးရိုးခွံ ([[Mandible]]) ၏ ရှေ့ဘက်သို့ ချွန်ထွက်နေသော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ဖွံ့ဖြိုးပြီးသော လူသားဦးခေါင်းခွံတစ်ခုတွင် မေးသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၀.၇ စင်တီမီတာမှ ၁.၁ စင်တီမီတာခန့်အထိ ရှေ့သို့ ထွက်နေတတ်သည်။ လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု သမိုင်းကြောင်းတွင် ဖွံ့ဖြိုးသော မေးစေ့ ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းသည် [[ဟိုမိုဆေပီယန်း|ဟိုမိုဆေပီယန်]] (''Homo sapiens'') ခေါ် ခေတ်သစ်လူသားများကို [[နေအန်ဒါသာရ်လူသား|နေအန်ဒါသာရ်]] (Neanderthals) ကဲ့သို့သော ရှေးဦးလူသား မျိုးနွယ်စုများမှ [[ခန္ဓာဗေဒ]]အရ ကွဲပြားစေသည့် ထူးခြားသော သရုပ်လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|chapter=The origin of anatomically modern humans in western Europe | editor1-last = Smith | editor1-first = Fred H. | editor2-last = Spencer | editor2-first = Frank | title = The Origins of Modern Humans: A World Survey of the Fossil Evidence| vauthors = Stringer CB, Hublin JJ, Vandermeersch B |year=1984| publisher = Alan R. Liss, Inc. |location=New York|pages=51–135}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Schwartz JH, Tattersall I | s2cid = 2656256 | title = The human chin revisited: what is it and who has it? | journal = Journal of Human Evolution | volume = 38 | issue = 3 | pages = 367–409 | date = March 2000 | pmid = 10683306 | doi = 10.1006/jhev.1999.0339 | bibcode = 2000JHumE..38..367S }}</ref> သတ္တဝါလောကတွင် [[ပရိုင်းမိတ်]] (Primate) နို့တိုက်သတ္တဝါများထဲ၌ လူသားတစ်မျိုးတည်းတွင်သာ မေးစေ့ ရှိသည်။ သံစူးသည့်အခါ၊ ခွေးရူး ကိုက်သည့်အခါမျိုးတွင် မေးခိုင်ပိုး ဝင်ကာ မေးခိုင်ရောဂါ ဖြစ်တတ်သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လျှင် အချိန်မနှောင်းမီ [[မေးခိုင်ရောဂါကာကွယ်ဆေး]] ထိုးရလေသည်။ == ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အယူအဆများ == မေးစေ့သည် အဘယ်ကြောင့် လူသားများတွင်သာ သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာရသလဲ ဆိုသည့် အချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက် ရှိသည်။ === အစာဝါးခြင်းဆိုင်ရာ တွန်းအား === ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် လူဝစ် ရောဘင်ဆင် (Louis Robinson)<ref>{{Cite journal| vauthors = Robinson L |date=1913|title=The story of the chin|journal=Knowledge|volume=36|pages=410–420}}</ref> က အစာကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝါးရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖိအား (Masticatory stresses) ကို ခံနိုင်ရန်အတွက် အောက်မေးရိုး ရှေ့ပိုင်း အရိုးထု ပိုမိုထူထဲလာရာမှ မေးစေ့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ အလားတူပင် ဒေးဗစ် ဒေးဂလင် (David J. Daegling)<ref>{{Cite journal| vauthors = Daegling DJ |date=1993|title=Functional morphology of the human chin |journal=Evolutionary Anthropology: Issues, News, and Reviews |volume=1|issue=5|pages=170–177|doi=10.1002/evan.1360010506 |s2cid=85195021}}</ref> ကလည်း မေးစေ့သည် အစာဝါးစဉ် မေးရိုးကွေးညွတ်မှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ လိုက်လျောညီထွေ ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှင်းပြသည်။ သို့သော်လည်း အချို့ပညာရှင်များက မေးစေ့ရှိခြင်းသည် အစာဝါးခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်မသက်ဆိုင်ဟု ငြင်းချက်ထုတ်ကြသည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Ichim I, Swain M, Kieser JA | title = Mandibular biomechanics and development of the human chin | language = en-US | journal = Journal of Dental Research | volume = 85 | issue = 7 | pages = 638–42 | date = July 2006 | pmid = 16798865 | doi = 10.1177/154405910608500711 | s2cid = 28529235 }}</ref> === မျက်နှာတွင်း ကြွက်သားနှင့် ခန္ဓာဗေဒ ဖွံ့ဖြိုးမှု === မိုက်ကယ် ကိုကရဲလ် (Michael Coquerelle) နှင့်အဖွဲ့၏ လေ့လာမှုများအရ မေးစေ့၏ အခြေခံပုံစံ (Inverted-T shape) သည် မိခင်ဝမ်းတွင်း သန္ဓေသားဘဝကတည်းက စတင်ဖြစ်ပေါ်သော်လည်း မွေးဖွားပြီးစ အရွယ်ရောက်မှသာ အရိုးပြန်လည်ပုံသွင်းခြင်း ဖြစ်စဉ် (Bone remodeling) ကြောင့် ပိုမိုထင်ရှားလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Coquerelle|first1=Michael|last2=Prados-Frutos|first2=Juan Carlos|last3=Rojo|first3=Rosa|last4=Drake|first4=Abby Grace|last5=Murillo-Gonzalez|first5=Jorge Alfonso|last6=Mitteroecker|first6=Philipp | name-list-style = vanc |date= September 2017 |title=The Fetal Origin of the Human Chin|journal=Evolutionary Biology|language=en|volume=44|issue=3|pages=295–311|doi=10.1007/s11692-017-9408-9|bibcode=2017EvBio..44..295C |s2cid=38431987|issn=0071-3260}}</ref> လူသားများ၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုတွင် မျက်နှာအရွယ်အစား သေးငယ်လာခြင်း၊ လျှာနှင့် လည်ချောင်းတွင်း ကြွက်သားများအတွက် နေရာချန်ရန် မေးရိုးအပေါ်ပိုင်း (သွားအိမ် တည်ရှိရာနေရာ) က နောက်သို့ ဆုတ်သွားပြီး မေးရိုးအောက်ပိုင်းက ရှေ့တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် မေးစေ့အဖြစ် ထွက်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဟော်လတန် (Holton) နှင့်အဖွဲ့က ဆိုသည်။<ref name=":3">{{cite journal | vauthors = Holton NE, Bonner LL, Scott JE, Marshall SD, Franciscus RG, Southard TE | title = The ontogeny of the chin: an analysis of allometric and biomechanical scaling | journal = Journal of Anatomy | volume = 226 | issue = 6 | pages = 549–59 | date = June 2015 | pmid = 25865897 | pmc = 4450959 | doi = 10.1111/joa.12307 }}</ref> အချို့ကမူ ၎င်းကို အခြားဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုများ၏ ဘေးထွက်ရလဒ် တစ်ခု (Spandrel) အဖြစ်သာ ရှုမြင်ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=von Cramon-Taubadel |first1=Noreen |last2=Scott |first2=Jill E. |last3=Robinson |first3=Chris A. |last4=Schroeder |first4=Lauren |date=2026-01-29 |title=Is the human chin a spandrel? Insights from an evolutionary analysis of ape craniomandibular form |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=1 |article-number=e0340278 |doi=10.1371/journal.pone.0340278 }}</ref> === လူမှုရေးနှင့် ဟော်မုန်းဆိုင်ရာ အယူအဆ === မနုဿဗေဒပညာရှင် ရောဘတ် ဖရန်စစ္စကပ် (Robert Franciscus) ၏ အဆိုအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၈၀,၀၀၀ ကာလခန့်တွင် လူသားတို့သည် အမဲလိုက်ရာမှ ပိုမိုကြီးမားသော လူမှုကွန်ရက်များနှင့် မဟာမိတ်များ ဖွဲ့စည်းသည့် လူနေမှုပုံစံသို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ပဋိပက္ခများ လျော့နည်းသွားပြီး အထူးသဖြင့် အမျိုးသားများတွင် တက်စတိုစတီရုန်း (Testosterone) ဟော်မုန်းပမာဏ ကျဆင်းလာကာ မျက်နှာနှင့် မေးရိုးတည်ဆောက်ပုံ ပြောင်းလဲလျက် မေးစေ့ ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆသည်။<ref name="sciencedaily.com">{{cite web | date = April 13, 2015 | title = Why we have chins: Our chin comes from evolution, not mechanical forces | publisher = ScienceDaily | url = https://www.sciencedaily.com/releases/2015/04/150413183745.htm }}</ref> == မေးချိုင့် == '''မေးချိုင့်''' ({{lang-en|Cleft chin}}) သို့မဟုတ် မေးနှစ်ခွ သို့မဟုတ် မေးစေ့နှစ်ခွ ဆိုသည်မှာ မေးစေ့အလယ်တည့်တည့်တွင် "Y" ပုံသဏ္ဍာန် အချိုင့် သို့မဟုတ် အမြှောင်း ဖြစ်နေခြင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။<ref name=jax /> ၎င်းသည် သန္ဓေသားဘဝ ဖွံ့ဖြိုးမှုကာလအတွင်း အောက်မေးရိုးခွံ၏ လက်ဝဲဘက်နှင့် လက်ယာဘက် အရိုးနှစ်ခု သို့မဟုတ် ကြွက်သားနှစ်ခုသည် အလယ်တွင် အပြည့်အဝ ပေါင်းစပ်မသွားခြင်းကြောင့် အောက်ခံအရိုးတွင် အချိုင့်အဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မိဘမှ သားသမီးသို့ လက်ဆင့်ကမ်းတတ်သော မန်ဒဲလီးယန်း [[မျိုးရိုးဗီဇ]] လက္ခဏာ (Mendelian trait) တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များနှင့် ဗီဇပြောင်းလဲဖော်ပြမှု နှုန်း (Variable penetrance) အပေါ် မူတည်သဖြင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးတွင် မေးစေ့အချိုင့်မရှိသော်လည်း သားသမီးတွင် ရှိလာနိုင်သည်။<ref>{{cite web |last=Starr |first=Barry |url=https://www.thetech.org/ask-a-geneticist/articles/2004/ask47/ |title=What genes cause cheek and chin dimples? |website=The Tech Interactive |date=September 3, 2004}}</ref> ခရိုမိုဇုန်း ၂ (Chromosome 2) ပေါ်ရှိ `rs11684042` ဟုခေါ်သော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားသည် မေးစေ့အချိုင့်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |title=Cleft Chin |url=https://www.ancestry.com/lp/traits/cleft-chin |website=AncestryDNA Traits Learning Hub}}</ref> ဥရောပ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်အာရှသားများတွင် အတွေ့ရများသည်။ == မေးနှစ်ထပ် == '''မေးစေ့နှစ်ထပ်''' ({{lang-en|Double chin}}) ဖြစ်ရခြင်းသည် မေးရိုးလိုင်းပြတ်သားမှု ပျောက်ဆုံးသွားခြင်း ဖြစ်ပြီး အဓိက အကြောင်းရင်း နှစ်ရပ်ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ * '''အဆီစုခြင်းကြောင့် ဖြစ်ခြင်း:''' ကိုယ်အလေးချိန် လွန်ကဲသူများတွင် [[လည်ပင်း]]တဝိုက်ရှိ အရေပြားအောက် ဆဲလ်အဆီလွှာများ (Subcutaneous fat) တွဲကျလာပြီး အရေးအကြောင်းဖြစ်ကာ ဒုတိယမေးစေ့တစ်ခုကဲ့သို့ ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Panfilov|first1=Dimitrije E. |title=Cosmetic Surgery Today|date=2005|publisher=Thieme Medical Publishers|isbn=1-58890-334-6|page=64}}</ref> * '''အရိုးဖွဲ့စည်းပုံကြောင့် ဖြစ်ခြင်း:''' ကိုယ်အလေးချိန် ပုံမှန်ရှိသူများတွင် ဖြစ်တတ်သည်။ အောက်မေးရိုးခွံသည် ရှေ့သို့ လုံလောက်အောင် ထွက်မနေဘဲ လည်ပင်းဆီသို့ တဖြည်းဖြည်း နစ်ဝင်သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ မေးရိုး ပြုပြင်ခြင်း (Genioplasty) သို့မဟုတ် မေးရိုးရှေ့တိုးခွဲစိတ်ခြင်း (Orthognathic surgery) ဖြင့် ကုသနိုင်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ခန္ဓာဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:မျက်နှာ]] j0scify1m2opithd4kl4qox5c5m7oqp အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30337-52 3 286166 1032647 2026-05-20T14:04:35Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032647 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30337-52 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၄၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) g5y07ej1t4ulsbcet7m6bjtkdsf66ya အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30161-25 3 286167 1032648 2026-05-20T14:04:45Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032648 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30161-25 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၄၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) a5aw6swiyge9vkfuwdh610ffwt8qb6g အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30281-38 3 286168 1032649 2026-05-20T14:04:55Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032649 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30281-38 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၄၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) lt2awacdhmg94vnjr95eicrrq64jcgy အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ကျားလေး 3 286169 1032650 2026-05-20T14:05:05Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032650 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ကျားလေး ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၅၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) bhwxus8zdnsdvig1bc7fyr4yrd16sej အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30387-33 3 286170 1032651 2026-05-20T14:05:15Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032651 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30387-33 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၅၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) fch400zn7lznvicopnla4ohylzbbx3k အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Khin Kyi Phyu Zaw 3 286171 1032652 2026-05-20T14:05:25Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032652 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Khin Kyi Phyu Zaw ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၅၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) gau4p84r9h73h903f3p3lguni95kr9q အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aunglwin52 3 286172 1032653 2026-05-20T14:05:35Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032653 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Aunglwin52 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၅၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) o951cl1mcmu5u06q68ndffv9tn40th3 အလောင်း 0 286173 1032656 2026-05-20T14:27:46Z Bhone.bm 40464 "{{Short description|လူသေအလောင်း}} {{Redirect-several|အလောင်း|သေဆုံးသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်|လူသေကောင်}} [[File:Disderi_2.jpg|thumb|ပါရီကွန်မြူနတ်များ၏ အလောင်းများ]] '''အလောင်း''' (Cadav..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032656 wikitext text/x-wiki {{Short description|လူသေအလောင်း}} {{Redirect-several|အလောင်း|သေဆုံးသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်|လူသေကောင်}} [[File:Disderi_2.jpg|thumb|ပါရီကွန်မြူနတ်များ၏ အလောင်းများ]] '''အလောင်း''' (Cadaver) ဆိုသည်မှာ [[သေဆုံး|သေဆုံးပြီးသော]] [[လူ့ခန္ဓာကိုယ်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ အလောင်းများကို [[ဆေးကျောင်းသား|ဆေးကျောင်းသားများ]]၊ [[သမားတော်|သမားတော်များ]] နှင့် အခြားသော သိပ္ပံပညာရှင်များက [[ခန္ဓာဗေဒ]] လေ့လာရန်၊ ရောဂါဖြစ်ပွားရာနေရာများ ဖော်ထုတ်ရန်၊ သေဆုံးရသည့် အကြောင်းရင်းများ ဆုံးဖြတ်ရန်နှင့် သက်ရှိလူတစ်ဦး၏ ချို့ယွင်းချက်ကို ပြုပြင်ရန်အတွက် [[တစ်ရှူး (ဇီဝဗေဒ)|တစ်ရှူး]] ထောက်ပံ့ပေးရန် စသည်တို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဆေးကျောင်းမှ ကျောင်းသားများသည် ၎င်းတို့၏ ပညာရေး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် အလောင်းများကို လေ့လာပြီး ခွဲစိတ်စစ်ဆေးကြသည်။ အလောင်းများကို လေ့လာသူများတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များနှင့် အနုပညာကျောင်းသားများလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.rxlist.com/script/main/art.asp?articlekey=12491|title=Definition of Cadaver|work=RxList|access-date=2018-12-03|language=en}}</ref> ထို့အပြင် အလောင်းကို ခွဲစိတ်ကိရိယာများ၏ တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် အကဲဖြတ်မှုတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref>van den Haak, Lukas; Alleblas, Chantal; Rhemrev, Johann P.; Scheltes, Jules; Nieboer, Theodoor Elbert; Jansen, Frank Willem. National Institutes for Health - National Library of Medicine, National Center for Biotechnology Information: December 4, 2017 [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28946605/ "Human cadavers to evaluate prototypes of minimally invasive surgical instruments: A feasibility study"]. Retrieved April 9, 2023.</ref> ''Cadaver'' ဟူသော ဝေါဟာရကို တရားရုံးများတွင် (အနည်းငယ်သော်မှာ သတင်းစာကဲ့သို့သော မီဒီယာများတွင်) သေဆုံးသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို ရည်ညွှန်းရန်နှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များတွင် အလောင်းများရှာဖွေသည့် ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့များက အသုံးပြုသည်။ ထိုစကားလုံးသည် [[လက်တင်]] စကားလုံး ''cadere'' ("ကျဆုံးသည်" သို့မဟုတ် "သေဆုံးသည်") မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဆက်စပ်အသုံးအနှုန်းများတွင် ''cadaverous'' (အလောင်းနှင့်တူသော) နှင့် ''[[cadaveric spasm]]'' (သေဆုံးပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ် တုန်ခါမှု သို့မဟုတ် ဆတ်ခနဲလှုပ်ရှားမှုဖြစ်စေသော ကြွက်သားတောင့်တင်းမှု) တို့ ပါဝင်သည်။ အလောင်းတစ်ရှူး အစားထိုးကုသမှု (Cadaver graft) ဆိုသည်မှာ ချို့ယွင်းချက် သို့မဟုတ် ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက်ကို ပြုပြင်ရန်အတွက် သေဆုံးသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ တစ်ရှူးကို သက်ရှိလူတစ်ဦးထံ အစားထိုးခြင်းဖြစ်သည်။ အလောင်းများကို ၎င်းတို့၏ ဆွေးမြည့်မှုအဆင့်များအတွက် လေ့လာနိုင်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခု သေဆုံးပြီး မည်မျှကြာပြီဖြစ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ရန် အထောက်အကူပြုသည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://medicine.academic.ru/1240/Cadaver|title=Cadaver|encyclopedia=Academic Dictionaries and Encyclopedias|access-date=2018-12-03|language=en}}</ref> ပန်းချီကားများနှင့် ရေးဆွဲမှုများတွင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုတိကျစွာ သရုပ်ဖော်ရန်အတွက် အနုပညာတွင် အလောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>''New Oxford Dictionary of English'', 1999. '''cadaver''' Medicine: or poetic/literary: a cait.</ref> ==လူသေအလောင်း ဆွေးမြည့်ခြင်း== {{Main|လူ့ခန္ဓာကိုယ် ဆွေးမြည့်ခြင်း}} [[File:Postmortem interval changes (stages of death).png|thumb|400px|သေဆုံးပြီးနောက် အပြောင်းအလဲများ၏ အချိန်ဇယား (သေဆုံးခြင်းအဆင့်ဆင့်)]] [[File:13-11-12-rechtsmedizin-berlin-charite-by-RalfR-20.jpg|thumb|ဘာလင် [[Charité]] ရှိ မှုခင်းဆေးပညာဌာနရှိ အအေးခန်းထဲတွင် အလောင်း]] ဆွေးမြည့်ခြင်း အဆင့်အမျိုးမျိုးကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခု မည်မျှကြာကြာ သေဆုံးနေသည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။ ===ဆွေးမြည့်ခြင်း အဆင့်များ=== # ပထမအဆင့်မှာ [[Autolysis (biology)|အော်တိုလိုင်စစ်]] (Autolysis) ဖြစ်ပြီး မိမိကိုယ်ကို အစာခြေခြင်းဟု ပို၍ အသိများသည်။ ဤအဆင့်တွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဆဲလ်များသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် [[အစာခြေအင်ဇိုင်း]] များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသည်။ သို့သော် ဤအင်ဇိုင်းများသည် ဆဲလ်များအတွင်း လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ရပ်တန့်သွားသောကြောင့် ထွက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး တက်ကြွသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုအနေဖြင့် မဟုတ်ပါ။ တစ်နည်းဆိုရသော် အော်တိုလိုင်စစ်သည် သက်ရှိဆဲလ်များမှ အာဟာရများကို တက်ကြွစွာ အစာခြေသည့် ဖြစ်စဉ်နှင့် ဆင်တူသော်လည်း သေဆုံးသွားသော ဆဲလ်များသည် လူကြိုက်များသော စာပေများတွင် မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိသကဲ့သို့ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် တက်ကြွစွာ အစာမခြေနိုင်သလို အော်တိုလိုင်စစ်၏ အဓိပ္ပါယ်တူစကားလုံး – ''မိမိကိုယ်ကို အစာခြေခြင်း'' – မှာ ထင်ရှားနေသည်နှင့်လည်း မတူပါ။ အော်တိုလိုင်စစ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် အရည်များ ထွက်လာပြီး အရေပြားအလွှာများကြားသို့ စိမ့်ဝင်ကာ အရေပြား ကွာကျလာစေသည်။ ဤအဆင့်တွင် [[ယင်ကောင်|ယင်ကောင်များ]] (ရှိပါက) သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အပေါက်များဖြစ်သော မျက်လုံး၊ နှာခေါင်း၊ ပါးစပ်၊ နား၊ ပွင့်နေသော ဒဏ်ရာများနှင့် အခြားအပေါက်များတွင် ဥများ စတင်ဥကြသည်။ အကောင်ပေါက်လာသော [[Calliphora latifrons|အသားစားယင်ကောင်]] လောက်ကောင်များ ([[လောက်ကောင်]]များ) သည် နောက်ပိုင်းတွင် အရေပြားအောက်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို စတင်စားသုံးကြသည်။ # ဆွေးမြည့်ခြင်း၏ ဒုတိယအဆင့်မှာ ဖောင်းကားလာခြင်း (Bloating) ဖြစ်သည်။ အစာအိမ်အတွင်းရှိ ဘက်တီးရီးယားများသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ တစ်ရှူးများကို စတင်ဖြိုခွဲပြီး ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်ကာ အူများအတွင်း စုပုံလာသည်။ [[အူသိမ်]] စောစီးစွာ ပြိုကျသွားခြင်းကြောင့် ထိုဓာတ်ငွေ့များ ပိတ်မိနေသည်။ ဤဖောင်းကားခြင်းသည် အဓိကအားဖြင့် ဝမ်းဗိုက်နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ပါးစပ်၊ လျှာ၊ လိင်အင်္ဂါများတွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ဤသည်မှာ အများအားဖြင့် ဆွေးမြည့်ခြင်း၏ ဒုတိယပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ဓာတ်ငွေ့များ လွတ်ထွက်သွားနိုင်လောက်သည်အထိ ခန္ဓာကိုယ် ဆွေးမြည့်သွားသည်အထိ ဓာတ်ငွေ့စုပုံခြင်းနှင့် ဖောင်းကားခြင်းသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေမည်ဖြစ်သည်။ # တတိယအဆင့်မှာ [[ပုပ်ဆွေးခြင်း]] (Putrefaction) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးနှင့် အကြာဆုံးအဆင့်ဖြစ်သည်။ ပုပ်ဆွေးခြင်းတွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ ပိုကြီးမားသော အစိတ်အပိုင်းများ ပြိုကွဲပြီး တစ်ရှူးများ အရည်ပျော်သွားသည်။ အစာခြေအင်္ဂါများ၊ ဦးနှောက်နှင့် အဆုတ်တို့သည် ပထမဆုံး ပြိုကွဲသွားသည့်အရာများဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အခြေအနေများတွင် သုံးပတ်အကြာတွင် ကိုယ်အင်္ဂါများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်၍ မရနိုင်တော့ပါ။ ကြွက်သားများကို ဘက်တီးရီးယားများက စားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်များက စားသုံးခြင်းခံရနိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာပြီးနောက် ကျန်ရှိနေသည်မှာ [[အရိုးစု]] သာဖြစ်သည်။ အက်ဆစ်ကြွယ်ဝသော မြေဆီလွှာများတွင် အရိုးစုသည် နောက်ဆုံးတွင် ၎င်း၏ အခြေခံဓာတုပစ္စည်းများအဖြစ်သို့ ပျော်ဝင်သွားလိမ့်မည်။ ဆွေးမြည့်မှုနှုန်းသည် အပူချိန်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အပါအဝင် အကြောင်းရင်းများစွာပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်သည် ပိုမိုပူနွေးပြီး စိုထိုင်းလေလေ၊ ခန္ဓာကိုယ်သည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲလေလေဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://aboutforensics.co.uk/decomposition/ |title=Decomposition – The Forensics Library |website=aboutforensics.co.uk |language=en-US |access-date=2017-02-06 |archive-date=2020-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010023414/https://aboutforensics.co.uk/decomposition/ |url-status=dead }}</ref> [[Carrion#ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်|အသေကောင်စားသတ္တဝါများ]] ရှိနေခြင်းသည်လည်း ၎င်းတို့က ဆွေးမြည့်နေသော ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းများကို စားသုံးလိုက်သောကြောင့် အရိုးစု ပေါ်ထွက်လာစေသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်း၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ၊ သိပ္ပံဆိုင်ရာတိုးတက်မှုများနှင့် တွေ့ရှိချက်အသစ်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ဘီစီ ၃ ရာစု ရှေးခေတ်ဂရိတွင် စတင်၍ Chalcedon မှ Herophilus နှင့် Ceos မှ Erasistratus<ref name = "Hulkower_2011">{{cite book | last = Hulkower | first = Raphael | year = 2011 | title = From sacrilege to privilege: "the tale of body procurement for anatomical dissection in the United States" | publisher = Albert Einstein College of Medicine }}</ref> ဆိုသည့် သမားတော်နှစ်ဦးသည် အလက်ဇန္ဒြီးယားတွင် အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို လေ့ကျင့်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ခန္ဓာဗေဒကို သင်ယူသည့် အဓိကနည်းလမ်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name = "Ghosh_2015">{{cite journal | vauthors = Ghosh SK | title = Human cadaveric dissection: a historical account from ancient Greece to the modern era | journal = Anatomy & Cell Biology | volume = 48 | issue = 3 | pages = 153–69 | date = September 2015 | pmid = 26417475 | pmc = 4582158 | doi = 10.5115/acb.2015.48.3.153 }}</ref> ဤသူနှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း၏ ရေပန်းစားမှုသည် လုံးဝအသုံးမပြုသည့်အထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၂ ရာစုတွင် ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့ပြီး ၁၇ ရာစုတွင် ပိုမိုရေပန်းစားလာကာ ထိုအချိန်မှစ၍ ယနေ့ထက်တိုင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> [[File:Rembrandt - The Anatomy Lesson of Dr Nicolaes Tulp.jpg|thumb|Rembrandt ၏ ''[[ဒေါက်တာ Nicolaes Tulp ၏ ခန္ဓာဗေဒသင်ခန်းစာ]]'' သည် ၁၆၃၂ ခုနှစ်တွင် အမ်စတာဒမ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော ခန္ဓာဗေဒသင်ခန်းစာကို ပြသထားသည်။]] Herophilus နှင့် Erasistratus တို့သည် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရန်အတွက် အလောင်းများကို အသုံးပြုရန် ခွင့်ပြုချက်ရခဲ့သော်လည်း ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တားမြစ်ချက်များစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ထိုခံစားချက်များသည် နှစ်ပေါင်းရာနှင့်ချီ၍ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဘီစီ ၃ ရာစုတွင် ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း အမြစ်တွယ်လာချိန်မှ ၁၈ ရာစုဝန်းကျင်အထိ ၎င်းကို ဂုဏ်သိက္ခာမဲ့ခြင်း၊ အကျင့်ပျက်ခြင်းနှင့် ကျင့်ဝတ်မဲ့သော အပြုအမူတို့နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိခဲ့သည်။ ဤအယူအဆအများအပြားမှာ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်များနှင့် အလှအပဆိုင်ရာ တားမြစ်ချက်များကြောင့်ဖြစ်ပြီး<ref name = "Ghosh_2015" /> လူထုနှင့် ဘုရားကျောင်း၏ ယုံကြည်ချက်များတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေခဲ့သည်။ အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းသည် ၁၂ ရာစုဝန်းကျင်တွင် တစ်ဖန်ပြန်လည် စတင်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို ဂုဏ်သိက္ခာမဲ့သည်ဟု ရှုမြင်ဆဲဖြစ်သော်လည်း လုံးဝတားမြစ်ခြင်းမခံရပေ။ ယင်းအစား ဘုရားကျောင်းက အချို့သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို တားမြစ်ရန်နှင့် ခွင့်ပြုရန်အတွက် အမိန့်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုအတွက် အလွန်အရေးပါသော အမိန့်တစ်ခုကို ၁၂၃၁ ခုနှစ်တွင် Holy Roman ဧကရာဇ် Frederick II က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name = "Ghosh_2015" /> ဤအမိန့်တွင် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုများအတွက် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ငါးနှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရမည်ဖြစ်ပြီး ဆေးပညာ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှုဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်သင်ကြားနေသူ သို့မဟုတ် လက်ရှိလေ့ကျင့်နေသူအားလုံး တက်ရောက်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name = "Ghosh_2015" /> ယင်းကြောင့် ဘီစီ ၃၀၀ နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးသော ခွင့်ပြုချက်ရသည့် လူ့ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး Mondino de Liuzzi က လူသိရှင်ကြား ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name = "Ghosh_2015" /> ဤအချိန်ကာလသည် လူ့ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းက သိပ္ပံပညာအတွက် မည်သို့အကျိုးပြုနိုင်သည်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်မှုဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဥရောပတစ်ခွင်မှ ကျောင်းသားများကို ဆေးပညာစတင်လေ့လာရန် ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။ တွေ့ရှိချက်အသစ်များနှင့် တိုးတက်မှုများကြောင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းအပေါ် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဖြေလျှော့မှုသည် သိသိသာသာ လျော့ကျသွားသော်လည်း အများပြည်သူ၏ ရှုမြင်ပုံမှာ ဆက်လက်၍ အနုတ်လက္ခဏာဆောင်ဆဲဖြစ်သည်။ ဤသို့သော ရှုမြင်မှုကြောင့် အလောင်းများရရှိရန် တစ်ခုတည်းသော တရားဝင်ရင်းမြစ်မှာ ကွပ်မျက်ခံရသော (များသောအားဖြင့် ကြိုးပေးခံရသော) ရာဇဝတ်သားများ၏ အလောင်းများဖြစ်သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းခံရရန် "ထိုက်တန်သော" ပြစ်မှုကျူးလွန်သူအများအပြားနှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုများပင်လျှင် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခံရခြင်းသည် ရာဇဝတ်မှု သို့မဟုတ် သေဒဏ်ထက်ပင် ပိုမိုကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပြီး အရှက်ရစရာဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ကွယ်လွန်သူနှင့် မကြာမီ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခံရတော့မည့်သူများ၏ ဆွေမျိုးများနှင့် မိတ်ဆွေများက ကြိုးပေးရာနေရာမှ ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များထံ အလောင်းများ ပို့ဆောင်ခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် ကြိုးစားသောအခါ တိုက်ပွဲများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ အဓိကရုဏ်းများပင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name = "Mitchell_2011">{{cite journal | vauthors = Mitchell PD, Boston C, Chamberlain AT, Chaplin S, Chauhan V, Evans J, Fowler L, Powers N, Walker D, Webb H, Witkin A | display-authors = 6 | title = The study of anatomy in England from 1700 to the early 20th century | journal = Journal of Anatomy | volume = 219 | issue = 2 | pages = 91–99 | date = August 2011 | pmid = 21496014 | pmc = 3162231 | doi = 10.1111/j.1469-7580.2011.01381.x }}</ref> ထိုအချိန်က အစိုးရ (၁၇ ရာစု) သည် ကြီးလေးသော ရာဇဝတ်မှုများကျူးလွန်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုအနေဖြင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို အသုံးပြုကာ အဆိုပါစိုးရိမ်မှုများကို အခွင့်ကောင်းယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြိုးပေးခြင်းဖြင့် အပြစ်ပေးသည့် ပြစ်မှုအရေအတွက်ကိုပင် ရာဇဝတ်မှု ၂၀၀ ကျော်အထိ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name = "Mitchell_2011" /> သို့သော်လည်း အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းသည် ပိုမိုရေပန်းစားလာသည်နှင့်အမျှ ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များသည် အလောင်းများရရှိရန် အခြားနည်းလမ်းများ ရှာဖွေလာကြရသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ တက္ကသိုလ်များမှ အလောင်းများ လိုအပ်ချက် မြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ လူများသည် သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှုများ စတင်ပြုလုပ်လာကြသည်။ ဤအလောင်းများကို သယ်ယူပြီး ဒေသခံ ခန္ဓာဗေဒပါမောက္ခများထံ ပြန်လည်ရောင်းချကာ ၎င်းတို့၏ ကျောင်းသားများအတွက် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ထိခိုက်ခံရသူမှာ အများအားဖြင့် ဆင်းရဲသားများ သို့မဟုတ် ဘေးဖယ်ခံထားရသော လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သောကြောင့် သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှုနှင့်ပတ်သက်၍ လူထုက မျက်ကွယ်ပြုလေ့ရှိသည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ချမ်းသာသော သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ထင်ရှားသော အဖွဲ့ဝင်များ ထိခိုက်ခံရပါက ပိုမိုအသံထွက်လာပြီး ယင်းက ၁၇၈၈ ခုနှစ် နယူးယောက်တွင် Resurrection Riot ဟု အသိများသော အဓိကရုဏ်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဆရာဝန်တစ်ဦးက ပြတင်းပေါက်မှ စူးစမ်းကြည့်နေသော ကောင်လေးတစ်ယောက်ကို အလောင်း၏လက်မောင်းကို ဝှေ့ယမ်းပြခဲ့ရာမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုကောင်လေးသည် အိမ်သို့သွားပြီး ဖခင်ဖြစ်သူကို ပြောပြခဲ့သည်။ မကြာသေးမီက ကွယ်လွန်သွားသော ဇနီး၏ သင်္ချိုင်းကို ဖောက်ထွင်းခံရမည်ကို စိုးရိမ်၍ သွားရောက်စစ်ဆေးရာ အမှန်တကယ် ဖောက်ထွင်းခံထားရကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ဤဇာတ်လမ်းသည် ပျံ့နှံ့သွားပြီး လူများက ဒေသခံ သမားတော်များနှင့် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များကို စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ အဓိကရုဏ်းသည် လူပေါင်း ၅၀၀၀ အထိ ကြီးထွားလာပြီး အဆုံးတွင် ဆေးကျောင်းသားများနှင့် ဆရာဝန်များ ရိုက်နှက်ခံရကာ လူခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ယင်းမှ အမေရိကန်အစိုးရ၏ Anatomy Acts ကဲ့သို့သော ဥပဒေဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤအက်ဥပဒေများသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အလောင်းများရရှိရန် အခြားလမ်းကြောင်းများကို ဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သည် ပထမဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၈၃၀ နှင့် ၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့သည် အမိမဲ့အဖမဲ့အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရန်အတွက် အသုံးပြုခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်နယ်အားလုံးနီးပါး၌ ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှုမှာ အခြေခံအားဖြင့် ပပျောက်သွားခဲ့သည်။ နှစ်များတစ်လျှောက် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို ပိုမိုလက်ခံလာခဲ့သော်လည်း ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် အမေရိကန်လူထု၏ သဘောမတူမှုကို ဆက်လက်ခံနေရဆဲဖြစ်သည်။ သဘောမတူမှုသည် အများအားဖြင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကန့်ကွက်မှုများနှင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို အမိမဲ့အဖမဲ့အလောင်းများနှင့် ဆက်စပ်နေသောကြောင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှု၏ အမှတ်အသားတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်းတို့မှ လာသည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို အပြုသဘောဆောင်သောအလင်းတွင် ပြသရန် ကြိုးစားသူ အများအပြားရှိခဲ့ပြီး ဥပမာအားဖြင့် ထင်ရှားသော နယူးယောက်သမားတော် ၂၀၀ က ၎င်းတို့သေဆုံးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ခန္ဓာကိုယ်ကို လှူဒါန်းမည်ဟု လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ဤသည်နှင့် အခြားကြိုးပမ်းမှုများသည် အနည်းငယ်မျှသာ အကူအညီဖြစ်ခဲ့ပြီး အကျင့်ပျက်သော ဈာပနလုပ်ငန်းကို ဖော်ထုတ်မှုကြောင့် လူထု၏သဘောထားမှာ ပိုမိုထိခိုက်ခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> သေဆုံးခြင်း၏ ကုန်ကျစရိတ်သည် မယုံနိုင်လောက်အောင် မြင့်မားပြီး ဈာပနအိမ်အများအပြားသည် လူများကို ပေးသင့်သည်ထက် ပိုမိုပေးဆောင်စေရန် လှည့်ဖြားနေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ဤဖော်ထုတ်မှုများသည် အမည်းစက်ကို မဖယ်ရှားနိုင်သော်လည်း လူတစ်ဦးနှင့် ၎င်းတို့၏မိသားစုများသည် ကြံစည်တတ်သော ဈာပနဒါရိုက်တာများ၏ သားကောင်ဖြစ်မည်ကို ကြောက်ရွံ့မှုဖြစ်စေကာ လူများကို ခန္ဓာကိုယ်လှူဒါန်းရန် ပြန်လည်စဉ်းစားစေခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> == အနုပညာတွင် == အစောပိုင်းသမိုင်းကတည်းက အနုပညာတွင် အလောင်းများကို ထည့်သွင်းခြင်းနှင့် ကိုယ်စားပြုခြင်း သာဓကများမှာ မြောက်မြားလှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Neo-Assyrian ခေတ်မှ မြစ်ပေါ်တွင် မျောနေသော အလောင်းများ၏ ကျောက်ဆစ်ရုပ်ကြွများ (ဘီစီ ၆၄၀ ခန့်)၊ Aristophanes ၏ ဟာသ The Frogs (ဘီစီ ၄၀၅) တို့မှ ''[[memento mori]]'' နှင့် [[cadaver monument]]များအထိ ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခန္ဓာဗေဒကို လေ့လာခြင်းနှင့် သင်ကြားခြင်းသည် လူ့အလောင်းများနှင့် အလုပ်လုပ်သည့်အခါ တွေ့ရှိချက်များ၏ ပုံကြမ်းများနှင့် အသေးစိတ်ရေးဆွဲမှုများမရှိဘဲ ဖြစ်မလာနိုင်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ၏ တည်နေရာကို အနုပညာဆန်စွာ သရုပ်ဖော်ခြင်းသည် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာရာတွင်လည်းကောင်း၊ လူ့ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အလုပ်လုပ်သူများကို အကူအညီပေးရာတွင်လည်းကောင်း အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ဤရုပ်ပုံများသည် လူအများစု ကိုယ်တွင်းသို့ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ မမြင်ဖူးနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော တစေ့တစောင်း မြင်ကွင်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။<ref name=":3">{{cite journal | vauthors = Mavrodi A, Paraskevas G | title = Evolution of the paranasal sinuses' anatomy through the ages | journal = Anatomy & Cell Biology | volume = 46 | issue = 4 | pages = 235–38 | date = December 2013 | pmid = 24386595 | pmc = 3875840 | doi = 10.5115/acb.2013.46.4.235 }}</ref> ဒါဗင်ချီသည် [[Andreas Vesalius]] နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး Vesalius ၏ စာအုပ် "De Humani Corporis Fabrica" ကို သရုပ်ဖော်ရန် လူငယ်အနုပညာရှင်များစွာနှင့်လည်း လက်တွဲခဲ့သည်။ ယင်းက ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ဖော်ပြရန်အတွက် အညွှန်းတပ်ခြင်းကို စတင်အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ Vesalius သည် ဤလုပ်ငန်းအမျိုးအစားနှင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းအတွက် အလောင်းများ မရရှိနိုင်သောကြောင့် သူ၏အလုပ်တွင် ကွပ်မျက်ခံရသော ရာဇဝတ်သားများ၏ အလောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ သူသည် သူ၏ရေးဆွဲမှုများတွင် အနုပညာမြောက်စွာ တန်ဖိုးထားသည့် စိတ်ဓာတ်ကို အသုံးချရန် အတော်အတန်အားထုတ်ခဲ့ပြီး ဤသရုပ်ဖော်မှုများတွင် အကူအညီပေးရန် အခြားအနုပညာရှင်များကိုလည်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref name=":3" /> လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို လေ့လာခြင်းသည် ဆေးဆရာများနှင့် ကျောင်းသားများအတွက်သာ သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာရှင်အများအပြားသည် ၎င်းတို့၏ကျွမ်းကျင်မှုကို လက်ရာမြောက်သော ရေးဆွဲမှုများနှင့် ပန်းချီကားများမှတစ်ဆင့် ထင်ဟပ်ပြသခဲ့ကြသည်။ လူနှင့်တိရစ္ဆာန် ခန္ဓာဗေဒကို အသေးစိတ်လေ့လာခြင်းအပြင် အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို [[အီတလီ ဉာဏ်သစ်အရုဏ်ဦး|အီတလီ ဉာဏ်သစ်အရုဏ်ဦးခေတ်]]မှ [[လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ]] က သူ၏လက်ရာများမှတစ်ဆင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပိုမိုတိကျစွာ သရုပ်ဖော်ရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သူသည် ၁၄၆၆ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော [[Andrea del Verrocchio]] လက်အောက်တွင် အလုပ်သင်အဖြစ် အပြင်ပန်းရှုထောင့်မှ ခန္ဓာဗေဒကို လေ့လာခဲ့သည်။<ref name=":03">{{Cite web|url=https://www.leonardodavinci.net|title=Leonardo Da Vinci – The Complete Works – Biography |website=leonardodavinci.net|access-date=2018-11-19}}</ref> သူ၏ အလုပ်သင်ကာလအတွင်း လီယိုနာဒိုသည် ၁၄၇၂ ခုနှစ်တွင် ကြွက်သားများနှင့် အရွတ်များကဲ့သို့သော ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများ၏ အသေးစိတ်ဗားရှင်းများကို ရေးဆွဲရာတွင် ကျွမ်းကျင်လာခဲ့သည်။<ref name=":03" /> လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို သရုပ်ဖော်ရန် သူ၏ချဉ်းကပ်မှုသည် ဗိသုကာပညာကို လေ့လာခြင်းနှင့် ဆင်တူပြီး သူကိုယ်တိုင်မြင်တွေ့ခဲ့သည့်အရာ၏ ရှုထောင့်မျိုးစုံနှင့် သုံးဖက်မြင်ရှုထောင့်များကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ ယင်း၏ ပထမဆုံးသာဓကတစ်ခုမှာ ၁၄၈၉ ခုနှစ်တွင် ဦးခေါင်းခွံကို ရေးဆွဲရန် သုံးဖက်မြင်ရှုထောင့်များကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/anat/hd_anat.htm|title=Anatomy in the Renaissance |website=metmuseum.org|date=October 2002 |access-date=2018-11-19}}</ref> Verrocchio လက်အောက်တွင် ထပ်ဆင့်လေ့လာမှုများအရ လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ၏ ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ လက်ရာအချို့ကို သူ၏စာအုပ် ''A Treatise on Painting'' တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=YGmAAwAAQBAJ&pg=736 |title=The Notebooks of Leonardo Da Vinci|last= Da Vinci|first=Leonardo | name-list-style = vanc |date=1967|publisher=Lulu.com|isbn=978-1105310164|language=en}}</ref>{{self-published inline|date=February 2020}} နှစ်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် သူသည် ပါမောက္ခနှင့် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင် [[Marcantonio della Torre]] နှင့် အီတလီနိုင်ငံ ဖလောရန့်စ်မြို့တွင် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး သူ၏လေ့လာမှုကို ထပ်မံတိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် [[Hospital of Santa Maria Nuova]] နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် [[မီလန်]] နှင့် [[ရောမ]] ရှိ ဆေးရုံများတွင် လူအလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းများ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ သူ၏လေ့လာမှုမှတစ်ဆင့် ဒါဗင်ချီသည် ကွယ်လွန်သွားသော မိခင်နှင့် သူမ၏မမွေးသေးသောကလေး၏ အလောင်းကို အသုံးပြု၍ သားအိမ်အတွင်းရှိ လူသန္ဓေသား၏ သဘာဝအနေအထားကို ပထမဆုံး တိကျစွာ ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သူဖြစ်နိုင်သည်။<ref name=":12">{{Cite journal|last=Wilkins|first=David G. | name-list-style = vanc |date=2001|title=Review of The Writings and Drawings of : Order and Chaos in Early Modern Thought|journal=The Sixteenth Century Journal|volume=32|issue=2|pages=509–11|doi=10.2307/2671780|jstor=2671780 }}</ref> သူသည် စုစုပေါင်း ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှု ၃၀ ခန့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=":22">{{cite journal | vauthors = Jastifer JR, Toledo-Pereyra LH | title = Leonardo da Vinci's foot: historical evidence of concept | journal = Journal of Investigative Surgery | volume = 25 | issue = 5 | pages = 281–85 | date = October 2012 | pmid = 23020268 | doi = 10.3109/08941939.2012.725011 | s2cid = 19186635 }}</ref> အလောင်းများနှင့် သူ၏အလုပ်က ချက်ကြိုး၊ သားအိမ်၊ သားအိမ်ခေါင်းနှင့် မိန်းမကိုယ်တို့၏ ပထမဆုံးရေးဆွဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး အမြွှာကလေးများကိစ္စတွင် သားအိမ်၌ အခန်းများစွာရှိသည်ဟူသော ယုံကြည်ချက်များကို နောက်ဆုံးတွင် ငြင်းဆိုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":12" /> ၁၅၀၄ မှ ၁၅၀၇ ခုနှစ်အတွင်း သူသည် နွားတစ်ကောင်၏ ဦးနှောက်ကို ventricular cavities အတွင်းသို့ ပြွန်ထည့်ကာ ဖယောင်းပူထိုးသွင်းပြီး ဦးနှောက်ကိုခြစ်ထုတ်ကာ ventricles ပုံစံခွက် ကျန်ရစ်စေခြင်းဖြင့် စမ်းသပ်ခဲ့သည်ဟု အစီရင်ခံထားသည်။ ဒါဗင်ချီ၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် ဦးနှောက်၏ ventricular စနစ်ကို လေ့လာရာတွင် အလွန်အကူအညီဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":4">{{cite journal | vauthors = Paluzzi A, Belli A, Bain P, Viva L | title = Brain 'imaging' in the Renaissance | journal = Journal of the Royal Society of Medicine | volume = 100 | issue = 12 | pages = 540–43 | date = December 2007 | pmid = 18065703 | pmc = 2121627 | doi = 10.1177/014107680710001209 }}</ref> ဒါဗင်ချီသည် အနုပညာမှတစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ သရုပ်ဖော်ရန်အတွက် အရေပြားအောက်ရှိ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ မည်သို့ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို နားလည်သဘောပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name=":22" /> ဥပမာအားဖြင့် သူသည် အလောင်း၏ မျက်နှာအရေပြားကို ဖယ်ရှားပြီး နှုတ်ခမ်းကို လှုပ်ရှားစေသော အသေးစိတ်ကြွက်သားများကို ပိုမိုနီးကပ်စွာ လေ့လာရေးဆွဲကာ ထိုစနစ်၏ အလုံးစုံနားလည်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Citation|last=Pater|first=Walter | name-list-style = vanc | doi = 10.1017/cbo9781139062213.007|pages=98–129|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1139062213 |title=The Works of Walter Pater |year=2011 |chapter=Leonardo da Vinci }}</ref> သူသည် ခြေဖဝါးနှင့် ခြေမျက်စိကိုလည်း စေ့စေ့စပ်စပ် လေ့လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် ဆေးခန်းသုံး သီအိုရီများနှင့် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":22" /> ပခုံးနှင့် သူ၏အလုပ်သည်လည်း ၎င်း၏လှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ခေတ်သစ်နားလည်မှုအား ထင်ဟပ်စေပြီး ကြိုးများနှင့် စက်သီးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်သည့် စက်ပိုင်းဆိုင်ရာဖော်ပြချက်ကို အသုံးပြုထားသည်။<ref name=":22" /> သူသည် [[အာရုံကြောခန္ဓာဗေဒ]] ကို ပထမဆုံးလေ့လာသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး မျက်စိ၊ အမြင်အာရုံကြောများနှင့် ကျောရိုးတို့၏ ခန္ဓာဗေဒနားလည်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ ကြီးမားသောတိုးတက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကံမကောင်းစွာဖြင့် နောက်ပိုင်းတွေ့ရှိသော သူ၏မှတ်စုများမှာ စနစ်တကျမရှိဘဲ သူ၏ ပြောင်းပြန်စာရေးသားခြင်းအလေ့အထ (ကြေးမုံစာ) ကြောင့် နားလည်ရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Nanda A, Khan IS, Apuzzo ML | title = Renaissance Neurosurgery: Italy's Iconic Contributions | journal = World Neurosurgery | volume = 87 | pages = 647–55 | date = March 2016 | pmid = 26585723 | doi = 10.1016/j.wneu.2015.11.016 }}</ref> ရာစုနှစ်များစွာကြာအောင် အနုပညာရှင်များသည် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုနှင့် အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်းမှ ရရှိသော အသိပညာကို အသုံးပြု၍ ၎င်းတို့၏ အနုပညာလက်ရာများနှင့် အများအားဖြင့် ပန်းချီကားများတွင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ပိုမိုတိကျပြီး သက်ဝင်လှုပ်ရှားသော ကိုယ်စားပြုမှုကို တင်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ Michelangelo နှင့်/သို့မဟုတ် Raphael တို့သည်လည်း ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name=":3" /> ==သိပ္ပံပညာတွင် အရေးပါမှု== {{Multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Leonardo da vinci, Studies of human skull.jpg | caption1 = လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီမှ လူ့ဦးခေါင်းခွံကို [[Study (art)|လေ့လာမှု]] | image2 = Da Vinci Studies of Embryos Luc Viatour.jpg | caption2 = လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီမှ လူ့သန္ဓေသားကို လေ့လာမှု }} အလောင်းများကို သိပ္ပံပညာအုပ်စုတစ်ဝှမ်းရှိ မတူညီသော ကဏ္ဍများစွာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ သိပ္ပံပညာအတွက် အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်း၏ အရေးပါသော ကဏ္ဍတစ်ခုမှာ ၎င်းတို့က လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ခန္ဓာဗေဒနှင့်ပတ်သက်သော အချက်အလက် အမြောက်အမြားကို သိပ္ပံပညာအား ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အလောင်းများသည် သိပ္ပံပညာရှင်များအား လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ စူးစမ်းလေ့လာရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ကိုယ်အင်္ဂါများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဂရိသိပ္ပံပညာရှင်နှစ်ဦးဖြစ်သော Chalcedon မှ Herophilus နှင့် Ceos မှ Erasistratus တို့သည် ဘီစီ ၃ ရာစုတွင် အလောင်းများကို ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":7">{{cite journal | vauthors = von Staden H | title = The discovery of the body: human dissection and its cultural contexts in ancient Greece | journal = The Yale Journal of Biology and Medicine | volume = 65 | issue = 3 | pages = 223–41 | date = 1992 | pmid = 1285450 | pmc = 2589595 }}</ref> အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် Herophilus သည် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ ventricles လေးခုကြားရှိ ကွာခြားချက်၊ ဦးနှောက်အာရုံကြော ခုနစ်စုံကို ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ အာရုံခံအာရုံကြောများနှင့် မော်တာအာရုံကြောများကြား ကွာခြားချက်၊ မျက်စိအတွင်းရှိ မျက်ကြည်လွှာ၊ မြင်လွှာနှင့် choroid အလွှာတို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း အပါအဝင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ခန္ဓာဗေဒနှင့်ပတ်သက်သော တွေ့ရှိချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ Herophilus သည် လူ့နှလုံးအတွင်းရှိ အဆို့ရှင်များကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး Erasistratus က အဆို့ရှင်များမှတစ်ဆင့် သွေးစီးဆင်းမှုကို ပြောင်းပြန်မလှည့်နိုင်ကြောင်း စမ်းသပ်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ Erasistratus သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ သွေးပြန်ကြောများနှင့် သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်းရှိ အသေးစိတ်အချက်အလက်များစွာကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး ခွဲခြားဖော်ပြခဲ့သည်။ Herophilus သည် လူ့အသည်း၊ မုန့်ချိုအိတ်နှင့် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး မျိုးပွားမှုစနစ်များအကြောင်း ဖော်ပြချက်များကို လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် နောက်ပိုင်းတွင် ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ အလောင်းများက Herophilus အား သန္ဓေသားလောင်းများ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးရာ သားအိမ်သည် bicameral မဟုတ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်နိုင်စေခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အခန်းနှစ်ခန်းရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့သော သားအိမ်၏ မူလအယူအဆနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော်လည်း Herophilus က သားအိမ်သည် အခန်းတစ်ခန်းသာရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ Herophilus သည် အမျိုးသမီးမျိုးပွားမှုစနစ်အတွင်းရှိ မျိုးဥအိမ်၊ broad ligaments နှင့် ပြွန်များကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name=":7" /> ဤအချိန်ကာလအတွင်း လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ခန္ဓာဗေဒကို နားလည်မှုတိုးတက်စေရန် အလောင်းများသည် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ Galen (အေဒီ ၁၃၀-၂၀၁) သည် Aristotle နှင့် အခြားဂရိသမားတော်များ၏ ကျော်ကြားသောလက်ရာများကို လူ့ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် သူ၏နားလည်မှုနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/history_02|title=Comparative Anatomy: Andreas Vesalius|website=evolution.berkeley.edu|access-date=2018-12-04}}</ref> ဤအချိန်ကာလအတွင်း လူ့ခန္ဓာကိုယ်လေ့လာမှုနှင့်ပတ်သက်၍ သင်ကြားရာတွင် Galen ၏ ခန္ဓာဗေဒနှင့် ဇီဝကမ္မဗေဒသည် အထင်ရှားဆုံးနည်းလမ်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။<ref name=":8" /> ခေတ်သစ်လူ့ခန္ဓာဗေဒ၏ဖခင်ဟု သိကြသော Andreas Vesalius (၁၅၁၄-၁၅၆၄) သည် Galen ၏တွေ့ရှိချက်များနှင့် လူ့အလောင်းများကို ကိုယ်တိုင်ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုများအပေါ် အခြေခံ၍ သူ၏အသိပညာကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name=":8">{{cite journal | vauthors = Zampieri F, ElMaghawry M, Zanatta A, Thiene G | title = Andreas Vesalius: Celebrating 500 years of dissecting nature | journal = Global Cardiology Science & Practice | volume = 2015 | issue = 5 | pages = 66 | date = 2015-12-22 | pmid = 28127546 | pmc = 4762440 | doi = 10.5339/gcsp.2015.66 }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Leslie|first=Mitch|date=2003-08-08|title=Lesson From the Anatomy Master |url= http://science.sciencemag.org/content/301/5634/netwatch|journal=Science |volume=301 | issue = 5634 |pages=741 |doi=10.1126/science.301.5634.741a|s2cid=220091493|url-access=subscription}}</ref> Vesalius သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်း အစိတ်အပိုင်းများ မည်သို့အလုပ်လုပ်သည်ကို ဆေးကျောင်းသားများ အသိအမှတ်ပြုနားလည်စေရန်အတွက် အလောင်းများကို အကြိမ်များစွာ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ အလောင်းများသည် Vesalius အား ဂရိသမားတော် Galen မှ ဦးနှောက်နှင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ အချို့သောလုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ထုတ်ဝေခဲ့သော ယခင်အယူအဆများကို မှားယွင်းကြောင်း သက်သေပြရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite book | vauthors = Simpkins CA, Simpkins AM | date = 2013 | chapter = The Birth of a New Science | title = Neuroscience for Clinicians | pages = 3–24 | publisher = Springer | location = New York | doi = 10.1007/978-1-4614-4842-6_1 | isbn = 978-1-4614-4841-9 }}</ref> Vesalius က Galen သည် လူ့ခန္ဓာဗေဒကို ကောင်းစွာနားလည်ရန် အလောင်းများကို ဘယ်သောအခါမှ အသုံးမပြုခဲ့ဘဲ ၎င်းအစား သူ၏ရှေ့တော်ဆက်များထံမှ ယခင်အသိပညာကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။<ref name=":8" /> == ဆေးပညာနယ်ပယ်တွင် အရေးပါမှု == ယနေ့ခေတ်တွင် လူ့ [[အကြမ်းစားခန္ဓာဗေဒ]] ဆိုင်ရာ အသိပညာကို ထပ်ဆင့်ရရှိရန် ဆေးပညာနှင့် ခွဲစိတ်မှုအတွင်း အလောင်းများကို အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Cornwall J, Stringer MD | title = The wider importance of cadavers: educational and research diversity from a body bequest program | journal = Anatomical Sciences Education | volume = 2 | issue = 5 | pages = 234–47 | date = October 2009 | pmid = 19728368 | doi = 10.1002/ase.103 | s2cid = 21914260 | doi-access = free }}</ref> ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များသည် ခွဲစိတ်ကုသမှုဆိုင်ရာ စိတ်ဝင်စားသည့် ဧရိယာအတွင်း ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော သွေဖည်မှုများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် သက်ရှိလူနာများကို ခွဲစိတ်မှုမပြုလုပ်မီ အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးလေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal| vauthors = Prakash KG, Saniya K | title = A study on radial artery in cadavers and its clinical importance. | journal = International Journal of Medical Research & Health Sciences | date = January 2014 | volume = 3 | issue = 2 | pages = 254–62 | doi = 10.5958/j.2319-5886.3.2.056 | url=https://www.ijmrhs.com/medical-research/a-study-on-radial-artery-in-cadavers-and-its-clinicalimportance.pdf }}</ref> ခွဲစိတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအသစ်များသည် အလောင်းတစ်ခုကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းမှ ကြိုတင်အသိပညာဖြင့် ဖယ်ရှားပစ်နိုင်သည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတွင်း ပါဝင်သော အတားအဆီးများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Eizenberg N | title = Anatomy and its impact on medicine: Will it continue? | journal = The Australasian Medical Journal | volume = 8 | issue = 12 | pages = 373–77 | date = 2015-12-30 | pmid = 26759611 | pmc = 4701898 | doi = 10.4066/AMJ.2015.2550 }}</ref> အလောင်းများသည် ဆေးကျောင်းသားများနှင့် ဆရာဝန်များအား လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ မတူညီသောလုပ်ဆောင်ချက်များအကြောင်း အသိပညာပေးရုံသာမက လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ချွတ်ယွင်းမှုဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများစွာကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးပါသည်။ ဂရိသမားတော် Galen (အေဒီ ၂၅၀) သည် လူတစ်ဦး၏ဘဝအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အဖြစ်အပျက်များနှင့် သေဆုံးပြီးနောက် တွေ့ရှိရသော အတွင်းပိုင်းဆိုးကျိုးများကို ပထမဆုံး ဆက်စပ်ဖော်ပြသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အလောင်းတစ်ခု၏ ရိုးရှင်းသော [[သူချင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း]] တစ်ခုသည် သေစေတတ်သော ရောဂါများ သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာများ၏ မူလဇစ်မြစ်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။ သူချင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းများသည် အချို့သော ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် အလောင်းအတွင်း မည်မျှထိရောက်မှုရှိကြောင်းနှင့် လူသားများသည် အချို့သော ဒဏ်ရာများကို မည်သို့တုံ့ပြန်ကြောင်း သတင်းအချက်အလက်များကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်။<ref>{{Cite book|title=After We Die: The Life and Times of the Human Cadaver|last=Cantor|first=Norman | name-list-style = vanc |publisher=Georgetown University Press|year=2010|location=Washington, D.C.}}</ref> အူအတက်ဖြတ်ခြင်းများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တစ်နှစ်လျှင် အကြိမ် ၂၈၀၀၀ ပြုလုပ်ပြီး နည်းပညာ simulation များဖြင့်မဟုတ်ဘဲ လူသားအလောင်းများပေါ်တွင် ဆက်လက်လေ့ကျင့်နေဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/2016/07/body-donation-cadavers-anatomy-medical-education/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160730192132/http://news.nationalgeographic.com/2016/07/body-donation-cadavers-anatomy-medical-education/|url-status=dead|archive-date=July 30, 2016|title=The Secret Lives of Cadavers|last=McCall|first=Matt | name-list-style = vanc |date=July 29, 2016|website=National Geographic}}</ref> ခန္ဓာကိုယ်၏ မြင်သာသော တည်ဆောက်ပုံများကို လေ့လာသော ဆေးကျောင်းတွင် သာမန်သင်တန်းဖြစ်သည့် Gross anatomy သည် ကျောင်းသားများအား လက်တွေ့သင်ယူနိုင်သော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ရရှိစေပါသည်။ သုတေသနအတွက် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များ၏ အပြင်ဘက်တွင်လည်း အလောင်းများ လိုအပ်ချက်မှာ ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ Science Care နှင့် Anatomy Gifts Registry ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများသည် အလောင်းများကို အလိုအပ်ဆုံးနေရာများသို့ ပေးပို့ရန် ကူညီပေးသည်။<ref name=":0" /> ==ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရာတွင် အသုံးပြုရန် ထိန်းသိမ်းခြင်း== ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုနှင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းအတွက် အလောင်းတစ်ခုသည် အသုံးဝင်ပြီး စံပြဖြစ်ရန် ခန္ဓာကိုယ်ကို အအေးခန်းထားရှိရမည် သို့မဟုတ် ထိန်းသိမ်းမှုလုပ်ငန်းစဉ်ကို သေဆုံးပြီး ၂၄ နာရီအတွင်း စတင်ရမည်။<ref>{{Cite news | first = Matt | last = McCall | name-list-style = vanc | url=https://news.nationalgeographic.com/2016/07/body-donation-cadavers-anatomy-medical-education/| archive-url=https://web.archive.org/web/20160730192132/http://news.nationalgeographic.com/2016/07/body-donation-cadavers-anatomy-medical-education/| url-status=dead| archive-date=July 30, 2016|title=The Secret Lives of Cadavers|date=2016-07-29|access-date=2018-11-26 | work = National Geographic }}</ref> ဤထိန်းသိမ်းခြင်းကို [[ဆေးစိမ်ခြင်း]] အရည်များအသုံးပြုသည့် ဆေးစိမ်နည်းဖြင့်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် [[ပလပ်စတီနေးရှင်း]] (plastination) ဟုခေါ်သော နည်းလမ်းသစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ ပြီးမြောက်အောင်မြင်နိုင်သည်။ နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ပညာရေးဆိုင်ရာ အနေအထားတွင် ခန္ဓာဗေဒခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုအတွက် ခန္ဓာကိုယ်များ ပြင်ဆင်ရာတွင် အားသာချက်များနှင့် အားနည်းချက်များ ရှိကြသည်။ === ဆေးရည်များဖြင့် ဆေးစိမ်ခြင်း === [[File:Atelier Nadar - Pedro II. (1825-1891), König von Brasilien, auf seinem Totenbett in Paris (Zeno Fotografie).jpg|thumb|ဧကရာဇ် [[ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ Pedro II]] အား ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ကလာပ်ထားရှိပုံ။ သူ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဇင့် နှင့် အလူမီနီယမ် [[ဟိုက်ဒရိုကလိုရိုက်]] ခြောက်လီတာ (၁.၅၈၅ ဂါလံ) အား [[ဘုံသွေးလွှတ်ကြော]] ထဲသို့ ထိုးသွင်း၍ ဆေးစိမ်ခဲ့သည်။{{sfn|Besouchet|1993|p=603}} ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် မှတ်တမ်းထိန်း Luís Gastão d'Escragnolle Dória က သုံးထပ်ခေါင်းတလား၏ သလင်းကျောက်သားဖြင့် ခြပ်ထားသော ခဲဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် အတွင်းအခွံမှတစ်ဆင့် ရုပ်ကလာပ်ကို လေ့လာကြည့်ရှုပြီးနောက် ၎င်း၏ ထိန်းသိမ်းမှုအခြေအနေကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။{{sfn|Rezzutti|2019|pp=498–499}}{{sfn|Besouchet|1993|p=606}}]] ဓာတုအရည်များဖြင့် ဆေးစိမ်သည့်အလေ့အထကို ရာစုနှစ်များစွာ အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ ဤထိန်းသိမ်းနည်းပုံစံ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်များမှာ ခန္ဓာကိုယ်ဆွေးမြည့်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်၊ တစ်ရှူးများ၏ အရောင်နှင့် ပျော့ပျောင်းမှုကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ ဇီဝဗေဒနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို ၎င်းတို့၏ သဘာဝပုံစံအတိုင်း ထိန်းသိမ်းရန်ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{cite journal | vauthors = Brenner E | title = Human body preservation – old and new techniques | journal = Journal of Anatomy | volume = 224 | issue = 3 | pages = 316–44 | date = March 2014 | pmid = 24438435 | pmc = 3931544 | doi = 10.1111/joa.12160 }}</ref> ယင်းကို ၎င်းတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်များအလိုက် အုပ်စုများခွဲခြားနိုင်သော ဓာတုပစ္စည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြီးမြောက်အောင်မြင်စေသည်။ ပိုးသတ်ဆေးများကို ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ပိုးမွှားများကိုသတ်ရန် အသုံးပြုသည်။ တာရှည်ခံဆေးများကို ဆွေးမြည့်စေသော သက်ရှိများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ရပ်တန့်ရန်၊ ဤသက်ရှိများကို အာဟာရချို့တဲ့စေရန်နှင့် ဆွေးမြည့်ခြင်းကို တားဆီးရန် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံများကို ပြောင်းလဲရန် အသုံးပြုသည်။ အမျိုးမျိုးသော ပြုပြင်မွမ်းမံသည့်ပစ္စည်းများကို တစ်ရှူးများ၏ အစိုဓာတ်၊ pH နှင့် osmotic ဂုဏ်သတ္တိများကို ထိန်းသိမ်းရန် သွေးခဲခြင်းမှကာကွယ်သည့်ဆေးများနှင့်အတူ နှလုံးသွေးကြောစနစ်အတွင်း သွေးခဲခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အသုံးပြုသည်။ တစ်ရှူးများမှ စိတ်မချမ်းသာဖွယ် အနံ့များ သို့မဟုတ် သဘာဝမကျသော အရောင်များကို သယ်ဆောင်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အခြားသော ဓာတုပစ္စည်းများကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref name=":1" /> ဆေးစိမ်သည့်အလေ့အထသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ရာပေါင်းများစွာအတွင်း များစွာပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ခေတ်သစ်ဆေးစိမ်ခြင်းတွင် [[အူထုတ်ယူခြင်း]] မပါဝင်တော့ပါ။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုအတွက် အားနည်းချက်ဖြစ်စေသော နည်းလမ်းများဖြင့် ကိုယ်အင်္ဂါများကို နှောင့်ယှက်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref name=":1" /> ဓာတုပစ္စည်းများ၏ အရောအနှောများကဲ့သို့ပင် ယနေ့ခေတ်လေ့ကျင့်နေသော ဆေးစိမ်သူများသည် အလောင်းအတွင်းသို့ အရည်များကို မိတ်ဆက်ရန် မတူညီသောနည်းလမ်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ အရည်ကို သွေးလွှတ်ကြောစနစ် (ပုံမှန်အားဖြင့် carotid သို့မဟုတ် femoral သွေးလွှတ်ကြောများမှတစ်ဆင့်)၊ ပင်မခန္ဓာကိုယ်အခေါင်းပေါက်များ၊ အရေပြားအောက်သို့ ထိုးသွင်းနိုင်သည် သို့မဟုတ် အလောင်းကို နှစ်မြှုပ်ခြင်းဖြင့် အရေပြား၏ အပြင်ဘက်မျက်နှာပြင်တွင် အရည်များနှင့် ထိတွေ့စေနိုင်သည်။<ref>{{Cite journal | vauthors = Batra AP, Khurana BS, Mahajan A, Kaur N | title = Embalming and Other Methods of Dead Body Preservation | journal = International Journal of Medical Toxicology & Legal Medicine | date = 2010 | volume = 12 | issue = 3 | pages = 15–19 |url=https://www.researchgate.net/publication/261438780 }}</ref> မတူညီသော ဆေးစိမ်ခြင်းဝန်ဆောင်မှုများသည် မတူညီသော အမျိုးအစားများနှင့် အရည်အချိုးများကို အသုံးပြုသော်လည်း ပုံမှန်ဆေးစိမ်သည့် ဓာတုပစ္စည်းများတွင် [[ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်]]၊ [[ဖီနော]]၊ [[မီသနော]] နှင့် [[ဂလစ်စရင်း]] တို့ပါဝင်သည်။<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.einstein.yu.edu/administration/environmental-health-safety/training/anatomy-students.aspx|title=Training for Anatomy Students|work=Environmental Health & Safety|publisher=Albert Einstein College of Medicine|access-date=2018-11-26|archive-date=2018-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125173202/https://www.einstein.yu.edu/administration/environmental-health-safety/training/anatomy-students.aspx|url-status=dead}}</ref> ဤအရည်များကို ရင်းမြစ်ပေါ်မူတည်၍ အချိုးအစားအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ရေအမြောက်အမြားနှင့်လည်း ရောစပ်ထားသည်။ ==== ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ဆေးစိမ်ခြင်းတွင် ၎င်းတို့၏ အခန်းကဏ္ဍများ ==== [[File:Unknown location. Embalming surgeon at work on soldier's body LOC cwpb.01887.jpg|thumb|အလုပ်လုပ်နေသော ဆေးစိမ်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်]] ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်ကို ဆေးစိမ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုသည်။ ၎င်းသည် တာရှည်ခံဆေးဖြစ်ပြီး ဘက်တီးရီးယား၊ မှိုနှင့် အင်းဆက်များကို သေစေသည်။ ၎င်းသည် ဆွေးမြည့်စေသော အဏုဇီဝသက်ရှိများကို အလောင်းပေါ်နှင့် အလောင်းအတွင်း ရှင်သန်ခွင့်မပြုခြင်းဖြင့် ဆွေးမြည့်ခြင်းကို တားဆီးပေးသည်။ ၎င်းသည် ၎င်းကိုအသုံးပြုထားသော တစ်ရှူးများကို ဤသက်ရှိများအတွက် အာဟာရအဖြစ် မဆောင်ရွက်နိုင်စေရန်လည်း ပြုပြင်ပေးသည်။ ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်သည် ကောင်းမွန်သော ပိုးသတ်ဆေးဖြစ်သော်လည်း အချို့သော အားနည်းချက်များလည်းရှိသည်။ ဆေးစိမ်ရာတွင် အသုံးပြုသောအခါ ၎င်းသည် သွေးခဲစေပြီး တစ်ရှူးများကို မာကျောစေကာ အရေပြားကို မီးခိုးရောင်ဖြစ်စေပြီး ၎င်း၏အခိုးအငွေ့များသည် အနံ့ဆိုးထွက်ကာ ရှူမိပါက အဆိပ်ဖြစ်စေသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ ဆွေးမြည့်ခြင်းကို တားဆီးနိုင်စွမ်းနှင့် တစ်ရှူးများ၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ကြံ့ခိုင်မှုကို မပျက်စီးစေဘဲ တာရှည်ခံစေနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=":1" /> ဖီနောသည် ဘက်တီးရီးယားနှင့် မှိုဆန့်ကျင်ပစ္စည်းအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည့် ပိုးသတ်ဆေးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၎င်း၏အရည်ပျော်ပုံစံတွင် မှိုကြီးထွားမှုကို တားဆီးပေးသည်။ ၎င်း၏ပိုးသတ်နိုင်သော အရည်အသွေးများသည် ပရိုတင်းများကို သဘာဝပျက်စေပြီး ဆဲလ်နံရံများကို ဖြိုဖျက်နိုင်စွမ်းပေါ်တွင် မူတည်သော်လည်း ကံမကောင်းစွာဖြင့် ၎င်းတွင် တစ်ရှူးများကို ခြောက်သွေ့စေသည့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံ အရောင်ပြောင်းခြင်းကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=":1" /> မီသနောသည် ပိုးသတ်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ဖြည့်စွက်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆေးစိမ်အရည်၏ osmotic မျှခြေကို ထိန်းညှိပေးပြီး အအေးဒဏ်ကာကွယ်သည့် ပစ္စည်းကောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လူသားများအတွက် ပြင်းထန်စွာ အဆိပ်သင့်ကြောင်း မှတ်သားထားသည်။<ref name=":1" /> ဂလစ်စရင်းသည် အလောင်း၏တစ်ရှူးများအတွင်း အရည်ကို ထိန်းသိမ်းပေးသော စိုစွတ်စေသည့်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကိုယ်တိုင်က စစ်မှန်သော ပိုးသတ်ဆေးမဟုတ်သော်လည်း ၎င်းကို ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်နှင့် ရောစပ်ခြင်းဖြင့် ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်၏ ပိုးသတ်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိများ၏ ထိရောက်မှုကို များစွာတိုးမြှင့်ပေးသည်။<ref name=":1" /> ==== ရိုးရာနည်းဖြင့် ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်း၏ အားသာချက်များနှင့် အားနည်းချက်များ ==== ရိုးရာနည်းဖြင့် ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဆေးပညာသင်ကြားရေးအတွက် စံနှုန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ဒစ်ဂျစ်တယ်မော်ဒယ်များ သို့မဟုတ် ဓာတုအလောင်းများကဲ့သို့သော ပိုမိုအဆင့်မြင့်သည့် နည်းပညာများ ထွန်းကားလာသော်လည်း ဆေးပညာနှင့် သွားဘက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းအများအပြားသည် ယနေ့ထက်တိုင် ၎င်းတို့ကို ဦးစားပေးနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":5">{{cite journal | vauthors = Klaus RM, Royer DF, Stabio ME | title = Use and perceptions of plastination among medical anatomy educators in the United States | journal = Clinical Anatomy | volume = 31 | issue = 2 | pages = 282–92 | date = March 2018 | pmid = 29178370 | doi = 10.1002/ca.23025 | s2cid = 46860561 }}</ref> ဆေးရည်ဖြင့်ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများသည် ဆေးစိမ်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်တွင် အသုံးပြုသော ဓာတုပစ္စည်းအချို့မှာ အဆိပ်သင့်ပြီး မပြည့်စုံစွာ ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများသည် ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေရှိသောကြောင့် ဤအခြားနည်းလမ်းများထက် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များအတွက် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ် ပိုမိုမြင့်မားစေသည်။<ref name=":2" /> === ပလပ်စတီနေးရှင်း === {{Multiple image | direction = vertical | width = 150 | image1 = Gunther von Hagens 2.jpg | caption1 = Gunther von Hagens | image2 = | caption2 = ပလပ်စတီနေးရှင်းအတွက် ပြင်ဆင်နေသော အလောင်းတစ်ခု }} [[Gunther von Hagens]] သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ Heidelberg တက္ကသိုလ်၌ ပလပ်စတီနေးရှင်းကို တီထွင်ခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite journal|last=Pashaei|first=Shahyar | name-list-style = vanc |date=December 2010|title=A Brief Review on the History, Methods and Applications of Plastination |journal=International Journal of Morphology |volume=28 |issue=4 |pages=1075–79 |doi=10.4067/s0717-95022010000400014 |doi-access=free }}</ref> ဤအလောင်းထိန်းသိမ်းနည်းတွင် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ အရည်နှင့် ပျော်ဝင်နိုင်သော အဆီဓာတ်များကို ပလတ်စတစ်ဖြင့် အစားထိုးခြင်းပါဝင်သည်။<ref name=":6" /> ရလာသော ထိန်းသိမ်းထားသည့် ခန္ဓာကိုယ်များကို ပလပ်စတီနိတ် (plastinates) ဟုခေါ်သည်။ တစ်ကိုယ်လုံးပလပ်စတီနေးရှင်းသည် ရိုးရာဆေးစိမ်နည်းနှင့် နည်းလမ်းတူစွာ စတင်သည်။ ဆေးစိမ်အရည်များနှင့် ရေအရောအနှောကို သွေးလွှတ်ကြောထိုးသွင်းမှုမှတစ်ဆင့် အလောင်းအတွင်းသို့ စုပ်ယူသည်။ ဤအဆင့်ပြီးပါက ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်သည် လေ့လာရန်အတွက် သီးခြားခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို ဖော်ထုတ်ရန် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများကို ခွဲစိတ်ရန် ရွေးချယ်နိုင်သည်။ လိုချင်သော ခွဲစိတ်မှုပြီးပါက အလောင်းကို အက်စီတုန်းထဲတွင် နှစ်မြှုပ်သည်။ အက်စီတုန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်မှ အစိုဓာတ်နှင့် ပျော်ဝင်နိုင်သော အဆီများကို ဆွဲထုတ်ပြီး ၎င်းတို့နေရာတွင် အစားထိုးရန် စီးဝင်သည်။ ထို့နောက် အလောင်းကို လေ့ကျင့်သူ နှစ်သက်ရာ ပလတ်စတစ် သို့မဟုတ် ရီဇင် ရေချိုးခန်းထဲတွင် ထားရှိပြီး forced impregnation ဟုခေါ်သော အဆင့် စတင်သည်။ ရေချိုးခန်းသည် အက်စီတုန်းကို အငွေ့ပျံစေသည့် လေဟာနယ်တစ်ခု ဖန်တီးပေးပြီး ၎င်းထွက်သွားစဉ် ပလတ်စတစ် သို့မဟုတ် ရီဇင်ကို ဆဲလ်များအတွင်းသို့ ဆွဲသွင်းသည်။ ၎င်းပြီးပါက အလောင်းကို နေရာချကာ ၎င်းအတွင်းရှိ ပလတ်စတစ်ကို မာကျောစေပြီး နမူနာကို အသုံးပြုရန် အဆင်သင့်ဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite news|url=https://bodyworlds.com/plastination/plastination-technique/|title=Plastination Technique |work=Körperwelten|access-date=2018-11-26 }}</ref> ==== ပလပ်စတီနိတ်များအသုံးပြုခြင်း၏ အားသာချက်များနှင့် အားနည်းချက်များ ==== ပလပ်စတီနိတ်များသည် တာရှည်ခံပြီး အဆိပ်အတောက်မရှိကာ သိုလှောင်ရလွယ်ကူသော နမူနာများကို ပံ့ပိုးပေးသည့်အတွက် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာရာတွင် အားသာချက်ရှိသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ရိုးရာနည်းဖြင့် ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများကို အမှန်တကယ် အနိုင်မရသေးပါ။ ပလပ်စတီနိတ်ပြုလုပ်ထားသော အလောင်းများသည် အချို့အဖွဲ့အစည်းများအတွက် လက်လှမ်းမမီနိုင်ခြင်း၊ ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးစဉ်အတွင်း ရရှိသော အတွေ့အကြုံသည် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသည်ဟု အချို့ပညာတတ်များက ယုံကြည်ကြပြီး အချို့မှာ ပလပ်စတီနိတ်များကို ရယူရန် သို့မဟုတ် အသုံးပြုရန် အရင်းအမြစ်များ မရှိကြပါ။<ref name=":5" /> ==အလောင်းခိုးခြင်း== {{Main article|အလောင်းခိုး}} [[File:Railings used to protect graves from body snatchers Wellcome M0015588.jpg|alt=|thumb|225x225px|အလောင်းခိုးယူသူများထံမှ သင်္ချိုင်းများကို ကာကွယ်ရန် အသုံးပြုသော သံစည်းရိုးများ]] နိုင်ငံတော်မှထောက်ပံ့သော လူသတ်သမားများစွာ၏ အလောင်းများရှိသော်လည်း ဤအလောင်းများထဲမှ အနည်းငယ်ကိုသာ လူတိုင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးရန် ရရှိနိုင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အလောင်းခိုးယူမှုကို ၁၃၁၉ ခုနှစ်တွင်{{needs citation|date=November 2022}} [[သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှု]] အတွက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော ဆေးကျောင်းသား လေးဦးက ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၇၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အလောင်းခိုးယူသူ အများစုမှာ ဆရာဝန်များ၊ ခန္ဓာဗေဒပါမောက္ခများ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ ကျောင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် အချို့သော ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များသည် တူးဖော်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်ရန် အခြားသူများကို ပေးချေခဲ့ကြသည်။ ဤအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းတွင် လူများကို ဆေးပညာ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် "ရှင်ပြန်ထမြောက်သူများ" (resurrection men) အဖြစ် အများအားဖြင့် သိကြသည်။<ref name=":04">{{cite journal | vauthors = Waite FC | title = Grave Robbing in New England | journal = Bulletin of the Medical Library Association | volume = 33 | issue = 3 | pages = 272–94 | date = July 1945 | pmid = 16016694 | pmc = 194496 }}</ref> London Borough Gang သည် ၁၈၀၂ မှ ၁၈၂၅ အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သော ရှင်ပြန်ထမြောက်သူများအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ဤလူများသည် ကျောင်းအများအပြားသို့ အလောင်းများကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ပြီး ကျောင်းများမှ အဖွဲ့ဝင်များသည် ဤလူများ အကျဉ်းကျခြင်းမှ လွတ်မြောက်စေရန် သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ပြိုင်ဘက်အဖွဲ့များမှ အဖွဲ့ဝင်များသည် အခြားအဖွဲ့များ၏ အဖွဲ့ဝင်များကို မကြာခဏ တိုင်ကြားလေ့ရှိသည် သို့မဟုတ် လူထု မငြိမ်သက်မှုဖြစ်စေရန် သင်္ချိုင်းမြေကို အရှက်ခွဲကာ ပြိုင်ဘက်အဖွဲ့များ လည်ပတ်နိုင်ခြင်းမရှိစေရန် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":04" /> == လူသတ်မှု ကျူးလွန်သူများ၏ အလောင်းများကို ရောင်းချခြင်း == ၁၈၂၇ မှ ၁၈၂၈ ခုနှစ်အတွင်း [[စကော့တလန်]] တွင် [[West Port လူသတ်မှုများ]] ဟု သိကြသည့် လူအတော်များများ အသတ်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ အလောင်းများကို သုတေသနရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ဆေးကျောင်းများသို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ [[Anatomy Act 1832]] သည် သေဆုံးသူ၏ ဆွေမျိုးများက ၎င်းတို့၏ ဆွေမျိုးများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အခြားသော သိပ္ပံဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် အသုံးပြုရန် တင်ပြခဲ့ကြောင်း သေချာစေရန် ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{clarification needed|date=July 2022}} West Port လူသတ်မှုများအပေါ် လူထုတုံ့ပြန်မှုသည် ဤဥပဒေကြမ်း အတည်ပြုခြင်းအပြင် [[London Burkers]] မှ ကျူးလွန်ခဲ့သော လုပ်ရပ်များ၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ လူများကို သတ်ဖြတ်ပြီး အလောင်းကို ရောင်းချသည့် ဇာတ်လမ်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ လူသိများသော အမှုနှစ်ခုမှာ Burke နှင့် Hare တို့၏အမှုနှင့် Bishop၊ May နှင့် Williams တို့၏အမှုဖြစ်သည်။ [[File:Burke Murdering Margery Campbell.jpg|thumb|Burke မှ Margery Campbell ကို သတ်ဖြတ်နေပုံ]] * ''[[Burke and Hare]]'' – Burke နှင့် Hare သည် တည်းခိုခန်းတစ်ခု လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ငှားရမ်းနေထိုင်သူ တစ်ဦး သေဆုံးသွားသောအခါ ၎င်းတို့သည် [[အက်ဒင်ဗာရာ]] ရှိ [[Robert Knox (surgeon)|Robert Knox]] ၏ ခန္ဓာဗေဒစာသင်ခန်းသို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး အလောင်းအတွက် ခုနစ်ပေါင် ရရှိခဲ့သည်။ အမြတ်အစွန်း ရနိုင်သည်ကို သဘောပေါက်သွားသောအခါ ၎င်းတို့သည် လာမည့်တစ်နှစ်အတွင်း လူ ၁၆ ဦးကို [[အသက်ရှူကျပ်ခြင်း]] ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ အလောင်းများကို Knox သို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ငှားရမ်းနေထိုင်သူတစ်ဦးသည် သူမ၏အိပ်ရာသို့ ပြန်လာရာ အလောင်းတစ်ခုကို တွေ့ရှိသောအခါ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ Hare သည် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အတွက် Burke ကို ဆန့်ကျင်ထွက်ဆိုခဲ့ပြီး Burke သည် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိကာ ကြိုးပေးခံခဲ့ရပြီး လူသိရှင်ကြား ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=B2QUBAAAQBAJ|title=The Anatomy Murders | quote = Being the True and Spectacular History of Edinburgh's Notorious Burke and Hare and of the Man of Science Who Abetted Them in the Commission of Their Most Heinous Crimes|last=Rosner|first=Lisa | name-list-style = vanc |year=2011 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0812203554 }}</ref> * London Burkers, ''[[Bishop, May and Williams]]'' – ဤအလောင်းခိုးယူသူများသည် အသက် ၁၀၊ ၁၁ နှင့် ၁၄ နှစ်အရွယ်ရှိ ကောင်လေးသုံးယောက်ကို သတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အလောင်းများကို ရောင်းချခဲ့သော ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်သည် သံသယ ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ထွက်ခွာမှုကို နှောင့်နှေးစေရန် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်က သူသည် ပေါင် ၅၀ တန် ငွေစက္ကူတစ်ခုကို ဖြတ်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုကာ ရဲကိုခေါ်ခိုင်းပြီး ထိုလူများကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ Bishop က သူ၏ထွက်ဆိုချက်တွင် သူ၏အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းအတွင်း အလောင်း ၅၀၀ မှ ၁၀၀၀ အထိ ခိုးယူခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/b29289920|title=The history of the London Burkers | quote = Containing a faithful and authentic account of the horrid acts of the noted Resurrectionists, Bishop, Williams, May, etc., etc., and their trial and condemnation at the Old Bailey for the wilful murder of Carlo Ferrari, with the criminals' confessions after trial. Including also the life, character, and behaviour of the atrocious Eliza Ross. The murderer of Mrs. Walsh, etc., etc|date=1832|location = London | vauthors = Kelly T | publisher =Wellcome Library}}</ref> ==မော်တော်ယာဉ် ဘေးကင်းလုံခြုံရေး== [[Crash test dummy]] များ မတီထွင်မီက မော်တော်ယာဉ်များ ပိုမိုဘေးကင်းလုံခြုံစေရန် အလောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/02/18/us/samuel-alderson-crashtest-dummy-inventor-dies-at-90.html|title=Samuel Alderson, Crash-Test Dummy Inventor, Dies at 90|last=Fox|first=Margalit |work=The New York Times |date=18 February 2005 | name-list-style = vanc |access-date=2018-11-14|language=en}}</ref> အလောင်းများသည် ကာလာမှန်ကာများမှ ထိုင်ခုံခါးပတ် လေအိတ်များအထိ ယာဉ်များ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေး အင်္ဂါရပ်များဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ သတ်မှတ်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။ အလောင်း crash test dummy များကို ပထမဆုံးမှတ်တမ်းတင်အသုံးပြုမှုကို ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် [[Lawrence Patrick]] က လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို စမ်းသပ်ရန် သူ့ကိုယ်ပိုင်ခန္ဓာကိုယ်နှင့် သူ၏ကျောင်းသားများကို အသုံးပြုပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပထမဆုံး အလောင်းအသုံးပြုမှုမှာ အလောင်းတစ်လောင်းကို ဓာတ်လှေကားရိုးတံတစ်ခုထဲသို့ ပစ်ချသောအခါဖြစ်သည်။ လူ့ဦးခေါင်းခွံသည် မည်သည့်ထိခိုက်မှုမျိုးမဆို မခံစားရမီ တစ်စက္ကန့်အထိ တစ်တန်ခွဲအလေးချိန်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိကြောင်း သူသိရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.autoblog.com/2013/10/24/the-driving-dead-human-cadavers-still-used-in-car-crash-testing/|title=The Driving Dead: Human Cadavers Still Used In Car Crash Testing|work=Autoblog|access-date=2018-11-14 }}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် အလောင်းစမ်းသပ်မှုများမှစ၍ ကားများတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော တိုးတက်မှုများသည် ဒဏ်ရာ ၁၄၃,၀၀၀ နှင့် သေဆုံးမှု ၄၂၅၀ ကို တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ အလောင်း၏ စမ်းသပ်မည့် နေရာ၏အရိုးပေါ်တွင် အသေးစား [[အရှိန်တိုင်းကိရိယာ]] များကို တပ်ဆင်သည်။ ထို့နောက် linear impactor များ၊ ချိန်သီးများ သို့မဟုတ် အလေးချိန်ကျဆင်းခြင်းအပါအဝင် မတူညီသောကိရိယာများဖြင့် အလောင်းအား ထိခိုက်ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေသည်။ အလောင်းကို ယာဉ်တိုက်မှုတစ်ခု အတုယူပြုလုပ်သည့် impact sled ပေါ်တွင်လည်း ထားရှိနိုင်သည်။ ဤစမ်းသပ်မှုများပြီးပါက အလောင်းကို ဓာတ်မှန်ရိုက်စစ်ဆေးကာ မည်သည့်ပျက်စီးမှုကိုမဆို ရှာဖွေပြီးနောက် ခန္ဓာဗေဒဌာနသို့ ပြန်လည်ပေးအပ်သည်။<ref name="pmid7723096">{{cite journal | vauthors = King AI, Viano DC, Mizeres N, States JD | title = Humanitarian benefits of cadaver research on injury prevention | journal = The Journal of Trauma | volume = 38 | issue = 4 | pages = 564–69 | date = April 1995 | pmid = 7723096 | doi = 10.1097/00005373-199504000-00016}}</ref> အလောင်းအသုံးပြုမှုသည် ၂၀၁၁ Explorer တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သော Ford ၏ ဖောင်းကားနိုင်သော နောက်ထိုင်ခုံခါးပတ်များကို အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/2010/08/how-a-cadaver-made-your-car-safer/|title=How Cadavers Made Your Car Safer|magazine=WIRED|access-date=2018-11-14 }}</ref> === အလောင်း crash test dummy များအပေါ် လူထုအမြင် === ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် New York Times ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ထုတ်ဝေပြီးနောက် ယာဉ်တိုက်မှုစမ်းသပ်မှုတွင် အလောင်းများအသုံးပြုခြင်းကို လူထုသိရှိလာခဲ့သည်။ ဆောင်းပါးသည် [[Heidelberg University School of Medicine|Heidelberg တက္ကသိုလ်]] ၏ အရွယ်ရောက်ပြီးသူနှင့် ကလေးအလောင်းပေါင်း ၂၀၀ ခန့်ကို အသုံးပြုမှုကို အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/11/24/world/german-university-said-to-use-corpses-in-auto-crash-tests.html|title=German University Said to Use Corpses in Auto Crash Tests|work=The New York Times |date=24 November 1993 | agency = The Associated Press |access-date=2018-11-14|language=en}}</ref> လူထုကန့်ကွက်မှုများပြီးနောက် တက္ကသိုလ်အနေဖြင့် အလောင်းများ၏ မိသားစုများက စမ်းသပ်မှုများတွင် ၎င်းတို့အသုံးပြုမှုကို အတည်ပြုခဲ့ကြောင်း သက်သေပြရန် အမိန့်ထုတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.deseretnews.com/article/322514/GERMAN-UNIVERSITY-MUST-PROVE-FAMILIES-OKD-TESTS-ON-CADAVERS.html?pg=all|archive-url=https://web.archive.org/web/20141005033356/http://www.deseretnews.com/article/322514/GERMAN-UNIVERSITY-MUST-PROVE-FAMILIES-OKD-TESTS-ON-CADAVERS.html?pg=all|url-status=dead|archive-date=October 5, 2014|title=German university must prove families ok'd tests on cadaver |date=1993-11-24|work=DeseretNews.com|access-date=2018-11-14 }}</ref> == ရှု == * [[Anatomy Act 1832]] * [[Andreas Vesalius]] * [[သူချင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း]] * [[Body farm]] * [[Cadaverine]]၊ ဆွေးမြည့်နေစဉ်အတွင်း ထွက်လာသော အနံ့ဆိုးတစ်မျိုး * [[လူ့ရုပ်ကြွင်းများ ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း]] * [[ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း]] * [[Eloise သုသာန်]] * ''[[Kadaververwertungsanstalt]]'' * [[ရင်ခွဲရုံ]] *[[Necroviolence]]၊ အလောင်းများကို အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်း ==ကိုးကား== {{Reflist}} == ဆက်ဖတ် == {{refbegin}} * {{cite book|last=Jones|first=D. Gareth | name-list-style = vanc |title=Speaking for the Dead: Cadavers in Biology and Medicine|location=Aldershot|publisher=Ashgate|year=2000|isbn=978-0-7546-2073-0}} * {{cite book|last=Roach|first=Mary| name-list-style = vanc |title=Stiff: The Curious Lives of Human Cadavers|location=New York|publisher=W. W. Norton and Company Inc.|year=2003}} * {{cite book|last=Shultz|first=Suzanne| name-list-style = vanc |title=Body Snatching: the Robbing of Graves for the Education of Physicians|location=Jefferson, North Carolina|publisher=McFarland & Company Inc.|year=1992}} * {{cite journal| vauthors = Wright-St Clair RE |title=Murder For Anatomy|journal=New Zealand Medical Journal|volume=60|pages=64–69|date=February 1961}} * {{cite book| last1 = Besouchet| first1 = Lídia| year = 1993| language = Portuguese| title = Pedro&nbsp;II e o Século&nbsp;XIX| edition = 2nd| publisher = Nova Fronteira| location = Rio de Janeiro | isbn = 978-85-209-0494-7}} {{refend}} * {{cite book| last1 = Rezzutti| first1 = Paulo| year = 2019| language = pt| title = D. Pedro II: a história não contada: O último imperador do Novo Mundo revelado por cartas e documentos inéditos| publisher = Leya; 2019| location = | isbn = 978-85-7734-677-6}} * {{cite journal |last=Benkel |first=Thorsten |last2=Meitzler |first2=Matthias |title=Materiality and the Body. Explorations at the End of Life |journal=Mortality |volume=24 |issue=2 |year=2019 |pages=231–246}} == ပြင်ပလင့် == {{Commons category|Human corpses}} {{wiktionary|cadaver|corpse|lich}} * [https://www.cnn.com/2004/LAW/03/10/cadaver.case/index.html Documents: Cadavers Netted Hundreds of Thousands] * [https://archive.today/20130415050422/http://www.issuesinmedicalethics.org/151br40.html Selling Bodies, Making Profits] * [https://web.archive.org/web/20040823091315/http://www.hindu.com/2004/07/28/stories/2004072805250500.htm Medicos Foil Bid to Sell Cadavers] * [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5637687 Origins of Exhibited Cadavers Questioned] {{Death}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cadaver}} [[Category:အလောင်းများ|*]] cd6suspi9kmp3arxunrzm8ug8wun1w5 1032658 1032656 2026-05-20T14:35:42Z Bhone.bm 40464 /* ပြင်ပလင့် */ 1032658 wikitext text/x-wiki {{Short description|လူသေအလောင်း}} {{Redirect-several|အလောင်း|သေဆုံးသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်|လူသေကောင်}} [[File:Disderi_2.jpg|thumb|ပါရီကွန်မြူနတ်များ၏ အလောင်းများ]] '''အလောင်း''' (Cadaver) ဆိုသည်မှာ [[သေဆုံး|သေဆုံးပြီးသော]] [[လူ့ခန္ဓာကိုယ်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ အလောင်းများကို [[ဆေးကျောင်းသား|ဆေးကျောင်းသားများ]]၊ [[သမားတော်|သမားတော်များ]] နှင့် အခြားသော သိပ္ပံပညာရှင်များက [[ခန္ဓာဗေဒ]] လေ့လာရန်၊ ရောဂါဖြစ်ပွားရာနေရာများ ဖော်ထုတ်ရန်၊ သေဆုံးရသည့် အကြောင်းရင်းများ ဆုံးဖြတ်ရန်နှင့် သက်ရှိလူတစ်ဦး၏ ချို့ယွင်းချက်ကို ပြုပြင်ရန်အတွက် [[တစ်ရှူး (ဇီဝဗေဒ)|တစ်ရှူး]] ထောက်ပံ့ပေးရန် စသည်တို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဆေးကျောင်းမှ ကျောင်းသားများသည် ၎င်းတို့၏ ပညာရေး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် အလောင်းများကို လေ့လာပြီး ခွဲစိတ်စစ်ဆေးကြသည်။ အလောင်းများကို လေ့လာသူများတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များနှင့် အနုပညာကျောင်းသားများလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.rxlist.com/script/main/art.asp?articlekey=12491|title=Definition of Cadaver|work=RxList|access-date=2018-12-03|language=en}}</ref> ထို့အပြင် အလောင်းကို ခွဲစိတ်ကိရိယာများ၏ တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် အကဲဖြတ်မှုတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref>van den Haak, Lukas; Alleblas, Chantal; Rhemrev, Johann P.; Scheltes, Jules; Nieboer, Theodoor Elbert; Jansen, Frank Willem. National Institutes for Health - National Library of Medicine, National Center for Biotechnology Information: December 4, 2017 [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28946605/ "Human cadavers to evaluate prototypes of minimally invasive surgical instruments: A feasibility study"]. Retrieved April 9, 2023.</ref> ''Cadaver'' ဟူသော ဝေါဟာရကို တရားရုံးများတွင် (အနည်းငယ်သော်မှာ သတင်းစာကဲ့သို့သော မီဒီယာများတွင်) သေဆုံးသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို ရည်ညွှန်းရန်နှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များတွင် အလောင်းများရှာဖွေသည့် ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့များက အသုံးပြုသည်။ ထိုစကားလုံးသည် [[လက်တင်]] စကားလုံး ''cadere'' ("ကျဆုံးသည်" သို့မဟုတ် "သေဆုံးသည်") မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဆက်စပ်အသုံးအနှုန်းများတွင် ''cadaverous'' (အလောင်းနှင့်တူသော) နှင့် ''[[cadaveric spasm]]'' (သေဆုံးပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ် တုန်ခါမှု သို့မဟုတ် ဆတ်ခနဲလှုပ်ရှားမှုဖြစ်စေသော ကြွက်သားတောင့်တင်းမှု) တို့ ပါဝင်သည်။ အလောင်းတစ်ရှူး အစားထိုးကုသမှု (Cadaver graft) ဆိုသည်မှာ ချို့ယွင်းချက် သို့မဟုတ် ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက်ကို ပြုပြင်ရန်အတွက် သေဆုံးသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ တစ်ရှူးကို သက်ရှိလူတစ်ဦးထံ အစားထိုးခြင်းဖြစ်သည်။ အလောင်းများကို ၎င်းတို့၏ ဆွေးမြည့်မှုအဆင့်များအတွက် လေ့လာနိုင်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခု သေဆုံးပြီး မည်မျှကြာပြီဖြစ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ရန် အထောက်အကူပြုသည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://medicine.academic.ru/1240/Cadaver|title=Cadaver|encyclopedia=Academic Dictionaries and Encyclopedias|access-date=2018-12-03|language=en}}</ref> ပန်းချီကားများနှင့် ရေးဆွဲမှုများတွင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုတိကျစွာ သရုပ်ဖော်ရန်အတွက် အနုပညာတွင် အလောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>''New Oxford Dictionary of English'', 1999. '''cadaver''' Medicine: or poetic/literary: a cait.</ref> ==လူသေအလောင်း ဆွေးမြည့်ခြင်း== {{Main|လူ့ခန္ဓာကိုယ် ဆွေးမြည့်ခြင်း}} [[File:Postmortem interval changes (stages of death).png|thumb|400px|သေဆုံးပြီးနောက် အပြောင်းအလဲများ၏ အချိန်ဇယား (သေဆုံးခြင်းအဆင့်ဆင့်)]] [[File:13-11-12-rechtsmedizin-berlin-charite-by-RalfR-20.jpg|thumb|ဘာလင် [[Charité]] ရှိ မှုခင်းဆေးပညာဌာနရှိ အအေးခန်းထဲတွင် အလောင်း]] ဆွေးမြည့်ခြင်း အဆင့်အမျိုးမျိုးကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခု မည်မျှကြာကြာ သေဆုံးနေသည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။ ===ဆွေးမြည့်ခြင်း အဆင့်များ=== # ပထမအဆင့်မှာ [[Autolysis (biology)|အော်တိုလိုင်စစ်]] (Autolysis) ဖြစ်ပြီး မိမိကိုယ်ကို အစာခြေခြင်းဟု ပို၍ အသိများသည်။ ဤအဆင့်တွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဆဲလ်များသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် [[အစာခြေအင်ဇိုင်း]] များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသည်။ သို့သော် ဤအင်ဇိုင်းများသည် ဆဲလ်များအတွင်း လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ရပ်တန့်သွားသောကြောင့် ထွက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး တက်ကြွသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုအနေဖြင့် မဟုတ်ပါ။ တစ်နည်းဆိုရသော် အော်တိုလိုင်စစ်သည် သက်ရှိဆဲလ်များမှ အာဟာရများကို တက်ကြွစွာ အစာခြေသည့် ဖြစ်စဉ်နှင့် ဆင်တူသော်လည်း သေဆုံးသွားသော ဆဲလ်များသည် လူကြိုက်များသော စာပေများတွင် မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိသကဲ့သို့ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် တက်ကြွစွာ အစာမခြေနိုင်သလို အော်တိုလိုင်စစ်၏ အဓိပ္ပါယ်တူစကားလုံး – ''မိမိကိုယ်ကို အစာခြေခြင်း'' – မှာ ထင်ရှားနေသည်နှင့်လည်း မတူပါ။ အော်တိုလိုင်စစ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် အရည်များ ထွက်လာပြီး အရေပြားအလွှာများကြားသို့ စိမ့်ဝင်ကာ အရေပြား ကွာကျလာစေသည်။ ဤအဆင့်တွင် [[ယင်ကောင်|ယင်ကောင်များ]] (ရှိပါက) သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အပေါက်များဖြစ်သော မျက်လုံး၊ နှာခေါင်း၊ ပါးစပ်၊ နား၊ ပွင့်နေသော ဒဏ်ရာများနှင့် အခြားအပေါက်များတွင် ဥများ စတင်ဥကြသည်။ အကောင်ပေါက်လာသော [[Calliphora latifrons|အသားစားယင်ကောင်]] လောက်ကောင်များ ([[လောက်ကောင်]]များ) သည် နောက်ပိုင်းတွင် အရေပြားအောက်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို စတင်စားသုံးကြသည်။ # ဆွေးမြည့်ခြင်း၏ ဒုတိယအဆင့်မှာ ဖောင်းကားလာခြင်း (Bloating) ဖြစ်သည်။ အစာအိမ်အတွင်းရှိ ဘက်တီးရီးယားများသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ တစ်ရှူးများကို စတင်ဖြိုခွဲပြီး ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်ကာ အူများအတွင်း စုပုံလာသည်။ [[အူသိမ်]] စောစီးစွာ ပြိုကျသွားခြင်းကြောင့် ထိုဓာတ်ငွေ့များ ပိတ်မိနေသည်။ ဤဖောင်းကားခြင်းသည် အဓိကအားဖြင့် ဝမ်းဗိုက်နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ပါးစပ်၊ လျှာ၊ လိင်အင်္ဂါများတွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ဤသည်မှာ အများအားဖြင့် ဆွေးမြည့်ခြင်း၏ ဒုတိယပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ဓာတ်ငွေ့များ လွတ်ထွက်သွားနိုင်လောက်သည်အထိ ခန္ဓာကိုယ် ဆွေးမြည့်သွားသည်အထိ ဓာတ်ငွေ့စုပုံခြင်းနှင့် ဖောင်းကားခြင်းသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေမည်ဖြစ်သည်။ # တတိယအဆင့်မှာ [[ပုပ်ဆွေးခြင်း]] (Putrefaction) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးနှင့် အကြာဆုံးအဆင့်ဖြစ်သည်။ ပုပ်ဆွေးခြင်းတွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ ပိုကြီးမားသော အစိတ်အပိုင်းများ ပြိုကွဲပြီး တစ်ရှူးများ အရည်ပျော်သွားသည်။ အစာခြေအင်္ဂါများ၊ ဦးနှောက်နှင့် အဆုတ်တို့သည် ပထမဆုံး ပြိုကွဲသွားသည့်အရာများဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အခြေအနေများတွင် သုံးပတ်အကြာတွင် ကိုယ်အင်္ဂါများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်၍ မရနိုင်တော့ပါ။ ကြွက်သားများကို ဘက်တီးရီးယားများက စားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်များက စားသုံးခြင်းခံရနိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာပြီးနောက် ကျန်ရှိနေသည်မှာ [[အရိုးစု]] သာဖြစ်သည်။ အက်ဆစ်ကြွယ်ဝသော မြေဆီလွှာများတွင် အရိုးစုသည် နောက်ဆုံးတွင် ၎င်း၏ အခြေခံဓာတုပစ္စည်းများအဖြစ်သို့ ပျော်ဝင်သွားလိမ့်မည်။ ဆွေးမြည့်မှုနှုန်းသည် အပူချိန်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အပါအဝင် အကြောင်းရင်းများစွာပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်သည် ပိုမိုပူနွေးပြီး စိုထိုင်းလေလေ၊ ခန္ဓာကိုယ်သည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲလေလေဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://aboutforensics.co.uk/decomposition/ |title=Decomposition – The Forensics Library |website=aboutforensics.co.uk |language=en-US |access-date=2017-02-06 |archive-date=2020-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010023414/https://aboutforensics.co.uk/decomposition/ |url-status=dead }}</ref> [[Carrion#ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်|အသေကောင်စားသတ္တဝါများ]] ရှိနေခြင်းသည်လည်း ၎င်းတို့က ဆွေးမြည့်နေသော ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းများကို စားသုံးလိုက်သောကြောင့် အရိုးစု ပေါ်ထွက်လာစေသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်း၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ၊ သိပ္ပံဆိုင်ရာတိုးတက်မှုများနှင့် တွေ့ရှိချက်အသစ်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ဘီစီ ၃ ရာစု ရှေးခေတ်ဂရိတွင် စတင်၍ Chalcedon မှ Herophilus နှင့် Ceos မှ Erasistratus<ref name = "Hulkower_2011">{{cite book | last = Hulkower | first = Raphael | year = 2011 | title = From sacrilege to privilege: "the tale of body procurement for anatomical dissection in the United States" | publisher = Albert Einstein College of Medicine }}</ref> ဆိုသည့် သမားတော်နှစ်ဦးသည် အလက်ဇန္ဒြီးယားတွင် အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို လေ့ကျင့်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ခန္ဓာဗေဒကို သင်ယူသည့် အဓိကနည်းလမ်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name = "Ghosh_2015">{{cite journal | vauthors = Ghosh SK | title = Human cadaveric dissection: a historical account from ancient Greece to the modern era | journal = Anatomy & Cell Biology | volume = 48 | issue = 3 | pages = 153–69 | date = September 2015 | pmid = 26417475 | pmc = 4582158 | doi = 10.5115/acb.2015.48.3.153 }}</ref> ဤသူနှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း၏ ရေပန်းစားမှုသည် လုံးဝအသုံးမပြုသည့်အထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၂ ရာစုတွင် ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့ပြီး ၁၇ ရာစုတွင် ပိုမိုရေပန်းစားလာကာ ထိုအချိန်မှစ၍ ယနေ့ထက်တိုင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> [[File:Rembrandt - The Anatomy Lesson of Dr Nicolaes Tulp.jpg|thumb|Rembrandt ၏ ''[[ဒေါက်တာ Nicolaes Tulp ၏ ခန္ဓာဗေဒသင်ခန်းစာ]]'' သည် ၁၆၃၂ ခုနှစ်တွင် အမ်စတာဒမ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော ခန္ဓာဗေဒသင်ခန်းစာကို ပြသထားသည်။]] Herophilus နှင့် Erasistratus တို့သည် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရန်အတွက် အလောင်းများကို အသုံးပြုရန် ခွင့်ပြုချက်ရခဲ့သော်လည်း ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တားမြစ်ချက်များစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ထိုခံစားချက်များသည် နှစ်ပေါင်းရာနှင့်ချီ၍ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဘီစီ ၃ ရာစုတွင် ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း အမြစ်တွယ်လာချိန်မှ ၁၈ ရာစုဝန်းကျင်အထိ ၎င်းကို ဂုဏ်သိက္ခာမဲ့ခြင်း၊ အကျင့်ပျက်ခြင်းနှင့် ကျင့်ဝတ်မဲ့သော အပြုအမူတို့နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိခဲ့သည်။ ဤအယူအဆအများအပြားမှာ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်များနှင့် အလှအပဆိုင်ရာ တားမြစ်ချက်များကြောင့်ဖြစ်ပြီး<ref name = "Ghosh_2015" /> လူထုနှင့် ဘုရားကျောင်း၏ ယုံကြည်ချက်များတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေခဲ့သည်။ အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းသည် ၁၂ ရာစုဝန်းကျင်တွင် တစ်ဖန်ပြန်လည် စတင်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို ဂုဏ်သိက္ခာမဲ့သည်ဟု ရှုမြင်ဆဲဖြစ်သော်လည်း လုံးဝတားမြစ်ခြင်းမခံရပေ။ ယင်းအစား ဘုရားကျောင်းက အချို့သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို တားမြစ်ရန်နှင့် ခွင့်ပြုရန်အတွက် အမိန့်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုအတွက် အလွန်အရေးပါသော အမိန့်တစ်ခုကို ၁၂၃၁ ခုနှစ်တွင် Holy Roman ဧကရာဇ် Frederick II က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name = "Ghosh_2015" /> ဤအမိန့်တွင် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုများအတွက် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ငါးနှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရမည်ဖြစ်ပြီး ဆေးပညာ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှုဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်သင်ကြားနေသူ သို့မဟုတ် လက်ရှိလေ့ကျင့်နေသူအားလုံး တက်ရောက်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name = "Ghosh_2015" /> ယင်းကြောင့် ဘီစီ ၃၀၀ နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးသော ခွင့်ပြုချက်ရသည့် လူ့ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး Mondino de Liuzzi က လူသိရှင်ကြား ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name = "Ghosh_2015" /> ဤအချိန်ကာလသည် လူ့ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းက သိပ္ပံပညာအတွက် မည်သို့အကျိုးပြုနိုင်သည်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်မှုဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဥရောပတစ်ခွင်မှ ကျောင်းသားများကို ဆေးပညာစတင်လေ့လာရန် ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။ တွေ့ရှိချက်အသစ်များနှင့် တိုးတက်မှုများကြောင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းအပေါ် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဖြေလျှော့မှုသည် သိသိသာသာ လျော့ကျသွားသော်လည်း အများပြည်သူ၏ ရှုမြင်ပုံမှာ ဆက်လက်၍ အနုတ်လက္ခဏာဆောင်ဆဲဖြစ်သည်။ ဤသို့သော ရှုမြင်မှုကြောင့် အလောင်းများရရှိရန် တစ်ခုတည်းသော တရားဝင်ရင်းမြစ်မှာ ကွပ်မျက်ခံရသော (များသောအားဖြင့် ကြိုးပေးခံရသော) ရာဇဝတ်သားများ၏ အလောင်းများဖြစ်သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းခံရရန် "ထိုက်တန်သော" ပြစ်မှုကျူးလွန်သူအများအပြားနှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုများပင်လျှင် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခံရခြင်းသည် ရာဇဝတ်မှု သို့မဟုတ် သေဒဏ်ထက်ပင် ပိုမိုကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပြီး အရှက်ရစရာဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ကွယ်လွန်သူနှင့် မကြာမီ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခံရတော့မည့်သူများ၏ ဆွေမျိုးများနှင့် မိတ်ဆွေများက ကြိုးပေးရာနေရာမှ ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များထံ အလောင်းများ ပို့ဆောင်ခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် ကြိုးစားသောအခါ တိုက်ပွဲများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ အဓိကရုဏ်းများပင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name = "Mitchell_2011">{{cite journal | vauthors = Mitchell PD, Boston C, Chamberlain AT, Chaplin S, Chauhan V, Evans J, Fowler L, Powers N, Walker D, Webb H, Witkin A | display-authors = 6 | title = The study of anatomy in England from 1700 to the early 20th century | journal = Journal of Anatomy | volume = 219 | issue = 2 | pages = 91–99 | date = August 2011 | pmid = 21496014 | pmc = 3162231 | doi = 10.1111/j.1469-7580.2011.01381.x }}</ref> ထိုအချိန်က အစိုးရ (၁၇ ရာစု) သည် ကြီးလေးသော ရာဇဝတ်မှုများကျူးလွန်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုအနေဖြင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို အသုံးပြုကာ အဆိုပါစိုးရိမ်မှုများကို အခွင့်ကောင်းယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြိုးပေးခြင်းဖြင့် အပြစ်ပေးသည့် ပြစ်မှုအရေအတွက်ကိုပင် ရာဇဝတ်မှု ၂၀၀ ကျော်အထိ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name = "Mitchell_2011" /> သို့သော်လည်း အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းသည် ပိုမိုရေပန်းစားလာသည်နှင့်အမျှ ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များသည် အလောင်းများရရှိရန် အခြားနည်းလမ်းများ ရှာဖွေလာကြရသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ တက္ကသိုလ်များမှ အလောင်းများ လိုအပ်ချက် မြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ လူများသည် သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှုများ စတင်ပြုလုပ်လာကြသည်။ ဤအလောင်းများကို သယ်ယူပြီး ဒေသခံ ခန္ဓာဗေဒပါမောက္ခများထံ ပြန်လည်ရောင်းချကာ ၎င်းတို့၏ ကျောင်းသားများအတွက် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ထိခိုက်ခံရသူမှာ အများအားဖြင့် ဆင်းရဲသားများ သို့မဟုတ် ဘေးဖယ်ခံထားရသော လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သောကြောင့် သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှုနှင့်ပတ်သက်၍ လူထုက မျက်ကွယ်ပြုလေ့ရှိသည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ချမ်းသာသော သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ထင်ရှားသော အဖွဲ့ဝင်များ ထိခိုက်ခံရပါက ပိုမိုအသံထွက်လာပြီး ယင်းက ၁၇၈၈ ခုနှစ် နယူးယောက်တွင် Resurrection Riot ဟု အသိများသော အဓိကရုဏ်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဆရာဝန်တစ်ဦးက ပြတင်းပေါက်မှ စူးစမ်းကြည့်နေသော ကောင်လေးတစ်ယောက်ကို အလောင်း၏လက်မောင်းကို ဝှေ့ယမ်းပြခဲ့ရာမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုကောင်လေးသည် အိမ်သို့သွားပြီး ဖခင်ဖြစ်သူကို ပြောပြခဲ့သည်။ မကြာသေးမီက ကွယ်လွန်သွားသော ဇနီး၏ သင်္ချိုင်းကို ဖောက်ထွင်းခံရမည်ကို စိုးရိမ်၍ သွားရောက်စစ်ဆေးရာ အမှန်တကယ် ဖောက်ထွင်းခံထားရကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ဤဇာတ်လမ်းသည် ပျံ့နှံ့သွားပြီး လူများက ဒေသခံ သမားတော်များနှင့် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များကို စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ အဓိကရုဏ်းသည် လူပေါင်း ၅၀၀၀ အထိ ကြီးထွားလာပြီး အဆုံးတွင် ဆေးကျောင်းသားများနှင့် ဆရာဝန်များ ရိုက်နှက်ခံရကာ လူခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ယင်းမှ အမေရိကန်အစိုးရ၏ Anatomy Acts ကဲ့သို့သော ဥပဒေဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤအက်ဥပဒေများသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အလောင်းများရရှိရန် အခြားလမ်းကြောင်းများကို ဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သည် ပထမဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၈၃၀ နှင့် ၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့သည် အမိမဲ့အဖမဲ့အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရန်အတွက် အသုံးပြုခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်နယ်အားလုံးနီးပါး၌ ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှုမှာ အခြေခံအားဖြင့် ပပျောက်သွားခဲ့သည်။ နှစ်များတစ်လျှောက် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို ပိုမိုလက်ခံလာခဲ့သော်လည်း ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် အမေရိကန်လူထု၏ သဘောမတူမှုကို ဆက်လက်ခံနေရဆဲဖြစ်သည်။ သဘောမတူမှုသည် အများအားဖြင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကန့်ကွက်မှုများနှင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို အမိမဲ့အဖမဲ့အလောင်းများနှင့် ဆက်စပ်နေသောကြောင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှု၏ အမှတ်အသားတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်းတို့မှ လာသည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို အပြုသဘောဆောင်သောအလင်းတွင် ပြသရန် ကြိုးစားသူ အများအပြားရှိခဲ့ပြီး ဥပမာအားဖြင့် ထင်ရှားသော နယူးယောက်သမားတော် ၂၀၀ က ၎င်းတို့သေဆုံးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ခန္ဓာကိုယ်ကို လှူဒါန်းမည်ဟု လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ဤသည်နှင့် အခြားကြိုးပမ်းမှုများသည် အနည်းငယ်မျှသာ အကူအညီဖြစ်ခဲ့ပြီး အကျင့်ပျက်သော ဈာပနလုပ်ငန်းကို ဖော်ထုတ်မှုကြောင့် လူထု၏သဘောထားမှာ ပိုမိုထိခိုက်ခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> သေဆုံးခြင်း၏ ကုန်ကျစရိတ်သည် မယုံနိုင်လောက်အောင် မြင့်မားပြီး ဈာပနအိမ်အများအပြားသည် လူများကို ပေးသင့်သည်ထက် ပိုမိုပေးဆောင်စေရန် လှည့်ဖြားနေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> ဤဖော်ထုတ်မှုများသည် အမည်းစက်ကို မဖယ်ရှားနိုင်သော်လည်း လူတစ်ဦးနှင့် ၎င်းတို့၏မိသားစုများသည် ကြံစည်တတ်သော ဈာပနဒါရိုက်တာများ၏ သားကောင်ဖြစ်မည်ကို ကြောက်ရွံ့မှုဖြစ်စေကာ လူများကို ခန္ဓာကိုယ်လှူဒါန်းရန် ပြန်လည်စဉ်းစားစေခဲ့သည်။<ref name = "Hulkower_2011" /> == အနုပညာတွင် == အစောပိုင်းသမိုင်းကတည်းက အနုပညာတွင် အလောင်းများကို ထည့်သွင်းခြင်းနှင့် ကိုယ်စားပြုခြင်း သာဓကများမှာ မြောက်မြားလှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Neo-Assyrian ခေတ်မှ မြစ်ပေါ်တွင် မျောနေသော အလောင်းများ၏ ကျောက်ဆစ်ရုပ်ကြွများ (ဘီစီ ၆၄၀ ခန့်)၊ Aristophanes ၏ ဟာသ The Frogs (ဘီစီ ၄၀၅) တို့မှ ''[[memento mori]]'' နှင့် [[cadaver monument]]များအထိ ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခန္ဓာဗေဒကို လေ့လာခြင်းနှင့် သင်ကြားခြင်းသည် လူ့အလောင်းများနှင့် အလုပ်လုပ်သည့်အခါ တွေ့ရှိချက်များ၏ ပုံကြမ်းများနှင့် အသေးစိတ်ရေးဆွဲမှုများမရှိဘဲ ဖြစ်မလာနိုင်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ၏ တည်နေရာကို အနုပညာဆန်စွာ သရုပ်ဖော်ခြင်းသည် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာရာတွင်လည်းကောင်း၊ လူ့ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အလုပ်လုပ်သူများကို အကူအညီပေးရာတွင်လည်းကောင်း အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ဤရုပ်ပုံများသည် လူအများစု ကိုယ်တွင်းသို့ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ မမြင်ဖူးနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော တစေ့တစောင်း မြင်ကွင်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။<ref name=":3">{{cite journal | vauthors = Mavrodi A, Paraskevas G | title = Evolution of the paranasal sinuses' anatomy through the ages | journal = Anatomy & Cell Biology | volume = 46 | issue = 4 | pages = 235–38 | date = December 2013 | pmid = 24386595 | pmc = 3875840 | doi = 10.5115/acb.2013.46.4.235 }}</ref> ဒါဗင်ချီသည် [[Andreas Vesalius]] နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး Vesalius ၏ စာအုပ် "De Humani Corporis Fabrica" ကို သရုပ်ဖော်ရန် လူငယ်အနုပညာရှင်များစွာနှင့်လည်း လက်တွဲခဲ့သည်။ ယင်းက ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ဖော်ပြရန်အတွက် အညွှန်းတပ်ခြင်းကို စတင်အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ Vesalius သည် ဤလုပ်ငန်းအမျိုးအစားနှင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းအတွက် အလောင်းများ မရရှိနိုင်သောကြောင့် သူ၏အလုပ်တွင် ကွပ်မျက်ခံရသော ရာဇဝတ်သားများ၏ အလောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ သူသည် သူ၏ရေးဆွဲမှုများတွင် အနုပညာမြောက်စွာ တန်ဖိုးထားသည့် စိတ်ဓာတ်ကို အသုံးချရန် အတော်အတန်အားထုတ်ခဲ့ပြီး ဤသရုပ်ဖော်မှုများတွင် အကူအညီပေးရန် အခြားအနုပညာရှင်များကိုလည်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref name=":3" /> လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို လေ့လာခြင်းသည် ဆေးဆရာများနှင့် ကျောင်းသားများအတွက်သာ သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာရှင်အများအပြားသည် ၎င်းတို့၏ကျွမ်းကျင်မှုကို လက်ရာမြောက်သော ရေးဆွဲမှုများနှင့် ပန်းချီကားများမှတစ်ဆင့် ထင်ဟပ်ပြသခဲ့ကြသည်။ လူနှင့်တိရစ္ဆာန် ခန္ဓာဗေဒကို အသေးစိတ်လေ့လာခြင်းအပြင် အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို [[အီတလီ ဉာဏ်သစ်အရုဏ်ဦး|အီတလီ ဉာဏ်သစ်အရုဏ်ဦးခေတ်]]မှ [[လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ]] က သူ၏လက်ရာများမှတစ်ဆင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပိုမိုတိကျစွာ သရုပ်ဖော်ရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သူသည် ၁၄၆၆ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော [[Andrea del Verrocchio]] လက်အောက်တွင် အလုပ်သင်အဖြစ် အပြင်ပန်းရှုထောင့်မှ ခန္ဓာဗေဒကို လေ့လာခဲ့သည်။<ref name=":03">{{Cite web|url=https://www.leonardodavinci.net|title=Leonardo Da Vinci – The Complete Works – Biography |website=leonardodavinci.net|access-date=2018-11-19}}</ref> သူ၏ အလုပ်သင်ကာလအတွင်း လီယိုနာဒိုသည် ၁၄၇၂ ခုနှစ်တွင် ကြွက်သားများနှင့် အရွတ်များကဲ့သို့သော ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများ၏ အသေးစိတ်ဗားရှင်းများကို ရေးဆွဲရာတွင် ကျွမ်းကျင်လာခဲ့သည်။<ref name=":03" /> လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို သရုပ်ဖော်ရန် သူ၏ချဉ်းကပ်မှုသည် ဗိသုကာပညာကို လေ့လာခြင်းနှင့် ဆင်တူပြီး သူကိုယ်တိုင်မြင်တွေ့ခဲ့သည့်အရာ၏ ရှုထောင့်မျိုးစုံနှင့် သုံးဖက်မြင်ရှုထောင့်များကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ ယင်း၏ ပထမဆုံးသာဓကတစ်ခုမှာ ၁၄၈၉ ခုနှစ်တွင် ဦးခေါင်းခွံကို ရေးဆွဲရန် သုံးဖက်မြင်ရှုထောင့်များကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/anat/hd_anat.htm|title=Anatomy in the Renaissance |website=metmuseum.org|date=October 2002 |access-date=2018-11-19}}</ref> Verrocchio လက်အောက်တွင် ထပ်ဆင့်လေ့လာမှုများအရ လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ၏ ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ လက်ရာအချို့ကို သူ၏စာအုပ် ''A Treatise on Painting'' တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=YGmAAwAAQBAJ&pg=736 |title=The Notebooks of Leonardo Da Vinci|last= Da Vinci|first=Leonardo | name-list-style = vanc |date=1967|publisher=Lulu.com|isbn=978-1105310164|language=en}}</ref>{{self-published inline|date=February 2020}} နှစ်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် သူသည် ပါမောက္ခနှင့် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင် [[Marcantonio della Torre]] နှင့် အီတလီနိုင်ငံ ဖလောရန့်စ်မြို့တွင် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး သူ၏လေ့လာမှုကို ထပ်မံတိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် [[Hospital of Santa Maria Nuova]] နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် [[မီလန်]] နှင့် [[ရောမ]] ရှိ ဆေးရုံများတွင် လူအလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းများ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ သူ၏လေ့လာမှုမှတစ်ဆင့် ဒါဗင်ချီသည် ကွယ်လွန်သွားသော မိခင်နှင့် သူမ၏မမွေးသေးသောကလေး၏ အလောင်းကို အသုံးပြု၍ သားအိမ်အတွင်းရှိ လူသန္ဓေသား၏ သဘာဝအနေအထားကို ပထမဆုံး တိကျစွာ ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သူဖြစ်နိုင်သည်။<ref name=":12">{{Cite journal|last=Wilkins|first=David G. | name-list-style = vanc |date=2001|title=Review of The Writings and Drawings of : Order and Chaos in Early Modern Thought|journal=The Sixteenth Century Journal|volume=32|issue=2|pages=509–11|doi=10.2307/2671780|jstor=2671780 }}</ref> သူသည် စုစုပေါင်း ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှု ၃၀ ခန့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=":22">{{cite journal | vauthors = Jastifer JR, Toledo-Pereyra LH | title = Leonardo da Vinci's foot: historical evidence of concept | journal = Journal of Investigative Surgery | volume = 25 | issue = 5 | pages = 281–85 | date = October 2012 | pmid = 23020268 | doi = 10.3109/08941939.2012.725011 | s2cid = 19186635 }}</ref> အလောင်းများနှင့် သူ၏အလုပ်က ချက်ကြိုး၊ သားအိမ်၊ သားအိမ်ခေါင်းနှင့် မိန်းမကိုယ်တို့၏ ပထမဆုံးရေးဆွဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး အမြွှာကလေးများကိစ္စတွင် သားအိမ်၌ အခန်းများစွာရှိသည်ဟူသော ယုံကြည်ချက်များကို နောက်ဆုံးတွင် ငြင်းဆိုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":12" /> ၁၅၀၄ မှ ၁၅၀၇ ခုနှစ်အတွင်း သူသည် နွားတစ်ကောင်၏ ဦးနှောက်ကို ventricular cavities အတွင်းသို့ ပြွန်ထည့်ကာ ဖယောင်းပူထိုးသွင်းပြီး ဦးနှောက်ကိုခြစ်ထုတ်ကာ ventricles ပုံစံခွက် ကျန်ရစ်စေခြင်းဖြင့် စမ်းသပ်ခဲ့သည်ဟု အစီရင်ခံထားသည်။ ဒါဗင်ချီ၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် ဦးနှောက်၏ ventricular စနစ်ကို လေ့လာရာတွင် အလွန်အကူအညီဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name=":4">{{cite journal | vauthors = Paluzzi A, Belli A, Bain P, Viva L | title = Brain 'imaging' in the Renaissance | journal = Journal of the Royal Society of Medicine | volume = 100 | issue = 12 | pages = 540–43 | date = December 2007 | pmid = 18065703 | pmc = 2121627 | doi = 10.1177/014107680710001209 }}</ref> ဒါဗင်ချီသည် အနုပညာမှတစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ သရုပ်ဖော်ရန်အတွက် အရေပြားအောက်ရှိ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ မည်သို့ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို နားလည်သဘောပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name=":22" /> ဥပမာအားဖြင့် သူသည် အလောင်း၏ မျက်နှာအရေပြားကို ဖယ်ရှားပြီး နှုတ်ခမ်းကို လှုပ်ရှားစေသော အသေးစိတ်ကြွက်သားများကို ပိုမိုနီးကပ်စွာ လေ့လာရေးဆွဲကာ ထိုစနစ်၏ အလုံးစုံနားလည်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Citation|last=Pater|first=Walter | name-list-style = vanc | doi = 10.1017/cbo9781139062213.007|pages=98–129|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1139062213 |title=The Works of Walter Pater |year=2011 |chapter=Leonardo da Vinci }}</ref> သူသည် ခြေဖဝါးနှင့် ခြေမျက်စိကိုလည်း စေ့စေ့စပ်စပ် လေ့လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် ဆေးခန်းသုံး သီအိုရီများနှင့် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":22" /> ပခုံးနှင့် သူ၏အလုပ်သည်လည်း ၎င်း၏လှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ခေတ်သစ်နားလည်မှုအား ထင်ဟပ်စေပြီး ကြိုးများနှင့် စက်သီးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်သည့် စက်ပိုင်းဆိုင်ရာဖော်ပြချက်ကို အသုံးပြုထားသည်။<ref name=":22" /> သူသည် [[အာရုံကြောခန္ဓာဗေဒ]] ကို ပထမဆုံးလေ့လာသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး မျက်စိ၊ အမြင်အာရုံကြောများနှင့် ကျောရိုးတို့၏ ခန္ဓာဗေဒနားလည်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ ကြီးမားသောတိုးတက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကံမကောင်းစွာဖြင့် နောက်ပိုင်းတွေ့ရှိသော သူ၏မှတ်စုများမှာ စနစ်တကျမရှိဘဲ သူ၏ ပြောင်းပြန်စာရေးသားခြင်းအလေ့အထ (ကြေးမုံစာ) ကြောင့် နားလည်ရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Nanda A, Khan IS, Apuzzo ML | title = Renaissance Neurosurgery: Italy's Iconic Contributions | journal = World Neurosurgery | volume = 87 | pages = 647–55 | date = March 2016 | pmid = 26585723 | doi = 10.1016/j.wneu.2015.11.016 }}</ref> ရာစုနှစ်များစွာကြာအောင် အနုပညာရှင်များသည် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုနှင့် အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်းမှ ရရှိသော အသိပညာကို အသုံးပြု၍ ၎င်းတို့၏ အနုပညာလက်ရာများနှင့် အများအားဖြင့် ပန်းချီကားများတွင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ပိုမိုတိကျပြီး သက်ဝင်လှုပ်ရှားသော ကိုယ်စားပြုမှုကို တင်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ Michelangelo နှင့်/သို့မဟုတ် Raphael တို့သည်လည်း ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name=":3" /> ==သိပ္ပံပညာတွင် အရေးပါမှု== {{Multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Leonardo da vinci, Studies of human skull.jpg | caption1 = လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီမှ လူ့ဦးခေါင်းခွံကို [[Study (art)|လေ့လာမှု]] | image2 = Da Vinci Studies of Embryos Luc Viatour.jpg | caption2 = လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီမှ လူ့သန္ဓေသားကို လေ့လာမှု }} အလောင်းများကို သိပ္ပံပညာအုပ်စုတစ်ဝှမ်းရှိ မတူညီသော ကဏ္ဍများစွာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ သိပ္ပံပညာအတွက် အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်း၏ အရေးပါသော ကဏ္ဍတစ်ခုမှာ ၎င်းတို့က လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ခန္ဓာဗေဒနှင့်ပတ်သက်သော အချက်အလက် အမြောက်အမြားကို သိပ္ပံပညာအား ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အလောင်းများသည် သိပ္ပံပညာရှင်များအား လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ စူးစမ်းလေ့လာရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ကိုယ်အင်္ဂါများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဂရိသိပ္ပံပညာရှင်နှစ်ဦးဖြစ်သော Chalcedon မှ Herophilus နှင့် Ceos မှ Erasistratus တို့သည် ဘီစီ ၃ ရာစုတွင် အလောင်းများကို ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":7">{{cite journal | vauthors = von Staden H | title = The discovery of the body: human dissection and its cultural contexts in ancient Greece | journal = The Yale Journal of Biology and Medicine | volume = 65 | issue = 3 | pages = 223–41 | date = 1992 | pmid = 1285450 | pmc = 2589595 }}</ref> အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် Herophilus သည် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ ventricles လေးခုကြားရှိ ကွာခြားချက်၊ ဦးနှောက်အာရုံကြော ခုနစ်စုံကို ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ အာရုံခံအာရုံကြောများနှင့် မော်တာအာရုံကြောများကြား ကွာခြားချက်၊ မျက်စိအတွင်းရှိ မျက်ကြည်လွှာ၊ မြင်လွှာနှင့် choroid အလွှာတို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း အပါအဝင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ခန္ဓာဗေဒနှင့်ပတ်သက်သော တွေ့ရှိချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ Herophilus သည် လူ့နှလုံးအတွင်းရှိ အဆို့ရှင်များကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး Erasistratus က အဆို့ရှင်များမှတစ်ဆင့် သွေးစီးဆင်းမှုကို ပြောင်းပြန်မလှည့်နိုင်ကြောင်း စမ်းသပ်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ Erasistratus သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ သွေးပြန်ကြောများနှင့် သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်းရှိ အသေးစိတ်အချက်အလက်များစွာကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး ခွဲခြားဖော်ပြခဲ့သည်။ Herophilus သည် လူ့အသည်း၊ မုန့်ချိုအိတ်နှင့် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး မျိုးပွားမှုစနစ်များအကြောင်း ဖော်ပြချက်များကို လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် နောက်ပိုင်းတွင် ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ အလောင်းများက Herophilus အား သန္ဓေသားလောင်းများ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးရာ သားအိမ်သည် bicameral မဟုတ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်နိုင်စေခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အခန်းနှစ်ခန်းရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့သော သားအိမ်၏ မူလအယူအဆနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော်လည်း Herophilus က သားအိမ်သည် အခန်းတစ်ခန်းသာရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ Herophilus သည် အမျိုးသမီးမျိုးပွားမှုစနစ်အတွင်းရှိ မျိုးဥအိမ်၊ broad ligaments နှင့် ပြွန်များကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name=":7" /> ဤအချိန်ကာလအတွင်း လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ခန္ဓာဗေဒကို နားလည်မှုတိုးတက်စေရန် အလောင်းများသည် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ Galen (အေဒီ ၁၃၀-၂၀၁) သည် Aristotle နှင့် အခြားဂရိသမားတော်များ၏ ကျော်ကြားသောလက်ရာများကို လူ့ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် သူ၏နားလည်မှုနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/history_02|title=Comparative Anatomy: Andreas Vesalius|website=evolution.berkeley.edu|access-date=2018-12-04}}</ref> ဤအချိန်ကာလအတွင်း လူ့ခန္ဓာကိုယ်လေ့လာမှုနှင့်ပတ်သက်၍ သင်ကြားရာတွင် Galen ၏ ခန္ဓာဗေဒနှင့် ဇီဝကမ္မဗေဒသည် အထင်ရှားဆုံးနည်းလမ်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။<ref name=":8" /> ခေတ်သစ်လူ့ခန္ဓာဗေဒ၏ဖခင်ဟု သိကြသော Andreas Vesalius (၁၅၁၄-၁၅၆၄) သည် Galen ၏တွေ့ရှိချက်များနှင့် လူ့အလောင်းများကို ကိုယ်တိုင်ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုများအပေါ် အခြေခံ၍ သူ၏အသိပညာကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name=":8">{{cite journal | vauthors = Zampieri F, ElMaghawry M, Zanatta A, Thiene G | title = Andreas Vesalius: Celebrating 500 years of dissecting nature | journal = Global Cardiology Science & Practice | volume = 2015 | issue = 5 | pages = 66 | date = 2015-12-22 | pmid = 28127546 | pmc = 4762440 | doi = 10.5339/gcsp.2015.66 }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Leslie|first=Mitch|date=2003-08-08|title=Lesson From the Anatomy Master |url= http://science.sciencemag.org/content/301/5634/netwatch|journal=Science |volume=301 | issue = 5634 |pages=741 |doi=10.1126/science.301.5634.741a|s2cid=220091493|url-access=subscription}}</ref> Vesalius သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်း အစိတ်အပိုင်းများ မည်သို့အလုပ်လုပ်သည်ကို ဆေးကျောင်းသားများ အသိအမှတ်ပြုနားလည်စေရန်အတွက် အလောင်းများကို အကြိမ်များစွာ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ အလောင်းများသည် Vesalius အား ဂရိသမားတော် Galen မှ ဦးနှောက်နှင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ အချို့သောလုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ထုတ်ဝေခဲ့သော ယခင်အယူအဆများကို မှားယွင်းကြောင်း သက်သေပြရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite book | vauthors = Simpkins CA, Simpkins AM | date = 2013 | chapter = The Birth of a New Science | title = Neuroscience for Clinicians | pages = 3–24 | publisher = Springer | location = New York | doi = 10.1007/978-1-4614-4842-6_1 | isbn = 978-1-4614-4841-9 }}</ref> Vesalius က Galen သည် လူ့ခန္ဓာဗေဒကို ကောင်းစွာနားလည်ရန် အလောင်းများကို ဘယ်သောအခါမှ အသုံးမပြုခဲ့ဘဲ ၎င်းအစား သူ၏ရှေ့တော်ဆက်များထံမှ ယခင်အသိပညာကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။<ref name=":8" /> == ဆေးပညာနယ်ပယ်တွင် အရေးပါမှု == ယနေ့ခေတ်တွင် လူ့ [[အကြမ်းစားခန္ဓာဗေဒ]] ဆိုင်ရာ အသိပညာကို ထပ်ဆင့်ရရှိရန် ဆေးပညာနှင့် ခွဲစိတ်မှုအတွင်း အလောင်းများကို အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Cornwall J, Stringer MD | title = The wider importance of cadavers: educational and research diversity from a body bequest program | journal = Anatomical Sciences Education | volume = 2 | issue = 5 | pages = 234–47 | date = October 2009 | pmid = 19728368 | doi = 10.1002/ase.103 | s2cid = 21914260 | doi-access = free }}</ref> ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များသည် ခွဲစိတ်ကုသမှုဆိုင်ရာ စိတ်ဝင်စားသည့် ဧရိယာအတွင်း ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော သွေဖည်မှုများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် သက်ရှိလူနာများကို ခွဲစိတ်မှုမပြုလုပ်မီ အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးလေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal| vauthors = Prakash KG, Saniya K | title = A study on radial artery in cadavers and its clinical importance. | journal = International Journal of Medical Research & Health Sciences | date = January 2014 | volume = 3 | issue = 2 | pages = 254–62 | doi = 10.5958/j.2319-5886.3.2.056 | url=https://www.ijmrhs.com/medical-research/a-study-on-radial-artery-in-cadavers-and-its-clinicalimportance.pdf }}</ref> ခွဲစိတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအသစ်များသည် အလောင်းတစ်ခုကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းမှ ကြိုတင်အသိပညာဖြင့် ဖယ်ရှားပစ်နိုင်သည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတွင်း ပါဝင်သော အတားအဆီးများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Eizenberg N | title = Anatomy and its impact on medicine: Will it continue? | journal = The Australasian Medical Journal | volume = 8 | issue = 12 | pages = 373–77 | date = 2015-12-30 | pmid = 26759611 | pmc = 4701898 | doi = 10.4066/AMJ.2015.2550 }}</ref> အလောင်းများသည် ဆေးကျောင်းသားများနှင့် ဆရာဝန်များအား လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ မတူညီသောလုပ်ဆောင်ချက်များအကြောင်း အသိပညာပေးရုံသာမက လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ချွတ်ယွင်းမှုဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများစွာကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးပါသည်။ ဂရိသမားတော် Galen (အေဒီ ၂၅၀) သည် လူတစ်ဦး၏ဘဝအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အဖြစ်အပျက်များနှင့် သေဆုံးပြီးနောက် တွေ့ရှိရသော အတွင်းပိုင်းဆိုးကျိုးများကို ပထမဆုံး ဆက်စပ်ဖော်ပြသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အလောင်းတစ်ခု၏ ရိုးရှင်းသော [[သူချင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း]] တစ်ခုသည် သေစေတတ်သော ရောဂါများ သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာများ၏ မူလဇစ်မြစ်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။ သူချင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းများသည် အချို့သော ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် အလောင်းအတွင်း မည်မျှထိရောက်မှုရှိကြောင်းနှင့် လူသားများသည် အချို့သော ဒဏ်ရာများကို မည်သို့တုံ့ပြန်ကြောင်း သတင်းအချက်အလက်များကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်။<ref>{{Cite book|title=After We Die: The Life and Times of the Human Cadaver|last=Cantor|first=Norman | name-list-style = vanc |publisher=Georgetown University Press|year=2010|location=Washington, D.C.}}</ref> အူအတက်ဖြတ်ခြင်းများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တစ်နှစ်လျှင် အကြိမ် ၂၈၀၀၀ ပြုလုပ်ပြီး နည်းပညာ simulation များဖြင့်မဟုတ်ဘဲ လူသားအလောင်းများပေါ်တွင် ဆက်လက်လေ့ကျင့်နေဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/2016/07/body-donation-cadavers-anatomy-medical-education/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160730192132/http://news.nationalgeographic.com/2016/07/body-donation-cadavers-anatomy-medical-education/|url-status=dead|archive-date=July 30, 2016|title=The Secret Lives of Cadavers|last=McCall|first=Matt | name-list-style = vanc |date=July 29, 2016|website=National Geographic}}</ref> ခန္ဓာကိုယ်၏ မြင်သာသော တည်ဆောက်ပုံများကို လေ့လာသော ဆေးကျောင်းတွင် သာမန်သင်တန်းဖြစ်သည့် Gross anatomy သည် ကျောင်းသားများအား လက်တွေ့သင်ယူနိုင်သော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ရရှိစေပါသည်။ သုတေသနအတွက် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များ၏ အပြင်ဘက်တွင်လည်း အလောင်းများ လိုအပ်ချက်မှာ ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ Science Care နှင့် Anatomy Gifts Registry ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများသည် အလောင်းများကို အလိုအပ်ဆုံးနေရာများသို့ ပေးပို့ရန် ကူညီပေးသည်။<ref name=":0" /> ==ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရာတွင် အသုံးပြုရန် ထိန်းသိမ်းခြင်း== ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုနှင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းအတွက် အလောင်းတစ်ခုသည် အသုံးဝင်ပြီး စံပြဖြစ်ရန် ခန္ဓာကိုယ်ကို အအေးခန်းထားရှိရမည် သို့မဟုတ် ထိန်းသိမ်းမှုလုပ်ငန်းစဉ်ကို သေဆုံးပြီး ၂၄ နာရီအတွင်း စတင်ရမည်။<ref>{{Cite news | first = Matt | last = McCall | name-list-style = vanc | url=https://news.nationalgeographic.com/2016/07/body-donation-cadavers-anatomy-medical-education/| archive-url=https://web.archive.org/web/20160730192132/http://news.nationalgeographic.com/2016/07/body-donation-cadavers-anatomy-medical-education/| url-status=dead| archive-date=July 30, 2016|title=The Secret Lives of Cadavers|date=2016-07-29|access-date=2018-11-26 | work = National Geographic }}</ref> ဤထိန်းသိမ်းခြင်းကို [[ဆေးစိမ်ခြင်း]] အရည်များအသုံးပြုသည့် ဆေးစိမ်နည်းဖြင့်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် [[ပလပ်စတီနေးရှင်း]] (plastination) ဟုခေါ်သော နည်းလမ်းသစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ ပြီးမြောက်အောင်မြင်နိုင်သည်။ နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ပညာရေးဆိုင်ရာ အနေအထားတွင် ခန္ဓာဗေဒခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုအတွက် ခန္ဓာကိုယ်များ ပြင်ဆင်ရာတွင် အားသာချက်များနှင့် အားနည်းချက်များ ရှိကြသည်။ === ဆေးရည်များဖြင့် ဆေးစိမ်ခြင်း === [[File:Atelier Nadar - Pedro II. (1825-1891), König von Brasilien, auf seinem Totenbett in Paris (Zeno Fotografie).jpg|thumb|ဧကရာဇ် [[ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ Pedro II]] အား ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ကလာပ်ထားရှိပုံ။ သူ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဇင့် နှင့် အလူမီနီယမ် [[ဟိုက်ဒရိုကလိုရိုက်]] ခြောက်လီတာ (၁.၅၈၅ ဂါလံ) အား [[ဘုံသွေးလွှတ်ကြော]] ထဲသို့ ထိုးသွင်း၍ ဆေးစိမ်ခဲ့သည်။{{sfn|Besouchet|1993|p=603}} ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် မှတ်တမ်းထိန်း Luís Gastão d'Escragnolle Dória က သုံးထပ်ခေါင်းတလား၏ သလင်းကျောက်သားဖြင့် ခြပ်ထားသော ခဲဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် အတွင်းအခွံမှတစ်ဆင့် ရုပ်ကလာပ်ကို လေ့လာကြည့်ရှုပြီးနောက် ၎င်း၏ ထိန်းသိမ်းမှုအခြေအနေကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။{{sfn|Rezzutti|2019|pp=498–499}}{{sfn|Besouchet|1993|p=606}}]] ဓာတုအရည်များဖြင့် ဆေးစိမ်သည့်အလေ့အထကို ရာစုနှစ်များစွာ အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ ဤထိန်းသိမ်းနည်းပုံစံ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်များမှာ ခန္ဓာကိုယ်ဆွေးမြည့်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်၊ တစ်ရှူးများ၏ အရောင်နှင့် ပျော့ပျောင်းမှုကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ ဇီဝဗေဒနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို ၎င်းတို့၏ သဘာဝပုံစံအတိုင်း ထိန်းသိမ်းရန်ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{cite journal | vauthors = Brenner E | title = Human body preservation – old and new techniques | journal = Journal of Anatomy | volume = 224 | issue = 3 | pages = 316–44 | date = March 2014 | pmid = 24438435 | pmc = 3931544 | doi = 10.1111/joa.12160 }}</ref> ယင်းကို ၎င်းတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်များအလိုက် အုပ်စုများခွဲခြားနိုင်သော ဓာတုပစ္စည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြီးမြောက်အောင်မြင်စေသည်။ ပိုးသတ်ဆေးများကို ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ပိုးမွှားများကိုသတ်ရန် အသုံးပြုသည်။ တာရှည်ခံဆေးများကို ဆွေးမြည့်စေသော သက်ရှိများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ရပ်တန့်ရန်၊ ဤသက်ရှိများကို အာဟာရချို့တဲ့စေရန်နှင့် ဆွေးမြည့်ခြင်းကို တားဆီးရန် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံများကို ပြောင်းလဲရန် အသုံးပြုသည်။ အမျိုးမျိုးသော ပြုပြင်မွမ်းမံသည့်ပစ္စည်းများကို တစ်ရှူးများ၏ အစိုဓာတ်၊ pH နှင့် osmotic ဂုဏ်သတ္တိများကို ထိန်းသိမ်းရန် သွေးခဲခြင်းမှကာကွယ်သည့်ဆေးများနှင့်အတူ နှလုံးသွေးကြောစနစ်အတွင်း သွေးခဲခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အသုံးပြုသည်။ တစ်ရှူးများမှ စိတ်မချမ်းသာဖွယ် အနံ့များ သို့မဟုတ် သဘာဝမကျသော အရောင်များကို သယ်ဆောင်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အခြားသော ဓာတုပစ္စည်းများကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref name=":1" /> ဆေးစိမ်သည့်အလေ့အထသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ရာပေါင်းများစွာအတွင်း များစွာပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ခေတ်သစ်ဆေးစိမ်ခြင်းတွင် [[အူထုတ်ယူခြင်း]] မပါဝင်တော့ပါ။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုအတွက် အားနည်းချက်ဖြစ်စေသော နည်းလမ်းများဖြင့် ကိုယ်အင်္ဂါများကို နှောင့်ယှက်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref name=":1" /> ဓာတုပစ္စည်းများ၏ အရောအနှောများကဲ့သို့ပင် ယနေ့ခေတ်လေ့ကျင့်နေသော ဆေးစိမ်သူများသည် အလောင်းအတွင်းသို့ အရည်များကို မိတ်ဆက်ရန် မတူညီသောနည်းလမ်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ အရည်ကို သွေးလွှတ်ကြောစနစ် (ပုံမှန်အားဖြင့် carotid သို့မဟုတ် femoral သွေးလွှတ်ကြောများမှတစ်ဆင့်)၊ ပင်မခန္ဓာကိုယ်အခေါင်းပေါက်များ၊ အရေပြားအောက်သို့ ထိုးသွင်းနိုင်သည် သို့မဟုတ် အလောင်းကို နှစ်မြှုပ်ခြင်းဖြင့် အရေပြား၏ အပြင်ဘက်မျက်နှာပြင်တွင် အရည်များနှင့် ထိတွေ့စေနိုင်သည်။<ref>{{Cite journal | vauthors = Batra AP, Khurana BS, Mahajan A, Kaur N | title = Embalming and Other Methods of Dead Body Preservation | journal = International Journal of Medical Toxicology & Legal Medicine | date = 2010 | volume = 12 | issue = 3 | pages = 15–19 |url=https://www.researchgate.net/publication/261438780 }}</ref> မတူညီသော ဆေးစိမ်ခြင်းဝန်ဆောင်မှုများသည် မတူညီသော အမျိုးအစားများနှင့် အရည်အချိုးများကို အသုံးပြုသော်လည်း ပုံမှန်ဆေးစိမ်သည့် ဓာတုပစ္စည်းများတွင် [[ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်]]၊ [[ဖီနော]]၊ [[မီသနော]] နှင့် [[ဂလစ်စရင်း]] တို့ပါဝင်သည်။<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.einstein.yu.edu/administration/environmental-health-safety/training/anatomy-students.aspx|title=Training for Anatomy Students|work=Environmental Health & Safety|publisher=Albert Einstein College of Medicine|access-date=2018-11-26|archive-date=2018-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125173202/https://www.einstein.yu.edu/administration/environmental-health-safety/training/anatomy-students.aspx|url-status=dead}}</ref> ဤအရည်များကို ရင်းမြစ်ပေါ်မူတည်၍ အချိုးအစားအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ရေအမြောက်အမြားနှင့်လည်း ရောစပ်ထားသည်။ ==== ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ဆေးစိမ်ခြင်းတွင် ၎င်းတို့၏ အခန်းကဏ္ဍများ ==== [[File:Unknown location. Embalming surgeon at work on soldier's body LOC cwpb.01887.jpg|thumb|အလုပ်လုပ်နေသော ဆေးစိမ်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်]] ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်ကို ဆေးစိမ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုသည်။ ၎င်းသည် တာရှည်ခံဆေးဖြစ်ပြီး ဘက်တီးရီးယား၊ မှိုနှင့် အင်းဆက်များကို သေစေသည်။ ၎င်းသည် ဆွေးမြည့်စေသော အဏုဇီဝသက်ရှိများကို အလောင်းပေါ်နှင့် အလောင်းအတွင်း ရှင်သန်ခွင့်မပြုခြင်းဖြင့် ဆွေးမြည့်ခြင်းကို တားဆီးပေးသည်။ ၎င်းသည် ၎င်းကိုအသုံးပြုထားသော တစ်ရှူးများကို ဤသက်ရှိများအတွက် အာဟာရအဖြစ် မဆောင်ရွက်နိုင်စေရန်လည်း ပြုပြင်ပေးသည်။ ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်သည် ကောင်းမွန်သော ပိုးသတ်ဆေးဖြစ်သော်လည်း အချို့သော အားနည်းချက်များလည်းရှိသည်။ ဆေးစိမ်ရာတွင် အသုံးပြုသောအခါ ၎င်းသည် သွေးခဲစေပြီး တစ်ရှူးများကို မာကျောစေကာ အရေပြားကို မီးခိုးရောင်ဖြစ်စေပြီး ၎င်း၏အခိုးအငွေ့များသည် အနံ့ဆိုးထွက်ကာ ရှူမိပါက အဆိပ်ဖြစ်စေသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ ဆွေးမြည့်ခြင်းကို တားဆီးနိုင်စွမ်းနှင့် တစ်ရှူးများ၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ကြံ့ခိုင်မှုကို မပျက်စီးစေဘဲ တာရှည်ခံစေနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=":1" /> ဖီနောသည် ဘက်တီးရီးယားနှင့် မှိုဆန့်ကျင်ပစ္စည်းအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည့် ပိုးသတ်ဆေးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၎င်း၏အရည်ပျော်ပုံစံတွင် မှိုကြီးထွားမှုကို တားဆီးပေးသည်။ ၎င်း၏ပိုးသတ်နိုင်သော အရည်အသွေးများသည် ပရိုတင်းများကို သဘာဝပျက်စေပြီး ဆဲလ်နံရံများကို ဖြိုဖျက်နိုင်စွမ်းပေါ်တွင် မူတည်သော်လည်း ကံမကောင်းစွာဖြင့် ၎င်းတွင် တစ်ရှူးများကို ခြောက်သွေ့စေသည့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံ အရောင်ပြောင်းခြင်းကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=":1" /> မီသနောသည် ပိုးသတ်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ဖြည့်စွက်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆေးစိမ်အရည်၏ osmotic မျှခြေကို ထိန်းညှိပေးပြီး အအေးဒဏ်ကာကွယ်သည့် ပစ္စည်းကောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လူသားများအတွက် ပြင်းထန်စွာ အဆိပ်သင့်ကြောင်း မှတ်သားထားသည်။<ref name=":1" /> ဂလစ်စရင်းသည် အလောင်း၏တစ်ရှူးများအတွင်း အရည်ကို ထိန်းသိမ်းပေးသော စိုစွတ်စေသည့်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကိုယ်တိုင်က စစ်မှန်သော ပိုးသတ်ဆေးမဟုတ်သော်လည်း ၎င်းကို ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်နှင့် ရောစပ်ခြင်းဖြင့် ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်၏ ပိုးသတ်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိများ၏ ထိရောက်မှုကို များစွာတိုးမြှင့်ပေးသည်။<ref name=":1" /> ==== ရိုးရာနည်းဖြင့် ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်း၏ အားသာချက်များနှင့် အားနည်းချက်များ ==== ရိုးရာနည်းဖြင့် ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဆေးပညာသင်ကြားရေးအတွက် စံနှုန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ဒစ်ဂျစ်တယ်မော်ဒယ်များ သို့မဟုတ် ဓာတုအလောင်းများကဲ့သို့သော ပိုမိုအဆင့်မြင့်သည့် နည်းပညာများ ထွန်းကားလာသော်လည်း ဆေးပညာနှင့် သွားဘက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းအများအပြားသည် ယနေ့ထက်တိုင် ၎င်းတို့ကို ဦးစားပေးနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name=":5">{{cite journal | vauthors = Klaus RM, Royer DF, Stabio ME | title = Use and perceptions of plastination among medical anatomy educators in the United States | journal = Clinical Anatomy | volume = 31 | issue = 2 | pages = 282–92 | date = March 2018 | pmid = 29178370 | doi = 10.1002/ca.23025 | s2cid = 46860561 }}</ref> ဆေးရည်ဖြင့်ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများသည် ဆေးစိမ်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်တွင် အသုံးပြုသော ဓာတုပစ္စည်းအချို့မှာ အဆိပ်သင့်ပြီး မပြည့်စုံစွာ ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများသည် ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေရှိသောကြောင့် ဤအခြားနည်းလမ်းများထက် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များအတွက် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ် ပိုမိုမြင့်မားစေသည်။<ref name=":2" /> === ပလပ်စတီနေးရှင်း === {{Multiple image | direction = vertical | width = 150 | image1 = Gunther von Hagens 2.jpg | caption1 = Gunther von Hagens | image2 = | caption2 = ပလပ်စတီနေးရှင်းအတွက် ပြင်ဆင်နေသော အလောင်းတစ်ခု }} [[Gunther von Hagens]] သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ Heidelberg တက္ကသိုလ်၌ ပလပ်စတီနေးရှင်းကို တီထွင်ခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite journal|last=Pashaei|first=Shahyar | name-list-style = vanc |date=December 2010|title=A Brief Review on the History, Methods and Applications of Plastination |journal=International Journal of Morphology |volume=28 |issue=4 |pages=1075–79 |doi=10.4067/s0717-95022010000400014 |doi-access=free }}</ref> ဤအလောင်းထိန်းသိမ်းနည်းတွင် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ အရည်နှင့် ပျော်ဝင်နိုင်သော အဆီဓာတ်များကို ပလတ်စတစ်ဖြင့် အစားထိုးခြင်းပါဝင်သည်။<ref name=":6" /> ရလာသော ထိန်းသိမ်းထားသည့် ခန္ဓာကိုယ်များကို ပလပ်စတီနိတ် (plastinates) ဟုခေါ်သည်။ တစ်ကိုယ်လုံးပလပ်စတီနေးရှင်းသည် ရိုးရာဆေးစိမ်နည်းနှင့် နည်းလမ်းတူစွာ စတင်သည်။ ဆေးစိမ်အရည်များနှင့် ရေအရောအနှောကို သွေးလွှတ်ကြောထိုးသွင်းမှုမှတစ်ဆင့် အလောင်းအတွင်းသို့ စုပ်ယူသည်။ ဤအဆင့်ပြီးပါက ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်သည် လေ့လာရန်အတွက် သီးခြားခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို ဖော်ထုတ်ရန် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများကို ခွဲစိတ်ရန် ရွေးချယ်နိုင်သည်။ လိုချင်သော ခွဲစိတ်မှုပြီးပါက အလောင်းကို အက်စီတုန်းထဲတွင် နှစ်မြှုပ်သည်။ အက်စီတုန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်မှ အစိုဓာတ်နှင့် ပျော်ဝင်နိုင်သော အဆီများကို ဆွဲထုတ်ပြီး ၎င်းတို့နေရာတွင် အစားထိုးရန် စီးဝင်သည်။ ထို့နောက် အလောင်းကို လေ့ကျင့်သူ နှစ်သက်ရာ ပလတ်စတစ် သို့မဟုတ် ရီဇင် ရေချိုးခန်းထဲတွင် ထားရှိပြီး forced impregnation ဟုခေါ်သော အဆင့် စတင်သည်။ ရေချိုးခန်းသည် အက်စီတုန်းကို အငွေ့ပျံစေသည့် လေဟာနယ်တစ်ခု ဖန်တီးပေးပြီး ၎င်းထွက်သွားစဉ် ပလတ်စတစ် သို့မဟုတ် ရီဇင်ကို ဆဲလ်များအတွင်းသို့ ဆွဲသွင်းသည်။ ၎င်းပြီးပါက အလောင်းကို နေရာချကာ ၎င်းအတွင်းရှိ ပလတ်စတစ်ကို မာကျောစေပြီး နမူနာကို အသုံးပြုရန် အဆင်သင့်ဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite news|url=https://bodyworlds.com/plastination/plastination-technique/|title=Plastination Technique |work=Körperwelten|access-date=2018-11-26 }}</ref> ==== ပလပ်စတီနိတ်များအသုံးပြုခြင်း၏ အားသာချက်များနှင့် အားနည်းချက်များ ==== ပလပ်စတီနိတ်များသည် တာရှည်ခံပြီး အဆိပ်အတောက်မရှိကာ သိုလှောင်ရလွယ်ကူသော နမူနာများကို ပံ့ပိုးပေးသည့်အတွက် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာရာတွင် အားသာချက်ရှိသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ရိုးရာနည်းဖြင့် ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများကို အမှန်တကယ် အနိုင်မရသေးပါ။ ပလပ်စတီနိတ်ပြုလုပ်ထားသော အလောင်းများသည် အချို့အဖွဲ့အစည်းများအတွက် လက်လှမ်းမမီနိုင်ခြင်း၊ ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးစဉ်အတွင်း ရရှိသော အတွေ့အကြုံသည် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသည်ဟု အချို့ပညာတတ်များက ယုံကြည်ကြပြီး အချို့မှာ ပလပ်စတီနိတ်များကို ရယူရန် သို့မဟုတ် အသုံးပြုရန် အရင်းအမြစ်များ မရှိကြပါ။<ref name=":5" /> ==အလောင်းခိုးခြင်း== {{Main article|အလောင်းခိုး}} [[File:Railings used to protect graves from body snatchers Wellcome M0015588.jpg|alt=|thumb|225x225px|အလောင်းခိုးယူသူများထံမှ သင်္ချိုင်းများကို ကာကွယ်ရန် အသုံးပြုသော သံစည်းရိုးများ]] နိုင်ငံတော်မှထောက်ပံ့သော လူသတ်သမားများစွာ၏ အလောင်းများရှိသော်လည်း ဤအလောင်းများထဲမှ အနည်းငယ်ကိုသာ လူတိုင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးရန် ရရှိနိုင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အလောင်းခိုးယူမှုကို ၁၃၁၉ ခုနှစ်တွင်{{needs citation|date=November 2022}} [[သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှု]] အတွက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော ဆေးကျောင်းသား လေးဦးက ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၇၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အလောင်းခိုးယူသူ အများစုမှာ ဆရာဝန်များ၊ ခန္ဓာဗေဒပါမောက္ခများ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ ကျောင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် အချို့သော ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များသည် တူးဖော်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်ရန် အခြားသူများကို ပေးချေခဲ့ကြသည်။ ဤအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းတွင် လူများကို ဆေးပညာ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် "ရှင်ပြန်ထမြောက်သူများ" (resurrection men) အဖြစ် အများအားဖြင့် သိကြသည်။<ref name=":04">{{cite journal | vauthors = Waite FC | title = Grave Robbing in New England | journal = Bulletin of the Medical Library Association | volume = 33 | issue = 3 | pages = 272–94 | date = July 1945 | pmid = 16016694 | pmc = 194496 }}</ref> London Borough Gang သည် ၁၈၀၂ မှ ၁၈၂၅ အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သော ရှင်ပြန်ထမြောက်သူများအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ဤလူများသည် ကျောင်းအများအပြားသို့ အလောင်းများကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ပြီး ကျောင်းများမှ အဖွဲ့ဝင်များသည် ဤလူများ အကျဉ်းကျခြင်းမှ လွတ်မြောက်စေရန် သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ပြိုင်ဘက်အဖွဲ့များမှ အဖွဲ့ဝင်များသည် အခြားအဖွဲ့များ၏ အဖွဲ့ဝင်များကို မကြာခဏ တိုင်ကြားလေ့ရှိသည် သို့မဟုတ် လူထု မငြိမ်သက်မှုဖြစ်စေရန် သင်္ချိုင်းမြေကို အရှက်ခွဲကာ ပြိုင်ဘက်အဖွဲ့များ လည်ပတ်နိုင်ခြင်းမရှိစေရန် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":04" /> == လူသတ်မှု ကျူးလွန်သူများ၏ အလောင်းများကို ရောင်းချခြင်း == ၁၈၂၇ မှ ၁၈၂၈ ခုနှစ်အတွင်း [[စကော့တလန်]] တွင် [[West Port လူသတ်မှုများ]] ဟု သိကြသည့် လူအတော်များများ အသတ်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ အလောင်းများကို သုတေသနရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ဆေးကျောင်းများသို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ [[Anatomy Act 1832]] သည် သေဆုံးသူ၏ ဆွေမျိုးများက ၎င်းတို့၏ ဆွေမျိုးများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အခြားသော သိပ္ပံဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် အသုံးပြုရန် တင်ပြခဲ့ကြောင်း သေချာစေရန် ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{clarification needed|date=July 2022}} West Port လူသတ်မှုများအပေါ် လူထုတုံ့ပြန်မှုသည် ဤဥပဒေကြမ်း အတည်ပြုခြင်းအပြင် [[London Burkers]] မှ ကျူးလွန်ခဲ့သော လုပ်ရပ်များ၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ လူများကို သတ်ဖြတ်ပြီး အလောင်းကို ရောင်းချသည့် ဇာတ်လမ်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ လူသိများသော အမှုနှစ်ခုမှာ Burke နှင့် Hare တို့၏အမှုနှင့် Bishop၊ May နှင့် Williams တို့၏အမှုဖြစ်သည်။ [[File:Burke Murdering Margery Campbell.jpg|thumb|Burke မှ Margery Campbell ကို သတ်ဖြတ်နေပုံ]] * ''[[Burke and Hare]]'' – Burke နှင့် Hare သည် တည်းခိုခန်းတစ်ခု လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ငှားရမ်းနေထိုင်သူ တစ်ဦး သေဆုံးသွားသောအခါ ၎င်းတို့သည် [[အက်ဒင်ဗာရာ]] ရှိ [[Robert Knox (surgeon)|Robert Knox]] ၏ ခန္ဓာဗေဒစာသင်ခန်းသို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး အလောင်းအတွက် ခုနစ်ပေါင် ရရှိခဲ့သည်။ အမြတ်အစွန်း ရနိုင်သည်ကို သဘောပေါက်သွားသောအခါ ၎င်းတို့သည် လာမည့်တစ်နှစ်အတွင်း လူ ၁၆ ဦးကို [[အသက်ရှူကျပ်ခြင်း]] ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ အလောင်းများကို Knox သို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ငှားရမ်းနေထိုင်သူတစ်ဦးသည် သူမ၏အိပ်ရာသို့ ပြန်လာရာ အလောင်းတစ်ခုကို တွေ့ရှိသောအခါ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ Hare သည် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အတွက် Burke ကို ဆန့်ကျင်ထွက်ဆိုခဲ့ပြီး Burke သည် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိကာ ကြိုးပေးခံခဲ့ရပြီး လူသိရှင်ကြား ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=B2QUBAAAQBAJ|title=The Anatomy Murders | quote = Being the True and Spectacular History of Edinburgh's Notorious Burke and Hare and of the Man of Science Who Abetted Them in the Commission of Their Most Heinous Crimes|last=Rosner|first=Lisa | name-list-style = vanc |year=2011 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0812203554 }}</ref> * London Burkers, ''[[Bishop, May and Williams]]'' – ဤအလောင်းခိုးယူသူများသည် အသက် ၁၀၊ ၁၁ နှင့် ၁၄ နှစ်အရွယ်ရှိ ကောင်လေးသုံးယောက်ကို သတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အလောင်းများကို ရောင်းချခဲ့သော ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်သည် သံသယ ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ထွက်ခွာမှုကို နှောင့်နှေးစေရန် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်က သူသည် ပေါင် ၅၀ တန် ငွေစက္ကူတစ်ခုကို ဖြတ်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုကာ ရဲကိုခေါ်ခိုင်းပြီး ထိုလူများကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ Bishop က သူ၏ထွက်ဆိုချက်တွင် သူ၏အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းအတွင်း အလောင်း ၅၀၀ မှ ၁၀၀၀ အထိ ခိုးယူခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/b29289920|title=The history of the London Burkers | quote = Containing a faithful and authentic account of the horrid acts of the noted Resurrectionists, Bishop, Williams, May, etc., etc., and their trial and condemnation at the Old Bailey for the wilful murder of Carlo Ferrari, with the criminals' confessions after trial. Including also the life, character, and behaviour of the atrocious Eliza Ross. The murderer of Mrs. Walsh, etc., etc|date=1832|location = London | vauthors = Kelly T | publisher =Wellcome Library}}</ref> ==မော်တော်ယာဉ် ဘေးကင်းလုံခြုံရေး== [[Crash test dummy]] များ မတီထွင်မီက မော်တော်ယာဉ်များ ပိုမိုဘေးကင်းလုံခြုံစေရန် အလောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/02/18/us/samuel-alderson-crashtest-dummy-inventor-dies-at-90.html|title=Samuel Alderson, Crash-Test Dummy Inventor, Dies at 90|last=Fox|first=Margalit |work=The New York Times |date=18 February 2005 | name-list-style = vanc |access-date=2018-11-14|language=en}}</ref> အလောင်းများသည် ကာလာမှန်ကာများမှ ထိုင်ခုံခါးပတ် လေအိတ်များအထိ ယာဉ်များ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေး အင်္ဂါရပ်များဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ သတ်မှတ်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။ အလောင်း crash test dummy များကို ပထမဆုံးမှတ်တမ်းတင်အသုံးပြုမှုကို ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် [[Lawrence Patrick]] က လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို စမ်းသပ်ရန် သူ့ကိုယ်ပိုင်ခန္ဓာကိုယ်နှင့် သူ၏ကျောင်းသားများကို အသုံးပြုပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပထမဆုံး အလောင်းအသုံးပြုမှုမှာ အလောင်းတစ်လောင်းကို ဓာတ်လှေကားရိုးတံတစ်ခုထဲသို့ ပစ်ချသောအခါဖြစ်သည်။ လူ့ဦးခေါင်းခွံသည် မည်သည့်ထိခိုက်မှုမျိုးမဆို မခံစားရမီ တစ်စက္ကန့်အထိ တစ်တန်ခွဲအလေးချိန်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိကြောင်း သူသိရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.autoblog.com/2013/10/24/the-driving-dead-human-cadavers-still-used-in-car-crash-testing/|title=The Driving Dead: Human Cadavers Still Used In Car Crash Testing|work=Autoblog|access-date=2018-11-14 }}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် အလောင်းစမ်းသပ်မှုများမှစ၍ ကားများတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော တိုးတက်မှုများသည် ဒဏ်ရာ ၁၄၃,၀၀၀ နှင့် သေဆုံးမှု ၄၂၅၀ ကို တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ အလောင်း၏ စမ်းသပ်မည့် နေရာ၏အရိုးပေါ်တွင် အသေးစား [[အရှိန်တိုင်းကိရိယာ]] များကို တပ်ဆင်သည်။ ထို့နောက် linear impactor များ၊ ချိန်သီးများ သို့မဟုတ် အလေးချိန်ကျဆင်းခြင်းအပါအဝင် မတူညီသောကိရိယာများဖြင့် အလောင်းအား ထိခိုက်ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေသည်။ အလောင်းကို ယာဉ်တိုက်မှုတစ်ခု အတုယူပြုလုပ်သည့် impact sled ပေါ်တွင်လည်း ထားရှိနိုင်သည်။ ဤစမ်းသပ်မှုများပြီးပါက အလောင်းကို ဓာတ်မှန်ရိုက်စစ်ဆေးကာ မည်သည့်ပျက်စီးမှုကိုမဆို ရှာဖွေပြီးနောက် ခန္ဓာဗေဒဌာနသို့ ပြန်လည်ပေးအပ်သည်။<ref name="pmid7723096">{{cite journal | vauthors = King AI, Viano DC, Mizeres N, States JD | title = Humanitarian benefits of cadaver research on injury prevention | journal = The Journal of Trauma | volume = 38 | issue = 4 | pages = 564–69 | date = April 1995 | pmid = 7723096 | doi = 10.1097/00005373-199504000-00016}}</ref> အလောင်းအသုံးပြုမှုသည် ၂၀၁၁ Explorer တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သော Ford ၏ ဖောင်းကားနိုင်သော နောက်ထိုင်ခုံခါးပတ်များကို အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/2010/08/how-a-cadaver-made-your-car-safer/|title=How Cadavers Made Your Car Safer|magazine=WIRED|access-date=2018-11-14 }}</ref> === အလောင်း crash test dummy များအပေါ် လူထုအမြင် === ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် New York Times ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ထုတ်ဝေပြီးနောက် ယာဉ်တိုက်မှုစမ်းသပ်မှုတွင် အလောင်းများအသုံးပြုခြင်းကို လူထုသိရှိလာခဲ့သည်။ ဆောင်းပါးသည် [[Heidelberg University School of Medicine|Heidelberg တက္ကသိုလ်]] ၏ အရွယ်ရောက်ပြီးသူနှင့် ကလေးအလောင်းပေါင်း ၂၀၀ ခန့်ကို အသုံးပြုမှုကို အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/11/24/world/german-university-said-to-use-corpses-in-auto-crash-tests.html|title=German University Said to Use Corpses in Auto Crash Tests|work=The New York Times |date=24 November 1993 | agency = The Associated Press |access-date=2018-11-14|language=en}}</ref> လူထုကန့်ကွက်မှုများပြီးနောက် တက္ကသိုလ်အနေဖြင့် အလောင်းများ၏ မိသားစုများက စမ်းသပ်မှုများတွင် ၎င်းတို့အသုံးပြုမှုကို အတည်ပြုခဲ့ကြောင်း သက်သေပြရန် အမိန့်ထုတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.deseretnews.com/article/322514/GERMAN-UNIVERSITY-MUST-PROVE-FAMILIES-OKD-TESTS-ON-CADAVERS.html?pg=all|archive-url=https://web.archive.org/web/20141005033356/http://www.deseretnews.com/article/322514/GERMAN-UNIVERSITY-MUST-PROVE-FAMILIES-OKD-TESTS-ON-CADAVERS.html?pg=all|url-status=dead|archive-date=October 5, 2014|title=German university must prove families ok'd tests on cadaver |date=1993-11-24|work=DeseretNews.com|access-date=2018-11-14 }}</ref> == ရှု == * [[Anatomy Act 1832]] * [[Andreas Vesalius]] * [[သူချင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း]] * [[Body farm]] * [[Cadaverine]]၊ ဆွေးမြည့်နေစဉ်အတွင်း ထွက်လာသော အနံ့ဆိုးတစ်မျိုး * [[လူ့ရုပ်ကြွင်းများ ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း]] * [[ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း]] * [[Eloise သုသာန်]] * ''[[Kadaververwertungsanstalt]]'' * [[ရင်ခွဲရုံ]] *[[Necroviolence]]၊ အလောင်းများကို အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်း ==ကိုးကား== {{Reflist}} == ဆက်ဖတ် == {{refbegin}} * {{cite book|last=Jones|first=D. Gareth | name-list-style = vanc |title=Speaking for the Dead: Cadavers in Biology and Medicine|location=Aldershot|publisher=Ashgate|year=2000|isbn=978-0-7546-2073-0}} * {{cite book|last=Roach|first=Mary| name-list-style = vanc |title=Stiff: The Curious Lives of Human Cadavers|location=New York|publisher=W. W. Norton and Company Inc.|year=2003}} * {{cite book|last=Shultz|first=Suzanne| name-list-style = vanc |title=Body Snatching: the Robbing of Graves for the Education of Physicians|location=Jefferson, North Carolina|publisher=McFarland & Company Inc.|year=1992}} * {{cite journal| vauthors = Wright-St Clair RE |title=Murder For Anatomy|journal=New Zealand Medical Journal|volume=60|pages=64–69|date=February 1961}} * {{cite book| last1 = Besouchet| first1 = Lídia| year = 1993| language = Portuguese| title = Pedro&nbsp;II e o Século&nbsp;XIX| edition = 2nd| publisher = Nova Fronteira| location = Rio de Janeiro | isbn = 978-85-209-0494-7}} {{refend}} * {{cite book| last1 = Rezzutti| first1 = Paulo| year = 2019| language = pt| title = D. Pedro II: a história não contada: O último imperador do Novo Mundo revelado por cartas e documentos inéditos| publisher = Leya; 2019| location = | isbn = 978-85-7734-677-6}} * {{cite journal |last=Benkel |first=Thorsten |last2=Meitzler |first2=Matthias |title=Materiality and the Body. Explorations at the End of Life |journal=Mortality |volume=24 |issue=2 |year=2019 |pages=231–246}} == ပြင်ပလင့် == {{Commons category|Human corpses}} {{wiktionary|cadaver|corpse|lich}} * [https://www.cnn.com/2004/LAW/03/10/cadaver.case/index.html Documents: Cadavers Netted Hundreds of Thousands] * [https://archive.today/20130415050422/http://www.issuesinmedicalethics.org/151br40.html Selling Bodies, Making Profits] * [https://web.archive.org/web/20040823091315/http://www.hindu.com/2004/07/28/stories/2004072805250500.htm Medicos Foil Bid to Sell Cadavers] * [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5637687 Origins of Exhibited Cadavers Questioned] {{Death}} [[Category:အလောင်းများ]] bmhzmt7kjp63tj8royukbms9cki18ly အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:崙崑 3 286174 1032661 2026-05-20T15:05:44Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032661 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် 崙崑 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၅၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) kuip7vcn4yq3bhqymsnpipgjv84z376 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Gohboonleong 3 286175 1032662 2026-05-20T15:05:54Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032662 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Gohboonleong ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၅၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) lmmh9igae85xv57flg47xm263bpkq2u အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soe Pyae Thazin Htet 3 286176 1032663 2026-05-20T16:06:08Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032663 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Soe Pyae Thazin Htet ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၀၆၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) tv76jwtdhxv1p8i0uzkksuujibfhmiv အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Hanthar02 3 286177 1032664 2026-05-20T16:06:18Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032664 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Hanthar02 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၀၆၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) n3z9g1agd0xsleuwy3adryi1fyb6h6s အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:TakemaK 3 286178 1032665 2026-05-20T16:06:28Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032665 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် TakemaK ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၀၆၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) d7p5j7c3axnccctcu6rffek42ctvddr အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ko Sue Khak 3 286179 1032666 2026-05-20T17:06:37Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032666 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ko Sue Khak ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၆၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 98xwyiv7s7xrc1hultye0xl9g9js7cf အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Orgi yargiz 3 286180 1032668 2026-05-20T18:06:48Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032668 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Orgi yargiz ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၆၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ef3xlq2n9kn0bji6ei4gfijptixcwxa အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ช่าง บี 3 286181 1032669 2026-05-20T18:06:58Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032669 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ช่าง บี ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၆၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 1zo9ns28cn82x79b9ezekic5lqh95u4 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30284-50 3 286182 1032670 2026-05-20T18:07:08Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032670 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30284-50 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၇၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) iz2n8i5kt55wthkdum23cazz6r7knt5 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Guitarahh 3 286183 1032671 2026-05-20T19:07:18Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032671 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Guitarahh ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၀၇၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 8lcwx358n3g1xza8at0gwzvqdme1ufb အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lowied 3 286184 1032672 2026-05-20T19:07:28Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032672 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Lowied ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၀၇၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) tltyopme7luremq7y7x1snf7p6rrjo0 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Roses4567tansy 3 286185 1032673 2026-05-20T19:07:38Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032673 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Roses4567tansy ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၀၇၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 8m37vugeifwfu3rq3u2qb0jozb17vqo အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Espectocellulosik 3 286186 1032674 2026-05-20T19:07:48Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032674 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Espectocellulosik ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၀၇၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) f076cocoenax73zgs8csci710vo73rz အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aungzawoo3 3 286187 1032675 2026-05-20T20:07:58Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032675 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Aungzawoo3 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၀၇၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) rrfmg6pn933ufwjkfqov80ldxdb02ew အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30358-63 3 286188 1032681 2026-05-20T21:08:08Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032681 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30358-63 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၀၈၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 2whg384ygp93dw2j6dbupd1bw5fj23k အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30433-77 3 286189 1032682 2026-05-20T21:08:18Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032682 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30433-77 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၀၈၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) f25wtngoa34b71c2wzw2kycll356pkx အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-29816-55 3 286190 1032688 2026-05-20T23:08:42Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032688 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-29816-55 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၀၈၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) rwta9x1qw0ii5xm4dmi3aqglgmu8jmc အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:WizardlyWz Ard 3 286191 1032689 2026-05-20T23:08:52Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032689 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် WizardlyWz Ard ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၀၈၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၆ (UTC) m6p0iyhxwmzm9v2673eisildpbuk8lq ဆွေးနွေးချက်:မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် 1 286192 1032691 2026-05-21T00:10:17Z ~2026-30382-67 142968 /* လက်ရှိစုဖွဲ့မှုက ဘယ်လိုရှိလဲ */ အပိုင်းသစ် 1032691 wikitext text/x-wiki == လက်ရှိစုဖွဲ့မှုက ဘယ်လိုရှိလဲ == လက်ရှိစုဖွဲ့မှုက ဘယ်လိုရှိလဲ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-30382-67|&#126;2026-30382-67]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-30382-67|talk]]) ၀၀:၁၀၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) it6zymticki2yx6iueta190gjz6d0e6 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Odellla360 3 286193 1032693 2026-05-21T01:09:12Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032693 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Odellla360 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၀၉၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 5qnpgpp7shxfmjp0sz0caqzbuesfqu3 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30382-67 3 286194 1032694 2026-05-21T01:09:22Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032694 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30382-67 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၀၉၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) oiex1q9ony0ur78midtamj9v5wyrc0i အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Suela1212089 3 286195 1032698 2026-05-21T03:09:41Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032698 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Suela1212089 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၉၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 2ft6zgn5otocf99i5742zgvxmbkkkxy မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ မေ ၂၁ 100 286196 1032699 2026-05-21T03:19:13Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=05|day=21|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032699 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=05|day=21|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} k2qzpezxnadlnluieaovy7kvrappr4s ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ 14 286197 1032705 2026-05-21T03:31:31Z Salai Rungtoi 22844 "Conflicts in 2026" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032705 wikitext text/x-wiki Conflicts in 2026 1uqp28wxufaujby0lxffzh0v3sfyc24 1032706 1032705 2026-05-21T03:31:55Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၂၆]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032706 wikitext text/x-wiki Conflicts in 2026 [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] 6mb4juihogyzbsr7qtea303ok3xa54f 1032713 1032706 2026-05-21T03:43:45Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခုနှစ်အလိုက် ပဋိပက္ခများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032713 wikitext text/x-wiki Conflicts in 2026 [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:ခုနှစ်အလိုက် ပဋိပက္ခများ]] ihbuiesvix6psvqi5uw8mnu9y4fgal9 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:SaṃVeGa007 3 286198 1032721 2026-05-21T04:09:51Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032721 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် SaṃVeGa007 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၀၉၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 4anep7k6uw64j7rssphch9m2npzn94s အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mccalepknoxx2 3 286199 1032722 2026-05-21T04:10:01Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032722 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Mccalepknoxx2 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၀၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) g360t2oaih9kj6kutx6tjcuzsmmxu9o အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Nihoniumaluminum 3 286200 1032723 2026-05-21T04:10:11Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032723 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Nihoniumaluminum ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၀၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 59fehs9cghtt7fgtifwxhoz8uce0n50 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lincoln9090 3 286202 1032739 2026-05-21T05:10:22Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032739 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Lincoln9090 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၀၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 9lkqzazc6na245ckg1k9pmown9efw58 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30407-31 3 286203 1032740 2026-05-21T05:10:32Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032740 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30407-31 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၀၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) fg58kq2dnf1i1pwbn0cl5d8880axaeh အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Jerry Zenop 3 286204 1032748 2026-05-21T06:10:42Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032748 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Jerry Zenop ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၁၀၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ad3qsqx1hpffpqpzst534azh2j3xm4j အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30177-78 3 286205 1032749 2026-05-21T06:10:52Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032749 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30177-78 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၁၀၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) eyabt8dcwdx2qzfj3enauy9kwztal25 ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ 0 286206 1032755 2026-05-21T06:28:34Z Salai Rungtoi 22844 "[[:en:Special:Redirect/revision/1353347905|Bajrakitiyabha]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1032755 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|image=Princess Bajrakitiyabha.jpg|caption=Bajkratiyabha in 2013|name=Bajrakitiyabha|title=Princess Rajasarini Siribajra|succession=[[Foreign relations of Thailand|Ambassador of Thailand]] to [[Austria]], [[Slovakia]],&nbsp;and&nbsp;[[Slovenia]] {{Infobox officeholder/office | termstart = 4 September 2012 | termend = 1 October 2014 | nominator = [[Yingluck Shinawatra]] | primeminister = {{ubl|Yingluck Shinawatra|[[Niwatthamrong Boonsongpaisan]]&nbsp;(acting)|[[Prayut Chan-o-cha]]}} | predecessor = Somsak Suriyawong | successor = Attayut Srisamut }}|birth_date={{birth date and age|1978|12|07|df=y}}|birth_place=[[Bangkok]], Thailand|death_date=|death_place=|full name=Bajrakitiyabha Narendira Debyavati|house=[[House of Mahidol|Mahidol]]|dynasty=[[Chakri dynasty|Chakri]]|father=[[Vajiralongkorn]] (Rama X)|mother=[[Soamsawali Kitiyakara]]|religion=[[Theravada Buddhism]]|occupation={{hlist|Ambassador|attorney}}|signature=Signature of Bajrakitiyabha Mahidol, 2022.png}}  Bajrakitiyabha ''', Princess''' '''မင်းသမီး ဘာ''' <ref>{{Cite web |last=Kelliher |first=Fiona |date=20 December 2022 |title=Who is Princess Bha? Thailand's presumed royal heir is lying in hospital |url=https://theguardian.com/world/2022/dec/21/who-is-princess-bha-thailands-presumed-royal-heir-is-lying-in-hospital |access-date=7 December 2023 |website=The Guardian}}</ref> သို့မဟုတ် '''ပက်တီ''' <ref name="Patty">{{Cite web |date=29 May 2005 |title=Commencement 2005: Cell phones, cameras, congratulations, challenges and a princess |url=https://www.news.cornell.edu/stories/may05/commencement/commencement_color.jw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114015633/http://www.news.cornell.edu/stories/may05/commencement/commencement_color.jw.html |archive-date=14 January 2012 |access-date=21 October 2011 |website=Cornell University News Service}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်) သည် '''ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ နရိန္ဒြာဒေဝရဝတီ''' (( {{Langx|th|พัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี}} ภัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยဝါ, {{RTGS|''Phatchara Kitiyapha Narenthira Thepphayawadi''}} ၊ သည် ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီးတစ်ပါးဖြစ်ပြီး၊ သံအမတ်ကြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်းနိုင်ငံ၏]] ထိုင်းမင်းသမီးနှင့် သံတမန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင် [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ|ဘူမိဘော အဒူလျာဒက်]] နှင့် မိဖုရား [[သီရိခေတ်]] တို့၏ ပထမဆုံးမြေးတော်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ပထမဇနီးဖြစ်သူ ဆွမ် ဆဝါလီ မင်းသမီးမှ မွေးဖွားသော ဘုရင် [[မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ|ဗာဂျီရာလောင်ကွန်]] ၏ သားသမီးခုနစ်ဦးတွင် တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဘာဇရာကီတီယာဘာသည် ခွေးများနှင့်အတူ လမ်းလျှောက်ထွက်စဉ် နှလုံးရောဂါကြောင့် လဲကျသွားခဲ့သည်။ May 2026 အထိ သူမသည် သတိလစ် နေဆဲဖြစ်ပြီး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာရန် မမျှော်လင့်ရသေးပေ။ == ကိုးကား == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၇၈ မွေးဖွားသူများ]] j10du3tpvy0h94jricay5pduqhuvluo 1032769 1032755 2026-05-21T06:48:43Z Salai Rungtoi 22844 1032769 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|image=Princess Bajrakitiyabha.jpg|caption=ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ (၂၀၁၃)|name=ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ|title= ရာဇစာရိနီ သီရိဝဇိရမင်းသမီး |succession= [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ ထိုင်းသံအမတ်ကြီး {{Infobox officeholder/office | termstart = 4 September 2012 | termend = 1 October 2014 | nominator = [[ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်]] | primeminister = [[ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်]] | predecessor = Somsak Suriyawong | successor = Attayut Srisamut }}|birth_date={{birth date and age|1978|12|07|df=y}}|birth_place= [[ဘန်ကောက်မြို့]] |death_date=|death_place=|full name=Bajrakitiyabha Narendira Debyavati|house= [[မဟိတလ အတုလျတေဇ|မဟိတလ]] |dynasty= [[စကြီမင်းဆက်]] |father= [[မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ]] (ရာမ ၁၀) |mother=[[Soamsawali Kitiyakara]] |religion= [[ထေရဝါဒ]] |occupation={{hlist|Ambassador|attorney}}|signature=Signature of Bajrakitiyabha Mahidol, 2022.png}}'''ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ နရိန္ဒြာဒေဝရဝတီ''' ( {{Langx|th|พัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี}}, ထိုင်းအသံထွက် - '''ဖက်ချာရကီတီယာဘာ နရိဒြာဒေ့ဖ်ရဝဒီ,''' {{RTGS|''Phatchara Kitiyapha Narenthira Thepphayawadi''}} ) သည် ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီးတစ်ပါးဖြစ်ပြီး၊ သံအမတ်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ မင်းသမီးသည် ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင်မင်းမြတ် [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ|ဘူမိဘောအဒူလျာဒက်]]နှင့် မိဖုရား [[သီရိခေတ်]] တို့၏ ပထမဆုံးမြေးတော်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ပထမဇနီးဖြစ်သူ ဆွမ်ဆဝါလီမင်းသမီးမှ မွေးဖွားသော ထိုင်းဘုရင်မင်းမြတ် ဝချီရာလောင်ကွန်း၏ သားသမီးခုနစ်ပါးတွင် တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော်ဖြစ်သည်။ '''မင်းသမီး ဘာ''' <ref>{{Cite web |last=Kelliher |first=Fiona |date=20 December 2022 |title=Who is Princess Bha? Thailand's presumed royal heir is lying in hospital |url=https://theguardian.com/world/2022/dec/21/who-is-princess-bha-thailands-presumed-royal-heir-is-lying-in-hospital |access-date=7 December 2023 |website=The Guardian}}</ref> သို့မဟုတ် '''ပက်တီ''' <ref name="Patty">{{Cite web |date=29 May 2005 |title=Commencement 2005: Cell phones, cameras, congratulations, challenges and a princess |url=https://www.news.cornell.edu/stories/may05/commencement/commencement_color.jw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114015633/http://www.news.cornell.edu/stories/may05/commencement/commencement_color.jw.html |archive-date=14 January 2012 |access-date=21 October 2011 |website=Cornell University News Service}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် မင်းသမီးဘာ သည် ခွေးများနှင့်အတူ လမ်းလျှောက်ထွက်စဉ် နှလုံးရောဂါကြောင့် လဲကျသွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလအထိ သူမသည် သတိလစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာရန် မမျှော်လင့်ရသေးပေ။ == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၇၈ မွေးဖွားသူများ]] <references /> [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း တော်ဝင်မင်းသမီးများ]] ouw671a2cm9fryqufn4ih14tyu5s67w 1032773 1032769 2026-05-21T06:52:37Z Salai Rungtoi 22844 1032773 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|image=Princess Bajrakitiyabha.jpg|caption=ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ (၂၀၁၃)|name=ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ|title= ရာဇစာရိနီ သီရိဝဇိရမင်းသမီး |succession= [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ ထိုင်းသံအမတ်ကြီး {{Infobox officeholder/office | termstart = 4 September 2012 | termend = 1 October 2014 | nominator = [[ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်]] | primeminister = [[ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်]] | predecessor = Somsak Suriyawong | successor = Attayut Srisamut }}|birth_date={{birth date and age|1978|12|07|df=y}}|birth_place= [[ဘန်ကောက်မြို့]] |death_date=|death_place=|full name=Bajrakitiyabha Narendira Debyavati|house= [[မဟိတလ အတုလျတေဇ|မဟိတလ]] |dynasty= [[စကြီမင်းဆက်]] |father= [[မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ]] (ရာမ ၁၀) |mother=[[Soamsawali Kitiyakara]] |religion= [[ထေရဝါဒ]] |occupation={{hlist|Ambassador|attorney}}|signature=Signature of Bajrakitiyabha Mahidol, 2022.png}}'''ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ နရိန္ဒြာဒေဝရဝတီ''' ( {{Langx|th|พัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี}}, ထိုင်းအသံထွက် - '''ဖက်ချာရကီတီယာဘာ နရိဒြာဒေ့ဖ်ရဝဒီ,''' {{RTGS|''Phatchara Kitiyapha Narenthira Thepphayawadi''}} ) သည် ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီးတစ်ပါးဖြစ်ပြီး၊ သံအမတ်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ မင်းသမီးသည် ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင်မင်းမြတ် [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ|ဘူမိဘောအဒူလျာဒက်]]နှင့် မိဖုရား [[သီရိခေတ်]] တို့၏ ပထမဆုံးမြေးတော်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ထိုင်းဘုရင်မင်းမြတ် ဝချီရာလောင်ကွန်း၏ သားသမီးခုနစ်ပါးတွင် ပထမဇနီးဖြစ်သူ ဆွမ်ဆဝါလီမင်းသမီးမှ မွေးဖွားသော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော်ဖြစ်သည်။ '''မင်းသမီး ဘာ''' <ref>{{Cite web |last=Kelliher |first=Fiona |date=20 December 2022 |title=Who is Princess Bha? Thailand's presumed royal heir is lying in hospital |url=https://theguardian.com/world/2022/dec/21/who-is-princess-bha-thailands-presumed-royal-heir-is-lying-in-hospital |access-date=7 December 2023 |website=The Guardian}}</ref> သို့မဟုတ် '''ပက်တီ''' <ref name="Patty">{{Cite web |date=29 May 2005 |title=Commencement 2005: Cell phones, cameras, congratulations, challenges and a princess |url=https://www.news.cornell.edu/stories/may05/commencement/commencement_color.jw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114015633/http://www.news.cornell.edu/stories/may05/commencement/commencement_color.jw.html |archive-date=14 January 2012 |access-date=21 October 2011 |website=Cornell University News Service}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် မင်းသမီးဘာ သည် ခွေးများနှင့်အတူ လမ်းလျှောက်ထွက်စဉ် နှလုံးရောဂါကြောင့် လဲကျသွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလအထိ သူမသည် သတိလစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာရန် မမျှော်လင့်ရသေးပေ။ == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၇၈ မွေးဖွားသူများ]] <references /> [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း တော်ဝင်မင်းသမီးများ]] 6iwl1di9a0e8fjer4w6q8wkqzneffod 1032774 1032773 2026-05-21T06:53:07Z Salai Rungtoi 22844 1032774 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|image=Princess Bajrakitiyabha.jpg|caption=ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ (၂၀၁၃)|name=ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ|title= ရာဇစာရိနီ သီရိဝဇိရမင်းသမီး |succession= [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ ထိုင်းသံအမတ်ကြီး {{Infobox officeholder/office | termstart = 4 September 2012 | termend = 1 October 2014 | nominator = [[ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်]] | primeminister = [[ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်]] | predecessor = Somsak Suriyawong | successor = Attayut Srisamut }}|birth_date={{birth date and age|1978|12|07|df=y}}|birth_place= [[ဘန်ကောက်မြို့]] |death_date=|death_place=|full name=Bajrakitiyabha Narendira Debyavati|house= [[မဟိတလ အတုလျတေဇ|မဟိတလ]] |dynasty= [[စကြီမင်းဆက်]] |father= [[မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ]] (ရာမ ၁၀) |mother=[[Soamsawali Kitiyakara]] |religion= [[ထေရဝါဒ]] |occupation={{hlist|Ambassador|attorney}}|signature=Signature of Bajrakitiyabha Mahidol, 2022.png}}'''ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ နရိန္ဒြာဒေဝရဝတီ၊ ရာဇစာရိနီ သီရိဝဇိရမင်းသမီး'''( {{Langx|th|พัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี}}, ထိုင်းအသံထွက် - '''ဖက်ချာရကီတီယာဘာ နရိဒြာဒေ့ဖ်ရဝဒီ,''' {{RTGS|''Phatchara Kitiyapha Narenthira Thepphayawadi''}} ) သည် ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီးတစ်ပါးဖြစ်ပြီး၊ သံအမတ်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ မင်းသမီးသည် ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင်မင်းမြတ် [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ|ဘူမိဘောအဒူလျာဒက်]]နှင့် မိဖုရား [[သီရိခေတ်]] တို့၏ ပထမဆုံးမြေးတော်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ထိုင်းဘုရင်မင်းမြတ် ဝချီရာလောင်ကွန်း၏ သားသမီးခုနစ်ပါးတွင် ပထမဇနီးဖြစ်သူ ဆွမ်ဆဝါလီမင်းသမီးမှ မွေးဖွားသော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော်ဖြစ်သည်။ '''မင်းသမီး ဘာ''' <ref>{{Cite web |last=Kelliher |first=Fiona |date=20 December 2022 |title=Who is Princess Bha? Thailand's presumed royal heir is lying in hospital |url=https://theguardian.com/world/2022/dec/21/who-is-princess-bha-thailands-presumed-royal-heir-is-lying-in-hospital |access-date=7 December 2023 |website=The Guardian}}</ref> သို့မဟုတ် '''ပက်တီ''' <ref name="Patty">{{Cite web |date=29 May 2005 |title=Commencement 2005: Cell phones, cameras, congratulations, challenges and a princess |url=https://www.news.cornell.edu/stories/may05/commencement/commencement_color.jw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114015633/http://www.news.cornell.edu/stories/may05/commencement/commencement_color.jw.html |archive-date=14 January 2012 |access-date=21 October 2011 |website=Cornell University News Service}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် မင်းသမီးဘာ သည် ခွေးများနှင့်အတူ လမ်းလျှောက်ထွက်စဉ် နှလုံးရောဂါကြောင့် လဲကျသွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလအထိ သူမသည် သတိလစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာရန် မမျှော်လင့်ရသေးပေ။ == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၇၈ မွေးဖွားသူများ]] <references /> [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း တော်ဝင်မင်းသမီးများ]] kwwotwozta1e1fu1jyfy6naoe5nr9hq နီးခပ်ပုမြစ် 0 286207 1032768 2026-05-21T06:47:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''နီးခပ်ပုမြစ်''' (新冠川, Niikappu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032768 wikitext text/x-wiki '''နီးခပ်ပုမြစ်''' (新冠川, Niikappu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} abrasv2tb01bcwyyoikfyij4pqsxpvn 1032772 1032768 2026-05-21T06:52:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1032772 wikitext text/x-wiki '''နီးခပ်ပုမြစ်''' (新冠川, Niikappu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== နီးခပ်ပုမြစ်သည် [[ဟိဒခတောင်တန်း|ဟိဒခတောင်တန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် [[ပိုရိုရှိရိတောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကာ တောင်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ မြစ်သည် နီးခပ်ပုဆည်နှင့် အိုခုနီးခပ်ပုဆည် စသည့်ဆည်နှစ်ခုအပါအဝင် စုစုပေါင်းဆည်လေးခုကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။ နီးခပ်ပုဆည်နှင့် အိုခုနီးခပ်ပုဆည်တို့ကို ဟော့ကိုင်းဒိုးလျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်သည်။ ဆည်များသည် နီးခပ်ပုရေကန်နှင့် ပိုရိုရှိရိရေကန်များမှ ရေများကို အသုံးပြုသည်။ မြစ်သည် စုစုပေါင်း ၈၀ ကီလိုမီတာခရီးကို စီးဆင်းပြီးနောက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း စီးဝင်သွားသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} jmvg5pi64pj19o0zod6j7r732zyymto 1032775 1032772 2026-05-21T06:53:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1032775 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = နီးခပ်ပုမြစ် | name_native = {{native name list |tag1=ja|name1=新冠川 |tag2=ja-Latn|name2=Nikappu-gawa}} | name_native_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hidaka Subprefecture|Hidaka]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Niikappu District, Hokkaidō|Niikappu]] | subdivision_type5 = Municipality | subdivision_name5 = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 80 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Poroshiri]] | source1_location = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|43|9|N|142|40|58|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|2052.4|m|abbr=on}} | mouth = [[Pacific Ocean]] | mouth_location = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|42|21|42|N|142|18|17|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''နီးခပ်ပုမြစ်''' (新冠川, Niikappu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== နီးခပ်ပုမြစ်သည် [[ဟိဒခတောင်တန်း|ဟိဒခတောင်တန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် [[ပိုရိုရှိရိတောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကာ တောင်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name="GSI Poroshiri">{{cite web|url=http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.719167&longitude=142.682778|script-title=ja:地図閲覧サービス 2万5千分1地形図名： 幌尻岳(夕張岳)|publisher=Geographical Survey Institute|language=ja|access-date=2009-05-20}}</ref> မြစ်သည် နီးခပ်ပုဆည်နှင့် အိုခုနီးခပ်ပုဆည် စသည့်ဆည်နှစ်ခုအပါအဝင် စုစုပေါင်းဆည်လေးခုကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။ နီးခပ်ပုဆည်နှင့် အိုခုနီးခပ်ပုဆည်တို့ကို ဟော့ကိုင်းဒိုးလျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်သည်။ ဆည်များသည် နီးခပ်ပုရေကန်နှင့် ပိုရိုရှိရိရေကန်များမှ ရေများကို အသုံးပြုသည်။ မြစ်သည် စုစုပေါင်း ၈၀ ကီလိုမီတာခရီးကို စီးဆင်းပြီးနောက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း စီးဝင်သွားသည်။<ref name="HEPC">{{cite web|url=http://www.hepco.co.jp/english/environment/pdf/report2008_01-03.pdf|title=Profile|date=2008-03-31|publisher=Hokkaido Electric Power Company, Inc.|access-date=2009-05-20|archive-date=2011-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725214535/http://www.hepco.co.jp/english/environment/pdf/report2008_01-03.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Niikappu">{{cite web|url=http://www.niikappu.jp/tosiyori/sasayaki-4-3.html|script-title=ja:新冠川その一|work=Home Page of Niikappu Town|publisher=Niikappu Town|language=ja|access-date=2009-05-20|archive-date=2009-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123032057/http://niikappu.jp/tosiyori/sasayaki-4-3.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="GSI Shizunai">{{cite web|url=http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.361667&longitude=142.304722|script-title=ja:地図閲覧サービス 2万5千分1地形図名： 静内(浦河)|publisher=Geographical Survey Institute|language=ja|access-date=2009-05-20|archive-date=2012-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226135414/http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.361667&longitude=142.304722|url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} 1ck5exm2nb1umaqciooda99f0fwarqt 1032776 1032775 2026-05-21T06:54:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032776 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = နီးခပ်ပုမြစ် | name_native = {{native name list |tag1=ja|name1=新冠川 |tag2=ja-Latn|name2=Nikappu-gawa}} | name_native_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hidaka Subprefecture|Hidaka]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Niikappu District, Hokkaidō|Niikappu]] | subdivision_type5 = Municipality | subdivision_name5 = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 80 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Poroshiri]] | source1_location = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|43|9|N|142|40|58|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|2052.4|m|abbr=on}} | mouth = [[Pacific Ocean]] | mouth_location = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|42|21|42|N|142|18|17|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''နီးခပ်ပုမြစ်''' (新冠川, Niikappu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== နီးခပ်ပုမြစ်သည် [[ဟိဒခတောင်တန်း|ဟိဒခတောင်တန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် [[ပိုရိုရှိရိတောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကာ တောင်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name="GSI Poroshiri">{{cite web|url=http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.719167&longitude=142.682778|script-title=ja:地図閲覧サービス 2万5千分1地形図名： 幌尻岳(夕張岳)|publisher=Geographical Survey Institute|language=ja|access-date=2009-05-20}}</ref> မြစ်သည် နီးခပ်ပုဆည်နှင့် အိုခုနီးခပ်ပုဆည် စသည့်ဆည်နှစ်ခုအပါအဝင် စုစုပေါင်းဆည်လေးခုကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။ နီးခပ်ပုဆည်နှင့် အိုခုနီးခပ်ပုဆည်တို့ကို ဟော့ကိုင်းဒိုးလျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်သည်။ ဆည်များသည် နီးခပ်ပုရေကန်နှင့် ပိုရိုရှိရိရေကန်များမှ ရေများကို အသုံးပြုသည်။ မြစ်သည် စုစုပေါင်း ၈၀ ကီလိုမီတာခရီးကို စီးဆင်းပြီးနောက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း စီးဝင်သွားသည်။<ref name="HEPC">{{cite web|url=http://www.hepco.co.jp/english/environment/pdf/report2008_01-03.pdf|title=Profile|date=2008-03-31|publisher=Hokkaido Electric Power Company, Inc.|access-date=2009-05-20|archive-date=2011-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725214535/http://www.hepco.co.jp/english/environment/pdf/report2008_01-03.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Niikappu">{{cite web|url=http://www.niikappu.jp/tosiyori/sasayaki-4-3.html|script-title=ja:新冠川その一|work=Home Page of Niikappu Town|publisher=Niikappu Town|language=ja|access-date=2009-05-20|archive-date=2009-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123032057/http://niikappu.jp/tosiyori/sasayaki-4-3.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="GSI Shizunai">{{cite web|url=http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.361667&longitude=142.304722|script-title=ja:地図閲覧サービス 2万5千分1地形図名： 静内(浦河)|publisher=Geographical Survey Institute|language=ja|access-date=2009-05-20|archive-date=2012-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226135414/http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.361667&longitude=142.304722|url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 1mhlf02bi9kt50x8jlz4jfghl0v9z9n 1032777 1032776 2026-05-21T06:54:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032777 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = နီးခပ်ပုမြစ် | name_native = {{native name list |tag1=ja|name1=新冠川 |tag2=ja-Latn|name2=Nikappu-gawa}} | name_native_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hidaka Subprefecture|Hidaka]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Niikappu District, Hokkaidō|Niikappu]] | subdivision_type5 = Municipality | subdivision_name5 = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 80 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Poroshiri]] | source1_location = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|43|9|N|142|40|58|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|2052.4|m|abbr=on}} | mouth = [[Pacific Ocean]] | mouth_location = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|42|21|42|N|142|18|17|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''နီးခပ်ပုမြစ်''' (新冠川, Niikappu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== နီးခပ်ပုမြစ်သည် [[ဟိဒခတောင်တန်း|ဟိဒခတောင်တန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် [[ပိုရိုရှိရိတောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကာ တောင်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name="GSI Poroshiri">{{cite web|url=http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.719167&longitude=142.682778|script-title=ja:地図閲覧サービス 2万5千分1地形図名： 幌尻岳(夕張岳)|publisher=Geographical Survey Institute|language=ja|access-date=2009-05-20}}</ref> မြစ်သည် နီးခပ်ပုဆည်နှင့် အိုခုနီးခပ်ပုဆည် စသည့်ဆည်နှစ်ခုအပါအဝင် စုစုပေါင်းဆည်လေးခုကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။ နီးခပ်ပုဆည်နှင့် အိုခုနီးခပ်ပုဆည်တို့ကို ဟော့ကိုင်းဒိုးလျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်သည်။ ဆည်များသည် နီးခပ်ပုရေကန်နှင့် ပိုရိုရှိရိရေကန်များမှ ရေများကို အသုံးပြုသည်။ မြစ်သည် စုစုပေါင်း ၈၀ ကီလိုမီတာခရီးကို စီးဆင်းပြီးနောက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း စီးဝင်သွားသည်။<ref name="HEPC">{{cite web|url=http://www.hepco.co.jp/english/environment/pdf/report2008_01-03.pdf|title=Profile|date=2008-03-31|publisher=Hokkaido Electric Power Company, Inc.|access-date=2009-05-20|archive-date=2011-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725214535/http://www.hepco.co.jp/english/environment/pdf/report2008_01-03.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Niikappu">{{cite web|url=http://www.niikappu.jp/tosiyori/sasayaki-4-3.html|script-title=ja:新冠川その一|work=Home Page of Niikappu Town|publisher=Niikappu Town|language=ja|access-date=2009-05-20|archive-date=2009-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123032057/http://niikappu.jp/tosiyori/sasayaki-4-3.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="GSI Shizunai">{{cite web|url=http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.361667&longitude=142.304722|script-title=ja:地図閲覧サービス 2万5千分1地形図名： 静内(浦河)|publisher=Geographical Survey Institute|language=ja|access-date=2009-05-20|archive-date=2012-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226135414/http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.361667&longitude=142.304722|url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]] 83z4jhdjutioe7glfd21u0m37jga3ss ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ် 0 286208 1032779 2026-05-21T07:04:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်'''(後志利別川, Shiribeshi-Toshibetsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်သည် ဟိယမဒေသကိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032779 wikitext text/x-wiki '''ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်'''(後志利別川, Shiribeshi-Toshibetsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်သည် ဟိယမဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ ဂျပန်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးတောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တစ်ခုတည်းသော အဆင့် (၁) ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးအတွက် အထူးအရေးပါသည့်မြစ်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ မြေ၊ အဆောက်အဦ၊ ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ခရီးသွားဌာန (MLIT) ၁၉၈၇ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်အကြားကာလများတွင် ဤမြစ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အသန့်ရှင်းဆုံးမြစ်" ဖြစ်သည်ဟု ၁၀ ကြိမ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်သည် တိုင်းဟဲတောင်နှင့် အိုရှမန်းဘဲဒခဲတောင်တို့အကြား တောင်ကြောမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆင်းလာသည်။ မြစ်၏ ရေစုဆောင်းသည့်ဧရိယာသည် ၇၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၈၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ မြစ်၏ အရှည်သည် ၈၀ ကီလိုမီတာ (၅၀ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ အိမခနဲ၊ ဆဲတနနှင့် ခိတဟိယမမြို့များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ g8ht49hmeyangbugc3lq2w3t9vzdcmy 1032780 1032779 2026-05-21T07:06:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1032780 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Shiribeshi-Toshibetsu-gawa}} | name_other = 後志利別川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = [[File:Si Toshibetsu Riv 1.JPG|200px|Si Toshibetsu Riv 1]] | image_size = | image_caption = Looking downstream from the Majo Bridge | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | mapframe-zoom = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hiyama Subprefecture|Hiyama]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Kudō District, Hokkaidō|Kudō District]], [[Setana District, Hokkaidō|Setana]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Imakane, Hokkaidō|Imakane]], [[Setana, Hokkaidō|Setana]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 80 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|27.55|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Oshamanbe]] | source1_location = [[Imakane, Hokkaidō|Imakane]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|35|9|N|140|11|22|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|972.6|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Japan]] | mouth_location = [[Setana, Hokkaidō|Setana]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|42|25|30|N|139|50|33|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 720 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်'''(後志利別川, Shiribeshi-Toshibetsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်သည် ဟိယမဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ ဂျပန်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။<ref>{{Cite web|last=北海道開発局|first=国土交通省|title=後志利別川|url=http://www.hkd.mlit.go.jp/ky/kn/kawa_kei/ud49g70000001pn8.html|access-date=2021-10-16|website=北海道開発局|language=ja}}</ref> ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးတောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တစ်ခုတည်းသော အဆင့် (၁) ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးအတွက် အထူးအရေးပါသည့်မြစ်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=":0">{{Cite web|title=Shiribeshitoshibetsu River - Outline of Flood Control Projects|url=http://www.japanriver.or.jp/EnglishDocument/DB/file/002%20Hokkaido%2010.pdf}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ မြေ၊ အဆောက်အဦ၊ ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ခရီးသွားဌာန (MLIT) ၁၉၈၇ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်အကြားကာလများတွင် ဤမြစ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အသန့်ရှင်းဆုံးမြစ်" ဖြစ်သည်ဟု ၁၀ ကြိမ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web|title=後志利別川 / 檜山を旅しよう - 檜山振興局産業振興部商工労働観光課|url=https://www.hiyama.pref.hokkaido.lg.jp/ss/srk/tabi/01imakan/parts/2106stg.html|access-date=2021-10-16|website=www.hiyama.pref.hokkaido.lg.jp}}</ref><ref name=":0" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်သည် တိုင်းဟဲတောင်နှင့် အိုရှမန်းဘဲဒခဲတောင်တို့အကြား တောင်ကြောမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆင်းလာသည်။ မြစ်၏ ရေစုဆောင်းသည့်ဧရိယာသည် ၇၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၈၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ မြစ်၏ အရှည်သည် ၈၀ ကီလိုမီတာ (၅၀ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ အိမခနဲ၊ ဆဲတနနှင့် ခိတဟိယမမြို့များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name=":1" /><ref name=":0" /> g9p010v0fpddanhhyen1a475yepy1qz 1032781 1032780 2026-05-21T07:06:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1032781 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Shiribeshi-Toshibetsu-gawa}} | name_other = 後志利別川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = [[File:Si Toshibetsu Riv 1.JPG|200px|Si Toshibetsu Riv 1]] | image_size = | image_caption = Looking downstream from the Majo Bridge | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | mapframe-zoom = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hiyama Subprefecture|Hiyama]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Kudō District, Hokkaidō|Kudō District]], [[Setana District, Hokkaidō|Setana]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Imakane, Hokkaidō|Imakane]], [[Setana, Hokkaidō|Setana]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 80 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|27.55|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Oshamanbe]] | source1_location = [[Imakane, Hokkaidō|Imakane]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|35|9|N|140|11|22|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|972.6|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Japan]] | mouth_location = [[Setana, Hokkaidō|Setana]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|42|25|30|N|139|50|33|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 720 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်'''(後志利別川, Shiribeshi-Toshibetsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်သည် ဟိယမဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ ဂျပန်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။<ref>{{Cite web|last=北海道開発局|first=国土交通省|title=後志利別川|url=http://www.hkd.mlit.go.jp/ky/kn/kawa_kei/ud49g70000001pn8.html|access-date=2021-10-16|website=北海道開発局|language=ja}}</ref> ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးတောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တစ်ခုတည်းသော အဆင့် (၁) ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးအတွက် အထူးအရေးပါသည့်မြစ်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=":0">{{Cite web|title=Shiribeshitoshibetsu River - Outline of Flood Control Projects|url=http://www.japanriver.or.jp/EnglishDocument/DB/file/002%20Hokkaido%2010.pdf}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ မြေ၊ အဆောက်အဦ၊ ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ခရီးသွားဌာန (MLIT) ၁၉၈၇ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်အကြားကာလများတွင် ဤမြစ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အသန့်ရှင်းဆုံးမြစ်" ဖြစ်သည်ဟု ၁၀ ကြိမ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web|title=後志利別川 / 檜山を旅しよう - 檜山振興局産業振興部商工労働観光課|url=https://www.hiyama.pref.hokkaido.lg.jp/ss/srk/tabi/01imakan/parts/2106stg.html|access-date=2021-10-16|website=www.hiyama.pref.hokkaido.lg.jp}}</ref><ref name=":0" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်သည် တိုင်းဟဲတောင်နှင့် အိုရှမန်းဘဲဒခဲတောင်တို့အကြား တောင်ကြောမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆင်းလာသည်။ မြစ်၏ ရေစုဆောင်းသည့်ဧရိယာသည် ၇၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၈၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ မြစ်၏ အရှည်သည် ၈၀ ကီလိုမီတာ (၅၀ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ အိမခနဲ၊ ဆဲတနနှင့် ခိတဟိယမမြို့များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name=":1" /><ref name=":0" /> ==ကိုးကား== {{reflist}} 0l6o38wkqsp65vg1bc918kvqa5kg2iw 1032782 1032781 2026-05-21T07:07:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032782 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Shiribeshi-Toshibetsu-gawa}} | name_other = 後志利別川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = [[File:Si Toshibetsu Riv 1.JPG|200px|Si Toshibetsu Riv 1]] | image_size = | image_caption = Looking downstream from the Majo Bridge | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | mapframe-zoom = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hiyama Subprefecture|Hiyama]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Kudō District, Hokkaidō|Kudō District]], [[Setana District, Hokkaidō|Setana]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Imakane, Hokkaidō|Imakane]], [[Setana, Hokkaidō|Setana]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 80 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|27.55|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Oshamanbe]] | source1_location = [[Imakane, Hokkaidō|Imakane]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|35|9|N|140|11|22|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|972.6|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Japan]] | mouth_location = [[Setana, Hokkaidō|Setana]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|42|25|30|N|139|50|33|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 720 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်'''(後志利別川, Shiribeshi-Toshibetsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်သည် ဟိယမဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ ဂျပန်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။<ref>{{Cite web|last=北海道開発局|first=国土交通省|title=後志利別川|url=http://www.hkd.mlit.go.jp/ky/kn/kawa_kei/ud49g70000001pn8.html|access-date=2021-10-16|website=北海道開発局|language=ja}}</ref> ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးတောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တစ်ခုတည်းသော အဆင့် (၁) ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးအတွက် အထူးအရေးပါသည့်မြစ်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=":0">{{Cite web|title=Shiribeshitoshibetsu River - Outline of Flood Control Projects|url=http://www.japanriver.or.jp/EnglishDocument/DB/file/002%20Hokkaido%2010.pdf}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ မြေ၊ အဆောက်အဦ၊ ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ခရီးသွားဌာန (MLIT) ၁၉၈၇ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်အကြားကာလများတွင် ဤမြစ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အသန့်ရှင်းဆုံးမြစ်" ဖြစ်သည်ဟု ၁၀ ကြိမ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web|title=後志利別川 / 檜山を旅しよう - 檜山振興局産業振興部商工労働観光課|url=https://www.hiyama.pref.hokkaido.lg.jp/ss/srk/tabi/01imakan/parts/2106stg.html|access-date=2021-10-16|website=www.hiyama.pref.hokkaido.lg.jp}}</ref><ref name=":0" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်သည် တိုင်းဟဲတောင်နှင့် အိုရှမန်းဘဲဒခဲတောင်တို့အကြား တောင်ကြောမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆင်းလာသည်။ မြစ်၏ ရေစုဆောင်းသည့်ဧရိယာသည် ၇၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၈၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ မြစ်၏ အရှည်သည် ၈၀ ကီလိုမီတာ (၅၀ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ အိမခနဲ၊ ဆဲတနနှင့် ခိတဟိယမမြို့များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name=":1" /><ref name=":0" /> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] c38ziw6eivxfktaq8obj1jvv6k9uvzj 1032783 1032782 2026-05-21T07:07:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032783 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Shiribeshi-Toshibetsu-gawa}} | name_other = 後志利別川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = [[File:Si Toshibetsu Riv 1.JPG|200px|Si Toshibetsu Riv 1]] | image_size = | image_caption = Looking downstream from the Majo Bridge | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | mapframe-zoom = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hiyama Subprefecture|Hiyama]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Kudō District, Hokkaidō|Kudō District]], [[Setana District, Hokkaidō|Setana]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Imakane, Hokkaidō|Imakane]], [[Setana, Hokkaidō|Setana]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 80 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|27.55|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Oshamanbe]] | source1_location = [[Imakane, Hokkaidō|Imakane]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|35|9|N|140|11|22|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|972.6|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Japan]] | mouth_location = [[Setana, Hokkaidō|Setana]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|42|25|30|N|139|50|33|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 720 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်'''(後志利別川, Shiribeshi-Toshibetsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်သည် ဟိယမဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ ဂျပန်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။<ref>{{Cite web|last=北海道開発局|first=国土交通省|title=後志利別川|url=http://www.hkd.mlit.go.jp/ky/kn/kawa_kei/ud49g70000001pn8.html|access-date=2021-10-16|website=北海道開発局|language=ja}}</ref> ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးတောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တစ်ခုတည်းသော အဆင့် (၁) ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးအတွက် အထူးအရေးပါသည့်မြစ်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=":0">{{Cite web|title=Shiribeshitoshibetsu River - Outline of Flood Control Projects|url=http://www.japanriver.or.jp/EnglishDocument/DB/file/002%20Hokkaido%2010.pdf}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ မြေ၊ အဆောက်အဦ၊ ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ခရီးသွားဌာန (MLIT) ၁၉၈၇ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်အကြားကာလများတွင် ဤမြစ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အသန့်ရှင်းဆုံးမြစ်" ဖြစ်သည်ဟု ၁၀ ကြိမ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web|title=後志利別川 / 檜山を旅しよう - 檜山振興局産業振興部商工労働観光課|url=https://www.hiyama.pref.hokkaido.lg.jp/ss/srk/tabi/01imakan/parts/2106stg.html|access-date=2021-10-16|website=www.hiyama.pref.hokkaido.lg.jp}}</ref><ref name=":0" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်သည် တိုင်းဟဲတောင်နှင့် အိုရှမန်းဘဲဒခဲတောင်တို့အကြား တောင်ကြောမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆင်းလာသည်။ မြစ်၏ ရေစုဆောင်းသည့်ဧရိယာသည် ၇၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၈၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ မြစ်၏ အရှည်သည် ၈၀ ကီလိုမီတာ (၅၀ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ အိမခနဲ၊ ဆဲတနနှင့် ခိတဟိယမမြို့များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name=":1" /><ref name=":0" /> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]] 1yzk33lumtyq5hqtmc1h1iljdyp39q4 ရှိဘဲဆွတ်မြစ် 0 286209 1032784 2026-05-21T07:10:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{Infobox river | name = ရှိဘဲဆွတ်မြစ် | native_name ={{native name|ja-Latn|Shibetsu Gawa}} | name_other = 標津川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032784 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဘဲဆွတ်မြစ် | native_name ={{native name|ja-Latn|Shibetsu Gawa}} | name_other = 標津川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Nemuro Subprefecture|Nemuro]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Shibetsu District, Hokkaidō|Shibetsu]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Nakashibetsu, Hokkaidō|Nakashibetsu]], [[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 77.9 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Shibetsu]] | source1_location = [[Nakashibetsu, Hokkaidō|Nakashibetsu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|40|5|N|144|42|17|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1061|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Okhotsk]] | mouth_location = [[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|43|40|19|N|145|7|47|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 294.8 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဘဲဆွတ်မြစ်''' (標津川, Shibetsu Gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ [[ရှိဘဲဆွတ်တောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မြစ်သည် နခရှိဘဲဆွတ်နှင့် ရှိဘဲဆွတ်တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ [[အိုခိုဆွတ်ပင်လယ်]]အတွင်း ဝင်ရောက်သွားသည်။ 9o6ik1pqxmm34ompgpcjqbvnlin9svm 1032786 1032784 2026-05-21T07:11:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1032786 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဘဲဆွတ်မြစ် | native_name ={{native name|ja-Latn|Shibetsu Gawa}} | name_other = 標津川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Nemuro Subprefecture|Nemuro]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Shibetsu District, Hokkaidō|Shibetsu]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Nakashibetsu, Hokkaidō|Nakashibetsu]], [[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 77.9 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Shibetsu]] | source1_location = [[Nakashibetsu, Hokkaidō|Nakashibetsu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|40|5|N|144|42|17|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1061|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Okhotsk]] | mouth_location = [[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|43|40|19|N|145|7|47|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 294.8 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဘဲဆွတ်မြစ်''' (標津川, Shibetsu Gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ [[ရှိဘဲဆွတ်တောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မြစ်သည် နခရှိဘဲဆွတ်နှင့် ရှိဘဲဆွတ်တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ [[အိုခိုဆွတ်ပင်လယ်]]အတွင်း ဝင်ရောက်သွားသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} 311kfqf7bo4v79hv635xaugn6a8jynf 1032790 1032786 2026-05-21T07:11:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1032790 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဘဲဆွတ်မြစ် | native_name ={{native name|ja-Latn|Shibetsu Gawa}} | name_other = 標津川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Nemuro Subprefecture|Nemuro]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Shibetsu District, Hokkaidō|Shibetsu]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Nakashibetsu, Hokkaidō|Nakashibetsu]], [[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 77.9 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Shibetsu]] | source1_location = [[Nakashibetsu, Hokkaidō|Nakashibetsu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|40|5|N|144|42|17|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1061|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Okhotsk]] | mouth_location = [[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|43|40|19|N|145|7|47|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 294.8 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဘဲဆွတ်မြစ်''' (標津川, Shibetsu Gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ [[ရှိဘဲဆွတ်တောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မြစ်သည် နခရှိဘဲဆွတ်နှင့် ရှိဘဲဆွတ်တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ [[အိုခိုဆွတ်ပင်လယ်]]အတွင်း ဝင်ရောက်သွားသည်။<ref>{{Cite web |date=2020-11-19 |title=Shibetsu River Canoeing |url=https://hokkaidowilds.org/water/shibetsu-river-canoeing |access-date=2023-02-20 |website=HokkaidoWilds.org |language=en-US}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} jbpuhzsrd0498cmey4vx3gtspk5zenb 1032791 1032790 2026-05-21T07:12:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032791 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဘဲဆွတ်မြစ် | native_name ={{native name|ja-Latn|Shibetsu Gawa}} | name_other = 標津川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Nemuro Subprefecture|Nemuro]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Shibetsu District, Hokkaidō|Shibetsu]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Nakashibetsu, Hokkaidō|Nakashibetsu]], [[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 77.9 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Shibetsu]] | source1_location = [[Nakashibetsu, Hokkaidō|Nakashibetsu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|40|5|N|144|42|17|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1061|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Okhotsk]] | mouth_location = [[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|43|40|19|N|145|7|47|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 294.8 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဘဲဆွတ်မြစ်''' (標津川, Shibetsu Gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ [[ရှိဘဲဆွတ်တောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မြစ်သည် နခရှိဘဲဆွတ်နှင့် ရှိဘဲဆွတ်တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ [[အိုခိုဆွတ်ပင်လယ်]]အတွင်း ဝင်ရောက်သွားသည်။<ref>{{Cite web |date=2020-11-19 |title=Shibetsu River Canoeing |url=https://hokkaidowilds.org/water/shibetsu-river-canoeing |access-date=2023-02-20 |website=HokkaidoWilds.org |language=en-US}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 3ywdi3rae95rwq61ayyqxrbrav1vv3r 1032792 1032791 2026-05-21T07:12:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032792 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဘဲဆွတ်မြစ် | native_name ={{native name|ja-Latn|Shibetsu Gawa}} | name_other = 標津川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Nemuro Subprefecture|Nemuro]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Shibetsu District, Hokkaidō|Shibetsu]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Nakashibetsu, Hokkaidō|Nakashibetsu]], [[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 77.9 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Shibetsu]] | source1_location = [[Nakashibetsu, Hokkaidō|Nakashibetsu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|40|5|N|144|42|17|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1061|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Okhotsk]] | mouth_location = [[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|43|40|19|N|145|7|47|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 294.8 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဘဲဆွတ်မြစ်''' (標津川, Shibetsu Gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ [[ရှိဘဲဆွတ်တောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မြစ်သည် နခရှိဘဲဆွတ်နှင့် ရှိဘဲဆွတ်တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ [[အိုခိုဆွတ်ပင်လယ်]]အတွင်း ဝင်ရောက်သွားသည်။<ref>{{Cite web |date=2020-11-19 |title=Shibetsu River Canoeing |url=https://hokkaidowilds.org/water/shibetsu-river-canoeing |access-date=2023-02-20 |website=HokkaidoWilds.org |language=en-US}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]] msonhq7t00nmp9500xi09tbnz3ccrdn အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Arifemarat804 3 286210 1032785 2026-05-21T07:11:01Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032785 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Arifemarat804 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၁၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 722zxyzmfm75t2bm9tq4bvb8k59xtfg အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Banyar Khant 3 286211 1032787 2026-05-21T07:11:11Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032787 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Kyaw Banyar Khant ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၁၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) shpxhkv0r82gu7d06g008789jyklvwy အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawwaitun19 3 286212 1032788 2026-05-21T07:11:21Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032788 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Zawwaitun19 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၁၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) fbi0m0xzf1r28nok8m88ph8h9togqq3 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30185-88 3 286213 1032789 2026-05-21T07:11:31Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032789 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30185-88 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၁၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) s4fqxma6kwb8m1ot4bfmwod8a0tf90i တိုယောဟိရမြစ် 0 286214 1032793 2026-05-21T07:16:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''တိုယောဟိရမြစ်''' (豊平川, Toyohira-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၇၂.၅ ကီလိုမီတာ၊ ရေဝေရေလဲဧရိယာ ၈၉..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032793 wikitext text/x-wiki '''တိုယောဟိရမြစ်''' (豊平川, Toyohira-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၇၂.၅ ကီလိုမီတာ၊ ရေဝေရေလဲဧရိယာ ၈၉၄.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[အိရှိခရိမြစ်]]၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ မြို့တော် ဆပ်ပိုရိုမြို့ကို ရေထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းရှိ ဂျောဇန်းခဲ (Jōzankei) သည် [[အွန်းဆန်း]] (ရေပူစမ်း) များဖြင့် ထင်ရှားသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} qmwppcn103xqcjllne747a4lf825d1m 1032794 1032793 2026-05-21T07:17:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1032794 wikitext text/x-wiki '''တိုယောဟိရမြစ်''' (豊平川, Toyohira-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၇၂.၅ ကီလိုမီတာ၊ ရေဝေရေလဲဧရိယာ ၈၉၄.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[အိရှိခရိမြစ်]]၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ မြို့တော် ဆပ်ပိုရိုမြို့ကို ရေထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းရှိ ဂျောဇန်းခဲ (Jōzankei) သည် [[အွန်းဆန်း]] (ရေပူစမ်း) များဖြင့် ထင်ရှားသည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်ကြောင်း== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကိုးကား== {{reflist}} d3cibc2v6zj9gkvc97mtuclx8z662mh 1032795 1032794 2026-05-21T07:17:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စီးဆင်းရာလမ်ကြောင်း */ 1032795 wikitext text/x-wiki '''တိုယောဟိရမြစ်''' (豊平川, Toyohira-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၇၂.၅ ကီလိုမီတာ၊ ရေဝေရေလဲဧရိယာ ၈၉၄.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[အိရှိခရိမြစ်]]၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ မြို့တော် ဆပ်ပိုရိုမြို့ကို ရေထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းရှိ ဂျောဇန်းခဲ (Jōzankei) သည် [[အွန်းဆန်း]] (ရေပူစမ်း) များဖြင့် ထင်ရှားသည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကိုးကား== {{reflist}} 3d2oa5arr5hrq4a9f89lcn3ayf4u72u 1032796 1032795 2026-05-21T07:19:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1032796 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = တိုယောဟိရမြစ် | native_name ={{native name|ja|豊平川}} | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = ToyohiraGawa2004-11b.jpg | image_size = | image_caption = The Toyohira River at Jōzankei | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }}<br /> {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250|type=line|stroke-color=#05F|stroke-width=3|id=|title={{wikidata|label|}}|type2=line|stroke-color2=#555|stroke-width2=3|id2={{wikidata|property|raw||P403}}|title2={{wikidata|property||P403}}}} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 72.5 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = {{nihongo|Oizaridake|小漁岳}} | source1_location = [[Sapporo]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|47|31|N|141|13|0|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|850|m|abbr=on}} | mouth = [[Ishikari River]] | mouth_location = [[Sapporo]] and [[Ebetsu, Hokkaido|Ebetsu]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|43|9|4|N|141|26|58|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|2|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 894.7 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = <ref>Source [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=43.151561&longitude=141.44925 Geographical Survey Institute topographical map 漁岳(札幌)].</ref> }} '''တိုယောဟိရမြစ်''' (豊平川, Toyohira-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၇၂.၅ ကီလိုမီတာ၊ ရေဝေရေလဲဧရိယာ ၈၉၄.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[အိရှိခရိမြစ်]]၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ မြို့တော် ဆပ်ပိုရိုမြို့ကို ရေထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းရှိ ဂျောဇန်းခဲ (Jōzankei) သည် [[အွန်းဆန်း]] (ရေပူစမ်း) များဖြင့် ထင်ရှားသည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကိုးကား== {{reflist}} 1d2qf9n264b5fx0aunbfkmbcjnc4hem 1032797 1032796 2026-05-21T07:19:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1032797 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = တိုယောဟိရမြစ် | native_name ={{native name|ja|豊平川}} | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = ToyohiraGawa2004-11b.jpg | image_size = | image_caption = The Toyohira River at Jōzankei | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }}<br /> {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250|type=line|stroke-color=#05F|stroke-width=3|id=|title={{wikidata|label|}}|type2=line|stroke-color2=#555|stroke-width2=3|id2={{wikidata|property|raw||P403}}|title2={{wikidata|property||P403}}}} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 72.5 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = {{nihongo|Oizaridake|小漁岳}} | source1_location = [[Sapporo]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|47|31|N|141|13|0|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|850|m|abbr=on}} | mouth = [[Ishikari River]] | mouth_location = [[Sapporo]] and [[Ebetsu, Hokkaido|Ebetsu]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|43|9|4|N|141|26|58|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|2|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 894.7 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = <ref>Source [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=43.151561&longitude=141.44925 Geographical Survey Institute topographical map 漁岳(札幌)].</ref> }} '''တိုယောဟိရမြစ်''' (豊平川, Toyohira-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၇၂.၅ ကီလိုမီတာ၊ ရေဝေရေလဲဧရိယာ ၈၉၄.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[အိရှိခရိမြစ်]]၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ မြို့တော် ဆပ်ပိုရိုမြို့ကို ရေထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းရှိ ဂျောဇန်းခဲ (Jōzankei) သည် [[အွန်းဆန်း]] (ရေပူစမ်း) များဖြင့် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite book |author=Sung Gi Hu |editor=Makoto Taniguchi, Ian P. Holman |title=Study on the relation between groundwater and surface water in Toyohiro-gawa alluvial fan, Hokkaido, Japan |series=Groundwater response to changing climate |volume=16 |publisher=CRC Press |location=Boca Raton |publication-date=2010 |page=141 |isbn=978-0-203-85283-5}}</ref> ==စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကိုးကား== {{reflist}} flsi8yr1dzhyv5n9pg0r75edgv18n82 1032798 1032797 2026-05-21T07:29:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း */ 1032798 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = တိုယောဟိရမြစ် | native_name ={{native name|ja|豊平川}} | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = ToyohiraGawa2004-11b.jpg | image_size = | image_caption = The Toyohira River at Jōzankei | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }}<br /> {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250|type=line|stroke-color=#05F|stroke-width=3|id=|title={{wikidata|label|}}|type2=line|stroke-color2=#555|stroke-width2=3|id2={{wikidata|property|raw||P403}}|title2={{wikidata|property||P403}}}} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 72.5 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = {{nihongo|Oizaridake|小漁岳}} | source1_location = [[Sapporo]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|47|31|N|141|13|0|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|850|m|abbr=on}} | mouth = [[Ishikari River]] | mouth_location = [[Sapporo]] and [[Ebetsu, Hokkaido|Ebetsu]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|43|9|4|N|141|26|58|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|2|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 894.7 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = <ref>Source [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=43.151561&longitude=141.44925 Geographical Survey Institute topographical map 漁岳(札幌)].</ref> }} '''တိုယောဟိရမြစ်''' (豊平川, Toyohira-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၇၂.၅ ကီလိုမီတာ၊ ရေဝေရေလဲဧရိယာ ၈၉၄.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[အိရှိခရိမြစ်]]၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ မြို့တော် ဆပ်ပိုရိုမြို့ကို ရေထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းရှိ ဂျောဇန်းခဲ (Jōzankei) သည် [[အွန်းဆန်း]] (ရေပူစမ်း) များဖြင့် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite book |author=Sung Gi Hu |editor=Makoto Taniguchi, Ian P. Holman |title=Study on the relation between groundwater and surface water in Toyohiro-gawa alluvial fan, Hokkaido, Japan |series=Groundwater response to changing climate |volume=16 |publisher=CRC Press |location=Boca Raton |publication-date=2010 |page=141 |isbn=978-0-203-85283-5}}</ref> ==စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== မြစ်သည် အိုအိဇရိဒခဲတောင်မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး မြောက်ဘက်ရှိ ဂျောဇန်ကန်သို့ စီးဝင်သည်။ ဟိုးဟဲအိခယောဆည် (豊平峡ダム, Hōhei-kyō Damu) သည် ကန်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထို့နောက် မြစ်သည် လျှိုစောက်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ ထိုလျှိုစောက်ကို ဖြတ်သန်းပြီးနောက်တွင် အရှေ့ဘက်သို့ မစီးဆင်းမီ များစွာသော မြစ်များနှင့် ချိတ်ဆက်နေသည်။ မြစ်စီးဆင်းရာလမ်းတွင် သေးငယ်သည့် ဆည်နှစ်ခုကာရံထားကာ မြစ်ကို ဆပ်ပိုရိုမြို့၏ တိုယောဟိရရပ်ကွက်အတွင်းသို့ စီးဝင်စေသည်။ မြစ်သည် မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်ကို ဖြတ်သန်းကာ တိုယောဟိရရပ်ကွက်၏ အလယ်ကိုဖြတ်သန်းသွားသည်။ မြစ်သည် အိရှိခရိမြစ်အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီတွင် ဆပ်ပိုရိုမြို့နှင့် အဲဘဲဆွတ်အကြား မြို့ပြဒေသကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကိုးကား== {{reflist}} 6fn5edhjjqyjxza7ge2lar6717njrpr 1032873 1032798 2026-05-21T11:17:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1032873 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = တိုယောဟိရမြစ် | native_name ={{native name|ja|豊平川}} | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = ToyohiraGawa2004-11b.jpg | image_size = | image_caption = The Toyohira River at Jōzankei | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }}<br /> {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250|type=line|stroke-color=#05F|stroke-width=3|id=|title={{wikidata|label|}}|type2=line|stroke-color2=#555|stroke-width2=3|id2={{wikidata|property|raw||P403}}|title2={{wikidata|property||P403}}}} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 72.5 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = {{nihongo|Oizaridake|小漁岳}} | source1_location = [[Sapporo]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|47|31|N|141|13|0|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|850|m|abbr=on}} | mouth = [[Ishikari River]] | mouth_location = [[Sapporo]] and [[Ebetsu, Hokkaido|Ebetsu]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|43|9|4|N|141|26|58|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|2|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 894.7 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = <ref>Source [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=43.151561&longitude=141.44925 Geographical Survey Institute topographical map 漁岳(札幌)].</ref> }} '''တိုယောဟိရမြစ်''' (豊平川, Toyohira-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၇၂.၅ ကီလိုမီတာ၊ ရေဝေရေလဲဧရိယာ ၈၉၄.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[အိရှိခရိမြစ်]]၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ မြို့တော် ဆပ်ပိုရိုမြို့ကို ရေထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းရှိ ဂျောဇန်းခဲ (Jōzankei) သည် [[အွန်းဆန်း]] (ရေပူစမ်း) များဖြင့် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite book |author=Sung Gi Hu |editor=Makoto Taniguchi, Ian P. Holman |title=Study on the relation between groundwater and surface water in Toyohiro-gawa alluvial fan, Hokkaido, Japan |series=Groundwater response to changing climate |volume=16 |publisher=CRC Press |location=Boca Raton |publication-date=2010 |page=141 |isbn=978-0-203-85283-5}}</ref> ==စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== မြစ်သည် အိုအိဇရိဒခဲတောင်မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး မြောက်ဘက်ရှိ ဂျောဇန်ကန်သို့ စီးဝင်သည်။ ဟိုးဟဲအိခယောဆည် (豊平峡ダム, Hōhei-kyō Damu) သည် ကန်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထို့နောက် မြစ်သည် လျှိုစောက်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ ထိုလျှိုစောက်ကို ဖြတ်သန်းပြီးနောက်တွင် အရှေ့ဘက်သို့ မစီးဆင်းမီ များစွာသော မြစ်များနှင့် ချိတ်ဆက်နေသည်။ မြစ်စီးဆင်းရာလမ်းတွင် သေးငယ်သည့် ဆည်နှစ်ခုကာရံထားကာ မြစ်ကို ဆပ်ပိုရိုမြို့၏ တိုယောဟိရရပ်ကွက်အတွင်းသို့ စီးဝင်စေသည်။ မြစ်သည် မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်ကို ဖြတ်သန်းကာ တိုယောဟိရရပ်ကွက်၏ အလယ်ကိုဖြတ်သန်းသွားသည်။ မြစ်သည် အိရှိခရိမြစ်အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီတွင် ဆပ်ပိုရိုမြို့နှင့် အဲဘဲဆွတ်အကြား မြို့ပြဒေသကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==မြစ်လက်တက်များ== * [[အနနိုမြစ်]] * [[မခိုမနိုင်းမြစ်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} 22yceht8tptixokr3pqbx2gs4zqb1g2 1032874 1032873 2026-05-21T11:19:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1032874 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = တိုယောဟိရမြစ် | native_name ={{native name|ja|豊平川}} | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = ToyohiraGawa2004-11b.jpg | image_size = | image_caption = The Toyohira River at Jōzankei | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }}<br /> {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250|type=line|stroke-color=#05F|stroke-width=3|id=|title={{wikidata|label|}}|type2=line|stroke-color2=#555|stroke-width2=3|id2={{wikidata|property|raw||P403}}|title2={{wikidata|property||P403}}}} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaido]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 72.5 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = {{nihongo|Oizaridake|小漁岳}} | source1_location = [[Sapporo]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|47|31|N|141|13|0|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|850|m|abbr=on}} | mouth = [[Ishikari River]] | mouth_location = [[Sapporo]] and [[Ebetsu, Hokkaido|Ebetsu]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|43|9|4|N|141|26|58|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|2|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 894.7 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = <ref>Source [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=43.151561&longitude=141.44925 Geographical Survey Institute topographical map 漁岳(札幌)].</ref> }} '''တိုယောဟိရမြစ်''' (豊平川, Toyohira-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၇၂.၅ ကီလိုမီတာ၊ ရေဝေရေလဲဧရိယာ ၈၉၄.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[အိရှိခရိမြစ်]]၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ မြို့တော် ဆပ်ပိုရိုမြို့ကို ရေထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းရှိ ဂျောဇန်းခဲ (Jōzankei) သည် [[အွန်းဆန်း]] (ရေပူစမ်း) များဖြင့် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite book |author=Sung Gi Hu |editor=Makoto Taniguchi, Ian P. Holman |title=Study on the relation between groundwater and surface water in Toyohiro-gawa alluvial fan, Hokkaido, Japan |series=Groundwater response to changing climate |volume=16 |publisher=CRC Press |location=Boca Raton |publication-date=2010 |page=141 |isbn=978-0-203-85283-5}}</ref> ==စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== မြစ်သည် အိုအိဇရိဒခဲတောင်မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး မြောက်ဘက်ရှိ ဂျောဇန်ကန်သို့ စီးဝင်သည်။ ဟိုးဟဲအိခယောဆည် (豊平峡ダム, Hōhei-kyō Damu) သည် ကန်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထို့နောက် မြစ်သည် လျှိုစောက်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ ထိုလျှိုစောက်ကို ဖြတ်သန်းပြီးနောက်တွင် အရှေ့ဘက်သို့ မစီးဆင်းမီ များစွာသော မြစ်များနှင့် ချိတ်ဆက်နေသည်။ မြစ်စီးဆင်းရာလမ်းတွင် သေးငယ်သည့် ဆည်နှစ်ခုကာရံထားကာ မြစ်ကို ဆပ်ပိုရိုမြို့၏ တိုယောဟိရရပ်ကွက်အတွင်းသို့ စီးဝင်စေသည်။ မြစ်သည် မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်ကို ဖြတ်သန်းကာ တိုယောဟိရရပ်ကွက်၏ အလယ်ကိုဖြတ်သန်းသွားသည်။ မြစ်သည် အိရှိခရိမြစ်အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီတွင် ဆပ်ပိုရိုမြို့နှင့် အဲဘဲဆွတ်အကြား မြို့ပြဒေသကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ==မြစ်လက်တက်များ== * [[အနနိုမြစ်]] * [[မခိုမနိုင်းမြစ်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} mv63xvaz8yq7tuamp1vb2pqwspt1xtz အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Lysime Salisie 3 286215 1032802 2026-05-21T08:11:41Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032802 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Lysime Salisie ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၁၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) cwcfdjtbrws09c3pg3834b7fu0jcmj9 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Garmaneetletsun 3 286216 1032803 2026-05-21T08:11:51Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032803 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Garmaneetletsun ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၁၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) edn9nn9wijm531g7phsisx9i57en7fo အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Eaintthazinzaw 3 286217 1032804 2026-05-21T08:12:01Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032804 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Eaintthazinzaw ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၂၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) gf1ob3e6iyunuwo54yh64wa67559plg အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30547-23 3 286218 1032849 2026-05-21T09:12:10Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032849 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30547-23 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၂၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 8nx257jxzkhv96at4bk1t73n3oy4p5o ခလရ (၇၉) 0 286219 1032851 2026-05-21T09:28:06Z ~2026-30493-09 142994 ခမရ ၇၉ တမခ ၉၉ လက်အောက်ခံ 1032851 wikitext text/x-wiki ခမရ ၇၉ သည် မိတ္ထီလာ အခြေစိုက် တပ်မ ၉၉ လက်အောက်ခံတပ်ရင်းဖြစ်သည်။ fgl9n2681sao7024dhipm44u1yn47o8 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-29948-88 3 286220 1032853 2026-05-21T10:12:20Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032853 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-29948-88 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၂၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 8t5ytjliivsqc9f2t57qovgob8mdjoz အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30493-09 3 286221 1032854 2026-05-21T10:12:30Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032854 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30493-09 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၂၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 9hu61qh0ycyy2rsw5o5m4udfim66le1 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-30564-98 3 286222 1032855 2026-05-21T10:12:40Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032855 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-30564-98 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၂၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) gn62wjy8v0dj5s9vkq2e711rwlqbqfo အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Darron0430 3 286223 1032867 2026-05-21T11:12:49Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032867 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Darron0430 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၂၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 03f3omoujk2s1koz01pl5s9hupxnm3f အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Walabu 3 286224 1032868 2026-05-21T11:13:00Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032868 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Walabu ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၃၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) lu0abch3h82bzyugqrshp194muf638z အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Winter Tulip 3 286225 1032869 2026-05-21T11:13:10Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032869 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Winter Tulip ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၃၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 1yjubpb5ngz5ao3yiw5w5gc8p7xdpta အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Saw Eh Dho Soe 3 286226 1032870 2026-05-21T11:13:20Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032870 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Saw Eh Dho Soe ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၃၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 9anyca00tb3o4v2f4wu6s70u1sghpzz အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Thawtar Khin 3 286227 1032871 2026-05-21T11:13:29Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032871 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Thawtar Khin ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၃၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) jbxyqpao56zolhk5tbqml33i71onxsb အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Srbetogonz81 3 286228 1032872 2026-05-21T11:13:39Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1032872 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Srbetogonz81 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၃၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) 5dqxjb621gwx9xn3fyaxrnh6tdpkfbi ရှိဇုနိုင်းမြစ် 0 286229 1032875 2026-05-21T11:32:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ရှိဇုနိုင်းမြစ်''' (静内川, Shizunai-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟိဒခတောင်တန်းများမှ စတင်စ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032875 wikitext text/x-wiki '''ရှိဇုနိုင်းမြစ်''' (静内川, Shizunai-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟိဒခတောင်တန်းများမှ စတင်စီးဆင်းလာကာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ ==အမည်နာမ== ရှိဇုနိုင်းမြစ်ကို ရှိဘုချရိ နှင့် ရှိဘဲချရိ ဟုလည်း ခေါ်သည်။ မြစ်အမည်သည် အအိနုဘာသာစကားဖြင့် "ရှိပဲအိချန်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ "ရှိပဲအိချန်"၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ဆာမွန်ငါးများပေါက်ပွားရာနေရာ" ဟု ခေါ်သည်။ အအိနုဘာသာစကားမှ "ရှိဇုနိုင်း" ဟူသည့် အမည်ဖြင့် ဆင်းသက်လာရသည့် ဖြစ်နိုင်ခြေ အကြောင်းရင်း သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - *ရှိပွတ်နိုင်း - အအိနုဘာသာစကားဖြင့် စိမ့်မြေအရပ် *ရွှတ်တိုနိုင်း -စပျစ်ပင်များရှိရာ စိမ့်မြေအရပ် *ရွှတ်နိုင်း - မြစ်ခြေရှိ မြစ် ==ရေစီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== ရှိဇုနိုင်းမြစ်သည် ဟိဒခတောင်တန်း၏ အနောက်တောင်ဘက်မှ စတင်စီးဆင်းလာသည်။ ဤမြစ်သည် တခမိကန် (高見湖, Takami-ko) အတွင်း စီးဝင်သည်။ ကန်ရှိရာနေရာတွင် တခမိဆည်ကို တည်ဆောက်ထားသည်။ ဆည်ကို ကျော်လွန်လာသည့်အခါ မြစ်သည် ရှိဇုနိုင်းမြစ်ရေထိန်းချုပ်ရေးစခန်း (静内調整池, Shizunai Chōseichi) သို့ စီးဝင်ရောက်ရှိလာသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မြစ်သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ ==သဘာဝဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ရှိဇုနိုင်းမြစ်ကို သဘာဝဘေးမဲ့စောင့်ရှောက်ရေးဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} g9awg18mu0vq6yy9urzq4tjue21h8ev 1032876 1032875 2026-05-21T11:34:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1032876 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဇုနိုင်းမြစ် | native_name ={{native name|ja-Latn|Shizunai-gawa}} | name_other = 静内川 | name_etymology = Ainu language:<br/>''Shiputnai'' — A marsh at the origin of the Ainu or<br/>''Shuttonai'' — A marsh with plentiful grapes or <br/>''Shutnai'' — A river at the foot of a mountain. <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Takami-117-r1.jpg | image_size = | image_caption = Takami Dam (November 2006) | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hidaka Subprefecture]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Hidaka District, Hokkaido|Hidaka District]] | subdivision_type5 = Municipality | subdivision_name5 = [[Shinhidaka, Hokkaidō|Shinhidaka]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 69.9 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= | source1_elevation = | source_confluence = [[Koikakushushibichari River]] and [[Koibokushushibichari River]] | source_confluence_location = | source_confluence_coordinates= {{coord|42|28|22|N|142|45|05|E|display=inline}} | source_confluence_elevation = {{convert|300|m|abbr=on}} | mouth = [[Pacific Ocean]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|42|19|47|N|142|22|05|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 683.4 | tributaries_left = {{nihongo|Hidaka Mena River|日高目名川|Hidaka Mena-gawa}}, {{nihongo|Mount Sumi River|炭山|Sumi-yama-kawa}}, Shunbetsu River, Penkeonikemushi River, Ponpanbetsu Creek, Penkebetsusawa River, Porokaunnai River | tributaries_right = Perari River, Poyoppusawa River, Pisenaisawa River, Ibetsusawa River, Abeunnai River | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဇုနိုင်းမြစ်''' (静内川, Shizunai-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟိဒခတောင်တန်းများမှ စတင်စီးဆင်းလာကာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ ==အမည်နာမ== ရှိဇုနိုင်းမြစ်ကို ရှိဘုချရိ နှင့် ရှိဘဲချရိ ဟုလည်း ခေါ်သည်။ မြစ်အမည်သည် အအိနုဘာသာစကားဖြင့် "ရှိပဲအိချန်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ "ရှိပဲအိချန်"၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ဆာမွန်ငါးများပေါက်ပွားရာနေရာ" ဟု ခေါ်သည်။<ref name="kichi">[http://nippon-kichi.jp/article_list.do?p=4052&ml_lang=en Nippon-Kichi], 静内川　Shizunai-gawa　The Shizunai River, last access 26 May 2008</ref> အအိနုဘာသာစကားမှ "ရှိဇုနိုင်း" ဟူသည့် အမည်ဖြင့် ဆင်းသက်လာရသည့် ဖြစ်နိုင်ခြေ အကြောင်းရင်း သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -<ref>{{nihongo|Akagi Sanpei|赤木 三兵}}, {{nihongo|Journey of Hokkaidō Place Names—Notes on Ainu Language Place Names|北海道 地名の旅—アイヌ語地名解 |Hokkaidō Chimei no Tabi — Ainugo Chimei Kai}}</ref> *ရှိပွတ်နိုင်း - အအိနုဘာသာစကားဖြင့် စိမ့်မြေအရပ် *ရွှတ်တိုနိုင်း -စပျစ်ပင်များရှိရာ စိမ့်မြေအရပ် *ရွှတ်နိုင်း - မြစ်ခြေရှိ မြစ် ==ရေစီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== ရှိဇုနိုင်းမြစ်သည် ဟိဒခတောင်တန်း၏ အနောက်တောင်ဘက်မှ စတင်စီးဆင်းလာသည်။ ဤမြစ်သည် တခမိကန် (高見湖, Takami-ko) အတွင်း စီးဝင်သည်။ ကန်ရှိရာနေရာတွင် တခမိဆည်ကို တည်ဆောက်ထားသည်။ ဆည်ကို ကျော်လွန်လာသည့်အခါ မြစ်သည် ရှိဇုနိုင်းမြစ်ရေထိန်းချုပ်ရေးစခန်း (静内調整池, Shizunai Chōseichi) သို့ စီးဝင်ရောက်ရှိလာသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မြစ်သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ ==သဘာဝဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ရှိဇုနိုင်းမြစ်ကို သဘာဝဘေးမဲ့စောင့်ရှောက်ရေးဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="kichi"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} * Brett L. Walker, The Conquest of Ainu Lands, University of California Press, Berkeley, 2001, {{ISBN|0-520-24834-1}} * {{nihongo|Akagi Sanpei|赤木 三兵}}, {{nihongo|Journey of Hokkaidō Place Names—Notes on Ainu Language Place Names|北海道 地名の旅—アイヌ語地名解 |Hokkaidō Chimei no Tabi — Ainugo Chimei Kai}}, {{nihongo|Sanon Cultural Publication|山音文学公刊 |Sanon Bungaku Kōkan}}, No year of publication. * [http://nippon-kichi.jp/article_list.do?p=4052&ml_lang=en Nippon-Kichi], 静内川　Shizunai-gawa　The Shizunai River, 12 July 2007, last access 26 May 2008 4nq4rq0g5895ul0uj6nfbmlo727y03h 1032877 1032876 2026-05-21T11:34:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032877 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဇုနိုင်းမြစ် | native_name ={{native name|ja-Latn|Shizunai-gawa}} | name_other = 静内川 | name_etymology = Ainu language:<br/>''Shiputnai'' — A marsh at the origin of the Ainu or<br/>''Shuttonai'' — A marsh with plentiful grapes or <br/>''Shutnai'' — A river at the foot of a mountain. <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Takami-117-r1.jpg | image_size = | image_caption = Takami Dam (November 2006) | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hidaka Subprefecture]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Hidaka District, Hokkaido|Hidaka District]] | subdivision_type5 = Municipality | subdivision_name5 = [[Shinhidaka, Hokkaidō|Shinhidaka]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 69.9 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= | source1_elevation = | source_confluence = [[Koikakushushibichari River]] and [[Koibokushushibichari River]] | source_confluence_location = | source_confluence_coordinates= {{coord|42|28|22|N|142|45|05|E|display=inline}} | source_confluence_elevation = {{convert|300|m|abbr=on}} | mouth = [[Pacific Ocean]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|42|19|47|N|142|22|05|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 683.4 | tributaries_left = {{nihongo|Hidaka Mena River|日高目名川|Hidaka Mena-gawa}}, {{nihongo|Mount Sumi River|炭山|Sumi-yama-kawa}}, Shunbetsu River, Penkeonikemushi River, Ponpanbetsu Creek, Penkebetsusawa River, Porokaunnai River | tributaries_right = Perari River, Poyoppusawa River, Pisenaisawa River, Ibetsusawa River, Abeunnai River | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဇုနိုင်းမြစ်''' (静内川, Shizunai-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟိဒခတောင်တန်းများမှ စတင်စီးဆင်းလာကာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ ==အမည်နာမ== ရှိဇုနိုင်းမြစ်ကို ရှိဘုချရိ နှင့် ရှိဘဲချရိ ဟုလည်း ခေါ်သည်။ မြစ်အမည်သည် အအိနုဘာသာစကားဖြင့် "ရှိပဲအိချန်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ "ရှိပဲအိချန်"၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ဆာမွန်ငါးများပေါက်ပွားရာနေရာ" ဟု ခေါ်သည်။<ref name="kichi">[http://nippon-kichi.jp/article_list.do?p=4052&ml_lang=en Nippon-Kichi], 静内川　Shizunai-gawa　The Shizunai River, last access 26 May 2008</ref> အအိနုဘာသာစကားမှ "ရှိဇုနိုင်း" ဟူသည့် အမည်ဖြင့် ဆင်းသက်လာရသည့် ဖြစ်နိုင်ခြေ အကြောင်းရင်း သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -<ref>{{nihongo|Akagi Sanpei|赤木 三兵}}, {{nihongo|Journey of Hokkaidō Place Names—Notes on Ainu Language Place Names|北海道 地名の旅—アイヌ語地名解 |Hokkaidō Chimei no Tabi — Ainugo Chimei Kai}}</ref> *ရှိပွတ်နိုင်း - အအိနုဘာသာစကားဖြင့် စိမ့်မြေအရပ် *ရွှတ်တိုနိုင်း -စပျစ်ပင်များရှိရာ စိမ့်မြေအရပ် *ရွှတ်နိုင်း - မြစ်ခြေရှိ မြစ် ==ရေစီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== ရှိဇုနိုင်းမြစ်သည် ဟိဒခတောင်တန်း၏ အနောက်တောင်ဘက်မှ စတင်စီးဆင်းလာသည်။ ဤမြစ်သည် တခမိကန် (高見湖, Takami-ko) အတွင်း စီးဝင်သည်။ ကန်ရှိရာနေရာတွင် တခမိဆည်ကို တည်ဆောက်ထားသည်။ ဆည်ကို ကျော်လွန်လာသည့်အခါ မြစ်သည် ရှိဇုနိုင်းမြစ်ရေထိန်းချုပ်ရေးစခန်း (静内調整池, Shizunai Chōseichi) သို့ စီးဝင်ရောက်ရှိလာသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မြစ်သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ ==သဘာဝဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ရှိဇုနိုင်းမြစ်ကို သဘာဝဘေးမဲ့စောင့်ရှောက်ရေးဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="kichi"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} * Brett L. Walker, The Conquest of Ainu Lands, University of California Press, Berkeley, 2001, {{ISBN|0-520-24834-1}} * {{nihongo|Akagi Sanpei|赤木 三兵}}, {{nihongo|Journey of Hokkaidō Place Names—Notes on Ainu Language Place Names|北海道 地名の旅—アイヌ語地名解 |Hokkaidō Chimei no Tabi — Ainugo Chimei Kai}}, {{nihongo|Sanon Cultural Publication|山音文学公刊 |Sanon Bungaku Kōkan}}, No year of publication. * [http://nippon-kichi.jp/article_list.do?p=4052&ml_lang=en Nippon-Kichi], 静内川　Shizunai-gawa　The Shizunai River, 12 July 2007, last access 26 May 2008 [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 9945mcw9ulcl7jqfpi6asgwvs43cd86 1032878 1032877 2026-05-21T11:35:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032878 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိဇုနိုင်းမြစ် | native_name ={{native name|ja-Latn|Shizunai-gawa}} | name_other = 静内川 | name_etymology = Ainu language:<br/>''Shiputnai'' — A marsh at the origin of the Ainu or<br/>''Shuttonai'' — A marsh with plentiful grapes or <br/>''Shutnai'' — A river at the foot of a mountain. <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Takami-117-r1.jpg | image_size = | image_caption = Takami Dam (November 2006) | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hidaka Subprefecture]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Hidaka District, Hokkaido|Hidaka District]] | subdivision_type5 = Municipality | subdivision_name5 = [[Shinhidaka, Hokkaidō|Shinhidaka]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 69.9 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates= | source1_elevation = | source_confluence = [[Koikakushushibichari River]] and [[Koibokushushibichari River]] | source_confluence_location = | source_confluence_coordinates= {{coord|42|28|22|N|142|45|05|E|display=inline}} | source_confluence_elevation = {{convert|300|m|abbr=on}} | mouth = [[Pacific Ocean]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|42|19|47|N|142|22|05|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 683.4 | tributaries_left = {{nihongo|Hidaka Mena River|日高目名川|Hidaka Mena-gawa}}, {{nihongo|Mount Sumi River|炭山|Sumi-yama-kawa}}, Shunbetsu River, Penkeonikemushi River, Ponpanbetsu Creek, Penkebetsusawa River, Porokaunnai River | tributaries_right = Perari River, Poyoppusawa River, Pisenaisawa River, Ibetsusawa River, Abeunnai River | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိဇုနိုင်းမြစ်''' (静内川, Shizunai-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် ဟိဒခတောင်တန်းများမှ စတင်စီးဆင်းလာကာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ ==အမည်နာမ== ရှိဇုနိုင်းမြစ်ကို ရှိဘုချရိ နှင့် ရှိဘဲချရိ ဟုလည်း ခေါ်သည်။ မြစ်အမည်သည် အအိနုဘာသာစကားဖြင့် "ရှိပဲအိချန်" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ "ရှိပဲအိချန်"၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ဆာမွန်ငါးများပေါက်ပွားရာနေရာ" ဟု ခေါ်သည်။<ref name="kichi">[http://nippon-kichi.jp/article_list.do?p=4052&ml_lang=en Nippon-Kichi], 静内川　Shizunai-gawa　The Shizunai River, last access 26 May 2008</ref> အအိနုဘာသာစကားမှ "ရှိဇုနိုင်း" ဟူသည့် အမည်ဖြင့် ဆင်းသက်လာရသည့် ဖြစ်နိုင်ခြေ အကြောင်းရင်း သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -<ref>{{nihongo|Akagi Sanpei|赤木 三兵}}, {{nihongo|Journey of Hokkaidō Place Names—Notes on Ainu Language Place Names|北海道 地名の旅—アイヌ語地名解 |Hokkaidō Chimei no Tabi — Ainugo Chimei Kai}}</ref> *ရှိပွတ်နိုင်း - အအိနုဘာသာစကားဖြင့် စိမ့်မြေအရပ် *ရွှတ်တိုနိုင်း -စပျစ်ပင်များရှိရာ စိမ့်မြေအရပ် *ရွှတ်နိုင်း - မြစ်ခြေရှိ မြစ် ==ရေစီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== ရှိဇုနိုင်းမြစ်သည် ဟိဒခတောင်တန်း၏ အနောက်တောင်ဘက်မှ စတင်စီးဆင်းလာသည်။ ဤမြစ်သည် တခမိကန် (高見湖, Takami-ko) အတွင်း စီးဝင်သည်။ ကန်ရှိရာနေရာတွင် တခမိဆည်ကို တည်ဆောက်ထားသည်။ ဆည်ကို ကျော်လွန်လာသည့်အခါ မြစ်သည် ရှိဇုနိုင်းမြစ်ရေထိန်းချုပ်ရေးစခန်း (静内調整池, Shizunai Chōseichi) သို့ စီးဝင်ရောက်ရှိလာသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မြစ်သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ ==သဘာဝဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ရှိဇုနိုင်းမြစ်ကို သဘာဝဘေးမဲ့စောင့်ရှောက်ရေးဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="kichi"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} * Brett L. Walker, The Conquest of Ainu Lands, University of California Press, Berkeley, 2001, {{ISBN|0-520-24834-1}} * {{nihongo|Akagi Sanpei|赤木 三兵}}, {{nihongo|Journey of Hokkaidō Place Names—Notes on Ainu Language Place Names|北海道 地名の旅—アイヌ語地名解 |Hokkaidō Chimei no Tabi — Ainugo Chimei Kai}}, {{nihongo|Sanon Cultural Publication|山音文学公刊 |Sanon Bungaku Kōkan}}, No year of publication. * [http://nippon-kichi.jp/article_list.do?p=4052&ml_lang=en Nippon-Kichi], 静内川　Shizunai-gawa　The Shizunai River, 12 July 2007, last access 26 May 2008 [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]] 2vf8fed4in29xef0s6cur2h9k24sda8 ရုမိုအိမြစ် 0 286230 1032879 2026-05-21T11:38:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ရုမိုအိမြစ်''' (留萌川, Rumoi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၄၄ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် ပိုရိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032879 wikitext text/x-wiki '''ရုမိုအိမြစ်''' (留萌川, Rumoi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၄၄ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[ပိုရိုရှိရိတောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကာ ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ရုမိုအိစီရင်စုခွဲကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဂျပန်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ မြစ်ဝသည် ရုမိုအိမြို့အတွင်းတွင် တည်ရှိနေသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} q6uledzkuzymsfcug7r5l0vngefkam2 1032880 1032879 2026-05-21T11:39:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1032880 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရုမိုအိမြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Rumoi-gawa}} | name_other = 留萌川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Rumoi city from the sky.jpg | image_size = | image_caption = Aerial view of the city of Rumoi, with the Rumoi River at right | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Rumoi Subprefecture|Rumoi]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Rumoi, Hokkaidō|Rumoi]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 44 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|13.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Poroshiri]] | source1_location = [[Rumoi, Hokkaidō|Rumoi]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|43|57|46|N|141|50|10|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|730.2|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Japan]] | mouth_location = [[Rumoi, Hokkaidō|Rumoi]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|43|57|22|N|141|38|33|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 270 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရုမိုအိမြစ်''' (留萌川, Rumoi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၄၄ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤမြစ်သည် [[ပိုရိုရှိရိတောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကာ ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ရုမိုအိစီရင်စုခွဲကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဂျပန်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ မြစ်ဝသည် ရုမိုအိမြို့အတွင်းတွင် တည်ရှိနေသည်။<ref>{{cite encyclopedia | encyclopedia = Dijitaru Daijisen | title = 留萌川 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | access-date = 2012-08-10 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = ja | oclc = 56431036 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archive-date = 2007-08-25 }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} 59y2vxj9h0f2wktt73mkragm7bydcn0 ခိုအဲတိုအိမြစ် 0 286231 1032881 2026-05-21T11:41:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ခိုအဲတိုအိမြစ်''' (声問川, Koetoi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032881 wikitext text/x-wiki '''ခိုအဲတိုအိမြစ်''' (声問川, Koetoi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} 28wvqpzl1tbj9ep3usjgmgnyxah9ow9 1032882 1032881 2026-05-21T11:43:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1032882 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ခိုအဲတိုအိမြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Koetoi-gawa}} | name_other = 声問川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Wakasagi fishing.JPG | image_size = | image_caption = Ice fishing for Wakasagi. (January 2004) | map = {{Maplink|zoom=9|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Sōya Subprefecture|Sōya]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 41.9 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Etanpakku]] | source1_location = [[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|45|13|50|N|142|0|48|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|313|m|abbr=on}} | mouth = [[Sōya Bay]] | mouth_location = [[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|45|24|27|N|141|45|20|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 294.8 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ခိုအဲတိုအိမြစ်''' (声問川, Koetoi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=重要湿地|url=https://www.env.go.jp/nature/important_wetland/wetland/w004.html}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} tk5plh2ndhmcldhnv2jk901p3k3nwtm 1032883 1032882 2026-05-21T11:43:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032883 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ခိုအဲတိုအိမြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Koetoi-gawa}} | name_other = 声問川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Wakasagi fishing.JPG | image_size = | image_caption = Ice fishing for Wakasagi. (January 2004) | map = {{Maplink|zoom=9|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Sōya Subprefecture|Sōya]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 41.9 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Etanpakku]] | source1_location = [[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|45|13|50|N|142|0|48|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|313|m|abbr=on}} | mouth = [[Sōya Bay]] | mouth_location = [[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|45|24|27|N|141|45|20|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 294.8 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ခိုအဲတိုအိမြစ်''' (声問川, Koetoi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=重要湿地|url=https://www.env.go.jp/nature/important_wetland/wetland/w004.html}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] n9uce7nfv5mvrfwpr0eeythaal0wx04 1032884 1032883 2026-05-21T11:43:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032884 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ခိုအဲတိုအိမြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Koetoi-gawa}} | name_other = 声問川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Wakasagi fishing.JPG | image_size = | image_caption = Ice fishing for Wakasagi. (January 2004) | map = {{Maplink|zoom=9|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Sōya Subprefecture|Sōya]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]] | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 41.9 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Etanpakku]] | source1_location = [[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|45|13|50|N|142|0|48|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|313|m|abbr=on}} | mouth = [[Sōya Bay]] | mouth_location = [[Wakkanai, Hokkaidō|Wakkanai]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|45|24|27|N|141|45|20|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 294.8 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ခိုအဲတိုအိမြစ်''' (声問川, Koetoi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=重要湿地|url=https://www.env.go.jp/nature/important_wetland/wetland/w004.html}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]] g2q0d5klpwn4iyf5arbhmczrgk7nll4 မိဆွတ်အိရှိမြစ် 0 286232 1032885 2026-05-21T11:57:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''မိဆွတ်အိရှိမြစ်''' (三石川, Mitsuishi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အရှည် ၃၁.၆ ကီလိုမီတာ (၁၉.၆ မို..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1032885 wikitext text/x-wiki '''မိဆွတ်အိရှိမြစ်''' (三石川, Mitsuishi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အရှည် ၃၁.၆ ကီလိုမီတာ (၁၉.၆ မိုင်) ရှိသည်။ ရေဝေရေလဲဧရိယာသည် ၁၅၉.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၆၁.၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ရေလမ်းကြောင်း== ==မြစ်လက်တက်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} p5cmu9x8hv9ou6nuoiauhygn7a13b92 1032886 1032885 2026-05-21T11:57:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032886 wikitext text/x-wiki '''မိဆွတ်အိရှိမြစ်''' (三石川, Mitsuishi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အရှည် ၃၁.၆ ကီလိုမီတာ (၁၉.၆ မိုင်) ရှိသည်။ ရေဝေရေလဲဧရိယာသည် ၁၅၉.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၆၁.၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ရေလမ်းကြောင်း== ==မြစ်လက်တက်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 6wkgilg481rgnkmbuvsu0fjfidn9dpy 1032887 1032886 2026-05-21T11:58:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1032887 wikitext text/x-wiki '''မိဆွတ်အိရှိမြစ်''' (三石川, Mitsuishi-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အရှည် ၃၁.၆ ကီလိုမီတာ (၁၉.၆ မိုင်) ရှိသည်။ ရေဝေရေလဲဧရိယာသည် ၁၅၉.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၆၁.၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ရေလမ်းကြောင်း== ==မြစ်လက်တက်များ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]] e4jm8zk1z0sosk77vs4mjb5e8rkwjha