ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2809 1036924 1036539 2026-06-09T02:15:27Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036924 wikitext text/x-wiki {{Short description|မြန်မာဘာသာကို ဗမာဘာသာဟု ယခင်ကခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။}} {{Infobox language |name= မြန်မာဘာသာ |ethnicity=[[ဗမာလူမျိုး]] |speakers = {{sigfig|39.2|2}} သန်း |date = ၂၀၂၄ |speakers2=Second language: 10 million (no date)<ref>{{e15|mya|Burmese}}</ref> |fam2=[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] | ancestor = [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း]] | ancestor2 = [[အလယ်ခေတ်]] | script = [[မြန်မာအက္ခရာ]] |nation= [[မြန်မာ]] |agency=[[မြန်မာဘာသာစကား]] |iso1=my |iso2b=bur |iso2t=mya |iso3=my |lc1=[[int|အင်းသား]]|ld1=[[အင်းသားစကား]] |lc2=[[tvn|ထားဝယ်]]|ld2=[[ထားဝယ်ဘာသာစကား]] |lc3=[[tco|တောင်ရိုး]]|ld3=[[တောင်ရိုးဘာသာစကား]] |lc4=[[rki|ရခိုင်]]|ld4=[[ရခိုင်ဘာသာစကား]] |lc5=[[rmz|မရမာ]]|ld5=မရမာဘာသာစကား |lingua=77-AAA-a |map=Idioma birmano.png |mapsize=250px |mapcaption=မြန်မာ |notice=IPA |altname=မြန်မာစာ (ဗမာစာ) |refname=[[မြန်မာ]] |coordinates=21.00° N, 96.00° E|ref=Myanmar|nativename=ဗမာဘာသာစကား|fam1=ဗမာဘာသာစကား|family=မြန်မာဘာသာစကား}} '''မြန်မာဘာသာ''' သို့မဟုတ် '''ဗမာဘာသာ''' ({{Lang-en|Burmese language}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။မြန်မာဘာသာစကား သည် နိုင်ငံ၏ ပင်မလူမျိုးစုဖြစ်သော [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားများ ([[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]]၊[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] နှင့် [[ယောလူမျိုး|ယော]]) တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Okell">Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် လူဦးရေ ၃၄ သန်းမှ ၃၈ သန်းကျော်ခန့်သည် မြန်မာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ် ပြောဆိုကြပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသားအသီးသီးကလည်း ဒုတိယဘာသာစကား အဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Ethnologue">Ethnologue (2024). "Burmese". SIL International. Retrieved 2024-10-05.</ref> မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီး၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး ထိုအုပ်စုထဲ၌ ပြောဆိုသူ လူဦးရေအများဆုံးသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[လီဆူဘာသာစကား]]၊ [[ယီဘာသာစကား]] တို့နှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားခွဲတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). ''Tibeto-Burman languages and classification''. In: Bradley, D. (ed.), ''Papers in Southeast Asian Linguistics No.14'', pp.1–71. Pacific Linguistics, Canberra.</ref>မြန်မာဘာသာသည် အသံအတက်အကျရှိသော တက်ကျသံ နှင့် နိမ့်မြင့်သံသုံး ဘာသာစကားအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဧကဝဏ္ဏ (အသံတစ်ချက်ထွက်) စကားလုံးများ အလွန်များပြားသည်။<ref name="Okell"/> စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံတွင် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ အစီအစဉ်အတိုင်း ရေးသားပြောဆိုရသည့် သရုပ်ခွဲဘာသာစကား လည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley"/> လက်ရှိအသုံးပြုနေသော မြန်မာအက္ခရာ အရေးအသားစနစ်သည် ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား|ဗြာဟ္မီအက္ခရာ]] မှ သမိုင်းအဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Encyclopaedia">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''၊ အတွဲ (၉)။</ref> ==အတန်းအစားခွဲခြင်း== မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]]အုပ်စုရှိ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ]] တွင်ပါဝင်သော [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ]] (''Burmish languages'') မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲတွင် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကား]] (''Sinitic'') မဟုတ်သည့် ဘာသာစကားများတွင် သုံးစွဲသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲ၌ မြန်မာဘာသာစကားသည် စာပေအရေးအသားစနစ် ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာတွင် [[တရုတ်စာ]]၊ ပျူစာ၊ တိဗက်စာနှင့် တောင်ဂွတ်စာ တို့နောက် ပဉ္စမမြောက် ဖြစ်သည်။ ===ဒေသိယစကားများ=== [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း တစ်လျောက်တွင် နေထိုင်ကြသော မြန်မာစကား ပြောဆိုသူများသည် ကွဲပြားခြားနားမှု မပြောပလောက်သော စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ကွာခြားမှုသာ ရှိသည်။ သို့သော် စံပြုမြန်မာစကားဖြင့် ကွာခြားသည့် [[ဒေသိယစကား]] ပြောဆိုသည့် လူနည်းစုများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘေးအစွန် ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။ အဆိုပါ ဒေသိယစကားများမှာ * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] – [[မြိတ်စကား|ဘိတ်စကား]]၊ [[ထားဝယ်စကား]]၊ [[ပုလောစကား]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] – [[ယောစကား]] * [[ရှမ်းပြည်နယ်]] – [[အင်းသားစကား]]၊ [[တောင်ရိုးစကား]]၊ [[ဓနုစကား]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် ပြောဆိုကြသော [[ရခိုင်စကား]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုကြသည့် [[မရမာစကား]] များအား မြန်မာ [[ဒေသိယစကား]]များအဖြစ် ယူဆကြသလို တခါတရံ သီးခြား[[ဘာသာစကား]] များအဖြစ်လည်း ယူဆကြသည်။ ရခိုင်စကားသည် [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း မြန်မာစကား]]နှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည် ({{IPA|[r]}} အသံသုံးသေးသည်)။ တနင်္သာရီတိုင်း၏သီးခြားစကားများမှာ သံရပ်ကိုတိုးသည်။ ထားဝယ်ဘာသာသည် {{IPA|[-l-]}} (ရှေးဟောင်းမြန်မာစာမှ အသုံးပြုသည်) အလယ်သုံးသေးသည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်များတွင် ကွာခြားမှု ရှိကြသော်လည်း ဗမာဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားများတွင် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အများအားဖြင့် နိမ့်မြင့်သံ လေးမျိုးရှိခြင်းနှင့် [[ဗျည်း]]သံများတူခြင်းနှင့် စာရေးသားရန် [[မြန်မာအက္ခရာ]]များကိုသာ သုံးကြခြင်း စသည်တို့တွင် တူညီကြသည်။ ====ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ==== [[ရန်ကုန်]]-[[မန္တလေး]] တို့တွင် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း ပြောဆိုကြသော စံပြု မြန်မာစကားသည် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် သုံးသော စကားများပင် ဖြစ်သည်။ [[အထက်မြန်မာပြည်]]နှင့် [[အောက်မြန်မာပြည်]]ကြားအဓိက စကားကွာခြားမှုမှာ အသံထွက်ကွာခြားခြင်း မဟုတ်ဘဲ စကားလုံးရွေးချယ်မှု ကွာခြားခြင်းဖြစ်သည်။ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း အသံထွက် ကွာခြားမှု အနည်းငယ် ရှိသည်။ ဥပမာ ရဟန်းသံဃာများကို ကပ်လှူသည့် ဆွမ်းကို အထက်မြန်မာပြည်က '''ဆွမ်း''' [sʰwáɴ] ဟု စာလုံးပေါင်းအတိုင်း အသံထွက်သော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွင် '''ဆွန်း''' [sʰʊ́ɴ] ဟု အသံထွက်ပါသည်။ မန္တလေးတွင် ကျား၊ မ မရွေး မိမိကိုယ်ကို "ကျွန်တော်"ဟု ညွှန်းဆို ပြောကြားလေ့ရှိသည်။ ရန်ကုန်တွင်မူ ‘ကျွန်တော်’ကို အမျိုးသားများသာ သုံးကြပြီး အမျိုးသမီးများက "ကျွန်မ"ဟု သုံးနှုန်းသည်။ အထက်မြန်မာပြည်တွင် မိခင်နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆွေမျိုးသားချင်းများကို ခွဲခြား ခေါ်ဝေါ်နေဆဲ ရှိပြီး အောက်မြန်မာပြည်တွင်မူ သိသိသာသာ ခွဲခြား ထားခြင်း မရှိပေ။ ဥပမာ အထက်မြန်မာပြည်တွင် ဖခင်၏ အမနှင့် ညီမအား အရီးကြီးနှင့် အရီးလေးဟု လည်းကောင်း၊ မိခင်၏ အမနှင့် ညီမအား ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟုသာ ခေါ်ဝေါ်သည်။ မြန်မာစကားသည် အထက်မြန်မာပြည်တွင် မြစ်ဖျားခံခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းမှာ ရန်ကုန်မြို့မှ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဖြစ်ရသည်မှာလည်း ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြို့တော်ဖြစ်လာသည်က တစ်ကြောင်း သတင်းမီဒီယာများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် [[မင်း နေပြည်တော်|မင်းနေပြည်တော်]]မှာ မန္တလေးမြို့ဖြစ်သောကြောင့် ယခင်ကမူ မန္တလေးမြို့သူ မြို့သားများ ပြောကြားသည့် လေယူလေသိမ်းကို စံအဖြစ် ယူဆကြသည်။ ===အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဘာသာစကားပျံ့နှံ့မှု=== မြန်မာစကား ပြောသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသူများ ကြားတွင် အပြောစကားသည် မှတ်သားဖွယ်ရာပင် ညီညွတ်တူညီသည်။ အဓိကကျသော ပထမအကြောင်းအရင်းမှာ ရိုးရာ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း|ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ပညာရေး]] စနစ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း]]များသည် [[ပညာရေး]]ကို များစွာ အားပေးပြီး စကားအပြောအဆို အရေးအသားကောင်းမွန် ညီညွတ်အောင် အလေးထား သင်ကြားပေးသည်။ [[ဗြိတိသျှ]]တို့သည် မြန်မာပြည်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်ပြီး ငါးနှစ်အကြာတွင် တစ်ပြည်လုံး ကောက်ယူခဲ့သော [[သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] နယ်မြေအတွင်း အမျိုးသားများ [[စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှု|စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း]]များ ထူးခြားစွာ မြင့်မားနေပြီး ၆၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်။ စာတတ်မြောက်မှု မရှိသေးသော လူနည်းစုလူမျိုးများရှိရာ [[တောင်ပေါ်ဒေသ]]အချို့ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ခြင်း မပြုလျှင် ထိုကိန်းဂဏန်းထက် ပိုမိုများမည်ဖြစ်ရာ ထိုခေတ်အခါအနေဖြင့် အလွန်မြင့်မားသော နှုန်းထားဖြစ်သည်။ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာမျိုးနွယ် ဗမာစကားပြောသူများ အောက်မြန်မာပြည်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်မှာ များစွာ မကြာသေးသော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွက်လည်း ​ဗမာလူမျိုးများပျံ့နှံ့နေထိုက်ကြပြီး ၎င်းတို့ကို အောက်သားဟုခေါ်ကြသည်။ ၁၈ ရာစု အလယ်ပိုင်းအထိ အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[မွန်လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[လူမျိုးစု|အခြားလူမျိုး]] များ နေထိုင်ကြပြီး ​[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာဘာသာစကား]]က လွှမ်းမိုးထားသည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစကားပြောသည့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်က [[ဟံသာဝတီ]]ပြည်ကို အနိုင်ရရှိပြီးနောက် စတင်၍ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဗမာစကားကိုသာ အဓိကထား သုံးစွဲလာကြသည်။ ၁၈၃၀ ခုနှစ်ရောက်သော အခါ ၎င်းဒေသတွင် နေထိုင်သူများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းက ကိုယ့်ကိုကိုယ် ဗမာ ဟု သတ်မှတ်ပြောဆိုကြသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာများ ပြောင်း ရွေ့လာခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ ကူးပြောင်းခြင်း၊ မွန်လူမျိုးများ ယိုးဒယားသို့ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ အပြန်အလှန်သွေးနှောခြင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဗြိတိသျှ[[ကိုလိုနီခေတ်]]တွင် ဆန်ထုတ်လုပ်မှု အရှိန်မြှင့်လာခြင်း၊ အထက်မြန်မာပြည်တွင် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု မရှိခြင်းများကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းမှုမှာ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ====ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ ပြင်ပ==== ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေ ဒေသိယစကားများသည် စံပြုမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ယောစကား၊ ပလောစကား၊ ဘိတ်စကား၊ ထားဝယ်နှင့် အင်းသားစကားတို့ ဖြစ်သည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်ပုံတို့ များစွာ ကွဲပြားသော်လည်း ဒေသိယစကားများသည် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု အပြန်အလှန်လေ့လာနားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် တနင်္သာရီ ဒေသရှိ စကားများသည် စံပြုမြန်မာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပို၍ ရှေးဆန်သည်။ ရှေးဟောင်း မြန်မာစကားတွင်သာ တွေ့ရသော (လဆွဲ – ဥပမာ – အ္လ ) သံသည် စံပြုမြန်မာစကားတွင် မရှိတော့သော်လည်း ထားဝယ်စကားနှင့် အင်းသားစကားများတွင် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဘိတ်စကားပြောသူများမှာ ၂၅၀၀၀၀ ခန့်ရှိပြီး ထားဝယ်စကား ပြောသူများမှာ ၄၀၀၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ရခိုင်စကားတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ရှေးမြန်မာစကားမှ မပြောင်းလဲပဲ ကျန်ရှိနေသော "ရ" သံ [ɹ]ဖြစ်သည်။ ၎င်းအသံသည် ခေတ်ပေါ် စံပြုမြန်မာစကားတွင် "ယ" သံ [j] အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီ ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်ခုမှာ 'ဧ' သရသံနှင့် 'ဣ' သရသံတို့ ပေါင်းစပ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စံပြုမြန်မာစကားတွင် 'ခွေး' ဆိုသော အသံသည် ရခိုင်စကားသံအားဖြင့် "ခွီး" ဟု အသံထွက်ပါသည်။ ==အသုံးခွဲခြားခြင်း== မြန်မာဘာသာစကားတွင် အသုံးမူကွဲ နှစ်မျိုးရှိသောကြောင့် [[ဘာသာစကား မိသားစု|စုံတွဲဘာသာစကား]] (''Diglossia'') ဖြစ်သည်။ # စာပေဟန် – အမြင့်([[မြန်မာစာ]]) → စာကြီးပေကြီးရေးသားခြင်း၊ သတင်းစာများ၊ အစိုးရ ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးစာများ၊ ရုပ်သံ ရေဒီယို သတင်းကြေညာခြင်း၊ မိန့်ခွန်းပြောခြင်း စသည်တို့တွင် သုံးနှုန်းသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ # စကားပြောဟန် – အနိမ့် ([[မြန်မာစကားသံဖွဲ့ပုံ|မြန်မာစကား]]) → နေ့စဉ်သုံး စကားပြောဆိုသောပုံစံ၊ သာမန်ရုပ်သံအစီအစဉ်များ၊ ကာတွန်း/ဝတ္ထုများ စသည်တို့တွင် လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောဆိုနေကြသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ စာပေပုံစံသည် သာမန်အားဖြင့် အသုံးမရှိတော့သည့် ရှေးရိုးဆန်သော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စကားလုံးများ (ဥပမာ – [[ပစ္စည်း_(သဒ္ဒါ)|ပစ္စည်း]]၊[[ဝိဘတ်]]၊ [[နာမ်စား]]၊ [[သမ္ဗန္ဓ]]) ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသုံးစွဲလျက် ရှိသည်။ အများအားဖြင့် အရေးပုံစံတွင် သုံးနှုန်းနေသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံး တို့သည် မြန်မာစကားပြောပုံစံတွင်ရှိသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံးတို့ဖြင့် လုံးဝ ဆက်စပ်မှုမရှိပါ။ ဥပမာ – * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ဤ → (မြန်မာစကား အသုံး) ဒီ * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ထို → (မြန်မာစကား အသုံး) ဟို * ဝိဘတ် – (မြန်မာစာ အသုံး) ၌ → (မြန်မာစကား အသုံး) မှာ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) များ → (မြန်မာစကား အသုံး) တွေ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) ၏ → (မြန်မာစကား အသုံး) ရဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) နှင့် → (မြန်မာစကား အသုံး) နဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) လျှင် → (မြန်မာစကား အသုံး) ရင် စကားပြောဟန်သည် လေးနက်မှု၊ အာဏာခွန်အားနှင့် ခန်းနားထည်ဝါမှု မရှိသောကြောင့် သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် စာရေးသားခြင်းအတွက် စာပေဟန်ကို ပို၍သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ကျော်အလယ်ပိုင်းနှစ်များမှ စတင်၍ အချို့သော မြန်မာစာရေးဆရာများသည် စာပေဟန်ကို ဖျောက်ဖျက်ပြီး စကားပြောဟန်ဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ '''မင်းလတ်''' ကဲ့သို့ မြန်မာ ဘာသာဗေဒပညာရှင် အချို့က စာပေဟန်မှ ခွဲထွက်ရန်အတွက် အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ စာရေးသားသည့်အခါမှာ စာပေဟန်ကို အတော်များများ အသုံးပြုနေကြ သော်လည်း များမကြာမီကစတင်ပြီး ဟိတ်ဟန်မလိုတဲ့ စာရေးသား ခြင်းကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန်ကို အသုံးပြုခြင်းဟာ ခေတ်စားလာပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့အခါမှာတော့ ရုပ်သံသတင်း၊ ရုပ်ပြစာအုပ်၊ ကြော်ငြာအရေးအသား စသည့် ကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန် သို့မဟုတ် ပိုမိုရိုးရှင်းပြီး ပေါ့ပါးတဲ့ စာရေးဟန်တွေကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ အပြောစကားမှ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှု အဆင့်အလိုက် စကားလုံးသတ်မှတ်ချက်များနှင့် စကားပြောသူတွေရဲ့ အသက်အရွယ်၊ ဆွေမျိုးတော်စပ်မှု စသည့် အနေအထားအရ အရိုအသေပြု ခေါ်ဝေါ်ရတဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေ ရှိသည်။ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှုကို ပြသရန်အတွက် "ပါတယ်"၊ "ပါခင်ဗျ" စသည့် ဝိဘတ် များကို မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။ နာမ်စားတွေမှာလည်း အသုံးပုံစံ အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဆရာ/ဆရာမ၊ အရာရှိ၊ အသက်ကြီးသူ စသည့်သူများအား ခေါ်ဝေါ်ရန်အတွက် ယဉ်ကျေးတဲ့စကားအသုံးအနှုန်းပုံစံတွေ သတ်မှတ်ထားရှိသည်။ ဘာသာရေးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြောဆိုရေးသားတဲ့ အသုံးအနှုန်းများသည်လည်း သာမန် နေ့စဉ်သုံး စကားပြော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် များစွာ ကွာခြားသည်။ === ကြိယာနှင့် ကံပုဒ် ဆက်နွယ်ပုံ === မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[ကံပုဒ်]] လာပြီးမှ အနောက်တွင် [[ကြိယာ]]ပုဒ်လိုက်လေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် - ထမင်းကို (ကံပုဒ်) + စားသည် (ကြိယာပုဒ်)<br> ဥပမာအားဖြင့် [[ဂျပန်ဘာသာစကား]]နှင့် ဤစီရီမှုမျိုးတွင် တူညီသည်။ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]နှင့် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]စသည်တို့တွင်မူ ကြိယာပုဒ် လာပြီးမှ အနောက်တွင် ကံပုဒ် လိုက်လေသည်။ === တက်ကျသံဘာသာစကား === သွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ခုမှာ မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[တက်ကျသံ|အသံအနိမ့်အမြင့်]]ပြောင်းလျှင် စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ [[တက်ကျသံ]]ကို [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]တွင် [[:en:Tone (linguistics)|tone]] ဟုခေါ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား၊ လု၊ လူ၊ လူး၊ ပန့်၊ ပန်၊ ပန်း စသည်ဖြင့် အသံအတက်အကျ ပြောင်းခြင်းသည် တက်ကျသံပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား ဟူသော စကားလုံးသုံးလုံးသည် ဗျည်းလည်းတူသည်၊ သရလည်းတူသည်၊ တက်ကျသံသာကွဲပြားသည်။ တက်ကျသံကွဲပြားသည်သာမက စကားလုံးတစ်လုံးစီ၏ အဓိပ္ပာယ်လည်း ကွဲပြားသွားသည်။ # သူ'''က'''နေသည်။ # သူ'''ကာ'''နေသည်။ # သူ'''ကား'''နေသည်။ အထက်ပါဝါကျများတွင်တွေ့ရသည့်အတိုင်း တက်ကျသံပြောင်းပြောရုံဖြင့် အဓိပ္ပာယ်များ ပြောင်းသွားသည်။ ဤဘာသာစကားမျိုးကို [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|journal=ပညာတန်ဆောင်မဂ္ဂဇင်း|volume=အတွဲ ၅၈၊ အမှတ် ၅|date=မေ ၂၀၀၉|page=စာမျက်နှာ ၃၃|title=မြန်မာဘာသာစကား၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ|author=[[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)|မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]]}}</ref> == စကားလုံးအသံထွက်များ == ဤအပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာ အသံထွက်သင်္ကေတ ([[International Phonetic Alphabet|''နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ'']]) များကိုအသုံးပြုထားခြင်းများပါဝသ်သည်။ === ဗျည်းများ === အောက်ပါတို့သည် ဗျည်းများဖြစ်ကြ၍ ဗျည်းစစ်စစ်ကို ပုံဖော်ရာ၌ "က်၊ ခ်၊ ဂ်..." ဟုရေးသားရသော်လည်း အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဖတ်ရှုမှု လွယ်ကူစေရန် "က၊ ခ၊ ဂ..." ဟူ၍သာ ဇယားများထဲ၌ ဖော်ပြထားသည်။ {| class="wikitable" style="margin: 1em auto; text-align: center;" |+ဗျည်းသံရင်းများ{{sfnp|Chang|2003|p=63}}{{Sfnp|Watkins|2001}} |- !colspan=2| ![[နှုတ်ခမ်းဗျည်း|နှုတ်ခမ်း]] ![[သွားဗျည်း|သွား]] ![[သွားရင်းဗျည်း|သွားရင်း]] ![[သွားရင်း-အာခေါင်ဗျည်း|သွားရင်း-အာခေါင်]]<br />/[[အာခေါင်မာဗျည်း|အာခေါင်မာ]] ![[အာခေါင်ပျော့|အာခေါင်ပျော့]] ![[လည်ချောင်းဗျည်း|လည်ချောင်း]] |- ! rowspan=2|[[နှာသံဗျည်း|နှာသံ]] ! {{small|[[သံပြင်း]]}} | မ ({{IPA|m}}) | | န ({{IPA|n}}) | ည ({{IPA|ɲ}}) | င ({{IPAlink|ŋ}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | မှ ({{IPA|m̥}}) | | နှ ({{IPA|n̥}}) | ညှ ({{IPA|ɲ̊}}) | ငှ ({{IPAlink|ŋ̊}}) | |- ! rowspan=3|[[ရပ်သံဗျည်း|ရပ်သံ]] ! {{small|သံပြင်း}} | ဘ ({{IPA|b}}) | | ဒ ({{IPA|d}}) | ဂျ ({{IPA|dʒ}}) | ဂ ({{IPA|ɡ}}) | |- ! {{small|ပုံမှန်}} | ပ ({{IPA|p}}) | | တ ({{IPA|t}}) | ကျ ({{IPA|tʃ}}) | က ({{IPA|k}}) | ပြစရာမရှိ၊ ရပ်သံကို ညွှန်းသည်။ ({{IPA|ʔ}}) |- ! {{small|[[သံတင်း]]}} | ဖ ({{IPA|pʰ}}) | | ထ ({{IPA|tʰ}}) | ချ ({{IPA|tʃʰ}}) | ခ ({{IPA|kʰ}}) | |- ! rowspan=3|[[ပွတ်တိုက်ဗျည်း|ပွတ်တိုက်]] ! {{small|vသံပြင်း}} | | ဿ ({{IPA|ð}}) ({{IPA|[d̪ð~d̪]}}) | ဇ ({{IPA|z}}) | | | |- ! {{small|သံညင်း}} | | သ ({{IPA|θ}}) ({{IPA|[t̪θ~t̪]}}) | စ ({{IPA|s}}) | ရှ ({{IPA|ʃ}}) | | |- ! {{small|သံတင်း}} | | | ဆ ({{IPA|sʰ}}) | | | ဟ ({{IPA|h}}) |- !rowspan=2|[[သရရွေ့|သရရွေ့]] (သရတစ်ပိုင်း ဗျည်းတစ်ပိုင်း) ! {{small|သံပြင်း}} | | | လ ({{IPA|l}}) | ယ ({{IPA|j}}) | ဝ ({{IPA|w}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | | | လှ ({{IPA|l̥}}) | | ဝှ ({{IPA|ʍ}}) | |} ဂျန်နီနှင့် စန်းစန်းနှင်းထွန်း ({{Harvcoltxt|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}}) တို့အရ 'သ' ၏ သင်္ကေတဖြစ်သော θ နှင့် ð တို့သည် ပွတ်တိုက်ဗျည်းများ ({{IPA|/θ, ð/}}) များဖြစ်ကြ၍ ထိုသင်္ကေတများနေရာ၌ သွားဌာန်ရပ်သံများဖြစ်သော ({{IPA|/t̪, d̪/}}) ကိုသာသုံးသင့်သည်ဟု ဆိုသည်။{{Sfn|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}} (သရရွေ့) သွားရင်းဗျည်း 'ရ်' ({{IPA|/ɹ/}}) သည် မွေးစားစကားလုံးအချို့တွင် 'ယ်' နေရာ၌ အစားထိုး(တူညီသော) ဗျည်းဖြစ်နိုင်သည်။ ​နောက်ဆုံးနှာသံ {{IPA|/ɰ̃/}} သည် မူရင်းနောက်ဆုံးနှာသံ လေးခုဖြစ်သော {{angbr|မ်}} {{IPA|/m/}}, {{angbr|န်}} {{IPA|/n/}}, {{angbr|ဉ်}} {{IPA|/ɲ/}}, {{angbr|င်}} {{IPA|/ŋ/}} တို့နှင့် လျှာဖျားကော့ဗျည်း {{angbr|ဏ}} {{IPA|/ɳ/}} (ပါဠိစာလုံးများ၌သုံးစွဲ) အတွက် အစားထိုးရေးသားနိုင်ကာ နှာသံပြုသင်္ကေတ သေးသေးတင် (ံ) သည် က→ကံ ဟု နှာသံပြရာတွင်သုံးစွဲကြ၍ အများအားဖြင့် နှာသံလယ်နေရာကို အစားထိုးနိုင်လေသည်။ ဥပမာ တံခါး (တန်ခါး, tankhá) ၊ တံတား (တန်တား, tantá) တို့နှင့် ပါဠိနှင့် မူရင်းမြန်မာစကားရှိ {{angbr|မ်}} ကိုလည်း အစားထိုးနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ငံ (ငမ်, ngam) ၊ သုံး (သုမ်း, thóum) ၊ ဆုံး (ဆုံးမ်, sóum) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း 'ည်' နေရာကိုမူ အစားမထိုးနိုင်ပေ။ 'ည' ကို နှာသံအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုထားသောကြောင့်ဖြစ်ကာ 'ည်' သည် အရှေ့အဖွင့်/ပွင့် သရများဖြစ်သော အီး ({{IPA|[iː]}})၊ အဲ ({{IPA|[eː]}}) (သို့) အေး ({{IPA|[ɛː]}}) တို့နှင့် ပို၍ နီးစပ်သည်။ နောက်ဆုံးနှာသံကို သရ၏နှာသံအဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆကြသည်။ သံရင်းမျိုးပြားအရ 'လေလမ်းကြောင်းပိတ်ရပ်သံများ'၏ အရှေ့တွင် နှာသံအဖြစ်တည်ရှိနိုင်သည်။ သာဓကပြရလျှင် မုန်တိုင်း (မုန်ဒိုင်း) ကို သဒ္ဒဗေဒပုံစံဖြင့် {{IPA|/mòʊɰ̃dáɪɰ̃/}} ဟုရေးသားထားသည်ကို အသံထွက်ကြသည်မှာ {{IPA|[mõ̀ũndã́ĩ]}} အဖြစ် အသံပြုကြလေသည်။ === သရများ === {|class="wikitable" ! rowspan="2" align="center"| ! colspan="2" align="center"| [[လုံးချင်းသရ]] ! colspan="2" align="center"| [[သရတွဲ]] |- ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] သရတစ်ဝက် ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] သရတစ်ဝက် |- ! align="center"| [[အပိတ်သရ|အပိတ်]] | align="center"| အီ ({{IPA|i}}) | align="center"| အူ ({{IPA|u}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ပိတ်သရ|တစ်ဝက်ပိတ်]] | align="center"| အေ ({{IPA|e}}) | align="center"| အို ({{IPA|o}}) | align="center"| အေအီ ({{IPA|eɪ}}) | align="center"| အိုအွတ် ({{IPA|oʊ}}) |- ! align="center"| [[အလယ်သရ|အလယ်]] | colspan="2" align="center"| အ(ာ) ({{IPA|ə}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ဖွင့်သရ|တစ်ဝက်ဖွင့်]] | align="center"| အယ် ({{IPA|ɛ}}) | align="center"| အော ({{IPA|ɔ}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[အဖွင့်သရ|အဖွင့်]] | | align="center"| အာ ({{IPA|a}}) | align="center"| အာအစ် ({{IPA|aɪ}}) | align="center"| အာအွတ် ({{IPA|aʊ}}) |} သရတွဲများကို ပြသရာ၌ တစ်လုံးချင်းစီ၏ အသံကို ရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအသံနှစ်ခုသည် ပူးပေါင်း၍ လျင်မြန်စွာရွတ်ဆိုရသည်။ ဥပမာ : {{IPA|/eiʔ/}} ဆိုလျှင် အိတ်/အိပ် ၊ {{IPA|/ouʔ/}} ဆိုလျှင် အုတ်/အုပ် ၊ {{IPA|/aũ/}} ဆိုလျှင် အောင် စသဖြင့်ဖြစ်၏ ။ === လေးသံ === မြန်မာဘာသာ သံနေသံထားဘာသာဖြစ်တော့ [[phoneme|''phonemic'']] ခြားနားချက် သရ[[အသံ]]ပေါ်မှာမူတည်သည်။ မြန်မာဘာသာမှာ အသံခြားနားချက်များက [[လေသံ]]၊ [[phonation|''phonation'']]၊ အသံအ‌ရှိန်၊ အဓွန့်၊ နှင့် သရအရည် အားလုံးပေါ်မှာလည်းမူတည်သည်။ အသံခြားနားချက်လေးခုရှိသည်။ {|class="wikitable" ! အသံနာမည် || [[IPA]] || အနက် |- | နိမ့်သံ || {{IPA|à}} || |- | တက်သံ || {{IPA|á}} || |- | သက်သံ || {{IPA|a̰}} || |- | တိုင်သံ || {{IPA|aʔ}} || |} နမူနာမှာ ‌အသံတွေစကားလုံများ၏ အဓိပ္ပယ်ပျောင်းသည်။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰà/}} (ခါ) * တက်သံ {{IPA|/kʰá/}} (ခါး) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰/}} (ခ) * တိုင်သံ {{IPA|/kʰaʔ/}} (ခတ်) {{IPA|/N/}} ပါတဲ့ဝဏ္ဏမှာ တိုင်သံမပါဘူး။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰàN/}} (ခံ) * တက်သံ {{IPA|/kʰáN/}} (ခန်း) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰N/}} (ခန့်) == အက္ခရာ == {{main|မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာသမိုင်း}} [[File:Vendeurs de plantes médicinales vers Kyaiktiyo Paya.jpg|thumb|မြန်မာအက္ခရာနမူနာများ]] == ဝေါဟာရ == [[မြန်မာဝေါဟာရ]] အများစုသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (''Tibeto-Burman'') စကားမျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး [[ဧကဝဏ္ဏစကားလုံး]](''monosyllabic'') ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ။ သို့ပေမဲ့ အချို့ဝေါဟာရများ အထူးသဖြင့် [[မွေးစားဝေါဟာရ]]များမှာမူ အသံ တစ်သံထက် ပိုထွက်လေ့ရှိသည်။ မွေးစားဝေါဟာရများမှာ များသောအားဖြင့် [[နာမ်]] ပုံစံနများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၏ ကျမ်းစာပေ ဘာသာစကားဖြစ်သော [[ပါဠိဘာသာစကား]]သည် မြန်မာဘာသာစကားအပေါ် အထူးလွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအား ဗုဒ္ဓဘာသာက အထူးလွှမ်းမိုးခြင်း၊ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပါဠိဘာသာစကားကြား ဆင်တူသည့် အသံထွက်စနစ် ရှိခြင်း၊ မြန်မာစာရေးစနစ် ကိုအသုံးပြု၍ ပါဠိဘာသာစကားကို လုံးဝတိတိကျကျ ရေးသားနိုင်ခြင်း စသည့်အချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ပါဠိ]]မှ ဆင်းသက်လာသော [[မွေးစားစကားလုံး]]များသည် ဘာသာတရား၊ အစိုးရ၊ ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ တို့နှင့် ဆက်နွယ်လေ့ ရှိသည်။ ပါဠိစကားလုံးများကို မွေးစားရာတွင် ပုံစံ လေးမျိုးဖြင့် မွေးစားသည်။ # တိုက်ရိုက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား မူရင်း ပါဠိအတိုင်း ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" # အတိုကောက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား အတိုချုံ့၍ ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကမ္မ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကံ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "အရုဏ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "အာရုဏ်" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကုသလ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကုသိုလ်" # နှစ်ခါမွေးစားခြင်း – မူရင်းပါဠိစကားလုံးအား မတူညီတဲ့ မြန်မာစကားလုံးနှစ်မျိုးအတွက် ယူသုံးသည် #*ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "မာန" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "မာန" နှင့် "မာန်" # ပေါင်းစပ်မွေးစားခြင်း – မြန်မာစကားလုံးနှင့် ပါဠိစကားလုံးများအား ရောစပ်၍ စကားလုံးအသစ် တီထွင် အသုံးပြုသည် #* လေယာဉ်ပျံ – လေ←(မြန်မာစကားလုံး) + ယာဉ်←(ပါဠိစကားလုံး) + ပျံ←(မြန်မာစကားလုံး)<br /> * [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]ဘာသာမှ မွေးစားစကားလုံးများသည် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၊ တိုင်းတာ ခြင်တွယ်ခြင်း၊ ခေတ်သစ် ပညာရပ်များနှင့် ဆက်နွယ်သည်။ * [[မွန်ဘာသာ|မွန်]]ဘာသာသည် မြန်မာဘာသာအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု မရှိသောကြောင့် မွန်ဘာသာမှ မွေးစားထားသော ဝေါဟာရများနှင့် မြန်မာ ဝေါဟာရများကို ခွဲခြားနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ * [[သင်္သကရိုက်ဘာသာ]] (ဘာသာတရား)၊ [[တရုတ်ဘာသာ]] (ကစားနည်းနှင့် အစားအသောက်) နှင့် [[ဟိန္ဒီဘာသာ]] (အစားအသောက်၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး) မွေးစားစကားလုံးများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ * တစ်ခြားဘာသာများမှ မွေးစားထားသည့် မြန်မာဝေါဟာရများလည်း ရှိသေးသည်။ {|class="wikitable" |- ! ဘာသာ !! နံပါတ် (မွေးစားစကာလုံ၊ နာမ်မှ) |- | ပါဠိ || ၁၅၃၁ |- | အင်္ဂလိပ် || ၅၇၅ |- | သင်္သကရိုက် || ၃၂၁ |- | ဟိန္ဒီ || ၁၅၈ |- | မွန် || ၉၆ |- | တရုတ် || ၃၁ |- | အာရဗီ || ၁၆ |- | ထိုင်း || ၁၅ |- | ပသျှူး || ၁၄ |- | ရှမ်း || ၁၂ |- | ပြင်သစ် || ၁၂ |- | ကလယ် || ၅ |- | colspan="2" | မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် (၁၉၉၃) |- |} သာဓက – * ဒုက္ခ ({{IPA|[doʔkʰa̰]}}) – [[ပါဠိ]] "''dukkha''" * ရေဒီယို ({{IPA|[rèdìjò]}}) – [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] "''radio''" * စနစ် ({{IPA|[səniʔ]}}) – [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] "စ္နတ်‌" * ကော်ပြန့် ({{IPA|[kɔ̀pja̰n]}}) – အင်္ကျီတို (ဖူကျန့်) တရုတ် 潤餅 (jūn-piáⁿ) * ဇနီး ({{IPA|[zəní]}}) – [[ဟိန္ဒီဘာသာ|ဟိန္ဒီ]] पत्नी (''jani'') * ခေါက်ဆွဲ ({{IPA|[kʰaʊʔ sʰwé]}}) – [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]] "ၶဝ်ႈသွႆး" * ပေ ({{IPA|[pè]}}) – [[ပေါ်တူဂီဘာသာစကား|ပေါ်တူဂယ်]] ''pé'' * အလံ ({{IPA|[əlàn]}}) – [[အာရပ်ဘာသာစကား|အာရပ်]] ''alam'' == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.omniglot.com/writing/burmese.htm Burmese/Myanmar script and pronunciation] at Omniglot * [http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ Myanmar Unicode Character Picker] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209140126/http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ |date=9 December 2012 }} * [http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness Myanmar Unicode Implementation Public Awareness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102193856/http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness |date=2 January 2014 }} * [http://www.myanmarnlp.net.mm/ Myanmar3 keyboard layout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917005659/http://www.myanmarnlp.net.mm/ |date=17 September 2008 }} * [http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ myWin2.2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820160152/http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ |date=20 August 2008 }} === Fonts supporting Burmese characters === * [[:my:Wikipedia:Font|Burmese Wikipedia:Font page]] * [http://www.myanmars.net/unicode/ Burmese Unicode & NLP Research Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209213134/http://www.myanmars.net/unicode/ |date=9 February 2006 }} * [http://www.parabaik.info Parabaik Myanmar Unicode Project GPLed and OFLed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209233532/http://www.parabaik.info/ |date=9 February 2008 }} * [http://www.myanmar-dictionary.org Myanmar-English Unicode dictionary] == ကျမ်းကိုး == {{reflist|2}} * {{cite book | last = Becker | first = Alton L. | editor = E. M. Bruner | title = Text, play, and story: The construction and reconstruction of self and society | url = https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich | year = 1984 | publisher = American Ethnological Society | location = Washington, D.C. | pages = [https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich/page/135 135]–55 | chapter = Biography of a sentence: A Burmese proverb.}} * {{cite book | last = Bernot | first = Denise | title = Le prédicat en birman parlé | language = ပြင်သစ် | year = 1980 | publisher = SELAF | location = Paris | isbn = 2-85297-072-4}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Outline of Burmese grammar | year = 1944 | publisher = Linguistic Society of America | location = Baltimore}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Beginning Burmese | year = 1968 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | last = Green | first = Antony D. | editor = J. Watkins | title = Studies in Burmese linguistics | year = 2005 | publisher = Pacific Linguistics | location = Canberra | isbn = 0-85883-559-2 | pages = 1–25 | chapter = Word, foot, and syllable structure in Burmese.}} * {{cite book | last = Okell | first = John | title = A reference grammar of colloquial Burmese | year = 1969 | publisher = Oxford University Press | location = London}} * {{cite book | last = Roop | first = D. Haigh | title = An introduction to the Burmese writing system | year = 1972 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | author = Taw Sein Ko | title = Elementary handbook of the Burmese language | year = 1924 | publisher = American Baptist Mission Press | location = Rangoon}} * {{cite journal | first = Justin W. | last = Watkins | year = 2001 | title = Illustrations of the IPA: Burmese | url = https://archive.org/details/sim_international-phonetic-association-journal_2001-12_31_2/page/291 | journal = Journal of the International Phonetic Association | volume = 31 | issue = 2 | pages = 291–95 | doi = 10.1017/S0025100301002122}} * {{cite book | last = Wheatley | first = Julian K. | editor = B. Comrie | title = Handbook of the world's major languages | url = https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr | year = 1987 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-520521-9 | pages = [https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr/page/834 834]–54 | chapter = Burmese.}} * {{cite book | editor1 = Patricia M Herbert | editor2 = Anthony Milner | year=1989 | title=South East Asia Languages and Literatures: Languages and Literatures: A Select Guide | url = https://archive.org/details/southeastasialan0000unse | publisher=University of Hawaii Press | isbn= 0-8248-1267-0 }} * မြန်မာအဘိဓာန် * {{cite journal | last=Waxman | first=Nathan | author2 = Aung, Soe Tun | title=The Naturalization of Indic Loan-Words into Burmese: Adoption and Lexical Transformation | journal=Journal of Burma Studies | date=2014 | volume=18 | issue=2 | pages=259–290 | doi=10.1353/jbs.2014.0016}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာဘာသာစကား| ]] owy2zzjq4smaxdlca75y0lkoswdujrl 1036925 1036924 2026-06-09T02:16:00Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036925 wikitext text/x-wiki {{Short description|မြန်မာဘာသာကို ဗမာဘာသာဟု ယခင်ကခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။}} {{Infobox language |name= မြန်မာဘာသာ |ethnicity=[[ဗမာလူမျိုး]] |speakers = {{sigfig|39.2|2}} သန်း |date = ၂၀၂၄ |speakers2=Second language: 10 million (no date)<ref>{{e15|mya|Burmese}}</ref> |fam2=[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] | ancestor = [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း]] | ancestor2 = [[အလယ်ခေတ်]] | script = [[မြန်မာအက္ခရာ]] |nation= [[မြန်မာ]] |agency=[[မြန်မာဘာသာစကား]] |iso1=my |iso2b=bur |iso2t=mya |iso3=my |lc1=[[int|အင်းသား]]|ld1=[[အင်းသားစကား]] |lc2=[[tvn|ထားဝယ်]]|ld2=[[ထားဝယ်ဘာသာစကား]] |lc3=[[tco|တောင်ရိုး]]|ld3=[[တောင်ရိုးဘာသာစကား]] |lc4=[[rki|ရခိုင်]]|ld4=[[ရခိုင်ဘာသာစကား]] |lc5=[[rmz|မရမာ]]|ld5=မရမာဘာသာစကား |lingua=77-AAA-a |map=Idioma birmano.png |mapsize=250px |mapcaption=မြန်မာ |notice=IPA |altname=မြန်မာစာ (ဗမာစာ) |refname=[[မြန်မာ]] |coordinates=21.00° N, 96.00° E|ref=Myanmar|nativename=ဗမာဘာသာစကား|fam1=ဗမာဘာသာစကား|family=မြန်မာဘာသာစကား}} '''မြန်မာဘာသာ''' သို့မဟုတ် '''ဗမာဘာသာ''' ({{Lang-en|Burmese language}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။မြန်မာဘာသာစကား သည် နိုင်ငံ၏ ပင်မလူမျိုးစုဖြစ်သော [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားများ ([[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]]၊[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] နှင့် [[ယောလူမျိုး|ယော]]) တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Okell">Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် လူဦးရေ ၃၄ သန်းမှ ၃၈ သန်းကျော်ခန့်သည် မြန်မာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ် ပြောဆိုကြပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသားအသီးသီးကလည်း ဒုတိယဘာသာစကား အဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Ethnologue">Ethnologue (2024). "Burmese". SIL International. Retrieved 2024-10-05.</ref> မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီး၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး ထိုအုပ်စုထဲ၌ ပြောဆိုသူ လူဦးရေအများဆုံးသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[လီဆူဘာသာစကား]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီဘာသာစကား]] တို့နှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားခွဲတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). ''Tibeto-Burman languages and classification''. In: Bradley, D. (ed.), ''Papers in Southeast Asian Linguistics No.14'', pp.1–71. Pacific Linguistics, Canberra.</ref>မြန်မာဘာသာသည် အသံအတက်အကျရှိသော တက်ကျသံ နှင့် နိမ့်မြင့်သံသုံး ဘာသာစကားအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဧကဝဏ္ဏ (အသံတစ်ချက်ထွက်) စကားလုံးများ အလွန်များပြားသည်။<ref name="Okell"/> စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံတွင် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ အစီအစဉ်အတိုင်း ရေးသားပြောဆိုရသည့် သရုပ်ခွဲဘာသာစကား လည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley"/> လက်ရှိအသုံးပြုနေသော မြန်မာအက္ခရာ အရေးအသားစနစ်သည် ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား|ဗြာဟ္မီအက္ခရာ]] မှ သမိုင်းအဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Encyclopaedia">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''၊ အတွဲ (၉)။</ref> ==အတန်းအစားခွဲခြင်း== မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]]အုပ်စုရှိ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ]] တွင်ပါဝင်သော [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ]] (''Burmish languages'') မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲတွင် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကား]] (''Sinitic'') မဟုတ်သည့် ဘာသာစကားများတွင် သုံးစွဲသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲ၌ မြန်မာဘာသာစကားသည် စာပေအရေးအသားစနစ် ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာတွင် [[တရုတ်စာ]]၊ ပျူစာ၊ တိဗက်စာနှင့် တောင်ဂွတ်စာ တို့နောက် ပဉ္စမမြောက် ဖြစ်သည်။ ===ဒေသိယစကားများ=== [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း တစ်လျောက်တွင် နေထိုင်ကြသော မြန်မာစကား ပြောဆိုသူများသည် ကွဲပြားခြားနားမှု မပြောပလောက်သော စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ကွာခြားမှုသာ ရှိသည်။ သို့သော် စံပြုမြန်မာစကားဖြင့် ကွာခြားသည့် [[ဒေသိယစကား]] ပြောဆိုသည့် လူနည်းစုများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘေးအစွန် ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။ အဆိုပါ ဒေသိယစကားများမှာ * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] – [[မြိတ်စကား|ဘိတ်စကား]]၊ [[ထားဝယ်စကား]]၊ [[ပုလောစကား]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] – [[ယောစကား]] * [[ရှမ်းပြည်နယ်]] – [[အင်းသားစကား]]၊ [[တောင်ရိုးစကား]]၊ [[ဓနုစကား]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် ပြောဆိုကြသော [[ရခိုင်စကား]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုကြသည့် [[မရမာစကား]] များအား မြန်မာ [[ဒေသိယစကား]]များအဖြစ် ယူဆကြသလို တခါတရံ သီးခြား[[ဘာသာစကား]] များအဖြစ်လည်း ယူဆကြသည်။ ရခိုင်စကားသည် [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း မြန်မာစကား]]နှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည် ({{IPA|[r]}} အသံသုံးသေးသည်)။ တနင်္သာရီတိုင်း၏သီးခြားစကားများမှာ သံရပ်ကိုတိုးသည်။ ထားဝယ်ဘာသာသည် {{IPA|[-l-]}} (ရှေးဟောင်းမြန်မာစာမှ အသုံးပြုသည်) အလယ်သုံးသေးသည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်များတွင် ကွာခြားမှု ရှိကြသော်လည်း ဗမာဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားများတွင် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အများအားဖြင့် နိမ့်မြင့်သံ လေးမျိုးရှိခြင်းနှင့် [[ဗျည်း]]သံများတူခြင်းနှင့် စာရေးသားရန် [[မြန်မာအက္ခရာ]]များကိုသာ သုံးကြခြင်း စသည်တို့တွင် တူညီကြသည်။ ====ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ==== [[ရန်ကုန်]]-[[မန္တလေး]] တို့တွင် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း ပြောဆိုကြသော စံပြု မြန်မာစကားသည် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် သုံးသော စကားများပင် ဖြစ်သည်။ [[အထက်မြန်မာပြည်]]နှင့် [[အောက်မြန်မာပြည်]]ကြားအဓိက စကားကွာခြားမှုမှာ အသံထွက်ကွာခြားခြင်း မဟုတ်ဘဲ စကားလုံးရွေးချယ်မှု ကွာခြားခြင်းဖြစ်သည်။ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း အသံထွက် ကွာခြားမှု အနည်းငယ် ရှိသည်။ ဥပမာ ရဟန်းသံဃာများကို ကပ်လှူသည့် ဆွမ်းကို အထက်မြန်မာပြည်က '''ဆွမ်း''' [sʰwáɴ] ဟု စာလုံးပေါင်းအတိုင်း အသံထွက်သော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွင် '''ဆွန်း''' [sʰʊ́ɴ] ဟု အသံထွက်ပါသည်။ မန္တလေးတွင် ကျား၊ မ မရွေး မိမိကိုယ်ကို "ကျွန်တော်"ဟု ညွှန်းဆို ပြောကြားလေ့ရှိသည်။ ရန်ကုန်တွင်မူ ‘ကျွန်တော်’ကို အမျိုးသားများသာ သုံးကြပြီး အမျိုးသမီးများက "ကျွန်မ"ဟု သုံးနှုန်းသည်။ အထက်မြန်မာပြည်တွင် မိခင်နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆွေမျိုးသားချင်းများကို ခွဲခြား ခေါ်ဝေါ်နေဆဲ ရှိပြီး အောက်မြန်မာပြည်တွင်မူ သိသိသာသာ ခွဲခြား ထားခြင်း မရှိပေ။ ဥပမာ အထက်မြန်မာပြည်တွင် ဖခင်၏ အမနှင့် ညီမအား အရီးကြီးနှင့် အရီးလေးဟု လည်းကောင်း၊ မိခင်၏ အမနှင့် ညီမအား ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟုသာ ခေါ်ဝေါ်သည်။ မြန်မာစကားသည် အထက်မြန်မာပြည်တွင် မြစ်ဖျားခံခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းမှာ ရန်ကုန်မြို့မှ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဖြစ်ရသည်မှာလည်း ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြို့တော်ဖြစ်လာသည်က တစ်ကြောင်း သတင်းမီဒီယာများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် [[မင်း နေပြည်တော်|မင်းနေပြည်တော်]]မှာ မန္တလေးမြို့ဖြစ်သောကြောင့် ယခင်ကမူ မန္တလေးမြို့သူ မြို့သားများ ပြောကြားသည့် လေယူလေသိမ်းကို စံအဖြစ် ယူဆကြသည်။ ===အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဘာသာစကားပျံ့နှံ့မှု=== မြန်မာစကား ပြောသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသူများ ကြားတွင် အပြောစကားသည် မှတ်သားဖွယ်ရာပင် ညီညွတ်တူညီသည်။ အဓိကကျသော ပထမအကြောင်းအရင်းမှာ ရိုးရာ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း|ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ပညာရေး]] စနစ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း]]များသည် [[ပညာရေး]]ကို များစွာ အားပေးပြီး စကားအပြောအဆို အရေးအသားကောင်းမွန် ညီညွတ်အောင် အလေးထား သင်ကြားပေးသည်။ [[ဗြိတိသျှ]]တို့သည် မြန်မာပြည်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်ပြီး ငါးနှစ်အကြာတွင် တစ်ပြည်လုံး ကောက်ယူခဲ့သော [[သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] နယ်မြေအတွင်း အမျိုးသားများ [[စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှု|စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း]]များ ထူးခြားစွာ မြင့်မားနေပြီး ၆၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်။ စာတတ်မြောက်မှု မရှိသေးသော လူနည်းစုလူမျိုးများရှိရာ [[တောင်ပေါ်ဒေသ]]အချို့ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ခြင်း မပြုလျှင် ထိုကိန်းဂဏန်းထက် ပိုမိုများမည်ဖြစ်ရာ ထိုခေတ်အခါအနေဖြင့် အလွန်မြင့်မားသော နှုန်းထားဖြစ်သည်။ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာမျိုးနွယ် ဗမာစကားပြောသူများ အောက်မြန်မာပြည်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်မှာ များစွာ မကြာသေးသော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွက်လည်း ​ဗမာလူမျိုးများပျံ့နှံ့နေထိုက်ကြပြီး ၎င်းတို့ကို အောက်သားဟုခေါ်ကြသည်။ ၁၈ ရာစု အလယ်ပိုင်းအထိ အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[မွန်လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[လူမျိုးစု|အခြားလူမျိုး]] များ နေထိုင်ကြပြီး ​[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာဘာသာစကား]]က လွှမ်းမိုးထားသည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစကားပြောသည့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်က [[ဟံသာဝတီ]]ပြည်ကို အနိုင်ရရှိပြီးနောက် စတင်၍ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဗမာစကားကိုသာ အဓိကထား သုံးစွဲလာကြသည်။ ၁၈၃၀ ခုနှစ်ရောက်သော အခါ ၎င်းဒေသတွင် နေထိုင်သူများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းက ကိုယ့်ကိုကိုယ် ဗမာ ဟု သတ်မှတ်ပြောဆိုကြသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာများ ပြောင်း ရွေ့လာခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ ကူးပြောင်းခြင်း၊ မွန်လူမျိုးများ ယိုးဒယားသို့ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ အပြန်အလှန်သွေးနှောခြင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဗြိတိသျှ[[ကိုလိုနီခေတ်]]တွင် ဆန်ထုတ်လုပ်မှု အရှိန်မြှင့်လာခြင်း၊ အထက်မြန်မာပြည်တွင် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု မရှိခြင်းများကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းမှုမှာ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ====ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ ပြင်ပ==== ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေ ဒေသိယစကားများသည် စံပြုမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ယောစကား၊ ပလောစကား၊ ဘိတ်စကား၊ ထားဝယ်နှင့် အင်းသားစကားတို့ ဖြစ်သည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်ပုံတို့ များစွာ ကွဲပြားသော်လည်း ဒေသိယစကားများသည် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု အပြန်အလှန်လေ့လာနားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် တနင်္သာရီ ဒေသရှိ စကားများသည် စံပြုမြန်မာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပို၍ ရှေးဆန်သည်။ ရှေးဟောင်း မြန်မာစကားတွင်သာ တွေ့ရသော (လဆွဲ – ဥပမာ – အ္လ ) သံသည် စံပြုမြန်မာစကားတွင် မရှိတော့သော်လည်း ထားဝယ်စကားနှင့် အင်းသားစကားများတွင် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဘိတ်စကားပြောသူများမှာ ၂၅၀၀၀၀ ခန့်ရှိပြီး ထားဝယ်စကား ပြောသူများမှာ ၄၀၀၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ရခိုင်စကားတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ရှေးမြန်မာစကားမှ မပြောင်းလဲပဲ ကျန်ရှိနေသော "ရ" သံ [ɹ]ဖြစ်သည်။ ၎င်းအသံသည် ခေတ်ပေါ် စံပြုမြန်မာစကားတွင် "ယ" သံ [j] အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီ ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်ခုမှာ 'ဧ' သရသံနှင့် 'ဣ' သရသံတို့ ပေါင်းစပ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စံပြုမြန်မာစကားတွင် 'ခွေး' ဆိုသော အသံသည် ရခိုင်စကားသံအားဖြင့် "ခွီး" ဟု အသံထွက်ပါသည်။ ==အသုံးခွဲခြားခြင်း== မြန်မာဘာသာစကားတွင် အသုံးမူကွဲ နှစ်မျိုးရှိသောကြောင့် [[ဘာသာစကား မိသားစု|စုံတွဲဘာသာစကား]] (''Diglossia'') ဖြစ်သည်။ # စာပေဟန် – အမြင့်([[မြန်မာစာ]]) → စာကြီးပေကြီးရေးသားခြင်း၊ သတင်းစာများ၊ အစိုးရ ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးစာများ၊ ရုပ်သံ ရေဒီယို သတင်းကြေညာခြင်း၊ မိန့်ခွန်းပြောခြင်း စသည်တို့တွင် သုံးနှုန်းသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ # စကားပြောဟန် – အနိမ့် ([[မြန်မာစကားသံဖွဲ့ပုံ|မြန်မာစကား]]) → နေ့စဉ်သုံး စကားပြောဆိုသောပုံစံ၊ သာမန်ရုပ်သံအစီအစဉ်များ၊ ကာတွန်း/ဝတ္ထုများ စသည်တို့တွင် လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောဆိုနေကြသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ စာပေပုံစံသည် သာမန်အားဖြင့် အသုံးမရှိတော့သည့် ရှေးရိုးဆန်သော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စကားလုံးများ (ဥပမာ – [[ပစ္စည်း_(သဒ္ဒါ)|ပစ္စည်း]]၊[[ဝိဘတ်]]၊ [[နာမ်စား]]၊ [[သမ္ဗန္ဓ]]) ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသုံးစွဲလျက် ရှိသည်။ အများအားဖြင့် အရေးပုံစံတွင် သုံးနှုန်းနေသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံး တို့သည် မြန်မာစကားပြောပုံစံတွင်ရှိသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံးတို့ဖြင့် လုံးဝ ဆက်စပ်မှုမရှိပါ။ ဥပမာ – * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ဤ → (မြန်မာစကား အသုံး) ဒီ * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ထို → (မြန်မာစကား အသုံး) ဟို * ဝိဘတ် – (မြန်မာစာ အသုံး) ၌ → (မြန်မာစကား အသုံး) မှာ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) များ → (မြန်မာစကား အသုံး) တွေ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) ၏ → (မြန်မာစကား အသုံး) ရဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) နှင့် → (မြန်မာစကား အသုံး) နဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) လျှင် → (မြန်မာစကား အသုံး) ရင် စကားပြောဟန်သည် လေးနက်မှု၊ အာဏာခွန်အားနှင့် ခန်းနားထည်ဝါမှု မရှိသောကြောင့် သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် စာရေးသားခြင်းအတွက် စာပေဟန်ကို ပို၍သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ကျော်အလယ်ပိုင်းနှစ်များမှ စတင်၍ အချို့သော မြန်မာစာရေးဆရာများသည် စာပေဟန်ကို ဖျောက်ဖျက်ပြီး စကားပြောဟန်ဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ '''မင်းလတ်''' ကဲ့သို့ မြန်မာ ဘာသာဗေဒပညာရှင် အချို့က စာပေဟန်မှ ခွဲထွက်ရန်အတွက် အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ စာရေးသားသည့်အခါမှာ စာပေဟန်ကို အတော်များများ အသုံးပြုနေကြ သော်လည်း များမကြာမီကစတင်ပြီး ဟိတ်ဟန်မလိုတဲ့ စာရေးသား ခြင်းကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန်ကို အသုံးပြုခြင်းဟာ ခေတ်စားလာပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့အခါမှာတော့ ရုပ်သံသတင်း၊ ရုပ်ပြစာအုပ်၊ ကြော်ငြာအရေးအသား စသည့် ကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန် သို့မဟုတ် ပိုမိုရိုးရှင်းပြီး ပေါ့ပါးတဲ့ စာရေးဟန်တွေကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ အပြောစကားမှ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှု အဆင့်အလိုက် စကားလုံးသတ်မှတ်ချက်များနှင့် စကားပြောသူတွေရဲ့ အသက်အရွယ်၊ ဆွေမျိုးတော်စပ်မှု စသည့် အနေအထားအရ အရိုအသေပြု ခေါ်ဝေါ်ရတဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေ ရှိသည်။ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှုကို ပြသရန်အတွက် "ပါတယ်"၊ "ပါခင်ဗျ" စသည့် ဝိဘတ် များကို မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။ နာမ်စားတွေမှာလည်း အသုံးပုံစံ အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဆရာ/ဆရာမ၊ အရာရှိ၊ အသက်ကြီးသူ စသည့်သူများအား ခေါ်ဝေါ်ရန်အတွက် ယဉ်ကျေးတဲ့စကားအသုံးအနှုန်းပုံစံတွေ သတ်မှတ်ထားရှိသည်။ ဘာသာရေးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြောဆိုရေးသားတဲ့ အသုံးအနှုန်းများသည်လည်း သာမန် နေ့စဉ်သုံး စကားပြော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် များစွာ ကွာခြားသည်။ === ကြိယာနှင့် ကံပုဒ် ဆက်နွယ်ပုံ === မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[ကံပုဒ်]] လာပြီးမှ အနောက်တွင် [[ကြိယာ]]ပုဒ်လိုက်လေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် - ထမင်းကို (ကံပုဒ်) + စားသည် (ကြိယာပုဒ်)<br> ဥပမာအားဖြင့် [[ဂျပန်ဘာသာစကား]]နှင့် ဤစီရီမှုမျိုးတွင် တူညီသည်။ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]နှင့် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]စသည်တို့တွင်မူ ကြိယာပုဒ် လာပြီးမှ အနောက်တွင် ကံပုဒ် လိုက်လေသည်။ === တက်ကျသံဘာသာစကား === သွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ခုမှာ မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[တက်ကျသံ|အသံအနိမ့်အမြင့်]]ပြောင်းလျှင် စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ [[တက်ကျသံ]]ကို [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]တွင် [[:en:Tone (linguistics)|tone]] ဟုခေါ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား၊ လု၊ လူ၊ လူး၊ ပန့်၊ ပန်၊ ပန်း စသည်ဖြင့် အသံအတက်အကျ ပြောင်းခြင်းသည် တက်ကျသံပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား ဟူသော စကားလုံးသုံးလုံးသည် ဗျည်းလည်းတူသည်၊ သရလည်းတူသည်၊ တက်ကျသံသာကွဲပြားသည်။ တက်ကျသံကွဲပြားသည်သာမက စကားလုံးတစ်လုံးစီ၏ အဓိပ္ပာယ်လည်း ကွဲပြားသွားသည်။ # သူ'''က'''နေသည်။ # သူ'''ကာ'''နေသည်။ # သူ'''ကား'''နေသည်။ အထက်ပါဝါကျများတွင်တွေ့ရသည့်အတိုင်း တက်ကျသံပြောင်းပြောရုံဖြင့် အဓိပ္ပာယ်များ ပြောင်းသွားသည်။ ဤဘာသာစကားမျိုးကို [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|journal=ပညာတန်ဆောင်မဂ္ဂဇင်း|volume=အတွဲ ၅၈၊ အမှတ် ၅|date=မေ ၂၀၀၉|page=စာမျက်နှာ ၃၃|title=မြန်မာဘာသာစကား၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ|author=[[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)|မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]]}}</ref> == စကားလုံးအသံထွက်များ == ဤအပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာ အသံထွက်သင်္ကေတ ([[International Phonetic Alphabet|''နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ'']]) များကိုအသုံးပြုထားခြင်းများပါဝသ်သည်။ === ဗျည်းများ === အောက်ပါတို့သည် ဗျည်းများဖြစ်ကြ၍ ဗျည်းစစ်စစ်ကို ပုံဖော်ရာ၌ "က်၊ ခ်၊ ဂ်..." ဟုရေးသားရသော်လည်း အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဖတ်ရှုမှု လွယ်ကူစေရန် "က၊ ခ၊ ဂ..." ဟူ၍သာ ဇယားများထဲ၌ ဖော်ပြထားသည်။ {| class="wikitable" style="margin: 1em auto; text-align: center;" |+ဗျည်းသံရင်းများ{{sfnp|Chang|2003|p=63}}{{Sfnp|Watkins|2001}} |- !colspan=2| ![[နှုတ်ခမ်းဗျည်း|နှုတ်ခမ်း]] ![[သွားဗျည်း|သွား]] ![[သွားရင်းဗျည်း|သွားရင်း]] ![[သွားရင်း-အာခေါင်ဗျည်း|သွားရင်း-အာခေါင်]]<br />/[[အာခေါင်မာဗျည်း|အာခေါင်မာ]] ![[အာခေါင်ပျော့|အာခေါင်ပျော့]] ![[လည်ချောင်းဗျည်း|လည်ချောင်း]] |- ! rowspan=2|[[နှာသံဗျည်း|နှာသံ]] ! {{small|[[သံပြင်း]]}} | မ ({{IPA|m}}) | | န ({{IPA|n}}) | ည ({{IPA|ɲ}}) | င ({{IPAlink|ŋ}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | မှ ({{IPA|m̥}}) | | နှ ({{IPA|n̥}}) | ညှ ({{IPA|ɲ̊}}) | ငှ ({{IPAlink|ŋ̊}}) | |- ! rowspan=3|[[ရပ်သံဗျည်း|ရပ်သံ]] ! {{small|သံပြင်း}} | ဘ ({{IPA|b}}) | | ဒ ({{IPA|d}}) | ဂျ ({{IPA|dʒ}}) | ဂ ({{IPA|ɡ}}) | |- ! {{small|ပုံမှန်}} | ပ ({{IPA|p}}) | | တ ({{IPA|t}}) | ကျ ({{IPA|tʃ}}) | က ({{IPA|k}}) | ပြစရာမရှိ၊ ရပ်သံကို ညွှန်းသည်။ ({{IPA|ʔ}}) |- ! {{small|[[သံတင်း]]}} | ဖ ({{IPA|pʰ}}) | | ထ ({{IPA|tʰ}}) | ချ ({{IPA|tʃʰ}}) | ခ ({{IPA|kʰ}}) | |- ! rowspan=3|[[ပွတ်တိုက်ဗျည်း|ပွတ်တိုက်]] ! {{small|vသံပြင်း}} | | ဿ ({{IPA|ð}}) ({{IPA|[d̪ð~d̪]}}) | ဇ ({{IPA|z}}) | | | |- ! {{small|သံညင်း}} | | သ ({{IPA|θ}}) ({{IPA|[t̪θ~t̪]}}) | စ ({{IPA|s}}) | ရှ ({{IPA|ʃ}}) | | |- ! {{small|သံတင်း}} | | | ဆ ({{IPA|sʰ}}) | | | ဟ ({{IPA|h}}) |- !rowspan=2|[[သရရွေ့|သရရွေ့]] (သရတစ်ပိုင်း ဗျည်းတစ်ပိုင်း) ! {{small|သံပြင်း}} | | | လ ({{IPA|l}}) | ယ ({{IPA|j}}) | ဝ ({{IPA|w}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | | | လှ ({{IPA|l̥}}) | | ဝှ ({{IPA|ʍ}}) | |} ဂျန်နီနှင့် စန်းစန်းနှင်းထွန်း ({{Harvcoltxt|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}}) တို့အရ 'သ' ၏ သင်္ကေတဖြစ်သော θ နှင့် ð တို့သည် ပွတ်တိုက်ဗျည်းများ ({{IPA|/θ, ð/}}) များဖြစ်ကြ၍ ထိုသင်္ကေတများနေရာ၌ သွားဌာန်ရပ်သံများဖြစ်သော ({{IPA|/t̪, d̪/}}) ကိုသာသုံးသင့်သည်ဟု ဆိုသည်။{{Sfn|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}} (သရရွေ့) သွားရင်းဗျည်း 'ရ်' ({{IPA|/ɹ/}}) သည် မွေးစားစကားလုံးအချို့တွင် 'ယ်' နေရာ၌ အစားထိုး(တူညီသော) ဗျည်းဖြစ်နိုင်သည်။ ​နောက်ဆုံးနှာသံ {{IPA|/ɰ̃/}} သည် မူရင်းနောက်ဆုံးနှာသံ လေးခုဖြစ်သော {{angbr|မ်}} {{IPA|/m/}}, {{angbr|န်}} {{IPA|/n/}}, {{angbr|ဉ်}} {{IPA|/ɲ/}}, {{angbr|င်}} {{IPA|/ŋ/}} တို့နှင့် လျှာဖျားကော့ဗျည်း {{angbr|ဏ}} {{IPA|/ɳ/}} (ပါဠိစာလုံးများ၌သုံးစွဲ) အတွက် အစားထိုးရေးသားနိုင်ကာ နှာသံပြုသင်္ကေတ သေးသေးတင် (ံ) သည် က→ကံ ဟု နှာသံပြရာတွင်သုံးစွဲကြ၍ အများအားဖြင့် နှာသံလယ်နေရာကို အစားထိုးနိုင်လေသည်။ ဥပမာ တံခါး (တန်ခါး, tankhá) ၊ တံတား (တန်တား, tantá) တို့နှင့် ပါဠိနှင့် မူရင်းမြန်မာစကားရှိ {{angbr|မ်}} ကိုလည်း အစားထိုးနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ငံ (ငမ်, ngam) ၊ သုံး (သုမ်း, thóum) ၊ ဆုံး (ဆုံးမ်, sóum) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း 'ည်' နေရာကိုမူ အစားမထိုးနိုင်ပေ။ 'ည' ကို နှာသံအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုထားသောကြောင့်ဖြစ်ကာ 'ည်' သည် အရှေ့အဖွင့်/ပွင့် သရများဖြစ်သော အီး ({{IPA|[iː]}})၊ အဲ ({{IPA|[eː]}}) (သို့) အေး ({{IPA|[ɛː]}}) တို့နှင့် ပို၍ နီးစပ်သည်။ နောက်ဆုံးနှာသံကို သရ၏နှာသံအဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆကြသည်။ သံရင်းမျိုးပြားအရ 'လေလမ်းကြောင်းပိတ်ရပ်သံများ'၏ အရှေ့တွင် နှာသံအဖြစ်တည်ရှိနိုင်သည်။ သာဓကပြရလျှင် မုန်တိုင်း (မုန်ဒိုင်း) ကို သဒ္ဒဗေဒပုံစံဖြင့် {{IPA|/mòʊɰ̃dáɪɰ̃/}} ဟုရေးသားထားသည်ကို အသံထွက်ကြသည်မှာ {{IPA|[mõ̀ũndã́ĩ]}} အဖြစ် အသံပြုကြလေသည်။ === သရများ === {|class="wikitable" ! rowspan="2" align="center"| ! colspan="2" align="center"| [[လုံးချင်းသရ]] ! colspan="2" align="center"| [[သရတွဲ]] |- ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] သရတစ်ဝက် ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] သရတစ်ဝက် |- ! align="center"| [[အပိတ်သရ|အပိတ်]] | align="center"| အီ ({{IPA|i}}) | align="center"| အူ ({{IPA|u}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ပိတ်သရ|တစ်ဝက်ပိတ်]] | align="center"| အေ ({{IPA|e}}) | align="center"| အို ({{IPA|o}}) | align="center"| အေအီ ({{IPA|eɪ}}) | align="center"| အိုအွတ် ({{IPA|oʊ}}) |- ! align="center"| [[အလယ်သရ|အလယ်]] | colspan="2" align="center"| အ(ာ) ({{IPA|ə}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ဖွင့်သရ|တစ်ဝက်ဖွင့်]] | align="center"| အယ် ({{IPA|ɛ}}) | align="center"| အော ({{IPA|ɔ}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[အဖွင့်သရ|အဖွင့်]] | | align="center"| အာ ({{IPA|a}}) | align="center"| အာအစ် ({{IPA|aɪ}}) | align="center"| အာအွတ် ({{IPA|aʊ}}) |} သရတွဲများကို ပြသရာ၌ တစ်လုံးချင်းစီ၏ အသံကို ရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအသံနှစ်ခုသည် ပူးပေါင်း၍ လျင်မြန်စွာရွတ်ဆိုရသည်။ ဥပမာ : {{IPA|/eiʔ/}} ဆိုလျှင် အိတ်/အိပ် ၊ {{IPA|/ouʔ/}} ဆိုလျှင် အုတ်/အုပ် ၊ {{IPA|/aũ/}} ဆိုလျှင် အောင် စသဖြင့်ဖြစ်၏ ။ === လေးသံ === မြန်မာဘာသာ သံနေသံထားဘာသာဖြစ်တော့ [[phoneme|''phonemic'']] ခြားနားချက် သရ[[အသံ]]ပေါ်မှာမူတည်သည်။ မြန်မာဘာသာမှာ အသံခြားနားချက်များက [[လေသံ]]၊ [[phonation|''phonation'']]၊ အသံအ‌ရှိန်၊ အဓွန့်၊ နှင့် သရအရည် အားလုံးပေါ်မှာလည်းမူတည်သည်။ အသံခြားနားချက်လေးခုရှိသည်။ {|class="wikitable" ! အသံနာမည် || [[IPA]] || အနက် |- | နိမ့်သံ || {{IPA|à}} || |- | တက်သံ || {{IPA|á}} || |- | သက်သံ || {{IPA|a̰}} || |- | တိုင်သံ || {{IPA|aʔ}} || |} နမူနာမှာ ‌အသံတွေစကားလုံများ၏ အဓိပ္ပယ်ပျောင်းသည်။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰà/}} (ခါ) * တက်သံ {{IPA|/kʰá/}} (ခါး) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰/}} (ခ) * တိုင်သံ {{IPA|/kʰaʔ/}} (ခတ်) {{IPA|/N/}} ပါတဲ့ဝဏ္ဏမှာ တိုင်သံမပါဘူး။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰàN/}} (ခံ) * တက်သံ {{IPA|/kʰáN/}} (ခန်း) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰N/}} (ခန့်) == အက္ခရာ == {{main|မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာသမိုင်း}} [[File:Vendeurs de plantes médicinales vers Kyaiktiyo Paya.jpg|thumb|မြန်မာအက္ခရာနမူနာများ]] == ဝေါဟာရ == [[မြန်မာဝေါဟာရ]] အများစုသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (''Tibeto-Burman'') စကားမျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး [[ဧကဝဏ္ဏစကားလုံး]](''monosyllabic'') ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ။ သို့ပေမဲ့ အချို့ဝေါဟာရများ အထူးသဖြင့် [[မွေးစားဝေါဟာရ]]များမှာမူ အသံ တစ်သံထက် ပိုထွက်လေ့ရှိသည်။ မွေးစားဝေါဟာရများမှာ များသောအားဖြင့် [[နာမ်]] ပုံစံနများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၏ ကျမ်းစာပေ ဘာသာစကားဖြစ်သော [[ပါဠိဘာသာစကား]]သည် မြန်မာဘာသာစကားအပေါ် အထူးလွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအား ဗုဒ္ဓဘာသာက အထူးလွှမ်းမိုးခြင်း၊ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပါဠိဘာသာစကားကြား ဆင်တူသည့် အသံထွက်စနစ် ရှိခြင်း၊ မြန်မာစာရေးစနစ် ကိုအသုံးပြု၍ ပါဠိဘာသာစကားကို လုံးဝတိတိကျကျ ရေးသားနိုင်ခြင်း စသည့်အချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ပါဠိ]]မှ ဆင်းသက်လာသော [[မွေးစားစကားလုံး]]များသည် ဘာသာတရား၊ အစိုးရ၊ ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ တို့နှင့် ဆက်နွယ်လေ့ ရှိသည်။ ပါဠိစကားလုံးများကို မွေးစားရာတွင် ပုံစံ လေးမျိုးဖြင့် မွေးစားသည်။ # တိုက်ရိုက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား မူရင်း ပါဠိအတိုင်း ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" # အတိုကောက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား အတိုချုံ့၍ ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကမ္မ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကံ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "အရုဏ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "အာရုဏ်" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကုသလ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကုသိုလ်" # နှစ်ခါမွေးစားခြင်း – မူရင်းပါဠိစကားလုံးအား မတူညီတဲ့ မြန်မာစကားလုံးနှစ်မျိုးအတွက် ယူသုံးသည် #*ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "မာန" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "မာန" နှင့် "မာန်" # ပေါင်းစပ်မွေးစားခြင်း – မြန်မာစကားလုံးနှင့် ပါဠိစကားလုံးများအား ရောစပ်၍ စကားလုံးအသစ် တီထွင် အသုံးပြုသည် #* လေယာဉ်ပျံ – လေ←(မြန်မာစကားလုံး) + ယာဉ်←(ပါဠိစကားလုံး) + ပျံ←(မြန်မာစကားလုံး)<br /> * [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]ဘာသာမှ မွေးစားစကားလုံးများသည် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၊ တိုင်းတာ ခြင်တွယ်ခြင်း၊ ခေတ်သစ် ပညာရပ်များနှင့် ဆက်နွယ်သည်။ * [[မွန်ဘာသာ|မွန်]]ဘာသာသည် မြန်မာဘာသာအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု မရှိသောကြောင့် မွန်ဘာသာမှ မွေးစားထားသော ဝေါဟာရများနှင့် မြန်မာ ဝေါဟာရများကို ခွဲခြားနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ * [[သင်္သကရိုက်ဘာသာ]] (ဘာသာတရား)၊ [[တရုတ်ဘာသာ]] (ကစားနည်းနှင့် အစားအသောက်) နှင့် [[ဟိန္ဒီဘာသာ]] (အစားအသောက်၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး) မွေးစားစကားလုံးများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ * တစ်ခြားဘာသာများမှ မွေးစားထားသည့် မြန်မာဝေါဟာရများလည်း ရှိသေးသည်။ {|class="wikitable" |- ! ဘာသာ !! နံပါတ် (မွေးစားစကာလုံ၊ နာမ်မှ) |- | ပါဠိ || ၁၅၃၁ |- | အင်္ဂလိပ် || ၅၇၅ |- | သင်္သကရိုက် || ၃၂၁ |- | ဟိန္ဒီ || ၁၅၈ |- | မွန် || ၉၆ |- | တရုတ် || ၃၁ |- | အာရဗီ || ၁၆ |- | ထိုင်း || ၁၅ |- | ပသျှူး || ၁၄ |- | ရှမ်း || ၁၂ |- | ပြင်သစ် || ၁၂ |- | ကလယ် || ၅ |- | colspan="2" | မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် (၁၉၉၃) |- |} သာဓက – * ဒုက္ခ ({{IPA|[doʔkʰa̰]}}) – [[ပါဠိ]] "''dukkha''" * ရေဒီယို ({{IPA|[rèdìjò]}}) – [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] "''radio''" * စနစ် ({{IPA|[səniʔ]}}) – [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] "စ္နတ်‌" * ကော်ပြန့် ({{IPA|[kɔ̀pja̰n]}}) – အင်္ကျီတို (ဖူကျန့်) တရုတ် 潤餅 (jūn-piáⁿ) * ဇနီး ({{IPA|[zəní]}}) – [[ဟိန္ဒီဘာသာ|ဟိန္ဒီ]] पत्नी (''jani'') * ခေါက်ဆွဲ ({{IPA|[kʰaʊʔ sʰwé]}}) – [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]] "ၶဝ်ႈသွႆး" * ပေ ({{IPA|[pè]}}) – [[ပေါ်တူဂီဘာသာစကား|ပေါ်တူဂယ်]] ''pé'' * အလံ ({{IPA|[əlàn]}}) – [[အာရပ်ဘာသာစကား|အာရပ်]] ''alam'' == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.omniglot.com/writing/burmese.htm Burmese/Myanmar script and pronunciation] at Omniglot * [http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ Myanmar Unicode Character Picker] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209140126/http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ |date=9 December 2012 }} * [http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness Myanmar Unicode Implementation Public Awareness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102193856/http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness |date=2 January 2014 }} * [http://www.myanmarnlp.net.mm/ Myanmar3 keyboard layout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917005659/http://www.myanmarnlp.net.mm/ |date=17 September 2008 }} * [http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ myWin2.2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820160152/http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ |date=20 August 2008 }} === Fonts supporting Burmese characters === * [[:my:Wikipedia:Font|Burmese Wikipedia:Font page]] * [http://www.myanmars.net/unicode/ Burmese Unicode & NLP Research Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209213134/http://www.myanmars.net/unicode/ |date=9 February 2006 }} * [http://www.parabaik.info Parabaik Myanmar Unicode Project GPLed and OFLed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209233532/http://www.parabaik.info/ |date=9 February 2008 }} * [http://www.myanmar-dictionary.org Myanmar-English Unicode dictionary] == ကျမ်းကိုး == {{reflist|2}} * {{cite book | last = Becker | first = Alton L. | editor = E. M. Bruner | title = Text, play, and story: The construction and reconstruction of self and society | url = https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich | year = 1984 | publisher = American Ethnological Society | location = Washington, D.C. | pages = [https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich/page/135 135]–55 | chapter = Biography of a sentence: A Burmese proverb.}} * {{cite book | last = Bernot | first = Denise | title = Le prédicat en birman parlé | language = ပြင်သစ် | year = 1980 | publisher = SELAF | location = Paris | isbn = 2-85297-072-4}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Outline of Burmese grammar | year = 1944 | publisher = Linguistic Society of America | location = Baltimore}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Beginning Burmese | year = 1968 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | last = Green | first = Antony D. | editor = J. Watkins | title = Studies in Burmese linguistics | year = 2005 | publisher = Pacific Linguistics | location = Canberra | isbn = 0-85883-559-2 | pages = 1–25 | chapter = Word, foot, and syllable structure in Burmese.}} * {{cite book | last = Okell | first = John | title = A reference grammar of colloquial Burmese | year = 1969 | publisher = Oxford University Press | location = London}} * {{cite book | last = Roop | first = D. Haigh | title = An introduction to the Burmese writing system | year = 1972 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | author = Taw Sein Ko | title = Elementary handbook of the Burmese language | year = 1924 | publisher = American Baptist Mission Press | location = Rangoon}} * {{cite journal | first = Justin W. | last = Watkins | year = 2001 | title = Illustrations of the IPA: Burmese | url = https://archive.org/details/sim_international-phonetic-association-journal_2001-12_31_2/page/291 | journal = Journal of the International Phonetic Association | volume = 31 | issue = 2 | pages = 291–95 | doi = 10.1017/S0025100301002122}} * {{cite book | last = Wheatley | first = Julian K. | editor = B. Comrie | title = Handbook of the world's major languages | url = https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr | year = 1987 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-520521-9 | pages = [https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr/page/834 834]–54 | chapter = Burmese.}} * {{cite book | editor1 = Patricia M Herbert | editor2 = Anthony Milner | year=1989 | title=South East Asia Languages and Literatures: Languages and Literatures: A Select Guide | url = https://archive.org/details/southeastasialan0000unse | publisher=University of Hawaii Press | isbn= 0-8248-1267-0 }} * မြန်မာအဘိဓာန် * {{cite journal | last=Waxman | first=Nathan | author2 = Aung, Soe Tun | title=The Naturalization of Indic Loan-Words into Burmese: Adoption and Lexical Transformation | journal=Journal of Burma Studies | date=2014 | volume=18 | issue=2 | pages=259–290 | doi=10.1353/jbs.2014.0016}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာဘာသာစကား| ]] gy10q39y1r7mn3vi8gf3zdz97wwq1yi 1036926 1036925 2026-06-09T02:16:59Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036926 wikitext text/x-wiki {{Short description|မြန်မာဘာသာကို ဗမာဘာသာဟု ယခင်ကခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။}} {{Infobox language |name= မြန်မာဘာသာ |ethnicity=[[ဗမာလူမျိုး]] |speakers = {{sigfig|39.2|2}} သန်း |date = ၂၀၂၄ |speakers2=Second language: 10 million (no date)<ref>{{e15|mya|Burmese}}</ref> |fam2=[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] | ancestor = [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း]] | ancestor2 = [[အလယ်ခေတ်]] | script = [[မြန်မာအက္ခရာ]] |nation= [[မြန်မာ]] |agency=[[မြန်မာဘာသာစကား]] |iso1=my |iso2b=bur |iso2t=mya |iso3=my |lc1=[[int|အင်းသား]]|ld1=[[အင်းသားစကား]] |lc2=[[tvn|ထားဝယ်]]|ld2=[[ထားဝယ်ဘာသာစကား]] |lc3=[[tco|တောင်ရိုး]]|ld3=[[တောင်ရိုးဘာသာစကား]] |lc4=[[rki|ရခိုင်]]|ld4=[[ရခိုင်ဘာသာစကား]] |lc5=[[rmz|မရမာ]]|ld5=မရမာဘာသာစကား |lingua=77-AAA-a |map=Idioma birmano.png |mapsize=250px |mapcaption=မြန်မာ |notice=IPA |altname=မြန်မာစာ (ဗမာစာ) |refname=[[မြန်မာ]] |coordinates=21.00° N, 96.00° E|ref=Myanmar|nativename=ဗမာဘာသာစကား|fam1=ဗမာဘာသာစကား|family=မြန်မာဘာသာစကား}} '''မြန်မာဘာသာ''' သို့မဟုတ် '''ဗမာဘာသာ''' ({{Lang-en|Burmese language}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။မြန်မာဘာသာစကား သည် နိုင်ငံ၏ ပင်မလူမျိုးစုဖြစ်သော [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်ဝင်]] တိုင်းရင်းသား ([[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]]၊[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] နှင့် [[ယောလူမျိုး|ယော]]) တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Okell">Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် လူဦးရေ ၃၄ သန်းမှ ၃၈ သန်းကျော်ခန့်သည် မြန်မာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ် ပြောဆိုကြပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသားအသီးသီးကလည်း ဒုတိယဘာသာစကား အဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Ethnologue">Ethnologue (2024). "Burmese". SIL International. Retrieved 2024-10-05.</ref> မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီး၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး ထိုအုပ်စုထဲ၌ ပြောဆိုသူ လူဦးရေအများဆုံးသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[လီဆူဘာသာစကား]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီဘာသာစကား]] တို့နှင့်အတူ လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားခွဲတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). ''Tibeto-Burman languages and classification''. In: Bradley, D. (ed.), ''Papers in Southeast Asian Linguistics No.14'', pp.1–71. Pacific Linguistics, Canberra.</ref>မြန်မာဘာသာသည် အသံအတက်အကျရှိသော တက်ကျသံ နှင့် နိမ့်မြင့်သံသုံး ဘာသာစကားအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဧကဝဏ္ဏ (အသံတစ်ချက်ထွက်) စကားလုံးများ အလွန်များပြားသည်။<ref name="Okell"/> စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံတွင် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ အစီအစဉ်အတိုင်း ရေးသားပြောဆိုရသည့် သရုပ်ခွဲဘာသာစကား လည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley"/> လက်ရှိအသုံးပြုနေသော မြန်မာအက္ခရာ အရေးအသားစနစ်သည် ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား|ဗြာဟ္မီအက္ခရာ]] မှ သမိုင်းအဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Encyclopaedia">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''၊ အတွဲ (၉)။</ref> ==အတန်းအစားခွဲခြင်း== မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]]အုပ်စုရှိ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ]] တွင်ပါဝင်သော [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ]] (''Burmish languages'') မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲတွင် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကား]] (''Sinitic'') မဟုတ်သည့် ဘာသာစကားများတွင် သုံးစွဲသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲ၌ မြန်မာဘာသာစကားသည် စာပေအရေးအသားစနစ် ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာတွင် [[တရုတ်စာ]]၊ ပျူစာ၊ တိဗက်စာနှင့် တောင်ဂွတ်စာ တို့နောက် ပဉ္စမမြောက် ဖြစ်သည်။ ===ဒေသိယစကားများ=== [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း တစ်လျောက်တွင် နေထိုင်ကြသော မြန်မာစကား ပြောဆိုသူများသည် ကွဲပြားခြားနားမှု မပြောပလောက်သော စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ကွာခြားမှုသာ ရှိသည်။ သို့သော် စံပြုမြန်မာစကားဖြင့် ကွာခြားသည့် [[ဒေသိယစကား]] ပြောဆိုသည့် လူနည်းစုများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘေးအစွန် ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။ အဆိုပါ ဒေသိယစကားများမှာ * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] – [[မြိတ်စကား|ဘိတ်စကား]]၊ [[ထားဝယ်စကား]]၊ [[ပုလောစကား]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] – [[ယောစကား]] * [[ရှမ်းပြည်နယ်]] – [[အင်းသားစကား]]၊ [[တောင်ရိုးစကား]]၊ [[ဓနုစကား]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် ပြောဆိုကြသော [[ရခိုင်စကား]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုကြသည့် [[မရမာစကား]] များအား မြန်မာ [[ဒေသိယစကား]]များအဖြစ် ယူဆကြသလို တခါတရံ သီးခြား[[ဘာသာစကား]] များအဖြစ်လည်း ယူဆကြသည်။ ရခိုင်စကားသည် [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း မြန်မာစကား]]နှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည် ({{IPA|[r]}} အသံသုံးသေးသည်)။ တနင်္သာရီတိုင်း၏သီးခြားစကားများမှာ သံရပ်ကိုတိုးသည်။ ထားဝယ်ဘာသာသည် {{IPA|[-l-]}} (ရှေးဟောင်းမြန်မာစာမှ အသုံးပြုသည်) အလယ်သုံးသေးသည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်များတွင် ကွာခြားမှု ရှိကြသော်လည်း ဗမာဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားများတွင် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အများအားဖြင့် နိမ့်မြင့်သံ လေးမျိုးရှိခြင်းနှင့် [[ဗျည်း]]သံများတူခြင်းနှင့် စာရေးသားရန် [[မြန်မာအက္ခရာ]]များကိုသာ သုံးကြခြင်း စသည်တို့တွင် တူညီကြသည်။ ====ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ==== [[ရန်ကုန်]]-[[မန္တလေး]] တို့တွင် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း ပြောဆိုကြသော စံပြု မြန်မာစကားသည် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် သုံးသော စကားများပင် ဖြစ်သည်။ [[အထက်မြန်မာပြည်]]နှင့် [[အောက်မြန်မာပြည်]]ကြားအဓိက စကားကွာခြားမှုမှာ အသံထွက်ကွာခြားခြင်း မဟုတ်ဘဲ စကားလုံးရွေးချယ်မှု ကွာခြားခြင်းဖြစ်သည်။ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း အသံထွက် ကွာခြားမှု အနည်းငယ် ရှိသည်။ ဥပမာ ရဟန်းသံဃာများကို ကပ်လှူသည့် ဆွမ်းကို အထက်မြန်မာပြည်က '''ဆွမ်း''' [sʰwáɴ] ဟု စာလုံးပေါင်းအတိုင်း အသံထွက်သော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွင် '''ဆွန်း''' [sʰʊ́ɴ] ဟု အသံထွက်ပါသည်။ မန္တလေးတွင် ကျား၊ မ မရွေး မိမိကိုယ်ကို "ကျွန်တော်"ဟု ညွှန်းဆို ပြောကြားလေ့ရှိသည်။ ရန်ကုန်တွင်မူ ‘ကျွန်တော်’ကို အမျိုးသားများသာ သုံးကြပြီး အမျိုးသမီးများက "ကျွန်မ"ဟု သုံးနှုန်းသည်။ အထက်မြန်မာပြည်တွင် မိခင်နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆွေမျိုးသားချင်းများကို ခွဲခြား ခေါ်ဝေါ်နေဆဲ ရှိပြီး အောက်မြန်မာပြည်တွင်မူ သိသိသာသာ ခွဲခြား ထားခြင်း မရှိပေ။ ဥပမာ အထက်မြန်မာပြည်တွင် ဖခင်၏ အမနှင့် ညီမအား အရီးကြီးနှင့် အရီးလေးဟု လည်းကောင်း၊ မိခင်၏ အမနှင့် ညီမအား ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟုသာ ခေါ်ဝေါ်သည်။ မြန်မာစကားသည် အထက်မြန်မာပြည်တွင် မြစ်ဖျားခံခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းမှာ ရန်ကုန်မြို့မှ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဖြစ်ရသည်မှာလည်း ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြို့တော်ဖြစ်လာသည်က တစ်ကြောင်း သတင်းမီဒီယာများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် [[မင်း နေပြည်တော်|မင်းနေပြည်တော်]]မှာ မန္တလေးမြို့ဖြစ်သောကြောင့် ယခင်ကမူ မန္တလေးမြို့သူ မြို့သားများ ပြောကြားသည့် လေယူလေသိမ်းကို စံအဖြစ် ယူဆကြသည်။ ===အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဘာသာစကားပျံ့နှံ့မှု=== မြန်မာစကား ပြောသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသူများ ကြားတွင် အပြောစကားသည် မှတ်သားဖွယ်ရာပင် ညီညွတ်တူညီသည်။ အဓိကကျသော ပထမအကြောင်းအရင်းမှာ ရိုးရာ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း|ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ပညာရေး]] စနစ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း]]များသည် [[ပညာရေး]]ကို များစွာ အားပေးပြီး စကားအပြောအဆို အရေးအသားကောင်းမွန် ညီညွတ်အောင် အလေးထား သင်ကြားပေးသည်။ [[ဗြိတိသျှ]]တို့သည် မြန်မာပြည်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်ပြီး ငါးနှစ်အကြာတွင် တစ်ပြည်လုံး ကောက်ယူခဲ့သော [[သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] နယ်မြေအတွင်း အမျိုးသားများ [[စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှု|စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း]]များ ထူးခြားစွာ မြင့်မားနေပြီး ၆၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်။ စာတတ်မြောက်မှု မရှိသေးသော လူနည်းစုလူမျိုးများရှိရာ [[တောင်ပေါ်ဒေသ]]အချို့ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ခြင်း မပြုလျှင် ထိုကိန်းဂဏန်းထက် ပိုမိုများမည်ဖြစ်ရာ ထိုခေတ်အခါအနေဖြင့် အလွန်မြင့်မားသော နှုန်းထားဖြစ်သည်။ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာမျိုးနွယ် ဗမာစကားပြောသူများ အောက်မြန်မာပြည်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်မှာ များစွာ မကြာသေးသော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွက်လည်း ​ဗမာလူမျိုးများပျံ့နှံ့နေထိုက်ကြပြီး ၎င်းတို့ကို အောက်သားဟုခေါ်ကြသည်။ ၁၈ ရာစု အလယ်ပိုင်းအထိ အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[မွန်လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[လူမျိုးစု|အခြားလူမျိုး]] များ နေထိုင်ကြပြီး ​[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာဘာသာစကား]]က လွှမ်းမိုးထားသည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစကားပြောသည့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်က [[ဟံသာဝတီ]]ပြည်ကို အနိုင်ရရှိပြီးနောက် စတင်၍ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဗမာစကားကိုသာ အဓိကထား သုံးစွဲလာကြသည်။ ၁၈၃၀ ခုနှစ်ရောက်သော အခါ ၎င်းဒေသတွင် နေထိုင်သူများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းက ကိုယ့်ကိုကိုယ် ဗမာ ဟု သတ်မှတ်ပြောဆိုကြသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာများ ပြောင်း ရွေ့လာခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ ကူးပြောင်းခြင်း၊ မွန်လူမျိုးများ ယိုးဒယားသို့ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ အပြန်အလှန်သွေးနှောခြင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဗြိတိသျှ[[ကိုလိုနီခေတ်]]တွင် ဆန်ထုတ်လုပ်မှု အရှိန်မြှင့်လာခြင်း၊ အထက်မြန်မာပြည်တွင် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု မရှိခြင်းများကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းမှုမှာ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ====ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ ပြင်ပ==== ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေ ဒေသိယစကားများသည် စံပြုမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ယောစကား၊ ပလောစကား၊ ဘိတ်စကား၊ ထားဝယ်နှင့် အင်းသားစကားတို့ ဖြစ်သည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်ပုံတို့ များစွာ ကွဲပြားသော်လည်း ဒေသိယစကားများသည် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု အပြန်အလှန်လေ့လာနားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် တနင်္သာရီ ဒေသရှိ စကားများသည် စံပြုမြန်မာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပို၍ ရှေးဆန်သည်။ ရှေးဟောင်း မြန်မာစကားတွင်သာ တွေ့ရသော (လဆွဲ – ဥပမာ – အ္လ ) သံသည် စံပြုမြန်မာစကားတွင် မရှိတော့သော်လည်း ထားဝယ်စကားနှင့် အင်းသားစကားများတွင် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဘိတ်စကားပြောသူများမှာ ၂၅၀၀၀၀ ခန့်ရှိပြီး ထားဝယ်စကား ပြောသူများမှာ ၄၀၀၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ရခိုင်စကားတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ရှေးမြန်မာစကားမှ မပြောင်းလဲပဲ ကျန်ရှိနေသော "ရ" သံ [ɹ]ဖြစ်သည်။ ၎င်းအသံသည် ခေတ်ပေါ် စံပြုမြန်မာစကားတွင် "ယ" သံ [j] အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီ ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်ခုမှာ 'ဧ' သရသံနှင့် 'ဣ' သရသံတို့ ပေါင်းစပ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စံပြုမြန်မာစကားတွင် 'ခွေး' ဆိုသော အသံသည် ရခိုင်စကားသံအားဖြင့် "ခွီး" ဟု အသံထွက်ပါသည်။ ==အသုံးခွဲခြားခြင်း== မြန်မာဘာသာစကားတွင် အသုံးမူကွဲ နှစ်မျိုးရှိသောကြောင့် [[ဘာသာစကား မိသားစု|စုံတွဲဘာသာစကား]] (''Diglossia'') ဖြစ်သည်။ # စာပေဟန် – အမြင့်([[မြန်မာစာ]]) → စာကြီးပေကြီးရေးသားခြင်း၊ သတင်းစာများ၊ အစိုးရ ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးစာများ၊ ရုပ်သံ ရေဒီယို သတင်းကြေညာခြင်း၊ မိန့်ခွန်းပြောခြင်း စသည်တို့တွင် သုံးနှုန်းသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ # စကားပြောဟန် – အနိမ့် ([[မြန်မာစကားသံဖွဲ့ပုံ|မြန်မာစကား]]) → နေ့စဉ်သုံး စကားပြောဆိုသောပုံစံ၊ သာမန်ရုပ်သံအစီအစဉ်များ၊ ကာတွန်း/ဝတ္ထုများ စသည်တို့တွင် လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောဆိုနေကြသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ စာပေပုံစံသည် သာမန်အားဖြင့် အသုံးမရှိတော့သည့် ရှေးရိုးဆန်သော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စကားလုံးများ (ဥပမာ – [[ပစ္စည်း_(သဒ္ဒါ)|ပစ္စည်း]]၊[[ဝိဘတ်]]၊ [[နာမ်စား]]၊ [[သမ္ဗန္ဓ]]) ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသုံးစွဲလျက် ရှိသည်။ အများအားဖြင့် အရေးပုံစံတွင် သုံးနှုန်းနေသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံး တို့သည် မြန်မာစကားပြောပုံစံတွင်ရှိသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံးတို့ဖြင့် လုံးဝ ဆက်စပ်မှုမရှိပါ။ ဥပမာ – * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ဤ → (မြန်မာစကား အသုံး) ဒီ * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ထို → (မြန်မာစကား အသုံး) ဟို * ဝိဘတ် – (မြန်မာစာ အသုံး) ၌ → (မြန်မာစကား အသုံး) မှာ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) များ → (မြန်မာစကား အသုံး) တွေ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) ၏ → (မြန်မာစကား အသုံး) ရဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) နှင့် → (မြန်မာစကား အသုံး) နဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) လျှင် → (မြန်မာစကား အသုံး) ရင် စကားပြောဟန်သည် လေးနက်မှု၊ အာဏာခွန်အားနှင့် ခန်းနားထည်ဝါမှု မရှိသောကြောင့် သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် စာရေးသားခြင်းအတွက် စာပေဟန်ကို ပို၍သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ကျော်အလယ်ပိုင်းနှစ်များမှ စတင်၍ အချို့သော မြန်မာစာရေးဆရာများသည် စာပေဟန်ကို ဖျောက်ဖျက်ပြီး စကားပြောဟန်ဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ '''မင်းလတ်''' ကဲ့သို့ မြန်မာ ဘာသာဗေဒပညာရှင် အချို့က စာပေဟန်မှ ခွဲထွက်ရန်အတွက် အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ စာရေးသားသည့်အခါမှာ စာပေဟန်ကို အတော်များများ အသုံးပြုနေကြ သော်လည်း များမကြာမီကစတင်ပြီး ဟိတ်ဟန်မလိုတဲ့ စာရေးသား ခြင်းကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန်ကို အသုံးပြုခြင်းဟာ ခေတ်စားလာပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့အခါမှာတော့ ရုပ်သံသတင်း၊ ရုပ်ပြစာအုပ်၊ ကြော်ငြာအရေးအသား စသည့် ကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန် သို့မဟုတ် ပိုမိုရိုးရှင်းပြီး ပေါ့ပါးတဲ့ စာရေးဟန်တွေကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ အပြောစကားမှ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှု အဆင့်အလိုက် စကားလုံးသတ်မှတ်ချက်များနှင့် စကားပြောသူတွေရဲ့ အသက်အရွယ်၊ ဆွေမျိုးတော်စပ်မှု စသည့် အနေအထားအရ အရိုအသေပြု ခေါ်ဝေါ်ရတဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေ ရှိသည်။ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှုကို ပြသရန်အတွက် "ပါတယ်"၊ "ပါခင်ဗျ" စသည့် ဝိဘတ် များကို မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။ နာမ်စားတွေမှာလည်း အသုံးပုံစံ အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဆရာ/ဆရာမ၊ အရာရှိ၊ အသက်ကြီးသူ စသည့်သူများအား ခေါ်ဝေါ်ရန်အတွက် ယဉ်ကျေးတဲ့စကားအသုံးအနှုန်းပုံစံတွေ သတ်မှတ်ထားရှိသည်။ ဘာသာရေးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြောဆိုရေးသားတဲ့ အသုံးအနှုန်းများသည်လည်း သာမန် နေ့စဉ်သုံး စကားပြော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် များစွာ ကွာခြားသည်။ === ကြိယာနှင့် ကံပုဒ် ဆက်နွယ်ပုံ === မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[ကံပုဒ်]] လာပြီးမှ အနောက်တွင် [[ကြိယာ]]ပုဒ်လိုက်လေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် - ထမင်းကို (ကံပုဒ်) + စားသည် (ကြိယာပုဒ်)<br> ဥပမာအားဖြင့် [[ဂျပန်ဘာသာစကား]]နှင့် ဤစီရီမှုမျိုးတွင် တူညီသည်။ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]နှင့် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]စသည်တို့တွင်မူ ကြိယာပုဒ် လာပြီးမှ အနောက်တွင် ကံပုဒ် လိုက်လေသည်။ === တက်ကျသံဘာသာစကား === သွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ခုမှာ မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[တက်ကျသံ|အသံအနိမ့်အမြင့်]]ပြောင်းလျှင် စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ [[တက်ကျသံ]]ကို [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]တွင် [[:en:Tone (linguistics)|tone]] ဟုခေါ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား၊ လု၊ လူ၊ လူး၊ ပန့်၊ ပန်၊ ပန်း စသည်ဖြင့် အသံအတက်အကျ ပြောင်းခြင်းသည် တက်ကျသံပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား ဟူသော စကားလုံးသုံးလုံးသည် ဗျည်းလည်းတူသည်၊ သရလည်းတူသည်၊ တက်ကျသံသာကွဲပြားသည်။ တက်ကျသံကွဲပြားသည်သာမက စကားလုံးတစ်လုံးစီ၏ အဓိပ္ပာယ်လည်း ကွဲပြားသွားသည်။ # သူ'''က'''နေသည်။ # သူ'''ကာ'''နေသည်။ # သူ'''ကား'''နေသည်။ အထက်ပါဝါကျများတွင်တွေ့ရသည့်အတိုင်း တက်ကျသံပြောင်းပြောရုံဖြင့် အဓိပ္ပာယ်များ ပြောင်းသွားသည်။ ဤဘာသာစကားမျိုးကို [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|journal=ပညာတန်ဆောင်မဂ္ဂဇင်း|volume=အတွဲ ၅၈၊ အမှတ် ၅|date=မေ ၂၀၀၉|page=စာမျက်နှာ ၃၃|title=မြန်မာဘာသာစကား၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ|author=[[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)|မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]]}}</ref> == စကားလုံးအသံထွက်များ == ဤအပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာ အသံထွက်သင်္ကေတ ([[International Phonetic Alphabet|''နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ'']]) များကိုအသုံးပြုထားခြင်းများပါဝသ်သည်။ === ဗျည်းများ === အောက်ပါတို့သည် ဗျည်းများဖြစ်ကြ၍ ဗျည်းစစ်စစ်ကို ပုံဖော်ရာ၌ "က်၊ ခ်၊ ဂ်..." ဟုရေးသားရသော်လည်း အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဖတ်ရှုမှု လွယ်ကူစေရန် "က၊ ခ၊ ဂ..." ဟူ၍သာ ဇယားများထဲ၌ ဖော်ပြထားသည်။ {| class="wikitable" style="margin: 1em auto; text-align: center;" |+ဗျည်းသံရင်းများ{{sfnp|Chang|2003|p=63}}{{Sfnp|Watkins|2001}} |- !colspan=2| ![[နှုတ်ခမ်းဗျည်း|နှုတ်ခမ်း]] ![[သွားဗျည်း|သွား]] ![[သွားရင်းဗျည်း|သွားရင်း]] ![[သွားရင်း-အာခေါင်ဗျည်း|သွားရင်း-အာခေါင်]]<br />/[[အာခေါင်မာဗျည်း|အာခေါင်မာ]] ![[အာခေါင်ပျော့|အာခေါင်ပျော့]] ![[လည်ချောင်းဗျည်း|လည်ချောင်း]] |- ! rowspan=2|[[နှာသံဗျည်း|နှာသံ]] ! {{small|[[သံပြင်း]]}} | မ ({{IPA|m}}) | | န ({{IPA|n}}) | ည ({{IPA|ɲ}}) | င ({{IPAlink|ŋ}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | မှ ({{IPA|m̥}}) | | နှ ({{IPA|n̥}}) | ညှ ({{IPA|ɲ̊}}) | ငှ ({{IPAlink|ŋ̊}}) | |- ! rowspan=3|[[ရပ်သံဗျည်း|ရပ်သံ]] ! {{small|သံပြင်း}} | ဘ ({{IPA|b}}) | | ဒ ({{IPA|d}}) | ဂျ ({{IPA|dʒ}}) | ဂ ({{IPA|ɡ}}) | |- ! {{small|ပုံမှန်}} | ပ ({{IPA|p}}) | | တ ({{IPA|t}}) | ကျ ({{IPA|tʃ}}) | က ({{IPA|k}}) | ပြစရာမရှိ၊ ရပ်သံကို ညွှန်းသည်။ ({{IPA|ʔ}}) |- ! {{small|[[သံတင်း]]}} | ဖ ({{IPA|pʰ}}) | | ထ ({{IPA|tʰ}}) | ချ ({{IPA|tʃʰ}}) | ခ ({{IPA|kʰ}}) | |- ! rowspan=3|[[ပွတ်တိုက်ဗျည်း|ပွတ်တိုက်]] ! {{small|vသံပြင်း}} | | ဿ ({{IPA|ð}}) ({{IPA|[d̪ð~d̪]}}) | ဇ ({{IPA|z}}) | | | |- ! {{small|သံညင်း}} | | သ ({{IPA|θ}}) ({{IPA|[t̪θ~t̪]}}) | စ ({{IPA|s}}) | ရှ ({{IPA|ʃ}}) | | |- ! {{small|သံတင်း}} | | | ဆ ({{IPA|sʰ}}) | | | ဟ ({{IPA|h}}) |- !rowspan=2|[[သရရွေ့|သရရွေ့]] (သရတစ်ပိုင်း ဗျည်းတစ်ပိုင်း) ! {{small|သံပြင်း}} | | | လ ({{IPA|l}}) | ယ ({{IPA|j}}) | ဝ ({{IPA|w}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | | | လှ ({{IPA|l̥}}) | | ဝှ ({{IPA|ʍ}}) | |} ဂျန်နီနှင့် စန်းစန်းနှင်းထွန်း ({{Harvcoltxt|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}}) တို့အရ 'သ' ၏ သင်္ကေတဖြစ်သော θ နှင့် ð တို့သည် ပွတ်တိုက်ဗျည်းများ ({{IPA|/θ, ð/}}) များဖြစ်ကြ၍ ထိုသင်္ကေတများနေရာ၌ သွားဌာန်ရပ်သံများဖြစ်သော ({{IPA|/t̪, d̪/}}) ကိုသာသုံးသင့်သည်ဟု ဆိုသည်။{{Sfn|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}} (သရရွေ့) သွားရင်းဗျည်း 'ရ်' ({{IPA|/ɹ/}}) သည် မွေးစားစကားလုံးအချို့တွင် 'ယ်' နေရာ၌ အစားထိုး(တူညီသော) ဗျည်းဖြစ်နိုင်သည်။ ​နောက်ဆုံးနှာသံ {{IPA|/ɰ̃/}} သည် မူရင်းနောက်ဆုံးနှာသံ လေးခုဖြစ်သော {{angbr|မ်}} {{IPA|/m/}}, {{angbr|န်}} {{IPA|/n/}}, {{angbr|ဉ်}} {{IPA|/ɲ/}}, {{angbr|င်}} {{IPA|/ŋ/}} တို့နှင့် လျှာဖျားကော့ဗျည်း {{angbr|ဏ}} {{IPA|/ɳ/}} (ပါဠိစာလုံးများ၌သုံးစွဲ) အတွက် အစားထိုးရေးသားနိုင်ကာ နှာသံပြုသင်္ကေတ သေးသေးတင် (ံ) သည် က→ကံ ဟု နှာသံပြရာတွင်သုံးစွဲကြ၍ အများအားဖြင့် နှာသံလယ်နေရာကို အစားထိုးနိုင်လေသည်။ ဥပမာ တံခါး (တန်ခါး, tankhá) ၊ တံတား (တန်တား, tantá) တို့နှင့် ပါဠိနှင့် မူရင်းမြန်မာစကားရှိ {{angbr|မ်}} ကိုလည်း အစားထိုးနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ငံ (ငမ်, ngam) ၊ သုံး (သုမ်း, thóum) ၊ ဆုံး (ဆုံးမ်, sóum) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း 'ည်' နေရာကိုမူ အစားမထိုးနိုင်ပေ။ 'ည' ကို နှာသံအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုထားသောကြောင့်ဖြစ်ကာ 'ည်' သည် အရှေ့အဖွင့်/ပွင့် သရများဖြစ်သော အီး ({{IPA|[iː]}})၊ အဲ ({{IPA|[eː]}}) (သို့) အေး ({{IPA|[ɛː]}}) တို့နှင့် ပို၍ နီးစပ်သည်။ နောက်ဆုံးနှာသံကို သရ၏နှာသံအဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆကြသည်။ သံရင်းမျိုးပြားအရ 'လေလမ်းကြောင်းပိတ်ရပ်သံများ'၏ အရှေ့တွင် နှာသံအဖြစ်တည်ရှိနိုင်သည်။ သာဓကပြရလျှင် မုန်တိုင်း (မုန်ဒိုင်း) ကို သဒ္ဒဗေဒပုံစံဖြင့် {{IPA|/mòʊɰ̃dáɪɰ̃/}} ဟုရေးသားထားသည်ကို အသံထွက်ကြသည်မှာ {{IPA|[mõ̀ũndã́ĩ]}} အဖြစ် အသံပြုကြလေသည်။ === သရများ === {|class="wikitable" ! rowspan="2" align="center"| ! colspan="2" align="center"| [[လုံးချင်းသရ]] ! colspan="2" align="center"| [[သရတွဲ]] |- ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] သရတစ်ဝက် ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] သရတစ်ဝက် |- ! align="center"| [[အပိတ်သရ|အပိတ်]] | align="center"| အီ ({{IPA|i}}) | align="center"| အူ ({{IPA|u}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ပိတ်သရ|တစ်ဝက်ပိတ်]] | align="center"| အေ ({{IPA|e}}) | align="center"| အို ({{IPA|o}}) | align="center"| အေအီ ({{IPA|eɪ}}) | align="center"| အိုအွတ် ({{IPA|oʊ}}) |- ! align="center"| [[အလယ်သရ|အလယ်]] | colspan="2" align="center"| အ(ာ) ({{IPA|ə}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ဖွင့်သရ|တစ်ဝက်ဖွင့်]] | align="center"| အယ် ({{IPA|ɛ}}) | align="center"| အော ({{IPA|ɔ}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[အဖွင့်သရ|အဖွင့်]] | | align="center"| အာ ({{IPA|a}}) | align="center"| အာအစ် ({{IPA|aɪ}}) | align="center"| အာအွတ် ({{IPA|aʊ}}) |} သရတွဲများကို ပြသရာ၌ တစ်လုံးချင်းစီ၏ အသံကို ရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအသံနှစ်ခုသည် ပူးပေါင်း၍ လျင်မြန်စွာရွတ်ဆိုရသည်။ ဥပမာ : {{IPA|/eiʔ/}} ဆိုလျှင် အိတ်/အိပ် ၊ {{IPA|/ouʔ/}} ဆိုလျှင် အုတ်/အုပ် ၊ {{IPA|/aũ/}} ဆိုလျှင် အောင် စသဖြင့်ဖြစ်၏ ။ === လေးသံ === မြန်မာဘာသာ သံနေသံထားဘာသာဖြစ်တော့ [[phoneme|''phonemic'']] ခြားနားချက် သရ[[အသံ]]ပေါ်မှာမူတည်သည်။ မြန်မာဘာသာမှာ အသံခြားနားချက်များက [[လေသံ]]၊ [[phonation|''phonation'']]၊ အသံအ‌ရှိန်၊ အဓွန့်၊ နှင့် သရအရည် အားလုံးပေါ်မှာလည်းမူတည်သည်။ အသံခြားနားချက်လေးခုရှိသည်။ {|class="wikitable" ! အသံနာမည် || [[IPA]] || အနက် |- | နိမ့်သံ || {{IPA|à}} || |- | တက်သံ || {{IPA|á}} || |- | သက်သံ || {{IPA|a̰}} || |- | တိုင်သံ || {{IPA|aʔ}} || |} နမူနာမှာ ‌အသံတွေစကားလုံများ၏ အဓိပ္ပယ်ပျောင်းသည်။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰà/}} (ခါ) * တက်သံ {{IPA|/kʰá/}} (ခါး) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰/}} (ခ) * တိုင်သံ {{IPA|/kʰaʔ/}} (ခတ်) {{IPA|/N/}} ပါတဲ့ဝဏ္ဏမှာ တိုင်သံမပါဘူး။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰàN/}} (ခံ) * တက်သံ {{IPA|/kʰáN/}} (ခန်း) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰N/}} (ခန့်) == အက္ခရာ == {{main|မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာသမိုင်း}} [[File:Vendeurs de plantes médicinales vers Kyaiktiyo Paya.jpg|thumb|မြန်မာအက္ခရာနမူနာများ]] == ဝေါဟာရ == [[မြန်မာဝေါဟာရ]] အများစုသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (''Tibeto-Burman'') စကားမျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး [[ဧကဝဏ္ဏစကားလုံး]](''monosyllabic'') ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ။ သို့ပေမဲ့ အချို့ဝေါဟာရများ အထူးသဖြင့် [[မွေးစားဝေါဟာရ]]များမှာမူ အသံ တစ်သံထက် ပိုထွက်လေ့ရှိသည်။ မွေးစားဝေါဟာရများမှာ များသောအားဖြင့် [[နာမ်]] ပုံစံနများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၏ ကျမ်းစာပေ ဘာသာစကားဖြစ်သော [[ပါဠိဘာသာစကား]]သည် မြန်မာဘာသာစကားအပေါ် အထူးလွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအား ဗုဒ္ဓဘာသာက အထူးလွှမ်းမိုးခြင်း၊ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပါဠိဘာသာစကားကြား ဆင်တူသည့် အသံထွက်စနစ် ရှိခြင်း၊ မြန်မာစာရေးစနစ် ကိုအသုံးပြု၍ ပါဠိဘာသာစကားကို လုံးဝတိတိကျကျ ရေးသားနိုင်ခြင်း စသည့်အချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ပါဠိ]]မှ ဆင်းသက်လာသော [[မွေးစားစကားလုံး]]များသည် ဘာသာတရား၊ အစိုးရ၊ ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ တို့နှင့် ဆက်နွယ်လေ့ ရှိသည်။ ပါဠိစကားလုံးများကို မွေးစားရာတွင် ပုံစံ လေးမျိုးဖြင့် မွေးစားသည်။ # တိုက်ရိုက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား မူရင်း ပါဠိအတိုင်း ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" # အတိုကောက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား အတိုချုံ့၍ ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကမ္မ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကံ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "အရုဏ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "အာရုဏ်" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကုသလ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကုသိုလ်" # နှစ်ခါမွေးစားခြင်း – မူရင်းပါဠိစကားလုံးအား မတူညီတဲ့ မြန်မာစကားလုံးနှစ်မျိုးအတွက် ယူသုံးသည် #*ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "မာန" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "မာန" နှင့် "မာန်" # ပေါင်းစပ်မွေးစားခြင်း – မြန်မာစကားလုံးနှင့် ပါဠိစကားလုံးများအား ရောစပ်၍ စကားလုံးအသစ် တီထွင် အသုံးပြုသည် #* လေယာဉ်ပျံ – လေ←(မြန်မာစကားလုံး) + ယာဉ်←(ပါဠိစကားလုံး) + ပျံ←(မြန်မာစကားလုံး)<br /> * [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]ဘာသာမှ မွေးစားစကားလုံးများသည် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၊ တိုင်းတာ ခြင်တွယ်ခြင်း၊ ခေတ်သစ် ပညာရပ်များနှင့် ဆက်နွယ်သည်။ * [[မွန်ဘာသာ|မွန်]]ဘာသာသည် မြန်မာဘာသာအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု မရှိသောကြောင့် မွန်ဘာသာမှ မွေးစားထားသော ဝေါဟာရများနှင့် မြန်မာ ဝေါဟာရများကို ခွဲခြားနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ * [[သင်္သကရိုက်ဘာသာ]] (ဘာသာတရား)၊ [[တရုတ်ဘာသာ]] (ကစားနည်းနှင့် အစားအသောက်) နှင့် [[ဟိန္ဒီဘာသာ]] (အစားအသောက်၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး) မွေးစားစကားလုံးများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ * တစ်ခြားဘာသာများမှ မွေးစားထားသည့် မြန်မာဝေါဟာရများလည်း ရှိသေးသည်။ {|class="wikitable" |- ! ဘာသာ !! နံပါတ် (မွေးစားစကာလုံ၊ နာမ်မှ) |- | ပါဠိ || ၁၅၃၁ |- | အင်္ဂလိပ် || ၅၇၅ |- | သင်္သကရိုက် || ၃၂၁ |- | ဟိန္ဒီ || ၁၅၈ |- | မွန် || ၉၆ |- | တရုတ် || ၃၁ |- | အာရဗီ || ၁၆ |- | ထိုင်း || ၁၅ |- | ပသျှူး || ၁၄ |- | ရှမ်း || ၁၂ |- | ပြင်သစ် || ၁၂ |- | ကလယ် || ၅ |- | colspan="2" | မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် (၁၉၉၃) |- |} သာဓက – * ဒုက္ခ ({{IPA|[doʔkʰa̰]}}) – [[ပါဠိ]] "''dukkha''" * ရေဒီယို ({{IPA|[rèdìjò]}}) – [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] "''radio''" * စနစ် ({{IPA|[səniʔ]}}) – [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] "စ္နတ်‌" * ကော်ပြန့် ({{IPA|[kɔ̀pja̰n]}}) – အင်္ကျီတို (ဖူကျန့်) တရုတ် 潤餅 (jūn-piáⁿ) * ဇနီး ({{IPA|[zəní]}}) – [[ဟိန္ဒီဘာသာ|ဟိန္ဒီ]] पत्नी (''jani'') * ခေါက်ဆွဲ ({{IPA|[kʰaʊʔ sʰwé]}}) – [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]] "ၶဝ်ႈသွႆး" * ပေ ({{IPA|[pè]}}) – [[ပေါ်တူဂီဘာသာစကား|ပေါ်တူဂယ်]] ''pé'' * အလံ ({{IPA|[əlàn]}}) – [[အာရပ်ဘာသာစကား|အာရပ်]] ''alam'' == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.omniglot.com/writing/burmese.htm Burmese/Myanmar script and pronunciation] at Omniglot * [http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ Myanmar Unicode Character Picker] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209140126/http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ |date=9 December 2012 }} * [http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness Myanmar Unicode Implementation Public Awareness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102193856/http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness |date=2 January 2014 }} * [http://www.myanmarnlp.net.mm/ Myanmar3 keyboard layout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917005659/http://www.myanmarnlp.net.mm/ |date=17 September 2008 }} * [http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ myWin2.2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820160152/http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ |date=20 August 2008 }} === Fonts supporting Burmese characters === * [[:my:Wikipedia:Font|Burmese Wikipedia:Font page]] * [http://www.myanmars.net/unicode/ Burmese Unicode & NLP Research Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209213134/http://www.myanmars.net/unicode/ |date=9 February 2006 }} * [http://www.parabaik.info Parabaik Myanmar Unicode Project GPLed and OFLed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209233532/http://www.parabaik.info/ |date=9 February 2008 }} * [http://www.myanmar-dictionary.org Myanmar-English Unicode dictionary] == ကျမ်းကိုး == {{reflist|2}} * {{cite book | last = Becker | first = Alton L. | editor = E. M. Bruner | title = Text, play, and story: The construction and reconstruction of self and society | url = https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich | year = 1984 | publisher = American Ethnological Society | location = Washington, D.C. | pages = [https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich/page/135 135]–55 | chapter = Biography of a sentence: A Burmese proverb.}} * {{cite book | last = Bernot | first = Denise | title = Le prédicat en birman parlé | language = ပြင်သစ် | year = 1980 | publisher = SELAF | location = Paris | isbn = 2-85297-072-4}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Outline of Burmese grammar | year = 1944 | publisher = Linguistic Society of America | location = Baltimore}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Beginning Burmese | year = 1968 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | last = Green | first = Antony D. | editor = J. Watkins | title = Studies in Burmese linguistics | year = 2005 | publisher = Pacific Linguistics | location = Canberra | isbn = 0-85883-559-2 | pages = 1–25 | chapter = Word, foot, and syllable structure in Burmese.}} * {{cite book | last = Okell | first = John | title = A reference grammar of colloquial Burmese | year = 1969 | publisher = Oxford University Press | location = London}} * {{cite book | last = Roop | first = D. Haigh | title = An introduction to the Burmese writing system | year = 1972 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | author = Taw Sein Ko | title = Elementary handbook of the Burmese language | year = 1924 | publisher = American Baptist Mission Press | location = Rangoon}} * {{cite journal | first = Justin W. | last = Watkins | year = 2001 | title = Illustrations of the IPA: Burmese | url = https://archive.org/details/sim_international-phonetic-association-journal_2001-12_31_2/page/291 | journal = Journal of the International Phonetic Association | volume = 31 | issue = 2 | pages = 291–95 | doi = 10.1017/S0025100301002122}} * {{cite book | last = Wheatley | first = Julian K. | editor = B. Comrie | title = Handbook of the world's major languages | url = https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr | year = 1987 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-520521-9 | pages = [https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr/page/834 834]–54 | chapter = Burmese.}} * {{cite book | editor1 = Patricia M Herbert | editor2 = Anthony Milner | year=1989 | title=South East Asia Languages and Literatures: Languages and Literatures: A Select Guide | url = https://archive.org/details/southeastasialan0000unse | publisher=University of Hawaii Press | isbn= 0-8248-1267-0 }} * မြန်မာအဘိဓာန် * {{cite journal | last=Waxman | first=Nathan | author2 = Aung, Soe Tun | title=The Naturalization of Indic Loan-Words into Burmese: Adoption and Lexical Transformation | journal=Journal of Burma Studies | date=2014 | volume=18 | issue=2 | pages=259–290 | doi=10.1353/jbs.2014.0016}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာဘာသာစကား| ]] p31lhesr38g27deatehn8k7mdop63z1 1036927 1036926 2026-06-09T02:18:06Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036927 wikitext text/x-wiki {{Short description|မြန်မာဘာသာကို ဗမာဘာသာဟု ယခင်ကခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။}} {{Infobox language |name= မြန်မာဘာသာ |ethnicity=[[ဗမာလူမျိုး]] |speakers = {{sigfig|39.2|2}} သန်း |date = ၂၀၂၄ |speakers2=Second language: 10 million (no date)<ref>{{e15|mya|Burmese}}</ref> |fam2=[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] | ancestor = [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း]] | ancestor2 = [[အလယ်ခေတ်]] | script = [[မြန်မာအက္ခရာ]] |nation= [[မြန်မာ]] |agency=[[မြန်မာဘာသာစကား]] |iso1=my |iso2b=bur |iso2t=mya |iso3=my |lc1=[[int|အင်းသား]]|ld1=[[အင်းသားစကား]] |lc2=[[tvn|ထားဝယ်]]|ld2=[[ထားဝယ်ဘာသာစကား]] |lc3=[[tco|တောင်ရိုး]]|ld3=[[တောင်ရိုးဘာသာစကား]] |lc4=[[rki|ရခိုင်]]|ld4=[[ရခိုင်ဘာသာစကား]] |lc5=[[rmz|မရမာ]]|ld5=မရမာဘာသာစကား |lingua=77-AAA-a |map=Idioma birmano.png |mapsize=250px |mapcaption=မြန်မာ |notice=IPA |altname=မြန်မာစာ (ဗမာစာ) |refname=[[မြန်မာ]] |coordinates=21.00° N, 96.00° E|ref=Myanmar|nativename=ဗမာဘာသာစကား|fam1=ဗမာဘာသာစကား|family=မြန်မာဘာသာစကား}} '''မြန်မာဘာသာ''' သို့မဟုတ် '''ဗမာဘာသာ''' ({{Lang-en|Burmese language}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။မြန်မာဘာသာစကား သည် နိုင်ငံ၏ ပင်မလူမျိုးစုဖြစ်သော [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်ဝင်]] တိုင်းရင်းသား ([[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊[[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]]၊[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]] နှင့် [[ယောလူမျိုး|ယော]]) တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Okell">Okell, John (1969). ''A Reference Grammar of Colloquial Burmese''. Oxford University Press.</ref> ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် လူဦးရေ ၃၄ သန်းမှ ၃၈ သန်းကျော်ခန့်သည် မြန်မာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ် ပြောဆိုကြပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသားအသီးသီးကလည်း ဒုတိယဘာသာစကား အဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Ethnologue">Ethnologue (2024). "Burmese". SIL International. Retrieved 2024-10-05.</ref> မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီး၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး ထိုအုပ်စုထဲ၌ ပြောဆိုသူ လူဦးရေအများဆုံးသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[လီဆူဘာသာစကား]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီဘာသာစကား]] တို့နှင့်အတူ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားခွဲ]]တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). ''Tibeto-Burman languages and classification''. In: Bradley, D. (ed.), ''Papers in Southeast Asian Linguistics No.14'', pp.1–71. Pacific Linguistics, Canberra.</ref>မြန်မာဘာသာသည် အသံအတက်အကျရှိသော တက်ကျသံ နှင့် နိမ့်မြင့်သံသုံး ဘာသာစကားအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဧကဝဏ္ဏ (အသံတစ်ချက်ထွက်) စကားလုံးများ အလွန်များပြားသည်။<ref name="Okell"/> စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံတွင် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ အစီအစဉ်အတိုင်း ရေးသားပြောဆိုရသည့် သရုပ်ခွဲဘာသာစကား လည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley"/> လက်ရှိအသုံးပြုနေသော မြန်မာအက္ခရာ အရေးအသားစနစ်သည် ရှေးဟောင်း [[ဗြာဟ္မီအရေးအသား|ဗြာဟ္မီအက္ခရာ]] မှ သမိုင်းအဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Encyclopaedia">''မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း''၊ အတွဲ (၉)။</ref> ==အတန်းအစားခွဲခြင်း== မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] [[ဘာသာစကား မိသားစု]] ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]]အုပ်စုရှိ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ]] တွင်ပါဝင်သော [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ]] (''Burmish languages'') မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲတွင် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကား]] (''Sinitic'') မဟုတ်သည့် ဘာသာစကားများတွင် သုံးစွဲသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲ၌ မြန်မာဘာသာစကားသည် စာပေအရေးအသားစနစ် ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာတွင် [[တရုတ်စာ]]၊ ပျူစာ၊ တိဗက်စာနှင့် တောင်ဂွတ်စာ တို့နောက် ပဉ္စမမြောက် ဖြစ်သည်။ ===ဒေသိယစကားများ=== [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း တစ်လျောက်တွင် နေထိုင်ကြသော မြန်မာစကား ပြောဆိုသူများသည် ကွဲပြားခြားနားမှု မပြောပလောက်သော စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ကွာခြားမှုသာ ရှိသည်။ သို့သော် စံပြုမြန်မာစကားဖြင့် ကွာခြားသည့် [[ဒေသိယစကား]] ပြောဆိုသည့် လူနည်းစုများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘေးအစွန် ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။ အဆိုပါ ဒေသိယစကားများမှာ * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] – [[မြိတ်စကား|ဘိတ်စကား]]၊ [[ထားဝယ်စကား]]၊ [[ပုလောစကား]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] – [[ယောစကား]] * [[ရှမ်းပြည်နယ်]] – [[အင်းသားစကား]]၊ [[တောင်ရိုးစကား]]၊ [[ဓနုစကား]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် ပြောဆိုကြသော [[ရခိုင်စကား]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုကြသည့် [[မရမာစကား]] များအား မြန်မာ [[ဒေသိယစကား]]များအဖြစ် ယူဆကြသလို တခါတရံ သီးခြား[[ဘာသာစကား]] များအဖြစ်လည်း ယူဆကြသည်။ ရခိုင်စကားသည် [[ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာစကား|ရှေးဟောင်း မြန်မာစကား]]နှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည် ({{IPA|[r]}} အသံသုံးသေးသည်)။ တနင်္သာရီတိုင်း၏သီးခြားစကားများမှာ သံရပ်ကိုတိုးသည်။ ထားဝယ်ဘာသာသည် {{IPA|[-l-]}} (ရှေးဟောင်းမြန်မာစာမှ အသုံးပြုသည်) အလယ်သုံးသေးသည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်များတွင် ကွာခြားမှု ရှိကြသော်လည်း ဗမာဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားများတွင် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အများအားဖြင့် နိမ့်မြင့်သံ လေးမျိုးရှိခြင်းနှင့် [[ဗျည်း]]သံများတူခြင်းနှင့် စာရေးသားရန် [[မြန်မာအက္ခရာ]]များကိုသာ သုံးကြခြင်း စသည်တို့တွင် တူညီကြသည်။ ====ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ==== [[ရန်ကုန်]]-[[မန္တလေး]] တို့တွင် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း ပြောဆိုကြသော စံပြု မြန်မာစကားသည် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် သုံးသော စကားများပင် ဖြစ်သည်။ [[အထက်မြန်မာပြည်]]နှင့် [[အောက်မြန်မာပြည်]]ကြားအဓိက စကားကွာခြားမှုမှာ အသံထွက်ကွာခြားခြင်း မဟုတ်ဘဲ စကားလုံးရွေးချယ်မှု ကွာခြားခြင်းဖြစ်သည်။ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း အသံထွက် ကွာခြားမှု အနည်းငယ် ရှိသည်။ ဥပမာ ရဟန်းသံဃာများကို ကပ်လှူသည့် ဆွမ်းကို အထက်မြန်မာပြည်က '''ဆွမ်း''' [sʰwáɴ] ဟု စာလုံးပေါင်းအတိုင်း အသံထွက်သော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွင် '''ဆွန်း''' [sʰʊ́ɴ] ဟု အသံထွက်ပါသည်။ မန္တလေးတွင် ကျား၊ မ မရွေး မိမိကိုယ်ကို "ကျွန်တော်"ဟု ညွှန်းဆို ပြောကြားလေ့ရှိသည်။ ရန်ကုန်တွင်မူ ‘ကျွန်တော်’ကို အမျိုးသားများသာ သုံးကြပြီး အမျိုးသမီးများက "ကျွန်မ"ဟု သုံးနှုန်းသည်။ အထက်မြန်မာပြည်တွင် မိခင်နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆွေမျိုးသားချင်းများကို ခွဲခြား ခေါ်ဝေါ်နေဆဲ ရှိပြီး အောက်မြန်မာပြည်တွင်မူ သိသိသာသာ ခွဲခြား ထားခြင်း မရှိပေ။ ဥပမာ အထက်မြန်မာပြည်တွင် ဖခင်၏ အမနှင့် ညီမအား အရီးကြီးနှင့် အရီးလေးဟု လည်းကောင်း၊ မိခင်၏ အမနှင့် ညီမအား ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟုသာ ခေါ်ဝေါ်သည်။ မြန်မာစကားသည် အထက်မြန်မာပြည်တွင် မြစ်ဖျားခံခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းမှာ ရန်ကုန်မြို့မှ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဖြစ်ရသည်မှာလည်း ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြို့တော်ဖြစ်လာသည်က တစ်ကြောင်း သတင်းမီဒီယာများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် [[မင်း နေပြည်တော်|မင်းနေပြည်တော်]]မှာ မန္တလေးမြို့ဖြစ်သောကြောင့် ယခင်ကမူ မန္တလေးမြို့သူ မြို့သားများ ပြောကြားသည့် လေယူလေသိမ်းကို စံအဖြစ် ယူဆကြသည်။ ===အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဘာသာစကားပျံ့နှံ့မှု=== မြန်မာစကား ပြောသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသူများ ကြားတွင် အပြောစကားသည် မှတ်သားဖွယ်ရာပင် ညီညွတ်တူညီသည်။ အဓိကကျသော ပထမအကြောင်းအရင်းမှာ ရိုးရာ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း|ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ပညာရေး]] စနစ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း]]များသည် [[ပညာရေး]]ကို များစွာ အားပေးပြီး စကားအပြောအဆို အရေးအသားကောင်းမွန် ညီညွတ်အောင် အလေးထား သင်ကြားပေးသည်။ [[ဗြိတိသျှ]]တို့သည် မြန်မာပြည်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်ပြီး ငါးနှစ်အကြာတွင် တစ်ပြည်လုံး ကောက်ယူခဲ့သော [[သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] နယ်မြေအတွင်း အမျိုးသားများ [[စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှု|စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း]]များ ထူးခြားစွာ မြင့်မားနေပြီး ၆၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်။ စာတတ်မြောက်မှု မရှိသေးသော လူနည်းစုလူမျိုးများရှိရာ [[တောင်ပေါ်ဒေသ]]အချို့ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ခြင်း မပြုလျှင် ထိုကိန်းဂဏန်းထက် ပိုမိုများမည်ဖြစ်ရာ ထိုခေတ်အခါအနေဖြင့် အလွန်မြင့်မားသော နှုန်းထားဖြစ်သည်။ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာမျိုးနွယ် ဗမာစကားပြောသူများ အောက်မြန်မာပြည်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်မှာ များစွာ မကြာသေးသော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွက်လည်း ​ဗမာလူမျိုးများပျံ့နှံ့နေထိုက်ကြပြီး ၎င်းတို့ကို အောက်သားဟုခေါ်ကြသည်။ ၁၈ ရာစု အလယ်ပိုင်းအထိ အောက်မြန်မာပြည်တွင် [[မွန်လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[လူမျိုးစု|အခြားလူမျိုး]] များ နေထိုင်ကြပြီး ​[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာဘာသာစကား]]က လွှမ်းမိုးထားသည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစကားပြောသည့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်က [[ဟံသာဝတီ]]ပြည်ကို အနိုင်ရရှိပြီးနောက် စတင်၍ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဗမာစကားကိုသာ အဓိကထား သုံးစွဲလာကြသည်။ ၁၈၃၀ ခုနှစ်ရောက်သော အခါ ၎င်းဒေသတွင် နေထိုင်သူများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းက ကိုယ့်ကိုကိုယ် ဗမာ ဟု သတ်မှတ်ပြောဆိုကြသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာများ ပြောင်း ရွေ့လာခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ ကူးပြောင်းခြင်း၊ မွန်လူမျိုးများ ယိုးဒယားသို့ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ အပြန်အလှန်သွေးနှောခြင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဗြိတိသျှ[[ကိုလိုနီခေတ်]]တွင် ဆန်ထုတ်လုပ်မှု အရှိန်မြှင့်လာခြင်း၊ အထက်မြန်မာပြည်တွင် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု မရှိခြင်းများကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းမှုမှာ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ ====ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ ပြင်ပ==== ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေ ဒေသိယစကားများသည် စံပြုမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ယောစကား၊ ပလောစကား၊ ဘိတ်စကား၊ ထားဝယ်နှင့် အင်းသားစကားတို့ ဖြစ်သည်။ စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်ပုံတို့ များစွာ ကွဲပြားသော်လည်း ဒေသိယစကားများသည် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု အပြန်အလှန်လေ့လာနားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် တနင်္သာရီ ဒေသရှိ စကားများသည် စံပြုမြန်မာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပို၍ ရှေးဆန်သည်။ ရှေးဟောင်း မြန်မာစကားတွင်သာ တွေ့ရသော (လဆွဲ – ဥပမာ – အ္လ ) သံသည် စံပြုမြန်မာစကားတွင် မရှိတော့သော်လည်း ထားဝယ်စကားနှင့် အင်းသားစကားများတွင် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဘိတ်စကားပြောသူများမှာ ၂၅၀၀၀၀ ခန့်ရှိပြီး ထားဝယ်စကား ပြောသူများမှာ ၄၀၀၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ရခိုင်စကားတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ရှေးမြန်မာစကားမှ မပြောင်းလဲပဲ ကျန်ရှိနေသော "ရ" သံ [ɹ]ဖြစ်သည်။ ၎င်းအသံသည် ခေတ်ပေါ် စံပြုမြန်မာစကားတွင် "ယ" သံ [j] အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီ ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်ခုမှာ 'ဧ' သရသံနှင့် 'ဣ' သရသံတို့ ပေါင်းစပ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စံပြုမြန်မာစကားတွင် 'ခွေး' ဆိုသော အသံသည် ရခိုင်စကားသံအားဖြင့် "ခွီး" ဟု အသံထွက်ပါသည်။ ==အသုံးခွဲခြားခြင်း== မြန်မာဘာသာစကားတွင် အသုံးမူကွဲ နှစ်မျိုးရှိသောကြောင့် [[ဘာသာစကား မိသားစု|စုံတွဲဘာသာစကား]] (''Diglossia'') ဖြစ်သည်။ # စာပေဟန် – အမြင့်([[မြန်မာစာ]]) → စာကြီးပေကြီးရေးသားခြင်း၊ သတင်းစာများ၊ အစိုးရ ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးစာများ၊ ရုပ်သံ ရေဒီယို သတင်းကြေညာခြင်း၊ မိန့်ခွန်းပြောခြင်း စသည်တို့တွင် သုံးနှုန်းသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ # စကားပြောဟန် – အနိမ့် ([[မြန်မာစကားသံဖွဲ့ပုံ|မြန်မာစကား]]) → နေ့စဉ်သုံး စကားပြောဆိုသောပုံစံ၊ သာမန်ရုပ်သံအစီအစဉ်များ၊ ကာတွန်း/ဝတ္ထုများ စသည်တို့တွင် လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောဆိုနေကြသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ စာပေပုံစံသည် သာမန်အားဖြင့် အသုံးမရှိတော့သည့် ရှေးရိုးဆန်သော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စကားလုံးများ (ဥပမာ – [[ပစ္စည်း_(သဒ္ဒါ)|ပစ္စည်း]]၊[[ဝိဘတ်]]၊ [[နာမ်စား]]၊ [[သမ္ဗန္ဓ]]) ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသုံးစွဲလျက် ရှိသည်။ အများအားဖြင့် အရေးပုံစံတွင် သုံးနှုန်းနေသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံး တို့သည် မြန်မာစကားပြောပုံစံတွင်ရှိသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံးတို့ဖြင့် လုံးဝ ဆက်စပ်မှုမရှိပါ။ ဥပမာ – * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ဤ → (မြန်မာစကား အသုံး) ဒီ * နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ထို → (မြန်မာစကား အသုံး) ဟို * ဝိဘတ် – (မြန်မာစာ အသုံး) ၌ → (မြန်မာစကား အသုံး) မှာ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) များ → (မြန်မာစကား အသုံး) တွေ * ပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) ၏ → (မြန်မာစကား အသုံး) ရဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) နှင့် → (မြန်မာစကား အသုံး) နဲ့ * သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) လျှင် → (မြန်မာစကား အသုံး) ရင် စကားပြောဟန်သည် လေးနက်မှု၊ အာဏာခွန်အားနှင့် ခန်းနားထည်ဝါမှု မရှိသောကြောင့် သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် စာရေးသားခြင်းအတွက် စာပေဟန်ကို ပို၍သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ကျော်အလယ်ပိုင်းနှစ်များမှ စတင်၍ အချို့သော မြန်မာစာရေးဆရာများသည် စာပေဟန်ကို ဖျောက်ဖျက်ပြီး စကားပြောဟန်ဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ '''မင်းလတ်''' ကဲ့သို့ မြန်မာ ဘာသာဗေဒပညာရှင် အချို့က စာပေဟန်မှ ခွဲထွက်ရန်အတွက် အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ စာရေးသားသည့်အခါမှာ စာပေဟန်ကို အတော်များများ အသုံးပြုနေကြ သော်လည်း များမကြာမီကစတင်ပြီး ဟိတ်ဟန်မလိုတဲ့ စာရေးသား ခြင်းကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန်ကို အသုံးပြုခြင်းဟာ ခေတ်စားလာပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့အခါမှာတော့ ရုပ်သံသတင်း၊ ရုပ်ပြစာအုပ်၊ ကြော်ငြာအရေးအသား စသည့် ကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန် သို့မဟုတ် ပိုမိုရိုးရှင်းပြီး ပေါ့ပါးတဲ့ စာရေးဟန်တွေကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ အပြောစကားမှ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှု အဆင့်အလိုက် စကားလုံးသတ်မှတ်ချက်များနှင့် စကားပြောသူတွေရဲ့ အသက်အရွယ်၊ ဆွေမျိုးတော်စပ်မှု စသည့် အနေအထားအရ အရိုအသေပြု ခေါ်ဝေါ်ရတဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေ ရှိသည်။ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှုကို ပြသရန်အတွက် "ပါတယ်"၊ "ပါခင်ဗျ" စသည့် ဝိဘတ် များကို မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။ နာမ်စားတွေမှာလည်း အသုံးပုံစံ အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဆရာ/ဆရာမ၊ အရာရှိ၊ အသက်ကြီးသူ စသည့်သူများအား ခေါ်ဝေါ်ရန်အတွက် ယဉ်ကျေးတဲ့စကားအသုံးအနှုန်းပုံစံတွေ သတ်မှတ်ထားရှိသည်။ ဘာသာရေးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြောဆိုရေးသားတဲ့ အသုံးအနှုန်းများသည်လည်း သာမန် နေ့စဉ်သုံး စကားပြော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် များစွာ ကွာခြားသည်။ === ကြိယာနှင့် ကံပုဒ် ဆက်နွယ်ပုံ === မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[ကံပုဒ်]] လာပြီးမှ အနောက်တွင် [[ကြိယာ]]ပုဒ်လိုက်လေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် - ထမင်းကို (ကံပုဒ်) + စားသည် (ကြိယာပုဒ်)<br> ဥပမာအားဖြင့် [[ဂျပန်ဘာသာစကား]]နှင့် ဤစီရီမှုမျိုးတွင် တူညီသည်။ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]နှင့် [[တရုတ်ဘာသာစကား]]စသည်တို့တွင်မူ ကြိယာပုဒ် လာပြီးမှ အနောက်တွင် ကံပုဒ် လိုက်လေသည်။ === တက်ကျသံဘာသာစကား === သွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ခုမှာ မြန်မာဘာသာစကားတွင် [[တက်ကျသံ|အသံအနိမ့်အမြင့်]]ပြောင်းလျှင် စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ [[တက်ကျသံ]]ကို [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]တွင် [[:en:Tone (linguistics)|tone]] ဟုခေါ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား၊ လု၊ လူ၊ လူး၊ ပန့်၊ ပန်၊ ပန်း စသည်ဖြင့် အသံအတက်အကျ ပြောင်းခြင်းသည် တက်ကျသံပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ က၊ ကာ၊ ကား ဟူသော စကားလုံးသုံးလုံးသည် ဗျည်းလည်းတူသည်၊ သရလည်းတူသည်၊ တက်ကျသံသာကွဲပြားသည်။ တက်ကျသံကွဲပြားသည်သာမက စကားလုံးတစ်လုံးစီ၏ အဓိပ္ပာယ်လည်း ကွဲပြားသွားသည်။ # သူ'''က'''နေသည်။ # သူ'''ကာ'''နေသည်။ # သူ'''ကား'''နေသည်။ အထက်ပါဝါကျများတွင်တွေ့ရသည့်အတိုင်း တက်ကျသံပြောင်းပြောရုံဖြင့် အဓိပ္ပာယ်များ ပြောင်းသွားသည်။ ဤဘာသာစကားမျိုးကို [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် [[တက်ကျသံဘာသာစကား]]ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|journal=ပညာတန်ဆောင်မဂ္ဂဇင်း|volume=အတွဲ ၅၈၊ အမှတ် ၅|date=မေ ၂၀၀၉|page=စာမျက်နှာ ၃၃|title=မြန်မာဘာသာစကား၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ|author=[[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)|မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]]}}</ref> == စကားလုံးအသံထွက်များ == ဤအပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာ အသံထွက်သင်္ကေတ ([[International Phonetic Alphabet|''နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ'']]) များကိုအသုံးပြုထားခြင်းများပါဝသ်သည်။ === ဗျည်းများ === အောက်ပါတို့သည် ဗျည်းများဖြစ်ကြ၍ ဗျည်းစစ်စစ်ကို ပုံဖော်ရာ၌ "က်၊ ခ်၊ ဂ်..." ဟုရေးသားရသော်လည်း အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဖတ်ရှုမှု လွယ်ကူစေရန် "က၊ ခ၊ ဂ..." ဟူ၍သာ ဇယားများထဲ၌ ဖော်ပြထားသည်။ {| class="wikitable" style="margin: 1em auto; text-align: center;" |+ဗျည်းသံရင်းများ{{sfnp|Chang|2003|p=63}}{{Sfnp|Watkins|2001}} |- !colspan=2| ![[နှုတ်ခမ်းဗျည်း|နှုတ်ခမ်း]] ![[သွားဗျည်း|သွား]] ![[သွားရင်းဗျည်း|သွားရင်း]] ![[သွားရင်း-အာခေါင်ဗျည်း|သွားရင်း-အာခေါင်]]<br />/[[အာခေါင်မာဗျည်း|အာခေါင်မာ]] ![[အာခေါင်ပျော့|အာခေါင်ပျော့]] ![[လည်ချောင်းဗျည်း|လည်ချောင်း]] |- ! rowspan=2|[[နှာသံဗျည်း|နှာသံ]] ! {{small|[[သံပြင်း]]}} | မ ({{IPA|m}}) | | န ({{IPA|n}}) | ည ({{IPA|ɲ}}) | င ({{IPAlink|ŋ}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | မှ ({{IPA|m̥}}) | | နှ ({{IPA|n̥}}) | ညှ ({{IPA|ɲ̊}}) | ငှ ({{IPAlink|ŋ̊}}) | |- ! rowspan=3|[[ရပ်သံဗျည်း|ရပ်သံ]] ! {{small|သံပြင်း}} | ဘ ({{IPA|b}}) | | ဒ ({{IPA|d}}) | ဂျ ({{IPA|dʒ}}) | ဂ ({{IPA|ɡ}}) | |- ! {{small|ပုံမှန်}} | ပ ({{IPA|p}}) | | တ ({{IPA|t}}) | ကျ ({{IPA|tʃ}}) | က ({{IPA|k}}) | ပြစရာမရှိ၊ ရပ်သံကို ညွှန်းသည်။ ({{IPA|ʔ}}) |- ! {{small|[[သံတင်း]]}} | ဖ ({{IPA|pʰ}}) | | ထ ({{IPA|tʰ}}) | ချ ({{IPA|tʃʰ}}) | ခ ({{IPA|kʰ}}) | |- ! rowspan=3|[[ပွတ်တိုက်ဗျည်း|ပွတ်တိုက်]] ! {{small|vသံပြင်း}} | | ဿ ({{IPA|ð}}) ({{IPA|[d̪ð~d̪]}}) | ဇ ({{IPA|z}}) | | | |- ! {{small|သံညင်း}} | | သ ({{IPA|θ}}) ({{IPA|[t̪θ~t̪]}}) | စ ({{IPA|s}}) | ရှ ({{IPA|ʃ}}) | | |- ! {{small|သံတင်း}} | | | ဆ ({{IPA|sʰ}}) | | | ဟ ({{IPA|h}}) |- !rowspan=2|[[သရရွေ့|သရရွေ့]] (သရတစ်ပိုင်း ဗျည်းတစ်ပိုင်း) ! {{small|သံပြင်း}} | | | လ ({{IPA|l}}) | ယ ({{IPA|j}}) | ဝ ({{IPA|w}}) | |- ! {{small|သံညင်း}} | | | လှ ({{IPA|l̥}}) | | ဝှ ({{IPA|ʍ}}) | |} ဂျန်နီနှင့် စန်းစန်းနှင်းထွန်း ({{Harvcoltxt|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}}) တို့အရ 'သ' ၏ သင်္ကေတဖြစ်သော θ နှင့် ð တို့သည် ပွတ်တိုက်ဗျည်းများ ({{IPA|/θ, ð/}}) များဖြစ်ကြ၍ ထိုသင်္ကေတများနေရာ၌ သွားဌာန်ရပ်သံများဖြစ်သော ({{IPA|/t̪, d̪/}}) ကိုသာသုံးသင့်သည်ဟု ဆိုသည်။{{Sfn|Jenny|San San Hnin Tun|2016|p=15}} (သရရွေ့) သွားရင်းဗျည်း 'ရ်' ({{IPA|/ɹ/}}) သည် မွေးစားစကားလုံးအချို့တွင် 'ယ်' နေရာ၌ အစားထိုး(တူညီသော) ဗျည်းဖြစ်နိုင်သည်။ ​နောက်ဆုံးနှာသံ {{IPA|/ɰ̃/}} သည် မူရင်းနောက်ဆုံးနှာသံ လေးခုဖြစ်သော {{angbr|မ်}} {{IPA|/m/}}, {{angbr|န်}} {{IPA|/n/}}, {{angbr|ဉ်}} {{IPA|/ɲ/}}, {{angbr|င်}} {{IPA|/ŋ/}} တို့နှင့် လျှာဖျားကော့ဗျည်း {{angbr|ဏ}} {{IPA|/ɳ/}} (ပါဠိစာလုံးများ၌သုံးစွဲ) အတွက် အစားထိုးရေးသားနိုင်ကာ နှာသံပြုသင်္ကေတ သေးသေးတင် (ံ) သည် က→ကံ ဟု နှာသံပြရာတွင်သုံးစွဲကြ၍ အများအားဖြင့် နှာသံလယ်နေရာကို အစားထိုးနိုင်လေသည်။ ဥပမာ တံခါး (တန်ခါး, tankhá) ၊ တံတား (တန်တား, tantá) တို့နှင့် ပါဠိနှင့် မူရင်းမြန်မာစကားရှိ {{angbr|မ်}} ကိုလည်း အစားထိုးနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ငံ (ငမ်, ngam) ၊ သုံး (သုမ်း, thóum) ၊ ဆုံး (ဆုံးမ်, sóum) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း 'ည်' နေရာကိုမူ အစားမထိုးနိုင်ပေ။ 'ည' ကို နှာသံအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုထားသောကြောင့်ဖြစ်ကာ 'ည်' သည် အရှေ့အဖွင့်/ပွင့် သရများဖြစ်သော အီး ({{IPA|[iː]}})၊ အဲ ({{IPA|[eː]}}) (သို့) အေး ({{IPA|[ɛː]}}) တို့နှင့် ပို၍ နီးစပ်သည်။ နောက်ဆုံးနှာသံကို သရ၏နှာသံအဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆကြသည်။ သံရင်းမျိုးပြားအရ 'လေလမ်းကြောင်းပိတ်ရပ်သံများ'၏ အရှေ့တွင် နှာသံအဖြစ်တည်ရှိနိုင်သည်။ သာဓကပြရလျှင် မုန်တိုင်း (မုန်ဒိုင်း) ကို သဒ္ဒဗေဒပုံစံဖြင့် {{IPA|/mòʊɰ̃dáɪɰ̃/}} ဟုရေးသားထားသည်ကို အသံထွက်ကြသည်မှာ {{IPA|[mõ̀ũndã́ĩ]}} အဖြစ် အသံပြုကြလေသည်။ === သရများ === {|class="wikitable" ! rowspan="2" align="center"| ! colspan="2" align="center"| [[လုံးချင်းသရ]] ! colspan="2" align="center"| [[သရတွဲ]] |- ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] ! align="center"| [[အရှေ့သရ|အရှေ့]] သရတစ်ဝက် ! align="center"| [[အနောက်သရ|အနောက်]] သရတစ်ဝက် |- ! align="center"| [[အပိတ်သရ|အပိတ်]] | align="center"| အီ ({{IPA|i}}) | align="center"| အူ ({{IPA|u}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ပိတ်သရ|တစ်ဝက်ပိတ်]] | align="center"| အေ ({{IPA|e}}) | align="center"| အို ({{IPA|o}}) | align="center"| အေအီ ({{IPA|eɪ}}) | align="center"| အိုအွတ် ({{IPA|oʊ}}) |- ! align="center"| [[အလယ်သရ|အလယ်]] | colspan="2" align="center"| အ(ာ) ({{IPA|ə}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[တစ်ဝက်ဖွင့်သရ|တစ်ဝက်ဖွင့်]] | align="center"| အယ် ({{IPA|ɛ}}) | align="center"| အော ({{IPA|ɔ}}) | align="center"| | align="center"| |- ! align="center"| [[အဖွင့်သရ|အဖွင့်]] | | align="center"| အာ ({{IPA|a}}) | align="center"| အာအစ် ({{IPA|aɪ}}) | align="center"| အာအွတ် ({{IPA|aʊ}}) |} သရတွဲများကို ပြသရာ၌ တစ်လုံးချင်းစီ၏ အသံကို ရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအသံနှစ်ခုသည် ပူးပေါင်း၍ လျင်မြန်စွာရွတ်ဆိုရသည်။ ဥပမာ : {{IPA|/eiʔ/}} ဆိုလျှင် အိတ်/အိပ် ၊ {{IPA|/ouʔ/}} ဆိုလျှင် အုတ်/အုပ် ၊ {{IPA|/aũ/}} ဆိုလျှင် အောင် စသဖြင့်ဖြစ်၏ ။ === လေးသံ === မြန်မာဘာသာ သံနေသံထားဘာသာဖြစ်တော့ [[phoneme|''phonemic'']] ခြားနားချက် သရ[[အသံ]]ပေါ်မှာမူတည်သည်။ မြန်မာဘာသာမှာ အသံခြားနားချက်များက [[လေသံ]]၊ [[phonation|''phonation'']]၊ အသံအ‌ရှိန်၊ အဓွန့်၊ နှင့် သရအရည် အားလုံးပေါ်မှာလည်းမူတည်သည်။ အသံခြားနားချက်လေးခုရှိသည်။ {|class="wikitable" ! အသံနာမည် || [[IPA]] || အနက် |- | နိမ့်သံ || {{IPA|à}} || |- | တက်သံ || {{IPA|á}} || |- | သက်သံ || {{IPA|a̰}} || |- | တိုင်သံ || {{IPA|aʔ}} || |} နမူနာမှာ ‌အသံတွေစကားလုံများ၏ အဓိပ္ပယ်ပျောင်းသည်။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰà/}} (ခါ) * တက်သံ {{IPA|/kʰá/}} (ခါး) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰/}} (ခ) * တိုင်သံ {{IPA|/kʰaʔ/}} (ခတ်) {{IPA|/N/}} ပါတဲ့ဝဏ္ဏမှာ တိုင်သံမပါဘူး။ * နိမ့်သံ {{IPA|/kʰàN/}} (ခံ) * တက်သံ {{IPA|/kʰáN/}} (ခန်း) * သက်သံ {{IPA|/kʰa̰N/}} (ခန့်) == အက္ခရာ == {{main|မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာသမိုင်း}} [[File:Vendeurs de plantes médicinales vers Kyaiktiyo Paya.jpg|thumb|မြန်မာအက္ခရာနမူနာများ]] == ဝေါဟာရ == [[မြန်မာဝေါဟာရ]] အများစုသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (''Tibeto-Burman'') စကားမျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး [[ဧကဝဏ္ဏစကားလုံး]](''monosyllabic'') ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ။ သို့ပေမဲ့ အချို့ဝေါဟာရများ အထူးသဖြင့် [[မွေးစားဝေါဟာရ]]များမှာမူ အသံ တစ်သံထက် ပိုထွက်လေ့ရှိသည်။ မွေးစားဝေါဟာရများမှာ များသောအားဖြင့် [[နာမ်]] ပုံစံနများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၏ ကျမ်းစာပေ ဘာသာစကားဖြစ်သော [[ပါဠိဘာသာစကား]]သည် မြန်မာဘာသာစကားအပေါ် အထူးလွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအား ဗုဒ္ဓဘာသာက အထူးလွှမ်းမိုးခြင်း၊ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပါဠိဘာသာစကားကြား ဆင်တူသည့် အသံထွက်စနစ် ရှိခြင်း၊ မြန်မာစာရေးစနစ် ကိုအသုံးပြု၍ ပါဠိဘာသာစကားကို လုံးဝတိတိကျကျ ရေးသားနိုင်ခြင်း စသည့်အချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[ပါဠိ]]မှ ဆင်းသက်လာသော [[မွေးစားစကားလုံး]]များသည် ဘာသာတရား၊ အစိုးရ၊ ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ တို့နှင့် ဆက်နွယ်လေ့ ရှိသည်။ ပါဠိစကားလုံးများကို မွေးစားရာတွင် ပုံစံ လေးမျိုးဖြင့် မွေးစားသည်။ # တိုက်ရိုက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား မူရင်း ပါဠိအတိုင်း ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" # အတိုကောက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား အတိုချုံ့၍ ယူသုံးသည် #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကမ္မ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကံ" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "အရုဏ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "အာရုဏ်" #* ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကုသလ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကုသိုလ်" # နှစ်ခါမွေးစားခြင်း – မူရင်းပါဠိစကားလုံးအား မတူညီတဲ့ မြန်မာစကားလုံးနှစ်မျိုးအတွက် ယူသုံးသည် #*ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "မာန" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "မာန" နှင့် "မာန်" # ပေါင်းစပ်မွေးစားခြင်း – မြန်မာစကားလုံးနှင့် ပါဠိစကားလုံးများအား ရောစပ်၍ စကားလုံးအသစ် တီထွင် အသုံးပြုသည် #* လေယာဉ်ပျံ – လေ←(မြန်မာစကားလုံး) + ယာဉ်←(ပါဠိစကားလုံး) + ပျံ←(မြန်မာစကားလုံး)<br /> * [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]]ဘာသာမှ မွေးစားစကားလုံးများသည် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၊ တိုင်းတာ ခြင်တွယ်ခြင်း၊ ခေတ်သစ် ပညာရပ်များနှင့် ဆက်နွယ်သည်။ * [[မွန်ဘာသာ|မွန်]]ဘာသာသည် မြန်မာဘာသာအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု မရှိသောကြောင့် မွန်ဘာသာမှ မွေးစားထားသော ဝေါဟာရများနှင့် မြန်မာ ဝေါဟာရများကို ခွဲခြားနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ * [[သင်္သကရိုက်ဘာသာ]] (ဘာသာတရား)၊ [[တရုတ်ဘာသာ]] (ကစားနည်းနှင့် အစားအသောက်) နှင့် [[ဟိန္ဒီဘာသာ]] (အစားအသောက်၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး) မွေးစားစကားလုံးများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ * တစ်ခြားဘာသာများမှ မွေးစားထားသည့် မြန်မာဝေါဟာရများလည်း ရှိသေးသည်။ {|class="wikitable" |- ! ဘာသာ !! နံပါတ် (မွေးစားစကာလုံ၊ နာမ်မှ) |- | ပါဠိ || ၁၅၃၁ |- | အင်္ဂလိပ် || ၅၇၅ |- | သင်္သကရိုက် || ၃၂၁ |- | ဟိန္ဒီ || ၁၅၈ |- | မွန် || ၉၆ |- | တရုတ် || ၃၁ |- | အာရဗီ || ၁၆ |- | ထိုင်း || ၁၅ |- | ပသျှူး || ၁၄ |- | ရှမ်း || ၁၂ |- | ပြင်သစ် || ၁၂ |- | ကလယ် || ၅ |- | colspan="2" | မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် (၁၉၉၃) |- |} သာဓက – * ဒုက္ခ ({{IPA|[doʔkʰa̰]}}) – [[ပါဠိ]] "''dukkha''" * ရေဒီယို ({{IPA|[rèdìjò]}}) – [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] "''radio''" * စနစ် ({{IPA|[səniʔ]}}) – [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] "စ္နတ်‌" * ကော်ပြန့် ({{IPA|[kɔ̀pja̰n]}}) – အင်္ကျီတို (ဖူကျန့်) တရုတ် 潤餅 (jūn-piáⁿ) * ဇနီး ({{IPA|[zəní]}}) – [[ဟိန္ဒီဘာသာ|ဟိန္ဒီ]] पत्नी (''jani'') * ခေါက်ဆွဲ ({{IPA|[kʰaʊʔ sʰwé]}}) – [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]] "ၶဝ်ႈသွႆး" * ပေ ({{IPA|[pè]}}) – [[ပေါ်တူဂီဘာသာစကား|ပေါ်တူဂယ်]] ''pé'' * အလံ ({{IPA|[əlàn]}}) – [[အာရပ်ဘာသာစကား|အာရပ်]] ''alam'' == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.omniglot.com/writing/burmese.htm Burmese/Myanmar script and pronunciation] at Omniglot * [http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ Myanmar Unicode Character Picker] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209140126/http://rishida.net/scripts/pickers/myanmar/ |date=9 December 2012 }} * [http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness Myanmar Unicode Implementation Public Awareness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102193856/http://www.mmlt.org/portal/myanmar-unicode-public-awareness |date=2 January 2014 }} * [http://www.myanmarnlp.net.mm/ Myanmar3 keyboard layout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917005659/http://www.myanmarnlp.net.mm/ |date=17 September 2008 }} * [http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ myWin2.2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820160152/http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/ |date=20 August 2008 }} === Fonts supporting Burmese characters === * [[:my:Wikipedia:Font|Burmese Wikipedia:Font page]] * [http://www.myanmars.net/unicode/ Burmese Unicode & NLP Research Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209213134/http://www.myanmars.net/unicode/ |date=9 February 2006 }} * [http://www.parabaik.info Parabaik Myanmar Unicode Project GPLed and OFLed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209233532/http://www.parabaik.info/ |date=9 February 2008 }} * [http://www.myanmar-dictionary.org Myanmar-English Unicode dictionary] == ကျမ်းကိုး == {{reflist|2}} * {{cite book | last = Becker | first = Alton L. | editor = E. M. Bruner | title = Text, play, and story: The construction and reconstruction of self and society | url = https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich | year = 1984 | publisher = American Ethnological Society | location = Washington, D.C. | pages = [https://archive.org/details/textplaystorycon00brunrich/page/135 135]–55 | chapter = Biography of a sentence: A Burmese proverb.}} * {{cite book | last = Bernot | first = Denise | title = Le prédicat en birman parlé | language = ပြင်သစ် | year = 1980 | publisher = SELAF | location = Paris | isbn = 2-85297-072-4}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Outline of Burmese grammar | year = 1944 | publisher = Linguistic Society of America | location = Baltimore}} * {{cite book | last = Cornyn | first = William Stewart | author2 = D. Haigh Roop | title = Beginning Burmese | year = 1968 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | last = Green | first = Antony D. | editor = J. Watkins | title = Studies in Burmese linguistics | year = 2005 | publisher = Pacific Linguistics | location = Canberra | isbn = 0-85883-559-2 | pages = 1–25 | chapter = Word, foot, and syllable structure in Burmese.}} * {{cite book | last = Okell | first = John | title = A reference grammar of colloquial Burmese | year = 1969 | publisher = Oxford University Press | location = London}} * {{cite book | last = Roop | first = D. Haigh | title = An introduction to the Burmese writing system | year = 1972 | publisher = Yale University Press | location = New Haven}} * {{cite book | author = Taw Sein Ko | title = Elementary handbook of the Burmese language | year = 1924 | publisher = American Baptist Mission Press | location = Rangoon}} * {{cite journal | first = Justin W. | last = Watkins | year = 2001 | title = Illustrations of the IPA: Burmese | url = https://archive.org/details/sim_international-phonetic-association-journal_2001-12_31_2/page/291 | journal = Journal of the International Phonetic Association | volume = 31 | issue = 2 | pages = 291–95 | doi = 10.1017/S0025100301002122}} * {{cite book | last = Wheatley | first = Julian K. | editor = B. Comrie | title = Handbook of the world's major languages | url = https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr | year = 1987 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-520521-9 | pages = [https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr/page/834 834]–54 | chapter = Burmese.}} * {{cite book | editor1 = Patricia M Herbert | editor2 = Anthony Milner | year=1989 | title=South East Asia Languages and Literatures: Languages and Literatures: A Select Guide | url = https://archive.org/details/southeastasialan0000unse | publisher=University of Hawaii Press | isbn= 0-8248-1267-0 }} * မြန်မာအဘိဓာန် * {{cite journal | last=Waxman | first=Nathan | author2 = Aung, Soe Tun | title=The Naturalization of Indic Loan-Words into Burmese: Adoption and Lexical Transformation | journal=Journal of Burma Studies | date=2014 | volume=18 | issue=2 | pages=259–290 | doi=10.1353/jbs.2014.0016}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာဘာသာစကား| ]] gu5tx57aa72eme18rv0tbiw3c0u3fjv 0 2937 1037054 1033352 2026-06-09T11:37:52Z ~2026-22643-79 144120 1037054 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Google LLC|logo=Google 2026 logo.svg|logo_upright=1.1|logo_caption=The [[Google logo]] used since 2026|logo_alt=Each letter of "Google" is colored (from left to right) in blue, red, yellow, blue, green, and red.|image=Googleplex HQ (cropped).jpg|image_upright=1.1|image_caption=Google's headquarters, the [[Googleplex]]|former_name=Google Inc. (1998–2017)|type=[[Subsidiary]]|traded_as=|industry={{Unbulleted list | [[Internet]] | [[Cloud computing]] | [[Computer software]] | [[Computer hardware]] | [[Artificial intelligence]] | [[Advertising]] }}|founded={{Start date and age|1998|09|04}}{{efn|Google was incorporated on September 4, 1998, however, since 2002, the company has celebrated its anniversaries on various days in September, most frequently on September 27.<ref>{{Cite magazine |last=Fitzpatrick |first=Alex |date=September 4, 2014 |title=Google Used to Be the Company That Did 'Nothing But Search' |url=https://time.com/3250807/google-anniversary/ |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=September 27, 2019 |archive-date=October 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016175103/https://time.com/3250807/google-anniversary/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=September 27, 2019 |title=When is Google's birthday – and why are people confused? |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |work=[[The Daily Telegraph]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web |last=Griffin |first=Andrew |date=September 27, 2019 |title=Google birthday: The one big problem with the company's celebratory doodle |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |website=[[The Independent]] |access-date=September 27, 2019 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103548/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |url-status=live }}</ref> The shift in dates reportedly happened to celebrate index-size milestones in tandem with the birthday.<ref>{{Cite web |last=Wray |first=Richard |date=September 5, 2008 |title=Happy birthday Google |url=https://www.theguardian.com/business/2008/sep/05/google.mediabusiness |website=[[The Guardian]] |access-date=September 27, 2019 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103550/https://www.theguardian.com/business/2008/sep/05/google.mediabusiness |url-status=live}}</ref>}} in [[Menlo Park, California|Menlo Park]], [[California]], United States|founders={{Unbulleted list | [[Larry Page]] | [[Sergey Brin]] }}|hq_location=[[Googleplex]]|hq_location_city=[[Mountain View, California]]|hq_location_country=U.S.|area_served=တစ်ကမ္ဘာလုံး|key_people={{Ubl | [[Sundar Pichai]] ([[Chief executive officer|CEO]]) | [[Ruth Porat]] ([[President (corporate title)|President]] and [[Chief investment officer|CIO]]) | [[Anat Ashkenazi]] ([[Chief financial officer|CFO]]) | [[Thomas Kurian]] ([[CEO]] of [[Google Cloud Platform|Google Cloud]]) }}|products={{Ubl | [[Android (operating system)|Android]] | [[Google Nest|Nest]] | [[Google Pixel|Pixel]] | [[Google Search|Search]] | [[Google Workspace|Workspace]] | [[Fitbit]] | [[Waze]] | [[YouTube]] | [[Gemini_(chatbot)|Gemini]] | [[List of Google products|Full list]] }}|parent=[[Alphabet Inc.]]|subsid={{Ubl | [[Adscape]] | [[Cameyo]] | [[Charleston Road Registry]] | [[Google DeepMind|DeepMind]] | [[Endoxon]] | [[FeedBurner]] | [[ImageAmerica]] | [[Kaltix]] | [[Google Nest|Nest Labs]] | [[reCAPTCHA]] | [[YouTube]] | [[ZipDash]] }}|website={{URL|https://google.com/}}|footnotes=<ref>{{Cite web |date=January 16, 2015 |title=Company – Google |url=https://www.google.com/intl/en/about/company/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116073513/https://www.google.com/intl/en/about/company/ |archive-date=January 16, 2015 |access-date=September 13, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Claburn |first=Thomas |date=September 24, 2008 |title=Google Founded By Sergey Brin, Larry Page... And Hubert Chang?!? |url=https://www.informationweek.com/applications/google-founded-by-sergey-brin-larry-page-and-hubert-chang!/d/d-id/1072309 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628231125/http://www.informationweek.com/news/internet/google/210603678 |archive-date=June 28, 2011 |access-date=January 22, 2017 |website=[[InformationWeek]] |publisher=[[UBM plc]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Locations – Google Jobs |url=https://www.google.com/about/jobs/locations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930200600/http://www.google.com/about/jobs/locations/ |archive-date=September 30, 2013 |access-date=September 27, 2013}}</ref><ref name="Wakabayashi2019" />|module={{infobox network service provider|child=yes|asn=15169}}}}'''ဂူဂဲလ် အယ်လ်အယ်လ်စီ''' (Google LLC) (အသံထွက်: /ˈɡuːɡəl/, ဂူးဂဲလ်) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအခြေစိုက် ဘက်ပေါင်းစုံလုပ်ငန်းရှင် ကမ္ဘာကျော် ကော်ပိုရေးရှင်းနှင့် နည်းပညာကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အွန်လိုင်းကြော်ငြာ (online advertising)၊ [[ဝဘ်ရှာဖွေရေးစက်စနစ်|ရှာဖွေရေးအင်ဂျင်]] (search engine) နည်းပညာ၊ [[တိမ်တိုက် ကွန်ပျူတာ|ကလောက် ကွန်ပြူတင်း]] (cloud computing)၊ [[ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲရ်|ကွန်ပြူတာဆော့ဖ်ဝဲလ်]] (computer software)၊ [[ကွမ်​တမ်​သီ​အို​ရီ|ကွမ်တမ် ကွန်ပြူတင်း]] (quantum computing)၊ [[အီးကောမတ်စ်နှင့် ဂျီအမ်အက်စ်|အီး-ကောမတ်စ်]] (e-commerce)၊ စားသုံးသူ [[အီလက်ထရွန်းနစ်|အီလက်ထရောနစ်]]ပစ္စည်းများ (consumer electronics) နှင့် [[ဉာဏ်ရည်တု]] (artificial intelligence - AI)တို့ကို အဓိကထား၍ လုပ်ဆောင်သည်။ [[ဘီဘီစီ]] (BBC) က ၎င်းအား "ကမ္ဘာပေါ်တွင် အစွမ်းအထက်ဆုံး ကုမ္ပဏီ" <ref>{{Cite news|last=Jack|first=Simon|date=November 21, 2017|title=Google – powerful and responsible?|language=en-GB|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/business-42060091|url-status=live|access-date=March 29, 2022|archive-date=March 29, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329031631/https://www.bbc.com/news/business-42060091}}</ref> ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့ပြီး ဈေးကွက်လွှမ်းမိုးမှု၊ ဒေတာစုဆောင်းမှု (data collection) နှင့် ဉာဏ်ရည်တုနယ်ပယ်ရှိ နည်းပညာဆိုင်ရာ အားသာချက်များကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တန်ဖိုးအရှိဆုံး အမှတ်တံဆိပ်များ (most valuable brands) ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|last=McCormick|first=Rich|date=June 2, 2016|title=Elon Musk: There's only one AI company that worries me|url=https://www.theverge.com/2016/6/2/11837566/elon-musk-one-ai-company-that-worries-me|url-status=live|access-date=March 29, 2022|website=[[The Verge]]|language=en|archive-date=March 29, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329031133/https://www.theverge.com/2016/6/2/11837566/elon-musk-one-ai-company-that-worries-me}}</ref><ref>{{Cite web|date=October 20, 2020|title=Justice Department Sues Monopolist Google For Violating Antitrust Laws|url=https://www.justice.gov/opa/pr/justice-department-sues-monopolist-google-violating-antitrust-laws|access-date=March 29, 2022|website=U.S. Department of Justice|language=en|archive-date=January 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120170848/https://www.justice.gov/opa/pr/justice-department-sues-monopolist-google-violating-antitrust-laws|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Land of the Giants: The Titans of Tech|url=https://plus.cnn.com/plus/title-2244411|access-date=April 18, 2022|website=CNN+|language=en|archive-date=April 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417230628/https://plus.cnn.com/plus/title-2244411|url-status=live}}</ref> [[အမေဇုံ (ကုမ္ပဏီ)|အမေဇုန်]] (Amazon)၊ [[အက်ပဲ|အက်ပဲလ်]] (Apple)၊ [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|မေတာ]] (Meta) နှင့် [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]] (Microsoft) တို့နှင့်အတူ ဂူဂဲလ်၏ မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်သော အယ်လ်ဖာဘက် (Alphabet Inc.) သည် "နည်းပညာ ကြီးငါးကြီး" (Big Tech) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီး ငါးခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဂူဂယ်သည် ၁၉၉၆ ဇန်နဝါရီလတွင် [[လယ်ရီပေ့ချ်]] (Larry Page) နှင့် [[ဆာဂေး ဘရင်]] (Sergey Brin) ဟူသော [[စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်]]မှ ပီအိပ်ချ်ဒီ ကျောင်းသား ၂ ယောက် တင်သွင်းခဲ့သော Search Engine အကြောင်း ရေးသားထားတဲ့ စာတမ်းတစ်စောင်မှ စတင်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် သူတို့၏ Search Engine ကို BackRub လို့ အမည်ပေးခဲ့သည်။ ဆိုဒ်တစ်ခု၏ အရေးပါမှုကို သူ့ကို ရည်ညွှန်းထားတဲ့ backlinks တွေပေါ်မူတည်ပြီး ခန့်မှန်း သတ်မှတ် ဖို့ ဒီဇိုင်းထုတ်ထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယင်းမတိုင်မီက ထိုနည်းစနစ်ကို သုံးထားသော Rankdex အမည်ရှိ search engine တစ်ခု ရှိနှင့်ပြီး ဖြစ်သည်။ သူတို့ နှစ်ယောက်သည် သီးစစ်လုပ်နေစဉ်အတွင်း ဂူဂယ် ဖြစ်လာမည့် search engine အတွက် အခြေခံများ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ အစပိုင်းတွင် သူတို့ search engine ၏ လိပ်စာသည် [[စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်]]၏ subdomain တစ်ခုဖြစ်သော google.stanford.edu အနေဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ google.com ဒိုမိန်း ကို ၁၉၉၇ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်မှ မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် Google Inc. ကို သူငယ်ချင်းတစ်ယောက်၏ ကားဂိုထောင်ထဲတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို စတင်နိုင်ရန်အတွက် လိုအပ်သော ငွေ အရင်းအနှီးကို [[Sun Microsystems]] ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူ Andy Bechtolsheim က ဒေါ်လာ ၁၀၀၀၀၀ တန် ချက်လက်မှတ်တစ်ခု စတင် ထုတ်ပေးရာမှ အခြားရင်းနှီးမြုပ်နှံသူများ ပါဝင်လာပြီး စုစုပေါင်း ဒေါ်လာ ၁.၁ သန်းအထိ တိုးတက်များပြားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=":0">{{Cite journal|last=Brin|first=Sergey|author-link=Sergey Brin|last2=Page|first2=Lawrence|author-link2=Larry Page|year=1998|title=The anatomy of a large-scale hypertextual Web search engine|url=http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=30|issue=1–7|pages=107–117|citeseerx=10.1.1.115.5930|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X}}</ref><ref>{{cite journal |last=Barroso |first=L.A. |last2=Dean |first2=J. |last3=Holzle |first3=U. |date=April 29, 2003 |title=Web search for a planet: the google cluster architecture |journal=IEEE Micro |volume=23 |issue=2 |pages=22–28 |doi=10.1109/mm.2003.1196112 |quote=We believe that the best price/performance tradeoff for our applications comes from fashioning a reliable computing infrastructure from clusters of unreliable commodity PCs.|url=https://semanticscholar.org/paper/8db8e53c92af2f97974707119525aa089f6ed53a }}</ref> ၁၉၉၉ မတ်လ တွင် [[ဆီလီကွန်]] တောင်ကြားတွင် ရှိသော Palo Alto သို့ ကုမ္ပဏီကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုအဆောက်အဦးများကို [[ဂူဂယ်ပလက်စ်]]အဖြစ် လူသိများလာခဲ့သည်။ ဂူဂယ်သည် ရိုးစင်းသော ဒီဇိုင်းနှင့် လွယ်ကူစွာ အသုံးချနိုင်မှုတို့ကြောင့် အသုံးချသူ အများစုက နှစ်သက်ခဲ့ကြသည်။ ၂ဝဝဝ ခုနှစ်က စတင်ပြီး ဂူဂယ်တွင် Search Keywords တွေကို အခြေခံသော ကြော်ငြာများ စတင် ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ ဂူဂယ် အမည် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံမှာ "googol" (၁ နောက်မှ သုည ၁၀၀ လုံး) ဟူသော စာလုံးကို "google" ဟု မှားပေါင်းရာက စလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ ''Merriam Webster Collegiate Dictionary'' နှင့် ''Oxford English Dictionary'' များတွင် google ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို "အင်တာနက်မှ အချက်အလက်များရယူရန် ဂူဂယ် Search Engine ကို အသုံးပြုခြင်း" ဟု ၂၀၀၆ မှ စတင်ကာ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ==အချက်အလက်စင်တာများ== ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ ဂူဂယ်သည် [[အမေရိကန်နိုင်ငံ]] တွင် [[အချက်အလက်စင်တာ]] ၆ ခု၊ [[ချီလီနိုင်ငံ]]၊ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံ]]၊ [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]တို့တွင် စင်တာ ၁ ခုထိ ထားရှိလည်ပတ်နေသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွင်းက နောက်ထပ် အာရှတိုက်တွင် အချက်အလက်စင်တာ ၃ ခု တည်ဆောက်ရန်အတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း၂၀၀ ထပ်မံ ရင်းနှီးမြုပ်နှံမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းအချက်အလက်စင်တာများကို [[စင်ကာပူ]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]နှင့် [[ဟောင်ကောင်]]တို့တွင် တည်ဆောက်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ''[[ဝါရှင်တန်ပို့စ်|ဝါရှင်တန်ပို့စ် သတင်းစာ]]''က ဂူဂယ်၏ အချက်အလက်စင်တာများကြား အချက်အလက်များပေးပို့မှုသည် [[အမေရိကန်နိုင်ငံ အမျိုးသားလုံခြုံရေးအေဂျင်စီ]]မှ "MUSCULAR" ဟုခေါ်သော ပရိုဂရမ် နှင့် တားဆီးထားပြီး အချက်အလက်ပေးမှုများကြားတွင် မည်သို့မှ စာဝှက်ထားခြင်း (encrypt) မရှိကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အချက်အလက်ပေးပို့မှုများတွင် စာဝှက်ထားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ==ထုတ်ကုန်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ== ဂူဂယ်၏ အဓိက ဆားဗစ်သည် Google web search engine ဖြစ်သော်လည်း အခြား ထင်ရှား လူကြိုက်များသော ဆားဗစ်များ ရှိသည်။ Google ၏အခြားဆားဗစ်တစ်ခုဖြစ်သော [[ဂျီမေးလ်]] သည်လည်း ထင်ရှားသော အီလက်ထရောနှစ် စာပို့စနစ်ဖြစ်သည်။ [[Google Reader]]၊ [[Google Document]]၊ [[Google Photo]] အစရှိသည်တို့သည် ၎င်း၏ အခမဲ့ ဆားဗစ်များဖြစ်ကြသည်။ အခမဲ့ ဆားဗစ်ဟုဆိုသော်လည်း ၎င်းတို့ သတ်မှတ်ပေးထားသော ၁၅ [[GB]] ပြည့်သွားပါက ငွေပေး၍ ဝယ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။ [[Google chrome|Google Chrome]] သည်လည်း သွက်လက်ပေါ့ပါးသော Browser တစ်ခုဖြစ်သည်။ ===[[ဆော့ဖ်ဝဲ]]များ=== ဂူဂယ်သည် သူ၏ Google Web Mail Service ထဲတွင် ဖုန်းဝန်ဆောင်မှုအသစ် ထပ်မံထည်သွင်းလိုက်သည်။ ယခင်က ဖုန်းခေါ်ဆိုနိုင်သော်လည်း [[Gtalk]] တွင် @gtalk2viop ဆိုသော address ကိုတဆင့်ခံပြီး ဖုန်းနံပါတ်ရိုက်ထည့်မှ ခေါ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ ယခု feature အသစ်တွင် Phone feature အပြည့်ပါဝင်လာသောကြောင့် ခေါ်ဆိုမှု ပိုမိုအဆင်ပြေလာသည်။ [[နိုင်ငံကုဒ်]] ကိုလည်း တပါတည်း တွဲထည့်ပေးထားသည်။ ၎င်း feature အသစ်တွင် ခေါ်ဆိုမှု မှတ်တမ်း၊ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုနှုန်းထားနှင့် [[အွန်လိုင်း]]မှ ငွေအလွယ်တကူခြေနိုင်သော လုပ်ဆောင်ချက်များ ထည့်ပေးထားသည်။ === စီးပွားရေး ထုတ်ကုန်များ === ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဂူဂဲလ်ရှာဖွေရေးပစ္စည်း (Google Search Appliance) ဟု အမည်ရသော ပရိုဂရမ်ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ကြီးမားသော အဖွဲ့အစည်းများအတွက် နည်းပညာ ရှာဖွေမှုများကို ပိုမိုထောက်ပံ့ပေးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ၃ နှစ်ကြာသောအခါ သေးငယ်သော အဖွဲ့အစည်းများအတွက် ရည်ရွယ်သော မီနီဗားရှင်း ကိုမိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် စိတ်ကြိုက်ရှာဖွေရေး။ စီးပွားရေး အက်ဒီရှင် (Custom Search Business Edition) ကို စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဂူဂယ်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] ကို ကြော်ငြာများမပါဝင်ဘဲ အသုံးပြုနိုင်သည်။ သို့သော် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဝန်ဆောင်မှုကို အွန်လိုင်းဝန်ဆောင်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဂူဂယ် [[အက်ပလီကေးရှင်း]] များကို ပိုမိုဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျီမေးလ် နှင့် ဂူဂယ်ဒေါ့စ် တို့ကို ကိုယ်ပိုင်[[ဒိုမိန်း]]ဖြင့် အသုံးပြုနိုင်အောင် ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဝန်ဆောင်မှုများကို Edition အမြောက်အမြား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အခြေခံ အခမဲ့ (စံသတ်မှတ်ထားသော Edition)၊ စီးပွားရေး၊ ပညာရေး နှင့် အစိုးရအတွက် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ==ကော်ပိုရိတ်ရေးရာ နှင့် ယဉ်ကျေးမှု== ''[[ဖော်ကျွန်းမဂ္ဂဇင်း]]'' ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဂူဂယ်ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၀၇၊ ၂၀၀၈ နှင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တို့မှ အလုပ်လုပ်ရန်အတွက် အကောင်းဆုံးကုမ္ပဏီအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ ၂၀၀၉ နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တို့တွင် စတုတ္ထနေရာတွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ တွင် ဘွဲ့ရလူငယ်များအတွက် အလုပ်လုပ်ရန် ဆွဲဆောင်မှုအရှိဆုံးကုမ္ပဏီအဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ ဂူဂယ်၏ လုပ်ငန်းရေးရာ ဆောင်ပုဒ်များမှာ "မကောင်းတာမလုပ်ဘဲ ပိုက်ဆံရနိုင်တယ်"၊ "သင်ဟာ တူညီဝတ်စုံမဝတ်ဘဲ လူအများလေးစားရသောလူဖြစ်နိုင်သည်"၊ "အလုပ်ကို စိန်ခေါ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ စိန်ခေါ်မှုဟာ ပျော်စရာဖြစ်သင့်ပါတယ်" တို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အချက်အလက်များအရ ဂူဂယ်တွင် ဝန်ထမ်း ၄၇၇၅၆ ဦး အလုပ်လုပ်နေကြကာ ဆော့ဝဲလ် ရေးသူ ၁ သောင်းကျော် ပါဝင်ပြီး ရုံးခွဲ ၄၀ ကျော်တွင် ရုံးစိုက်ထားသည်။ == ကိုးကား == {{reflist|2}} [[Category:ဂူဂယ်]] [[Category:ကွန်ပျူတာ ကော်ပိုရေးရှင်းများ]] tk5brrv5psk5jm7nlcq7nalrg67dulz 0 3131 1036918 1032845 2026-06-09T00:46:07Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1036918 wikitext text/x-wiki {{redirect|မန္တလေး}} {{Infobox settlement | official_name = မန္တလေးမြို့တော် | native_name = | settlement_type = ယဉ်ကျေးမှုမြို့တော်/တိုင်းဒေသကြီးမြို့တော် | image_skyline = {{multiple image|total_width=270px|perrow=1/2/2/1|border=infobox | image1 = Mandalay - The worship of Buddha.jpg | alt1 = | image2 = Ku Tho Taw Pagoda & Sandar Muni Pagoda, Mandalay.jpg | alt2 = | image3 = U Bein Bridge, Mandalay.jpg | alt3 = | image4 = Zay-Cho Time Tower.jpg | alt4 = | image5 = Mandalar Thiri Sport Ground (Mandalay).jpg | alt5 = | image6 = Mandalay, Palacio 03.jpg | alt6 = }} | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | imagesize = | image_caption = <small> အထက်မှစ၍: [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး]]၊ [[မန္တလေးတောင်]]တဝိုက်ရှိ ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ၊ [[ဦးပိန်တံတား]]၊ [[ဈေးချိုတော်]]၊ [[မန္တလာသီရိ အားကစားကွင်း]]၊ [[မန္တလေး နန်းတော်]]</small> | map_caption = | pushpin_map = Myanmar#Asia | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = မြို့တော်တည်နေရာ | coordinates = {{coord|21|58|59|N|96|05|04|E|region:MM|display=it}} | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ဒေသ]] | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name1 = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | subdivision_name2 = [[မန္တလေးခရိုင်]] | leader_title = [[မန္တလေးမြို့တော်ဝန်|မြို့တော်ဝန်]] | leader_name = [[ကျော်ဆန်း (မြို့တော်ဝန်)|ဦး​ကျော်ဆန်း]] | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref>{{cite journal | title=Water Purification Plant No. 8 in Aungmyethazan Township 60% Coomplete | work=Bi-Weekly Eleven | language=Burmese | publisher=Eleven Media Group | date=28 April 2011}}</ref> | area_total_km2 = 163.84 | elevation_m = 76.2 | elevation_ft = 250<ref name="mdy">{{cite web|url=http://www.mdyregion.gov.mm/images/pdf/aungmyaetharzan.pdf|title=အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၏ ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ|publisher=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး|accessdate=|archivedate=1 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801050700/http://www.mdyregion.gov.mm/images/pdf/aungmyaetharzan.pdf}}</ref> | population_total = ၁,၂၂၅,၁၃၃ | population_as_of = ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း | population_footnotes = <ref name=un>{{Cite web |url=http://esa.un.org/unup/index.asp?panel=2 |title=United Nations World Urbanization Prospects, 2007 revision |accessdate=24 January 2009 |publisher=The United Nations Population Division |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218103032/http://esa.un.org/unup/index.asp?panel=2 |archivedate=18 December 2008 }}</ref><ref name=mdy-150>{{Cite journal | url=http://www.mmtimes.com/no471/n001.htm | title=Mandalay marks 150th birthday | author=Zon Pann Pwint, Minh Zaw and Khin Su Wai | date=18–24 May 2009 | work=The Myanmar Times }}</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.mmtimes.com/no471/n001.htm |access-date=6 April 2016 |archive-date=2 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602044006/http://www.mmtimes.com/no471/n001.htm }}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 1,022,487 | population_blank1_title = လူမျိုးများ | population_blank1 = [[ဗမာ]]၊ [[မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|အိန္ဒိယ]]၊ [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] | population_blank2_title = ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု | population_blank2 = [[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | area_code = 2 (mobile: 20,69, 90)<ref>{{Cite web | url=http://en.18dao.net/Area_Code/Myanmar | title=Myanmar Area Codes | accessdate=24 March 2016 | archivedate=1 December 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20091201164116/http://en.18dao.net/Area_Code/Myanmar }}</ref> | website = {{URL|http://www.emandalay.gov.mm}} | coordinates_region = MM | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|MST]] | utc_offset = +6:30 }} '''မန္တလေးမြို့တော်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ [[မြို့တော်]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာ အချက်အချာဌာန တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ပြလူဦးရေ ၁,၂၂၅,၁၃၃ ယောက် ရှိသည်။<ref name="un" /> စီးပွားရေးမြို့တော် [[ရန်ကုန်မြို့]]မှ မြောက်ဘက် ၃၈၅ မိုင်ကွာဝေး၍ [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] မြန်မာနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံး[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်များ စာရင်း|မင်းနေပြည်တော်]] (ရတနာပုံနေပြည်တော်) ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မန္တလေးခရိုင်]]တို့၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ မန္တလေးမြို့သည် ခေတ်အဆက်ဆက် ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော်ကာလအတွင်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဗုံးဒဏ်များကြောင့် နန်းထုတ်ကတ္တီပါတိုက်အပါအဝင် သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများစွာ ပျက်စီးခဲ့ရသလို၊<ref>{{cite book |last=ထွန်းဆွေ |first=ဗိုလ်မှူး |title=ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် မန္တလေး |publisher=ချိုတေးသံစာပေ |date=2003 |pages=45–48}}</ref> ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် မဟာမီးဘေးကြီးများကြောင့်လည်း မြို့ကွက်အမြောက်အမြား ပြာကျခဲ့ရဖူးသည်။<ref>{{cite news |title=မန္တလေးမြို့ မီးဘေးသမိုင်းနှင့် မြို့ပြပြန်လည်ထူထောင်ရေး |work=မန္တလေးနေ့စဉ်သတင်း |date=12 March 1984 |page=2}}</ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်းက လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် အင်အားပြင်းမြေငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုအဆောက်အအုံအချို့ ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=မန္တလေးနှင့် အနီးတစ်ဝိုက် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်များ ထိခိုက်မှု အခြေအနေ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=16 May 2025 |page=4}}</ref> သို့သော်လည်း မန္တလေးမြို့သည် အပျက်အစီးများကြားမှ ဒဏ္ဍာရီလာ ဖီးနစ်ငှက် ကဲ့သို့ ပြာပုံထဲမှ ပြန်လည်ရုန်းထကာ ခေတ်မီမြို့ပြအဖြစ် အမြဲမပြတ် ပြန်လည်ဆန်းသစ် နိုးထနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Than |first=Myint-U |title=The Making of Modern Mandalay |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |issue=2 |pages=180–195 |date=2001}}</ref> မန္တလေးမြို့တော်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးမင်းနေပြည်တော် ဖြစ်ခဲ့သည့်အလျောက် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနှင့် အနုပညာလက်ရာများ စုဝေးရာဖြစ်ပြီး၊ မြို့တော်သားများက ယနေ့တိုင် ခိုင်မာစွာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက် ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == === လက်ဦးသမိုင်း (၁၈၅၇ မှ ၁၈၈၅) === {{main|မန္တလေး နန်းတော်}} [[File:King-Mindon.jpg|left|thumb| မန္တလေးမြို့တည်ထောင်သူ မင်းတုန်းမင်း၏ ရုပ်တု ]] မန္တလေးမြို့ကို ခရစ်နှစ် ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] (၁၁) ဆက်တွင် ဒဿမ​မြောက် ဖြစ်သော မြန်မာဘုရင် [[မင်းတုန်းမင်း]] မှစတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မန္တလေးသည် ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]]လက်ထက် [[တတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်]]ပွဲ မတိုင်မီ (၁၈၆၀-၁၈၈၅)တွင် နောက်ဆုံး ကျန်ရစ်သည့် လွတ်လပ်သော မြန်မာ့မင်းနေပြည်တော်လည်းဖြစ်သည်။ === ကိုလိုနီခေတ် မန္တလေး (၁၈၈၅ မှ ၁၉၄၈)=== ၁၈၈၅ ခုနှစ် တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီး မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ဆုံးရှုံး၍ အင်္ဂလိပ် တို့၏ လက်အောက်သို့ကျရောက်ခဲ့ကြသည်။ မီးရထားပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးစနစ်ကို ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်|မန္တလေးကောလိပ်]] ကို တည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် မန္တလေးမြို့သည် ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှုနဲ့ အနုပညာတို့ သင်ကြားရာဗဟိုချက်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း စစ်ဒဏ်ကို အပြင်းအထန် ခံစားခဲ့ရသည်။ ဧပြီလ ၃ ရက်၊ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် [[ဂျပန်နိုင်ငံ | ဂျပန်]]တို့ လေကြောင်းမှ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် မြို့၏ ၅ ပုံ ၃ ပုံ ခန့် ပျက်စီးခဲ့ရပြီး လူပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ === လက်ရှိ မန္တလေး (၁၉၄၈ မှ ယခု) === ၁၉၄၈ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေးမြို့သည့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ပညာရေး နှင့် စီးပွားရေးတို့၏ အဓိက ဗဟိုချက်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၁ရက်တွင် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကေအင်န်ဒီအို]] ကရင်တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များနှင့် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ကွန်မြူနစ်တပ်များ]]က မန္တလေးမြို့တွင်းသို့ပစ်ခတ် တိုက်ခိုက်ပြီး ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ သောင်းကျန်းသူများကို [[တပ်မတော်]]၊ စစ်ရဲနှင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများက ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ မန္တလေးမြို့ကြီးသည် တိုက်ပွဲများကြောင့် များစွာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ကေအင်န်ဒီအိုများသည် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ကွန်မြူနစ်တပ်များ]]နှင့် အတူ ၁၉၄၉ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၁ရက်မှ ၁၉၄၉ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်အထိ မန္တလေးမြို့ကြီးအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်ဆိုသော်လည်း လုယက်ခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်းစသည့် အဖျက်လုပ်ငန်းများကိုသာ ဆောင်ရွက်သွားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် မန္တလေး နှစ်တစ်ရာပြည့် ရာပြည့်ပွဲတော်ကို မန္တလေးတောင်ခြေတွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး မန္တလေးရာပြည့်ပွဲတော် အမှတ်တရ တံဆိပ်ခေါင်းကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ တပါတီ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) အစိုးရ လက်ထက် (၁၉၆၂ - ၁၉၈၈) အတွင်း မန္တလေးမြို့၏ အသွင်အပြင်မှာ ကျဆင်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၀ အစောပိုင်းတွင် အထပ်နှိမ့် အဆောက်အအုံအသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ လမ်းမများပေါ်တွင် စက်ဘီးများဖြင့် စည်ကားလျက်ရှိပြီး စက်ဘီးမြို့တော်ဟု နာမည်တွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ် မေလ တွင် လောင်ကျွမ်းခဲ့သောမီးကြောင့် အိမ် ၆၀၀၀ ခန့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး လူဦးရေ ၃၆၀၀၀ ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လောင်ကျွမ်းခဲ့သော [[ဦးကျားကြီးဝင်း မီးလောင်မှု]]ကြောင့် အိမ် ၂၇၀၀ ခန့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး လူပေါင်း ၂၃၀၀၀ အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မီးလောင်မှုများသည် မန္တလေးမြို့၏ တိုးတက်မှုကို တုံ့နှေးစေခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် မတိုင်ခင်ကာလအထိ [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ်]] နှင့် စစ်တက္ကသိုလ်တို့သာ အထက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။ တခြားမြို့များရှိ ဒီဂရီကောလိပ်တို့ကသာ ဘာသာအနည်းငယ်ကို မန္တလေးတက္ကသိုလ်နှင့်ချိတ်ဆက်သင်ကြားခဲ့သည်။၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် လောင်ခဲ့သောမီးကြောင့် မန္တလေးမြို့၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ရတနာပုံဈေး တစ်ခုလုံးပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ် အကြီးအကျယ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သောမီးမှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် လောင်ကျွမ်းခဲ့သောမီးဖြစ်သည်။ အိမ် ၃၂၀ ကို လောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီး လူဦးရေ ၁၆၀၀ ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ [[File:160th Anniversary of Mandalay.jpg|thumb|၂၀၁၉ခုနှစ် ​မေလအတွင်းက သုဓမ္မာဇရပ်များတွင် ကျင်းပ​သော မြို့တည်နန်းတည် နှစ် (၁၆၀)ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ဆွမ်းဆန်စိမ်း​လောင်းလှူပွဲ]] ==အမည်နာမ== မန္တလေးမြို့ စတင်တည်ကာစအချိန်တွင် မန္တလေးအရပ်ကို ထီးပေါင်းကားဟု ခေါ်ဆိုနေကြသည်။ မြို့တော်၏ တရားဝင်အမည်မှာ ရတနာပုံဖြစ်သည်။ ဘုရင်ခေတ်က မန္တလေးအား ရွှေမြို့တော်၊ ရတနာပုံရွှေမြို့တော် စသည်ဖြင့် သုံးခဲ့ကြသည်။ မန္တလေးဟု ခေါ်ဆိုခြင်းနှင့် ပက်သက်၍ တိကျသော အထောက်အထားမတွေ့ရပေ။ ပညာရှင်များကမူ အမျိုးမျိုးဆိုခဲ့ကြသည်။ အချို့က မန္တလေးတောင်အား အစွဲပြု၍ တောင်ခြေရှိမြို့အား မန္တလေးဟုခေါ်ကြောင်း ဆိုကြသည်။ မန္တလေးဆိုသည့် စကားလုံးမှာ မဏ္ဍလဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာကာ ညီညာပြန့်ပြူးသောလွင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မဏ္ဍလဟူသော စကားသည် ခေတ်ကာလ ကြာလာသောအခါ မဏ္ဍလေး၊ မန္တလေး စသည်ဖြင့် ပြောင်းလာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့က မဏ္ဍလဟူသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တောင်ကိုးလုံးခြံရံလျက်ရှိသည့်တောင်ဖြစ်သဖြင့် မဏ္ဍလတောင်ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။ မဏ္ဍလေးဖုရားသခင်ဟူသော အရေးအသားကို (၁၅)ရာစုက ရေးထိုးခဲ့သော အင်းဝခေတ်ကျောက်စာတွင် တွေ့ရှိရသေးသည်။<ref>{{cite news|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/in-depth-48624224.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16336896706459&csi=1&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fin-depth-48624224|title=မန္တလေးလား မန္တရေးလား၊ နှစ် ၁၆ဝ ပြည့်သွားတဲ့ မန္တလေး}}</ref> == ပထဝီဝင်အနေအထား == မန္တလေးမြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ဖြစ်သော အရှေ့ဘက် ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် [[ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်]]၏ အကြား အနံ ၈ မိုင် ရှိသော မြေပြန့်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီကျု ၂၁ ဒီဂရီ ၉၈ မိနစ် နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၉၆ ဒီဂရီ ဝ၈ မိနစ် ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ [[File:Mandalay 96.07072E 21.93155N.jpg|left|thumb|၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်တုမှမြင်ရသော မန္တလေးမြို့ပြ]] မန္တလေးမြို့သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၂၅ စတုရန်းမိုင် ရှိ၍ လူဦးရေမှာ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ၂၁၅၄၂၆ ယောက်ခန့်ရှိသည်။ ရပ်ကွက် ၃၈ ၊ အိမ်ခြေပေါင်း ၃၅ဝဝဝ ခန့် ရှိ၏။ ရန်ကုန်မြို့ကဲ့သို့ပင် လူမျိုးပေါင်းစုံသော မြို့ဖြစ်၏။ ရာသီဥတုမှာ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့၍ ဖုံထူသည်။ ၁၉၆၅ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ (၁)ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့ကို (၄)မြို့နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ လက်ထက် ၁၉၉၂ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ကြေညာစာအမှတ်(၈၄)အရ မန္တလေးမြို့ကို (၄)မြို့နယ်မှ (၅)မြို့နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့သည် ကန်ကိုးကန် ၊ ကုန်းကိုးကုန်း ၊ တောင်ကိုးလုံး ဝန်းရံထားသည်ဟု ဆိုပါသည်။ ကန်ကိုးကန်မှာ - # ကြာနီကန် ၊ # နန္ဒာကန် ၊ # အောင်ပင်လယ်ကန် ၊ # ဇောင်းကလောကန် ၊ # မင်းကန် ၊ # သရက်ကန် ၊ # မဲနယ်ကန် ၊ # ခတက်ကန် ၊ # ဆင်ဖြူကန် တို့ဖြစ်သည်။ ကုန်းကိုးကုန်းမှာ- # သစ်ချိုကုန်း ၊ # ကျီတော်ကုန်း ၊ # သဇင်ကုန်း ၊ # သမန်းကုန်း ၊ # ဥသျှစ်ကုန်း ၊ # ဝါခင်းကုန်း ၊ # ကုလားပျိုကုန်း ၊ # ပုဏ္ဏားကုန်း ၊ # ဗောဓိကုန်း တို့ဖြစ်သည်။ တောင်ကိုးလုံးမှာ- # ဆားခါးတောင် ၊ # ငါးမင်းတောင် ၊ # ဂန္ဓမာတောင် ၊ # ရွှေလောင်းတောင် ၊ # သခင်မတောင် ၊ # ကုလားမတောင် ၊ # ရန်ကင်းတောင် ၊ # ကြက်ညီနောင်တောင် ၊ # မန္တလေးတောင် ဟု တံတိုင်းသဏ္ဌာန် တောင်ကိုးလုံး ကာရံစေကာ မြို့နန်းပန္နက်တော် ရိုက်ယူခဲ့သည်။ <ref>ကြာနီကန်ဆရာတော် ထေရုပ္ပတ္တိနှင့်ဖြစ်ရပ်များ၊ ဦးကျော်ညွန့် (မြန်မာ့အလင်းအယ်ဒီတာ)</ref> == မြို့တော်မြင်ကွင်း == === မဟာမုနိ === {{main|မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)}} [[File:Mahamuni Image.JPG|thumb|right|မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်]] မဟာမုနိဘုရား ရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် မန္တလေးမြို့၏ အထင်ကရ နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားက ရင်ငွေ့တော် (၇)ကြိမ် ပေးခဲ့သဖြင့် သက်တော် ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဘိုးတော်ဘုရား([[ဗဒုံမင်း]])လက်ထက် ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် သားတော်အိမ်ရှေ့မင်းသား [[သတိုးမင်းစော]]က [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]] မှပင့်ဆောင်ခဲ့သည်။ === မန္တလေးတောင် === {{main|မန္တလေးတောင်}} [[File:Mandalay Hill, Myanmar.JPG|thumb|right|မန္တလေးတောင်]] မန္တလေးတောင်သည် မန္တလေးမြို့၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ ၂၃၀ မီတာ မြင့်သည်။ စေတီပုထိုးပေါင်း များစွာ တည်ထားသည်။ မန္တလေးတောင်သည် မန္တလေးမြို့ကိုအပေါ်မှ စီးပိုးအုပ်မိုးထားသကဲ့သို့ ရှိပေရာ၊ မန္တလေးတောင်ပေါ်မှနေ၍ ကြည့်သော်နန်းမြို့ရိုး၊ ကျုံးနှင့်တကွ မန္တလေးမြို့၏ ရှုခင်းကို ကောင်းမွန်စွာမြင်တွေ့ရပေသည်။ အရှေ့ဘက်သို့ မျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ရှမ်းရိုးမတောင်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ကြည့်လိုက်လျှင် ဧရာဝတီ မြစ်ကမ်းများကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်ပေသည်။ မန္တလေးဟူသော အမည်သည် 'မဏ္ဍလ' ဟူသော ပုဒ်မှ'မဏ္ဍလေး'၊ ထိုမှ 'မန္တလေး'ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိ၏။ အဓိပ္ပာယ်မှာ 'ပျံပျူးသာယာသော နယ်မြေ' ဟု ယူဆသော်ရ၏။ အချို့က 'မန္ဓရေး' မှ ပြောင်းလာဟန်ရှိသည် ဟုဆိုကြသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ 'ကျက်သရေတို့ကို ဆောင်အရပ်' ဖြစ်၏။ အချို့ကလည်း ရှေးပုံဂံခေတ်က မင်းရှင်စော မင်းကလေး မှီခိုနေသွားသော တောင်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မင်းကလေးတောင်ဟု တွင်ရာမှ မန္တလေးတောင်ဟူ၍ ဖြစ်လာပြီးလျှင်၊ နောင်သော် ထိုတောင်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မန္တလေးအရပ်တွင် မြို့တည်သဖြင့် မန္တလေးမြို့ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုဆိုကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> === မန္တလေး နန်းတော် === ကျုံးနှင့် မြို့ရိုး ကာရံထားသော မန္တလေး နန်းတော်ကြီးသည် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]၏ ဘုရင်များ စိုးစံခဲ့သော နေရာဖြစ်သည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] အတွင်းက ဗုံးကြဲခြင်း အကြိမ်ကြိမ် ခံခဲ့ရပြီး ပျက်စီးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်ပြုပြင်၍ [[မန္တလေး နန်းတော်|မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော်]] ကြီးကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ [[ဖိုင်:Eastern walkway Mandalay.jpg|thumb|မန္တလေးကျုံးအ‌ရှေ့ဖက်ခြမ်း လျှောက်လမ်း]] === အခြား === [[ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်|ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်၊]] [[သုဓမ္မာဇရပ်များ|သုဓမ္မာဇရပ်များ၊]] [[ပယ်ပုံတော်ဝင်း|ပယ်ပုံတော်ဝင်း၊]] [[တဝဂူဘုရား|တဝဂူဘုရား၊]] [[မဟာသကျသီဟ ရုပ်ပွားတော်|မဟာသကျသီဟ ရုပ်ပွားတော်]]၊[[မဟာအတုလဝေယန်ကျောင်းတော်ကြီး|မဟာအတုလဝေယန်ကျောင်းတော်ကြီး၊]] [[အိမ်တော်ရာဘုရား|အိမ်တော်ရာဘုရား၊]] [[ကျောက်တော်ကြီးဘုရား(မန္တလေး)]]၊ [[ကုသိုလ်တော် ဘုရား(မန္တလေး)|ကုသိုလ်တော်]]၊ [[စန္ဒာမုနိစေတီ|စန္ဒာမုနိ]]၊ [[ရန်ကင်းတောင်]]၊ [[ရေတံခွန်တောင်]]၊ [[ရွှေစာရံဘုရား]]၊ [[မန္တလေးယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်|မန္တလေးယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်၊]] [[အိမ်ရှေ့မင်းထန်းတော|အိမ်ရှေ့မင်းထန်းတော၊]] [[ရတနာပုံ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်|ရတနာပုံ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊]] [[မန်းသီတာ ဥယျာဉ်]] နှင့် [[အောင်ပင်လယ်ကန်]] တို့ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် အတွင်းရှိ [[အမရပူရမြို့]]ဟောင်း တွင် [[အမရပူရနန်းတော်|အမရပူရနန်းတော်၊]] [[သပြေတန်း ခံတပ်|သပြေတန်း ခံတပ်၊]] [[တောင်သမန်အင်း|တောင်သမန်အင်း၊]] [[ဦးပိန်တံတား|ဦးပိန်တံတား၊]] [[မယ်ဇယ်တန်း|မယ်ဇယ်တန်း၊]] [[တောင်လေးလုံးကျောင်းတိုက်|တောင်လေးလုံးကျောင်းတိုက်၊]] [[ဗားကရာဘုန်းကြီးကျောင်း|ဗားကရာဘုန်းကြီးကျောင်း၊]] [[ဆောင်းဒါး ရက်ကန်းကျောင်း|ဆောင်းဒါး ရက်ကန်းကျောင်း၊]] [[ကျောက်တော်ကြီးဘုရား(အမရပူရ)]] နှင့် [[ရတနာ့ဂူ နတ်ပွဲ|ရတနာ့ဂူ]] တို့အဓိကနေရာအဖြစ် တည်ရှိနေသေးသည်။ == ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး == မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိပြီး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေးနှင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးတို့အတွက် အချက်အချာကျသည်။ မြို့တွင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်တွင် ဘတ်စ်ကားများရှိသော်လည်း တွင်ကျယ်စွာ အသုံးမပြုကြပေ။ စက်ဘီး၊ ဆိုင်ကယ်များကိုသာ အများဆုံးအသုံးပြုကြသည်။ ယခင်က စက်ဘီးမြို့တော်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသောလည်း ယခုအခါ ဆိုင်ကယ်မြို့တော်ဟုပင် ခေါ်ဆိုနိုင်ပေသည်။ [[File:Mandalay-Transport-24-Radler-gje.jpg|thumb|မန္တလေးမြို့ရှိ စက်ဘီးအသုံးပြုနေသူများကို ၂၀၀၆ခုနှစ်ကတွေ့ရစဉ်]] အစိုးရအသစ်လက်ထက် မော်တော်ကားများကို တရားဝင်သွင်းခွင့်ပြုပြီးနောက် မော်တော်ကားအသုံးပြုသူ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ === လေကြောင်း=== ယခင်က [[မန္တလေးချမ်းမြသာစည်လေဆိပ်|ချမ်းမြသာစည်လေဆိပ်]]ကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် [[တံတားဦးမြို့|တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် [[မန္တလေးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်းပေါင်း ၁၅၀ အကုန်အကျခံ တည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့မှ ၂၈မိုင်ခန့် အကွာမှာတည်ရှိသည်။ အဓိက အနေဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် လေကြောင်းလိုင်းများ|ပြည်တွင်းလေကြောင်းလိုင်းများ]] ဆင်းသက်လျက်ရှိပြီး ပြည်ပလေကြောင်းလိုင်းများမှ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ကူမင်းမြို့]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဘန်ကောက်မြို့]]၊ ယူအေအီးနိုင်ငံ [[ဒူဘိုင်းမြို့]] တို့နှင့် ချိတ်ဆက် ဆင်းသက်လျက်ရှိသည်။ === ရေကြောင်း === မီးရထားလမ်း နှင့် ကားလမ်းများ အဆင်ပြေလာသော်လည်းမြန်မာ့ဂုဏ်ဆောင် ဧရာဝတီမြစ်မှာ ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား၊ ငရုတ်၊ ဝါး နှင့် အခြားကုန်ပစ္စည်းများ ပို့ဆောင်ရန် အဓိကနေရာအဖြစ် တည်ရှိနေသေးသည်။ === မီးရထားလမ်း === [[မန္တလေး ဘူတာကြီး]]မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက အချက်အချာ လမ်းဆုံမှာ တည်ရှိသည်။ မန္တလေးမှ ရထားဖြင့် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[နေပြည်တော်]]၊[[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ [[ပုဂံ]]၊[[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[မုံရွာမြို့]]၊ [[ပခုက္ကူမြို့]]၊ [[ကလေးမြို့]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့]]၊ [[ရွှေဘိုမြို့]]၊ [[ကောလင်းမြို့]]၊ [[နဘားမြို့]]၊ [[ကန့်ဘလူမြို့]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့]]၊ [[ဟိုပင်မြို့]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] မြို့များသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ မန္တလေးမြို့တွင် ယခင်က မြို့ပတ် ဓာတ်ရထားရှိခဲ့သော်လည်း ယခုမြို့ပတ်ရထား စနစ်မရှိပေ။ === ကားလမ်း === မန္တလေးမြို့သည် အိမ်နီးချင်း အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံတို့နှင့် ချိတ်ဆက်ရန်အတွက် အချက်အချာနေရာတွင် တည်ရှိသည်။ အာရှအမြန်လမ်းများသည် မန္တလေးမြို့ကို ဖြတ်သန်းသွားလာလျက်ရှိသည်။ * မြန်မာ - တရုတ်ကားလမ်း : မန္တလေး - တကောင်း - ဗန်းမော် - မြစ်ကြီးနား ကားလမ်း၊ မန္တလေး - မိုးကုတ် - ဗန်းမော်လမ်း၊ မန္တလေး - လားရှိုး - မူဆယ်လမ်း * မြန်မာ - အိန္ဒိယကားလမ်း : မန္တလေး - စစ်ကိုင်း - မုံရွာ - ကလေးဝ - တမူးလမ်း * ရန်ကုန် - နေပြည်တော် - မန္တလေး အမြန်လမ်းမကြီး == မြို့ပြလူဦးရေ == [[ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ]]၏ ခန့်မှန်းချက်များအရ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၏ လူဦးရေသည် စုစုပေါင်း ၁ သန်းခန့် ရှိခဲ့သည်။<ref name="un" /> လူဦးရေ တိုးတက်နှုန်း ခန့်မှန်းချက်များအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် မြို့နေလူဦးရေ စုစုပေါင်းသည် ၁.၅ သန်းခန့်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="un-pop">{{cite web |url=https://population.un.org/wup/ |title=World Urbanization Prospects: The 2018 Revision |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs |accessdate=2026-05-18}}</ref> မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၏ အချက်အချာဖြစ်သော မန္တလေးမြို့သို့ လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များစွာကတည်းက [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ|တရုတ်နွယ်ဖွား]]များ အလုံးအရင်းဖြင့် ပြောင်းရွှေ့အခြေစိုက်လာခဲ့ကြရာ မြို့ပြ၏ လူမှုစီးပွားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Myint-U |first=Thant |title=The Making of Modern Mandalay |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |pages=185–188 |date=2001}}</ref> အချို့သော လေ့လာမှု စစ်တမ်းများအရ ယခုအခါ တရုတ်နွယ်ဖွားများသည် မြို့နေလူဦးရေ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ ရှိနေပြီဟု ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{cite book |last=Seekins |first=Donald M. |title=Historical Dictionary of Burma (Myanmar) |publisher=Scarecrow Press |date=2006 |pages=274}}</ref> ထို့ပြင် သမိုင်းအဆက်ဆက်ကတည်းက လာရောက်အခြေစိုက်ခဲ့ကြသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ရှမ်းလူမျိုး အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအစုံအလင်လည်း မန္တလေးမြို့တွင် သဟဇာတဖြစ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ မြို့တော်၏ အဓိကပြောဆို အသုံးပြုသော ဘာသာစကားမှာ ဗမာဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း တရုတ်နွယ်ဖွားများ အများဆုံး စုဝေးရာ တရုတ်တန်းနှင့် [[ဈေးချိုတော်]] အနီးတဝိုက်တွင်မူ တရုတ်ပြည်မကြီးစကား (မန်ဒရင်စကား) ကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုကြသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite book |last=Fink |first=Christina |title=Living Silence: Burma under Military Rule |publisher=Zed Books |date=2001 |pages=122}}</ref> အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကိုမူ တတိယဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ရုံးလုပ်ငန်းများနှင့် ပညာရေးကဏ္ဍများတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုလျက် ရှိကြသည်။ {{Historical populations |type=Burma | ၁၉၅၀|၁၆၇၀၀၀ | ၁၉၆၀|၂၅၀၀၀၀ | ၁၉၇၀|၃၇၄၀၀၀ | ၁၉၈၀|၄၉၉၀၀၀ | ၁၉၉၀|၆၃၆၀၀၀ | ၂၀၀၀|၈၁၀၀၀၀ | ၂၀၀၇|၉၆၁၀၀၀ | ၂၀၁၀|၁၀၃၄၀၀၀ | ၂၀၂၀|၁၃၀၈၀၀၀ | ၂၀၂၅|၁၄၄၆၀၀၀ | footnote = <ref name="un" /><ref name="un-pop" /> }} [[File:Mandalay City Population Pie.png|thumb|၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှိသော မန္တလေးမြို့တော် မြို့နယ်များ၏ လူဦးရေအချိုး<ref>{{cite web |url=http://www.dop.gov.mm |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Mandalay Region |publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population |date=May 2015}}</ref>]] == အုပ်ချုပ်ရေး == မန္တလေးမြို့သည် [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ]] ၏ အုပ်ချုပ်မှုတွင် တည်ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်ကို မြို့နယ်၆ခု ၊အရံမြို့နယ် ၁ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မန္တလေးစည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ နယ်နိမိတ်တွင် အောက်ဖော်ပြပါ မြို့နယ် (၆)မြို့နယ်ပါဝင်သည်။ *[[မဟာအောင်မြေမြို့နယ်]] *[[အောင်မြေသာစံမြို့နယ်]] *[[ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်]] *[[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]] *[[ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်]] *[[အမရပူရမြို့နယ်]] ===အရံမြို့နယ်=== *[[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]] == ယဉ်ကျေးမှု == မန္တလေးမြို့သည် တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကျနရုံမျှမက ခေတ်အဆက်ဆက် စာဆိုတို့၏ သီကုံးရာ၊ ကဗျာဆရာတို့၏ လွမ်းမောရာနှင့် စာရေးဆရာတို့၏ မှတ်တမ်းတင်ရာ အနုပညာဗဟိုချက်လည်း ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း ရတနာပုံနေပြည်တော် တည်စကတည်းက စာဆိုတော်ကြီး [[ဆရာဖေ]]က မန္တလေးမြို့၏ သာယာပုံကို အခုလို လင်္ကာစပ်ဆိုခဲ့ဖူးသည် - “မြေမြတ်မဟာ၊ မင်္ဂလာနှင့်၊ အခါတော်ပေး၊ နန်းရွှေရေးလို့၊ ဘေးမသီ ရန်မကပ်၊ ရွှေမြို့တော် သမုတ်အပ်ခါမှ၊ သပြေမဏ္ဍိုင်၊ ဗဟိုတိုင်မကု၊ ဇမ္ဗူ့ထိပ်ခေါင်၊ မန္တလေးတောင်ကြီးရဲ့၊ ရိပ်မြောင်မှာ ခိုလှုံ၊ ရတနာပုံ ရွှေမြို့တော်ကြီး။” <ref name="mandalay_poem">{{cite book |last=မောင်သန်းဆွေ |first=(ထားဝယ်) |title=ကဗျာထဲက မန္တလေး၊ မန္တလေးက ကဗျာများ |publisher=ရာပြည့်စာပေ |date=2012 |pages=34–36}}</ref> အထူးသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း စာဆိုတော်ကြီးများနှင့် [[လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်]]၊ [[ဆရာဖေ]] စသူတို့၏ ကဗျာများတွင် မန္တလေး၏ နန်းဓလေ့နှင့် မြို့ပြအလှကို အထင်အရှား တွေ့နိုင်ရုံမျှမက၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်တွင်လည်း [[ဆရာဇော်ဂျီ]]၊ [[မင်းသုဝဏ်]] နှင့် [[ဒဂုန်တာရာ]] စသည့် စာဆိုကြီးများက မန္တလေး၏ သဘာဝအလှနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်ကို ကဗျာများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="poet" /> မန္တလေးမြို့သားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒြပ်မဲ့ဓလေ့စရိုက်များသည် ကဗျာ၊ စာပေနှင့် သီချင်းများ၌ အမြဲတစေ ထင်ဟပ်လျက်ရှိပြီး "[[မန္တလေး စကား၊ ရန်ကုန် အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစား]]" ဟူသော မြန်မာ[[ဆိုရိုးစကား]]ပုံတစ်ခု ရှိခဲ့သည့်အတိုင်း မန္တလေးသူ မန္တလေးသားများသည် စကားကြွယ်ကြသလို စကားပြောဆိုရာတွင်လည်း "ဗျာ"၊ "ရှင်"၊ "ဘုရား" စသည့် အနွတ်အနယ် နာမ်စားများကို သုံးစွဲလေ့ရှိသည်။မန္တလေးသူ/သား တို့၏ ညင်သာသော လေယူလေသိမ်း ယဉ်ကျေးမှုကို ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့အသံ ဓာတ်ပြားသီချင်းများမှစ၍ ယနေ့ခေတ် စာပေများအထိ အမွှန်းတင်လေ့ရှိကြသည်။<ref>{{cite journal |last=လူထုဒေါ်အမာ |title=မန္တလေးသူ မန္တလေးသားများနှင့် အပြောအဆို ဓလေ့ |journal=မြန်မာ့ဓလေ့ပုံရိပ်များ |volume=2 |pages=14–22 |date=1997}}</ref>မန္တလေးသည် ဆိုင်း၊ မင်းသား၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု စသည့် [[ဆယ်တင့်ပန်း|ပန်းဆယ်မျိုး]] အနုပညာရှင်များ စုဝေးရာ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် သင်္ကြန်ကာလ "မြို့မဆိုင်းဝိုင်း" နှင့်အတူ ဖျော်ဖြေရေးယာဉ်များဖြင့် လှည့်လည်သည့် မြို့ပြအစဉ်အလာကို ကဗျာဆရာ [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ]]က သူ၏ ထင်ရှားသော လေးဆစ်ကဗျာဖြင့် အခုလို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - :::“နွေဦးက ကြို၊ ပိတောက်ငုံ ပွင့်ချင်စမ်းလှ၊ နန်းကွက်ဆီကို။ မြို့မက နှိုး၊ ငွေငန်းတော် ယဉ်ယဉ်လှည့်လို့၊ သြော်... မန္တလေးသင်္ကြန်မိုး။”<ref name="soo">{{cite book |last=ဆူးငှက် |title=မန္တလေးအလွှာများနှင့် မြို့မ |publisher=ကြီးပွားရေးစာပေတိုက် |date=2005 |pages=112–115}}</ref> "အဝတ်တွင် အနော်ရထာ၊ အစားတွင် မန္တလေး" ဟု စာဆိုရှိခဲ့သည့်အတိုင်း [[မန္တလေးမုန့်တီ|မန္တလေးမုန့်တီ (နန်းကြီးသုပ်)]]၊ [[မြီးရှေ]]၊ [[မန္တလေးပဲကြော်]] နှင့် [[ထိုးမုန့်]]၊ လမုန့် စသည့် သရေစာ ယဉ်ကျေးမှုများသည် အလွန်ကျော်ကြားလှပြီး မြန်မာ့စာပေ စာမြည်းတောဂရက်များတွင် မန္တလေးမြို့၏ ကိုယ်စားပြုသင်္ကေတများအဖြစ် ရေးဖွဲ့ခြင်း ခံရသည်။<ref>{{cite news |title=စာပေထဲက မန္တလေး အစားအသောက်နှင့် ရိုးရာဓလေ့များ |work=ဟံသာဝတီသတင်းစာ |date=5 October 1972 |page=6}}</ref> မန္တလေးမြို့ပြယဉ်ကျေးမှုသည် ခေတ်ကာလများ ပြောင်းလဲလာသော်လည်း ရှေးမူမပျက်သော ရိုးရာအနုပညာအမြုတေ၊ ဘာသာတရားကို ရိုသေကိုင်းရှိုင်းမှုနှင့် မြို့တော်သားတို့၏ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှု စသည့် ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် များကို ကဗျာစာပေများနှင့်အတူ ယနေ့တိုင် တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။ [[File:Old Myoma Thingyan.JPG|alt=|thumb|မန္တလေးမြို့ခံ [[မြို့မ အပျော်တမ်း တူရိယာအဖွဲ့]] ဆိုင်းဝိုင်းယာဉ် (ခေတ်ဟောင်းပုံ)]] မန္တလေးမြို့တွင် ဝါကျွတ်ချိန်မှစ၍ တပို့တွဲ၊ တပေါင်းလအထိ ပွဲလမ်းသဘင်များ စဉ်ဆက်မပြတ် ရှိနေတတ်သည်။ ဘုရားပွဲ၊ ကထိန်ပွဲ၊ အလှူပွဲ၊ ကျောင်းရေစက်ချပွဲ၊ ဘုန်းကြီးပျံ၊ မင်္ဂလာဆောင်၊ အောင်ပွဲ၊ ကလေးမွေးနေ့ပွဲနှင့် ဘောလုံးအနိုင်ရ၍ ဂုဏ်ပြုပွဲ စသဖြင့် လူမှုရေး၊ ဘာသာရေးပွဲများကို ကြံဖန်၍ ပွဲခင်းလေ့ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဘုရားပွဲများတွင် အငြိမ့်၊ ဇာတ်၊ တီးဝိုင်းနှင့် ဆိုင်းများ ဖောဖောသီသီ ပါတတ်ကြပြီး မန္တလေးတွင် '''“ဘုရားပွဲအစ ဘုရားသုံးဆူက၊ ဘုရားပွဲအဆုံး ဝါခင်းကုန်း”''' ဟုပင် ဆိုရိုးပြုကြသည်။ ဂီတအနုပညာဘက်တွင်လည်း ၁၉၂၅ ခုနှစ်၌ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော မန္တလေးမြို့ခံ [[မြို့မ အပျော်တမ်း တူရိယာအဖွဲ့]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး တူရိယာအသင်းတစ်ခုအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေသည်။<ref name="soo" /> ထို့အပြင် မြန်မာ့ဂီတနှင့် သဘင်လောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားလှသည့် ဂီတစာဆိုကြီးများနှင့် သဘင်ပညာရှင်များဖြစ်ကြသော - * [[သခင်တင် (ဝိုင်အမ်ဘီ)|ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင်]] * [[မြန်မာညွန့် ဆရာတင်]] * [[တင်၊ ဆရာ (နန်းတော်ရှေ့)|နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်]] * အလင်္ကာကျော်စွာ [[မြို့မငြိမ်း]] * အလင်္ကာကျော်စွာ [[ရွှေမန်းတင်မောင်]] စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များစွာသည် မန္တလေးမြို့မှ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး မြန်မာ့အနုပညာသမိုင်းကို ဆင်ယင်ခဲ့ကြသည်။ == စီးပွားရေး == မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း (အထက်မြန်မာပြည်) ၏ အဓိက စီးပွားရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းများ၏ အချက်အချာကျသော မြို့တော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယစီးပွားရေးမြို့တော်ဟု ဆိုနိုင်ပြီး ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးနိုင်သည့် ကုန်းတွင်းဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုရာတွင် မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးပါလှသည်။<ref>{{cite book |last=Turnell |first=Sean |title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma |publisher=Nordic Institute of Asian Studies |date=2009 |pages=215–218}}</ref>မန္တလေးသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[မူဆယ်မြို့|မူဆယ်]] နယ်မြေမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာသည့် တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းများ၏ အဓိကအခြေစိုက်ရာနှင့် ဖြန့်ချိရာ ဗဟိုအချက်အချာဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မှ တင်သွင်းလာသော လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ၊ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများနှင့် စက်ယန္တရားများသည် မန္တလေးမြို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းနှင့် အခြားဒေသများသို့ စီးဆင်းသွားသလို၊ ပြည်တွင်းဖြစ် လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် ရေထွက်ကုန်များကိုလည်း မန္တလေးမှတစ်ဆင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်တင်ပို့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Seekins |first=Donald M. |title=Mandalay: Burma's Cultural Capital |journal=Historical Dictionary of Burma (Myanmar) |pages=273–275 |date=2006}}</ref> ရှေးမင်းအဆက်ဆက်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော [[ဈေးချိုတော်]]သည် မန္တလေးမြို့၏ စီးပွားရေးပြယုဂ်ဖြစ်ပြီး အထက်မြန်မာပြည်၏ အကြီးဆုံး ကုန်လှောင်ရုံနှင့် လက်ကားဈေးကြီး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မန္တလေးပဲနှမ်းကုန်စည်ဒိုင် အစရှိသည့် လယ်ယာထွက်ကုန် ကုန်စည်ဒိုင်ကြီးများသည်လည်း တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးကို အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သည့်အထိ အင်အားတောင့်တင်းသည်။<ref>{{cite news |title=မန္တလေး ကုန်စည်ဒိုင်နှင့် အထက်မြန်မာပြည် ကုန်သွယ်မှု အလားအလာ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=22 October 2018 |page=7}}</ref> မန္တလေးမြို့ရှိ "မဟာအောင်မြေ ကျောက်စိမ်းကျောက်မျက်ရတနာဈေး" (ဝိုင်း) သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကုန်ကြမ်းကျောက်စိမ်း အကူးအပြောင်းပြုလုပ်ရာ နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[ဖားကန့်]]ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းရိုင်းများနှင့် မိုးကုတ်ဒေသထွက် ကျောက်မျက်ရတနာများသည် မန္တလေးမြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပ ကျောက်ကုန်သည်များ (အထူးသဖြင့် တရုတ်ကုန်သည်များ) က ဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာဖြင့် လာရောက်အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Fink |first=Christina |title=Living Silence: Burma under Military Rule |publisher=Zed Books |date=2001 |pages=125}}</ref> [[မန္တလေး စက်မှုဇုန်]]သည် အထက်မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံးစက်မှုဇုန်ဖြစ်ပြီး မော်တော်ယာဉ်မွမ်းမံမှုလုပ်ငန်းများ၊ သံရည်ကျိုလုပ်ငန်းများ၊ စိုက်ပျိုးရေးသုံး စက်ကိရိယာ ထုတ်လုပ်မှုများနှင့် စားသောက်ကုန်လုပ်ငန်းများ အခြေစိုက်ရာနေရာဖြစ်သည်။ ရိုးရာလုပ်ငန်းများဖြစ်သည့် ရွှေဆိုင်းခတ်လုပ်ငန်း၊ ပန်းပုလုပ်ငန်း၊ ကြေးသွန်းလုပ်ငန်းနှင့် ပိုးထည်ယက္ကန်းလုပ်ငန်းများသည်လည်း ယဉ်ကျေးမှုအရောအနှောဖြင့် စီးပွားရေးကို တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှ ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.mandalaysubportal.gov.mm |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စက်မှုဇုန်များ အခြေအနေ |publisher=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး |accessdate=2026-05-18 }}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref> သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ကွန်ရက်အနေဖြင့်လည်း ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း ပို့ဆောင်ရေး၊ မန္တလေး-မူဆယ် အဝေးပြေးလမ်းမကြီး၊ ရန်ကုန်-မန္တလေး ရထားလမ်းနှင့် [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]တို့ တည်ရှိခြင်းကြောင့် လူစီးဆင်းမှုနှင့် ကုန်စည်စီးဆင်းမှုတို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ အသက်သွေးကြောသဖွယ် ဖြစ်နေသည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် မြို့ပြအခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း အစရှိသည့် ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍ များလည်း ခေတ်အဆက်ဆက် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လျက်ရှိသည်။ == ပညာရေး == === အခြေခံပညာ === မန္တလေးမြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၃၈ကျောင်း ရှိသည်။ === အဆင့်မြင့်ပညာ === * [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] * [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] *[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆေးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[မန္တလေးနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] * [[တိုင်းရင်းဆေးပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆေးဝါးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[သူနာပြုတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[အဝေးသင်တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆေးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] *[[မန္တလာဒီဂရီကောလိပ်]] *သမဝါယမကောလိပ် *အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံ(မန္တလေး) *ပညာရေးဒီဂရီကောလိပ် == ကျန်းမာရေး == {{see also|မန္တလေးမြို့ရှိ ဆေးရုံများစာရင်း}} === အစိုးရဆေးရုံများ === * မန္တလေး [[အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီး (မန္တလေး)|အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး]] ခေါ် (မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး) *မန္တလေး ခုတင် (၃၀၀)ဆံ့ သင်ကြားရေးဆေးရုံကြီး * မန္တလေး ဗဟိုအမျိုးသမီး ဆေးရုံကြီး *မန္တလေး ခုတင် (၃၀၀)ဆံ့ ကလေးဆေးရုံကြီး *မန္တလေး [[ခုတင် (၅၅၀)ဆံ့ ကလေးဆေးရုံကြီး၊ မန္တလေးမြို့|ခုတင် (၅၅၀)ဆံ့ ကလေးဆေးရုံကြီး]] *မန္တလေး အလုပ်သမား ဆေးရုံ *မန္တလေး နား နှာခေါင်း လည်ချောင်း ဆေးရုံ *မန္တလေး စိတ်ကျန်းမာရေး ဆေးရုံ *မန္တလေး မူးယစ်ဆေးစွဲရောဂါကုဆေးရုံ *မန္တလေး တီဘီရောဂါကု ဆေးရုံ *မန္တလေး ကူးစက်ရောဂါကု ဆေးရုံ *မန္တလေး အရိုး ဆေးရုံ *မန္တလေး တိုင်းရင်းဆေး ဆေးရုံ *မန္တလေး သွားဘက်ဆိုင်ရာ သင်ကြားရေးဆေးရုံ *မန္တလေး တက္ကသိုလ်များဆေးရုံ(ခုတင်-၅၀)<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 |accessdate=1 January 2019 |archivedate=1 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190101100918/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 }}</ref> == အားကစား == {{Multiple image | width = 150 | align = | direction = horizontal | image1 = Mandalar Thiri Sport Ground (Mandalay).jpg | atl1 = | caption1 = မန္တလာသီရိအားကစားကွင်း | image2 = Aungmyaymandalar Stadium 1.jpg | alt2 = | caption2 = ​အောင်​မြေမန္တလာအားကစားကွင်း | image3 = Bahtoo Stadium 2022.jpg | alt3 = | caption3 = ​ဗထူးအားကစားကွင်း | image4 = Shwe Man Taung Stadium.jpg | alt4 = | caption24 = ​ရွှေမန်း​တောင်အားကစားကွင်း }} မန္တလေးမြို့တွင် ရိုးရာအားကစားနည်းများဖြစ်သော ခြင်းလုံး၊ မြန်မာ့သိုင်း စသည့်အားကစားနည်းများသည် လူအများစိတ်ဝင်စားလေ့ရှိသည်။ မဟာမုနိဘုရားကြီးရှိ ခြင်းလုံးအားကစားရုံ၌ နှစ်စဉ်ဇူလိုင်လတွင် ဝါဆိုခြင်းပွဲတော် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် ပုဂ္ဂလိကခြင်းလုံးအားကစားရုံများ၌ ခြင်းလုံးပြိုင်ပွဲများလည်း ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ မြန်မာ့သိုင်းအတွက် သိုင်းကလပ်များလည်းရှိသည်။ မြို့တော်ဝန်မီနီမာရသွန်ပွဲကိုလည်း နှစ်စဉ်လွတ်လပ်ရေးနေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။<ref name="marathon">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnttlemiutteaawn-miiniimaarsnpiungpai2020-jnnwrii-4-rkttng-kngpmnny|title=မန္တလေးမြို့တော်ဝန် မီနီမာရသွန်ပြိုင်ပွဲ(၂၀၂၀) ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် ကျင်းပမည်|access-date=4 June 2023|archive-date=4 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604162038/https://www.mdn.gov.mm/my/mnttlemiutteaawn-miiniimaarsnpiungpai2020-jnnwrii-4-rkttng-kngpmnny}}</ref>မြို့နေလူထုသည် မန္တလေးတောင်နှင့် ကျုံးဘေးများတွင် လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားအားကစားနည်းများ ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://tourism.gov.mm/mm/%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA/|title=ဝါဆိုခြင်းလုံးပွဲတော်|access-date=4 June 2023|archive-date=4 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604155034/https://tourism.gov.mm/mm/%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA/}}</ref> [[ရတနာပုံ ဘောလုံး အသင်း]]သည် ၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် ​ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး မန္တ​လေးမြို့အ​ခြေစိုက်​ဘောလုံးအသင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်အစပိုင်းကာလများတွင် အောင်မြင်မှုများ အတော်အတန်ရရှိခဲ့သောအသင်းဖြစ်ကာ 2010 AFC President Cup ([[၂၀၁၀ အာရှဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌဖလား]]) တွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ရရှိပြီး အဆိုပါ အာရှဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌဖလား ၂၀၁၀ တွင်လည်း အနိုင်ရဗိုလ်စွဲ ခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်]]နှင့် ကမ္ဘာ့ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်(FIFA)တို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပြီး တည်ဆောက်သည့် [[ဘောလုံးအကယ်ဒမီ (မန္တလေး)]]လည်းတည်ရှိကာ ​အောင်မြင်​သော​ဘောလုံးသမားများ ​မွေးထုတ်​ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ [[အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံ]] (မန္တလေး)မှာလည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံဖြစ်သည်။ မြို့၏အားကစားကွင်း/ရုံ အဆင့်အတန်းမှာ ၂၀၁၃ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ အဆင့်အတန်း နိမ့်ကျခဲ့သည်။ မြို့နယ်များအလိုက် အားကစားကွင်းများ ရှိသော်လည်း အဆင့်အတန်းမမီပေ။ သမိုင်းဝင် [[ဗထူး အားကစားကွင်း]]မှာ မြို့၏အဓိကအားထားရာ အားကစားကွင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="mmsport">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/sport/2013/09/28/48730.html|title=မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အားကစား ပြိုင်ဝင်းကြီးများ (၁)}}</ref>၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ၏ အမျိုးသမီးဘောလုံးပွဲစဉ်များကို လက်ခံကျင်းပရန်အတွက် [[မန္တလာသီရိ အားကစားကွင်း]]ကို တည်ဆောက်ပြီးမှသာ မန္တလေးမြို့တွင် နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ အားကစားကွင်းကြီး ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://stadiumdb.com/stadiums/mya/mandalar_thiri_sports_stadium |title=Mandalarthiri Stadium |accessdate= |publisher=}}</ref> ဗထူးအားကစားကွင်းကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်း၊ [[အောင်မြေမန္တလာ အားကစားကွင်း]]၊ [[ရွှေမန်းတောင် အားကစားကွင်း]]ကဲ့သို့သော အခြားအားကစားကွင်းများကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်း၊ ဗထူးအားကစားပြိုင်ဝင်း၊ မန္တလာသီရိအားကစားပြိုင်ဝင်း၊ ရွှေမန်းတောင် လူငယ်လေ့ကျင့်ရေးစခန်းတို့၌ အဆင့်မီမိုးလုံလေလုံအားကစားရုံများ တည်ဆောက်ခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://mosya.gov.mm/post/%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%B0%E1%80%84%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%87%E1%80%B6-%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD-%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%A1%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7-%E1%80%A1%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6-%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%B6-%E1%80%90%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%B6%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B7%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%B8|title=အားကစားနှင့်လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးမင်းသိန်းဇံ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ အားကစားကွင်း အဆင့်မြင့်တင်ခြင်း လုပ်ငန်းများနှင့် အဆင့်မြင့်မိုးလုံလေလုံ အားကစားရုံ တည်ဆောက်မည့် မြေနေရာများအား လိုက်လံကြည့်ရှုစစ်ဆေး}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mrtv.gov.mm/mm/news-157700|title=အောင်မြေမန္တလာ အားကစားကွင်းသစ် ဖွင့်ပွဲနှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်ဖလား တက္ကသိုလ်၊ ဒီဂရီကောလိပ်ပေါင်းစုံ (အမျိုးသား/ အမျိုးသမီး) ဘောလုံးပြိုင်ပွဲနှင့် အသက် (၁၈) နှစ်အောက် မြို့နယ်ပေါင်းစုံ ပြေးခုန်ပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပ|access-date=4 June 2023|archive-date=18 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018140113/https://mrtv.gov.mm/mm/news-157700}}</ref> ၂၀၂၃ခုနှစ်အရောက်တွင် မန္တလေးမြို့၌ မန္တလာသီရိအားကစားကွင်းနှင့် အောင်မြေမန္တလာအားကစားကွင်းတို့မှာ အားကစားနည်းမျိုးစုံကို လက်ခံကျင်းပနိုင်သည့် နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ အားကစားကွင်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/21196|title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ အားကစားကွင်း/ရုံများ အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းနှင့် တည်ဆောက်နေမှု လုပ်ငန်းများအား ကြည့်ရှုစစ်ဆေး}}</ref> == ညီအစ်မမြို့တော် == * စီရီဘွန်၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] * [[ကူမင်းမြို့|ကူမင်း]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] * [[ဖနွမ်းပင်မြို့|ဖနွမ်းပင်]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယား]] *[[အောလ်ဆန်မြို့]]၊ [[ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]] ==ပြခန်း== <gallery> ဖိုင်:Mandalay kuthodaw.jpg|ကုသိုလ်တော်ဘုရား ဖိုင်:Atumashi monastery.JPG|အတုမရှိ ရွှေကျောင်းတော်ကြီး ဖိုင်:Kone Yoe mosque, Mandalay, Myanmar.JPG|ကုန်းရိုးဗလီ(၂၆ ဘီလမ်း) ဖိုင်:Mandalay Fort Wall.jpg|မန္တလေးမြို့ရိုး ဖိုင်:Mandalay Street.JPG|မန္တလေးလမ်း ဖိုင်:Mandalay, Myanmar.jpg|[[မန္တလေး ဘူတာကြီး|ဘူတာကြီး]] ရှေ့ မြင်ကွင်း ဖိုင်:Pariyatti Sasana University, Mandalay.jpg|နိုင်ငံတော် ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် ဖိုင်:Mandalay Hill view, Myanmar.JPG|[[မန္တလေးတောင်]] ဖိုင်:University of Mandalay entrance, Myanmar.jpg|မန္တလေး တက္ကသိုလ် အဝင် ဖိုင်:Main Building Mandalay University.jpg|မန္တလေးတက္ကသိုလ် ဖိုင်:University of Foreign Languages, Mandalay, Myanmar.jpg|နိုင်ငံခြားဘာသာသင် တက္ကသိုလ် (အဟောင်း) ဖိုင်:ShweKyiMyin Pagoda.jpg|ရွှေကျီးမြင်ဘုရား ဖိုင်:P80414-233037.jpg|မြို့မ အလှပြယာဉ် ဖိုင်:Headquarters of MCDC.jpg|မန္တလေး မြို့တော်ခန်းမ ဖိုင်:Yadanabon University.jpg|ရတနာပုံတက္ကသိုလ် ဖိုင်:Mandalay Thingyan & Myo Ma Music.jpg|ဗဟိုမဏ္ဍပ်နှင့် မြို့မအလှပြယာဉ် </gallery> == ကိုးကား == {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်== {{Commons category|Mandalay}} * {{Wikivoyage-inline}} *[http://www.pyinoolwin.info/index.htm See also nearby Pyin Oo Lwin, the historic hill station above Mandalay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090804055257/http://www.pyinoolwin.info/index.htm |date=4 August 2009 }} * [http://www.mandalayemporium.com Mandalay Gallery with antique, colonial views of Mandalay] *[http://www.seasite.niu.edu/Burmese/Culture/WilsonPages/MandalayRegion/MandalayRegion.htm Mandalay, the Burmese Heartland by Dr. Constance Wilson, Northern Illinois University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415133906/http://www.seasite.niu.edu/Burmese/Culture/WilsonPages/MandalayRegion/MandalayRegion.htm |date=15 April 2009 }} *[http://www.orientalarchitecture.com/mandalay/MANDALAYMAP.htm Asian Historical Architecture – Mandalay by Prof. Robert D. Fiala, Concordia University, Nebraska] *[http://www.mrtv3.net.mm/pages/song4.html Mandalay Centenary Song by Than Myat Soe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218121659/http://www.mrtv3.net.mm/pages/song4.html |date=18 February 2012 }} MRTV3 *[http://www.gad.gov.mm/sites/default/files/last_township_data_form_30.9.2019_real.pdf မန္တလေးခရိုင်၊ ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်၏ ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210201064907/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/last_township_data_form_30.9.2019_real.pdf |date=1 February 2021 }} - အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန {{မန္တလေးတိုင်း}} {{မြန်မာနိုင်ငံ မင်းဆက်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]] 7i9hdfhszpckxg3o3e2qp69mmjxhy1m 0 3520 1036997 1032393 2026-06-09T07:24:56Z ~2026-34032-56 144105 Foma Gordeyev 1036997 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = မြသန်းတင့် | image = Mya_Than_Tint.jpg | caption = ''မြသန်းတင့်'' | pseudonym = မြသန်း | birth_date = {{birth date|1929|5|23|df=y}} | birth_place = [[မြိုင်မြို့]]၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = {{death date and age|1998|2|18|1929|5|23|df=y}} | death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | notableworks = ''ဓားတောင်ကိုကျော်၍ မီးပင်လယ်ကိုဖြတ်မည်'' (၁၉၇၃) | occupation = ဘာသာပြန်၊ စာရေးဆရာ | genre = ဘာသာပြန်၊ ဝတ္ထုတို၊ စိတ်ကူးယဉ်အချစ်ဇာတ်လမ်း | period = ၁၉၄၉–၁၉၉၈ | influences = | influenced = | spouse = ဒေါ်ခင်မမ | awards = [[အမျိုးသား စာပေဆု]] - ဘာသာပြန် (၁၉၇၂၊ ၁၉၇၈၊ ၁၉၈၉၊ ၁၉၉၃၊ ၁၉၉၅) | website = |signature = The Signature of Author Mya Than Tint.jpg }} '''မြသန်းတင့်''' (၂၃ မေ ၁၉၂၉ - ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၈) သည် ဗမာလူမျိုး စာရေးဆရာနှင့် ဘာသာပြန်ဆိုရေးသားသူတဦး ဖြစ်သည်။ မြသန်းတင့်သည် မြန်မာစာပေလောကအပေါ်တွင် ဩဇာအရှိဆုံးစာရေးဆရာများထဲက တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး သူ၏ စာပေဖြတ်သန်းမှု၊ စာပေရေးသားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ နှောင်းလူတို့ ပြောစမှတ်တွင်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့ဂန္ထဝင်စာပေများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြန်ဆိုရေးသားသူအဖြစ် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ == ကိုယ်ရေးရာဇဝင် == ဦးမြသန်း ခေါ် စာရေးဆရာမြသန်းတင့်ကို အဘ ဦးပေါတင့်၊ အမိ ဒေါ်လှိုင်တို့က ပခုက္ကူခရိုင်၊ [[မြိုင်မြို့]]တွင် ၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၃ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့၌ မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်းခုနစ်ယောက်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ် ၁၉၄၃ခုနှစ်တွင် အာရှလူငယ်အဖွဲ့၌တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၄-ခုနှစ်တွင် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး မြေအောက်ကလာပ်စည်းများနှင့် ဆက်သွယ်၍ ဖက်ဆစ်တော် လှန်ရေးကြီးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း စစ်ကိုင်းရှိ ဗိုလ်သန်းဦး(တော်လှန်ရေးတွင် ကျဆုံး)၊ သခင်မောင်တင်(ပြည်တွင်းစစ်တွင် ကျဆုံး) နှင့် မြိုင်မြို့ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးစရိယ (မြိုင်ဖဆပလအမတ်ဟောင်း ဦးသက်ရှည်)တို့၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီး [[မန္တလေးခရိုင်|မန္တလေး]]ခရိုင်၊ အထက်မြန်မာပြည် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်တွင် အချိန်ပြည့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈-ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်သည်။ ၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် ၁၉၅၆-ခုနှစ်တွင် ဥပဒေဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ကျောက်ပန်းတောင်းတွင် အက်တူး သခင်အုန်းဖေ (ပြည်တွင်းစစ်တွင်ကျဆုံး) နှင့်အတူ လယ်သမားများ သီးစားခ မပေးရေး တိုက်ပွဲ၊ လက်ငုတ်လယ်ပြန်ထွန်ရေးတိုက်ပွဲ၊ မြေရှင်ကြီးများ၏လယ်များကို အတင်းဝင်ထွန်ရေး တိုက်ပွဲများကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သီးစားခမပေးရေး တိုက်ပွဲတွင် အင်္ဂလိပ် အစိုးရသိမ်းယူထားသော လယ်သမားများ၏ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်လုယူသည့်အတွက် (ရုံးမင်းတစ်ထိုင်) အပြစ်ဒဏ်ကျခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[မြင်းခြံ]]ခရိုင်တွင် တခြားသော ခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ မြသန်းတင့်ခေါင်းကို ဖြတ်နိုင်လျှင် ဆုငွေပေးမည်ဟု အင်္ဂလိပ်အလိုတော်ရိနှင့် မြေရှင်တို့က တိတ်တဆိတ် ဆုငွေထုတ်ခဲ့သည်။ အထွေထွေသပိတ်ကြီးတွင် [[မြင်းခြံ]]၊ [[မန္တလေး]]၊ [[ဒလ]]သင်္ဘောကျင်း အလုပ်သမားထုကြီး ပါဝင်ရေးအတွက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ မြင်းခြံခရိုင် အလုပ်သမားသမဂ္ဂနှင့် လယ်သမားသမဂ္ဂတို့တွင် အလုပ်အမှုဆောင်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ရင်း [[ဖြူးမြို့]]တွင်ကျင်းပသည့် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာဖြူးလယ်သမား ကွန်ဂရက်ကြီးသို့ မြင်းခြံခရိုင် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉-ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးရေးသည့် 'ဒုက္ခသည်' ဝတ္ထုကို တာရာမဂ္ဂဇင်း (အတွဲ-၃၊ အမှတ် ၂၁)တွင် ပုံနှိပ် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။ ၁၉၅ဝ-ပြည့်နှစ်တွင် စာပေသည် ပြည်သူ့ အတွက်ဟူသော ကြွေးကြော်သံဖြင့် 'စာပေမဂ္ဂဇင်း'ကို ကိုသန်းတင့်၊ [[ဒဂုန်တာရာ]]၊ မောင်ကြည်လင်၊ အောင်လင်း၊ [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)|ကျော်အောင်]]တို့နှင့်အတူ ဦးဆောင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၅၁-ခုနှစ် တွင် ဂေါ်ကီ၏ 'မာလ်ဗာနှင့်အခြားဝတ္ထုတိုများ'ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၅၂-ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကွန်ဂရက် (မြန်မာနိုင်ငံ) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံစာရေးဆရာများအသင်း အလုပ်အမှုဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး စာရေးဆရာအသင်းမှ ထုတ်ဝေသော 'စာပေမဂ္ဂဇင်း' တွင် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ အဖြစ်၎င်း၊ 'ပြည်တော်သစ်ဂျာနယ်'တွင် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ်၎င်း၊ 'တိုးတက်ရေးသတင်းစာ'တွင် နိုင်ငံခြားရေးအယ်ဒီတာအဖြစ်၎င်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ဂေါ်ကီ၏အတ္ထုပ္ပတ္တိ 'ဂေါ်ကီ'ကို ဒုတိယမြောက် ဘာသာပြန်လက်ရာအဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၅၃-ခုနှစ်တွင် ပင်ကိုရေး လုံးချင်းဝတ္ထုအဖြစ် 'မေတ္တာအသင်္ချေ'ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၅၅-ခုနှစ်က [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] ဦးဆောင်သော ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး ဗဟိုကော်မတီတွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၇-ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဂရက် (မြန်မာနိုင်ငံ) အတွင်းရေးမှူးချုပ်နှင့် [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ]]၊ ဗီယင်နာမြို့တွင် ဌာနချုပ်တည်ရှိသည့် 'ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ'၏ ဗျူရိုအဖွဲ့ဝင် လူကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆ဝ-ပြည့်နှစ်တွင် ရေးသားသော 'နွံထဲကကြာ' ဝတ္ထုမှစ၍ ကလောင်အမည် ကိုမြသန်းမှ မြသန်းတင့်သို့ ပြောင်းခဲ့သည်။ ထိုဝတ္ထုကို စာရေးဆရာ [[သိန်းဖေမြင့်]]နှင့် ပူးတွဲရေးသား၍ [[ဗိုလ်တထောင်သတင်းစာ]]တွင် အခန်းဆက် ဖော်ပြရာ နှစ်နှစ်နီးပါး ဖော်ပြခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၁-ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ စကော့ဟုမ်းမြို့တွင် ကျင်းပသော ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ အစည်းအဝေးသို့ ကမ္ဘာ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကွန်ဂရက် (မြန်မာနိုင်ငံ)၏ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ညီလာခံမှအပြန် ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းရေးကော်မတီများ ၏ဖိတ်ကြားချက်အရ ဒဂုန်တာရာ၊ ပါမောက္ခဦးအောင်လှတို့ နှင့်အတူ သွားရောက်ခဲ့သည်။ မြသန်းတင့်၏ထင်ရှားသော ပင်ကိုရေးဝတ္ထုများမှာ မေတ္တာအသင်္ချေ၊ လိုက်ခဲ့တော့မြနန္ဒာ၊ အမှောင်ရိပ်ဝယ်၊ ဆယ်ကြိမ်မြောက် အလည်ရောက်ခြင်း၊ နှင်းနု၊ မမ၊ နွံထဲက ကြာ၊ ထားကျွန်မလင်၊ ဓားတောင်ကိုကျော်၍ မီးပင်လယ်ကို ဖြတ်မည်၊ လေညင်းနှင့်လရောင် တို့ဖြစ်ပြီး နေထွက်သောည (ပြဇာတ်)ကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ စာပေဝေဖန်ရေးအဖြစ် 'ကျွန်တော် ဆက်၍ ရေးချင်သော ဝတ္ထုများ'နှင့် 'မြန်မာကျေးတောနေတို့၏ ကဗျာများ'၊ ခရီးသွားဆောင်းပါးအဖြစ် 'အရှေ့လေတိုက်သော အခါ' ၊ ' ငွေသောင်ယံ၊ ဟွန်ဒါယဉ်ကျေးမှု၊ မေရီဗိုဗေးနှင့် အီကွေတာညများ' စသည်တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လက်ရာများမှာ အထူး ထင်ရှားခဲ့ရာ နိုင်ငံရေးစာအုပ် ခြောက်အုပ်၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိ တစ်အုပ်၊ သမိုင်း၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် အထွေထွေ ၁၄ အုပ်၊ ဝတ္ထု၃ဝ ကျော် ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်များတွင် ပါရီကျဆုံးခန်း၊ ရွှေပြည်တော် မျှော်တိုင်းဝေး၊ ချစ်သောယွန်းခင်ခင် စသည်တို့မှာလည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာ ကဗျာများကိုလည်း ဘာသာပြန် ရေးသားခဲ့ရာ ရာဗင်ဒြာနတ်တဂိုး၏ကဗျာများအပါအဝင် စုစုပေါင်း ၁၄ အုပ်မျှ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့ထံမှ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သော ၁၉၄၈-ခုနှစ်တွင် မြသန်းတင့် သည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီးနောက် ဒဿနိက၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနှင့် အင်္ဂလိပ် အနုစာပေ စသော ဘာသာရပ်များဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ တာရာ မဂ္ဂဇင်း (အမှတ်စဉ် ၂၁၊ အတွဲ ၃၊ ၁၉၄၉) ၌ “ဒုက္ခသည်” ဟူသော သူ၏ ပထမဦးဆုံး ဝတ္ထုတိုဖြင့် မြသန်းတင့်သည် စာပေနယ်သို့ ၁၉၄၉-တွင် စတင်ဝင်ရောက် ခဲ့ပြီး သူ၏ စာရေးသက်အနှစ် ၅၀ အတွင်း ဝတ္ထုတိုနှင့် ဝတ္ထုရှည်များ၊ မှတ်တမ်းမှတ်ရာ များစွာ နှင့် ဘာသာပြန် ဆိုရေးသား မှုများကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ တွင် ရေးသားခဲ့သော ဓားတောင်ကိုကျော်၍ မီးပင်လယ်ကို ဖြတ်မည် ဟူသော ဝတ္ထု သည် သူ၏ အကြီးကျယ်ဆုံး သော ပြောင်မြောက်သည့်လက်ရာဟုယူဆပြီး သူသည် “တောင်သမန် ရွှေအင်းကလေညင်းဆော်တော့” ကဲ့သို့သော သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာ များကိုပါ ရေးသားခဲ့သည်။ အနောက်တိုင်း စာပေများစွာကို မြန်မာဘာသာသို့ အရေးသွက်သွက်ဖြင့် ဘာသာပြန်ဆို ရေး သားသူဖြစ်သည့်အလျောက် မြသန်းတင့်သည် စစ်နှင့်ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လေရူးသုန်သုန်၊ ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက် ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာ့ဂန္ထဝင်စာအုပ်များနှင့်သူ၏ စာဖတ်ပရိသတ် များကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ သည်။ မြသန်းတင့်သည် ၁၉၆၂-ခုနှစ်တွင် အာဏာသိမ်းယူခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[ဦးနေဝင်း|နေဝင်း]] ၏ စစ်အစိုးရ လက်ထက်တွင် ၁၉၆၃-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂-ခုနှစ်ထိ အကျဉ်းကျခံရသည်။ ကနဦး [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]] အင်းစိန်ထောင်တွင် နေခဲ့ရပြီး ၁၉၆၉-ခုနှစ်မှ ၎င်းလွတ်မြောက်သည့်အချိန်ကာလအထိ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာရှိ ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းခံရသူများကို တစ်နေရာတည်းတွင်ထားရှိသည့် [[ကိုကိုးကျွန်း|ကိုးကိုးကျွန်း]]တွင် ၃-နှစ်ကြာနေထိုင်ခဲ့ရသည်။ == ဘဝနိဂုံး == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့ ည ၉ː၁၅ တွင် ဦးနှောက်၌ သွေးယိုစီးသည့်ရောဂါဖြင့် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ဆုံးပါးချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်မမ နှင့် သားသမီးလေးဦး ကျန်ရစ်သည်။ == ရေးသားလက်စ စာအုပ်များ == ကွန်လွန်ချိန်၌ အောက်ပါစာအုပ်များမှာ ရေးသားဆဲ ဖြစ်သည် − * ဒေါက်တာ မမိုးသူ * အရှေ့တစ်ခွင်လုံး နီ * မင်းပုန်းတောင်သိုင်းသမား * အင်္ဂလိပ်လူနာ == ကလောင် အမည်ကွဲများ == * မြသန်းတင့် * ဇောတိက * ထက်အောင် * မေမေလှိုင် * မင်းနန္ဒာ * မြသန်း * စောယွမ်း * ရဲအောင်ဇေ * မောင်သစ်တည် * အုတ်လှငယ် == ဝတ္ထုများ == မြသန်းတင့်ရေးသားခဲ့သည့် ကျော်ကြားသော မြန်မာဝတ္ထုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * ဓားတောင်ကိုကျော်၍ မီးပင်လယ်ကို ဖြတ်မည် (၁၉၇၃) * အမှောင်ရိပ်ဝယ် (၁၉၆၀) * အညတရ ရုပ်ပုံလွှာများ * လိုက်ခဲ့တော့ မြနန္ဒာ (၁၉၆၀) * ခေတ်ပြိုင်ရုပ်ပုံလွှာများ * ပုံတောင်ပုံညာတောလား * တောင်သမန်ရွှေအင်းက လေညင်းဆော်တော့ (၁၉၉၉) မမ သူ၏ ဝတ္ထုတိုများကို စုစည်းထုတ်ဝေသော အညတရရုပ်ပုံလွှာများ (သာမန်လူတို့၏ ပုံရိပ်များ) အမည်ရှိ ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် စာအုပ်ကို On the Road to Mandalay: Tales of Ordinary People ခေါင်းစဉ်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သောစာအုပ်များ == မြသန်းတင့် ရေးသားခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်းအောင်၊ အောင်မြင့်နိုင်၊ "မြသန်းတင့်ရေးခဲ့သော စာစုစာရင်း"၊ အမှတ်တရစာအုပ်တိုက်၊ မန္တလေး။</ref><ref>ယနေ့မန္တလေး စာတည်းအဖွဲ့၊ "စာပဒေသာဥယျာဉ်မှူးကြီး မြသန်းတင့် အမှတ်တရ"</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! စဉ် !! မြန်မာအမည် !! မူရင်းဝတ္ထု !! မူရင်းစာရေးဆရာ !! မှတ်ချက် |- | ၁ || စစ်နှင့်ငြိမ်းချမ်းရေး ||[[:en:War_and_Peace|War and Peace]]|| [[လီယိုတော်စတွိုင်း]] | ၁၉၇၂ အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဘာသာပြန်စာပေဆု |- | ၂ || [[လေရူးသုန်သုန်]] ||[[:en:Gone_with_the_Wind_(novel)|Gone with the Wind]]|| [[မာဂရက် မစ်ချယ်]] | ၁၉၇၈ အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဘာသာပြန်စာပေဆု |- | ၃ || [[ခန်းဆောင်နီအိပ်မက်#မြန်မာဘာသာပြန်|ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက်]]||[[:en:Dream_of_the_Red_Chamber|Dream of the Red Chamber]]|| [[:en:Cao_Xueqin|Cao Xueqin]] | ၁၉၈၈ အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဘာသာပြန်စာပေဆု |- | ၄ || [[သုခမြို့တော်]]||[[:en:City_of_Joy|City of Joy]]|| [[:en:Dominique_Lapierre|Dominique Lapierre]] | ၁၉၉၂ အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဘာသာပြန်စာပေဆု |- | ၅ || [[အချစ်မိုးကောင်းကင်]]||Beyond Love|| Dominique Lapierre | ၁၉၉၅ အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဘာသာပြန်စာပေဆု |- | ၆ || [[ရွှေပြည်တော်မျှော်တိုင်းဝေး]]||The Far Pavillions|| [[:en:M._M._Kaye|M. M. Kaye]] | rowspan="62" |(ဘာသာပြန်) |- | ၇ || [[လေလွင့်သူ]]||[[:en:The_Catcher_in_the_Rye|The Catcher in the Rye]]|| [[:en:J._D._Salinger|J. D. Salinger]] |- | ၈ || ''[[မိန်းမတို့ အကြောင်း]]''||[[:en:The_Second_Sex|The Second Sex]]|| [[ဆိုင်မွန်ဒီ ဗျူးဗွား]] |- |၉ |မိန်းမအလှဋီကာကျမ်း |Women & Beauty |Sophia Loren |- | ၁၀ ||''[[လွမ်းမောခဲ့ရသော တက္ကသိုလ်နွေညများ]]'' ||The Class|| Erich Segal |- | ၁၁ || [[ပါရီကျဆုံးခန်း]]||The Fall of Paris|| rowspan="3" | [[အိလျ အာရင်ဘတ်]] |- | ၁၂ || [[လူများသက္ကရာဇ်နှင့် ဘဝ|လူများ၊ သက္ကရာဇ်များ - ဘဝ]]||People, Years, Life |- |၁၃ |မော်တော်ကားတစ်စင်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ |The Life of the Automobile |- | ၁၄ || ဧကရီဖွားစော ||She Was a Queen|| Maurice Collis |- | ၁၅ || [[ချစ်သောယွန်းခင်ခင်]]||The Lacquer Lady|| F. Tennyson Jesse |- | ၁၆ || [[အရွယ်မတိုင်မိ|အရွယ်မတိုင်မီ]]||The Childhood of Maxim Gorky|| rowspan="3" | Maxim Gorky |- | ၁၇ || ဘုံလေ့တခွင် ||My Apprenticeship |- | ၁၈ || [[ဘဝတက္ကသိုလ်]]||My Universities |- |၁၉ |မက္ကဇင်းဂေါ်ကီ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ |The Life of Maxim Gorky |A. Roskin |- |၂၀ |ခေတ်သစ် ပုတ္တောဝါဒ |A Father's Book of Wisdom |H. Jackson Brown Jr. |- |၂၁ |ဂျူပီတာဖိုက် | | |- |၂၂ |အိမ်ကြီးမာယာ | | |- |၂၃ |မိုးတောင်ကချုန်း | | |- |၂၄ |သိပ္ပံပညာယဇ်ပလ္လင်နှင့် အခြားအနာဂါတ်ဆန်းကြယ်သိပ္ပံဝတ္ထုတိုများ | | |- |၂၅ |ရှားလော့ဟုမ်း၏ စွန့်စားခန်းများ |The Adventures of Sherlock Holmes | rowspan="5" |အာသာ ကိုနန် ဒွိုင်းလ် |- |၂၆ |ရှားလော့ဟုမ်း၏ မှတ်တမ်းများ |The Memoirs of Sherlock Holmes |- |၂၇ |ရှားလော့ဟုမ်းပြန်လာပြီ |The Return of Sherlock Holmes |- |၂၈ |ရှားလော့ဟုမ်း၏ နောက်ဆုံးဦးညွှတ်ခြင်း |His Last Bow |- |၂၉ |ရှားလော့ဟုမ်း၏ အမှုတွဲများ |The Case-Book of Sherlock Holmes |- |၃၀ |ရှားလော့ဟုမ်း၏ သည်းထိတ်ရင်ဖို |The Exploits of Sherlock Holmes |Adrian Conan Doyle, John Dickson Carr |- |၃၁ |စာရေးခြင်း အတတ်ပညာ |The Art of Writing |Andre Maurois |- |၃၂ |တဂိုးဝတ္ထုတိုများ | |[[:en:Rabindranath_Tagore|Rabindranath Tagore]] |- |၃၃ |ဘဝနေနည်း အနုပညာ |The Art of Living |Andrew Maurois |- |၃၄ |မှောင်မိုက်မှာ ငို |Foma Gordeyev | rowspan="3" |[[မက္ကဇင် ဂေါ်ကီ]] |- |၃၅ |မက္ကဇင်(မ)ဂေါ်ကီ၏ မာလ်ဗာနှင့် ဝတ္ထုတိုများ | |- |၃၆ |အလကားလူ |The Life of a Useless Man |- |၃၇ |သူလျှိုဖမ်းသူ |Spycatcher |Lt Col Oreste Pinto |- |၃၈ |မှော်ရုံတောမှာ မောလှပြီ |The Gold of Their Bodies |Charles O. Gorham |- |၃၉ |ရေပွက်ပမာ |A Very Easy Death |Simone de Beauvoir |- |၄၀ |နိုင်ငံတကာဥပဒေ | | |- |၄၁ |ပစိဖိတ်နှုတ်ခမ်းပေါ်က ပျားရည်စက်... | | |- |၄၂ |လက်ဖက်ရည်ဆိုင် |Teahouse |[[:en:Lao_She|Lao She]] |- |၄၃ |အန်ဒါဆင်၏ ဒဏ္ဍာရီများ |The Tales of Hans Christian Andersen |Hans Christian Andersen |- |၄၄ |သမိုင်းကြေးမုံ | | |- |၄၅ |လာခြင်းကောင်းသောအရှင် |The Lord Comes |Robert Payne |- |၄၆ |လူကလေးသို့ ပေးစာများ |Lord Chesterfield's Letters to His Son and Others |Earl of Philip Dormer Stanhope Chesterfield |- |၄၇ |အကြာဆုံးစစ်ပွဲ မြန်မာပြည် (၁၉၄၁-၁၉၄၅) |Burma: The Longest War, 1941-1945 |Louis Allen |- |၄၈ |မာ့က်စ်ဝါဒနှင့် တွေးခေါ်မျှော်မြင်ရေး |Theory of Knowledge |[[:en:Maurice_Cornforth|Maurice Cornforth]] |- |၄၉ |ပြိုကွဲသွားသော သိုက်မြုံကလေးနှင့် အမေ့သား |The Broken Nest and Rashmani's Son |[[ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုး]] |- |၅၀ |သမိုင်းဆိုင်ရာရုပ်ဝါဒ |Historical Materialism |Maurice Cornforth |- |၅၁ |အနုပဋိလောမ ရုပ်ဝါဒ [အလုပ်သမားလူတန်းစား အဘိဓမ္မာ] (၁၉၆၃) |Dialectic Materialism and Science (1949) Materialism and the Dialectical Method (1953) |Maurice Cornforth |- |၅၂ |ခေတ်သစ်သမိုင်းဋီကာ |[[:en:What_Is_History?|What is History?]] |[[:en:E._H._Carr|E.H.Carr]] |- |၅၃ |မိုးအဆုံး မြေအဆုံး |Chinghing Aitmatov |Jamila |- |၅၄ |မရဏအိပ်မက်တစ်ခု၏ မှတ်တမ်း |Chronicle of a Death Foretold |Gabriel García Márquez |- |၅၅ |တောင်များ၏ တောင်ဘက်မှ ပင်လယ်များ၏ မြောက်ဘက်သို့ |The Long Revolution |[[အဂ္ဂါ စနိုး]] |- |၅၆ |မီးလောင်မြေ |Scorched Earth |အဂ္ဂါ စနိုး |- |၅၇ |စက်ဘီးသူခိုးများ |Bicycle Thieves |Vittorio De Sica |- |၅၈ |သမိုင်းထဲက ပုဂံ၊ ပုဂံထဲက သမိုင်း |Mandalay and Other Cities of the Past in Burma | rowspan="2" |V. C. Scott Oconnor |- |၅၉ |သမိုင်းထဲက မန္တလေး၊ မန္တလေးထဲက သမိုင်း |Mandalay and Other Cities of the Past in Burma |- |၆၀ |ဂူအောင်းခေတ်ဇနီးသို့ပေးစာနှင့် နိုင်ငံတကာဝတ္ထုတိုများ | | |- |၆၁ |တတိယမြစ်ကမ်းပါးနှင့် နိုင်ငံတကာဝတ္ထုတိုများ | | |- |၆၂ |နိုင်ငံတကာခေတ်သစ်ဂန္ထဝင်ဝတ္ထုတိုများ (၁၊ ၂၊ ၃၊ ၄) | | |- |၆၃ |နိုင်ငံတကာ ရသစာတမ်းငယ်များ(၁၊ ၂၊ ၃၊ ၄) | | |- |၆၄ |မြန်မာပြန်ရသစာတမ်းများ | | |- |၆၅ |နှစ်တစ်ရာကမ္ဘာ့စုံထောက်ဝတ္ထုတိုများ ပေါင်းချုပ် | | |- |၆၆ |၂၀ ရာစုနှစ်ကမ္ဘာ့ဂန္ထဝင်ဝတ္ထုတိုများ | | |- |၆၇ |ဩဂုတ်တစ္ဆေနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ | | |- |၆၈ |ကမ္ဘာ့ရှု့ခင်း | | |(ထက်အောင်) အမည်ဖြင့်၊ (ဘာသာပြန်) |- |၆၉ |သမိုင်းစကားပန်းစကားနှင့် အခြားရသစာတမ်းများ | | |(ထက်အောင်) အမည်ဖြင့်၊ (ဘာသာပြန်)(ပင်ကိုရေး) |- |၇၀ |ကမ္ဘာမြေကြီးသည် နတ်ဥယျာဉ်မဟုတ် | | | rowspan="2" |(ဘာသာပြန်) |- |၇၁ |ကောင်းမြတ်ခြင်းနှင့် ဆိုးယုတ်ခြင်း | | |- |၇၂ |ခရမ်းလွန်နွေဦး၌ ဗျစ်ဆိုင်များကွယ်လွင့်ခြင်းနှင့် သမိုင်းပုံရိပ်အက်ဆေးများ | | |(ထက်အောင်) အမည်ဖြင့်၊ (ဘာသာပြန်)(ပင်ကိုရေး) |- |၇၃ |သမိုင်းစကားပန်းစကား | | |(ဘာသာပြန်)(ပင်ကိုရေး) |- |၇၄ |တော်စတွိုင်း၏ ဘဝအမြင်နှင့် သမိုင်းအမြင် | | | rowspan="2" |(ဘာသာပြန်) |- |၇၅ |ဒီရေမြင့်သစ် (သို့) မော်စီတုန်းနှင့် တရုတ်တော်လှန်ရေး |The Morning Deluge: Mao Tsetung and the Chinese Revolution |[[:en:Han_Suyin|Han Suyin]] |- |၇၆ |တွိုင်ဘီ-အီကေဒါ ဆွေးနွေးခန်း | | |(မောင်သာမည နှင့် တွဲဖက်) (ဘာသာပြန်) |- |၇၇ |စကြဝဠာ တိုက်တစ်သောင်း | |James Jeans |(ဘာသာပြန်) |- |၇၈ |ဧရာဝတီသို့အပြန် |Return to the Irrawaddy |Frank Kingdon-Ward | rowspan="5" |(ဆုံးခန်းမတိုင်ခဲ့) |- |၇၉ |မင်းပုန်းတောင်သိုင်းသမား |Water Margin |Shi Nai'an |- |၈၀ |အင်္ဂလိပ်လူနာ |The English Patient |Michael Ondaatje |- |၈၁ |တပ်မှူးများ |The Commanders |Bob Woodward |- |၈၂ |အချစ် နေဝင်ချိန် |The Last Tycoon |F. Scott Fitzgerald |- |၈၃ |ဆန်းစသော်တာ |Crescent Moon | rowspan="13" | [[ရာဘင်ဒြာနတ် တဂိုး]] | rowspan="13" | (ဘာသာပြန်) |- |၈၄ |ချစ်သူ့လက်ဆောင် |Lover's Gift |- |၈၅ |ဂီတဉ္စလီ |Gitanjali |- |၈၆ |ပိုးစုန်းကြူး |Fireflies |- |၈၇ |တိမ်းရှောင်သူ |The Fugitive |- |၈၈ |သစ်သီးခူး |Fruit Gathering |- |၈၉ |ဥယျာဉ်မှူး |The Gardener |- |၉၀ |ကူးတို့ |Crossing |- |၉၁ |ရွှေလှေ |The Golden Boat |- |၉၂ |လေလွင့်ငှက်ငယ်များ |Stray Birds |- |၉၃ |တောငန်းများပျံသောအခါ |A Flight of Swans |- |၉၄ |နွေဦးတမန် |The Heralf of Spring |- |၉၅ |တဂိုးကဗျာပေါင်းချုပ် (ပ၊ ဒု) | |- |၉၆ |နှစ်ဆယ်ရာစုနိုင်ငံရပ်ခြားကဗျာ | | | rowspan="3" |မောင်သစ်တည် အမည်ဖြင့်၊ (ဘာသာပြန်) |- |၉၇ |ခေတ်ပေါ်နိုင်ငံတကာကဗျာရှည် ၃ ပုဒ် |Zima Junction, Song Of Lawino,Let The Rail Splitter Awake |Pablo Neruda, Yevtushenko And Okot P'Bitek |- |၉၈ |မော်ဒန်ကဗျာနှင့်ပတ်သက်၍ | | |- |၉၉ |မြန်မာကျေးတောနေတို့၏ ကဗျာများ | | |(ပင်ကိုရေး) |- |၁၀၀ |ဓားတောင်ကိုကျော်၍ မီးပင်လယ်ကိုဖြတ်မည် | | |(ပင်ကိုရေး) |- |၁၀၁ |နွံထဲကကြာ | | |(သိန်းဖေမြင့် နှင့် တွဲဖက်) (မှီငြမ်း) |- |၁၀၂ |ထားကျွန်မလင် | | | rowspan="23" |(ပင်ကိုရေး) |- |၁၀၃ |ဆယ်ကြိမ်မြောက်အလည်ရောက်ခြင်း | | |- |၁၀၄ |ဇာခန်းဆီး လေညှင်းနှင့်လရောင် | | |- |၁၀၅ |တောင်သမန်ရွှေအင်းက လေညှင်းဆော်တော့ | | |- |၁၀၆ |လက်ဖက်ရည်ဆိုင် | | |- |၁၀၇ |ခေတ်ပြိုင်ရုပ်ပုံလွှာများ | | |- |၁၀၈ |အညတရရုပ်ပုံလွှာများ | | |- |၁၀၉ |အမှောင်ရိပ်ဝယ် | | |- |၁၁၀ |နှင်းနု | | |- |၁၁၁ |မမ | | |- |၁၁၂ |ကံကောင်း | | |- |၁၁၃ |ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် - ၁ | | |- |၁၁၄ |ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် | | |- |၁၁၅ |ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ၂ | | |- |၁၁၆ |ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ၃ | | |- |၁၁၇ |မျက်ရည်မြူမှုန်များကြားမှ အလွမ်းကြယ်ပွင့်များ နှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ | | |- |၁၁၈ |မနော်နှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ | | |- |၁၁၉ |ပန်းတစ်ပွင့်၏လူသတ်ခန်း ဝတ္ထုတိုများ | | |- |၁၂၀ |ကြေးနီရောင်အချစ်နှင့် ဝတ္ထုတိုများ | | |- |၁၂၁ |ဇာခန်းဆီး လေညှင်းနှင့် လရောင် ဝတ္ထုတိုများ | | |- |၁၂၂ |မယ့်တစ်ကိုယ်နှင့်အခြားမဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုတိုများ | | |- |၁၂၃ |မေတ္တာအသင်္ချေ | | |- |၁၂၄ |လိုက်ခဲ့တော့မြနန္ဒာ | | |- |၁၂၅ |နေထွက်သောည | | | rowspan="2" |(ပြဇာတ်) |- |၁၂၆ |အကျဉ်းသမားပြဇာတ်များ နှင့် နွားတစ်ထောင် | | |- |၁၂၇ |မြောက်ဘက်တောင်ကုန်း ဒေသမှအပြန် | | | rowspan="6" |(ခရီးသွားစာပေ) |- |၁၂၈ |လွမ်းမောဖွယ်ကမ္ဘောဇ သို့မဟုတ် သံလွင်၊ ဒုဠဝတီ၊ ရွှေလီရုပ်ပုံလွှာ | | |- |၁၂၉ |ပုံတောင်ပုံညာသွားတောလား | | |- |၁၃၀ |ငွေသောင်ယံ၊ ဟွန်ဒါယဉ်ကျေးမှု၊ မေရီဗိုဗေးနှင့် အီကွေတာညများ | | |- |၁၃၁ |အရှေ့လေတိုက်သောအခါ | | |- |၁၃၂ |သေသူ့ထံမှပေးစာများ | | |- |၁၃၃ |ကျွန်တော်နှင့်ဂျာနယ်ကျော်မမလေး | | | rowspan="15" |(စာပေရေးရာဆောင်းပါးများ) |- |၁၃၄ |ဇော်ဂျီ၊ ကျွန်တော်နှင့် သီရိပစ္စယာအလွမ်း | | |- |၁၃၅ |ကျွန်တော်နှင့်မလေးလုံ | | |- |၁၃၆ |လမင်းကို ထရံပေါက်မှကြည့်ခြင်း | | |- |၁၃၇ |ကြာညိုနံ့သင်းသောရေဝတီမ | | |- |၁၃၈ |အပြာရောင်ညနေဆည်းဆာများ | | |- |၁၃၉ |သူတို့ပြည်နှင့် ကျွန်တော်တို့ပြည် | | |- |၁၄၀ |မိဂျက်စီနှင့် စာပေါင်းစုလက်ရာများ | | |- |၁၄၁ |ဧကရီ၊ ပန်းသည်မနှင့် ကျွန်တော် | | |- |၁၄၂ |နိုင်ငံတကာစာပေရှုခင်း | | |- |၁၄၃ |ဒုတိယအသံကဝေဖန်ခြင်း | | |- |၁၄၄ |ခန်းဆောင်နီထဲတွင် အိပ်မက်မက်ကြည့်ခြင်း | | |- |၁၄၅ |မြသန်းတင့်၏ စာပေါင်းစု | | |- |၁၄၆ |ပီကာဆို၏ ပဉ္စလက်မီးအိမ် | | |- |၁၄၇ |ပွင့်တူရွက်တူ နှင်းမြူတောင်ခိုးနှင့် နေကြာပွင့်ရိုင်းများ | | |- |၁၄၈ |ကျွန်တော်ဆက်၍ ရေးချင်သောဝတ္ထုများ | | |(ဝေဖန်ရေး) |- |၁၄၉ |သုခမြို့တော်ထဲက စိတ်သတ္တိ | | |(အင်တာဗျုး) |- |၁၅၀ |ကမ္ဘာကိုကိုင်လှုပ်သောတရုတ်ပြည် |China Shakes the World |Jack Belden |(ဘာသာပြန်) |} == ရေးသားပြုစုခဲ့သောဇာတ်လမ်းတွဲများ == ရှားလော့ဟုမ်း(စ်) ဇာတ်လမ်းတွဲကို အတွဲ ၅ တွဲ ရေးသားပြုစုခဲ့သည်- # ရှားလော့ဟုမ်း(စ်)၏ စွန့်စားခန်းများ # ရှားလော့ဟုမ်း(စ်)၏ ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းများ # ရှားလော့ဟုမ်း(စ်) ပြန်လာပြီ # ရှားလော့ဟုမ်း(စ်)၏ နောက်ဆုံးဦးညွှတ်ခြင်း # ရှားလော့ဟုမ်း(စ်)၏ အမှုမှတ်တမ်း == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.orchidbooks.com/book_reviews/road_mandalay_planet_myan.html Book review: On the Road to Mandalay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190418011001/http://orchidbooks.com/book_reviews/road_mandalay_planet_myan.html |date=18 April 2019 }} * [http://www.dcothai.com/product_info.php?cPath=33&products_id=379 On the Road to Mandalay: Tales of Ordinary People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514212505/http://www.dcothai.com/product_info.php?cPath=33&products_id=379 |date=14 May 2011 }} * [http://www.myanmarisp.com/Writer-Biography/myathantint www.myanmarisp.com/Writer-Biography/myathantint] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729053158/http://www.myanmarisp.com/Writer-Biography/myathantint |date=29 July 2009 }} {{DEFAULTSORT:မ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] f6bxe47bc6596wdvyguq1aicuqtb7zw 10 3856 1036988 885717 2026-06-09T06:31:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1036988 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = မြန်မာအစားအသောက် |title= * [[မြန်မာအစားအသောက်]] |liststyle = |listclass = hlist |group1 = ဗမာ |list1 = {{Navbox subgroup |group1 = အသုပ် |list1= * [[ခေါက်ဆွဲသုပ်]] * [[ချင်းသုပ်]] * [[ထမင်းသုပ်]] * [[နန်းပြားကြီးသုပ်]] * [[နန်းကြီးသုပ်]] * [[နို့ထမင်း]] * [[ပုဇွန်ချဉ်သုပ်]] * [[ပုဇွန်သုပ်]] * [[ပြာထုပ်]] * [[မုန့်တီသုပ်]] * [[ခိုတောင်မုန့်တီ]]- [[မန်ကျည်းရွက်သုပ်]] * [[မြမန်းသုပ်]] * [[မြင်းခွာရွက်သုပ်]] * [[ရှောက်သီးသုပ်]] * [[လက်ဖက်သုပ်]] * [[လက်သုပ်စုံ]] * [[သင်္ဘောသီးသုပ်]] * [[သရက်စိမ်းသုပ်]] * [[ငါးရံ့ပလူရွက်သုပ်]] * [[မြူရွက်သုပ်]] * [[ကြောင်ရှာပွင့်သုပ်]] * [[မြင်းခွာရွက်သုပ်]]- [[မယ်ဇလီဖူးသုပ်]] |group2 = ထမင်းဟင်း |list2= * [[ကစီ]] * [[ဆီထမင်း]] * [[ထမနဲ]] * [[အုန်းထမင်း]] * [[ဆီပြန်]] * [[သနံပြည်]] * [[ထမင်းကြော်]] * [[စိုးမြင့်ကြော်]] * [[သင်္ကြန်ထမင်း]] |group3 = ခေါက်ဆွဲ |list3= * [[ကပ်ကြေးညှပ်]] (ထားဝယ်)‌ * [[ကြာဆံဟင်း]] * [[ကြာဆံဟင်းခါး]] * [[ကြာရိုးဟင်းခါး]] * [[ကြေးအိုး]] * [[မုန့်ဟင်းခါး]] * [[ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ]] * [[အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲ]] |group4 = ငါးပိ |list4= * [[ငါးပိ]] (စိမ်းစားငါးပိ * ဆုံထုံးငါးပိ * ဓမင်ငါးပိ * ပုစွန်ငါးပိ * ရေကျိုငါးပိ * သုံးဆုံငါးပိ) * [[ငါးပိကြော်]] * [[ငါးခြောက်]] * [[ငါးပိချက်]] * [[ဗာလချောင်]] |group5 = အကြော်စုံ |list5= * [[ပဲကပ်ကြော်]] * [[မန္တလေးပဲကြော်]] * [[ဘူးသီးကြော်]] * [[ငှက်ပျောကြော်]] * [[ပုစွန်ခွက်ကြော်]]- [[မြင်းခွာရွက်ကြော်]] }} |group2 = တရုတ် |list2 =[[ခေါက်ဆွဲ]] * [[ကော်ပြန့်စိမ်း]] * [[ကော်ပြန့်ကြော်]] * [[ကော်ရည်ခေါက်ဆွဲ]] * [[ကောက်ညှင်း]] * [[ကုန်း‌ဘောင်ကြီး]] * [[ဆီချက်ခေါက်ဆွဲ]] * [[ဆန်ပြုတ်]] * [[ပဲပြား]] * [[ထမင်းကြော်]] * [[ပေါက်စီ]] * [[ပန်းသေးခေါက်ဆွဲ]] * [[ဖက်ထုပ်]] * [[ပီကင်းဘဲကင်]] * [[မြီးရှည်]] * [[မြူစွမ်]] ([[မီဆွမ်]]) * [[ဝက်သားတုတ်ထိုး]] * [[ဝက်သားကောက်ညှင်းထုပ်]] [[အစိမ်းကြော်]] * [[အီကြာ‌ကွေး]] * [[ချိုချဉ်ကြော်]] * [[ဝက်အူချောင်း]] * [[ခေါက်ဆွဲကြော်]] * [[ကြာဆံကြော်]] * [[ထမင်းကြီးကြော်]] * [[ထမင်းပေါင်း]] * [[အော်ကွေ့ကြည်]] |group3 = ကုလားအစားအစာ |list3 = * [[ပဲကုလားဟင်း]] * [[ချပါတီ]] * [[စမူဆာ]] * [[စမူဆာသုပ်]] * [[တိုရှည်]] * [[ထောပတ်ထမင်း]] * [[ထပ်တစ်ရာ]] * [[ဒံပေါက်]] * [[နံပြား]] * [[ပလာတာ]] * [[ပူရီ]] * [[ဘယာကြော်]] * [[မတ်ပဲကြော်]] * [[သီးစုံချဉ်ရည်]] * [[ပဲထမင်း]] * [[သရက်သီးသနပ်]] * [[မရမ်းသီးသနပ်]] * [[သံပုရာသီးသနပ်]] |group4 = ရှမ်းအစားအစာ |list4 = * [[ကောက်ညှင်းပေါင်း]] * [[ခေါပုပ်]] * [[ချဉ်ဖတ်]] * [[ထမင်းချဉ်]] * [[ရှမ်းခေါက်ဆွဲ]] * [[ရှမ်းတိုဟူး]] * [[လက်ဖက်သုပ်]] * [[ဝက်သားချဉ်]] * [[မုန်ညှင်းချဉ်]] * [[ရှမ်းမြီးရှည်]] * [[တိုဟူးနွေး]] * [[ဝက်သားမျှစ်ချဉ်]] * [[ငါးဒုက္ခ]] * [[ငါးထမင်းနယ်]] * [[ပဲပုပ်]] * [[ရှမ်းဟင်းထုပ်]] * [[တိုဟူးကြော်]] |group5 = ရခိုင်အစားအစာ |list5 = * [[ကြာဆံသုပ်]] * [[ခရမ်းသီးငါးခြောက်ချက်]] * [[ငှက်ပြောသီးပုံ]] * [[ငပိထောင်း]] * [[စောလှိုင်မုန့်]] * [[စွပ်နှမ်း]] * [[မုန့်တီ]] |group6 = မွန်အစားအစာ |list6 = * [[သင်္ကြန်ထမင်း]] * [[ထမနဲ]] * [[ငှက်ပျောပေါင်း]] * [[မုန့်ဟင်းခါးအစို]] * [[ဒူရင်းယို]] * [[ငါးပေါင်းထုပ်]] * |group7 = အချိုပွဲ |list7 = {{Navbox subgroup |group1 = [[မြန်မာမုန့်များ|မုန့်]] |list1= * [[ကျောက်ကြော]] * [[ခေါက်မုန့်]] * [[ဆနွင်းမကင်း]] * [[ညာတရံ]] * [[ထိုးမုန့်]] * [[နှမ်းဖတ်]] * [[နှမ်းဖတ်ချစ်]] * [[ပသျှူးမုန့်]] * [[ပဲဖတ်]] * [[ဘိန်းမုန့်]] * [[မရွေးမုန့်]] * [[မုန့်ကြက်အူ]] * [[မုန့်ကျွဲသည်း]] * [[မုန့်ဆပ်သွားဖူး]] * [[မုန့်လက်ဆောင်း]] * [[မုန့်လင်မယား]] * [[မုန့်လုံးကြီး]] * [[မုန့်လုံးရေပေါ်]] * [[မုန့်သိုင်းခြုံ]] * [[မုန့်အိုးကင်းကပ်]] * [[ထန်းသီးမုန့်]] * [[ရွှေကြည်မုန့်]] * [[ရွှေထမင်း]] * [[ရွှေရင်အေး]] * [[ဝါဖတ်]] * [[မုန့်စိမ်းပေါင်း]] * [[သကြားဆူးပေါက်]] * [[အေးမုန့်]] * [[မုန့်ကုလားမဲ]] * [[ရေမုန့်]] * [[မုန့်ပျားသလက်]] * [[မုန့်လက်ကောက်]] * [[မုန့်ဗိုင်းတောင့်]]- [[မုန့်ဖက်ထုပ်]](ဌာပနာထုပ်)-[[ခဲလံကျည်တောက်|ခဲလံကျည်တောက် (ကောက်ညှင်းကျည်တောက်)]]-[[ငချိတ်ပေါင်း]] |group2 = ကုလားမုန့် |list2= * [[ကတွတ်မုန့်]] * [[ခါဂျာ]] * [[ဂျလေဘီ]] * [[ဆေးကုလားမ]] * [[ဒိန်ချဉ်]] * [[နံကထိုင်]] * [[ဖာလူဒါ]] * [[မလိုင်လုံး]] * [[ရှာလပတ်ရည်]] * [[လဒူမုန့်]] * [[ဟာလဝါ]] * [[အနုဆုပ်]] |group3 = အခြားမုန့် |list3= * [[လမုန့်]] * [[အန်စာမုန့်]] * [[ခေါပျဉ်]] * [[နန်းကထိ]] (သာခွေယိုင်) }} |group8 = အဖျော်ယမကာ |list8 = * [[ပဲရည်]] * [[ထန်းရည်]] * [[အဖျော်]] * [[ဖျော်ရည်]] * [[နို့]] * [[အုန်းနို့]] * [[ဘီယာ]] * [[ကြံရည်]] * [[လက်ဖက်ရည်ကြမ်း]] * [[အရက်]] * [[တောအရက်]] * [[အရက်ဖြူ]] * [[အုန်းရည်]] -[[ခေါင်ရည်]] }}<noinclude>[[Category:မြန်မာ အစားအသောက်]] </noinclude> rxmn125513kfoudj4l1dl198jfm3blk 0 4479 1036992 1026617 2026-06-09T06:40:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဓာတ်ပုံများ */ 1036992 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} {{Infobox religious building |image = Shwedagon-Pano.jpg |image_size = 240px |caption = ရွှေတိဂုံစေတီတော် |name = ရွှေတိဂုံစေတီတော် |native_name = |native_name_lang = mon |former_names = ရွှေဒဂုံစေတီတော် |alternate_names = လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှေတိဂုံ |location =သိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော်၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | map_type = မြန်မာနိုင်ငံ | map_size = 250 | coordinates = {{coord|16.798354|96.149705|region:MM|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | sect = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |antenna_spire = {{Convert|112.17|m|ft|0|abbr=on}}{{Citation needed|date=February 2011}} |roof = {{Convert|105|m|ft|0|abbr=on}}{{Citation needed|date=February 2011}} | height_max = {{convert|105|m|abbr=on}} | spire_height = {{convert|112.17|m|ft|0|abbr=on}} | governing_body = ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဂေါပကအဖွဲ့ |embedded = {{Designation list|embed=yes|designation1=Yangon}} | year_completed = {{circa}} BC ၆ ရာစု |architect =[[ဆင်ဖြူရှင်]] |building_type = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဝတ်ပြုရာနေရာ |url = {{url|www.shwedagonpagoda.com}} [[File:Crows-bells-voices-in-bkg-schwedagon.wav|mini]]ရွှေတိဂုံစေတီရှိ ဆည်းလည်းသံ }} '''[[စူဠာမုနိလောကချမ်းသာစေတီတော်|ရွှေ]]တိဂုံ စေတီတော်သည်''' ၃၂၆ ပေ မြင့်ပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]ရှိ [[သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်|သိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော်]]ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ "လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှေတိဂုံ" ဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်။အချို့ကလည်း "စေတီအစ ရွှေတိဂုံက" ဟုဆိုကြသည်။ လက်ရှိဉာဏ်တော်ရှိ စေတီတော်ကို ၎င်းခေတ် ကုန်းဘောင်ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားက ၁၇၆၈ခုနှစ် ငလျင်ကြီးကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည့် မူလစေတီတော်ကိုငုံ၍ မြန်မာဗိသုကာဟန်ဖြင့် အချိုးအစားဆန်းကြယ်စွာ တည်သည်။ [[File:Shwedagon Pagoda.jpg|thumb|150px|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ပုံ]] == အမည်ခေါ်တွင်ပုံ == [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]ဟု အမည်နာမ မတပ်ခင်က မွန်ဘုရင် ဥက္ကလာပမင်းကြီးစိုးစံရာ ဒဂုံတိုင်းဟု သိမှတ်ခဲ့ကြသည်။ နောင်သောအခါမွန်လူမျိုး [[တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက|ဘလ္လိက]] နှင့် [[တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက|တဖုဿ]] ကုန်သည်ညီနောင်တို့က [[မြတ်စွာဘုရားသခင်|မြတ်စွာဘုရား]] ဆံတော်များ ပင့်ဆောင်လာခဲ့ပြီး သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်ပေါ်တွင် စေတီတည်ထားခဲ့ကြပီး ထိုစေတီတော်ထဲတွင် [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]]၏ ဆံတော် ရှစ်ဆူနှင့်တကွ ရှေးရှေးသော ဘုရား ၃ ဆူတို့၏ အမွေအနှစ်များ ထည့်သွင်းထားခြင်းကြောင့် တိဂုံပစေတီဟု အမည်တွင်ခဲ့လေတော့သည်။ ထိုတိဂုံပမှသည် ဒဂုံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မူလမြို့အမည်ကွယ်ကာ ဒဂုံတိုင်း၌တည်ထားသောကြောင့် ကျိုက်ဒဂုံ ဟုသမုတ်ခဲ့ကြသည်။ တတိယမြန်မာနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သော [[အလောင်းမင်းတရား]]လက်ထက်တွင် ဒဂုံကို [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]ဟု အမည် ပြောင်းလည်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ တိဂုံပဆံတော်ရှင်စေတီတော်ကို ရွှေတိဂုံ ဟူသော အမည်နာမဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ [[File:Shwe Dagon Pagoda, 2011.jpg|thumb|150px|ရွှေတိဂုံဘုရားအား ညဘက်ဖူးမြင်ရပုံ]] == သမိုင်းကြောင်း == ဘီစီ (၅၈၈)၌ ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ရန်ကုန်မြို့အနီးတဝိုက်တွင် တည်ရှိခဲ့သော ဥက္ကလာပမင်းကြီး၏ နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော အသိဉ္စနမြို့၌ သုဝဏ္ဏအမည်ရှိသော သူဌေးကြီးတစ်ဦးရှိလေသည်။ ထိုသူဌေးကြီးတွင် တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ဟူသော သားနှစ်ယောက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ကုန်သည်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းကုန်သည် ညီနောင်တို့သည် ကုန်များကို သင်္ဘောဖြင့် တင်ဆောင်ကာ မဇ္ဈိမဒေသသို့ ကုန်ရောင်းသွားကြသည်။ မဇ္ဈိမဒေသပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်သောအခါ သင်္ဘောကို ဆိုက်ကပ်ကျောက်ချ၍ ကုန်များကို လည်းအစီးပေါင်း (၅၀ဝ)ပေါ်သို့ တင်ဆောင်ကာ မဇ္ဈိမဒေသ၌ လှည့်လည်ရောင်းချကြသည်။ တဖုဿ ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်အဖွဲ့သည် ဗောဓိပင်အနီးသို့ ရောက်ရှိ လာခဲ့ကြ၏။ ကုန်သည်တို့ မဟာဗောဓိပင် အနီးသို့ရောက်ပြီး တစ်နေ့ သို့မဟုတ် တစ်ည၌ ရုက္ခစိုးနတ်သည် ကုန်သည်ညီနောင်အား ကိုယ်ထင်ပြခဲ့၏။ ကုန်သည်ညီနောင်တို့သည် ရုက္ခစိုးနတ်အား မြင်လျှင် အံ့ဩသွားကြ၏။ အသင်မည်သူနည်း ဟုမေး၏။ ရုက္ခစိုးနတ်က "အမောင်တို့ နားထောင်လော့ ကျွန်ုပ်က တခြားမဟုတ်၊ ကျွန်ုပ်သည် ဟိုးဘဝက အမောင်တို့နှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်ခဲ့သူများ ဖြစ်ပြီး၊ ကျွန်ုပ်သည် ဟိုးရှေးဘဝက ကောင်းမှုကောင်းကျိုးများ ပြုခဲ့သူ ဖြစ်သဖြင့် ယခုဘဝတွင် ရုက္ခစိုးနတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အမောင်တို့ ယခု သင်တို့ထံသို့ ရောက်ခဲ့သည်မှာ သင်တို့နှင့်ကျွန်ုပ်သည် ယခင် ဘဝဆွေမျိုးတော်စပ်ဖူးသူ ဖြစ်သဖြင့် သင်တို့အား အကျိုးပြုရန် ဤသို့ ကိုယ်ထင်ပြရခြင်းဖြစ်သည် အမောင်တို့" ဟုပြောသည်။ ကုန်သည်ညီနောင်က "အသင်က မည်သို့ အကျိုးပြုဖို့လာသနည်း"ဟု ရုက္ခစိုးနတ်ကို မေး၏။ ထိုအခါ ရုက္ခစိုးနတ်က"နားထောင်လော့ အမောင်တို့ ကျွန်ုပ်သင်တို့အား အကျိုးပြုသည်ဆိုသည်မှာ အခြားမဟုတ်ပါ။ ပြောရလျှင် အမောင်တို့ ရောက်ရှိနေသည့် မဇ္ဈိမဒေသတွင် သုံးလောကထွဋ်ထား ရှင်တော်မြတ်ဘုရားဟာ ပွင့်တော်မူပြီး လင်းလွန်းပင်ခြေရင်းမှာ သီတင်းသုံး စံတော်မူနေတာမို့ အမောင်တို့ သွားရောက် ပူဇော်လော့ တိုက်တွန်းလမ်းညွှန်လိုတယ် အမောင်တို့"ဟုဆိုလျှင် တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့ အလွန်တရာ ဝမ်းမြောက်ကြည်နူးသွားကြ၏။ ချက်ချင်းပင် "ဒါဆို ကျွန်ုပ်အား လမ်းညွှန်ပြပါ ရုက္ခစိုးနတ်" ဟုပြော၏။ ထို့နောက် ရုက္ခစိုးနတ်သည် တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့အား ဘုရားရှင် သီတင်း သုံးရာ လင်းလွန်းပင်အား လမ်းညွှန်ပြခဲ့၏။ သည်အခါ ကုန်သည် ညီနောင်တို့သည် သဒ္ဓါပီတိအပြည့်နှင့် ဘုရားရှင် သီတင်းသုံးရာ လင်းလွန်းပင်ရင်းသို့ သွားကြ၏။ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မုန့်ကြွပ်ကြော်၊ ပျားမုန့်ထုပ် တို့နှင့် ဘုရားရှင်အား လှူဒါန်းပူဇော်ခြင်းပြု၏။ === ပထမဆုံး သရဏဂုံတည်သူ === ကုန်သည်ညီနောင်တို့ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မုန့်ကြွပ် ကြော်၊ ပျားမုန့်ထုပ်တို့နှင့် ပူဇော်သက္ကာကပြု လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ဘုရားရှင်မှ ဤသို့ လှူဒါန်းပူဇော်ခဲ့သည့်အတွက် ဗုဒ္ဓံသရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မံသရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဟူသည့် "ဒွေဝါစိက" သရဏဂုံ တည်ခဲ့ကုန်၏။ ထိုစဉ်က ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ တည်းဟူသည့် ရတနာနှစ်ပါးသည်သာ ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး၊ သံဃာရတနာသည် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းမရှိသေးပေ။ ထို့ကြောင့် လူသူအများသည် ရတနာနှစ်ပါးအားသာ ဆည်းကပ်ပူဇော်နေကြကုန်၏။ ဗုဒ္ဓဝင်သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်လျှင် ဂေါတမဘုရားရှင် လက်ထက်၌ တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့သည် ထူးခြားစွာ ဘုရားရှင်အား ပထမဆုံး ဆွမ်းကပ်ရသူနှင့် ပထမဆုံး သရဏဂုံ တည်သူများ ဖြစ်ခဲ့၏။ === ဆံတော်ရှစ်ဆူ === ဘုရားရှင်အား ပူဇော်ခွင့်၊ ဆွမ်းကပ်ခွင့်ရခဲ့သည့်အတွက် ပီတိဖြစ်ခဲ့ရသည့် တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့သည် ဆွမ်းကပ်လှူပူဇော်ပြီးလျှင် "အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်တို့ အရှင်မြတ်ဘုရားအား ထာဝရကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ပူဇော်နိုင်ရန် ဘုရားရှင်ကိုယ်စား ပူဇော်ရာ တစ်ခုအား ပေးသနားတော် မူပါဘုရား" ဟုလျှောက်ထား လေ၏။ "ကောင်းပြီချစ်သားတို့" မိန့်တော်မူပြီး သကာလ ဦးခေါင်းတော်အား သုံးသပ်ပြီး ဆံတော်မြတ် (၈)ဆူအား ကုန်သည်ညီနောင်တို့အား ပေးသနားတော်မူရာ တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည် ညီနောင်တို့သည် ဝမ်းမြောက်ပီတိ အပြည့်နှင့် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ဆံတော်(၈)ဆူအား သင်္ဘောနှင့်ပင့်ဆောင်ကာ ဥက္ကလာပတိုင်းပြည် သို့ ပြန်ခဲ့၏။ တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့ ဘုရားရှင်၏ ဆံတော်(၈)ဆူအား ပင့်ဆောင်ကာ ဥက္ကလာပတိုင်းပြည်သို့ ပြန်လာလျှင် ဥက္ကလာပတိုင်း၏ ပြည့်ရှင်မင်းမြတ် ဥက္ကလာပမင်းကြီး နှင့်တကွ ပြည်သူတို့က သောင်းသောင်းဖျဖျကြိုဆိုကာ ဖူးမြော် ကြည်ညိုကြ၏။ === နောင်တော်ကြီးစေတီ === ထို့အတူ ဆံတော်(၄)ဆူအား စေတီတော်အဖြစ် တည်ထား ကိုးကွယ်ရန် ဆုံးဖြတ်ကြ၏။ စေတီတော်အား သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော် ၌ တည်ထားကိုးကွယ်ရန် မင်းနှင့်ပြည်သူတို့က ဆုံးဖြတ်ပြီး သိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော်သို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့၏။ သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော် သို့ရောက်လျှင် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ဆံတော်(၄)ဆူအား ကြီးကျယ်ခန်းနားသည့် စံကျောင်း၊ မဏ္ဍပ်ကြီး ဆောက်လုပ်၍ပူဇော်ခဲ့သည်။ ယင်းစံကျောင်း မဏ္ဍပ်နေရာ၌ အထိမ်းအမှတ်စေတီတစ်ဆူ တည်ထားခဲ့ကြ၏။ ထိုစေတီသည် နောင်တော်ကြီးစေတီဟု အမည်တွင်၏။ [[ဖိုင်:Pagoda_Shwe_Dagon_34.jpg|thumb|နောင်တော်ကြီးစေတီတော်]] === ဌာပနာထားသော ဓာတ်တော်မြတ် ၄-ပါး === [[ဥက္ကလာပမင်းကြီး]]တည်ထားကိုးကွယ်တော်မူသော ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကြီး၌ ဘုရား ၄-ဆူ၏ ဓာတ်တော်မြတ်လေးဆူကို [[ဌာပနာ]]ထားသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာတို့၏ ဆံတော်မြတ်၊ ဓာတ်တော်မြတ်တို့အား ရန်သူတို့ အလွယ်တကူ မဖျက်ဆီးနိုင်ရန်အတွက် နတ်တို့သည် ဌာပနာ တိုက်ထည့်သွင်းတည်ရန် ကြံရွယ်ပြီး သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော် အလယ်တည့်တည့်၌ ဇောက် ၄၀၄တောင်၊ အနံ ၄၄ တောင်ရှိသည့် ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းတစ်ခုတူးခဲ့၏။ ထိုဥမင်လိုဏ်ခေါင်းအတွင်း၌ # ဆူးလေနတ်ကြီးထံမှ ရရှိသော [[ကကုဿန်]]မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တောင်ဝှေးတော် # ရောဟဏီမည်သော ဗိုလ်တထောင်နတ်ကြီးထံမှ ရရှိသည့် ကောဏာဂမန မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရေစစ်တော် # ဒက္ခိဏ မည်သော သင်္ကန်းကျွန်း ကျိုက္ကဆံ နတ်ကြီးထံမှ ရရှိသည့် ကဿပမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရေသနုပ်သင်္ကန်းတော်မြတ် # တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ညီနောင်တို့ထံမှ ရရှိသော ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဆံတော်မြတ်(၄)ဆူအား မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခုနှစ်၊ တပေါင်း လပြည့်နေ့၌ ကျောက်ဖျာအခင်းအကာများ ပြုလုပ်၍ ဌာပနာတိုက် ထည့်သွင်းတော်မူခဲ့သည်။ ထိုဆံတော်ဓာတ်တို့ကို 'အမြိဿရ' မည်သော [[မှော်ဘီနတ်ကြီး]]က စောင့်ရသည်ဟု မော်ဓော ရာဇာဝင်သမိုင်းနှင့် ရွှေတိဂုံသမိုင်း၊ အခြား ပညာရှိတို့ကဆိုကြသည်။ ထို့နောက် ကျောက်ဖျာတိုက်၏ အထက် ၌ ကျောက်ဖျာတင်၍ ဌာပနာတိုက်အား ပိတ်ခဲ့၏။ === သာသနာအစရွှေတိဂုံက === ဥက္ကလာပမင်းကြီးနှင့် ပြည်သူများပူးပေါင်း၍ ဌာပနာ တိုက် ကျောက်ဖျာအထက်၌ ဉာဏ်တော်(၄၄)တောင် အမြင့်ရှိသည့် စေတီတော်မြတ်တစ်ဆူအား တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ပြီး ထိုစေတီအား "တိဂုမ္ဗစေတီတော်"ဘွဲ့ချီမော်ကွန်း ထိုးခဲ့၏။ ထို တိဂုမ္ဗစေတီတော်သည် ဂေါတမဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်မှာ ကမ္ဘာမြေပြင်တွင် ပထမဦးဆုံးစေတီဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၌ "သာသနာအစ ရွှေတိဂုံက"ဟု ကဗ္ဗည်းထိုး မော်ကွန်းတင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သတည်း။<ref> ရွှေတိဂုံသမိုင်းသစ် (အရှင်အာဒိစ္စရံသီ)</ref> [[File:Shwedagon pagoda morning.jpg|thumb|150px|အာရုဏ်တက်အချိန်ဖူး​မျှော်ရပုံ ]] == ထူးခြားဖြစ်စဉ် == ခရစ်နှစ် ၁၉၀၃-ခုနှစ်၊ မတ်လ(၂)ရက် (၁၂၆၄ ခု၊ တပေါင်းလဆန်း ၅ ရက်) တနင်္လာနေ့တွင် ရွှေတိဂုံ စေတီတော် အင်္ဂါထောင့်သို့ [[ကျား]]တစ်ကောင် တက်ရောက်လာသဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်တို့က ပစ်သတ်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{cite book|title=၂၀ရာစု မြန်မာ့သမိုင်း|author=သန်းဝင်းလှိုင်|date=၂ဝဝ၉ ခု၊ မေလ|publisher=ကံကော်ဝတ်ရည် စာပေ}}</ref> ကျားသည်ခေါင်းလောင်းပုံ အနားလန်အစွန်းတွင် တက်၍ ဝပ်နေသည်ကို ဘုရားဖူးများသည် တွေ့ကာအုတ်အုတ်ကျက်ကျက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရားလူကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဦးရွှေဝိုင်းသည် ရန်ကုန်အရေးပိုင်၏ စာဖြင့် ထိုနေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် ဗိုလ်မှူးကြီး အီးလောဖို့ဒ် ကို သွားခေါ်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးကို အပြင်မှပြန်အလာ လမ်းတွင် တွေ့ခဲ့သည်။ နီးရာအိမ်များမှ သေနတ်ရှာခဲ့သည်။ နှစ်လုံးပူးသေနတ်တစ်လက်ကို ကပ္ပတိန်ဂျင်းနင်း၏အိမ်မှ ရခဲ့သည်။ အီလောဖို့ဒ်နှင့်အတူ ကပ္ပတိန် ဘီဗီးလ်၊ ကပ္ပတိန်ဂျင်းနင်း တို့လည်း အတူလိုက်ပါလာကြသည်။ ကျားမှာတစ်ကောင်လုံးကို မမြင်ရဘဲ ကျောကုန်း၊ နောက်ခြေထာက်နှင့် အမြီးတို့သာ မြင်ရသည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးလောဖို့ဒ်သည် ဂျင်းနင်းအား တန်ဆောင်ပေါ်သို့ တက်၍ နေရာယူခိုင်းခဲ့သည်။ ကပ္ပတိန် ဘီးဗီးလ်အား လီဗာပူဘုရင့်တပ်ရင်းမှ ရိုင်ဖယ်သေနတ်ကိုင် စစ်သားဆယ်ဦးကို ခေါ်ခိုင်းခဲ့သည်။ စစ်သား ၁၄ ဦးမျှ ရောက်လာကြသည်။ စစ်သားများကို နှစ်စုခွဲလိုက်သည်။ ထို့နောက် ကပ္ပတိန်ဂျင်းနင်းရှိသော တန်ဆောင်း၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် နေရာယူခိုင်းသည်။ ထို့နောက်ကျားကို ဗိုလ်မှူးကြီးက အမိန့်ပေးသောအခါ ပစ်သတ်စေခဲ့သည်။ ကပ္ပတိန်ဂျင်းနင်းပစ်လိုက်သော ကျည်ဆန်တို့သည် ရင်အုပ်၊ ဘယ်နှင့်ညာ ပခုံးတို့တွင် ထိမှန်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်ပစ်ခတ်ရာ ကျားသည် ထိုနေရတွင်ပင် ငြိမ်ကျသွားသည်။ သို့တိုင် ကျားသည် မသေသေးဘဲ ညည်းသံပြုနေသေးသည်း။ ဂျင်းနင်းသည် ကျားဆီသို့ ငြမ်းတွင်ချည်ထားသော ဝါးလှေကားဖြင့် တက်သွား၏။ ထို့နောက် ကျား၏ ရင်အုပ်တည့်တည့်ကို တစ်ချက်ပစ်လေသည်။ ထိုအခါမှ ကျားသည်သေလေသည်။ ကျားသည် ငယ်ရွယ်သောကျားမ ဖြစ်သည်။ ကိုယ်မှာ ရှစ်ပေတိတိဖြစ်သည်။ ကိုယ်ပေါ်တွင် သေနတ်ဒဏ်ရာ ငါးချက်ထိမှန်ခဲ့သည်။ ဂျင်းနင်းပစ်ခတ်ခဲ့သော ကျည်ဆန်လေးချက်မှာ ရင်အုပ်၊ ကျောရှေ့၊ ကျောနောက်နှင့် နှလုံးတည့်တည့်ကို ထိမှန်ခဲ့သည်။ ဂေါ်ရာစစ်သားတို့ ပစ်၍ထိသော ဒဏ်ရာမှာ တစ်ချက်သာ ရှိသည်။ နောက်ခြေထောက်အနားမှ ဖြတ်ကာ အမြီးကို ထိမှန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အမြီးသည် ပြတ်ပြီး အုတ်စွန်းတွင် တွဲလောင်းကျနေသည်။ ထိုကျားသည် ဘုရားပေါ်မတက်ခင်က ပုဇွန်တောင် အမဲသတ်ရုံအနီးတွင် ရှိသော တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ဟင်းခင်းထဲသို့ ရောက်ခဲ့သည့် ခြေရာများ တွေ့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုတ်ကိုင်းရေကူးဖက်ရှိ ခြံတစ်ခြံထဲတွင် နွားမတစ်ကောင်ကို ကိုက်သတ်ကာ စားသွား၏။ ထိုအချိန်ကာလ ဘုရားပေါ်သို့ ကျားတက်သည့် ဖြစ်ရပ်မှာ လူတို့ပါးစပ်ဖျားတွင် အပြောများသော ကိစ္စဖြစ်ခဲ့သည်။ ကျေးလက်တောရွာများအထိ သတင်းမှာ ပျံ့နှံ့သွားသဖြင့် အရပ်ရပ်မှ ဘုရားဖူးများ ရောက်လာကြလေသည်။ ထိုအဖြစ်ကို '''ထားဝယ်ဒိန်းသီချင်းများ''' ဖွဲ့ဆိုကြသည်။ အငြိမ့်၊ ဇာတ်များတွင် စည်းလွတ်၊ ကာရန်လွတ်သီချင်းများ ဖွဲ့ဆိုကြသည်။ စည်းလွတ်သီချင်းမှာ "ရွှေတိဂုံဘုရားမှာ ကျားတက်တာ၊ ငါးရက်ကြာ။ အို ... ရွှေတိဂုံ ဘုရားမှာလ၊ ကျားတက်တာ ငါးရက်ကယ်ကြာဗျ၊ ဂေါ်ရာတွေဝိုင်း၊ သေနတ်နဲ့ပစ်၊ ကျားစင်းစင်းသေ" ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ရွှေတောင်ဆရာလွမ်း၏ '''ရွှေတိဂုံဘုရားအမှူးကို ကျားအဖူးတက်သော ပြဇာတ်''' မှာ လူကြိုက်များကာ ရောင်းမလောက်ခဲ့ပေ။ အရပ်ထဲတွင်လည်း ဘုရားပေါ်ကျားတက်သည်ကို မှော်ဘီနတ်ကြီး ဘုရားဖူးလာသည်ဟုလည်း ပြောဆိုကြလေသည်။<ref name="မြတ်ဘုရားရွှေတိဂုံ">{{cite book|title=မြတ်ဘုရားရွှေတိဂုံ|publisher=စာပေဗိမာန်|location=၃၆၁၊ ပြည်လမ်း၊ ရန်ကုန်မြို့}}</ref> == ခေါင်းလောင်းများ == ရွှေတိဂုံ စေတီတော်၊ ရင်ပြင်၌ ခေါင်းလောင်းစုစုပေါင်း (၂၉)လုံးရှိသည်။ #[[ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီး]] - ခရစ်နှစ် ၁၄၇၇ [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|(ကောဇာသက္ကရာဇ်]] (၈၃၈)) ခုနှစ်တွင် မွန်ဘုရင် [[ဓမ္မစေတီမင်း]]ကြီးသည် အဝိန္ဒဆောက်အမည်ရ [[ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီး]] ကြေးပိဿာချိန်(၁၈၀၀၀၀)ရှိ ခေါင်းလောင်းကြီးကို သွန်းလုပ်ပြီး တင်လှူတော်မူသည်။ #[[စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းတော်]] - ခရစ်နှစ် ၁၇၇၈-ခုနှစ်၌ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] သွန်းလုပ်ခဲ့၏။ သွန်းလုပ်ဆဲ ၁၀၃၈-ခုနှစ်တွင် ဆင်ဖြူရှင် နတ်ရွာစံခဲ့သည်။ သားတော် [[စဉ့်ကူးမင်း]]က ဆက်လက်သွန်းလုပ်စေသည်။ အလေးချိန်မှာ ၁၅၅၅၅ ပိဿာရှိသည်။ #[[သာယာဝတီမင်း ခေါင်းလောင်းတော်]] - ခရစ်နှစ် ၁၈၄၁-ခုနှစ်တွင် [[သာယာဝတီမင်း]] (ခေါ်) ရွှေဘိုမင်းသည် အလေးချိန်ပိဿာ ၂၆၀၀ဝ ရှိ ခေါင်းလောင်းကြီးကို သွန်းလုပ်ပြီး တင်လှူတော်မူသည်။ [[File:Yangon70.JPG|thumb|150px|ရွှေတိဂုံစေတီတော် မြောက်ဘက်မုခ်ဦး]] == သတင်း == ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးကို ခရစ်နှစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၆၈ ခုနှစ်တွင် မြေဒူးမင်းလက်ထက် တွင်ငလျင်ကြီးစွာ လှုပ်ခဲ့သည့် အတွက် ဖောင်းရစ် အဝထိပြိုကျခဲ့သည့် အတွက် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးမှ ယခုဖူးတွေ့ရသည် ၃၂၆ ပေ မြင့်သော စေတီတော်ကြီးကို ယခင်စေတီကို ငုံကာ တည်ထားကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း၊ ယခုစေတီတော် သက်တမ်းမှာ ၂၆၀ဝ နှစ်ရှိပြီး ဖြစ်သည်။ ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင် ကပ်လှူထားသော ရွှေပြား ရွှေသင်္ကန်းများမှာ ရွှေပြား အချပ်ရေ ၃၃၆၀၀ ခုရှိပြီး ရွှေစင်ရွှေသား ၃ တန်ခွဲ ရှိသည်။ နာဂစ်မုန်တိုင်း ကြောင့် လွင့်စဉ်ကျခဲ့သော ရွှေစ ရွှေနများမှ ၉ ပိဿာခန့်ကို ပြန်လည် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း။ ယခုအခါ နာဂစ်မုန်တိုင်း လေတိုက်နှုန်းထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော လေတိုက်နှုန်းများကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် စီစဉ်ကြရာတွင် ငလျင်ဒဏ်ကြီးများကို ပင် ခံနိုင်ရည် ရှိအောင် ပြင်ဆင်ရကြောင်း၊ ထီးတော်မှ ခေါင်းလောင်းတော်အထိ အလေးချိန် တန် ၆၀၀ ခန့် ထမ်းထားရကြောင်း၊ ကြာမှောက်ကြာလှန်ကို စတီးတိုင်း၊ စတီး သံကွင်းနှင့် စတီး သံပတ် များ ဖြင့် ချုပ်၍ အတွင်းရှိ ရှေ့ယခင် စေတီဟောင်းနှင့် လက်ရှိ ငုံထားသော စေတီတော်ကြား ကွာဟနေသော နေရာများကို စလစ် လောင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ကြာမှောက် ကြာလှန် အတွင်းပိုင်း ခိုင်ခံ့အောင် ပြုလုပ်သည့် ကဏ္ဍ တွင် ငွေကျပ် သိန်း ၁၀၀၀ ကျော် ကုန်ကျမည် ဖြစ်ပြီး လိုအပ်သည့် ပစ္စည်းများမှ ဖော်ပြပါ စတီး၊ သံ နှင့် ဘိလပ်မြေများကို စေတနာရှင် အလှူရှင်များမှ ငွေသားများ လှူဒါန်းထားပြီး ဖြစ်သည်။ ==ရွှေတိဂုံဖွဲ့စာများ== [[ရွှေတိဂုံဖွဲ့စာများ]] == သမိုင်းရက်စွဲများ (ခရစ်နှစ်) == *'''၁၃၇၂''' − ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကို ဟံသာဝတီဘုရင် [[ဗညားဦး]] ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ပြင်ပြီးသည့် အချိန်တွင် စေတီ၏ ဉာဏ်တော်မှာ အတောင် ၄၀ ( ပေ ၆၀) ရှိသည်။ *'''၁၄၃၆''' − ငလျင်လှုပ်၍ ခေါင်းလောင်းအထိ ပြိုကျခဲ့သည်။ ဗညားရန်း၊ ဗညားဗရူး၊ ဗညားကင်းဒေါ၊ ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]]တို့ ပါဝင်ပြီး အဆက်ဆက်ပြုပြင်ခဲ့သောကြောင့် ဉာဏ်တော်မှာ ၃၀၂ ပေ ဖြစ်လာသည်။ *'''၁၄၇၆''' − ရှင်စောပုနှင့် ဓမ္မစေတီမင်းတို့ ဆက်လက် ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ကြေးချိန်ပိဿာ ၃၀၀၀ ရှိဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။ *'''၁၄၈၅''' − ရွှေတိဂုံ ကျောက်စာတိုင်ကို ရေးထိုးစိုက်ထူခဲ့သည်။ *'''၁၅၆၄''' − [[ဘုရင့်နောင်]] လက်ထက်တွင် ငလျင်ကြီးလှုပ်၍ ပြိုသည်။ *'''၁၅၇၂''' − ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ငလျင်လှုပ်၍ ပြိုကျခဲ့သော အပျက်အစီးတို့ကို ဘုရင့်နောင်က ပြင်ဆင်ပြီး ထီးတင်ခဲ့သည်။ မကိုဋ်လှူသည်။ သဘင်ပွဲခံသည်။ *'''၁၅၈၂''' − ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင် လက်ထက်တွင် ထီးသစ်တင်ခဲ့သည်။ ကြေးချိန်ပိဿာ ၁၄၀ ရှိ ခေါင်းလောင်းလှူသည်။ *'''၁၅၈၃၊ နိုဝင်ဘာလ''' − အီတလီပြည်၊ ဗင်းနစ်မြို့သားကုန်သည် ဂတ်စ်ပရိုဗာလဗီ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိပြီးရွှေတိဂုံ စေတီတော်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။ *'''၁၅၈၃''' − အင်္ဂလိပ်အမျိုးသား ရပ်ဖစ်ချ် ဒဂုန်ရောက်၍ စေတီတော်အကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်သည်။ *'''၁၆၁၀၊ ဇူလိုင်လ''' − ၁၆၀၈ ခုနှစ် ငလျင်ကြောင့် အပျက်အစီးများကို ပြင်၍ ပထမဆုံး ပြည်သူများ စုပေါင်းတင်လှူသည့် ထီးတော်ကို တင်ခဲ့သည်။ အင်္ဂဗုဓ် ဆရာတော်က ဦးစီးသည်။ *'''၁၆၁၂''' − ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကို [[ငဇင်ကာ]] ဖြုတ်ယူသည်။ ဒေါပုံမြစ်အတွင်းသို့ ကျခဲ့သည်။ *'''၁၆၁၃''' − အနောက်ဘက်လွန်မင်းက ငဇင်ကာကို နှိမ်နင်းပြီး ဒဂုန်သို့လာရောက်၍ စေတီတော်တွင် ကြေးခေါင်းလောင်း ဆွဲလှူသည်။ *'''၁၆၁၉၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉''' − အနောက်ဘက်လွန်မင်းလက်ထက် ထီးတော်အသစ်တင်သည်။ ငွေခေါင်းလောင်းများကို လှူပြီး စောင့်ရှောက်ရန်အတွက် လူ ၄၂၀ ထားခဲ့သည်။ *'''၁၆၂၀၊ နိုဝင်ဘာလ''' − အနောက်ဘက်လွန်မင်းလက်ထက်တွင် ငလျင်လှုပ်ပြီး စေတီတော်အထက်ပိုင်း ပြိုကျသည်။ မဟာရံတံတိုင်းများလည်း ပြိုကျခဲ့သည်။ *'''၁၆၂၂၊ မတ်လ''' − ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသည်များကို ပြုပြင်၍ ထီးတော်အသစ်တင်သည်။ ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူသည်။ *'''၁၆၄၄၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆''' − ငလျင်လှုပ်၍ ပြိုသည်ကို သာလွန်မင်းက ထီးတော်ဟောင်းကို ပြုပြင်ပြီး ပြန်၍ ထီးတင်သည်။ *'''၁၆၅၂၊ မေလ ၆''' − ငလျင်လှုပ်၍ ပြိုကျသည်ကို ပင်းတလဲမင်းက ထီးပြန်တင်သည်။ *'''၁၆၆၂၊ ဖေဖော်ဝါရီလ''' − ပြင်မင်းလက်ထက်တွင် ငလျင်လှုပ်၍ ထီးတော်ဘုံသုံးဆင့် လွင့်စဉ်၍ မြေခခဲ့သည်။ *'''၁၆၆၃၊ စက်တင်ဘာလ''' − ပြည်မင်းက ထီးတော်ဟောင်းကို အင်းဝသို့ ယူ၍ ပြုပြင်ပြီးနောက် ပြန်တင်သည်။ *'''၁၆၆၄ ဒီဇင်ဘာလ''' − ငလျင်လှုပ်သဖြင့် စိန်ဖူးနှင့်တကွ ထီးတော် အနောက်မြောက်ထောင့်သို့ ကျသည်။ ငှက်ပျောဖူးနှင့် ခေါင်းလောင်းပုံပြိုသည်။ *'''၁၆၆၇၊ ဖေဖော်ဝါရီလ''' − စေတီကြီးကို ပြုပြင်ပြီး၍ ထီးအသစ်တင်ခဲ့သည်။ *'''၁၆၇၉၊ ဩဂုတ်လ − နိုဝင်ဘာလ''' − ငလျင်အကြိမ်ကြိမ်လှုပ်ခဲ့သောကြောင့် စေတီကြီးပြိုသည်ကို အများဝိုင်းဝန်းပြုပြင်သည်။ *'''၁၇၅၅၊ ဇွန်လ''' − [[အလောင်းမင်းတရား|အလောင်းဘုရား]] ရွှေတိဂုံကို ပူဇော်ရန် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ရင်ပြင်တော်တွင် ဂုဏ်တော်ကိုးပါးကို အကြိမ်တစ်ထောင်ပြည့်အောင် ရွတ်ဆိုပူဇော်သည်။ *'''၁၇၅၇၊ ဇူလိုင်လ''' − အလောင်းဘုရားကောင်းမှု ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူပူဇော်သည်။ သုဓမ္မာဇရပ်ကြီးများကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည်။ *'''၁၇၆၈၊ ဇွန်လ ၁၃''' − [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]တရားလက်ထက်တွင် ငလျင်လှုပ်၍ စေတီတော်၏ သပိတ်မှောက် အထက်ပိုင်း ပျက်စီးသည်။ စေတီပစ္စယာ ပန်းတင်လည်း ပျက်သည်။ ဆင်ဖြူရှင်က ပြင်ဆင်ရန် ထီးတော်အသစ်လုပ်၍ ရွှေ ကိုယ်လေးချိန် မျက်ပါးခတ်စေသည်။ *'''၁၇၇၅၊ မတ်လ ၁''' − ဆင်ဖြူရှင်မင်း ထီးတော်တင်ရန် ရန်ကုန်သို့ရောက်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ အနောက်ဘက်ယွန်းတွင် သဘင်နန်းနှင့် စံ၏။ *'''၁၇၇၅၊ မတ်လ ၁၅''' − ဆင်ဖြူရှင်ကောင်းမှု၊ အမြင့် ၃၈ ပေ၊ ၉ လက်မရှိသော ဘုံခုနှစ်ဆင့် ထီးတော်သစ်ကို တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် စေတီတော်မြောက်အရပ်မှ စက်သီးဖြင့် တင်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဉာဏ်တော်သည် ၃၃၈ ပေရှိသည်။ *'''၁၇၇၉၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇''' − ဆင်ဖြူရှင်၏ အမိန့်ဖြင့် ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင် ဆွဲလှူရန် သွန်းသောကြေးချိန် ၁၅၅၅၅ ရှိ ခေါင်းလောင်းကြီးကို မဟာဃဏ္ဍဘွဲ့ပေး၍ ဆွဲလှူသည်။ အများက စည့်ကူးမင်းခေါင်းလောင်းဟု ခေါ်ကြသည်။ *'''၁၇၈၆၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆''' − ဘိုးတော်ဘုရား (ခေါ်) [[ဗဒုံမင်း]]သည် ရင်ပြင်တော်ပေါ်၌ ကြေးနီအုတ်ကြွပ်မိုး စရပ် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည်။ *'''၁၇၉၅၊ ဧပြီလ''' − အင်္ဂလိပ်သံကိုယ်စားလှယ် မိုက်ကယ်ဆိုင်း ရန်ကုန်သို့ရောက်၍ စေတီရင်ပြင်သို့ ရောက်သည်။ *'''၁၇၉၆၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၄''' − အင်္ဂလိပ်သံ ဟီရမ်ကောက် ဒဂုန်သို့ရောက်၍ ရွှေတိဂုံစေတီ တောင်ဘက်မုတ်ခြေရင်းမှ သွားကြည့်ပြီး ဘုရားဖူးများ စည်ကားပုံကို မှတ်တမ်းရေးခဲ့သည်။ *'''၁၈၁၇''' − အများကောင်းမှုဖြင့် စေတီတော်ကို ရွှေချသည်။ *'''၁၈၁၄၊ မေလ ၁၂''' − ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ကို အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်တက်၍ သိမ်းပြီး ခံတပ်လုပ်သည်။ ဌာပနာတိုက်များ ဖောက်၍ အဖိုးတန် ရတနာတွေ ယူသည်။ စဉ့်ကူးမင်းခေါင်းလောင်းကြီးကို ဖြုတ်ယူသယ်ဆောင်၍ သင်္ဘောပေါ်တင်ရာ မြစ်ထဲကျသည်။ *[[File:Scene upon the terrace of the Great Dagon Pagoda at Rangoon.jpg|thumb|239x239px|ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၄ - ၁၈၂၆)]]'''၁၈၂၆၊ ဇန်နဝါရီလ''' − အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်မှ ဖြုတ်ယူ၍ မြစ်ထဲကျသွားသော စဉ့်ကူးမင်းခေါင်းလောင်းကြီးကို မြန်မာတို့ ရအောင်ဆယ်ယူပြီး ပြန်လည်ဆွဲယူသည်။ *'''၁၈၂၆၊ ဒီဇင်ဘာလ ၉''' − ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ကို အင်္ဂလိပ်လက်ထဲက ပြန်၍ရသည်။ ဟံသာဝတီဝန်ကြီး မဟာမင်းလှရာဇာက လက်ခံသည်။ အပျက်အစီးများကို ပြုပြင်သည်။ *'''၁၈၄၁၊ အောက်တိုဘာလ ၃''' − [[သာယာဝတီမင်း]] (ရွှေဘိုမင်း) စေတီတော်ကို ဖူးမြော်ရန် တက်သည်။ ရန်ကုန်တွင် နန်းသစ်ဆောက်၍ ငါးလမျှ စံသည်။ *'''၁၈၄၁၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀''' − စေတီတော်ကြီးကို သာယာဝတီမင်း ရွှေပုဇွန်ခွံ ကပ်လှူသည်။ *'''၁၈၄၁၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆''' − ရွှေဘို (သာယာဝတီ) မင်းက ရွှေတိဂုံရင်ပြင်တွင် အလှူတော် ရေစက်ချသည်။ မိဖုရား မမြကလေးက စောင်းတန်းဖိုး လှူသည်။ *'''၁၈၄၂၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၀''' − ရွှေဘိုမင်းသည် ရွှေတိဂုံကို ဖူးမြော်ရန် တက်ပြီ သံသေခေါင်းလောင်း နှစ်လုံးနှင့် ဆည်းလည်းများ လှူသည်။ သွန်းလုပ်ဆဲ ခေါင်းလောင်းကြီး မပြီးသော်လည်း မစောင့်နိုင်သောကြောင့် ဆက်လက်သွန်းစေပြီး ပြန်ရန် ပြင်သည်။ *'''၁၈၄၂၊ ဇန်နဝါရီ ၂၂''' − ရန်ကုန်မှ သာယာဝတီမင်းနှင့် အခြွေအရံများ အမရပူရသို့ ပြန်ကြွသည်။ *'''၁၈၄၃၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉''' − သာယာဝတီမင်းကောင်းမှု မဟာတိသဒ္ဒဃဏ္ဍခေါင်းလောင်းတော်ကြီးကို လူ ၅၀ ဖြင့် သွန်းလုပ်ပြီးစီးသည်ကို ဘုရင်မကြွရောက်နိုင်သဖြင့် အသည်ဝန် မဟာစည်သူနှင့် ပန်းတဉ်းဝန်တို့က တန်ဆောင်း ပြာသာဒ်နှင့် ဆွဲလှူသည်။ *'''၁၈၅၂၊ ဧပြီလ ၁၄''' − [[ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်|အင်္ဂလိပ် − မြန်မာ ဒုတိယစစ်ပွဲ]]တွင် အင်္ဂလိပ်တပ်များ ကုန်းတော်ကိုတက်၍ တိုက်ခိုက်သိမ်းယူတပ်စွဲ၍ ဌာပနာတိုက်များ ဖောက်ကြသည်။ *'''၁၈၅၂၊ ဇူလိုင်လ ၂၀''' − အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဒါလဟိုဇီ ကုန်းတော်ပေါ်သို့ တက်သည်။ *'''၁၈၅၂၊ နိုဝင်ဘာလ ၁''' − ကုန်းတော်ပေါ်တွင် လက်နက်တိုက် ဖောက်ခွဲမှုဖြစ်၍ လူငါးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ *'''၁၈၅၃၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၂၊၂၃''' − ကုန်းတော်ကို တက်ရောက်သိမ်းမည်ဟု သတင်းရသဖြင့် အစောင့်များချထာပြီး ဆူပူမည့် သူများကို ဖမ်းသည်။ *'''၁၈၅၃''' − အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဒါလဟိုဇီက စေတီတော်ကြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တပ်သားများ ဆက်ပြီးဖောက်ထွင်း လုယူခြင်းမပြုရဟု အမိန့်ထုတ်သည်။ *'''၁၈၅၅''' − ၁၈၅၂ ခုနှစ်မှစ၍ စစ်ကြောင့် အပျက်အစီးများကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ပြုပြင်၍ [[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|စစ်ကဲ မောင်ထော်လေး]] က စတင်စောင့်ရှောက်သည်။ ဦးထော်လေးသည် စေတီတော်အတွက် ထီးတော်ကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ခေါင်းလောင်းစာရင်းပြုလုပ်ခြင်း၊ ပြန်လည်ဆပ်ကပ်လှူဒါန်းခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ အလှူဒါနများ စုဆောင်းပြီး စေတီတော်ပြန်လည်ပြုပြင်ရန်အတွက် ငြမ်းဆင်သည်။ တပေါင်းလတွင် ခေါင်းလောင်းများ ပြန်၍ တင်လှူသည်။ *'''၁၈၆၇''' − ကုန်းတော်ပတ်လည်ကို အင်္ဂလိပ်ခံတပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ စတင်ပြုပြင်သည်။ *'''၁၈၆၉'''− ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးကို စောင့်ရှောက်ရန် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးပဏ္ဍိတ ခေါ် ဦးပြားကို နာယကထားပြီး ဂေါပက ဖွဲ့သည်။ *'''၁၈၆၉၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၁''' − ဂေါပကအဖွဲ့က စည်းဝေး၍ ထီးတော်အသစ်တင်၍ ပြည်သူ့အားနှင့် မဖြစ်နိုင်၍ မန္တလေးမှ [[မင်းတုန်းမင်း]]ကို ဆောင်ရွက်ပါရန် လျှောက်ထားဖို့ ဆုံးဖြတ်သည်။ *'''၁၈၆၉၊ ဒီဇင်ဘလ ၂၆''' − မင်းတုန်းမင်း၏ တိဂုံဆံတော်ရှင် ထီးတော်သစ် တင်စေအမိန့်ကို ညီလာခံတွင် ချမှတ်သည်။ *'''၁၈၇၀၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၁''' − မင်းတုန်းမင်း၏ ထီးတော်သစ်တင်ရန် အမိန့်ချမျတ်ခြင်းကို စေတီတော်ရင်ပြင် သာယာဝတီခေါင်းလောင်းအနီးတွင် မှတ်လွှာဖတ်ပွဲ ပြုလုပ်သည်။ *'''၁၈၇၀၊ မေလ''' − ထီးတော် မန္တလေးတွင် ပြုလုပ်ရန်အတွက် အလှူပါဝင်ရန် ရန်ကုန်မှ ငွေများ၊ ပစ္စည်းများ ပို့သည်။ *'''၁၈၇၁၊ အောက်တိုဘာလ ၂''' − ထီးတော်ကြီးကို မန္တလေးတွင် ပြုလုပ်ပြီး၍ မင်းတုန်းမင်းက ရေစက်ချ လှူဒါန်းသည်။ *'''၁၈၇၁၊ အောက်တိုဘာလ ၂၂''' − ထီးတော်သစ် ပင့်ဆောင်လာသောအဖွဲ့ ရေနန်းစကြာ သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန် လမ်းမတော်ဆိပ်သို့ ဆိုက်ရောက်သည်။ *'''၁၈၇၁၊ အောက်တိုဘာလ ၂၆''' − ထီးတော်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် မင်းကြီးမဟာမင်းကျော် မင်းထင် (ပုပ္ပါးဝန်ထောက်) က အင်္ဂလိပ် မဟာမင်းကြီးကို အခမ်းအနားဖြင့် အတွင်းဝန်ရုံးတွင် ထီးတော်ပေးအပ်ပွဲလုပ်သည်။ *'''၁၈၇၁၊ အောက်တိုဘာလ ၂၈''' − ထီးတော်သစ်သည် ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ရှိ ဒေါ်ဖွားဇရပ်သို့ ရောက်သည်။ *'''၁၈၇၁၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၄''' − ထီးတော်ဟောင်းကို တပိုင်းစီ စပြီးချရာ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ပြီးသည်။ *'''၁၈၇၁၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉''' − ထီးတော်သစ်ကို စ၍တင်ရာ စက်ပျက်၍ မအောင်မြင်။ *'''၁၈၇၁၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၁''' − ထီးတော် ပထမဘုံကိုတင်၍ ပြီးသည်။ *'''၁၈၇၁၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆''' − ထီးတော်သစ်နှင့်တကွ စိန်ဖူးငှက်မြတ်နားတင်၍ ပြီးမြောက်အောင်မြင်သည်။ *'''၁၈၇၁၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၇''' − ပုပ္ပါးဝန်ထောက်နှင့်အဖွဲ့ ရန်ကုန်မှ ထွက်၍ နေပြည်တော်သို့ ပြန်သည်။ *'''၁၈၇၂၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂''' − စေတီတော် တပေါင်းပွဲမှာ ခါတိုင်းနှစ်များထက်ထူးပြီး စည်ကားခဲ့သည်။ တောရွာများမှ ဘုရားဖူးများ အများအပြား လာရောက်ကြသည်။ *'''၁၈၇၂၊ မတ်လ ၁၅''' − [[ကောင်း၊ ဦး (ကင်းဝန်မင်းကြီး)|ကင်းဝန်မင်းကြီး]]ခေါင်းဆောင်သော လန်ဒန်သွားသံအဖွဲ့ ရွှေတိဂုံကုန်းတော်မှာ တက်ပြီး မြောက်မျက်နှာ ဇရပ်တွင် ဆွမ်းကျွေးသည်။ စေတီတော် အရှေ့ဘက်ရှိ ကျောင်းတော်ရာသို့ သွားကြည့်၏။ *'''၁၈၇၂၊ ဧပြီလ ၁၁''' − အင်္ဂလိပ် မဟာရှင်တော်ဝန်မင်းကြီးက နောက်ထပ်ဘဏ္ဍာထိန်း လူကြီးငါးဦးခန့်ထားကြောင်း အမိန့်ထုတ်သည်။ လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ပြဋ္ဌာန်းပေးသည်။ *'''၁၈၇၄၊ မတ်လ ၂၆''' − ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးဆောင်သော ပြင်သစ်ပြည် ပါရီသွား သံအဖွဲ့ စေတီတော်ကို ဝင်ဖူးရင်း ဆွမ်းတော်ကပ်သည်။ *'''၁၈၇၄၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀''' − ကင်းဝန်မင်းကြီး၏ ပါရီပြန် သံအဖွဲ့ အပြန်ရန်ကုန်ဝင်ပြီး စေတီတော်ကြီးတွင် တစ်ကြိမ် ဆွမ်းတော်ကြီး ကပ်သည်။ *'''၁၈၈၅၊ ဧပြီလ ၂၉''' − ရန်ကုန်ခရိုင် တရားသူကြီးရုံးက ရွှေတိဂုံစေတီ ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းအဖွဲ့ဝင် ကိုးဦး ခန့်အပ်သည့် ဂေဇက် ထုတ်ပြန်သည်။ *'''၁၈၈၆၊ ဖေဖော်ဝါရီလ''' − ရုရှား ပါဠိပညာရှင် မိနေယဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ရောက်၍ ရွှေတိဂုံစေတီတော်သို့ အဖူးအမြော် တက်ရောက်သည်။ မှတ်တမ်းရေးသည်။ *'''၁၈၈၈၊ အောက်တိုဘာလ ၉''' − ငလျင်လှုပ်၍ ငှက်မြတ်နားနှင့် စိန်ဖူးတော် အောက်သို့ကျသည်။ ရွဲအထက်မှ အင်္ဂတေများ ကွာကျသည်။ *'''၁၈၈၉၊ မတ်လ ၁၇''' − ၁၈၈၈ ခုနှစ် ငလျင်ကြောင့် ပြုတ်ကျသော စိန်ဖူးတော်နှင့် ငှက်မြတ်နားကို ပြင်ဆင်ပြီးနောက် တပေါင်းလ ပွဲတော်တွင် ပြန်၍ တင်လှူသည်။ *'''၁၈၉၈''' − မြို့လူထုက မဲဆန္ဒဖြင့် ပထမဆုံး ရွေးကောက်သော ဘဏ္ဍာထိန်းအဖွဲ့ စတင်ဆောင်ရွက်သည်။ *[[File:Shwedagon Pagoda 1900.JPG|thumb|ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး (ခရစ်နှစ် ၁၉၀၀ )]]'''၁၉၀၀''' − စေတီတော်ကြီးအား ရွှေပြားသင်္ကန်း ကပ်လှူရန် ကြေညာ၍ အလှူရှင်များ ဖိတ်ခေါ်သည်။ *'''၁၉၀၃၊ မတ်လ ၂''' − စေတီတော် ခေါင်းလောင်းပုံ တောင်ဘက် အနားလန်စွန်းတွင် ကျားမတစ်ကောင် တက်နေ၍ ဂေါ်ရာများ လာရောက်ပြီး သေနတ်ဖြင့် ပစ်၍ သတ်ရသည်။ *'''၁၉၀၄၊ မတ်လ ၂၆''' − စေတီတော် ကိုယ်လုံးပြည့် ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူသည်။ *'''၁၉၀၆''' − ပဉ္စမမြောက် ဂျော့ဘုရင်လောင်း ဝေလမင်းသားနှင့် ကြင်ယာတော် မေရီမင်းသမီး ရွှေတိဂုံ ကုန်းတော်ပေါ် တက်ရောက်ကြည်ညိုသည်။ *'''၁၉၀၈၊ အောက်တိုဘာလ ၂''' − ဘုရားပိုင် မြေကွက်အကျယ် ၄၉.၇၄ ဧကအတွက် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ဂရန်ထုတ်ပေးသည်။ *'''၁၉၁၈၊ ဖေဖော်ဝါရီလ နှင့် ဇွန်လ''' − သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် [[ကာတွန်းဦးဘကလေး|ကာတွန်း ဦးဘကလေး]]က ဘုရားပေါ်တွင် မျက်နှာဖြူများ ဖိနပ်စီးသည့် အကြောင်းနှင့် ဖိနပ်စီးသည့် ကိစ္စကြောင့် ဝိုင် အမ် ဘီ အေ အဖွဲ့ကြီး၌ သဘောကွဲပုံကို ကာတွန်းများ ရေးဆွဲ၍ သရော်သည်။ *'''၁၉၁၉၊ ဩဂုတ်လ ၁၉''' − ငလျင်လှုပ်၍ ငှတ်မြတ်နားတိုင် ယိုင်သည်။ *'''၁၉၁၉၊ အောက်တိုဘာလ ၂၉''' − ဘုရားစေတီများတွင် ဖိနပ်မစီးရဟု အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အမိန့်ထုတ်သည်။ သို့ရာတွင် တာဝန်အရ သွားရောက်လျှင် စီးနိုင်သည်ဟု ခြွင်းချက်ပါရှိသည်။ *'''၁၉၁၉''' − အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များ ဘုရားကုန်းတော်ပေါ်မှ ပြောင်းရွေ့သွားရန် စပြီး အရေးဆိုသည်။ *'''၁၉၂၀၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅''' − ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများသည် အရှေ့ဘက်၊ ဗဟန်း ဦးအရိယ ကျောင်းတိုက်၌ စခန်းချသည်။ *'''၁၉၂၀၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၂''' − အင်္ဂလိပ်အတိုက်အခံ လေဘာပါတီ အမတ်ကာနယ်ဝက်ဂျ်ဝုဒ် ဇနီးမောင်နှံ ဘုရားပေါ်သို့ ဖိနပ်ချွတ်၍ တက်သည်။ ကောလိပ် သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးသည်။ *'''၁၉၂၁၊ မတ်လ ၁၆−၂၃''' − ၁၉၁၉ခုနှစ် ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသော ငှက်မြတ်နားကို ပြုပြင်ပြီး အသစ်တင်ပွဲ ပြုလုပ်သည်။ ဆရာလင်း မော်ကွန်းရေးသည်။ *'''၁၉၂၉၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၂''' − ကုန်းတော်ပေါ်မှ အင်္ဂလိပ် စစ်သင်္ချိုင်းကို ကန်တော်မင် အင်္ဂလိပ်သင်္ချိုင်းသို့ အခမ်းအနားဖြင့် ပြောင်းသည်။ *'''၁၉၂၉၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၇''' − ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းအဖွဲ့က လက်မှတ်ထိုး၍ ဘုရင်ခံနှင့် ဘုရားလူကြီးတို့ စစ်တပ်ပြောင်းရေး သဘောတူညီချက်ကို ကြေညာသည်။ *'''၁၉၂၉၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉''' − အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များ ကုန်းတော်ပေါ်မှ အပြီးအပိုင် ရွှေ့ပေးသည်။ *'''၁၉၃၀၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈''' − [[ဝိစာရ၊ ဦး|အရှင်ဦးဝိစာရ]]၏ အလောင်းတော်ကို အနောက်ဘက်မုတ်အနီးတွင် ပြည်သူတို့ မီးသင်္ဂြိုဟ်သည်။ *'''၁၉၃၀၊ မတ်လ ၂''' − စစ်တပ်များ ရှိစဉ်က ပြည်သူပြည်သားများ တက်ခွင့်မရခဲ့သော အနောက်ဘက်စောင်းတန်းကြီးကို သံဃာအပါး ၄၀၀၀ အားဆွမ်းကျွေး၍ ဖွင့်သည်။ မဏ္ဍပ် ၁၃၀ ကျော်ဖြင့် ကျွေးမွေးဧည့်ခံသည်။ *'''၁၉၃၀၊ မေလ ၅''' − ငလျင်ကြီးလှုပ်၍ ငှက်မြတ်နားတိုင်ကျိုးပြီး စိန်ဖူးတော် တွဲလွဲကျသည်။ *'''၁၉၃၀၊ ဇူလိုင်လ ၂၀''' − ဦးစံထွန်း တန်ဆောင်းတွင် ဒို့ဗမာသီချင်း([[တို့ဗမာ သီချင်း]])ဆိုပွဲ ပြုလုပ်ရာ ဝိုင်−အမ်−ဘီ−အေ ဆရာတင် ([[သခင်တင် (ဝိုင်အမ်ဘီ)]])က တိုင်ပေးသည်။ *'''၁၉၃၀၊ စက်တင်ဘာလ''' − ကုန်းတော်ပေါ်မှာ လူငယ်များ ၅၀၀၀ ကျော် စုဝေးပြီး အစည်းအရုံးဖွဲ့သည်။ *'''၁၉၃၁၊ မတ်လ ၆''' − ကုန်းတော်ပေါ်မှာ မီးကြီးလောင်သည်။ အဖိုးတန်လက်ရာများနှင့် တန်ဆောင်း ၂၀ ကျော်မီးထဲပါသွားပြီး သိန်း ၂၀ ဖိုး ဆုံးရှုံးသည်။ *'''၁၉၃၁၊ ဧပြီလ ၃၀''' − ၁၉၃၀ ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသော စိန်ဖူးတော် ပြုပြင်ပြီး၍ ပြန်လည် ကပ်လှူသည်။ [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး|လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] ဩဘာရတု ရေးသည်။ *'''၁၉၃၂၊ ဇူလိုင်လ ၁၀''' − အနောက်ဘက်မုတ် စောင်းတန်းကို ဆောက်ရန် အလယ်တောရ ဆရာတော် အုတ်မြစ်ချသည်။ *'''၁၉၃၅''' − စေတီဖိနပ်တော်ရင်း ပတ်လည်တွင် ဂေါပကလူကြီး ဦးဘသော်နှင့် ဒေါ်သဲမေတို့က သံစည်းရိုးကာရန် လှူဒါန်းသည်။ *'''၁၉၃၆၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅''' − တက္ကသိုလ် သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများ ကုန်းတော်ပေါ်တက်၍ သပိတ်စခန်းချသည်။ *'''၁၉၃၉၊ ဇန်နဝါရီလ ၈''' − ရေနံမြေ သပိတ်မှောက် အလုပ်သမားများနှင့် ရန်ကုန်ဝန်းကျင်မှ သပိတ်သမားများ ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ကို ဗဟိုပြု၍ စခန်းချသည်။ *'''၁၉၃၉၊ ဇန်နဝါရီလ ၉''' − ကုန်းတော်ပေါ်တွင် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လူထုအစည်းအဝေးပွဲကြီး ပြုလုပ်သည်။ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ ကာလ ဖြစ်သည်။ *'''၁၉၃၉၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၃''' − တောင်ဘက်စောင်းတန်းရှိ မော်လမြိုင်ဇရပ်တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးဌာနချုပ်သို့ ပုလိပ်မင်းကြီး ပရက်စကော့နှင့်အဖွဲ့ ဖိနပ်စီး၍ တက်ရာ ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ကြသည်။ *'''၁၉၃၉၊ ဇွန်လ ၂၂'' − လက်ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဥပဒေကို တရားလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းပေးသည်။ *'''၁၉၄၂၊ ဒီဇင်ဘာလ ၉''' − ဂျပန်စစ်သေနာပတိနှင့် မြန်မာဝန်ကြီးချုပ် ကုန်းတော်ပေါ်တက်၍ ဖူးပြီး စစ်အောင်နိုင်ရေးအတွက် ဆွမ်းကျွေးသည်။ *'''၁၉၄၃၊ ဩဂုတ်လ ၁''' − နိုင်ငံတော် အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] ဘုရားဖူးတက်သည်။ *'''၁၉၄၅၊ ဇန်နဝါရီလ ၁''' − ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် ဂျပန်ရှုံးနိမ့်တော့မည့် အခြေရှိသဖြင့် နိုင်ငံတော် အဓိပတိ ဘုရားဖူးတက်ပြီး စစ်အောင်နိုင်ရေး ဆုတောင်းသည်။ *'''၁၉၄၅၊ မတ်လ ၁၇''' − ရွှေတိဂုံစေတီ အနောက်ဘက်ကွင်းမှ မြန်မာ့တပ်မတော်က ရန်သူကို တိုက်ရန် စစ်ထွက်ပွဲ ပြုလုပ်သည်။ [[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] မိန့်ခွန်းပြောသည်။ *'''၁၉၄၅၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈''' − ဖ−−ဆ−−ပ−−လ ပြည်လုံးကျွတ်ညီလာခံကို စေတီတော်ကုန်းမြေ အလယ်ပစ္စယာ၌ တက်ရောက်သည်။ ပရိသတ် တစ်သိန်းကျော် တက်သည်။ *'''၁၉၄၆၊ ဇွန်လ ၁၂''' − စစ်ဘေးရန်ကြောင့် ကုန်းတော်ပေါ်တွင် ခိုလှုံနေထိုင်ခဲ့ကြသူများအား ဩဝါဒါစရိယ ဆရာတော်ကြီးများ၏ အမိန့်ဖြင့် ပြောင်းရွှေ့ရန် အကြောင်းကြားသည်။ *'''၁၉၄၆၊ စက်တင်ဘာလ''' − နယ်ချဲ့ကို ဆန့်ကျင်သော အစိုးရအမှုထမ်းပေါင်းစုံ သပိတ်များ ကုန်းတော်ပေါ်တွင် စခန်းချသည်။ ပုလိပ်သပိတ်အဖွဲ့လည်း ပါဝင်သည်။ *'''၁၉၄၈၊ ဇန်နဝါရီလ ၂''' − မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြန်ရတော့မည့် အင်္ဂလိပ်နောက်ဆုံး ဘုရင်ခံ ဟူးဘတ်ရန့်စ် ကုန်းတော်ပေါ်သို့ လာရောက်၍ ကြည်ညိုသည်။ *'''၁၉၇၀၊ စက်တင်ဘာလ ၅၊၆''' ငလျင်များလှုပ်သည်။ စေတီတော် ပိန္နဲတိုင်စောင်း၍ ဆည်းလည်းအချို့ ပြုတ်ကျသည်။ *'''၁၉၇၁၊ မတ်လ ၇''' − ယမန်နှစ်အတွင် ငလျင်ကြောင့် ပိန္နဲတိုင် တိမ်းစောင်းသွားသည်ကို ပြုပြင်ခြင်းနှင့် ထီးတော်တင် စစ်ဆေးခြင်း၊ ငှက်မြတ်နား ပြုပြင်ခြင်း၊ ရွှေပြားနှင့် ရတနာများ၊ ဆည်းလည်းများ လှူခြင်းများ၏ ကုသိုလ်အစုစု သိန်း ၁၀၀ ကျော်ဖိုးကို ရင်ပြင်တွင် ရေစက်ချ လှူဒါန်းသည်။ *'''၁၉၇၂၊ ဧပြီလ/မတ်လ''' - စေတီတော် ပထမ ဖောင်းရစ် အထက်တွင် ၁၉၀၃ ခုနှစ်မှစ၍ ရှစ်ကြိမ်မျှခွဲပြီး တစ်ပေပတ်လည် ရွှေပြား ၁၃၁၅၃ ပြား ကပ်လှူထားခဲ့ရာမှ ကျန်ဖောင်းရစ်အားလုံး ရွှေပြားကပ်လှူနိုင်ရန် အလှူရှင်တို့၏ နောက်ထပ်ရွှေပြား ၁၁၂၉ ပြား ပူဇော်ရန် စီစဉ်သည်။ တစ်ပြားလျှင် ခြောက်ကျပ်သားရှိ၍ ကာလတန်ဖိုး ၃၀၀၀ ကျပ်ဖြစ်သော ရွှေပြားများကို မေလဆန်း ၄ ရက်နေ့မှ စ၍ ကပ်လှူသည်။ တစ်ဦးချင်းသော်လည်းကောင်း၊ စုပေါင်း၍သော်လည်းကောင်း လှူဒါန်းကြသည်။<ref name="မြတ်ဘုရားရွှေတိဂုံ" /> ==ဓာတ်ပုံများ== <center><gallery> |thumb|မြေအောက်ဌာပနာအတွင်းရှိ ဘုရားလေးဆူတို့၏ဓာတ်တော်မြတ်လေးဆူ Image:Shwedagon Pagoda Yangon29.JPG|ရွှေတိဂုံစေတီတော် နေ့ရှုခင်းအလှ Image:Shwedagon_Night.JPG|ရွှေတိဂုံစေတီတော် ညရှုခင်းအလှ Image:ShwedagonIMG 7608.JPG|Outside the gates Image:ShwedagonIMG 7642.JPG|Devotees paying homage to the [[Triple Gem]] Image:ShwedagonIMG 7654.JPG|Intricate ceiling Image:ShwedagonIMG 7656.JPG|ကျောက်စိမ်းဘုရား Image:ShwedagonIMG 7662.JPG|ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ File:Singu Min Bell.JPG|စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းတော် Image:IMG TharrawaddyBell.JPG|သာယာဝတီမင်း ခေါင်းလောင်း Image:ShwedagonCrowdedDay.JPG|ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင် လူများစည်ကားသော နေ့တစ်နေ့ Image:Yangon65.JPG|Planetary post for Mercury Image:Shwedagon Pagoda complex.jpg|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ရွှေတိဂုံစေတီတော် Image:ShwedagonPagoda.jpg|Shwedagon, a forest of pagodas Image:Shvedagon Pagodaman.jpg|ဘုရားဖူးလာသော သက်ကြီးရွယ်အိုတစ်ဦး Image:Shwedagon_well.jpg|ဆံတော်တွင်း File:Typical Planetary Post, Shwedagon.jpg|တနင်္လာဂြိုဟ်တိုင် Image:Mote_shwedagon.jpg|Eastern mote (cardinal point building) Image:Shwedagon-Pano-39314.jpg|Panoramic view Image:Shvedagon Pagoda3.jpg Image:ရွှေတိဂုံဘုရားရှိ ဖိုးသူတော်ရုပ်.jpg Image:Shwedagon pagoda.jpg|ဒဂုံစေတီတော်ကြီး မြင်ကွင်း ၁၈၂၅, from a print after Lieutenant Joseph Moore of Her Majesty’s 89th Regiment, published in a portfolio of 18 views in 1825-1826 lithography Image:2007 Myanmar protests 4.jpg Image:လောကပါလယက္ခမယ်တော်ကြီး.jpg|လောကပါလယက္ခမယ်တော်ကြီး </gallery> </center> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Commons category-inline|Shwedagon pagoda|ရွှေတိဂုံစေတီတော်}} *{{Official website|http://www.shwedagon.org/index.php}} * [http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/viewuser.jsp?userId=23631&penname=About+Shwedagon+Pagoda မြို့မ-မြင့်ကြွယ် ၏ ရွှေတိဂုံစေတီတော် ]{{Dead link|date=December 2020 }} *[http://www.shwedagonpagoda.com ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဂေါပကအဖွဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] *[http://www.seasite.niu.edu/Burmese/legends/Legends/Shwedagon/shwedagon1.htm ခင်မျိုးချစ် ၏ ရွှေတိဂုံစေတီတော် သမိုင်း] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311061328/http://www.seasite.niu.edu/Burmese/legends/Legends/Shwedagon/shwedagon1.htm |date=11 March 2007 }} *[http://dlxs.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=sea;cc=sea;sid=7bed782c84f9384d489525bd8473efe6;rgn=full%20text;idno=sea341;view=image;seq=110 ''My Child-life in Burmah'' by Olive Jennie Bixby 1880 recollections of a missionary's daughter : inc. detailed description of King Mindon's new ''hti'' being erected, pp 111] *[http://www.gutenberg.org/files/32977/32977-h/32977-h.htm#Page_203 Rudyard Kipling's description of Shwedagon Pagoda in 1889] *[http://www.canal-u.tv/producteurs/cerimes/dossier_programmes/conferences_de_l_efeo_ecole_francaise_d_extreme_orient/refashioning_space_the_shwedagon_in_british_burma_myanmar Elizabeth Moore conference ''the shwedagon in british burma myanmar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305004419/http://www.canal-u.tv/producteurs/cerimes/dossier_programmes/conferences_de_l_efeo_ecole_francaise_d_extreme_orient/refashioning_space_the_shwedagon_in_british_burma_myanmar |date=5 March 2012 }} *[http://dlxs.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=sea;cc=sea;view=toc;subview=short;idno=sea282 Lt. J.E. Alexander's account, 1827, p. 153] *[http://www.wdl.org/en/item/9213 "Scene upon the Terrace of the Great Dagon Pagoda"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416113213/https://www.wdl.org/en/item/9213/ |date=16 April 2016 }} from 1826 {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ]] [[Category:ရန်ကုန်မြို့]] r2oasyghyp6rebuw54tb8olwksk54x3 0 4490 1036951 855479 2026-06-09T04:02:14Z Chenzeyan29 141880 1036951 wikitext text/x-wiki {{merge|တပင်ရွှေထီး (မြန်မာ ၈၉၂-၉၁၂)}} [[File:Tabinshwehti Nat.jpg|thumb|တပင်ရွှေထီးနတ်]] {{Infobox royalty | name = တပင်ရွှေထီး | title = တောင်ငူမင်းဆက် စုကတေးမင်း၊ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်သူ | image = Tabinshwehti Nat.jpg | image_size = 230px | caption = အပြင်သုံးဆယ့်ခုနစ်မင်းနတ်စာရင်းဝင် တပင်ရွှေထီးနတ်ရုပ်တု | reign = ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၅၃၀ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ | coronation = ၁၅၃၁ (တောင်ငူ)<br>၁၅၄၁ (ပဲခူး)<br>၁၅၄၆ (ပုဂံ) | predecessor = [[မင်းကြီးညို]] | successor = [[ဘုရင့်နောင်]] | birth_date = ၁၆ ဧပြီ ၁၁၆ | birth_place = [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] | death_date = ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ (အသက် ၃၄ နှစ်) | death_place = [[ပန်းတနော်မြို့|ပန်းတနော်]]အနီး | burried = | spouse = ဓမ္မဒေဝီ (အဂ္ဂမဟေသီ)<br>ခလာသီရိ (ဟံသာဝတီမင်းသမီး)<br>ရာဇဒေဝီ | dynasty = [[တောင်ငူမင်းဆက်]] | father = [[မင်းကြီးညို]] | mother = ရတနာဒေဝီ (မြတ်လှ) | religion = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} '''တပင်ရွှေထီး''' (၁၆ ဧပြီ ၁၅၁၆ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀) သည် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]၏ ဒုတိယမြောက် မင်းအဖြစ် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မိခင်နိုင်ငံတော်ငယ်ဖြစ်သော တောင်ငူနိုင်ငံကို စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအမြင်များဖြင့် ချဲ့ထွင်ကာ အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသော မြန်မာ့ပထဝီဝင်နယ်ပယ်ကို ပေါင်းစည်းပြီး [[တောင်ငူအင်ပါယာ]] သို့မဟုတ် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ၎င်း၏ မွေးစားနောင်တော်လည်းဖြစ်၊ စစ်သေနာပတိလည်းဖြစ်သော [[ဘုရင့်နောင်]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ အောက်မြန်မာပြည် ဟံသာဝတီမွန်နိုင်ငံ၊ ပြည်မြို့ နှင့် အထက်မြန်မာပြည် ပုဂံဒေသတို့အထိ အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> တပင်ရွှေထီးကို တောင်ငူမင်းကြီး [[မင်းကြီးညို]]နှင့် သာမန်အရပ်သူ ခြုံစောင့်သမီး မြတ်လှ (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) တို့မှ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ "လုလင်ရဲခေါင်" ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်ငူထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီးနောက် ရှေးဟောင်းဗမာဘုရင်များ၏ ထုံးစံအတိုင်း မင်းကွန်းသျှင်ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို ဦးခေါင်းတွင် ဆံပင်တစ်ပင်တည်းသာ ရွှေကျစ်ဆံမြီးကျစ်၍ ထားရှိသောကြောင့် "တပင်ရွှေထီး" ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan"/> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့်မွေးဖွားခြင်း == အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ် ၄၀ စစ်ပွဲ အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် နှစ်ဖက်နန်းတက်သည့် မင်းများမှာ စစ်ကို လိုလိုလားလားပင် ဆက်လက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးတွင် ငြိမ်သက်မှုမရှိခဲ့သည်မှာ ကြာလာသည့်နည်းတူပင် နှစ်ဖက်သော မင်းဧကရာဇ်တို့၏ ဗဟိုအာဏာမှာလည်း တစ်စစ အားနည်းကာ လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်များက လေးစားမှု မရှိကြတော့ဘဲဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဟံသာဝတီ(မွန်)တို့၏ ဒေသအတွင်းတွင်မူ ထူးခြားစွာ တိုးတက်လာသည့် ပဒေသရာဇ်ဟု မရှိခဲ့သော်လည်း အင်းဝပိုင်နက်အတွင်းတွင်မူ အင်းဝနန်းတွင်း ဘုရင်ဖြစ်သူ [[ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိ]] အားနည်းလာခြင်း၊ မြောက်ဘက်မှ ရှမ်းစော်ဘွား(မိုးညှင်းစလုံ)တို့မငြိမ်မသက်ဖြင့် အင်အားကြီးလာခြင်းတို့ကြောင့် သရေခေတ္တရာ (ပြည်)၊ တောင်တွင်းကြီး နှင့် ကေတုမတီ(တောင်ငူ)တို့မှ ပဒေသရာဇ်တို့မှာ အင်းဝ၏ ဗဟိုအာဏာစက်ကို အတိအလင်းပင် ထောက်ခံမှုမရှိကြတော့ဘဲ သီးသန့်ထီးနန်းပြိုင်အဖြစ်စိုးစံလာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့သော ထီးနန်းပြိုင်များအတွင်းတွင် ကေတုမတီတောင်ငူမှ မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ မင်းကြီးညိုမှာ အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်ကာ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီနှစ်ဖက်လုံးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်သည်။ သို့သော် နန်းလျာဖြစ်မည့် သားတော် မထွန်းကားနိုင်ဖြစ်နေချိန်တွင် ဆင်အုံကန် ဆည်ဖို့ရာမှ ကောက်ယူလာသည့် ဝါးနွယ်ကုန်းကျေးရွာမှ သူကြီးသမီး ခင်ဦးသည် သားတော် တပင်ရွှေထီးကို ဖွားမြင်လာခဲ့သည်။ မြန်မာမူတွင် အထွေအထူးသော နိမိတ်လက္ခဏာများမွေးဖွားချိန်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည်ဟု ဆိုခဲ့ကြသည့်အပြင်၊ ထိုင်းမူတွင်လည်း မွေးဖွားရာ၌ လျှာပေါ်တွင် မဲနက်သည့် အစက်လက္ခဏာများ ပါလာသည့်အတွက် လျှာနက်မင်း ဟုပင် ခေါ်တွင် မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည်။ မွေးဖွားလာရာ ဦးထိပ်တွင် ခမည်းတော် မင်းကြီးညိုကဲ့သို့ပင် ရွှေရောင်တောက်လက်သည့် ဆံမျှင်တစ်ချောင်း ပါလာသည့်အတွက် မင်းကြီးညိုက အထွေအထူး ဗေဒင်ကျမ်းဂန်လာတို့ဖြင့် အမည်မပေးတော့ဘဲ တပင်ရွှေထီးဟု ကိုယ်တော်တိုင် အမည်ပေးခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။ == နန်းတက်ခြင်း == မဟာသီရိဇေယျသာ သက်တော် ၇၂ နှစ်၊ နန်းသက် ၄၆ နှစ် သက္ကရာဇ် ၈၇၉၊ နတ်တော်လဆန်း ၅ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ ညဦးချိန်တွင် ရုတ်တရက်နာဖျားကာ နတ်ရွာစံလေသည်။ ထိုသို့ မင်းကြီးညိုနတ်ရွာစံလျှင် ချက်ချင်းပင် နေ့မကူးစေတော့ဘဲ ထိုည တစ်ချက်တီးအချိန်တွင် အသက် ၁၄ နှစ်သာ ရှိသေးသည့် တစ်ဦးတည်းသောသားတော် တပင်ရွှေထီးကို နန်းထက်သို့ တင်ကြလေသည်။ ထိုသို့ နန်းတက်ရာတွင် ရာဇဘိသေက ခံခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ နန်းသိမ်းပွဲအဖြစ်သာ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် ဘိသိက်ခံကာ နန်းတက်ခြင်းကို ဟံသာဝတီအား သိမ်းပိုက်လေပြီးမှ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ အသက်ငယ်ရွယ်လှသည့်သူ စိုးစံသော်လည်း အခြားသော မင်းများက လာရောက် ရန်စစ်ပြုခြင်း မရှိခဲ့သည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် တောင်ငူ၏ အင်အားကြီးပုံကိုခန့်မှန်းနိုင်သည်။ နန်းတက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်ပင် မိမိကို နန်းရံစေမည့် မှူးမတ်များကို ဘွဲ့ထူးများ၊ စည်းစိမ်များ ပေးခြင်းပြုလုပ်လေသည်။ အထိန်းတော်လည်းဖြစ်၊ ဖခင်၏ ပြည်ထောင်ဖက်လည်းဖြစ်သည့် [[မင်းကြီးဆွေ]] (ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင်)ကို မင်းရဲသိင်္ခသူ၊ ရှင်နီတာကို သတိုးဓမ္မရာဇာ၊ ရှင်သီဟကို စည်သူကျော်ထင်၊ ရှင်နတ်တော်ကို ဘယနန်သူ အစရှိသည့်ဘွဲ့များ ပေးပြီး မိမိနှင့် နို့စို့ဖက်ဖြစ်သူ၊ ညီအစ်ကိုအရင်းမျှချစ်ခင်သူ၊ မိမိ၏ အစ်မတော် [[သခင်ကြီး]]နှင့်ရည်ငံနေသူ ရှင်ရဲထွတ်အား '''[[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]''' ဟူသည့်ဘွဲ့ကိုပေးကာ အစ်မတော် သခင်ကြီးနှင့် လက်ဆက်ပေးလေသည်။ (အမှန်လည်း ညီနောင်အရင်းကဲ့သို့ ချစ်ကြည်ကြသည်။ နောင်တပင်ရွှေထီးလွန်ပြီး ဘုရင့်နောင်နန်းတက်ပြီးရာတွင် မကြာခဏပင် ညီတော် မင်းတရား၊ ညီတော်မင်းတရား ဟုပြောကြားလေ့ရှိသည်။) ထို့အတူ ရှင်ရဲထွတ်၏ညီမ ခင်ဘုန်းစိုး နှင့် ရှင်နီတာ၏သမီး ခင်မြတ်တို့ကို မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူကာ လက်ဝဲလက်ယာ မြှောက်စားလေသည်။ သို့သော် ဘိတ်သိက်မခံ၊ နန်းမတက်ဘဲ နေသကဲ့သို့ပင် မည်သူ့ကိုမျှ မိဖုရားကြီးအရာ မမြှောက်ဘဲနေခဲ့သည်မှာ တစ်သက်လုံးပင်ဖြစ်ကာ ၎င်းမှာ တပင်ရွှေထီး၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။ = နားထွင်းမင်္ဂလာပြုခြင်း = နန်းတက်ပြီး နှစ်နှစ်ကျော်အကြာ၊ အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်ရောက်လျှင် တပင်ရွှေထီးမှာ နားထွင်းခြင်း၊သျှောင်ထုံးခြင်း အမှုတို့ကို ပြုချိန်ရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့သောအချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမှာ ထူးဆန်းသော အကြံတို့ဖြစ်လာသည်။ အခြားမဟုတ်၊ ရန်သူဟံသာဝတီ မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ပိုင်နက်နေပြည်တော်အနီးတွင်ရှိသည့် ရွှေမောဓော ဘုရားရင်ပြင်တွင် ထိုနားထွင်းခြင်း၊ သျှောင်ထုံးခြင်း တို့ကို ပြုလုပ်လိုခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့သောမှူးမတ်တို့က အလွန်ရန်များလှသည်ကြောင့် မလိုအပ်ပဲ မစွန့်စားရန် လျှောက်တင်သော်လည်း၊ ယောက်ဖတော် ကျော်ထင်နော်ရထာက ဆန္ဒရှိလျှင် သွားရောက်နိုင်ရန် ထောက်ခံပြီး၊ ရဲရင့်သန်မာသည့် သူရဲကောင်းများ ခြံရံလျက် သွားသင့်ကြောင်းလျှောက်ရာ လက်ခံပြီး သူရဲကောင်းရွေးစေသည်။ သူရဲကောင်းရွေးပုံမှာ လက်မကို ထောင်စေလျက် လက်သည်းကြားတွင် အပ်စိုက်ပြီး တူနှင့်ထုစေသည်။ လက်မတွန့်သူ၊ မျက်နှာမပျက်သူကိုသာ ရွေးချယ်သည်။ ထိုသို့စမ်းသပ်ရာတွင် တပင်ရွှေထီး၏ သူရဲကောင်း ဗလရဲထင်မှာ မျက်နှာပျက်၊ လက်တွန့်သဖြင့် အရွေးမခံရပဲ ရှက်လှရာ ဗိုက်ကို ကိုယ်တိုင်ခွဲသည်။ နောက် အူစကိုဆွဲထုတ်ပြီး ကျော်ထင်နော်ရထာ လက်သို့ပေးကာ ပြေးရာ အူဆုံးလျှင်သေလေသည်။ ထိုအရာကိုမြင်ပြီး တပင်ရွှေထီးချသည့် မှတ်ချက်မှာ မြန်မာ့သမိုင်းတွင်သည့် စကားပင်။ “ငါ့ကျွန် ဗလရဲထင်မှာ မိုက်ကားမိုက်၏။ သို့သော်သတ္တိမူမရှိ..။” ဟုဖြစ်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် လက်ရွေးစင် သူရဲ ၅၀ဝ ရလျှင် ရန်သူနယ်မြေအတွင်းရှိ ရွှေမောဓောဘုရားသို့ သွားရောက်ကာ နားထွင်းခြင်းအမှုကို ရဲဝံ့စွာပြုလေသည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာ ဦးဆောင်သည့် အမတ်လေးကျိပ်နှင့် သူရဲ ၅၀ဝ ကစေတီတော် အောက်တွင်စောင့်ကြပ်ပြီး ပုဏ္ဏား ရှစ်ဦးက ရင်ပြင်ပေါ်တွင် တပင်ရွှေထီး ကို နားထွင်း၊ သျှောင်ထုံးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပေးလေသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်နေချိန်တွင် ဟံသာဝတီမှ သုရှင်တကာရွတ်ပိလည်း အမျက်ပြင်းစွာထွက်ကာ အမတ်ကြီးများဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့နှစ်ဦးကို တပ်များနှင့်စေလွှတ်ကာတိုက်ခိုက်စေသည်။ နားထွင်းမင်္ဂလာပြီးရာ ကိုယ်တိုင်ပင် သတ္တရုဇေယျ မြင်းကိုစီးလျက် ရန်သူတပ်ကို ကြုံးဝါးထိုးဖောက်ပြီး တောင်ငူသို့ပြန်လေသည်။ မွန်တပ်များမှာ တောင်ငူတပ်နောက်သို့ မလိုက်ဝံ့တော့ချေ။ = ဟံသာဝတီကိုလုပ်ကြံခြင်း နောက်ခံအကျဉ်း = ဟံသာဝတီကို ခရစ်နှစ် ၁၅၃၄ - ၁၅၃၃ - ၁၅၃၆ များတွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် စစ်ချီကျူးကျော် တိုက်ခိုက်သော်လည်း မနိုင်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးက ဥပါယ်ပရိယာယ် တမျိုးတဖုံ ပြောင်းလဲလိုက်ပြန်သည်။ မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီ နေပြည်တော်တွင် စစ်ဗျူဟာကျွမ်းကျင်သည့် စစ်ရေးစစ်ရာ စီမံကွပ်ကဲသူ သေနာပတိကြီး နှစ်ဦးရှိသည်။ တပင်ရွှေထီးက မိမိ၏ လျှို့ဝှက် အထောက်တော်အား စာချွန်လွှာပို့ ဆက်သားအဖြစ် ပုံဆောင်စေ၍ ဟံသာဝတီရှိ မွန်စစ်သေနာပတိ နှစ်ဦးထံစေလွှတ် လိုက်သည်။ စာချွန်လွှာပါ အကြောင်းအရာများမှာ- "စိတ်ချယုံကြည်ရသော သွေးသောက် အဆွေတော်တို့၏ တင်ပြတောင်းဆိုချက်ကို အကျွန်ုပ်ဝမ်းမြောက်စွာ လက်သင့်ခံပါသည်။ အဆွေတော်တို့၏ အကူအညီဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ အောင်ပွဲရပြီးသောအခါ အဆွေတော်တို့၏ အာသီသအတိုင်း ဧကန်ဆုလာဘ်တော် ချီးမြှင့်တော်မူမည်" ဟူသတည်း။ စာချွန်လွှာပို့ လျှို့ဝှက်အထောက်တော် များက အဖမ်းခံရစေရန် တမင်တကာ ကြံစည်၏။ ထိုစာချွန်လွှာသည် စီစဉ်ထားသည့် အတိုင်း သေနာပတိကြီးဆီ မရောက်ပဲ မွန်ဘုရင် လက်တွင်းသက်ဆင်းမိ လျက်သားဖြစ်သွားတော့၏။ ၎င်းသတင်းစကား ချဲ့ကားသွားသည့် အချက်ကား သေနာပတိနှစ်ဦး အာသီသဆန္ဒရှိသော ဆုလာဘ်တော်ဆိုသည်မှာ မုတ္တမ မြို့စားနှင့် ပဲခူးမြို့စား ပိုင်စားပိုင်စေဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်။ ရာဇဂုရု မင်းဆရာဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ သစ္စာတည်ကြည် ဖြောင့်မတ်သော စစ်သေနာပတိ နှစ်ဦး၏ သံတော်ဦးတင် လျှောက်လဲ ချက်ကို မွန်ဘုရင်က နားမဝင်တော့ `ချက်ချင်း ခေါင်းဖြတ်သတ်စေ´ ဟူသော ဘုရင့်အမိန့်တော်ကြောင့် မင်းမှုထမ်းတို့က တုန်တုန်ရီရီဖြင့် လက်တုန့်မနှေး သေဒဏ် ပေးလိုက်ကြလေသည်။ ဘုရင်၏ သေဒဏ်ကို ကြောက်ကြသောကြောင့် မည်သူ ကမျှ စောဒက မတက်ရဲကြတော့ပေ။ ဗမာတို့တွင် စစ်အင်အား နည်းပါးသော်လည်း စစ်သည်ဗိုလ်ပါ တို့က ဘုရင်ကို ချစ်ကြောက် ရိုသေကြ၏။ ဘုရင်ကလည်း စစ်မှူးစစ်ကဲတို့ကို တန်ဖိုးထား၏။ မွန်တို့မှာ စစ်အင်အားကြီးမားသော် လည်း မွန်ဘုရင်၏ နှလုံးသားမှာအရွယ်အစားမှာ လွန်စွာသေးငယ်၏။ ဥပါယ်တံမျှင်ကို မသိ စဉ်းစား ချင့်ချိန်ခြင်း မရှိပဲ စစ်သေနာပတိ နှစ်ယောက်ကို သတ်ရက်သည်။ စစ်သေနာပတိကြီး မရှိသောအခါ ဗမာတို့သည် မွန်နိုင်ငံတော်ကို လွယ်ကူစွာ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် မွန်နိုင်ငံတော်ကြီး ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ [http://www.yinsanainemon.com/search?updated-max=2008-05-04T08%3A11%3A00-07%3A00&max-results=5]{{Dead link|date=January 2021 }} == ပထမအကြိမ်စစ်ပြုခြင်း == သက္ကရာဇ် ၈၉၄ မှ ၈၉၆ အတွင်းတွင် တပင်ရွှေထီးသည် အင်အားကိုစုစည်းလျက်နေပြီး ၈၉၆ တွင်နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရန် အတွက်မှူးမတ်များကို ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားသိမ်းပိုက်ထားသည့် အင်းဝကိုသော်လည်းကောင်း၊ သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဟံသာဝတီကို သော်လည်းကောင်း၊ နရပတိစိုးစံသည့် ပြည်မြို့ သော်လည်းကောင်း မည်သည့်အရပ်သို့စစ်စမ်းချီတိုက်လျှင်ကောင်းမည် တိုင်ပင်ကြရာ ဟံသာဝတီကို စတင်တိုက်ခိုက်လျှင် ကောင်းမည်ဟု အကြံကိုရသဖြင့် ဟံသာဝတီသို့စစ်ချီလေသည်။ သို့ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၈၉၆ တွင် တိုက်ဆင် ၄၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့်သူရဲ ၄၀ဝ၀ဝ ပါသည့်တပ်ဖွဲ့ကာ ပဲခူးသို့ချီလေသည်။ လမ်းခရီးတလျှောက်တွင် အခုအခံကြီးမားစွာမတွေ့ပဲ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့တိုင်ရောက်ပြီး မြို့ကိုရံကာတိုက်လေသည်။ သို့သော် မွန်အမတ်ကြီးများဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ အခုအခံကောင်းလှသောကြောင့် ခုနှစ်ရက်အကြာတွင် တပ်ကို ဆုတ်လေသည်။ မြို့ကိုမရသော်ငြား တောင်ငူစစ်ကို ဟံသာဝတီကြောက်ရွံစေခြင်းဖြင့် အမြတ်ကြီးစွာရလေသည်။ == ဒုတိယအကြိမ်စစ်ပြုခြင်း == နောက်တစ်နှစ်(၈၉၇)တွင် အင်အားကို တိုက်ဆင် ၆၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့်သူရဲ ၆၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ချီတက်ပြန်သည်။ ပဲခူးမြောက်ဘက် ကျပ်ကတိုး အရပ်တွင် တပ်ချကာ သုံးလတိုင်တိုင်တိုက်သော်လည်း ပဲခူးဖက်မှ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်မြား ကို အသုံးပြုလေသဖြင့် အထိအပါးများသည်။ နောက် မိုးကာလရောက်သောကြောင့် တပ်ခေါက်ကာတောင်ငူသို့ ပြန်လေသည်။ == တတိယ အကြိမ်လုပ်ကြံခြင်း == ထိုသို့ဖြင့် ဟံသာဝတီသည် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်ငူစစ်ရန်ကို ခံရပြီးနောက် ထူးဆန်းသည့် အခြင်းအရာများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ကြယ်များ ၇ ရက်တိတိကြွေခြင်း၊ ဇုတ်သုတ် (အစုတ်အကြေဟုလည်းဆိုသည်။) တွင် အလျား အတောင် ၄၀ဝ၊ အထု အတောင် ၅၀ ရှိ ငါးကြီးတင်ခြင်း၊ အိပြုံးတောင်(အိမ်ပြုံးတောင်) အလိုလိုပြိုကျခြင်း၊ တောင်ပို့နှင့် ကုန်းမြေများ နေရာရွေ့ပြီး မြေသားအက်ကွဲခြင်း၊ ကျီးတစ်ကောင် ဥကင်သ ရာဇပလ္လင်တွင် လာနားရာ ကျန်ကျီးများ ဝိုင်းအာကြခြင်း၊ ဇမလနိမိတ်ကျောက်တိုင် ပဲ့ကျခြင်း၊ ပဲခူးမြစ်ရေနောက်ကျိခြင်းတို့ ဖြစ်ကာ ပြည်သူတို့အကြားတွင် နိုင်ငံပျက်ကိန်း ကြုံပြီဟုဆိုကာ ကြောက်ရွံခြင်းကြီးစွာဖြစ်ကြ၏။ သက္ကရာဇ် ၈၉၈ တွင် တပင်ရွှေထီးသည် အထိန်းတော် မင်းရဲသိင်္ခသူ (ရှင်ရဲထွတ်၏ဖခင်)ကို မြို့စောင့်ထားလျက် ရှင်ရဲထွတ်ကို ရှေ့မှချီစေပြီး သတိုးဓမ္မရာဇာကို နောက်တပ်ဦးစီးစေကာ ဟံသာဝတီသို့ချီပြန်သည်။ ယခုတစ်ခေါက်အင်အားမှာ ရှေ့နှစ်ကြိမ်ထက်ကြီးပြီး တိုက်ဆင် ၂၀ဝ၊ မြင်းသည် ၈၀ဝ၊ သူရဲ ၇၀ဝ၀ဝဖြစ်ကာ တပ်ပေါင်း ၇ တပ်ရှိသည်။ ကော်လိယ အရပ်တွင် မွန်တပ်ကြီးနှင့် ့ဖျားချီ ကျော်ထင်နော်ရထာတပ်တို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ရာ အင်အားမမျှသော်လည်း တောင်ငူတပ်မှာ ရဲရင့်လှသည့်အတွက် မွန်တို့အကျအဆုံးများလျက် ဆုတ်ခွာရပြီး မွန်တပ်ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ သမိန်ဗရူး နှင့်တကွ လူသူသုံ့ပန်းအများကို ဖမ်းရလေသည်။ တပင်ရွှေထီး ထံဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်အားရသဖြင့် စီးတော်မြင်း သတ္တရုဇေယျ ကို ဆုအဖြစ်ချီးမြှင့်သည်။ နောက် ဟံသာဝတီအနီးရှိ တနက်ခုံ အရပ်သို့ချီတက်စခန်းချပြီး ဟံသာဝတီကိုလုပ်ကြံရာ ယခင်အကြိမ်ကဲ့သို့ပင် အမြောက်မြား၏ အခုအခံကြောင့် မြို့ကိုမရနိုင်ပဲဖြစ်ရပြန်သည်။ နောက် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ အကြံပေးချက်အရ ဒဂုံ(ရန်ကုန်)သို့ချီကာ ရွှေတိဂုံစေတီ ခြေရင်းတွင် တပ်ချနေသည်။ ထိုနောက် တပင်ရွှေထီးသည် ရွှေတိဂုံစေတီတွင် တပ်စွဲနေပြီး ကျော်ထင်နော်ရထာက အနောက်ဘက်တစ်လွှားရှိ မွန်မြို့ရွာများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရာ ပုသိမ်၊မြောင်းမြ၊ ဒေးပသွယ်၊ သရိုင်းသရာ၊ခဲပေါင် မြို့များကိုရပြီး တောင်ငူသို့ပြန်လေသည်။ == ဟံသာဝတီမှ သံတမန်စေလွတ်လာခြင်း၊ပရိယာယ်ဖြင့် အားနည်းရန်ပြုခြင်း == ထိုသို့သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ရန်စစ်ပြုခံရသည်ရှိသော် [[ဟံသာဝတီ]]မှ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် [[တောင်ငူ]]ကို မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာနေလျှင် သက်သာရာရနိုင်သည်ဟုတွေးလျက် မိမိ၏ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ကို တစ်ဖွဲ့၊အခြားမှူးမတ်တို့ကို တစ်ဖွဲ့ ပေါင်းနှစ်ဖွဲ့တို့ကိုတစ်ချိန်တည်းပင် တောင်ငူသို့စေလွတ်သည်။ ထိုသို့ သံနှစ်ဖွဲ့ကို စေလာကြောင်း တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ပရိယာရ်ပြုကာ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးကို ဦးစားပေးပြီး၊ကျန်သံအဖွဲ့ကို သာမန်မျှသာ အရေးပေးကာ သွေးခွဲလေသည်။ ဟံသာဝတီသို့ပြန်ရောက်လျှင် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအား မသင်္ကာသည့် ကျန်မှူးမတ်တို့ ကကုန်းတိုက် လျှောက်ထားသည့်အတွက် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]]မှာ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအား ကြီးစွာသံသယ ဝင်လေသည်။ ထိုသို့သံသယဝင်သည်ကိုကြားလျှင် တပင်ရွှေထီးသည်ပရိယာရ်ဖြင့် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးကို မွန်မင်းသတ်စေရန်ကြံရာ အကြံအောင်ပြီး အမတ်ကြီးနှစ်ပါးတို့ ကို သုရှင်တကာရွတ်ပိ သတ်လေသည်။ သို့ဖြင့် [[ဟံသာဝတီ]] နန်းတွင် အမာခံသစ္စာရှိ အမတ်ကြီးများမရှိတော့ပဲ အားနည်းသွားရလေသည်။ == ဟံသာဝတီကို အောင်မြင်ခြင်း == ထိုသို့ ဟံသာဝတီမင်းသည် မိမိ၏သစ္စာရှိအမတ်ကြီးများကို အထင်လွဲကာ သတ်သည့်အကြောင်းကြားလျှင် တပင်ရွှေထီးသည် [[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]နှင့်တိုင်ပင်ပြီး ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်ရန် ကြည်း၊ရေနှစ်မျိုးပါသည့်စစ်တပ်ကြီးဖွဲ့လေသည်။ ကြည်းတပ်တွင်တိုက်ဆင် ၁၂၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့် သူရဲ၇၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ပြီး ရေတပ်တွင် အမြောက်ကြီးတင်သည့် တိုက်လှေ ၂၀ဝ နှင့်သူရဲ ၁၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီသို့မရောက်မှီတွင် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] လည်းအားကိုးဖွယ် အမတ်၊စစ်သူကြီး မရှိတော့သဖြင့် ယခင် အကြိမ်များကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည်ကို နားလည်ကာ ယောက်ဖတော် ပြည်ဘုရင်နရပတိ ထံသို့ စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ၊လှေ၇၀ဝဖြင့်ပြေးသည်။ ကြည်းတပ်တွင်ဆင်၂၀ဝ၊မြင်း၈၀ဝ၊သူရဲ ၂၀ဝ၀ဝဖြင့် ဗညားဒလ အားဦးဆောင်စေလျက်နောက်မှလိုက်စေသည်။ ထိုသို့ မွန်မင်းပြေးသော် တပင်ရွှေထီး၏ တောင်ငူတပ်မှာ [[ဟံသာဝတီ]]ကို အလွယ်တကူရလေသည်။ == [[နောင်ရိုးတိုက်ပွဲ]] -ဘုရင့်နောင်ဘွဲ့နှင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိကျဆုံးခြင်း == ဟံသာဝတီကို ရလျှင် စစ်ရေးကို အမြန်ဆွေးနွေးကာ သုရှင်တကာရွတ်ပိနောက်သို့လိုက်ရန်အတွက်ကြည်း၊ရေ နှစ်တပ်ဖွဲ့လေသည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာအား ကြည်းတပ် ၃ တပ်ဖြင့် ဗညားဒလ နောက်သို့လိုက်စေပြီး ကိုယ်တိုင်မူ လှေတပ်ကြီးဖွဲ့ကာ လှေ၃၅၀၊သူရဲ ၃၅၀ဝ၀ဝ ဖြင့်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့လှေတပ်အင်အားအလွန်ကြီးမားလာရသည်မှာ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အပြီးတွင် ရေလုပ်ကျွမ်းကျင်သည့် မွန်များကို မြောက်စားခြင်း၊ မွန်မင်း ဝှက်ခဲ့သည့်လှေများကို သိမ်းယူကာ သစ္စာခံသူများကို ချီးမြှောက်ခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကြည်းတပ်ချီသည့်အနော်ရထာ တွင်မူဆင်၅၀၊မြင်း၅၀ဝ သူရဲ ၁၀ဝ၀ဝတို့နှင့် ဆင်စီးအမတ် ၅ ကျိပ်သာပါသည်။ ထိုသို့လိုက်ရာ နောင်ရိုးအရပ်သို့ရောက်လျှင် တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ရန်သူတပ်၏အင်အားကိုစုံစမ်းစေရာ ရန်သူအင်အားမှာ မိမိထက် ၈ ဆမျှကြီးသည်ကို ကျော်ထင်နော်ရထာသိရလေသည်။ သို့သော် "စစ်တို့၏သဘောမှာအင်အားငယ်သည်ကြီးသည်မှာပဓာနမဟုတ်၊သူရသတ္တိနှင့်စစ်ပရိယာရ်သာပဓာနဖြစ်သည်။" ဟုဆိုကာ ချောင်းကို ကူးစေသည်။ ကမ်းပေါ်သို့ရောက်သော် တပင်ရွှေထီးမှ သံစေလာပြီး ၎င်းရောက်မှသာစစ်ကိုတိုက်ရန်မိန့်ကြားလာသော် "အရှင့်ဘုန်းတော်ကြောင့် အောင်နိုင်ပြီးဖြစ်သည်" ဟုလျှောက်တင်စေသည်။ နောက်လှေဖောင်တို့ကို ဖျက်စေရာ မှူးမတ်တို့က စစ်ရေးမလှသော်ပြေးရန်လှေမရှိလျှင် ခက်မည်ဟုဆိုကြလျှင် "ဖောင်တို့ကို မဖျက်လျှင် အနည်းငယ်စစ်ရေးမလှသည်တွေ့လျှင်နောက်သို့ချဉ်းလှည့်ပြေးရန်စဉ်းစားကြလိမ့်မည်။ ဖောင်တို့ကိုဖျက်မှသာ ရှေ့မှရန်သူကို နောက်မှရေဘေးဟူသောအသိဖြင့် ယတိပြတ်အနိုင်တိုက်ရန် စိတ်ရှိကြမည်။ မင်းတရားကြီးထံလျှောက်စေသည်မှာလည်း စစ်ကိုအနိုင်တိုက်ရန်ဖြစ်ပြီး ရှုံးပြီးသေကြလျှင် အပြစ်တင်ရန် မတတ်နိုင်တော့။ သေသောသူကိုအဘယ်သို့အပြစ်တင်နိုင်မည်နည်း။" ဟုဆိုကာဖျက်စေပြီး စစ်ကိုအနိုင်တိုက်ရာ ရန်သူမွန်တပ်ကြီး ပျက်ကာ ဗညားဒလပြေးပြီး အခြားတပ်မှူးဖြစ်သူ မင်းရဲအောင်နိုင်မှာ ဆင်ထက်တွင်ကျဆုံးလေသည်။ နောက်တစ်ရက် တပင်ရွှေထီးရောက်သော် ဖမ်းဆီးမိသည့် ဆင်မြင်းလူသုံ့ပန်းအများကိုဆက်သရာ ကျေနပ်လွန်းလှသဖြင့် [[ဘုရင့်နောင်]] ဟူသောဘွဲ့ကိုပေးပြီး လှိုင်မြို့ကိုထပ်တိုးစားစေသည်။ == ပြည်တိုက်ပွဲ == ပြည်မြို့အနီး အင်္ဂပူ သို့ရောက်လျှင် ဗညားဒလဦးဆောင်သည့် မိမိကြည်းတပ်ပျက်ကြောင်းကြားကာ စိတ်ချောက်ချားလှသဖြင့် တပ်ကို အင်္ဂပူတွင်ချပြီး မိဖုရားမောင်းမ နှင့် သားသမီးများကို ပြည်မြို့ထဲသို့ခေါ်ကာ ပြည်မင်း နရပတိ နှင့်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးလေသည်။ ထိုသို့ဆွေးနွေးရာ မိမိတို့ ဟံသာဝတီ-ပြည် အင်အားဖြင့်မရနိုင်ဟုတွက်ကာ အထက်အင်းဝတွင် စိုးစံနေသည့်ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွား အားမဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီး အတူတိုက်ရန် ဖိတ်ခေါ်လေသည်။ သို့ဖြင့်ပြည်တွင် ဟံသာဝတီ-ပြည်-အင်းဝ ဟူသောတပ်ကြီးသုံးတပ်တို့ပေါင်းကာ တပင်ရွှေထီး၏ စစ်ကို ခုခံတိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ကြတော့သည်။ တပင်ရွှေထီးသည် မိမိကိုယ်တိုင် လှေစီးကာ ရန်သူတပ်အနီးသို့သွားပြီးစစ်ရေးငင်လေသော် ရန်သူတပ်တို့လည်း နောက်မှအမှတ်မဲ့လိုက်လေသည်။ အင်းပျောကျွန်းအလွန်တွင် အသင့်စောင့်နေသည့်ဘုရင့်နောင်တပ်က အတင်းတိုက်သဖြင့် အငိုက်မိကာ သုံ့ပန်းဖြစ်သူ၊ကြည်းသို့တက်ပြေးသူ တို့ဖြင့် တပ်ကြီးပျက်လေသည်။ ထိုအခါ မွန်မင်းသည် သမီးတော်ငယ်တစ်ပါးကို အထိန်းတော်အခြံအရံများနှင့်အတူ ဆင်ဖြင့်တင်၍ ဘေးလွတ်ရာသို့ ပြေးစေ၏။ == ဟံသာဝတီသို့ပြန်ခြင်း၊သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ နိဂုံး == ထိုသို့ ရေတပ်တွင် တပင်ရွှေထီးတပ်မှ အောင်ပွဲရအပြီးတွင် စစ်ရေးဆွေးနွေးရာ မိမိတို့အင်အားမှာ ရန်သူ မင်းသုံးပါးတို့၏တပ်များနှင့် စာလျှင် အလွန်ပင်အင်အားနည်းသဖြင့် မစွန့်စားလိုသဖြင့် ဟံသာဝတီသို့ ပြန်ရန် ဆုံးဖြတ်ကာ တပ်ကို ဆုတ်လေသည်။ ထိုအခါ မင်းသုံးပါးတို့ကလည်း ဟံသာဝတီကို အတူတိုက်ပြီး သုရှင်တကာရွတ်ပိကို နန်းပြန်တင်မည်ဟုတိုင်ပင်ကြသည်။ သို့ဖြင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိလည်း အင်္ဂပူရှိ မိမိတပ်သို့ပြန်လေပြီးတပ်ကိုတိုးချဲ့ရန်ကြိုးပမ်းသည်။ ထိုနောက် ဆင်ကျော့ထွက်ရာ လမ်းမှားကာ နောက်ပါတပ်များနှင့် ကွဲကွာသွားစဉ် နတ်မိမယ် တစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံပျော်မြူးအပြီး တွင် နတ်မိမယ်ပျောက်ကွယ်လေသည်။ တပ်သို့ပြန်ရောက်သော် နတ်မိမယ်အားတမ်းတလျက် မစားမအိပ်နိုင်ဖြင့် ရောဂါဆန်းဖြင့် ကွယ်လွန်လေသည်။ နောက် ပြည်ဘုရင်နရပတိနှင့် ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီကို တိုက်ရန် အကြံကိုလက်လျှော့ကြကာကျန်ရစ်သည့် မွန်မှူးမတ်၊ဆင်၊မြင်း၊သူရဲ၊စည်းစိမ်တို့ကို ခွဲဝေယူကြသည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိ ၏ သားတော်တစ်ပါးနှင့်သမီးတော်တစ်ပါးတို့ကို သိုဟန်ဘွားက သားသမီးမရှိသောကြောင့် မွေးစားမည်ဆိုကာ အင်းဝသို့ခေါ်သွားခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်နရပတိလည်း အရေးကြုံလျှင် မဟာမိတ်ရရန် မိမိနှမ၊မွန်မင်း၏မိဖုရားကို ရခိုင်မင်းထံဆက်သလေသည်။ သို့သော် သက္ကရာဇ် ၉၀ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နရပတိ နတ်ရွာစံ၍ ညီဖြစ်သူ ရှင်သရက် က မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံကာ ပြည်တွင် ထီးနန်းစိုးစံလေသည်။ = နယ်ပယ်များကိုဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခြင်း = == ဟံသာဝတီနန်းတော်ချဲ့ထွင်ခြင်း၊အနောက်ဘက်ပုသိမ်ဒေသကို စည်းရုံးခြင်း == ဟံသာဝတီသို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက် မွန်မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ အမှုထမ်း၊မှူးမတ်ဟောင်းများ လာရောက်သစ္စာခံသည်ကို ရှုတ်ချဆက်ဆံခြင်းမရှိစေဘဲ စည်းစိမ်များပေးမြဲပေးစေကာ စည်းရုံးစေပြီး မွန်-မြန်မာ ဟူ၍ခွဲခြားခြင်းအလျဉ်းမရှိပဲ တန်းတူပင် မြောက်စားသည်။ ပုသိမ် ၃၂ မြို့သို့လည်းသစ္စာတော်ခံများစေလွတ်ကာ သစ္စာပေးသည်။ နောက်ရှေးမွန်ဘုရင်များလက်ထက်ကရှိခဲ့သည့် နန်းတော် ဧရိယာကို တောင်ဘက်သို့ထပ်မံတိုးချဲ့စေကာ ရွှေမောဓေါဘုရားခြေရင်းတိုင်ရောက်စေသည်။(ရှေးမွန်တို့၏ နန်းတော်မှာ ယခုကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်နေရာမဟုတ်ပါ။ ကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်မှာ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်မှ တည်ခဲ့သောနန်းတော်ဖြစ်သည်။)နောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၁ တွင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင် အားမိမိနှင့်ထပ်တူအာဏာကုန်ပေးအပ်ကာ နိုင်ငံအားအုပ်ချုပ်စေသည်။ ထို့အတူ ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင် မင်းရဲသိင်္ခသူ([[မင်းကြီးဆွေ]])အား မိမိ၏ ဌာနေ တောင်ငူနန်းတွင် ဘုရင်ခံရာထူးပေးကာ မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးဖြင့် အုပ်ချုပ်ရန် အပ်နှင်းပြန်သည်။ ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း မင်းရဲသီဟသူ သို့တိုးမြင့်ပေးသည်။ == မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ခြင်း == သက္ကရာဇ် ၉၀၂ တွင် [[မုတ္တမ]]မင်း စောဗညားမှာ ဩဇာခံသည်မရှိပဲ အရှေ့ဘက်တစ်လွှားတွင် အင်အားကြီးလာသည့်အတွက် ချီတက်နှိမ်နှင်းရန် ပြင်ဆင်လေသည်။ စောဗညားမှာ သုရှင်တကာရွတ်ပိနှင့်လည်းကောင်း၊ [[မော်လမြိုင်]]စား ဗညားဦး နှင့်လည်းကောင်း၊ ယောက်ဖတော်စပ်သည့်အပြင် မုတ္တမ မှာလည်း ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည့်အတွက် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဖွံဖြိုးသည့်အပြင် နိုင်ငံခြားသား [[ပေါ်တူဂီ]] တို့ကိုလည်း အမြောက်တပ်ဖွဲ့ကာကြေးစားအမှုထမ်းစေသည်။ ထိုအချက်များကြောင့် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီး အားဩဇာမခံပဲနေခြင်းဖြစ်သည်။ဦးစွာသံတမန်စေကာ ငြိမ်းချမ်းစွာ လက်အောက်ခံရန်ကြိုးပမ်းသော်လည်း စောဗညားကငြင်းပယ်ရာမှ စစ်ချီရန် အကြောင်းဖန်တော့သည်။ တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင် ၁၃၀၊မြင်းသည် ၂၁၀ဝ၊စစ်သူရဲ ၁၃၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ကာ မြင်းတပ် ၃တပ်ကို ရှေ့ပြေးတပ်ချီစေသည်။ ဟံသာဝတီအားစောင့်ရန် အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာ(ရှင်နီတာ)ကိုတာဝန်ပေးသည်။ တစ်လကျော်မျှ မုတ္တမကို ဝန်းရံသော်လည်း အကြောင်းမထူးပဲ မြို့တွင်းမှ မုတ္တမတပ်များနှင့် မြို့ပြင်မှ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်တင် သင်္ဘောများရန်ကြောင့် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် ဖိဖိစီးစီး ခုခံသောကြောင့် အထိအပါး၊ကျဆုံးသူများလှသည်။ ထို့ကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာရှားပါးစေရန် မြို့ကိုရိက္ခာဖြတ်ခြင်း၊ မော်လမြိုင်စား ဗညားဦး ကို စည်းရုံးလက်အောက်ခံစေခြင်းတို့ကို ဦးစွာပြုလေသည်။ နောက် လှေတပ်ဝန် သမိန်ပရူ၏ အကြံအတိုင်း မုတ္တမမြို့ရိုးထက်မြင့်သည့် ဖောင်ခံတပ်ကြီး၊ပေါ်တူဂီလှေများကိုဖျက်စီးရန်ဖောင်တည်ဆောက်ကာ မီးတိုက်ရန်လောင်စာများတင်စေခြင်းတို့ကိုစီစဉ်သည်။ ညအချိန်တွင် ပေါ်တူဂီလှေများကို မီးဖောင်လွတ်ကာ ဦးစွာတိုက်ခိုက်ပြီး လှေသင်္ဘောများမီးလောင်ပျက်စီးလျှင် ဖောင်ခံတပ်ကြီးဖြင့် မုတ္တမမြို့ရိုးကို အပေါ်စီးမှ မိုးကာတိုက်ရာ မုတ္တမတပ်များ ခုခံနိုင်ခြင်းမရှိတော့ပဲ မြို့ကို ရလေသည်။ စောဗညားလည်းဆင်စီးကာ ဟံသာဝတီတပ်များကြားမှဖောက်ထွက်ရန်ကြိုးပမ်းရာ ဟံသာဝတီဆင်စီးအမတ်များဝန်းရံတိုက်သော်လည်း တိုက်ရည်ကောင်းလှ၍ မဖမ်းနိုင်ပဲရှိစဉ် ဘုရင့်နောင်၏ညီဖြစ်သူ နန္ဒကျော်သူ က စွယ်လကောက် အမည်ရှိဆင်နှင့်ဝင်တိုက်မှထွက်ပြေးလေရာကျန်အမတ်များဝိုင်းဖမ်းမိလေသည်။ ရက်ရှည်လများတိုက်ရသည့်စစ်အတွက် ဟံသာဝတီတပ်သားများက မကျေနပ်သောကြောင့် မြို့ကိုရသည်နှင့် လုရက်ဖျက်စီးခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်သည့်အတွက် မုတ္တမမြို့အတွင်း ငြိမ်သက်မှုမရှိသည်ကို ဦးစွာ ဖြေရှင်းရပြန်သည်။ ရေတပ်ဗိုလ်သမိန်ပရူအား မြောင်းမြကိုစားစေပြီး ရေတပ်အကြီးအမှူးခန့်သည်။ နောက် စောဗညားအား ကျအောင်တိုက်နိုင်သည့်အမတ်ကိုမေးရာ နန္ဒကျော်သူအား ညွှန်သောကြောင့် ချီးမွမ်းကာ မင်းကျော်ထင်ဘွဲ့ပေးကာချီးမြှောက်သည်။ နောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ညီနောင်ဝမ်းကွဲတော်သူ [[စောလဂွန်းအိန်(မုတ္တမစား)]]အား အဆောင်အယောင်ပေးပြီး မုတ္တမ ကိုစားစေပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ == သာဿနာရေးဆောင်ရွက်ခြင်း၊ပြည်သို့ချီတက်ခြင်း == ဟံသာဝတီသို့မရောက်မှီ ဒဂုံသို့ဝင်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတွင် အလှုကြီးစွာပြုလေသည်။ မွန်သံဃာ၊မြန်မာသံဃာများကို ၇ ရက်ပတ်လုံးဆွမ်းကပ်လှုကာ သဘင်ကြီးစွာခံလေသည်။ ဟံသာဝတီရောက်လျှင် ဝါတွင်းကာလရောက်ပြီးဖြစ်၍ ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်သို့ချီမည်ဟုမိန့်ကာ ဘုရင့်နောင်အား စစ်ရေးအပြင်အဆင်များကို ပြုစေသည်။ = ပြည်တိုက်ပွဲ = ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်သို့ချီတက်လေသည်။ ပြည်သို့ချီသည့် တပ်များမှာ တပင်ရွှေထီး၏ ဧကရာဇ်တပ်တော်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၃ တပ်တွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၂၀၊ဇလာကပင်းလှေငယ် ၅၀၊ကတ္တုလွန်းကြင်လှေ ၅၀ဝ၊လှော်ကားသံလှေကြီး ၈၀ဝ၊စစ်သူရဲ ၉၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ကြည်းတပ်ကို ဘုရင့်နောင်ဦးစီးကာ တပ် ၁၁ တပ်တွင် ဆင်၃၀ဝ၊မြင်း ၂၅၀ဝ စစ်သူရဲ ၇၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပေါင်း၏ စစ်သည်အင်အားမှာ ၁၇၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီနန်းစောင့် အဖြစ် သတိုးဓမ္မရာဇာနှင့် သက်ရှည်ကျော်ထင်တို့ကို တာဝန်ပေးသည်။ == ပြည်ကို ဝန်းရံခြင်း၊ရှမ်းစစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း == ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကြီးချီတက်လာသည်ကိုကြားလျှင် မြို့ရိုးပြစီးများကို ခိုင်ခံအောင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊ကျုံးမြောင်းခံကတုပ်တို့ကို စီရင်ခြင်း နှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်သည့်အပြင် အင်းဝမှ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားနှင့် ယောက်ဖတော် ရခိုင်ဘုရင်တို့ထံ စစ်ကူတောင်းလေသည်။ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားလည်း အထက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားအပေါင်းတို့ကို စုစည်းကာ တိုက်ဆင် ၈၀ဝ၊မြင်းသည် ၁၀ဝ၀ဝ၊စစ်သည်အင်အား ၁၆၀ဝ၀ဝ ပါတပ်ကြီးဖြင့် ချီလာသည်။ ထိုသတင်းကိုကြားသော် ဘုရင့်နောင်သည် တပင်ရွှေထီးအား ပြည်အနီးတွင် တပ်ချနေရန်လျှောက်ထားပြီး မိမိ၏ ကြည်းတပ်ဖြင့် ရှမ်းတို့ကို တိုက်ရန် တိုက်ဆင် ၁၅၀၊မြင်း၂၁၀ဝ၊စစ်သည် ၉၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ချီတက်သည်။ ရှေးဦးစွာဆင်များကို အင်အားပြည့်စေ တောတွင်း၌ရေချကာ ဝှက်ထားစေပြီးကျန်တပ်များကို စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းခွဲကာ ချီတက်စေသည်။ နောက် မြင်းတပ်များကို ရှေ့မှစစ်စမ်းချီစေရာ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကို တွေ့ပြီအမှတ်နှင့် အတင်းလိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ ကျန်တပ်များနှင့် တစ်ကွ တောတွင်းရှိဆင်တပ်များပါ ထွက်တိုက်သဖြင့် ရှမ်းတို့တပ်ပျက်ကာ သုံးဆယ်စား၊ရောက်စောက်စား နှင့် နောင်မွန်စားစော်ဘွားများကို ဆင်နှင့်တကွရပြီး ဆင် ၆၀၊မြင်း ၃၀ဝ၀ကျော် နှင့် စစ်သည် ၂၀ဝ၀ကျော်တို့ကို သုံပန်းအဖြစ်ရလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလည်းယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်ကို အားရလှသည့်အတွက် မင်းညီမင်းသားတို့၏အဆောင်အယောင်ရှိသရွေ့ကို ချီးမြင့်သည်။ သို့သော် ပြည်ဘုရင်မင်းခေါင်မှာ အညံ့ခံသည်မရှိပဲ အပြတ်ခုခံကာ ရခိုင်မှ ယောက်ဖတော်၏ စစ်ကူအလာကို စောင့်လျက်ပင်ရှိသည်။ == ချီတက်လာသည့် ရခိုင်စစ်ကိုအနိုင်ရခြင်း == ရခိုင်ဘုရင်လည်း ညီတော် မင်းအောင်လှအားတိုက်ဆင် ၁၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၊စစ်သည်၅၀ဝ၀ဝ နှင့်ကြည်းကြောင်း၊သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းကို ကတ္တူလွန်းကြင်လှေ ၇၀ဝ၊စစ်သည် ၇၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ရေကြောင်း အသီးသီးစေလွတ်ကာ စစ်ကူပို့သည်။ စစ်ကူပို့သည့်အကြောင်းကို မင်းခေါင်သိစေရန် စာရေးကာ သံစေလေရာ ဟံသာဝတီတပ်မှ ဖမ်းမိပြီး အကြောင်းဆုံသိလျှင် ရခိုင်ရေတပ်ကိုတားဆီးရန် ပုသိမ်စား သမိန်ဗြပိုက်၊မြောင်းမြစား သမိန်ပရူ၊ခဲပေါင်စား သမိန်သံကျယ်၊ဒလစားသီရိဇေယျနော်ရထာတို့အား အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် စားသောမြို့အသီးသီးတို့ပြန်ကာ ခိုင်ခံအောင်ပြုစေသည်။ နောက် ဥယျာဉ်ပုကြောင်းမှချီလာသည့် ရခိုင်ဘုရင့်ညီ၏ တပ်ကို ပြည်သို့အရောက်မခံတော့ပဲ ရှမ်းစော်ဘွားတို့ကို တိုက်သကဲ့သို့ပင် စစ်သုံးကြောင်းခွဲကာစစ်မြူ၍ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် ရဲဘုန်းစုံ ဆင်ကိုစီးပြီးတိုက်ရာ ရခိုင်စစ်လည်းပျက်ပြန်သည်။ ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ပုသိမ်၊မြောင်းမြ မြို့များသို့ရောက်နေသည့် ရခိုင်အိမ်ရှေ့မင်းလည်း ကူရန်အကြောင်းမထူးတော့ဟုမှတ်ကာ တပ်ဆုတ်ပြန်လေသည်။ == ဘုရင့်နောင်အားချီးမြှောက်ခြင်းနှင့်ပြည်ဘုရင် အညံ့ခံခြင်း == ဤသို့ စွမ်းစွမ်းတမံတိုက်ခိုက်သည့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား အိမ်ရှေ့မင်းအဆောင်အယောင်အကုန်ပေးကာ ချီးမြှောက်သည်။ သို့သော် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် တရားဝင်အမိန့်ပြန်ကာ သတ်မှတ်ခြင်းမဟုတ်ပေ။ နောက်ဆုံးတွင် ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်က အသက်ကိုလွတ်လျှင် အညံ့ခံမည့်အကြောင်းကို ဆရာတော်များထံမှ တစ်ဆင့်အရေးဆိုလာရာ တပင်ရွှေထီးလည်းလက်ခံ၏။ နောက် မင်းခေါင်အား မိဖုရား နှင့်တကွ တောင်ငူသို့ပို့စေပြီး မင်ရဲသီဟသူ(တောင်ငူဘုရင်ခံ)အားစောင့်ကျပ်စေသည်။ နောက် အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာအား မင်းမြောက်တန်ဆာ၊အဆောင်အယောင် တို့ကို ပေးအပ်၍ ပြည်ဘုရင်ခံအဖြစ် နန်းတင်ပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေ၏။ = အင်းဝနှင့် စစ်ခင်းခြင်း = == အင်းဝနန်းတွင်းအပြောင်းအလဲများ == ထိုသို့ တပင်ရွှေထီး၏ နယ်ပယ်မှာ တောင်ငူ၊ပြည်နှင့် ဟံသာဝတီမွန်သုံးရပ်ထိကျယ်ပြန့်လာချိန်တွင် [[အင်းဝ]]တွင်မူရှမ်းမင်း[[သိုဟန်ဘွား]]၏ ရက်စက်မှု၊ဘာသာမဲ့တစ်ပါးအနေဖြင့် ရဟန်းတော်များကိုသတ်ဖြတ်မှုနှင့် အဆင်အခြင်မဲ့ ရမ်းကားမှုတို့ကြောင့် အင်းဝနယ်တစ်လွှားတွင် မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေရသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာအမတ်ကြီးဖြစ်သူ [[မင်းကြီးရန်နောင်]]က သိုဟန်ဘွားအား သင်္ကြန်မင်္ဂလာပြုဟန်လှည့်ဖျားပြီး ကိုယ်တိုင်ပင်ဓားဖြင့်သတ်လေသည်။ မှူးမတ်များက မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတက်ရန် ဝိုင်းလျှောက်ကြသော်လည်း လက်မခံပဲ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းအား နန်းအပ်ရန် ပြောကြားကာရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၉၀၄ တွင် အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းမှ အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းယူစိုးစံလေသည်။ နောက်စော်ဘွားအပေါင်းအားစည်းရုံးကာ ပြည်ကိုဦးစွာတိုက်ပြီး တောင်ငူကို သိမ်းပိုက်ရန်စီမံလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၀၅ တွင် ပြည်သို့ချီသည့် စော်ဘွားတို့၏တပ်ကြီးတွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၃၀ဝ၊လှော်ကားကြော့လှေ ၃၀ဝ၊ကုန်လှေ ၅၀ဝ၊ စစ်သည် ၁၂၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ရေကြောင်း၊တိုက်ဆင် ၁၂၀ဝ၊မြင်း ၁၀ဝ၀ဝ၊စစ်သည် ၁၆၀ဝ၀ဝ တို့ကကြည်းကြောင်း ဖြင့် ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပါဝင်လေသည်။ == ပြည်မှသတိုးဓမ္မရာဇာခုခံခြင်း၊ဟံသာဝတီမှ စစ်ကူချီတက်ခြင်း == ပြည်ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာ သည်စော်ဘွားတပ်ကြီးချီလာသည်ကိုသိလျှင် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီး ထံသို့လူစေလွတ်ကာ စစ်ကူချီလာရန်လျှောက်ထားခြင်း၊ပြည်မြို့ကို ခိုင်ခံ့နိုင်သမျှခိုင်ခံ့အောင်စီစဉ်ခြင်း၊ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေသည်။ စော်ဘွားတို့ရောက်လျှင် မြို့ကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ဝန်းရံ မြဲဝန်းရံနေရသည်။ ထိုစဉ် ဟံသာဝတီမှ တပင်ရွှေထီးသည် အောက်ပြည်အောက်ရွာရှိ မွန်၊မြန်မာ၊ကရင် စစ်သည်၊သူရဲရှိသမျှကို စုစည်းကာ ရေတပ်၊ကြည်းတပ်အဖြစ်ဖွဲ့လေသည်။ မင်းတရားရွှေထီး၏ ဘုရင့်ရေတပ်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၂ တပ်တွင် လှေကြီး မျိုးစုံ ၈၀ဝ၊ လှောကားသံလှေ ၃၀ဝ၊ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀ဝ၊စစ်သည် ၉၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ဘုရင့်နောင် ဦးစီးသည့် ကြည်းတပ် ၉ တပ်တွင် ဆင် ၈၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀၊စစ်သည် ၁၂၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ သာယာဝတီ အရောက်တွင် ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပေါင်းကာတပ်ချနေသည်။ == ပြည်တိုက်ပွဲ == ပြည်မှ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ချီလာသည်ကိုကြားလျှင် စစ် နှစ်ဖက်ညှပ်မည်ကိုစိုးသဖြင့် ပြည်မှ မြောက်ဘက်သို့တပ်ဆုတ်ကာနေလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်သည် စစ်မြူသော်အားဖြင့် တိုက်လှေကြီး ၄၀ တွင် စစ်သည် ၄၀ဝ၀နှင့် အမြောက်ကြီးများအားတင်ကာ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်စေသည်။ ထိုအခါစော်ဘွားတို့လည်း အင်အားနည်းသည်ဟုထင်ပြီး လှေများဖြင့် ပေါ့လျော့စွာလိုက်ရာ ဘုရင့်နောင်ကအမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်သော် မြုပ်လေသည်။ စော်ဘွားတို့၏လှေတပ်ပျက်သော် ဟံသာဝတီတပ်ကို မြေထဲသရက်သို့တိုင်ချီတက်လေသည်။ နောက်မကြာမှီ အင်းဝမှ ရိက္ခာ မလာနိုင်လျှင် စော်ဘွားတို့ တပ်ဆုတ်ရလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်က ကြည်းကြောင်း၊တပင်ရွှေထီးက ရေကြောင်း အသီးသီးလိုက်တိုက်လျှင် စော်ဘွားတို့အကျအဆုံးများကာ ဟံသာဝတီဖက်မှ လူသူသုံ့ပန်းများစွားရလေသည်။ မင်းတရားရွှေထီးလည်း စလင်း၊စလေ၊ပုခန်းငယ်၊ရွာသာ၊ပုဂံမြို့များတိုင်အောင်ချီတက်သိမ်းပိုက်ကာ မိမိမှူးမတ်များကို စားစေသည်။ နောက်အနီးအပါးမှ သစ္စာခံလာသည့် သူများကို စည်းစိမ်မပျက်ချမ်းသာပေးပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ = ရာဇဘိသေကခံခြင်း = == သာဿနာအရေးဆောင်ရွက်ခြင်း == သက္ကရာဇ် ၉၀၆ အရောက်တွင် ဟံသာဝတီအနောက်ဘက် မွန်ကျောင်းတွင် ကျောင်းတော်ကြီးဆောက်စေကာ [[မွန်သံဃရာဇာ|မွန်ဆရာတော်]]အား မဟာသံဃရာဇာ ဟုဘွဲ့တော်ဆက်ကပ်ပြီးသာဿနာပိုင်အဖြစ်တင်သည်။ နောက်အလှုကြီးပေးကာသဘင်ခံသည်။ ဆင်မြှိုတွင် စေတီတော်တည်ပြီး တံတိုင်း ၄ ဖက်တွင် ရွှေကျောင်း ၄ ဆောင်ဆောက်သည်။ == တပင်ရွှေထီးနှင့်ခေမနော == ထိုသို့ဟံသာဝတီတွင် စိုးစံစဉ် ခေမနော အမည်ရှိ နွားမ မှဖွားသည်ဆိုသော မိန်းမပျို၏ သတင်းကြီးလာလေသည်။(အမှန်တွင် တစ်စုံတစ်ယောက်မှ မွေးဖွားပြီး နွားခြံတွင်လာရောက်စွန့်ပစ်သွားခြင်းမျိုးသာဖြစ်နိုင်သည်။)မကျိုကို အမည်ရှိ သူဌေး၏ခြံအတွင်းတွင်တွေ့ရှိရပြီး သူဌေးက သမီးအရင်းအမှတ်နှင့်မွေးစားထားခြင်းဖြစ်ကာ ရှစ်နှစ်အရွယ်ပင်ရှိသော်လည်း အလွန်ပင်ချောမောလှပကြောင်းထင်ရှားလေ၏။ တစ်နေ့သော် မင်းတရားရွှေထီး ဥယျာဉ်တော်ထွက်လျှင် ခေမနောကိုတွေ့လျှင်မိဖုရားအဖြစ်သိမ်းပိုက်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ခေမနောမှာ အသက်ငယ်ငယ်ဖြင့် မင်းတရားရွှေထီး ၏မိဖုရားဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ == မွန်ဆံဖြတ်ခြင်း၊ရာဇဘိသေကခံခြင်း == ခေမနော၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊မွန်တို့အရပ်တွင်မြန်မာတို့ ထီးနန်းထူထောင်ရန်မဖြစ်နိုင်၊မွန်တို့သာမင်းပြုကိန်းရှိသည်ဟု အတိတ်တဘောင်ပေါ်သည်ကြောင့်လည်းကောင်းတပင်ရွှေထီးသည် မွန်ဆံဖြတ်လေသည်။ မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းဆိုသည်မှာ အရှေ့နဖူးပေါ်တွင် တစ်လက်မခန့်ဆံချန်ပြီးအညီအညာ ဖြတ်ကာ၊နောက်တွင် ကုလားဆံထုံးကဲ့သို့ထုံးခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မွန်မြန်မာ မှူးမတ်များခြံရံပြီးလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင် အကုန်၊ မွန်မင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင် အကုန်တို့ကို လက်ဝဲ၊လက်ယာခင်းကျင်းပြီး [[ဘိသိက်|ရာဇဘိသေက]]ခံကာ နန်းတက်ပွဲကျင်းပလေသည်။ နောက် တစ်လအကြာတွင် [[ရန်ကုန်|ဒဂုံ]] သို့သွားရောက်ကာ[[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]ကို ရွှေချပူဇော်ပြန်သည်။ = ရခိုင်သို့ချီခြင်း = == ရခိုင်သို့စစ်ချီခြင်း == ရခိုင်သို့ချီတက်ရန် စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း သို့ဖြင့် ပြည်ကိုအလိုတော်ပြည့်သော၊မင်းဗာကြီးသည်ပြည်ကိုစစ်ကူ‌ပေး‌ခဲ့ရာကနေတပင်ရွှေထီးသည်ရခိုင်သို့စစ်ချီဖို့ရန် ရေတပ်တွင် တပ် ၁၅ တပ်ပါဝင်ပြီးအင်အားမှာ တိုက်လှေကြီး ၇၀ဝ၊လှော်ကားသံလှေ ၅၀ဝ၊ရိက္ခာလှေ ၅၀ဝ နှင့် စစ်သည် ၃၅၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ပြီး၊ဘုရင့်နောင်ဦးဆောင်သည့် ကြည်းတပ်တွင်တပ် ၂၀ ပါဝင်ပြီး အင်အားမှာ ဆင် ၆၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ၉၀၈ ခုနှစ်၊တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၄ ရက်၊တနင်္လာနေ့တွင် စစ်ချီလေသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တောင်ငူတပ်ရင်း လေးခု (လူ ၄၀၀၀၊ မြင်း ၁၀၀၊ ဆင် ၁၀ ကောင်) သည် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ ဘုရင့်ညီတော် မင်းအောင်လှ ဦးဆောင်သော ရခိုင်ပြည် ဒုတိယမြို့ဖြစ်သည့် သံတွဲမြို့သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ကျူးကျော်သူများကို မောင်းထုတ်ရန် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ငူသည် ကြီးမားသောအင်အားဖြင့် ရေကြောင်းမှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာကာ (လူ ၁၉၀၀၀၊ မြင်း ၄၀၀၊ ဆင် ၆၀၊ စစ်သင်္ဘော ၈၀၊ သံချပ်ကာစစ်သင်္ဘော ၅၀၊ ကုန်တင်သင်္ဘော ၁၀ စီး၊ ) တောင်ငူတပ်များသည် ရခိုင်တောင်ပိုင်းကို လျင်မြန်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦး၏ ကုန်းမြေနှင့် ရေတပ် တပ်ဖွဲ့များက စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း အရှိန်မထိန်းနိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ငူတပ်များသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့နှင့် မနီးမဝေး မြို့တော်ဟောင်း လောင်ကြီးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ရောက်ရှိလာသည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် တောင်ငူတပ်များသည် မြောက်ဦးစစ်တပ်ကို လောင်ကြီးမှ နှင်ထုတ်ကာ ခိုင်ခံ့သော ရခိုင်မြို့တော်ကို ဝန်းရံထားကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြောက်ဦးမြို့အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရုံးများကိုပင် ဖောက်ဖျက်ခဲ့ကြသော်လည်မင်းပင်သည်မြို့၏ ရေလှောင်ကန်များကို ဖွင့်လိုက်သောအခါ ရေလွှမ်းသွားခဲ့သည်။ ကာလရှည်ကြာ ဝိုင်းရံထားရန် ဆန္ဒမရှိသော်လည်း မင်းဘင်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်က သဘောတူခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များသည် သုံးရက်အကြာတွင် ဆုတ်ခွာလာပြီး ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့သို့ ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။[၂]ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်(အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)<ref group="မင်းဗာကြီးလက်ထက်ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်">အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)</ref> = ယိုးဒယားနှင့် စစ်ခင်းခြင်း = မြန်မာတို့လက်တွင်း အယုဒ္ဒယ နေပြည်တော်ကြီး ကျရောက်ခဲ့စဉ်က ထိုင်းရာဇဝင်တွင် မြန်မာဘုရင်အား လျာမဲဘုရင် ဟုခေါ်ဝေါ် သမုတ်ခဲ့၏။ အမှန်ဆိုရင် ထိုခေတ်က ယိုးဒယားကို စစ်ပြုခဲ့သည့် မြန်မာဘုရင်မှာ နှစ်ပါးရှိသည်။ တစ်ပါးမှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၍ နောက်တစ်ပါးမှာ ဘုရင့်နောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ ရာဇဝင်ကို ပီပြင်စွာ ရှင်းထုတ်မှု အရ ဗမာလျာမဲဘုရင်မှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၏။ ခရစ်နှစ် ၁၅၁၆ ခုနှစ် တစ်နေ့သော နံနက်လင်းအားကြီး အချိန်တွင် ဖွားမြင်သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ လျှပ်တပြက် အတွင်း ဘုရင့်လက်နက်တိုက်တော်မှ ဓားသွားလှံများ လျှပ်စီးကဲ့သို့ အရောင် တလျှပ်လျှပ် တောက်ပကုန်သဖြင့် ဟူးရားအမတ် များက ကုမာရကိုယ်တော် လူလားမြောက်လျင် ကြီးမြတ်သည့် အဂ္ဂဗျူဟာရှင် ဖြစ်မည်ဟု ဟောကိန်းထုတ်ကြသည်။ [http://www.yinsanainemon.com/search?updated-max=2008-05-04T08%3A11%3A00-07%3A00&max-results=5]{{Dead link|date=January 2021 }} သက္ကရာဇ် ၉၀၈ တွင် တပင်ရွှေထီး အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် ရခိုင်သို့ချီကြောင်းကြားလျှင် အယုဒ္ဒယမင်း ဗြသာဓိရာဇာ(မဟာချက္ကရဖက်) သည်ထားဝယ်နှင့်ရေး မြို့များကိုတိုက်စေသည်။ ထားဝယ်စားမှာ မခုခံနိုင်သဖြင့် ရေး သို့ဆုတ်ကာပူးပေါင်းရသည်။ နောက် မြို့စားနှစ်ဦးတို့လည်း မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးထံ လူစေကာ အကြောင်းကြားသဖြင့် ဗညားဦးဟံသာဝတီသို့ စာပို့ကာ လျှောက်တင်သည်။ == စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း၊တိုက်ပွဲများ == ထို့ကြောင့် တပင်ရွှေထီးသည် အရှေ့ဘက်မှမြို့စားရွာစားများကို ပေါင်းကာ တပ်ကြီးဖွဲ့စေသည်။ ရေတပ်တွင် မုတ္တမစား လဂွန်းအိန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ပြီး လှေကြီး ၁၀ဝ၊ လှေငယ် ၃၀ဝ၊ စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြင့်လည်းကောင်း၊ကြည်းတပ်တွင် ဗညားဦးအား တပ် ရှစ်တပ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ကာ ဆင် ၂၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀၊စစ်သည် ၈၀ဝ၀ ဖြင့် လည်းကောင်း ထားဝယ်သို့ချီတက်စေသည်။ ထိုအခါ ယိုးဒယားတို့လည်း ထားဝယ်မှ ဆုတ်ကာ တနင်္သာရီ တွင်တပ်ချနေသည်။ မော်လမြိုင်စားဦးဆောင်သည့် တပ်များ တောင်ပဘုံ ရောက်လျှင် နှစ်ဖက် အပြင်းတိုက်ရာ ယိုးဒယား မှ ကံပူရီစား ပြေးရလေသည်။ နောက် ယိုးဒယားအမတ်ဖြစ်သူ အောက်ဗြလဂွန်းအိန်မားကို အရှင်ရသည်။ မင်းတရားရွှေထီးလည်း အောင်ပွဲရသူများကို ချီးမြင့်မြောက်စားပြီး ယိုးဒယားသို့ချီရန်စစ်တပ်ကြီး ပြင်စေပြန်သည်။ == တပ်ဖွဲ့ကာယိုးဒယားချီတက်ခြင်း == တပ်ဖွဲ့ရာတွင်ရေတပ်မပါပဲ ကြည်းတပ်သီးသန့်ဖြစ်သည်။ အင်အားမှာတပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင်၂၀ဝ၊မြင်း ၈၀ဝ၀ နှင့်စစ်သည် ၄၀ဝ၀ ဖြစ်ပြီး ပေါ်တူဂီကြေးစား စစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆိုဝါရက် ဒေမယ်လို(Diogo Soraez de Mello)နှင့် ကြေးစားပေါ်တူဂီ စစ်သား ၄၀ဝ ခန့်လည်းပါဝင်သည်။ ၎င်းမှာ အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်အတွင်းကာလတွင်မွန်တို့ဖက်မှ ကူညီဖူးသည့်နိုင်ငံခြားသားများနှင့် ယခုတပင်ရွှေထီးလက်ထက်တွင် ပုန်ကန်သူမုတ္တမစား စောဗညား ထံတွင် အမှုထမ်းသည့် ပေါ်တူဂီများမှလွဲလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်များထံတွင် ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားသားများ အမှုထမ်းသည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ စစ်ချီလမ်းကြောင်းမှာ [[ဟံသာဝတီ]]မှ [[မုတ္တမ]]၊ [[မော်လမြိုင်]] ထိုမှ [[အတ္တရံမြစ်]]အတိုင်း ချီတက်ပြီး [[ဘုရားသုံးဆူတောင်ကြား]]ကိုဖြတ်ကာကံပူရီ(ယခု ကတ်ချနာဘူရီ)၊ထိုမှ [[အယုဒ္ဒယ]]ဖြစ်သည်။ == တိုက်ပွဲများ၊အယုဒ္ဒယကို ဝန်းရံခြင်း == ပထမဆုံး တိုက်ပွဲမှာ ကံပူရီ ဖြစ်ပြီး ယိုးဒယားမင်းကိုယ်တိုင် ဦးစီးသောစစ်တပ်ဖြစ်ကာ ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်နှင့်အတွေ့တွင် ဘုရင်ပြေးသဖြင့် တပ်ပျက်ကာ ဘုရင့်သားတော် နှင့် ညီတော်တို့ကို ဖမ်းမိလေသည်။ နောက် အယုဒ္ဒယထိချီတက်ကာ မြို့ကို တိုက်သော်လည်း မြို့ရိုးမြင့်ပြီး မြို့ပတ်လည်တွင်ရေရစ်ဝိုင်းနေသည့်အတွက် မြို့ကို ကျအောင်မတိုက်နိုင်ဖြစ်ကာ တစ်လကြာ ဝန်းရံနေရပြန်သည်။ ထိုအခါ အယုဒ္ဒယ အားနည်းစေရန် ကျန်ယိုးဒယားမြို့များကို ယူမည်ဟုတွေးကာ တပင်ရွှေထီးက ရံတပ်ကို နုတ်ကာ ကမန်ပိုက် သို့ချီလေသည်။ == ယိုးဒယားမင်း၏တပ်ကြီးကို အနိုင်ယူခြင်း == ထိုသို့ တပင်ရွှေထီး တပ်ကို မြို့မှခွာကြောင်း ကြားလျှင် ယိုးဒယားမင်းသည် တပ်ကြီးသုံးတပ် ဖွဲ့ကာ နောက်မှလိုက်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်အားရှေ့တပ်အဖြစ်ထားကာ မင်းတရားရွှေထီးသည် ဇေယျဒိသာဆင်ကိုစီးပြီးတိုက်ရန်ပြင်သည်။ သို့သော် ရှေ့ဖျားမှ ဘုရင့်နောင်တပ်သည် ရန်သူတပ်များ ကအနီးဆုံးအထိရောက်လာသဖြင့် မင်းတရားရွှေထီးအားစောင့်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့လေရာ ယိုးဒယားတပ်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ရလေတော့သည်။ စစ်သုံးကြောင်းလုံးကို မြန်မာတို့က အနိုင်တိုက်နိုင်သဖြင့် ယိုးဒယားတို့တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားမက် ဩယားလဂွန်းအိန်မားကို ဆင်နှင့်တကွရ၏။ သုံ့ပန်းအမြောက်အမြားကိုလည်းဖမ်းမိပြီး တပင်ရွှေထီးထံဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်ကာ ဆုလာဘ်တော်များပေးသည်။ ထို့ပြင် ရဲရင့်စွာတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့်ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ဇေယျသီဟ(နောင်တွင် [[နန္ဒဘုရင်|ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင်]])ကို လည်း မင်းရဲကျော်စွာ ဘွဲ့ပေးသည်။ ကမန်ပိုက်သို့ဆက်လက်ချီတက်ပြီး မြို့ကိုသိမ်းကာ တပ်ချနေလေရာ ယိုးဒယားမင်းထံမှ တမန် ၂ ဦးစေလာကာ သစ္စာခံမည့်အကြောင်း၊တိုက်ဆင် ၃၀၊ ငွေ ၃၀ဝ နှင့်တနင်္သာရီဆိပ်ကမ်းမှ အခွန်တော်ကို နှစ်စဉ်ဆက်သမည့်အကြောင်း လျှောက်လေသည်။ ထို့အပြင် ဆင်နှစ်စီးကိုလည်းဆက်သလာရာစစ်ပြေငြိမ်းရန်သဘောတူကာ ယိုးဒယား မင်း၏ညီတော် ဩယားပိဿလောက်နှင့် ဩယားသုဝဏ္ဏလောက်တို့ကို ဟံသာဝတီသို့လိုက်စေသည်။ နောက်တပ်ကို ဟံသာဝတီသို့ပြန်လှည့်ရာ ၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်တွင် ပြန်ရောက်သည်။ (အချို့ရာဇဝင်များတွင် မြန်မာတို့ အယုဒ္ဒယကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ပြန်သည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။) = မင်းတရားရွှေထီးအကျင့်ပျက်ပြားလာခြင်း = ထိုသို့ မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံကို ကြီးထွားရန် သိမ်းသွင်းနိုင်သမျှသိမ်းသွင်းဖို့ကြိုးပမ်းခဲ့သော တပင်ရွှေထီးသည် များမကြာမှီတွင်ပင် အရက်၏ကျေးကျွန်ဖြစ်လာခဲ့ရလေသည်။ ထိုသေရည်သေရက်ကို ဖော်စပ်ကာဆက်သသူမှာ လူမျိုးခြားပေါ်တူဂီတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒီယိုဂို ဆွာဇို ဒီမဲလို၏တူ ဖြစ်သည်။၎င်းမှာ မင်းလိုလိုက်ကာ ပြောဆိုတတ်သူဖြစ်ပြီးသေနတ်ပစ်ကျွမ်းကျင်လှရာ တပင်ရွှေထီးက အလွန်သဘောကျနှစ်သက်သဖြင့် နန်းတွင်းသူတစ်ဦးနှင့် ပင်လက်ဆက်ပေးပြီး ချီးမြှောက်ထားသည်။ ၎င်းတက်ကျွမ်းသည့် သေရည်ချက်အတတ်ဖြင့် အရက်သေစာတို့ကို ဖော်စပ်ကာ သုံးဆောင်စေပြီးစည်းရုံးလေရာ တပင်ရွှေထီးမှာ အကြီးအကျယ်ပင် စွဲလမ်းကာ ထိုသေရည်တွင်သာ နှစ်မျှောနေပြီးတိုင်းရေးပြည်ရာများလစ်ဟင်းသည်ထက်လစ်ဟင်းလာလေတော့သည်။ ညီလာခံမထွက်နိုင်တော့သည့်အပြင် မှူးမတ်များက အရေးအရာရှိ၍လျှောက်တင်လေတိုင်း ဘုရင့်နောင်အားဆုံးဖြတ်စေခြင်း၊ မှားယွင်းစွာ ဆုံးဖြတ်ခြင်းတို့ကြောင့် မှူးမတ်တို့က ဘုရင့်နောင်အား ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ရန်လျှောက်သော်လည်း လက်မခံပဲ နေလေသည်။ နောက် ဒီယိုဂို ကိုလည်း ရွှေငွေအမြောက်အမြားပေးကာ သင်္ဘောတစ်စီးနှင့် ပြန်လွတ်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့ရှိစဉ် တောင်ငူဘုရင်ခံဖြစ်သူ မင်းရဲသီဟသူ([[မင်းကြီးဆွေ]]၊ဘုရင့်နောင်၏ဖခင်)နတ်ရွာစံလေသည်။ ထို့ကြောင့်လစ်လပ်သည့် တောင်ငူဘုရင်ခံရာထူးကို ဘုရင့်နောင်၏ညီ ဖြစ်သူ [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]အားပေးလေသည်။ ဘုရင့်နောင်ကိုမူ "ငါနှင့်အတူဖြစ်သည်။ မြို့စားရာထူးများအထွေအထူးပေးရန်မလို" ဟုဆိုလေသည်။ = တပင်ရွှေထီး၏ နောက်ဆုံးနေ့များ = မင်းတရားရွှေထီး အကျင့်ပျက်ပြားလျှင် ဟံသာဝတီရှိမှူးမတ်များလည်း ဘုရင့်နောင်ကိုသာ အားထားပြီး ဘုရင့်နောင်ကလည်း ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ပေးကာ နေလေသည်။ == မွန်တို့သူပုန်ထခြင်း == ထိုသို့သောအချိန်တွင် မွန်တို့ထဲမှ မင်းလောင်းဆိုသူပေါ်ထွက်လာကာ မွန်တို့ပုန်ကန်ကြလေသည်။ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ [[သမိန်ထောရာမ]] မှာမွန်မင်း [[ဒုတိယဗညားရံ|ဗညားရံ]]အိမ်နိမ့်ဘဝတွင် မထင်မရှားမွေးဖွားခဲ့သည့် သားဖြစ်ပြီး မွန်မင်းမျိုးရိုးဟုဆိုကာ ရဟန်းလူထွက်ပြီး ပုန်ကန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို သမိန်ထောရာမ မှာအလွန်ဇွဲသတ္တိကောင်းလှသူအဖြစ် ကြော်ကြားသည်။ မွန်တို့ မကော်တွင် တပ်ချကာနေကြောင်းကြားလျှင် ဘုရင့်နောင်က ညီတော်နန္ဒယောဓာနှင့် မှူးမတ်များကို ချီတက်တိုက်ခိုက်စေသည်။ မကော်တွင် တိုက်ခိုက်ကြရာ သမိန်ထောရာမ တပ်ပျက်ကာနောက်လိုက်များဖြင့်ပြေးလေသည်။ နောက် သန်လျင်စား နန္ဒကျော်ထင်(ဘုရင့်နောင်၏ညီ) ဟံသာဝတီတွင်ရောက်နေပြီးသန်လျင်တွင်မရှိကြောင်းသိလျှင် သန်လျင်ကို ဝင်တိုက်ကာ အခိုင်အလုံနေသည်။ ထိုသို့ သမိန်ထောရာမ၏ ပုန်ကန်မှုတစစ ကြီးထွားလာသည်ကို တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ဘုရင့်နောင် ကိုယ်တိုင်ချီတက်မှသာ ပြီးလွယ်မည်ဟုဆိုကာ တပ်ကြီးဖွဲ့ပြီး စေလွတ်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်လည်း တပင်ရွှေထီး၏ လုံခြုံရေးကို စိတ်မချသဖြင့် ညီတော် တောင်ငူစား [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]၊မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန် နှင့် အပါးတော်ခစားသည့် [[သမိန်စောထွတ်]]တို့ကို စောင့်လျှောက်ရန်တာဝန်ပေးမှာကြားပြီး စစ်ထွက်လေသည်။တင်ကိုယု သေနာပတီ == သမိန်စောထွတ်အကောက်ကြံခြင်း၊တပင်ရွှေထီးလုပ်ကြံခံရခြင်း == သမိန်စောထွက်မှာ မွန်တိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်အလျှောက် မွန်ဒေသကို မြန်မာတို့လာရောက်စိုးစံနေသည်ကို ကျေနပ်သူမဟုတ်ပေ။ အခွင့်အခါကိုစောင့်လျှက်တပင်ရွှေထီးအနားတွင် ခစားနေသူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းတရားရွှေထီးအား လှည့်စားရန် ပုဏ္ဏားများကို လာဘ်ထိုး ကာဇာတာမသန့်ကြောင်း၊ဟံသာဝတီနန်းတော်မှ ခွာပြီးအရပ်တပါးတွင် ယာယီစံသင့်ကြောင်း လျှောက်စေသည်။ တပင်ရွှေထီးလည်း ယုံမှတ်ပြီး ယာယီစံရန် အရပ်ကိုရှာစေရာ သမိန်စောထွတ်က ပန်းတရော် တွင်နေရာသင့်ကြောင်း လျှောက်တင်ပြီး ပန်းတရော်တွင် ယာယီနန်းဆောက်စေသည်။ သီဟသူနှင့် စောလဂွန်းအိန် တို့တားသော်လည်း အရာမထင်တော့ပေ။ နောက် သီဟသူအား ဟံသာဝတီ နန်းစောင့်အဖြစ်ထားကာ စောလဂွန်းအိန်၊သမိန်စောထွတ် တို့ကိုခေါ်ဆောင်ပြီး ပန်းတရော်သို့သွားလေသည်။ ပန်းတရော်ရောက်လျှင် စစ်ရေးအချက်အချာဒေသဖြစ်သည့်စစ်တောင်းကိုစားသော မင်းမဟာလွန်ကြောင်းသိလျှင် အထွေအထူးမစဉ်းစားပဲ အနားရှိ သမိန်စောထွတ်ကို စားရန်ပေးပြန်သည်။ ထို့ပြင် သမိန်စောထွတ်၏ ညီနှစ်ဦးအား အနားတွင် ဓားလွတ်ကိုင်ခစားစေခဲ့သည်။ တစ်လခန့်အကြာတွင် ရခိုင်တပ်သို့ပြောင်းရွှေ့စံရန်ဆိုပြန်ရာ ဟံသာဝတီနှင့် ဝေးရာရခိုင်တပ်သို့ရွှေ့ပြန်သည်။ ရခိုင်တပ်အရောက်တွင် ဆင်ဖြူတော် ပေါ်သည်ဟုဆိုကာ အယုံသွင်းပြီး မုတ္တမစား အားဆင်ဖြူတော်ဖမ်းရန် အတွက်လူသူများသွားရောက်ခေါ်ယူစေသည်။ တပ်ကိုလည်း ကသာ(ယခုကသာဖြစ်မည်မထင်ပါ။ သိသူများဖြည့်ပေးစေချင်ပါသည်။)သို့တပ်မံရွှေ့ပြောင်းပြီး အင်ကလိန်ဘုရားအနီးတွင် တပ်တည်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် အနားတွင် စိတ်ချယုံကြည်လောက်သည့် မှူးမတ်မရှိတော့သည့်အချိန်တွင် သမိန်စောထွတ်နှင့် ညီနှစ်ဦးတို့က သက္ကရာဇ် ၉၁၂ခု၊ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ည ၃ ချက်တီးအကျော်တွင် ဓားဖြင့်လည်ကိုဖြတ်၍ လုပ်ကြံရာ အိပ်ပျော်နေသည့် တပင်ရွှေထီး လွန်လေသည်။ = အကျဉ်းချုပ် = မင်းတရားရွှေထီး၊လျှာနက်မင်း(ထိုင်းမူ)ဟုလည်းခေါ်ကြသည့် တပင်ရွှေထီးသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အတော်ပင်ထင်ရှားသည့် ဘုရင်ဖြစ်ပြီး တောင်ငူရာဇဝင်၊ဒုတိယပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အစရှိသည့်သမိုင်းကြောင်းများတွင် အမြဲပါဝင်နေသူဖြစ်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် နန်းတက်ပြီး အသက် ၃၅ နှစ်၊ နန်းသက် ၂၀ အဝင်တွင်လုပ်ကြံခံရပြီး ကွယ်လွန်သည်။ ထူးခြားချက်များမှာ မည်သည့် မိဖုရားကိုမှ တရားဝင် မိဖုရားကြီးအဖြစ် မထားခဲ့ခြင်း၊ အသက် ၈ နှစ်သာရှိသေးသည့် မွန်မိန်းမပျို ခေမနောကိုမိဖုရားအဖြစ်သိမ်းယူခြင်း၊အရက်သေစာ ခုံမြင်ကာဘဝပျက်ရခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ယိုးဒယားကိုတိုက်ခိုက်သည့်ပထမဆုံးမြန်မာမင်းအဖြစ်လည်း သမိုင်းတွင်သည်။ တိုက်သမျှစစ်တွင် ရှူံးသည်မရှိ အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်းတွင်းအမှူထမ်း သမိန်စောထွတ်ကို အယုံကြည်လွန်ကာ ၎င်း၏လုပ်ကြံခြင်းခံရသည်။ သေလွန်ချိန်တွင် ခေါင်းပြတ်မှာ မျက်တောင်ခတ်လျက်ပင်ရှိနေသေးသည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။ = နောက်ဆက်တွဲ = ထိုသို့ တပင်ရွှေထီးလွန်လျှင် သမိန်စောထွတ်က သမိန်စက္ကဝေါ ဘွဲ့ခံကာ စစ်တောင်းတွင် မင်းပြုသည်။ နောက် မကြာမီ [[ဟံသာဝတီ]]သို့ ပြောင်းရွှေ့နန်းတက်သည်။ တောင်ငူစားသီဟသူမှာ ဟံသာဝတီကိုစွန့်ခွာပြီး တောင်ငူသို့အရောက်ပြေးကာ မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံပြီး သီးခြားမင်းပြုသည်။ ပြည်စား သတိုးဓမ္မရာဇာလည်း သတိုးသူ ဘွဲ့ခံကာ ပြည်တွင် သီးခြားမင်းပြုသည်။ သမိန်ထောရာမမှာ မုတ္တမဒေသသို့ရွှေ့ပြီး သမိန်စောထွတ်နှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေသည်။ ကျန်အထက်မြန်မာပြည်ဒေသရှိ မြို့စားရွာစားများလည်း မိမိတို့ဒေသလုံခြုံရေးကို ပြင်ဆင်ကာ မည်သည့်ဖက်မှ မပါဝံ့ဘဲနေသည်။ ထိုအခါ [[ဒလ]]သို့ရောက်နေသည့် [[ဘုရင့်နောင်]]သည် မွန်အမှူထမ်းများကို သစ္စာပေးကာ [[ဒလ]]အနီးအပါးတွင် ချန်ရစ်စေပြီး [[တောင်ငူ]]သို့ ဦးစွာချီတက်ကာ ညီတော်မင်းခါင်အား တိုက်သည်။ တောင်ငူကိုရလျှင် တောင်ငူမှ အင်အားကိုယူပြီး [[ပြည်]]၊[[ဟံသာဝတီ]]၊ [[အင်းဝ]]အစရှိသဖြင့် အဆင့်ဆင့် သိမ်းပိုက်ကာ [[ဒုတိယ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံကြီး]]ကြီးကို အရှိန်မပျက် ဆက်လက်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ = ရည်ညွှန်းကိုးကား = * မင်းတရားရွေထီးနှင့်ဘုရင့်နောင်-ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်အစအဆုံး * မြန်မာမင်းများအရေးတော်ပုံကျမ်း (၆) စောင်တွဲ == ဆက်စပ်စာမျက်နှာများ == * [[ဘုရင့်နောင်]] * [[ဟံသာဝတီ]] {{နတ်}} {{တောင်ငူခေတ်}} [[ကဏ္ဍ:အပြင် ၃၇ မင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူမင်းဆက်]] dzcu7amcu7olg57qb2ebpjx5fhiq8e1 1036952 1036951 2026-06-09T04:02:51Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036952 wikitext text/x-wiki {{merge|တပင်ရွှေထီး (မြန်မာ ၈၉၂-၉၁၂)}} '''တပင်ရွှေထီး''' (၁၆ ဧပြီ ၁၅၁၆ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀) သည် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]၏ ဒုတိယမြောက် မင်းအဖြစ် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မိခင်နိုင်ငံတော်ငယ်ဖြစ်သော တောင်ငူနိုင်ငံကို စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအမြင်များဖြင့် ချဲ့ထွင်ကာ အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသော မြန်မာ့ပထဝီဝင်နယ်ပယ်ကို ပေါင်းစည်းပြီး [[တောင်ငူအင်ပါယာ]] သို့မဟုတ် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ၎င်း၏ မွေးစားနောင်တော်လည်းဖြစ်၊ စစ်သေနာပတိလည်းဖြစ်သော [[ဘုရင့်နောင်]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ အောက်မြန်မာပြည် ဟံသာဝတီမွန်နိုင်ငံ၊ ပြည်မြို့ နှင့် အထက်မြန်မာပြည် ပုဂံဒေသတို့အထိ အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> {{Infobox royalty | name = တပင်ရွှေထီး | title = တောင်ငူမင်းဆက် စုကတေးမင်း၊ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်သူ | image = Tabinshwehti Nat.jpg | image_size = 230px | caption = အပြင်သုံးဆယ့်ခုနစ်မင်းနတ်စာရင်းဝင် တပင်ရွှေထီးနတ်ရုပ်တု | reign = ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၅၃၀ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ | coronation = ၁၅၃၁ (တောင်ငူ)<br>၁၅၄၁ (ပဲခူး)<br>၁၅၄၆ (ပုဂံ) | predecessor = [[မင်းကြီးညို]] | successor = [[ဘုရင့်နောင်]] | birth_date = ၁၆ ဧပြီ ၁၁၆ | birth_place = [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] | death_date = ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ (အသက် ၃၄ နှစ်) | death_place = [[ပန်းတနော်မြို့|ပန်းတနော်]]အနီး | burried = | spouse = ဓမ္မဒေဝီ (အဂ္ဂမဟေသီ)<br>ခလာသီရိ (ဟံသာဝတီမင်းသမီး)<br>ရာဇဒေဝီ | dynasty = [[တောင်ငူမင်းဆက်]] | father = [[မင်းကြီးညို]] | mother = ရတနာဒေဝီ (မြတ်လှ) | religion = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} တပင်ရွှေထီးကို တောင်ငူမင်းကြီး [[မင်းကြီးညို]]နှင့် သာမန်အရပ်သူ ခြုံစောင့်သမီး မြတ်လှ (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) တို့မှ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ "လုလင်ရဲခေါင်" ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်ငူထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီးနောက် ရှေးဟောင်းဗမာဘုရင်များ၏ ထုံးစံအတိုင်း မင်းကွန်းသျှင်ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို ဦးခေါင်းတွင် ဆံပင်တစ်ပင်တည်းသာ ရွှေကျစ်ဆံမြီးကျစ်၍ ထားရှိသောကြောင့် "တပင်ရွှေထီး" ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan"/> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့်မွေးဖွားခြင်း == အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ် ၄၀ စစ်ပွဲ အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် နှစ်ဖက်နန်းတက်သည့် မင်းများမှာ စစ်ကို လိုလိုလားလားပင် ဆက်လက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးတွင် ငြိမ်သက်မှုမရှိခဲ့သည်မှာ ကြာလာသည့်နည်းတူပင် နှစ်ဖက်သော မင်းဧကရာဇ်တို့၏ ဗဟိုအာဏာမှာလည်း တစ်စစ အားနည်းကာ လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်များက လေးစားမှု မရှိကြတော့ဘဲဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဟံသာဝတီ(မွန်)တို့၏ ဒေသအတွင်းတွင်မူ ထူးခြားစွာ တိုးတက်လာသည့် ပဒေသရာဇ်ဟု မရှိခဲ့သော်လည်း အင်းဝပိုင်နက်အတွင်းတွင်မူ အင်းဝနန်းတွင်း ဘုရင်ဖြစ်သူ [[ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိ]] အားနည်းလာခြင်း၊ မြောက်ဘက်မှ ရှမ်းစော်ဘွား(မိုးညှင်းစလုံ)တို့မငြိမ်မသက်ဖြင့် အင်အားကြီးလာခြင်းတို့ကြောင့် သရေခေတ္တရာ (ပြည်)၊ တောင်တွင်းကြီး နှင့် ကေတုမတီ(တောင်ငူ)တို့မှ ပဒေသရာဇ်တို့မှာ အင်းဝ၏ ဗဟိုအာဏာစက်ကို အတိအလင်းပင် ထောက်ခံမှုမရှိကြတော့ဘဲ သီးသန့်ထီးနန်းပြိုင်အဖြစ်စိုးစံလာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့သော ထီးနန်းပြိုင်များအတွင်းတွင် ကေတုမတီတောင်ငူမှ မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ မင်းကြီးညိုမှာ အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်ကာ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီနှစ်ဖက်လုံးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်သည်။ သို့သော် နန်းလျာဖြစ်မည့် သားတော် မထွန်းကားနိုင်ဖြစ်နေချိန်တွင် ဆင်အုံကန် ဆည်ဖို့ရာမှ ကောက်ယူလာသည့် ဝါးနွယ်ကုန်းကျေးရွာမှ သူကြီးသမီး ခင်ဦးသည် သားတော် တပင်ရွှေထီးကို ဖွားမြင်လာခဲ့သည်။ မြန်မာမူတွင် အထွေအထူးသော နိမိတ်လက္ခဏာများမွေးဖွားချိန်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည်ဟု ဆိုခဲ့ကြသည့်အပြင်၊ ထိုင်းမူတွင်လည်း မွေးဖွားရာ၌ လျှာပေါ်တွင် မဲနက်သည့် အစက်လက္ခဏာများ ပါလာသည့်အတွက် လျှာနက်မင်း ဟုပင် ခေါ်တွင် မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည်။ မွေးဖွားလာရာ ဦးထိပ်တွင် ခမည်းတော် မင်းကြီးညိုကဲ့သို့ပင် ရွှေရောင်တောက်လက်သည့် ဆံမျှင်တစ်ချောင်း ပါလာသည့်အတွက် မင်းကြီးညိုက အထွေအထူး ဗေဒင်ကျမ်းဂန်လာတို့ဖြင့် အမည်မပေးတော့ဘဲ တပင်ရွှေထီးဟု ကိုယ်တော်တိုင် အမည်ပေးခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။ == နန်းတက်ခြင်း == မဟာသီရိဇေယျသာ သက်တော် ၇၂ နှစ်၊ နန်းသက် ၄၆ နှစ် သက္ကရာဇ် ၈၇၉၊ နတ်တော်လဆန်း ၅ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ ညဦးချိန်တွင် ရုတ်တရက်နာဖျားကာ နတ်ရွာစံလေသည်။ ထိုသို့ မင်းကြီးညိုနတ်ရွာစံလျှင် ချက်ချင်းပင် နေ့မကူးစေတော့ဘဲ ထိုည တစ်ချက်တီးအချိန်တွင် အသက် ၁၄ နှစ်သာ ရှိသေးသည့် တစ်ဦးတည်းသောသားတော် တပင်ရွှေထီးကို နန်းထက်သို့ တင်ကြလေသည်။ ထိုသို့ နန်းတက်ရာတွင် ရာဇဘိသေက ခံခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ နန်းသိမ်းပွဲအဖြစ်သာ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် ဘိသိက်ခံကာ နန်းတက်ခြင်းကို ဟံသာဝတီအား သိမ်းပိုက်လေပြီးမှ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ အသက်ငယ်ရွယ်လှသည့်သူ စိုးစံသော်လည်း အခြားသော မင်းများက လာရောက် ရန်စစ်ပြုခြင်း မရှိခဲ့သည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် တောင်ငူ၏ အင်အားကြီးပုံကိုခန့်မှန်းနိုင်သည်။ နန်းတက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်ပင် မိမိကို နန်းရံစေမည့် မှူးမတ်များကို ဘွဲ့ထူးများ၊ စည်းစိမ်များ ပေးခြင်းပြုလုပ်လေသည်။ အထိန်းတော်လည်းဖြစ်၊ ဖခင်၏ ပြည်ထောင်ဖက်လည်းဖြစ်သည့် [[မင်းကြီးဆွေ]] (ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင်)ကို မင်းရဲသိင်္ခသူ၊ ရှင်နီတာကို သတိုးဓမ္မရာဇာ၊ ရှင်သီဟကို စည်သူကျော်ထင်၊ ရှင်နတ်တော်ကို ဘယနန်သူ အစရှိသည့်ဘွဲ့များ ပေးပြီး မိမိနှင့် နို့စို့ဖက်ဖြစ်သူ၊ ညီအစ်ကိုအရင်းမျှချစ်ခင်သူ၊ မိမိ၏ အစ်မတော် [[သခင်ကြီး]]နှင့်ရည်ငံနေသူ ရှင်ရဲထွတ်အား '''[[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]''' ဟူသည့်ဘွဲ့ကိုပေးကာ အစ်မတော် သခင်ကြီးနှင့် လက်ဆက်ပေးလေသည်။ (အမှန်လည်း ညီနောင်အရင်းကဲ့သို့ ချစ်ကြည်ကြသည်။ နောင်တပင်ရွှေထီးလွန်ပြီး ဘုရင့်နောင်နန်းတက်ပြီးရာတွင် မကြာခဏပင် ညီတော် မင်းတရား၊ ညီတော်မင်းတရား ဟုပြောကြားလေ့ရှိသည်။) ထို့အတူ ရှင်ရဲထွတ်၏ညီမ ခင်ဘုန်းစိုး နှင့် ရှင်နီတာ၏သမီး ခင်မြတ်တို့ကို မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူကာ လက်ဝဲလက်ယာ မြှောက်စားလေသည်။ သို့သော် ဘိတ်သိက်မခံ၊ နန်းမတက်ဘဲ နေသကဲ့သို့ပင် မည်သူ့ကိုမျှ မိဖုရားကြီးအရာ မမြှောက်ဘဲနေခဲ့သည်မှာ တစ်သက်လုံးပင်ဖြစ်ကာ ၎င်းမှာ တပင်ရွှေထီး၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။ = နားထွင်းမင်္ဂလာပြုခြင်း = နန်းတက်ပြီး နှစ်နှစ်ကျော်အကြာ၊ အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်ရောက်လျှင် တပင်ရွှေထီးမှာ နားထွင်းခြင်း၊သျှောင်ထုံးခြင်း အမှုတို့ကို ပြုချိန်ရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့သောအချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမှာ ထူးဆန်းသော အကြံတို့ဖြစ်လာသည်။ အခြားမဟုတ်၊ ရန်သူဟံသာဝတီ မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ပိုင်နက်နေပြည်တော်အနီးတွင်ရှိသည့် ရွှေမောဓော ဘုရားရင်ပြင်တွင် ထိုနားထွင်းခြင်း၊ သျှောင်ထုံးခြင်း တို့ကို ပြုလုပ်လိုခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့သောမှူးမတ်တို့က အလွန်ရန်များလှသည်ကြောင့် မလိုအပ်ပဲ မစွန့်စားရန် လျှောက်တင်သော်လည်း၊ ယောက်ဖတော် ကျော်ထင်နော်ရထာက ဆန္ဒရှိလျှင် သွားရောက်နိုင်ရန် ထောက်ခံပြီး၊ ရဲရင့်သန်မာသည့် သူရဲကောင်းများ ခြံရံလျက် သွားသင့်ကြောင်းလျှောက်ရာ လက်ခံပြီး သူရဲကောင်းရွေးစေသည်။ သူရဲကောင်းရွေးပုံမှာ လက်မကို ထောင်စေလျက် လက်သည်းကြားတွင် အပ်စိုက်ပြီး တူနှင့်ထုစေသည်။ လက်မတွန့်သူ၊ မျက်နှာမပျက်သူကိုသာ ရွေးချယ်သည်။ ထိုသို့စမ်းသပ်ရာတွင် တပင်ရွှေထီး၏ သူရဲကောင်း ဗလရဲထင်မှာ မျက်နှာပျက်၊ လက်တွန့်သဖြင့် အရွေးမခံရပဲ ရှက်လှရာ ဗိုက်ကို ကိုယ်တိုင်ခွဲသည်။ နောက် အူစကိုဆွဲထုတ်ပြီး ကျော်ထင်နော်ရထာ လက်သို့ပေးကာ ပြေးရာ အူဆုံးလျှင်သေလေသည်။ ထိုအရာကိုမြင်ပြီး တပင်ရွှေထီးချသည့် မှတ်ချက်မှာ မြန်မာ့သမိုင်းတွင်သည့် စကားပင်။ “ငါ့ကျွန် ဗလရဲထင်မှာ မိုက်ကားမိုက်၏။ သို့သော်သတ္တိမူမရှိ..။” ဟုဖြစ်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် လက်ရွေးစင် သူရဲ ၅၀ဝ ရလျှင် ရန်သူနယ်မြေအတွင်းရှိ ရွှေမောဓောဘုရားသို့ သွားရောက်ကာ နားထွင်းခြင်းအမှုကို ရဲဝံ့စွာပြုလေသည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာ ဦးဆောင်သည့် အမတ်လေးကျိပ်နှင့် သူရဲ ၅၀ဝ ကစေတီတော် အောက်တွင်စောင့်ကြပ်ပြီး ပုဏ္ဏား ရှစ်ဦးက ရင်ပြင်ပေါ်တွင် တပင်ရွှေထီး ကို နားထွင်း၊ သျှောင်ထုံးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပေးလေသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်နေချိန်တွင် ဟံသာဝတီမှ သုရှင်တကာရွတ်ပိလည်း အမျက်ပြင်းစွာထွက်ကာ အမတ်ကြီးများဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့နှစ်ဦးကို တပ်များနှင့်စေလွှတ်ကာတိုက်ခိုက်စေသည်။ နားထွင်းမင်္ဂလာပြီးရာ ကိုယ်တိုင်ပင် သတ္တရုဇေယျ မြင်းကိုစီးလျက် ရန်သူတပ်ကို ကြုံးဝါးထိုးဖောက်ပြီး တောင်ငူသို့ပြန်လေသည်။ မွန်တပ်များမှာ တောင်ငူတပ်နောက်သို့ မလိုက်ဝံ့တော့ချေ။ = ဟံသာဝတီကိုလုပ်ကြံခြင်း နောက်ခံအကျဉ်း = ဟံသာဝတီကို ခရစ်နှစ် ၁၅၃၄ - ၁၅၃၃ - ၁၅၃၆ များတွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် စစ်ချီကျူးကျော် တိုက်ခိုက်သော်လည်း မနိုင်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးက ဥပါယ်ပရိယာယ် တမျိုးတဖုံ ပြောင်းလဲလိုက်ပြန်သည်။ မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီ နေပြည်တော်တွင် စစ်ဗျူဟာကျွမ်းကျင်သည့် စစ်ရေးစစ်ရာ စီမံကွပ်ကဲသူ သေနာပတိကြီး နှစ်ဦးရှိသည်။ တပင်ရွှေထီးက မိမိ၏ လျှို့ဝှက် အထောက်တော်အား စာချွန်လွှာပို့ ဆက်သားအဖြစ် ပုံဆောင်စေ၍ ဟံသာဝတီရှိ မွန်စစ်သေနာပတိ နှစ်ဦးထံစေလွှတ် လိုက်သည်။ စာချွန်လွှာပါ အကြောင်းအရာများမှာ- "စိတ်ချယုံကြည်ရသော သွေးသောက် အဆွေတော်တို့၏ တင်ပြတောင်းဆိုချက်ကို အကျွန်ုပ်ဝမ်းမြောက်စွာ လက်သင့်ခံပါသည်။ အဆွေတော်တို့၏ အကူအညီဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ အောင်ပွဲရပြီးသောအခါ အဆွေတော်တို့၏ အာသီသအတိုင်း ဧကန်ဆုလာဘ်တော် ချီးမြှင့်တော်မူမည်" ဟူသတည်း။ စာချွန်လွှာပို့ လျှို့ဝှက်အထောက်တော် များက အဖမ်းခံရစေရန် တမင်တကာ ကြံစည်၏။ ထိုစာချွန်လွှာသည် စီစဉ်ထားသည့် အတိုင်း သေနာပတိကြီးဆီ မရောက်ပဲ မွန်ဘုရင် လက်တွင်းသက်ဆင်းမိ လျက်သားဖြစ်သွားတော့၏။ ၎င်းသတင်းစကား ချဲ့ကားသွားသည့် အချက်ကား သေနာပတိနှစ်ဦး အာသီသဆန္ဒရှိသော ဆုလာဘ်တော်ဆိုသည်မှာ မုတ္တမ မြို့စားနှင့် ပဲခူးမြို့စား ပိုင်စားပိုင်စေဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်။ ရာဇဂုရု မင်းဆရာဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ သစ္စာတည်ကြည် ဖြောင့်မတ်သော စစ်သေနာပတိ နှစ်ဦး၏ သံတော်ဦးတင် လျှောက်လဲ ချက်ကို မွန်ဘုရင်က နားမဝင်တော့ `ချက်ချင်း ခေါင်းဖြတ်သတ်စေ´ ဟူသော ဘုရင့်အမိန့်တော်ကြောင့် မင်းမှုထမ်းတို့က တုန်တုန်ရီရီဖြင့် လက်တုန့်မနှေး သေဒဏ် ပေးလိုက်ကြလေသည်။ ဘုရင်၏ သေဒဏ်ကို ကြောက်ကြသောကြောင့် မည်သူ ကမျှ စောဒက မတက်ရဲကြတော့ပေ။ ဗမာတို့တွင် စစ်အင်အား နည်းပါးသော်လည်း စစ်သည်ဗိုလ်ပါ တို့က ဘုရင်ကို ချစ်ကြောက် ရိုသေကြ၏။ ဘုရင်ကလည်း စစ်မှူးစစ်ကဲတို့ကို တန်ဖိုးထား၏။ မွန်တို့မှာ စစ်အင်အားကြီးမားသော် လည်း မွန်ဘုရင်၏ နှလုံးသားမှာအရွယ်အစားမှာ လွန်စွာသေးငယ်၏။ ဥပါယ်တံမျှင်ကို မသိ စဉ်းစား ချင့်ချိန်ခြင်း မရှိပဲ စစ်သေနာပတိ နှစ်ယောက်ကို သတ်ရက်သည်။ စစ်သေနာပတိကြီး မရှိသောအခါ ဗမာတို့သည် မွန်နိုင်ငံတော်ကို လွယ်ကူစွာ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် မွန်နိုင်ငံတော်ကြီး ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ [http://www.yinsanainemon.com/search?updated-max=2008-05-04T08%3A11%3A00-07%3A00&max-results=5]{{Dead link|date=January 2021 }} == ပထမအကြိမ်စစ်ပြုခြင်း == သက္ကရာဇ် ၈၉၄ မှ ၈၉၆ အတွင်းတွင် တပင်ရွှေထီးသည် အင်အားကိုစုစည်းလျက်နေပြီး ၈၉၆ တွင်နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရန် အတွက်မှူးမတ်များကို ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားသိမ်းပိုက်ထားသည့် အင်းဝကိုသော်လည်းကောင်း၊ သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဟံသာဝတီကို သော်လည်းကောင်း၊ နရပတိစိုးစံသည့် ပြည်မြို့ သော်လည်းကောင်း မည်သည့်အရပ်သို့စစ်စမ်းချီတိုက်လျှင်ကောင်းမည် တိုင်ပင်ကြရာ ဟံသာဝတီကို စတင်တိုက်ခိုက်လျှင် ကောင်းမည်ဟု အကြံကိုရသဖြင့် ဟံသာဝတီသို့စစ်ချီလေသည်။ သို့ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၈၉၆ တွင် တိုက်ဆင် ၄၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့်သူရဲ ၄၀ဝ၀ဝ ပါသည့်တပ်ဖွဲ့ကာ ပဲခူးသို့ချီလေသည်။ လမ်းခရီးတလျှောက်တွင် အခုအခံကြီးမားစွာမတွေ့ပဲ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့တိုင်ရောက်ပြီး မြို့ကိုရံကာတိုက်လေသည်။ သို့သော် မွန်အမတ်ကြီးများဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ အခုအခံကောင်းလှသောကြောင့် ခုနှစ်ရက်အကြာတွင် တပ်ကို ဆုတ်လေသည်။ မြို့ကိုမရသော်ငြား တောင်ငူစစ်ကို ဟံသာဝတီကြောက်ရွံစေခြင်းဖြင့် အမြတ်ကြီးစွာရလေသည်။ == ဒုတိယအကြိမ်စစ်ပြုခြင်း == နောက်တစ်နှစ်(၈၉၇)တွင် အင်အားကို တိုက်ဆင် ၆၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့်သူရဲ ၆၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ချီတက်ပြန်သည်။ ပဲခူးမြောက်ဘက် ကျပ်ကတိုး အရပ်တွင် တပ်ချကာ သုံးလတိုင်တိုင်တိုက်သော်လည်း ပဲခူးဖက်မှ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်မြား ကို အသုံးပြုလေသဖြင့် အထိအပါးများသည်။ နောက် မိုးကာလရောက်သောကြောင့် တပ်ခေါက်ကာတောင်ငူသို့ ပြန်လေသည်။ == တတိယ အကြိမ်လုပ်ကြံခြင်း == ထိုသို့ဖြင့် ဟံသာဝတီသည် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်ငူစစ်ရန်ကို ခံရပြီးနောက် ထူးဆန်းသည့် အခြင်းအရာများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ကြယ်များ ၇ ရက်တိတိကြွေခြင်း၊ ဇုတ်သုတ် (အစုတ်အကြေဟုလည်းဆိုသည်။) တွင် အလျား အတောင် ၄၀ဝ၊ အထု အတောင် ၅၀ ရှိ ငါးကြီးတင်ခြင်း၊ အိပြုံးတောင်(အိမ်ပြုံးတောင်) အလိုလိုပြိုကျခြင်း၊ တောင်ပို့နှင့် ကုန်းမြေများ နေရာရွေ့ပြီး မြေသားအက်ကွဲခြင်း၊ ကျီးတစ်ကောင် ဥကင်သ ရာဇပလ္လင်တွင် လာနားရာ ကျန်ကျီးများ ဝိုင်းအာကြခြင်း၊ ဇမလနိမိတ်ကျောက်တိုင် ပဲ့ကျခြင်း၊ ပဲခူးမြစ်ရေနောက်ကျိခြင်းတို့ ဖြစ်ကာ ပြည်သူတို့အကြားတွင် နိုင်ငံပျက်ကိန်း ကြုံပြီဟုဆိုကာ ကြောက်ရွံခြင်းကြီးစွာဖြစ်ကြ၏။ သက္ကရာဇ် ၈၉၈ တွင် တပင်ရွှေထီးသည် အထိန်းတော် မင်းရဲသိင်္ခသူ (ရှင်ရဲထွတ်၏ဖခင်)ကို မြို့စောင့်ထားလျက် ရှင်ရဲထွတ်ကို ရှေ့မှချီစေပြီး သတိုးဓမ္မရာဇာကို နောက်တပ်ဦးစီးစေကာ ဟံသာဝတီသို့ချီပြန်သည်။ ယခုတစ်ခေါက်အင်အားမှာ ရှေ့နှစ်ကြိမ်ထက်ကြီးပြီး တိုက်ဆင် ၂၀ဝ၊ မြင်းသည် ၈၀ဝ၊ သူရဲ ၇၀ဝ၀ဝဖြစ်ကာ တပ်ပေါင်း ၇ တပ်ရှိသည်။ ကော်လိယ အရပ်တွင် မွန်တပ်ကြီးနှင့် ့ဖျားချီ ကျော်ထင်နော်ရထာတပ်တို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ရာ အင်အားမမျှသော်လည်း တောင်ငူတပ်မှာ ရဲရင့်လှသည့်အတွက် မွန်တို့အကျအဆုံးများလျက် ဆုတ်ခွာရပြီး မွန်တပ်ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ သမိန်ဗရူး နှင့်တကွ လူသူသုံ့ပန်းအများကို ဖမ်းရလေသည်။ တပင်ရွှေထီး ထံဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်အားရသဖြင့် စီးတော်မြင်း သတ္တရုဇေယျ ကို ဆုအဖြစ်ချီးမြှင့်သည်။ နောက် ဟံသာဝတီအနီးရှိ တနက်ခုံ အရပ်သို့ချီတက်စခန်းချပြီး ဟံသာဝတီကိုလုပ်ကြံရာ ယခင်အကြိမ်ကဲ့သို့ပင် အမြောက်မြား၏ အခုအခံကြောင့် မြို့ကိုမရနိုင်ပဲဖြစ်ရပြန်သည်။ နောက် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ အကြံပေးချက်အရ ဒဂုံ(ရန်ကုန်)သို့ချီကာ ရွှေတိဂုံစေတီ ခြေရင်းတွင် တပ်ချနေသည်။ ထိုနောက် တပင်ရွှေထီးသည် ရွှေတိဂုံစေတီတွင် တပ်စွဲနေပြီး ကျော်ထင်နော်ရထာက အနောက်ဘက်တစ်လွှားရှိ မွန်မြို့ရွာများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရာ ပုသိမ်၊မြောင်းမြ၊ ဒေးပသွယ်၊ သရိုင်းသရာ၊ခဲပေါင် မြို့များကိုရပြီး တောင်ငူသို့ပြန်လေသည်။ == ဟံသာဝတီမှ သံတမန်စေလွတ်လာခြင်း၊ပရိယာယ်ဖြင့် အားနည်းရန်ပြုခြင်း == ထိုသို့သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ရန်စစ်ပြုခံရသည်ရှိသော် [[ဟံသာဝတီ]]မှ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် [[တောင်ငူ]]ကို မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာနေလျှင် သက်သာရာရနိုင်သည်ဟုတွေးလျက် မိမိ၏ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ကို တစ်ဖွဲ့၊အခြားမှူးမတ်တို့ကို တစ်ဖွဲ့ ပေါင်းနှစ်ဖွဲ့တို့ကိုတစ်ချိန်တည်းပင် တောင်ငူသို့စေလွတ်သည်။ ထိုသို့ သံနှစ်ဖွဲ့ကို စေလာကြောင်း တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ပရိယာရ်ပြုကာ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးကို ဦးစားပေးပြီး၊ကျန်သံအဖွဲ့ကို သာမန်မျှသာ အရေးပေးကာ သွေးခွဲလေသည်။ ဟံသာဝတီသို့ပြန်ရောက်လျှင် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအား မသင်္ကာသည့် ကျန်မှူးမတ်တို့ ကကုန်းတိုက် လျှောက်ထားသည့်အတွက် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]]မှာ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအား ကြီးစွာသံသယ ဝင်လေသည်။ ထိုသို့သံသယဝင်သည်ကိုကြားလျှင် တပင်ရွှေထီးသည်ပရိယာရ်ဖြင့် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးကို မွန်မင်းသတ်စေရန်ကြံရာ အကြံအောင်ပြီး အမတ်ကြီးနှစ်ပါးတို့ ကို သုရှင်တကာရွတ်ပိ သတ်လေသည်။ သို့ဖြင့် [[ဟံသာဝတီ]] နန်းတွင် အမာခံသစ္စာရှိ အမတ်ကြီးများမရှိတော့ပဲ အားနည်းသွားရလေသည်။ == ဟံသာဝတီကို အောင်မြင်ခြင်း == ထိုသို့ ဟံသာဝတီမင်းသည် မိမိ၏သစ္စာရှိအမတ်ကြီးများကို အထင်လွဲကာ သတ်သည့်အကြောင်းကြားလျှင် တပင်ရွှေထီးသည် [[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]နှင့်တိုင်ပင်ပြီး ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်ရန် ကြည်း၊ရေနှစ်မျိုးပါသည့်စစ်တပ်ကြီးဖွဲ့လေသည်။ ကြည်းတပ်တွင်တိုက်ဆင် ၁၂၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့် သူရဲ၇၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ပြီး ရေတပ်တွင် အမြောက်ကြီးတင်သည့် တိုက်လှေ ၂၀ဝ နှင့်သူရဲ ၁၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီသို့မရောက်မှီတွင် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] လည်းအားကိုးဖွယ် အမတ်၊စစ်သူကြီး မရှိတော့သဖြင့် ယခင် အကြိမ်များကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည်ကို နားလည်ကာ ယောက်ဖတော် ပြည်ဘုရင်နရပတိ ထံသို့ စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ၊လှေ၇၀ဝဖြင့်ပြေးသည်။ ကြည်းတပ်တွင်ဆင်၂၀ဝ၊မြင်း၈၀ဝ၊သူရဲ ၂၀ဝ၀ဝဖြင့် ဗညားဒလ အားဦးဆောင်စေလျက်နောက်မှလိုက်စေသည်။ ထိုသို့ မွန်မင်းပြေးသော် တပင်ရွှေထီး၏ တောင်ငူတပ်မှာ [[ဟံသာဝတီ]]ကို အလွယ်တကူရလေသည်။ == [[နောင်ရိုးတိုက်ပွဲ]] -ဘုရင့်နောင်ဘွဲ့နှင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိကျဆုံးခြင်း == ဟံသာဝတီကို ရလျှင် စစ်ရေးကို အမြန်ဆွေးနွေးကာ သုရှင်တကာရွတ်ပိနောက်သို့လိုက်ရန်အတွက်ကြည်း၊ရေ နှစ်တပ်ဖွဲ့လေသည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာအား ကြည်းတပ် ၃ တပ်ဖြင့် ဗညားဒလ နောက်သို့လိုက်စေပြီး ကိုယ်တိုင်မူ လှေတပ်ကြီးဖွဲ့ကာ လှေ၃၅၀၊သူရဲ ၃၅၀ဝ၀ဝ ဖြင့်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့လှေတပ်အင်အားအလွန်ကြီးမားလာရသည်မှာ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အပြီးတွင် ရေလုပ်ကျွမ်းကျင်သည့် မွန်များကို မြောက်စားခြင်း၊ မွန်မင်း ဝှက်ခဲ့သည့်လှေများကို သိမ်းယူကာ သစ္စာခံသူများကို ချီးမြှောက်ခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကြည်းတပ်ချီသည့်အနော်ရထာ တွင်မူဆင်၅၀၊မြင်း၅၀ဝ သူရဲ ၁၀ဝ၀ဝတို့နှင့် ဆင်စီးအမတ် ၅ ကျိပ်သာပါသည်။ ထိုသို့လိုက်ရာ နောင်ရိုးအရပ်သို့ရောက်လျှင် တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ရန်သူတပ်၏အင်အားကိုစုံစမ်းစေရာ ရန်သူအင်အားမှာ မိမိထက် ၈ ဆမျှကြီးသည်ကို ကျော်ထင်နော်ရထာသိရလေသည်။ သို့သော် "စစ်တို့၏သဘောမှာအင်အားငယ်သည်ကြီးသည်မှာပဓာနမဟုတ်၊သူရသတ္တိနှင့်စစ်ပရိယာရ်သာပဓာနဖြစ်သည်။" ဟုဆိုကာ ချောင်းကို ကူးစေသည်။ ကမ်းပေါ်သို့ရောက်သော် တပင်ရွှေထီးမှ သံစေလာပြီး ၎င်းရောက်မှသာစစ်ကိုတိုက်ရန်မိန့်ကြားလာသော် "အရှင့်ဘုန်းတော်ကြောင့် အောင်နိုင်ပြီးဖြစ်သည်" ဟုလျှောက်တင်စေသည်။ နောက်လှေဖောင်တို့ကို ဖျက်စေရာ မှူးမတ်တို့က စစ်ရေးမလှသော်ပြေးရန်လှေမရှိလျှင် ခက်မည်ဟုဆိုကြလျှင် "ဖောင်တို့ကို မဖျက်လျှင် အနည်းငယ်စစ်ရေးမလှသည်တွေ့လျှင်နောက်သို့ချဉ်းလှည့်ပြေးရန်စဉ်းစားကြလိမ့်မည်။ ဖောင်တို့ကိုဖျက်မှသာ ရှေ့မှရန်သူကို နောက်မှရေဘေးဟူသောအသိဖြင့် ယတိပြတ်အနိုင်တိုက်ရန် စိတ်ရှိကြမည်။ မင်းတရားကြီးထံလျှောက်စေသည်မှာလည်း စစ်ကိုအနိုင်တိုက်ရန်ဖြစ်ပြီး ရှုံးပြီးသေကြလျှင် အပြစ်တင်ရန် မတတ်နိုင်တော့။ သေသောသူကိုအဘယ်သို့အပြစ်တင်နိုင်မည်နည်း။" ဟုဆိုကာဖျက်စေပြီး စစ်ကိုအနိုင်တိုက်ရာ ရန်သူမွန်တပ်ကြီး ပျက်ကာ ဗညားဒလပြေးပြီး အခြားတပ်မှူးဖြစ်သူ မင်းရဲအောင်နိုင်မှာ ဆင်ထက်တွင်ကျဆုံးလေသည်။ နောက်တစ်ရက် တပင်ရွှေထီးရောက်သော် ဖမ်းဆီးမိသည့် ဆင်မြင်းလူသုံ့ပန်းအများကိုဆက်သရာ ကျေနပ်လွန်းလှသဖြင့် [[ဘုရင့်နောင်]] ဟူသောဘွဲ့ကိုပေးပြီး လှိုင်မြို့ကိုထပ်တိုးစားစေသည်။ == ပြည်တိုက်ပွဲ == ပြည်မြို့အနီး အင်္ဂပူ သို့ရောက်လျှင် ဗညားဒလဦးဆောင်သည့် မိမိကြည်းတပ်ပျက်ကြောင်းကြားကာ စိတ်ချောက်ချားလှသဖြင့် တပ်ကို အင်္ဂပူတွင်ချပြီး မိဖုရားမောင်းမ နှင့် သားသမီးများကို ပြည်မြို့ထဲသို့ခေါ်ကာ ပြည်မင်း နရပတိ နှင့်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးလေသည်။ ထိုသို့ဆွေးနွေးရာ မိမိတို့ ဟံသာဝတီ-ပြည် အင်အားဖြင့်မရနိုင်ဟုတွက်ကာ အထက်အင်းဝတွင် စိုးစံနေသည့်ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွား အားမဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီး အတူတိုက်ရန် ဖိတ်ခေါ်လေသည်။ သို့ဖြင့်ပြည်တွင် ဟံသာဝတီ-ပြည်-အင်းဝ ဟူသောတပ်ကြီးသုံးတပ်တို့ပေါင်းကာ တပင်ရွှေထီး၏ စစ်ကို ခုခံတိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ကြတော့သည်။ တပင်ရွှေထီးသည် မိမိကိုယ်တိုင် လှေစီးကာ ရန်သူတပ်အနီးသို့သွားပြီးစစ်ရေးငင်လေသော် ရန်သူတပ်တို့လည်း နောက်မှအမှတ်မဲ့လိုက်လေသည်။ အင်းပျောကျွန်းအလွန်တွင် အသင့်စောင့်နေသည့်ဘုရင့်နောင်တပ်က အတင်းတိုက်သဖြင့် အငိုက်မိကာ သုံ့ပန်းဖြစ်သူ၊ကြည်းသို့တက်ပြေးသူ တို့ဖြင့် တပ်ကြီးပျက်လေသည်။ ထိုအခါ မွန်မင်းသည် သမီးတော်ငယ်တစ်ပါးကို အထိန်းတော်အခြံအရံများနှင့်အတူ ဆင်ဖြင့်တင်၍ ဘေးလွတ်ရာသို့ ပြေးစေ၏။ == ဟံသာဝတီသို့ပြန်ခြင်း၊သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ နိဂုံး == ထိုသို့ ရေတပ်တွင် တပင်ရွှေထီးတပ်မှ အောင်ပွဲရအပြီးတွင် စစ်ရေးဆွေးနွေးရာ မိမိတို့အင်အားမှာ ရန်သူ မင်းသုံးပါးတို့၏တပ်များနှင့် စာလျှင် အလွန်ပင်အင်အားနည်းသဖြင့် မစွန့်စားလိုသဖြင့် ဟံသာဝတီသို့ ပြန်ရန် ဆုံးဖြတ်ကာ တပ်ကို ဆုတ်လေသည်။ ထိုအခါ မင်းသုံးပါးတို့ကလည်း ဟံသာဝတီကို အတူတိုက်ပြီး သုရှင်တကာရွတ်ပိကို နန်းပြန်တင်မည်ဟုတိုင်ပင်ကြသည်။ သို့ဖြင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိလည်း အင်္ဂပူရှိ မိမိတပ်သို့ပြန်လေပြီးတပ်ကိုတိုးချဲ့ရန်ကြိုးပမ်းသည်။ ထိုနောက် ဆင်ကျော့ထွက်ရာ လမ်းမှားကာ နောက်ပါတပ်များနှင့် ကွဲကွာသွားစဉ် နတ်မိမယ် တစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံပျော်မြူးအပြီး တွင် နတ်မိမယ်ပျောက်ကွယ်လေသည်။ တပ်သို့ပြန်ရောက်သော် နတ်မိမယ်အားတမ်းတလျက် မစားမအိပ်နိုင်ဖြင့် ရောဂါဆန်းဖြင့် ကွယ်လွန်လေသည်။ နောက် ပြည်ဘုရင်နရပတိနှင့် ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီကို တိုက်ရန် အကြံကိုလက်လျှော့ကြကာကျန်ရစ်သည့် မွန်မှူးမတ်၊ဆင်၊မြင်း၊သူရဲ၊စည်းစိမ်တို့ကို ခွဲဝေယူကြသည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိ ၏ သားတော်တစ်ပါးနှင့်သမီးတော်တစ်ပါးတို့ကို သိုဟန်ဘွားက သားသမီးမရှိသောကြောင့် မွေးစားမည်ဆိုကာ အင်းဝသို့ခေါ်သွားခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်နရပတိလည်း အရေးကြုံလျှင် မဟာမိတ်ရရန် မိမိနှမ၊မွန်မင်း၏မိဖုရားကို ရခိုင်မင်းထံဆက်သလေသည်။ သို့သော် သက္ကရာဇ် ၉၀ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နရပတိ နတ်ရွာစံ၍ ညီဖြစ်သူ ရှင်သရက် က မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံကာ ပြည်တွင် ထီးနန်းစိုးစံလေသည်။ = နယ်ပယ်များကိုဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခြင်း = == ဟံသာဝတီနန်းတော်ချဲ့ထွင်ခြင်း၊အနောက်ဘက်ပုသိမ်ဒေသကို စည်းရုံးခြင်း == ဟံသာဝတီသို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက် မွန်မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ အမှုထမ်း၊မှူးမတ်ဟောင်းများ လာရောက်သစ္စာခံသည်ကို ရှုတ်ချဆက်ဆံခြင်းမရှိစေဘဲ စည်းစိမ်များပေးမြဲပေးစေကာ စည်းရုံးစေပြီး မွန်-မြန်မာ ဟူ၍ခွဲခြားခြင်းအလျဉ်းမရှိပဲ တန်းတူပင် မြောက်စားသည်။ ပုသိမ် ၃၂ မြို့သို့လည်းသစ္စာတော်ခံများစေလွတ်ကာ သစ္စာပေးသည်။ နောက်ရှေးမွန်ဘုရင်များလက်ထက်ကရှိခဲ့သည့် နန်းတော် ဧရိယာကို တောင်ဘက်သို့ထပ်မံတိုးချဲ့စေကာ ရွှေမောဓေါဘုရားခြေရင်းတိုင်ရောက်စေသည်။(ရှေးမွန်တို့၏ နန်းတော်မှာ ယခုကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်နေရာမဟုတ်ပါ။ ကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်မှာ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်မှ တည်ခဲ့သောနန်းတော်ဖြစ်သည်။)နောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၁ တွင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင် အားမိမိနှင့်ထပ်တူအာဏာကုန်ပေးအပ်ကာ နိုင်ငံအားအုပ်ချုပ်စေသည်။ ထို့အတူ ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင် မင်းရဲသိင်္ခသူ([[မင်းကြီးဆွေ]])အား မိမိ၏ ဌာနေ တောင်ငူနန်းတွင် ဘုရင်ခံရာထူးပေးကာ မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးဖြင့် အုပ်ချုပ်ရန် အပ်နှင်းပြန်သည်။ ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း မင်းရဲသီဟသူ သို့တိုးမြင့်ပေးသည်။ == မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ခြင်း == သက္ကရာဇ် ၉၀၂ တွင် [[မုတ္တမ]]မင်း စောဗညားမှာ ဩဇာခံသည်မရှိပဲ အရှေ့ဘက်တစ်လွှားတွင် အင်အားကြီးလာသည့်အတွက် ချီတက်နှိမ်နှင်းရန် ပြင်ဆင်လေသည်။ စောဗညားမှာ သုရှင်တကာရွတ်ပိနှင့်လည်းကောင်း၊ [[မော်လမြိုင်]]စား ဗညားဦး နှင့်လည်းကောင်း၊ ယောက်ဖတော်စပ်သည့်အပြင် မုတ္တမ မှာလည်း ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည့်အတွက် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဖွံဖြိုးသည့်အပြင် နိုင်ငံခြားသား [[ပေါ်တူဂီ]] တို့ကိုလည်း အမြောက်တပ်ဖွဲ့ကာကြေးစားအမှုထမ်းစေသည်။ ထိုအချက်များကြောင့် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီး အားဩဇာမခံပဲနေခြင်းဖြစ်သည်။ဦးစွာသံတမန်စေကာ ငြိမ်းချမ်းစွာ လက်အောက်ခံရန်ကြိုးပမ်းသော်လည်း စောဗညားကငြင်းပယ်ရာမှ စစ်ချီရန် အကြောင်းဖန်တော့သည်။ တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင် ၁၃၀၊မြင်းသည် ၂၁၀ဝ၊စစ်သူရဲ ၁၃၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ကာ မြင်းတပ် ၃တပ်ကို ရှေ့ပြေးတပ်ချီစေသည်။ ဟံသာဝတီအားစောင့်ရန် အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာ(ရှင်နီတာ)ကိုတာဝန်ပေးသည်။ တစ်လကျော်မျှ မုတ္တမကို ဝန်းရံသော်လည်း အကြောင်းမထူးပဲ မြို့တွင်းမှ မုတ္တမတပ်များနှင့် မြို့ပြင်မှ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်တင် သင်္ဘောများရန်ကြောင့် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် ဖိဖိစီးစီး ခုခံသောကြောင့် အထိအပါး၊ကျဆုံးသူများလှသည်။ ထို့ကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာရှားပါးစေရန် မြို့ကိုရိက္ခာဖြတ်ခြင်း၊ မော်လမြိုင်စား ဗညားဦး ကို စည်းရုံးလက်အောက်ခံစေခြင်းတို့ကို ဦးစွာပြုလေသည်။ နောက် လှေတပ်ဝန် သမိန်ပရူ၏ အကြံအတိုင်း မုတ္တမမြို့ရိုးထက်မြင့်သည့် ဖောင်ခံတပ်ကြီး၊ပေါ်တူဂီလှေများကိုဖျက်စီးရန်ဖောင်တည်ဆောက်ကာ မီးတိုက်ရန်လောင်စာများတင်စေခြင်းတို့ကိုစီစဉ်သည်။ ညအချိန်တွင် ပေါ်တူဂီလှေများကို မီးဖောင်လွတ်ကာ ဦးစွာတိုက်ခိုက်ပြီး လှေသင်္ဘောများမီးလောင်ပျက်စီးလျှင် ဖောင်ခံတပ်ကြီးဖြင့် မုတ္တမမြို့ရိုးကို အပေါ်စီးမှ မိုးကာတိုက်ရာ မုတ္တမတပ်များ ခုခံနိုင်ခြင်းမရှိတော့ပဲ မြို့ကို ရလေသည်။ စောဗညားလည်းဆင်စီးကာ ဟံသာဝတီတပ်များကြားမှဖောက်ထွက်ရန်ကြိုးပမ်းရာ ဟံသာဝတီဆင်စီးအမတ်များဝန်းရံတိုက်သော်လည်း တိုက်ရည်ကောင်းလှ၍ မဖမ်းနိုင်ပဲရှိစဉ် ဘုရင့်နောင်၏ညီဖြစ်သူ နန္ဒကျော်သူ က စွယ်လကောက် အမည်ရှိဆင်နှင့်ဝင်တိုက်မှထွက်ပြေးလေရာကျန်အမတ်များဝိုင်းဖမ်းမိလေသည်။ ရက်ရှည်လများတိုက်ရသည့်စစ်အတွက် ဟံသာဝတီတပ်သားများက မကျေနပ်သောကြောင့် မြို့ကိုရသည်နှင့် လုရက်ဖျက်စီးခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်သည့်အတွက် မုတ္တမမြို့အတွင်း ငြိမ်သက်မှုမရှိသည်ကို ဦးစွာ ဖြေရှင်းရပြန်သည်။ ရေတပ်ဗိုလ်သမိန်ပရူအား မြောင်းမြကိုစားစေပြီး ရေတပ်အကြီးအမှူးခန့်သည်။ နောက် စောဗညားအား ကျအောင်တိုက်နိုင်သည့်အမတ်ကိုမေးရာ နန္ဒကျော်သူအား ညွှန်သောကြောင့် ချီးမွမ်းကာ မင်းကျော်ထင်ဘွဲ့ပေးကာချီးမြှောက်သည်။ နောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ညီနောင်ဝမ်းကွဲတော်သူ [[စောလဂွန်းအိန်(မုတ္တမစား)]]အား အဆောင်အယောင်ပေးပြီး မုတ္တမ ကိုစားစေပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ == သာဿနာရေးဆောင်ရွက်ခြင်း၊ပြည်သို့ချီတက်ခြင်း == ဟံသာဝတီသို့မရောက်မှီ ဒဂုံသို့ဝင်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတွင် အလှုကြီးစွာပြုလေသည်။ မွန်သံဃာ၊မြန်မာသံဃာများကို ၇ ရက်ပတ်လုံးဆွမ်းကပ်လှုကာ သဘင်ကြီးစွာခံလေသည်။ ဟံသာဝတီရောက်လျှင် ဝါတွင်းကာလရောက်ပြီးဖြစ်၍ ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်သို့ချီမည်ဟုမိန့်ကာ ဘုရင့်နောင်အား စစ်ရေးအပြင်အဆင်များကို ပြုစေသည်။ = ပြည်တိုက်ပွဲ = ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်သို့ချီတက်လေသည်။ ပြည်သို့ချီသည့် တပ်များမှာ တပင်ရွှေထီး၏ ဧကရာဇ်တပ်တော်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၃ တပ်တွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၂၀၊ဇလာကပင်းလှေငယ် ၅၀၊ကတ္တုလွန်းကြင်လှေ ၅၀ဝ၊လှော်ကားသံလှေကြီး ၈၀ဝ၊စစ်သူရဲ ၉၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ကြည်းတပ်ကို ဘုရင့်နောင်ဦးစီးကာ တပ် ၁၁ တပ်တွင် ဆင်၃၀ဝ၊မြင်း ၂၅၀ဝ စစ်သူရဲ ၇၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပေါင်း၏ စစ်သည်အင်အားမှာ ၁၇၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီနန်းစောင့် အဖြစ် သတိုးဓမ္မရာဇာနှင့် သက်ရှည်ကျော်ထင်တို့ကို တာဝန်ပေးသည်။ == ပြည်ကို ဝန်းရံခြင်း၊ရှမ်းစစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း == ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကြီးချီတက်လာသည်ကိုကြားလျှင် မြို့ရိုးပြစီးများကို ခိုင်ခံအောင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊ကျုံးမြောင်းခံကတုပ်တို့ကို စီရင်ခြင်း နှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်သည့်အပြင် အင်းဝမှ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားနှင့် ယောက်ဖတော် ရခိုင်ဘုရင်တို့ထံ စစ်ကူတောင်းလေသည်။ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားလည်း အထက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားအပေါင်းတို့ကို စုစည်းကာ တိုက်ဆင် ၈၀ဝ၊မြင်းသည် ၁၀ဝ၀ဝ၊စစ်သည်အင်အား ၁၆၀ဝ၀ဝ ပါတပ်ကြီးဖြင့် ချီလာသည်။ ထိုသတင်းကိုကြားသော် ဘုရင့်နောင်သည် တပင်ရွှေထီးအား ပြည်အနီးတွင် တပ်ချနေရန်လျှောက်ထားပြီး မိမိ၏ ကြည်းတပ်ဖြင့် ရှမ်းတို့ကို တိုက်ရန် တိုက်ဆင် ၁၅၀၊မြင်း၂၁၀ဝ၊စစ်သည် ၉၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ချီတက်သည်။ ရှေးဦးစွာဆင်များကို အင်အားပြည့်စေ တောတွင်း၌ရေချကာ ဝှက်ထားစေပြီးကျန်တပ်များကို စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းခွဲကာ ချီတက်စေသည်။ နောက် မြင်းတပ်များကို ရှေ့မှစစ်စမ်းချီစေရာ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကို တွေ့ပြီအမှတ်နှင့် အတင်းလိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ ကျန်တပ်များနှင့် တစ်ကွ တောတွင်းရှိဆင်တပ်များပါ ထွက်တိုက်သဖြင့် ရှမ်းတို့တပ်ပျက်ကာ သုံးဆယ်စား၊ရောက်စောက်စား နှင့် နောင်မွန်စားစော်ဘွားများကို ဆင်နှင့်တကွရပြီး ဆင် ၆၀၊မြင်း ၃၀ဝ၀ကျော် နှင့် စစ်သည် ၂၀ဝ၀ကျော်တို့ကို သုံပန်းအဖြစ်ရလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလည်းယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်ကို အားရလှသည့်အတွက် မင်းညီမင်းသားတို့၏အဆောင်အယောင်ရှိသရွေ့ကို ချီးမြင့်သည်။ သို့သော် ပြည်ဘုရင်မင်းခေါင်မှာ အညံ့ခံသည်မရှိပဲ အပြတ်ခုခံကာ ရခိုင်မှ ယောက်ဖတော်၏ စစ်ကူအလာကို စောင့်လျက်ပင်ရှိသည်။ == ချီတက်လာသည့် ရခိုင်စစ်ကိုအနိုင်ရခြင်း == ရခိုင်ဘုရင်လည်း ညီတော် မင်းအောင်လှအားတိုက်ဆင် ၁၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၊စစ်သည်၅၀ဝ၀ဝ နှင့်ကြည်းကြောင်း၊သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းကို ကတ္တူလွန်းကြင်လှေ ၇၀ဝ၊စစ်သည် ၇၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ရေကြောင်း အသီးသီးစေလွတ်ကာ စစ်ကူပို့သည်။ စစ်ကူပို့သည့်အကြောင်းကို မင်းခေါင်သိစေရန် စာရေးကာ သံစေလေရာ ဟံသာဝတီတပ်မှ ဖမ်းမိပြီး အကြောင်းဆုံသိလျှင် ရခိုင်ရေတပ်ကိုတားဆီးရန် ပုသိမ်စား သမိန်ဗြပိုက်၊မြောင်းမြစား သမိန်ပရူ၊ခဲပေါင်စား သမိန်သံကျယ်၊ဒလစားသီရိဇေယျနော်ရထာတို့အား အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် စားသောမြို့အသီးသီးတို့ပြန်ကာ ခိုင်ခံအောင်ပြုစေသည်။ နောက် ဥယျာဉ်ပုကြောင်းမှချီလာသည့် ရခိုင်ဘုရင့်ညီ၏ တပ်ကို ပြည်သို့အရောက်မခံတော့ပဲ ရှမ်းစော်ဘွားတို့ကို တိုက်သကဲ့သို့ပင် စစ်သုံးကြောင်းခွဲကာစစ်မြူ၍ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် ရဲဘုန်းစုံ ဆင်ကိုစီးပြီးတိုက်ရာ ရခိုင်စစ်လည်းပျက်ပြန်သည်။ ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ပုသိမ်၊မြောင်းမြ မြို့များသို့ရောက်နေသည့် ရခိုင်အိမ်ရှေ့မင်းလည်း ကူရန်အကြောင်းမထူးတော့ဟုမှတ်ကာ တပ်ဆုတ်ပြန်လေသည်။ == ဘုရင့်နောင်အားချီးမြှောက်ခြင်းနှင့်ပြည်ဘုရင် အညံ့ခံခြင်း == ဤသို့ စွမ်းစွမ်းတမံတိုက်ခိုက်သည့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား အိမ်ရှေ့မင်းအဆောင်အယောင်အကုန်ပေးကာ ချီးမြှောက်သည်။ သို့သော် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် တရားဝင်အမိန့်ပြန်ကာ သတ်မှတ်ခြင်းမဟုတ်ပေ။ နောက်ဆုံးတွင် ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်က အသက်ကိုလွတ်လျှင် အညံ့ခံမည့်အကြောင်းကို ဆရာတော်များထံမှ တစ်ဆင့်အရေးဆိုလာရာ တပင်ရွှေထီးလည်းလက်ခံ၏။ နောက် မင်းခေါင်အား မိဖုရား နှင့်တကွ တောင်ငူသို့ပို့စေပြီး မင်ရဲသီဟသူ(တောင်ငူဘုရင်ခံ)အားစောင့်ကျပ်စေသည်။ နောက် အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာအား မင်းမြောက်တန်ဆာ၊အဆောင်အယောင် တို့ကို ပေးအပ်၍ ပြည်ဘုရင်ခံအဖြစ် နန်းတင်ပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေ၏။ = အင်းဝနှင့် စစ်ခင်းခြင်း = == အင်းဝနန်းတွင်းအပြောင်းအလဲများ == ထိုသို့ တပင်ရွှေထီး၏ နယ်ပယ်မှာ တောင်ငူ၊ပြည်နှင့် ဟံသာဝတီမွန်သုံးရပ်ထိကျယ်ပြန့်လာချိန်တွင် [[အင်းဝ]]တွင်မူရှမ်းမင်း[[သိုဟန်ဘွား]]၏ ရက်စက်မှု၊ဘာသာမဲ့တစ်ပါးအနေဖြင့် ရဟန်းတော်များကိုသတ်ဖြတ်မှုနှင့် အဆင်အခြင်မဲ့ ရမ်းကားမှုတို့ကြောင့် အင်းဝနယ်တစ်လွှားတွင် မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေရသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာအမတ်ကြီးဖြစ်သူ [[မင်းကြီးရန်နောင်]]က သိုဟန်ဘွားအား သင်္ကြန်မင်္ဂလာပြုဟန်လှည့်ဖျားပြီး ကိုယ်တိုင်ပင်ဓားဖြင့်သတ်လေသည်။ မှူးမတ်များက မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတက်ရန် ဝိုင်းလျှောက်ကြသော်လည်း လက်မခံပဲ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းအား နန်းအပ်ရန် ပြောကြားကာရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၉၀၄ တွင် အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းမှ အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းယူစိုးစံလေသည်။ နောက်စော်ဘွားအပေါင်းအားစည်းရုံးကာ ပြည်ကိုဦးစွာတိုက်ပြီး တောင်ငူကို သိမ်းပိုက်ရန်စီမံလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၀၅ တွင် ပြည်သို့ချီသည့် စော်ဘွားတို့၏တပ်ကြီးတွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၃၀ဝ၊လှော်ကားကြော့လှေ ၃၀ဝ၊ကုန်လှေ ၅၀ဝ၊ စစ်သည် ၁၂၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ရေကြောင်း၊တိုက်ဆင် ၁၂၀ဝ၊မြင်း ၁၀ဝ၀ဝ၊စစ်သည် ၁၆၀ဝ၀ဝ တို့ကကြည်းကြောင်း ဖြင့် ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပါဝင်လေသည်။ == ပြည်မှသတိုးဓမ္မရာဇာခုခံခြင်း၊ဟံသာဝတီမှ စစ်ကူချီတက်ခြင်း == ပြည်ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာ သည်စော်ဘွားတပ်ကြီးချီလာသည်ကိုသိလျှင် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီး ထံသို့လူစေလွတ်ကာ စစ်ကူချီလာရန်လျှောက်ထားခြင်း၊ပြည်မြို့ကို ခိုင်ခံ့နိုင်သမျှခိုင်ခံ့အောင်စီစဉ်ခြင်း၊ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေသည်။ စော်ဘွားတို့ရောက်လျှင် မြို့ကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ဝန်းရံ မြဲဝန်းရံနေရသည်။ ထိုစဉ် ဟံသာဝတီမှ တပင်ရွှေထီးသည် အောက်ပြည်အောက်ရွာရှိ မွန်၊မြန်မာ၊ကရင် စစ်သည်၊သူရဲရှိသမျှကို စုစည်းကာ ရေတပ်၊ကြည်းတပ်အဖြစ်ဖွဲ့လေသည်။ မင်းတရားရွှေထီး၏ ဘုရင့်ရေတပ်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၂ တပ်တွင် လှေကြီး မျိုးစုံ ၈၀ဝ၊ လှောကားသံလှေ ၃၀ဝ၊ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀ဝ၊စစ်သည် ၉၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ဘုရင့်နောင် ဦးစီးသည့် ကြည်းတပ် ၉ တပ်တွင် ဆင် ၈၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀၊စစ်သည် ၁၂၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ သာယာဝတီ အရောက်တွင် ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပေါင်းကာတပ်ချနေသည်။ == ပြည်တိုက်ပွဲ == ပြည်မှ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ချီလာသည်ကိုကြားလျှင် စစ် နှစ်ဖက်ညှပ်မည်ကိုစိုးသဖြင့် ပြည်မှ မြောက်ဘက်သို့တပ်ဆုတ်ကာနေလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်သည် စစ်မြူသော်အားဖြင့် တိုက်လှေကြီး ၄၀ တွင် စစ်သည် ၄၀ဝ၀နှင့် အမြောက်ကြီးများအားတင်ကာ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်စေသည်။ ထိုအခါစော်ဘွားတို့လည်း အင်အားနည်းသည်ဟုထင်ပြီး လှေများဖြင့် ပေါ့လျော့စွာလိုက်ရာ ဘုရင့်နောင်ကအမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်သော် မြုပ်လေသည်။ စော်ဘွားတို့၏လှေတပ်ပျက်သော် ဟံသာဝတီတပ်ကို မြေထဲသရက်သို့တိုင်ချီတက်လေသည်။ နောက်မကြာမှီ အင်းဝမှ ရိက္ခာ မလာနိုင်လျှင် စော်ဘွားတို့ တပ်ဆုတ်ရလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်က ကြည်းကြောင်း၊တပင်ရွှေထီးက ရေကြောင်း အသီးသီးလိုက်တိုက်လျှင် စော်ဘွားတို့အကျအဆုံးများကာ ဟံသာဝတီဖက်မှ လူသူသုံ့ပန်းများစွားရလေသည်။ မင်းတရားရွှေထီးလည်း စလင်း၊စလေ၊ပုခန်းငယ်၊ရွာသာ၊ပုဂံမြို့များတိုင်အောင်ချီတက်သိမ်းပိုက်ကာ မိမိမှူးမတ်များကို စားစေသည်။ နောက်အနီးအပါးမှ သစ္စာခံလာသည့် သူများကို စည်းစိမ်မပျက်ချမ်းသာပေးပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ = ရာဇဘိသေကခံခြင်း = == သာဿနာအရေးဆောင်ရွက်ခြင်း == သက္ကရာဇ် ၉၀၆ အရောက်တွင် ဟံသာဝတီအနောက်ဘက် မွန်ကျောင်းတွင် ကျောင်းတော်ကြီးဆောက်စေကာ [[မွန်သံဃရာဇာ|မွန်ဆရာတော်]]အား မဟာသံဃရာဇာ ဟုဘွဲ့တော်ဆက်ကပ်ပြီးသာဿနာပိုင်အဖြစ်တင်သည်။ နောက်အလှုကြီးပေးကာသဘင်ခံသည်။ ဆင်မြှိုတွင် စေတီတော်တည်ပြီး တံတိုင်း ၄ ဖက်တွင် ရွှေကျောင်း ၄ ဆောင်ဆောက်သည်။ == တပင်ရွှေထီးနှင့်ခေမနော == ထိုသို့ဟံသာဝတီတွင် စိုးစံစဉ် ခေမနော အမည်ရှိ နွားမ မှဖွားသည်ဆိုသော မိန်းမပျို၏ သတင်းကြီးလာလေသည်။(အမှန်တွင် တစ်စုံတစ်ယောက်မှ မွေးဖွားပြီး နွားခြံတွင်လာရောက်စွန့်ပစ်သွားခြင်းမျိုးသာဖြစ်နိုင်သည်။)မကျိုကို အမည်ရှိ သူဌေး၏ခြံအတွင်းတွင်တွေ့ရှိရပြီး သူဌေးက သမီးအရင်းအမှတ်နှင့်မွေးစားထားခြင်းဖြစ်ကာ ရှစ်နှစ်အရွယ်ပင်ရှိသော်လည်း အလွန်ပင်ချောမောလှပကြောင်းထင်ရှားလေ၏။ တစ်နေ့သော် မင်းတရားရွှေထီး ဥယျာဉ်တော်ထွက်လျှင် ခေမနောကိုတွေ့လျှင်မိဖုရားအဖြစ်သိမ်းပိုက်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ခေမနောမှာ အသက်ငယ်ငယ်ဖြင့် မင်းတရားရွှေထီး ၏မိဖုရားဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ == မွန်ဆံဖြတ်ခြင်း၊ရာဇဘိသေကခံခြင်း == ခေမနော၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊မွန်တို့အရပ်တွင်မြန်မာတို့ ထီးနန်းထူထောင်ရန်မဖြစ်နိုင်၊မွန်တို့သာမင်းပြုကိန်းရှိသည်ဟု အတိတ်တဘောင်ပေါ်သည်ကြောင့်လည်းကောင်းတပင်ရွှေထီးသည် မွန်ဆံဖြတ်လေသည်။ မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းဆိုသည်မှာ အရှေ့နဖူးပေါ်တွင် တစ်လက်မခန့်ဆံချန်ပြီးအညီအညာ ဖြတ်ကာ၊နောက်တွင် ကုလားဆံထုံးကဲ့သို့ထုံးခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မွန်မြန်မာ မှူးမတ်များခြံရံပြီးလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင် အကုန်၊ မွန်မင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင် အကုန်တို့ကို လက်ဝဲ၊လက်ယာခင်းကျင်းပြီး [[ဘိသိက်|ရာဇဘိသေက]]ခံကာ နန်းတက်ပွဲကျင်းပလေသည်။ နောက် တစ်လအကြာတွင် [[ရန်ကုန်|ဒဂုံ]] သို့သွားရောက်ကာ[[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]ကို ရွှေချပူဇော်ပြန်သည်။ = ရခိုင်သို့ချီခြင်း = == ရခိုင်သို့စစ်ချီခြင်း == ရခိုင်သို့ချီတက်ရန် စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း သို့ဖြင့် ပြည်ကိုအလိုတော်ပြည့်သော၊မင်းဗာကြီးသည်ပြည်ကိုစစ်ကူ‌ပေး‌ခဲ့ရာကနေတပင်ရွှေထီးသည်ရခိုင်သို့စစ်ချီဖို့ရန် ရေတပ်တွင် တပ် ၁၅ တပ်ပါဝင်ပြီးအင်အားမှာ တိုက်လှေကြီး ၇၀ဝ၊လှော်ကားသံလှေ ၅၀ဝ၊ရိက္ခာလှေ ၅၀ဝ နှင့် စစ်သည် ၃၅၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ပြီး၊ဘုရင့်နောင်ဦးဆောင်သည့် ကြည်းတပ်တွင်တပ် ၂၀ ပါဝင်ပြီး အင်အားမှာ ဆင် ၆၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ၉၀၈ ခုနှစ်၊တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၄ ရက်၊တနင်္လာနေ့တွင် စစ်ချီလေသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တောင်ငူတပ်ရင်း လေးခု (လူ ၄၀၀၀၊ မြင်း ၁၀၀၊ ဆင် ၁၀ ကောင်) သည် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ ဘုရင့်ညီတော် မင်းအောင်လှ ဦးဆောင်သော ရခိုင်ပြည် ဒုတိယမြို့ဖြစ်သည့် သံတွဲမြို့သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ကျူးကျော်သူများကို မောင်းထုတ်ရန် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ငူသည် ကြီးမားသောအင်အားဖြင့် ရေကြောင်းမှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာကာ (လူ ၁၉၀၀၀၊ မြင်း ၄၀၀၊ ဆင် ၆၀၊ စစ်သင်္ဘော ၈၀၊ သံချပ်ကာစစ်သင်္ဘော ၅၀၊ ကုန်တင်သင်္ဘော ၁၀ စီး၊ ) တောင်ငူတပ်များသည် ရခိုင်တောင်ပိုင်းကို လျင်မြန်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦး၏ ကုန်းမြေနှင့် ရေတပ် တပ်ဖွဲ့များက စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း အရှိန်မထိန်းနိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ငူတပ်များသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့နှင့် မနီးမဝေး မြို့တော်ဟောင်း လောင်ကြီးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ရောက်ရှိလာသည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် တောင်ငူတပ်များသည် မြောက်ဦးစစ်တပ်ကို လောင်ကြီးမှ နှင်ထုတ်ကာ ခိုင်ခံ့သော ရခိုင်မြို့တော်ကို ဝန်းရံထားကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြောက်ဦးမြို့အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရုံးများကိုပင် ဖောက်ဖျက်ခဲ့ကြသော်လည်မင်းပင်သည်မြို့၏ ရေလှောင်ကန်များကို ဖွင့်လိုက်သောအခါ ရေလွှမ်းသွားခဲ့သည်။ ကာလရှည်ကြာ ဝိုင်းရံထားရန် ဆန္ဒမရှိသော်လည်း မင်းဘင်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်က သဘောတူခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များသည် သုံးရက်အကြာတွင် ဆုတ်ခွာလာပြီး ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့သို့ ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။[၂]ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်(အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)<ref group="မင်းဗာကြီးလက်ထက်ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်">အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)</ref> = ယိုးဒယားနှင့် စစ်ခင်းခြင်း = မြန်မာတို့လက်တွင်း အယုဒ္ဒယ နေပြည်တော်ကြီး ကျရောက်ခဲ့စဉ်က ထိုင်းရာဇဝင်တွင် မြန်မာဘုရင်အား လျာမဲဘုရင် ဟုခေါ်ဝေါ် သမုတ်ခဲ့၏။ အမှန်ဆိုရင် ထိုခေတ်က ယိုးဒယားကို စစ်ပြုခဲ့သည့် မြန်မာဘုရင်မှာ နှစ်ပါးရှိသည်။ တစ်ပါးမှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၍ နောက်တစ်ပါးမှာ ဘုရင့်နောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ ရာဇဝင်ကို ပီပြင်စွာ ရှင်းထုတ်မှု အရ ဗမာလျာမဲဘုရင်မှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၏။ ခရစ်နှစ် ၁၅၁၆ ခုနှစ် တစ်နေ့သော နံနက်လင်းအားကြီး အချိန်တွင် ဖွားမြင်သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ လျှပ်တပြက် အတွင်း ဘုရင့်လက်နက်တိုက်တော်မှ ဓားသွားလှံများ လျှပ်စီးကဲ့သို့ အရောင် တလျှပ်လျှပ် တောက်ပကုန်သဖြင့် ဟူးရားအမတ် များက ကုမာရကိုယ်တော် လူလားမြောက်လျင် ကြီးမြတ်သည့် အဂ္ဂဗျူဟာရှင် ဖြစ်မည်ဟု ဟောကိန်းထုတ်ကြသည်။ [http://www.yinsanainemon.com/search?updated-max=2008-05-04T08%3A11%3A00-07%3A00&max-results=5]{{Dead link|date=January 2021 }} သက္ကရာဇ် ၉၀၈ တွင် တပင်ရွှေထီး အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် ရခိုင်သို့ချီကြောင်းကြားလျှင် အယုဒ္ဒယမင်း ဗြသာဓိရာဇာ(မဟာချက္ကရဖက်) သည်ထားဝယ်နှင့်ရေး မြို့များကိုတိုက်စေသည်။ ထားဝယ်စားမှာ မခုခံနိုင်သဖြင့် ရေး သို့ဆုတ်ကာပူးပေါင်းရသည်။ နောက် မြို့စားနှစ်ဦးတို့လည်း မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးထံ လူစေကာ အကြောင်းကြားသဖြင့် ဗညားဦးဟံသာဝတီသို့ စာပို့ကာ လျှောက်တင်သည်။ == စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း၊တိုက်ပွဲများ == ထို့ကြောင့် တပင်ရွှေထီးသည် အရှေ့ဘက်မှမြို့စားရွာစားများကို ပေါင်းကာ တပ်ကြီးဖွဲ့စေသည်။ ရေတပ်တွင် မုတ္တမစား လဂွန်းအိန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ပြီး လှေကြီး ၁၀ဝ၊ လှေငယ် ၃၀ဝ၊ စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြင့်လည်းကောင်း၊ကြည်းတပ်တွင် ဗညားဦးအား တပ် ရှစ်တပ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ကာ ဆင် ၂၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀၊စစ်သည် ၈၀ဝ၀ ဖြင့် လည်းကောင်း ထားဝယ်သို့ချီတက်စေသည်။ ထိုအခါ ယိုးဒယားတို့လည်း ထားဝယ်မှ ဆုတ်ကာ တနင်္သာရီ တွင်တပ်ချနေသည်။ မော်လမြိုင်စားဦးဆောင်သည့် တပ်များ တောင်ပဘုံ ရောက်လျှင် နှစ်ဖက် အပြင်းတိုက်ရာ ယိုးဒယား မှ ကံပူရီစား ပြေးရလေသည်။ နောက် ယိုးဒယားအမတ်ဖြစ်သူ အောက်ဗြလဂွန်းအိန်မားကို အရှင်ရသည်။ မင်းတရားရွှေထီးလည်း အောင်ပွဲရသူများကို ချီးမြင့်မြောက်စားပြီး ယိုးဒယားသို့ချီရန်စစ်တပ်ကြီး ပြင်စေပြန်သည်။ == တပ်ဖွဲ့ကာယိုးဒယားချီတက်ခြင်း == တပ်ဖွဲ့ရာတွင်ရေတပ်မပါပဲ ကြည်းတပ်သီးသန့်ဖြစ်သည်။ အင်အားမှာတပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင်၂၀ဝ၊မြင်း ၈၀ဝ၀ နှင့်စစ်သည် ၄၀ဝ၀ ဖြစ်ပြီး ပေါ်တူဂီကြေးစား စစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆိုဝါရက် ဒေမယ်လို(Diogo Soraez de Mello)နှင့် ကြေးစားပေါ်တူဂီ စစ်သား ၄၀ဝ ခန့်လည်းပါဝင်သည်။ ၎င်းမှာ အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်အတွင်းကာလတွင်မွန်တို့ဖက်မှ ကူညီဖူးသည့်နိုင်ငံခြားသားများနှင့် ယခုတပင်ရွှေထီးလက်ထက်တွင် ပုန်ကန်သူမုတ္တမစား စောဗညား ထံတွင် အမှုထမ်းသည့် ပေါ်တူဂီများမှလွဲလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်များထံတွင် ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားသားများ အမှုထမ်းသည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ စစ်ချီလမ်းကြောင်းမှာ [[ဟံသာဝတီ]]မှ [[မုတ္တမ]]၊ [[မော်လမြိုင်]] ထိုမှ [[အတ္တရံမြစ်]]အတိုင်း ချီတက်ပြီး [[ဘုရားသုံးဆူတောင်ကြား]]ကိုဖြတ်ကာကံပူရီ(ယခု ကတ်ချနာဘူရီ)၊ထိုမှ [[အယုဒ္ဒယ]]ဖြစ်သည်။ == တိုက်ပွဲများ၊အယုဒ္ဒယကို ဝန်းရံခြင်း == ပထမဆုံး တိုက်ပွဲမှာ ကံပူရီ ဖြစ်ပြီး ယိုးဒယားမင်းကိုယ်တိုင် ဦးစီးသောစစ်တပ်ဖြစ်ကာ ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်နှင့်အတွေ့တွင် ဘုရင်ပြေးသဖြင့် တပ်ပျက်ကာ ဘုရင့်သားတော် နှင့် ညီတော်တို့ကို ဖမ်းမိလေသည်။ နောက် အယုဒ္ဒယထိချီတက်ကာ မြို့ကို တိုက်သော်လည်း မြို့ရိုးမြင့်ပြီး မြို့ပတ်လည်တွင်ရေရစ်ဝိုင်းနေသည့်အတွက် မြို့ကို ကျအောင်မတိုက်နိုင်ဖြစ်ကာ တစ်လကြာ ဝန်းရံနေရပြန်သည်။ ထိုအခါ အယုဒ္ဒယ အားနည်းစေရန် ကျန်ယိုးဒယားမြို့များကို ယူမည်ဟုတွေးကာ တပင်ရွှေထီးက ရံတပ်ကို နုတ်ကာ ကမန်ပိုက် သို့ချီလေသည်။ == ယိုးဒယားမင်း၏တပ်ကြီးကို အနိုင်ယူခြင်း == ထိုသို့ တပင်ရွှေထီး တပ်ကို မြို့မှခွာကြောင်း ကြားလျှင် ယိုးဒယားမင်းသည် တပ်ကြီးသုံးတပ် ဖွဲ့ကာ နောက်မှလိုက်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်အားရှေ့တပ်အဖြစ်ထားကာ မင်းတရားရွှေထီးသည် ဇေယျဒိသာဆင်ကိုစီးပြီးတိုက်ရန်ပြင်သည်။ သို့သော် ရှေ့ဖျားမှ ဘုရင့်နောင်တပ်သည် ရန်သူတပ်များ ကအနီးဆုံးအထိရောက်လာသဖြင့် မင်းတရားရွှေထီးအားစောင့်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့လေရာ ယိုးဒယားတပ်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ရလေတော့သည်။ စစ်သုံးကြောင်းလုံးကို မြန်မာတို့က အနိုင်တိုက်နိုင်သဖြင့် ယိုးဒယားတို့တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားမက် ဩယားလဂွန်းအိန်မားကို ဆင်နှင့်တကွရ၏။ သုံ့ပန်းအမြောက်အမြားကိုလည်းဖမ်းမိပြီး တပင်ရွှေထီးထံဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်ကာ ဆုလာဘ်တော်များပေးသည်။ ထို့ပြင် ရဲရင့်စွာတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့်ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ဇေယျသီဟ(နောင်တွင် [[နန္ဒဘုရင်|ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင်]])ကို လည်း မင်းရဲကျော်စွာ ဘွဲ့ပေးသည်။ ကမန်ပိုက်သို့ဆက်လက်ချီတက်ပြီး မြို့ကိုသိမ်းကာ တပ်ချနေလေရာ ယိုးဒယားမင်းထံမှ တမန် ၂ ဦးစေလာကာ သစ္စာခံမည့်အကြောင်း၊တိုက်ဆင် ၃၀၊ ငွေ ၃၀ဝ နှင့်တနင်္သာရီဆိပ်ကမ်းမှ အခွန်တော်ကို နှစ်စဉ်ဆက်သမည့်အကြောင်း လျှောက်လေသည်။ ထို့အပြင် ဆင်နှစ်စီးကိုလည်းဆက်သလာရာစစ်ပြေငြိမ်းရန်သဘောတူကာ ယိုးဒယား မင်း၏ညီတော် ဩယားပိဿလောက်နှင့် ဩယားသုဝဏ္ဏလောက်တို့ကို ဟံသာဝတီသို့လိုက်စေသည်။ နောက်တပ်ကို ဟံသာဝတီသို့ပြန်လှည့်ရာ ၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်တွင် ပြန်ရောက်သည်။ (အချို့ရာဇဝင်များတွင် မြန်မာတို့ အယုဒ္ဒယကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ပြန်သည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။) = မင်းတရားရွှေထီးအကျင့်ပျက်ပြားလာခြင်း = ထိုသို့ မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံကို ကြီးထွားရန် သိမ်းသွင်းနိုင်သမျှသိမ်းသွင်းဖို့ကြိုးပမ်းခဲ့သော တပင်ရွှေထီးသည် များမကြာမှီတွင်ပင် အရက်၏ကျေးကျွန်ဖြစ်လာခဲ့ရလေသည်။ ထိုသေရည်သေရက်ကို ဖော်စပ်ကာဆက်သသူမှာ လူမျိုးခြားပေါ်တူဂီတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒီယိုဂို ဆွာဇို ဒီမဲလို၏တူ ဖြစ်သည်။၎င်းမှာ မင်းလိုလိုက်ကာ ပြောဆိုတတ်သူဖြစ်ပြီးသေနတ်ပစ်ကျွမ်းကျင်လှရာ တပင်ရွှေထီးက အလွန်သဘောကျနှစ်သက်သဖြင့် နန်းတွင်းသူတစ်ဦးနှင့် ပင်လက်ဆက်ပေးပြီး ချီးမြှောက်ထားသည်။ ၎င်းတက်ကျွမ်းသည့် သေရည်ချက်အတတ်ဖြင့် အရက်သေစာတို့ကို ဖော်စပ်ကာ သုံးဆောင်စေပြီးစည်းရုံးလေရာ တပင်ရွှေထီးမှာ အကြီးအကျယ်ပင် စွဲလမ်းကာ ထိုသေရည်တွင်သာ နှစ်မျှောနေပြီးတိုင်းရေးပြည်ရာများလစ်ဟင်းသည်ထက်လစ်ဟင်းလာလေတော့သည်။ ညီလာခံမထွက်နိုင်တော့သည့်အပြင် မှူးမတ်များက အရေးအရာရှိ၍လျှောက်တင်လေတိုင်း ဘုရင့်နောင်အားဆုံးဖြတ်စေခြင်း၊ မှားယွင်းစွာ ဆုံးဖြတ်ခြင်းတို့ကြောင့် မှူးမတ်တို့က ဘုရင့်နောင်အား ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ရန်လျှောက်သော်လည်း လက်မခံပဲ နေလေသည်။ နောက် ဒီယိုဂို ကိုလည်း ရွှေငွေအမြောက်အမြားပေးကာ သင်္ဘောတစ်စီးနှင့် ပြန်လွတ်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့ရှိစဉ် တောင်ငူဘုရင်ခံဖြစ်သူ မင်းရဲသီဟသူ([[မင်းကြီးဆွေ]]၊ဘုရင့်နောင်၏ဖခင်)နတ်ရွာစံလေသည်။ ထို့ကြောင့်လစ်လပ်သည့် တောင်ငူဘုရင်ခံရာထူးကို ဘုရင့်နောင်၏ညီ ဖြစ်သူ [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]အားပေးလေသည်။ ဘုရင့်နောင်ကိုမူ "ငါနှင့်အတူဖြစ်သည်။ မြို့စားရာထူးများအထွေအထူးပေးရန်မလို" ဟုဆိုလေသည်။ = တပင်ရွှေထီး၏ နောက်ဆုံးနေ့များ = မင်းတရားရွှေထီး အကျင့်ပျက်ပြားလျှင် ဟံသာဝတီရှိမှူးမတ်များလည်း ဘုရင့်နောင်ကိုသာ အားထားပြီး ဘုရင့်နောင်ကလည်း ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ပေးကာ နေလေသည်။ == မွန်တို့သူပုန်ထခြင်း == ထိုသို့သောအချိန်တွင် မွန်တို့ထဲမှ မင်းလောင်းဆိုသူပေါ်ထွက်လာကာ မွန်တို့ပုန်ကန်ကြလေသည်။ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ [[သမိန်ထောရာမ]] မှာမွန်မင်း [[ဒုတိယဗညားရံ|ဗညားရံ]]အိမ်နိမ့်ဘဝတွင် မထင်မရှားမွေးဖွားခဲ့သည့် သားဖြစ်ပြီး မွန်မင်းမျိုးရိုးဟုဆိုကာ ရဟန်းလူထွက်ပြီး ပုန်ကန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို သမိန်ထောရာမ မှာအလွန်ဇွဲသတ္တိကောင်းလှသူအဖြစ် ကြော်ကြားသည်။ မွန်တို့ မကော်တွင် တပ်ချကာနေကြောင်းကြားလျှင် ဘုရင့်နောင်က ညီတော်နန္ဒယောဓာနှင့် မှူးမတ်များကို ချီတက်တိုက်ခိုက်စေသည်။ မကော်တွင် တိုက်ခိုက်ကြရာ သမိန်ထောရာမ တပ်ပျက်ကာနောက်လိုက်များဖြင့်ပြေးလေသည်။ နောက် သန်လျင်စား နန္ဒကျော်ထင်(ဘုရင့်နောင်၏ညီ) ဟံသာဝတီတွင်ရောက်နေပြီးသန်လျင်တွင်မရှိကြောင်းသိလျှင် သန်လျင်ကို ဝင်တိုက်ကာ အခိုင်အလုံနေသည်။ ထိုသို့ သမိန်ထောရာမ၏ ပုန်ကန်မှုတစစ ကြီးထွားလာသည်ကို တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ဘုရင့်နောင် ကိုယ်တိုင်ချီတက်မှသာ ပြီးလွယ်မည်ဟုဆိုကာ တပ်ကြီးဖွဲ့ပြီး စေလွတ်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်လည်း တပင်ရွှေထီး၏ လုံခြုံရေးကို စိတ်မချသဖြင့် ညီတော် တောင်ငူစား [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]၊မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန် နှင့် အပါးတော်ခစားသည့် [[သမိန်စောထွတ်]]တို့ကို စောင့်လျှောက်ရန်တာဝန်ပေးမှာကြားပြီး စစ်ထွက်လေသည်။တင်ကိုယု သေနာပတီ == သမိန်စောထွတ်အကောက်ကြံခြင်း၊တပင်ရွှေထီးလုပ်ကြံခံရခြင်း == သမိန်စောထွက်မှာ မွန်တိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်အလျှောက် မွန်ဒေသကို မြန်မာတို့လာရောက်စိုးစံနေသည်ကို ကျေနပ်သူမဟုတ်ပေ။ အခွင့်အခါကိုစောင့်လျှက်တပင်ရွှေထီးအနားတွင် ခစားနေသူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းတရားရွှေထီးအား လှည့်စားရန် ပုဏ္ဏားများကို လာဘ်ထိုး ကာဇာတာမသန့်ကြောင်း၊ဟံသာဝတီနန်းတော်မှ ခွာပြီးအရပ်တပါးတွင် ယာယီစံသင့်ကြောင်း လျှောက်စေသည်။ တပင်ရွှေထီးလည်း ယုံမှတ်ပြီး ယာယီစံရန် အရပ်ကိုရှာစေရာ သမိန်စောထွတ်က ပန်းတရော် တွင်နေရာသင့်ကြောင်း လျှောက်တင်ပြီး ပန်းတရော်တွင် ယာယီနန်းဆောက်စေသည်။ သီဟသူနှင့် စောလဂွန်းအိန် တို့တားသော်လည်း အရာမထင်တော့ပေ။ နောက် သီဟသူအား ဟံသာဝတီ နန်းစောင့်အဖြစ်ထားကာ စောလဂွန်းအိန်၊သမိန်စောထွတ် တို့ကိုခေါ်ဆောင်ပြီး ပန်းတရော်သို့သွားလေသည်။ ပန်းတရော်ရောက်လျှင် စစ်ရေးအချက်အချာဒေသဖြစ်သည့်စစ်တောင်းကိုစားသော မင်းမဟာလွန်ကြောင်းသိလျှင် အထွေအထူးမစဉ်းစားပဲ အနားရှိ သမိန်စောထွတ်ကို စားရန်ပေးပြန်သည်။ ထို့ပြင် သမိန်စောထွတ်၏ ညီနှစ်ဦးအား အနားတွင် ဓားလွတ်ကိုင်ခစားစေခဲ့သည်။ တစ်လခန့်အကြာတွင် ရခိုင်တပ်သို့ပြောင်းရွှေ့စံရန်ဆိုပြန်ရာ ဟံသာဝတီနှင့် ဝေးရာရခိုင်တပ်သို့ရွှေ့ပြန်သည်။ ရခိုင်တပ်အရောက်တွင် ဆင်ဖြူတော် ပေါ်သည်ဟုဆိုကာ အယုံသွင်းပြီး မုတ္တမစား အားဆင်ဖြူတော်ဖမ်းရန် အတွက်လူသူများသွားရောက်ခေါ်ယူစေသည်။ တပ်ကိုလည်း ကသာ(ယခုကသာဖြစ်မည်မထင်ပါ။ သိသူများဖြည့်ပေးစေချင်ပါသည်။)သို့တပ်မံရွှေ့ပြောင်းပြီး အင်ကလိန်ဘုရားအနီးတွင် တပ်တည်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် အနားတွင် စိတ်ချယုံကြည်လောက်သည့် မှူးမတ်မရှိတော့သည့်အချိန်တွင် သမိန်စောထွတ်နှင့် ညီနှစ်ဦးတို့က သက္ကရာဇ် ၉၁၂ခု၊ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ည ၃ ချက်တီးအကျော်တွင် ဓားဖြင့်လည်ကိုဖြတ်၍ လုပ်ကြံရာ အိပ်ပျော်နေသည့် တပင်ရွှေထီး လွန်လေသည်။ = အကျဉ်းချုပ် = မင်းတရားရွှေထီး၊လျှာနက်မင်း(ထိုင်းမူ)ဟုလည်းခေါ်ကြသည့် တပင်ရွှေထီးသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အတော်ပင်ထင်ရှားသည့် ဘုရင်ဖြစ်ပြီး တောင်ငူရာဇဝင်၊ဒုတိယပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အစရှိသည့်သမိုင်းကြောင်းများတွင် အမြဲပါဝင်နေသူဖြစ်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် နန်းတက်ပြီး အသက် ၃၅ နှစ်၊ နန်းသက် ၂၀ အဝင်တွင်လုပ်ကြံခံရပြီး ကွယ်လွန်သည်။ ထူးခြားချက်များမှာ မည်သည့် မိဖုရားကိုမှ တရားဝင် မိဖုရားကြီးအဖြစ် မထားခဲ့ခြင်း၊ အသက် ၈ နှစ်သာရှိသေးသည့် မွန်မိန်းမပျို ခေမနောကိုမိဖုရားအဖြစ်သိမ်းယူခြင်း၊အရက်သေစာ ခုံမြင်ကာဘဝပျက်ရခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ယိုးဒယားကိုတိုက်ခိုက်သည့်ပထမဆုံးမြန်မာမင်းအဖြစ်လည်း သမိုင်းတွင်သည်။ တိုက်သမျှစစ်တွင် ရှူံးသည်မရှိ အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်းတွင်းအမှူထမ်း သမိန်စောထွတ်ကို အယုံကြည်လွန်ကာ ၎င်း၏လုပ်ကြံခြင်းခံရသည်။ သေလွန်ချိန်တွင် ခေါင်းပြတ်မှာ မျက်တောင်ခတ်လျက်ပင်ရှိနေသေးသည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။ = နောက်ဆက်တွဲ = ထိုသို့ တပင်ရွှေထီးလွန်လျှင် သမိန်စောထွတ်က သမိန်စက္ကဝေါ ဘွဲ့ခံကာ စစ်တောင်းတွင် မင်းပြုသည်။ နောက် မကြာမီ [[ဟံသာဝတီ]]သို့ ပြောင်းရွှေ့နန်းတက်သည်။ တောင်ငူစားသီဟသူမှာ ဟံသာဝတီကိုစွန့်ခွာပြီး တောင်ငူသို့အရောက်ပြေးကာ မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံပြီး သီးခြားမင်းပြုသည်။ ပြည်စား သတိုးဓမ္မရာဇာလည်း သတိုးသူ ဘွဲ့ခံကာ ပြည်တွင် သီးခြားမင်းပြုသည်။ သမိန်ထောရာမမှာ မုတ္တမဒေသသို့ရွှေ့ပြီး သမိန်စောထွတ်နှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေသည်။ ကျန်အထက်မြန်မာပြည်ဒေသရှိ မြို့စားရွာစားများလည်း မိမိတို့ဒေသလုံခြုံရေးကို ပြင်ဆင်ကာ မည်သည့်ဖက်မှ မပါဝံ့ဘဲနေသည်။ ထိုအခါ [[ဒလ]]သို့ရောက်နေသည့် [[ဘုရင့်နောင်]]သည် မွန်အမှူထမ်းများကို သစ္စာပေးကာ [[ဒလ]]အနီးအပါးတွင် ချန်ရစ်စေပြီး [[တောင်ငူ]]သို့ ဦးစွာချီတက်ကာ ညီတော်မင်းခါင်အား တိုက်သည်။ တောင်ငူကိုရလျှင် တောင်ငူမှ အင်အားကိုယူပြီး [[ပြည်]]၊[[ဟံသာဝတီ]]၊ [[အင်းဝ]]အစရှိသဖြင့် အဆင့်ဆင့် သိမ်းပိုက်ကာ [[ဒုတိယ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံကြီး]]ကြီးကို အရှိန်မပျက် ဆက်လက်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ = ရည်ညွှန်းကိုးကား = * မင်းတရားရွေထီးနှင့်ဘုရင့်နောင်-ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်အစအဆုံး * မြန်မာမင်းများအရေးတော်ပုံကျမ်း (၆) စောင်တွဲ == ဆက်စပ်စာမျက်နှာများ == * [[ဘုရင့်နောင်]] * [[ဟံသာဝတီ]] {{နတ်}} {{တောင်ငူခေတ်}} [[ကဏ္ဍ:အပြင် ၃၇ မင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူမင်းဆက်]] 0xddrf5jj83e76cnjti8q118ogf5uh6 1036953 1036952 2026-06-09T04:03:24Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036953 wikitext text/x-wiki {{merge|တပင်ရွှေထီး (မြန်မာ ၈၉၂-၉၁၂)}} '''တပင်ရွှေထီး''' (၁၆ ဧပြီ ၁၅၁၆ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀) သည် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]၏ ဒုတိယမြောက် မင်းအဖြစ် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မိခင်နိုင်ငံတော်ငယ်ဖြစ်သော တောင်ငူနိုင်ငံကို စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအမြင်များဖြင့် ချဲ့ထွင်ကာ အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသော မြန်မာ့ပထဝီဝင်နယ်ပယ်ကို ပေါင်းစည်းပြီး [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] သို့မဟုတ် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ၎င်း၏ မွေးစားနောင်တော်လည်းဖြစ်၊ စစ်သေနာပတိလည်းဖြစ်သော [[ဘုရင့်နောင်]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ အောက်မြန်မာပြည် ဟံသာဝတီမွန်နိုင်ငံ၊ ပြည်မြို့ နှင့် အထက်မြန်မာပြည် ပုဂံဒေသတို့အထိ အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> {{Infobox royalty | name = တပင်ရွှေထီး | title = တောင်ငူမင်းဆက် စုကတေးမင်း၊ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်သူ | image = Tabinshwehti Nat.jpg | image_size = 230px | caption = အပြင်သုံးဆယ့်ခုနစ်မင်းနတ်စာရင်းဝင် တပင်ရွှေထီးနတ်ရုပ်တု | reign = ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၅၃၀ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ | coronation = ၁၅၃၁ (တောင်ငူ)<br>၁၅၄၁ (ပဲခူး)<br>၁၅၄၆ (ပုဂံ) | predecessor = [[မင်းကြီးညို]] | successor = [[ဘုရင့်နောင်]] | birth_date = ၁၆ ဧပြီ ၁၁၆ | birth_place = [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] | death_date = ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ (အသက် ၃၄ နှစ်) | death_place = [[ပန်းတနော်မြို့|ပန်းတနော်]]အနီး | burried = | spouse = ဓမ္မဒေဝီ (အဂ္ဂမဟေသီ)<br>ခလာသီရိ (ဟံသာဝတီမင်းသမီး)<br>ရာဇဒေဝီ | dynasty = [[တောင်ငူမင်းဆက်]] | father = [[မင်းကြီးညို]] | mother = ရတနာဒေဝီ (မြတ်လှ) | religion = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} တပင်ရွှေထီးကို တောင်ငူမင်းကြီး [[မင်းကြီးညို]]နှင့် သာမန်အရပ်သူ ခြုံစောင့်သမီး မြတ်လှ (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) တို့မှ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ "လုလင်ရဲခေါင်" ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်ငူထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီးနောက် ရှေးဟောင်းဗမာဘုရင်များ၏ ထုံးစံအတိုင်း မင်းကွန်းသျှင်ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို ဦးခေါင်းတွင် ဆံပင်တစ်ပင်တည်းသာ ရွှေကျစ်ဆံမြီးကျစ်၍ ထားရှိသောကြောင့် "တပင်ရွှေထီး" ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan"/> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့်မွေးဖွားခြင်း == အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ် ၄၀ စစ်ပွဲ အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် နှစ်ဖက်နန်းတက်သည့် မင်းများမှာ စစ်ကို လိုလိုလားလားပင် ဆက်လက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးတွင် ငြိမ်သက်မှုမရှိခဲ့သည်မှာ ကြာလာသည့်နည်းတူပင် နှစ်ဖက်သော မင်းဧကရာဇ်တို့၏ ဗဟိုအာဏာမှာလည်း တစ်စစ အားနည်းကာ လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်များက လေးစားမှု မရှိကြတော့ဘဲဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဟံသာဝတီ(မွန်)တို့၏ ဒေသအတွင်းတွင်မူ ထူးခြားစွာ တိုးတက်လာသည့် ပဒေသရာဇ်ဟု မရှိခဲ့သော်လည်း အင်းဝပိုင်နက်အတွင်းတွင်မူ အင်းဝနန်းတွင်း ဘုရင်ဖြစ်သူ [[ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိ]] အားနည်းလာခြင်း၊ မြောက်ဘက်မှ ရှမ်းစော်ဘွား(မိုးညှင်းစလုံ)တို့မငြိမ်မသက်ဖြင့် အင်အားကြီးလာခြင်းတို့ကြောင့် သရေခေတ္တရာ (ပြည်)၊ တောင်တွင်းကြီး နှင့် ကေတုမတီ(တောင်ငူ)တို့မှ ပဒေသရာဇ်တို့မှာ အင်းဝ၏ ဗဟိုအာဏာစက်ကို အတိအလင်းပင် ထောက်ခံမှုမရှိကြတော့ဘဲ သီးသန့်ထီးနန်းပြိုင်အဖြစ်စိုးစံလာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့သော ထီးနန်းပြိုင်များအတွင်းတွင် ကေတုမတီတောင်ငူမှ မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ မင်းကြီးညိုမှာ အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်ကာ အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီနှစ်ဖက်လုံးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်သည်။ သို့သော် နန်းလျာဖြစ်မည့် သားတော် မထွန်းကားနိုင်ဖြစ်နေချိန်တွင် ဆင်အုံကန် ဆည်ဖို့ရာမှ ကောက်ယူလာသည့် ဝါးနွယ်ကုန်းကျေးရွာမှ သူကြီးသမီး ခင်ဦးသည် သားတော် တပင်ရွှေထီးကို ဖွားမြင်လာခဲ့သည်။ မြန်မာမူတွင် အထွေအထူးသော နိမိတ်လက္ခဏာများမွေးဖွားချိန်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည်ဟု ဆိုခဲ့ကြသည့်အပြင်၊ ထိုင်းမူတွင်လည်း မွေးဖွားရာ၌ လျှာပေါ်တွင် မဲနက်သည့် အစက်လက္ခဏာများ ပါလာသည့်အတွက် လျှာနက်မင်း ဟုပင် ခေါ်တွင် မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည်။ မွေးဖွားလာရာ ဦးထိပ်တွင် ခမည်းတော် မင်းကြီးညိုကဲ့သို့ပင် ရွှေရောင်တောက်လက်သည့် ဆံမျှင်တစ်ချောင်း ပါလာသည့်အတွက် မင်းကြီးညိုက အထွေအထူး ဗေဒင်ကျမ်းဂန်လာတို့ဖြင့် အမည်မပေးတော့ဘဲ တပင်ရွှေထီးဟု ကိုယ်တော်တိုင် အမည်ပေးခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။ == နန်းတက်ခြင်း == မဟာသီရိဇေယျသာ သက်တော် ၇၂ နှစ်၊ နန်းသက် ၄၆ နှစ် သက္ကရာဇ် ၈၇၉၊ နတ်တော်လဆန်း ၅ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ ညဦးချိန်တွင် ရုတ်တရက်နာဖျားကာ နတ်ရွာစံလေသည်။ ထိုသို့ မင်းကြီးညိုနတ်ရွာစံလျှင် ချက်ချင်းပင် နေ့မကူးစေတော့ဘဲ ထိုည တစ်ချက်တီးအချိန်တွင် အသက် ၁၄ နှစ်သာ ရှိသေးသည့် တစ်ဦးတည်းသောသားတော် တပင်ရွှေထီးကို နန်းထက်သို့ တင်ကြလေသည်။ ထိုသို့ နန်းတက်ရာတွင် ရာဇဘိသေက ခံခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ နန်းသိမ်းပွဲအဖြစ်သာ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် ဘိသိက်ခံကာ နန်းတက်ခြင်းကို ဟံသာဝတီအား သိမ်းပိုက်လေပြီးမှ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ အသက်ငယ်ရွယ်လှသည့်သူ စိုးစံသော်လည်း အခြားသော မင်းများက လာရောက် ရန်စစ်ပြုခြင်း မရှိခဲ့သည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် တောင်ငူ၏ အင်အားကြီးပုံကိုခန့်မှန်းနိုင်သည်။ နန်းတက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်ပင် မိမိကို နန်းရံစေမည့် မှူးမတ်များကို ဘွဲ့ထူးများ၊ စည်းစိမ်များ ပေးခြင်းပြုလုပ်လေသည်။ အထိန်းတော်လည်းဖြစ်၊ ဖခင်၏ ပြည်ထောင်ဖက်လည်းဖြစ်သည့် [[မင်းကြီးဆွေ]] (ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင်)ကို မင်းရဲသိင်္ခသူ၊ ရှင်နီတာကို သတိုးဓမ္မရာဇာ၊ ရှင်သီဟကို စည်သူကျော်ထင်၊ ရှင်နတ်တော်ကို ဘယနန်သူ အစရှိသည့်ဘွဲ့များ ပေးပြီး မိမိနှင့် နို့စို့ဖက်ဖြစ်သူ၊ ညီအစ်ကိုအရင်းမျှချစ်ခင်သူ၊ မိမိ၏ အစ်မတော် [[သခင်ကြီး]]နှင့်ရည်ငံနေသူ ရှင်ရဲထွတ်အား '''[[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]''' ဟူသည့်ဘွဲ့ကိုပေးကာ အစ်မတော် သခင်ကြီးနှင့် လက်ဆက်ပေးလေသည်။ (အမှန်လည်း ညီနောင်အရင်းကဲ့သို့ ချစ်ကြည်ကြသည်။ နောင်တပင်ရွှေထီးလွန်ပြီး ဘုရင့်နောင်နန်းတက်ပြီးရာတွင် မကြာခဏပင် ညီတော် မင်းတရား၊ ညီတော်မင်းတရား ဟုပြောကြားလေ့ရှိသည်။) ထို့အတူ ရှင်ရဲထွတ်၏ညီမ ခင်ဘုန်းစိုး နှင့် ရှင်နီတာ၏သမီး ခင်မြတ်တို့ကို မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူကာ လက်ဝဲလက်ယာ မြှောက်စားလေသည်။ သို့သော် ဘိတ်သိက်မခံ၊ နန်းမတက်ဘဲ နေသကဲ့သို့ပင် မည်သူ့ကိုမျှ မိဖုရားကြီးအရာ မမြှောက်ဘဲနေခဲ့သည်မှာ တစ်သက်လုံးပင်ဖြစ်ကာ ၎င်းမှာ တပင်ရွှေထီး၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။ = နားထွင်းမင်္ဂလာပြုခြင်း = နန်းတက်ပြီး နှစ်နှစ်ကျော်အကြာ၊ အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်ရောက်လျှင် တပင်ရွှေထီးမှာ နားထွင်းခြင်း၊သျှောင်ထုံးခြင်း အမှုတို့ကို ပြုချိန်ရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့သောအချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမှာ ထူးဆန်းသော အကြံတို့ဖြစ်လာသည်။ အခြားမဟုတ်၊ ရန်သူဟံသာဝတီ မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ပိုင်နက်နေပြည်တော်အနီးတွင်ရှိသည့် ရွှေမောဓော ဘုရားရင်ပြင်တွင် ထိုနားထွင်းခြင်း၊ သျှောင်ထုံးခြင်း တို့ကို ပြုလုပ်လိုခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့သောမှူးမတ်တို့က အလွန်ရန်များလှသည်ကြောင့် မလိုအပ်ပဲ မစွန့်စားရန် လျှောက်တင်သော်လည်း၊ ယောက်ဖတော် ကျော်ထင်နော်ရထာက ဆန္ဒရှိလျှင် သွားရောက်နိုင်ရန် ထောက်ခံပြီး၊ ရဲရင့်သန်မာသည့် သူရဲကောင်းများ ခြံရံလျက် သွားသင့်ကြောင်းလျှောက်ရာ လက်ခံပြီး သူရဲကောင်းရွေးစေသည်။ သူရဲကောင်းရွေးပုံမှာ လက်မကို ထောင်စေလျက် လက်သည်းကြားတွင် အပ်စိုက်ပြီး တူနှင့်ထုစေသည်။ လက်မတွန့်သူ၊ မျက်နှာမပျက်သူကိုသာ ရွေးချယ်သည်။ ထိုသို့စမ်းသပ်ရာတွင် တပင်ရွှေထီး၏ သူရဲကောင်း ဗလရဲထင်မှာ မျက်နှာပျက်၊ လက်တွန့်သဖြင့် အရွေးမခံရပဲ ရှက်လှရာ ဗိုက်ကို ကိုယ်တိုင်ခွဲသည်။ နောက် အူစကိုဆွဲထုတ်ပြီး ကျော်ထင်နော်ရထာ လက်သို့ပေးကာ ပြေးရာ အူဆုံးလျှင်သေလေသည်။ ထိုအရာကိုမြင်ပြီး တပင်ရွှေထီးချသည့် မှတ်ချက်မှာ မြန်မာ့သမိုင်းတွင်သည့် စကားပင်။ “ငါ့ကျွန် ဗလရဲထင်မှာ မိုက်ကားမိုက်၏။ သို့သော်သတ္တိမူမရှိ..။” ဟုဖြစ်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် လက်ရွေးစင် သူရဲ ၅၀ဝ ရလျှင် ရန်သူနယ်မြေအတွင်းရှိ ရွှေမောဓောဘုရားသို့ သွားရောက်ကာ နားထွင်းခြင်းအမှုကို ရဲဝံ့စွာပြုလေသည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာ ဦးဆောင်သည့် အမတ်လေးကျိပ်နှင့် သူရဲ ၅၀ဝ ကစေတီတော် အောက်တွင်စောင့်ကြပ်ပြီး ပုဏ္ဏား ရှစ်ဦးက ရင်ပြင်ပေါ်တွင် တပင်ရွှေထီး ကို နားထွင်း၊ သျှောင်ထုံးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပေးလေသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်နေချိန်တွင် ဟံသာဝတီမှ သုရှင်တကာရွတ်ပိလည်း အမျက်ပြင်းစွာထွက်ကာ အမတ်ကြီးများဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့နှစ်ဦးကို တပ်များနှင့်စေလွှတ်ကာတိုက်ခိုက်စေသည်။ နားထွင်းမင်္ဂလာပြီးရာ ကိုယ်တိုင်ပင် သတ္တရုဇေယျ မြင်းကိုစီးလျက် ရန်သူတပ်ကို ကြုံးဝါးထိုးဖောက်ပြီး တောင်ငူသို့ပြန်လေသည်။ မွန်တပ်များမှာ တောင်ငူတပ်နောက်သို့ မလိုက်ဝံ့တော့ချေ။ = ဟံသာဝတီကိုလုပ်ကြံခြင်း နောက်ခံအကျဉ်း = ဟံသာဝတီကို ခရစ်နှစ် ၁၅၃၄ - ၁၅၃၃ - ၁၅၃၆ များတွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် စစ်ချီကျူးကျော် တိုက်ခိုက်သော်လည်း မနိုင်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးက ဥပါယ်ပရိယာယ် တမျိုးတဖုံ ပြောင်းလဲလိုက်ပြန်သည်။ မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီ နေပြည်တော်တွင် စစ်ဗျူဟာကျွမ်းကျင်သည့် စစ်ရေးစစ်ရာ စီမံကွပ်ကဲသူ သေနာပတိကြီး နှစ်ဦးရှိသည်။ တပင်ရွှေထီးက မိမိ၏ လျှို့ဝှက် အထောက်တော်အား စာချွန်လွှာပို့ ဆက်သားအဖြစ် ပုံဆောင်စေ၍ ဟံသာဝတီရှိ မွန်စစ်သေနာပတိ နှစ်ဦးထံစေလွှတ် လိုက်သည်။ စာချွန်လွှာပါ အကြောင်းအရာများမှာ- "စိတ်ချယုံကြည်ရသော သွေးသောက် အဆွေတော်တို့၏ တင်ပြတောင်းဆိုချက်ကို အကျွန်ုပ်ဝမ်းမြောက်စွာ လက်သင့်ခံပါသည်။ အဆွေတော်တို့၏ အကူအညီဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ အောင်ပွဲရပြီးသောအခါ အဆွေတော်တို့၏ အာသီသအတိုင်း ဧကန်ဆုလာဘ်တော် ချီးမြှင့်တော်မူမည်" ဟူသတည်း။ စာချွန်လွှာပို့ လျှို့ဝှက်အထောက်တော် များက အဖမ်းခံရစေရန် တမင်တကာ ကြံစည်၏။ ထိုစာချွန်လွှာသည် စီစဉ်ထားသည့် အတိုင်း သေနာပတိကြီးဆီ မရောက်ပဲ မွန်ဘုရင် လက်တွင်းသက်ဆင်းမိ လျက်သားဖြစ်သွားတော့၏။ ၎င်းသတင်းစကား ချဲ့ကားသွားသည့် အချက်ကား သေနာပတိနှစ်ဦး အာသီသဆန္ဒရှိသော ဆုလာဘ်တော်ဆိုသည်မှာ မုတ္တမ မြို့စားနှင့် ပဲခူးမြို့စား ပိုင်စားပိုင်စေဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်။ ရာဇဂုရု မင်းဆရာဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ သစ္စာတည်ကြည် ဖြောင့်မတ်သော စစ်သေနာပတိ နှစ်ဦး၏ သံတော်ဦးတင် လျှောက်လဲ ချက်ကို မွန်ဘုရင်က နားမဝင်တော့ `ချက်ချင်း ခေါင်းဖြတ်သတ်စေ´ ဟူသော ဘုရင့်အမိန့်တော်ကြောင့် မင်းမှုထမ်းတို့က တုန်တုန်ရီရီဖြင့် လက်တုန့်မနှေး သေဒဏ် ပေးလိုက်ကြလေသည်။ ဘုရင်၏ သေဒဏ်ကို ကြောက်ကြသောကြောင့် မည်သူ ကမျှ စောဒက မတက်ရဲကြတော့ပေ။ ဗမာတို့တွင် စစ်အင်အား နည်းပါးသော်လည်း စစ်သည်ဗိုလ်ပါ တို့က ဘုရင်ကို ချစ်ကြောက် ရိုသေကြ၏။ ဘုရင်ကလည်း စစ်မှူးစစ်ကဲတို့ကို တန်ဖိုးထား၏။ မွန်တို့မှာ စစ်အင်အားကြီးမားသော် လည်း မွန်ဘုရင်၏ နှလုံးသားမှာအရွယ်အစားမှာ လွန်စွာသေးငယ်၏။ ဥပါယ်တံမျှင်ကို မသိ စဉ်းစား ချင့်ချိန်ခြင်း မရှိပဲ စစ်သေနာပတိ နှစ်ယောက်ကို သတ်ရက်သည်။ စစ်သေနာပတိကြီး မရှိသောအခါ ဗမာတို့သည် မွန်နိုင်ငံတော်ကို လွယ်ကူစွာ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် မွန်နိုင်ငံတော်ကြီး ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ [http://www.yinsanainemon.com/search?updated-max=2008-05-04T08%3A11%3A00-07%3A00&max-results=5]{{Dead link|date=January 2021 }} == ပထမအကြိမ်စစ်ပြုခြင်း == သက္ကရာဇ် ၈၉၄ မှ ၈၉၆ အတွင်းတွင် တပင်ရွှေထီးသည် အင်အားကိုစုစည်းလျက်နေပြီး ၈၉၆ တွင်နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရန် အတွက်မှူးမတ်များကို ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားသိမ်းပိုက်ထားသည့် အင်းဝကိုသော်လည်းကောင်း၊ သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဟံသာဝတီကို သော်လည်းကောင်း၊ နရပတိစိုးစံသည့် ပြည်မြို့ သော်လည်းကောင်း မည်သည့်အရပ်သို့စစ်စမ်းချီတိုက်လျှင်ကောင်းမည် တိုင်ပင်ကြရာ ဟံသာဝတီကို စတင်တိုက်ခိုက်လျှင် ကောင်းမည်ဟု အကြံကိုရသဖြင့် ဟံသာဝတီသို့စစ်ချီလေသည်။ သို့ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၈၉၆ တွင် တိုက်ဆင် ၄၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့်သူရဲ ၄၀ဝ၀ဝ ပါသည့်တပ်ဖွဲ့ကာ ပဲခူးသို့ချီလေသည်။ လမ်းခရီးတလျှောက်တွင် အခုအခံကြီးမားစွာမတွေ့ပဲ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့တိုင်ရောက်ပြီး မြို့ကိုရံကာတိုက်လေသည်။ သို့သော် မွန်အမတ်ကြီးများဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ အခုအခံကောင်းလှသောကြောင့် ခုနှစ်ရက်အကြာတွင် တပ်ကို ဆုတ်လေသည်။ မြို့ကိုမရသော်ငြား တောင်ငူစစ်ကို ဟံသာဝတီကြောက်ရွံစေခြင်းဖြင့် အမြတ်ကြီးစွာရလေသည်။ == ဒုတိယအကြိမ်စစ်ပြုခြင်း == နောက်တစ်နှစ်(၈၉၇)တွင် အင်အားကို တိုက်ဆင် ၆၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့်သူရဲ ၆၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ချီတက်ပြန်သည်။ ပဲခူးမြောက်ဘက် ကျပ်ကတိုး အရပ်တွင် တပ်ချကာ သုံးလတိုင်တိုင်တိုက်သော်လည်း ပဲခူးဖက်မှ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်မြား ကို အသုံးပြုလေသဖြင့် အထိအပါးများသည်။ နောက် မိုးကာလရောက်သောကြောင့် တပ်ခေါက်ကာတောင်ငူသို့ ပြန်လေသည်။ == တတိယ အကြိမ်လုပ်ကြံခြင်း == ထိုသို့ဖြင့် ဟံသာဝတီသည် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်ငူစစ်ရန်ကို ခံရပြီးနောက် ထူးဆန်းသည့် အခြင်းအရာများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ကြယ်များ ၇ ရက်တိတိကြွေခြင်း၊ ဇုတ်သုတ် (အစုတ်အကြေဟုလည်းဆိုသည်။) တွင် အလျား အတောင် ၄၀ဝ၊ အထု အတောင် ၅၀ ရှိ ငါးကြီးတင်ခြင်း၊ အိပြုံးတောင်(အိမ်ပြုံးတောင်) အလိုလိုပြိုကျခြင်း၊ တောင်ပို့နှင့် ကုန်းမြေများ နေရာရွေ့ပြီး မြေသားအက်ကွဲခြင်း၊ ကျီးတစ်ကောင် ဥကင်သ ရာဇပလ္လင်တွင် လာနားရာ ကျန်ကျီးများ ဝိုင်းအာကြခြင်း၊ ဇမလနိမိတ်ကျောက်တိုင် ပဲ့ကျခြင်း၊ ပဲခူးမြစ်ရေနောက်ကျိခြင်းတို့ ဖြစ်ကာ ပြည်သူတို့အကြားတွင် နိုင်ငံပျက်ကိန်း ကြုံပြီဟုဆိုကာ ကြောက်ရွံခြင်းကြီးစွာဖြစ်ကြ၏။ သက္ကရာဇ် ၈၉၈ တွင် တပင်ရွှေထီးသည် အထိန်းတော် မင်းရဲသိင်္ခသူ (ရှင်ရဲထွတ်၏ဖခင်)ကို မြို့စောင့်ထားလျက် ရှင်ရဲထွတ်ကို ရှေ့မှချီစေပြီး သတိုးဓမ္မရာဇာကို နောက်တပ်ဦးစီးစေကာ ဟံသာဝတီသို့ချီပြန်သည်။ ယခုတစ်ခေါက်အင်အားမှာ ရှေ့နှစ်ကြိမ်ထက်ကြီးပြီး တိုက်ဆင် ၂၀ဝ၊ မြင်းသည် ၈၀ဝ၊ သူရဲ ၇၀ဝ၀ဝဖြစ်ကာ တပ်ပေါင်း ၇ တပ်ရှိသည်။ ကော်လိယ အရပ်တွင် မွန်တပ်ကြီးနှင့် ့ဖျားချီ ကျော်ထင်နော်ရထာတပ်တို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ရာ အင်အားမမျှသော်လည်း တောင်ငူတပ်မှာ ရဲရင့်လှသည့်အတွက် မွန်တို့အကျအဆုံးများလျက် ဆုတ်ခွာရပြီး မွန်တပ်ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ သမိန်ဗရူး နှင့်တကွ လူသူသုံ့ပန်းအများကို ဖမ်းရလေသည်။ တပင်ရွှေထီး ထံဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်အားရသဖြင့် စီးတော်မြင်း သတ္တရုဇေယျ ကို ဆုအဖြစ်ချီးမြှင့်သည်။ နောက် ဟံသာဝတီအနီးရှိ တနက်ခုံ အရပ်သို့ချီတက်စခန်းချပြီး ဟံသာဝတီကိုလုပ်ကြံရာ ယခင်အကြိမ်ကဲ့သို့ပင် အမြောက်မြား၏ အခုအခံကြောင့် မြို့ကိုမရနိုင်ပဲဖြစ်ရပြန်သည်။ နောက် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ အကြံပေးချက်အရ ဒဂုံ(ရန်ကုန်)သို့ချီကာ ရွှေတိဂုံစေတီ ခြေရင်းတွင် တပ်ချနေသည်။ ထိုနောက် တပင်ရွှေထီးသည် ရွှေတိဂုံစေတီတွင် တပ်စွဲနေပြီး ကျော်ထင်နော်ရထာက အနောက်ဘက်တစ်လွှားရှိ မွန်မြို့ရွာများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရာ ပုသိမ်၊မြောင်းမြ၊ ဒေးပသွယ်၊ သရိုင်းသရာ၊ခဲပေါင် မြို့များကိုရပြီး တောင်ငူသို့ပြန်လေသည်။ == ဟံသာဝတီမှ သံတမန်စေလွတ်လာခြင်း၊ပရိယာယ်ဖြင့် အားနည်းရန်ပြုခြင်း == ထိုသို့သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ရန်စစ်ပြုခံရသည်ရှိသော် [[ဟံသာဝတီ]]မှ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် [[တောင်ငူ]]ကို မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာနေလျှင် သက်သာရာရနိုင်သည်ဟုတွေးလျက် မိမိ၏ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ကို တစ်ဖွဲ့၊အခြားမှူးမတ်တို့ကို တစ်ဖွဲ့ ပေါင်းနှစ်ဖွဲ့တို့ကိုတစ်ချိန်တည်းပင် တောင်ငူသို့စေလွတ်သည်။ ထိုသို့ သံနှစ်ဖွဲ့ကို စေလာကြောင်း တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ပရိယာရ်ပြုကာ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးကို ဦးစားပေးပြီး၊ကျန်သံအဖွဲ့ကို သာမန်မျှသာ အရေးပေးကာ သွေးခွဲလေသည်။ ဟံသာဝတီသို့ပြန်ရောက်လျှင် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအား မသင်္ကာသည့် ကျန်မှူးမတ်တို့ ကကုန်းတိုက် လျှောက်ထားသည့်အတွက် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]]မှာ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအား ကြီးစွာသံသယ ဝင်လေသည်။ ထိုသို့သံသယဝင်သည်ကိုကြားလျှင် တပင်ရွှေထီးသည်ပရိယာရ်ဖြင့် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးကို မွန်မင်းသတ်စေရန်ကြံရာ အကြံအောင်ပြီး အမတ်ကြီးနှစ်ပါးတို့ ကို သုရှင်တကာရွတ်ပိ သတ်လေသည်။ သို့ဖြင့် [[ဟံသာဝတီ]] နန်းတွင် အမာခံသစ္စာရှိ အမတ်ကြီးများမရှိတော့ပဲ အားနည်းသွားရလေသည်။ == ဟံသာဝတီကို အောင်မြင်ခြင်း == ထိုသို့ ဟံသာဝတီမင်းသည် မိမိ၏သစ္စာရှိအမတ်ကြီးများကို အထင်လွဲကာ သတ်သည့်အကြောင်းကြားလျှင် တပင်ရွှေထီးသည် [[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]နှင့်တိုင်ပင်ပြီး ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်ရန် ကြည်း၊ရေနှစ်မျိုးပါသည့်စစ်တပ်ကြီးဖွဲ့လေသည်။ ကြည်းတပ်တွင်တိုက်ဆင် ၁၂၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့် သူရဲ၇၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ပြီး ရေတပ်တွင် အမြောက်ကြီးတင်သည့် တိုက်လှေ ၂၀ဝ နှင့်သူရဲ ၁၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီသို့မရောက်မှီတွင် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] လည်းအားကိုးဖွယ် အမတ်၊စစ်သူကြီး မရှိတော့သဖြင့် ယခင် အကြိမ်များကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည်ကို နားလည်ကာ ယောက်ဖတော် ပြည်ဘုရင်နရပတိ ထံသို့ စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ၊လှေ၇၀ဝဖြင့်ပြေးသည်။ ကြည်းတပ်တွင်ဆင်၂၀ဝ၊မြင်း၈၀ဝ၊သူရဲ ၂၀ဝ၀ဝဖြင့် ဗညားဒလ အားဦးဆောင်စေလျက်နောက်မှလိုက်စေသည်။ ထိုသို့ မွန်မင်းပြေးသော် တပင်ရွှေထီး၏ တောင်ငူတပ်မှာ [[ဟံသာဝတီ]]ကို အလွယ်တကူရလေသည်။ == [[နောင်ရိုးတိုက်ပွဲ]] -ဘုရင့်နောင်ဘွဲ့နှင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိကျဆုံးခြင်း == ဟံသာဝတီကို ရလျှင် စစ်ရေးကို အမြန်ဆွေးနွေးကာ သုရှင်တကာရွတ်ပိနောက်သို့လိုက်ရန်အတွက်ကြည်း၊ရေ နှစ်တပ်ဖွဲ့လေသည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာအား ကြည်းတပ် ၃ တပ်ဖြင့် ဗညားဒလ နောက်သို့လိုက်စေပြီး ကိုယ်တိုင်မူ လှေတပ်ကြီးဖွဲ့ကာ လှေ၃၅၀၊သူရဲ ၃၅၀ဝ၀ဝ ဖြင့်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့လှေတပ်အင်အားအလွန်ကြီးမားလာရသည်မှာ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အပြီးတွင် ရေလုပ်ကျွမ်းကျင်သည့် မွန်များကို မြောက်စားခြင်း၊ မွန်မင်း ဝှက်ခဲ့သည့်လှေများကို သိမ်းယူကာ သစ္စာခံသူများကို ချီးမြှောက်ခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကြည်းတပ်ချီသည့်အနော်ရထာ တွင်မူဆင်၅၀၊မြင်း၅၀ဝ သူရဲ ၁၀ဝ၀ဝတို့နှင့် ဆင်စီးအမတ် ၅ ကျိပ်သာပါသည်။ ထိုသို့လိုက်ရာ နောင်ရိုးအရပ်သို့ရောက်လျှင် တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ရန်သူတပ်၏အင်အားကိုစုံစမ်းစေရာ ရန်သူအင်အားမှာ မိမိထက် ၈ ဆမျှကြီးသည်ကို ကျော်ထင်နော်ရထာသိရလေသည်။ သို့သော် "စစ်တို့၏သဘောမှာအင်အားငယ်သည်ကြီးသည်မှာပဓာနမဟုတ်၊သူရသတ္တိနှင့်စစ်ပရိယာရ်သာပဓာနဖြစ်သည်။" ဟုဆိုကာ ချောင်းကို ကူးစေသည်။ ကမ်းပေါ်သို့ရောက်သော် တပင်ရွှေထီးမှ သံစေလာပြီး ၎င်းရောက်မှသာစစ်ကိုတိုက်ရန်မိန့်ကြားလာသော် "အရှင့်ဘုန်းတော်ကြောင့် အောင်နိုင်ပြီးဖြစ်သည်" ဟုလျှောက်တင်စေသည်။ နောက်လှေဖောင်တို့ကို ဖျက်စေရာ မှူးမတ်တို့က စစ်ရေးမလှသော်ပြေးရန်လှေမရှိလျှင် ခက်မည်ဟုဆိုကြလျှင် "ဖောင်တို့ကို မဖျက်လျှင် အနည်းငယ်စစ်ရေးမလှသည်တွေ့လျှင်နောက်သို့ချဉ်းလှည့်ပြေးရန်စဉ်းစားကြလိမ့်မည်။ ဖောင်တို့ကိုဖျက်မှသာ ရှေ့မှရန်သူကို နောက်မှရေဘေးဟူသောအသိဖြင့် ယတိပြတ်အနိုင်တိုက်ရန် စိတ်ရှိကြမည်။ မင်းတရားကြီးထံလျှောက်စေသည်မှာလည်း စစ်ကိုအနိုင်တိုက်ရန်ဖြစ်ပြီး ရှုံးပြီးသေကြလျှင် အပြစ်တင်ရန် မတတ်နိုင်တော့။ သေသောသူကိုအဘယ်သို့အပြစ်တင်နိုင်မည်နည်း။" ဟုဆိုကာဖျက်စေပြီး စစ်ကိုအနိုင်တိုက်ရာ ရန်သူမွန်တပ်ကြီး ပျက်ကာ ဗညားဒလပြေးပြီး အခြားတပ်မှူးဖြစ်သူ မင်းရဲအောင်နိုင်မှာ ဆင်ထက်တွင်ကျဆုံးလေသည်။ နောက်တစ်ရက် တပင်ရွှေထီးရောက်သော် ဖမ်းဆီးမိသည့် ဆင်မြင်းလူသုံ့ပန်းအများကိုဆက်သရာ ကျေနပ်လွန်းလှသဖြင့် [[ဘုရင့်နောင်]] ဟူသောဘွဲ့ကိုပေးပြီး လှိုင်မြို့ကိုထပ်တိုးစားစေသည်။ == ပြည်တိုက်ပွဲ == ပြည်မြို့အနီး အင်္ဂပူ သို့ရောက်လျှင် ဗညားဒလဦးဆောင်သည့် မိမိကြည်းတပ်ပျက်ကြောင်းကြားကာ စိတ်ချောက်ချားလှသဖြင့် တပ်ကို အင်္ဂပူတွင်ချပြီး မိဖုရားမောင်းမ နှင့် သားသမီးများကို ပြည်မြို့ထဲသို့ခေါ်ကာ ပြည်မင်း နရပတိ နှင့်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးလေသည်။ ထိုသို့ဆွေးနွေးရာ မိမိတို့ ဟံသာဝတီ-ပြည် အင်အားဖြင့်မရနိုင်ဟုတွက်ကာ အထက်အင်းဝတွင် စိုးစံနေသည့်ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွား အားမဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီး အတူတိုက်ရန် ဖိတ်ခေါ်လေသည်။ သို့ဖြင့်ပြည်တွင် ဟံသာဝတီ-ပြည်-အင်းဝ ဟူသောတပ်ကြီးသုံးတပ်တို့ပေါင်းကာ တပင်ရွှေထီး၏ စစ်ကို ခုခံတိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ကြတော့သည်။ တပင်ရွှေထီးသည် မိမိကိုယ်တိုင် လှေစီးကာ ရန်သူတပ်အနီးသို့သွားပြီးစစ်ရေးငင်လေသော် ရန်သူတပ်တို့လည်း နောက်မှအမှတ်မဲ့လိုက်လေသည်။ အင်းပျောကျွန်းအလွန်တွင် အသင့်စောင့်နေသည့်ဘုရင့်နောင်တပ်က အတင်းတိုက်သဖြင့် အငိုက်မိကာ သုံ့ပန်းဖြစ်သူ၊ကြည်းသို့တက်ပြေးသူ တို့ဖြင့် တပ်ကြီးပျက်လေသည်။ ထိုအခါ မွန်မင်းသည် သမီးတော်ငယ်တစ်ပါးကို အထိန်းတော်အခြံအရံများနှင့်အတူ ဆင်ဖြင့်တင်၍ ဘေးလွတ်ရာသို့ ပြေးစေ၏။ == ဟံသာဝတီသို့ပြန်ခြင်း၊သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ နိဂုံး == ထိုသို့ ရေတပ်တွင် တပင်ရွှေထီးတပ်မှ အောင်ပွဲရအပြီးတွင် စစ်ရေးဆွေးနွေးရာ မိမိတို့အင်အားမှာ ရန်သူ မင်းသုံးပါးတို့၏တပ်များနှင့် စာလျှင် အလွန်ပင်အင်အားနည်းသဖြင့် မစွန့်စားလိုသဖြင့် ဟံသာဝတီသို့ ပြန်ရန် ဆုံးဖြတ်ကာ တပ်ကို ဆုတ်လေသည်။ ထိုအခါ မင်းသုံးပါးတို့ကလည်း ဟံသာဝတီကို အတူတိုက်ပြီး သုရှင်တကာရွတ်ပိကို နန်းပြန်တင်မည်ဟုတိုင်ပင်ကြသည်။ သို့ဖြင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိလည်း အင်္ဂပူရှိ မိမိတပ်သို့ပြန်လေပြီးတပ်ကိုတိုးချဲ့ရန်ကြိုးပမ်းသည်။ ထိုနောက် ဆင်ကျော့ထွက်ရာ လမ်းမှားကာ နောက်ပါတပ်များနှင့် ကွဲကွာသွားစဉ် နတ်မိမယ် တစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံပျော်မြူးအပြီး တွင် နတ်မိမယ်ပျောက်ကွယ်လေသည်။ တပ်သို့ပြန်ရောက်သော် နတ်မိမယ်အားတမ်းတလျက် မစားမအိပ်နိုင်ဖြင့် ရောဂါဆန်းဖြင့် ကွယ်လွန်လေသည်။ နောက် ပြည်ဘုရင်နရပတိနှင့် ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီကို တိုက်ရန် အကြံကိုလက်လျှော့ကြကာကျန်ရစ်သည့် မွန်မှူးမတ်၊ဆင်၊မြင်း၊သူရဲ၊စည်းစိမ်တို့ကို ခွဲဝေယူကြသည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိ ၏ သားတော်တစ်ပါးနှင့်သမီးတော်တစ်ပါးတို့ကို သိုဟန်ဘွားက သားသမီးမရှိသောကြောင့် မွေးစားမည်ဆိုကာ အင်းဝသို့ခေါ်သွားခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်နရပတိလည်း အရေးကြုံလျှင် မဟာမိတ်ရရန် မိမိနှမ၊မွန်မင်း၏မိဖုရားကို ရခိုင်မင်းထံဆက်သလေသည်။ သို့သော် သက္ကရာဇ် ၉၀ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နရပတိ နတ်ရွာစံ၍ ညီဖြစ်သူ ရှင်သရက် က မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံကာ ပြည်တွင် ထီးနန်းစိုးစံလေသည်။ = နယ်ပယ်များကိုဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခြင်း = == ဟံသာဝတီနန်းတော်ချဲ့ထွင်ခြင်း၊အနောက်ဘက်ပုသိမ်ဒေသကို စည်းရုံးခြင်း == ဟံသာဝတီသို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက် မွန်မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ အမှုထမ်း၊မှူးမတ်ဟောင်းများ လာရောက်သစ္စာခံသည်ကို ရှုတ်ချဆက်ဆံခြင်းမရှိစေဘဲ စည်းစိမ်များပေးမြဲပေးစေကာ စည်းရုံးစေပြီး မွန်-မြန်မာ ဟူ၍ခွဲခြားခြင်းအလျဉ်းမရှိပဲ တန်းတူပင် မြောက်စားသည်။ ပုသိမ် ၃၂ မြို့သို့လည်းသစ္စာတော်ခံများစေလွတ်ကာ သစ္စာပေးသည်။ နောက်ရှေးမွန်ဘုရင်များလက်ထက်ကရှိခဲ့သည့် နန်းတော် ဧရိယာကို တောင်ဘက်သို့ထပ်မံတိုးချဲ့စေကာ ရွှေမောဓေါဘုရားခြေရင်းတိုင်ရောက်စေသည်။(ရှေးမွန်တို့၏ နန်းတော်မှာ ယခုကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်နေရာမဟုတ်ပါ။ ကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်မှာ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်မှ တည်ခဲ့သောနန်းတော်ဖြစ်သည်။)နောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၁ တွင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင် အားမိမိနှင့်ထပ်တူအာဏာကုန်ပေးအပ်ကာ နိုင်ငံအားအုပ်ချုပ်စေသည်။ ထို့အတူ ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင် မင်းရဲသိင်္ခသူ([[မင်းကြီးဆွေ]])အား မိမိ၏ ဌာနေ တောင်ငူနန်းတွင် ဘုရင်ခံရာထူးပေးကာ မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးဖြင့် အုပ်ချုပ်ရန် အပ်နှင်းပြန်သည်။ ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း မင်းရဲသီဟသူ သို့တိုးမြင့်ပေးသည်။ == မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ခြင်း == သက္ကရာဇ် ၉၀၂ တွင် [[မုတ္တမ]]မင်း စောဗညားမှာ ဩဇာခံသည်မရှိပဲ အရှေ့ဘက်တစ်လွှားတွင် အင်အားကြီးလာသည့်အတွက် ချီတက်နှိမ်နှင်းရန် ပြင်ဆင်လေသည်။ စောဗညားမှာ သုရှင်တကာရွတ်ပိနှင့်လည်းကောင်း၊ [[မော်လမြိုင်]]စား ဗညားဦး နှင့်လည်းကောင်း၊ ယောက်ဖတော်စပ်သည့်အပြင် မုတ္တမ မှာလည်း ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည့်အတွက် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဖွံဖြိုးသည့်အပြင် နိုင်ငံခြားသား [[ပေါ်တူဂီ]] တို့ကိုလည်း အမြောက်တပ်ဖွဲ့ကာကြေးစားအမှုထမ်းစေသည်။ ထိုအချက်များကြောင့် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီး အားဩဇာမခံပဲနေခြင်းဖြစ်သည်။ဦးစွာသံတမန်စေကာ ငြိမ်းချမ်းစွာ လက်အောက်ခံရန်ကြိုးပမ်းသော်လည်း စောဗညားကငြင်းပယ်ရာမှ စစ်ချီရန် အကြောင်းဖန်တော့သည်။ တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင် ၁၃၀၊မြင်းသည် ၂၁၀ဝ၊စစ်သူရဲ ၁၃၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ကာ မြင်းတပ် ၃တပ်ကို ရှေ့ပြေးတပ်ချီစေသည်။ ဟံသာဝတီအားစောင့်ရန် အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာ(ရှင်နီတာ)ကိုတာဝန်ပေးသည်။ တစ်လကျော်မျှ မုတ္တမကို ဝန်းရံသော်လည်း အကြောင်းမထူးပဲ မြို့တွင်းမှ မုတ္တမတပ်များနှင့် မြို့ပြင်မှ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်တင် သင်္ဘောများရန်ကြောင့် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် ဖိဖိစီးစီး ခုခံသောကြောင့် အထိအပါး၊ကျဆုံးသူများလှသည်။ ထို့ကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာရှားပါးစေရန် မြို့ကိုရိက္ခာဖြတ်ခြင်း၊ မော်လမြိုင်စား ဗညားဦး ကို စည်းရုံးလက်အောက်ခံစေခြင်းတို့ကို ဦးစွာပြုလေသည်။ နောက် လှေတပ်ဝန် သမိန်ပရူ၏ အကြံအတိုင်း မုတ္တမမြို့ရိုးထက်မြင့်သည့် ဖောင်ခံတပ်ကြီး၊ပေါ်တူဂီလှေများကိုဖျက်စီးရန်ဖောင်တည်ဆောက်ကာ မီးတိုက်ရန်လောင်စာများတင်စေခြင်းတို့ကိုစီစဉ်သည်။ ညအချိန်တွင် ပေါ်တူဂီလှေများကို မီးဖောင်လွတ်ကာ ဦးစွာတိုက်ခိုက်ပြီး လှေသင်္ဘောများမီးလောင်ပျက်စီးလျှင် ဖောင်ခံတပ်ကြီးဖြင့် မုတ္တမမြို့ရိုးကို အပေါ်စီးမှ မိုးကာတိုက်ရာ မုတ္တမတပ်များ ခုခံနိုင်ခြင်းမရှိတော့ပဲ မြို့ကို ရလေသည်။ စောဗညားလည်းဆင်စီးကာ ဟံသာဝတီတပ်များကြားမှဖောက်ထွက်ရန်ကြိုးပမ်းရာ ဟံသာဝတီဆင်စီးအမတ်များဝန်းရံတိုက်သော်လည်း တိုက်ရည်ကောင်းလှ၍ မဖမ်းနိုင်ပဲရှိစဉ် ဘုရင့်နောင်၏ညီဖြစ်သူ နန္ဒကျော်သူ က စွယ်လကောက် အမည်ရှိဆင်နှင့်ဝင်တိုက်မှထွက်ပြေးလေရာကျန်အမတ်များဝိုင်းဖမ်းမိလေသည်။ ရက်ရှည်လများတိုက်ရသည့်စစ်အတွက် ဟံသာဝတီတပ်သားများက မကျေနပ်သောကြောင့် မြို့ကိုရသည်နှင့် လုရက်ဖျက်စီးခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်သည့်အတွက် မုတ္တမမြို့အတွင်း ငြိမ်သက်မှုမရှိသည်ကို ဦးစွာ ဖြေရှင်းရပြန်သည်။ ရေတပ်ဗိုလ်သမိန်ပရူအား မြောင်းမြကိုစားစေပြီး ရေတပ်အကြီးအမှူးခန့်သည်။ နောက် စောဗညားအား ကျအောင်တိုက်နိုင်သည့်အမတ်ကိုမေးရာ နန္ဒကျော်သူအား ညွှန်သောကြောင့် ချီးမွမ်းကာ မင်းကျော်ထင်ဘွဲ့ပေးကာချီးမြှောက်သည်။ နောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ညီနောင်ဝမ်းကွဲတော်သူ [[စောလဂွန်းအိန်(မုတ္တမစား)]]အား အဆောင်အယောင်ပေးပြီး မုတ္တမ ကိုစားစေပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ == သာဿနာရေးဆောင်ရွက်ခြင်း၊ပြည်သို့ချီတက်ခြင်း == ဟံသာဝတီသို့မရောက်မှီ ဒဂုံသို့ဝင်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတွင် အလှုကြီးစွာပြုလေသည်။ မွန်သံဃာ၊မြန်မာသံဃာများကို ၇ ရက်ပတ်လုံးဆွမ်းကပ်လှုကာ သဘင်ကြီးစွာခံလေသည်။ ဟံသာဝတီရောက်လျှင် ဝါတွင်းကာလရောက်ပြီးဖြစ်၍ ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်သို့ချီမည်ဟုမိန့်ကာ ဘုရင့်နောင်အား စစ်ရေးအပြင်အဆင်များကို ပြုစေသည်။ = ပြည်တိုက်ပွဲ = ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်သို့ချီတက်လေသည်။ ပြည်သို့ချီသည့် တပ်များမှာ တပင်ရွှေထီး၏ ဧကရာဇ်တပ်တော်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၃ တပ်တွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၂၀၊ဇလာကပင်းလှေငယ် ၅၀၊ကတ္တုလွန်းကြင်လှေ ၅၀ဝ၊လှော်ကားသံလှေကြီး ၈၀ဝ၊စစ်သူရဲ ၉၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ကြည်းတပ်ကို ဘုရင့်နောင်ဦးစီးကာ တပ် ၁၁ တပ်တွင် ဆင်၃၀ဝ၊မြင်း ၂၅၀ဝ စစ်သူရဲ ၇၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပေါင်း၏ စစ်သည်အင်အားမှာ ၁၇၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီနန်းစောင့် အဖြစ် သတိုးဓမ္မရာဇာနှင့် သက်ရှည်ကျော်ထင်တို့ကို တာဝန်ပေးသည်။ == ပြည်ကို ဝန်းရံခြင်း၊ရှမ်းစစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း == ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကြီးချီတက်လာသည်ကိုကြားလျှင် မြို့ရိုးပြစီးများကို ခိုင်ခံအောင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊ကျုံးမြောင်းခံကတုပ်တို့ကို စီရင်ခြင်း နှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်သည့်အပြင် အင်းဝမှ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားနှင့် ယောက်ဖတော် ရခိုင်ဘုရင်တို့ထံ စစ်ကူတောင်းလေသည်။ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားလည်း အထက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားအပေါင်းတို့ကို စုစည်းကာ တိုက်ဆင် ၈၀ဝ၊မြင်းသည် ၁၀ဝ၀ဝ၊စစ်သည်အင်အား ၁၆၀ဝ၀ဝ ပါတပ်ကြီးဖြင့် ချီလာသည်။ ထိုသတင်းကိုကြားသော် ဘုရင့်နောင်သည် တပင်ရွှေထီးအား ပြည်အနီးတွင် တပ်ချနေရန်လျှောက်ထားပြီး မိမိ၏ ကြည်းတပ်ဖြင့် ရှမ်းတို့ကို တိုက်ရန် တိုက်ဆင် ၁၅၀၊မြင်း၂၁၀ဝ၊စစ်သည် ၉၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ချီတက်သည်။ ရှေးဦးစွာဆင်များကို အင်အားပြည့်စေ တောတွင်း၌ရေချကာ ဝှက်ထားစေပြီးကျန်တပ်များကို စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းခွဲကာ ချီတက်စေသည်။ နောက် မြင်းတပ်များကို ရှေ့မှစစ်စမ်းချီစေရာ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကို တွေ့ပြီအမှတ်နှင့် အတင်းလိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ ကျန်တပ်များနှင့် တစ်ကွ တောတွင်းရှိဆင်တပ်များပါ ထွက်တိုက်သဖြင့် ရှမ်းတို့တပ်ပျက်ကာ သုံးဆယ်စား၊ရောက်စောက်စား နှင့် နောင်မွန်စားစော်ဘွားများကို ဆင်နှင့်တကွရပြီး ဆင် ၆၀၊မြင်း ၃၀ဝ၀ကျော် နှင့် စစ်သည် ၂၀ဝ၀ကျော်တို့ကို သုံပန်းအဖြစ်ရလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလည်းယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်ကို အားရလှသည့်အတွက် မင်းညီမင်းသားတို့၏အဆောင်အယောင်ရှိသရွေ့ကို ချီးမြင့်သည်။ သို့သော် ပြည်ဘုရင်မင်းခေါင်မှာ အညံ့ခံသည်မရှိပဲ အပြတ်ခုခံကာ ရခိုင်မှ ယောက်ဖတော်၏ စစ်ကူအလာကို စောင့်လျက်ပင်ရှိသည်။ == ချီတက်လာသည့် ရခိုင်စစ်ကိုအနိုင်ရခြင်း == ရခိုင်ဘုရင်လည်း ညီတော် မင်းအောင်လှအားတိုက်ဆင် ၁၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၊စစ်သည်၅၀ဝ၀ဝ နှင့်ကြည်းကြောင်း၊သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းကို ကတ္တူလွန်းကြင်လှေ ၇၀ဝ၊စစ်သည် ၇၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ရေကြောင်း အသီးသီးစေလွတ်ကာ စစ်ကူပို့သည်။ စစ်ကူပို့သည့်အကြောင်းကို မင်းခေါင်သိစေရန် စာရေးကာ သံစေလေရာ ဟံသာဝတီတပ်မှ ဖမ်းမိပြီး အကြောင်းဆုံသိလျှင် ရခိုင်ရေတပ်ကိုတားဆီးရန် ပုသိမ်စား သမိန်ဗြပိုက်၊မြောင်းမြစား သမိန်ပရူ၊ခဲပေါင်စား သမိန်သံကျယ်၊ဒလစားသီရိဇေယျနော်ရထာတို့အား အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် စားသောမြို့အသီးသီးတို့ပြန်ကာ ခိုင်ခံအောင်ပြုစေသည်။ နောက် ဥယျာဉ်ပုကြောင်းမှချီလာသည့် ရခိုင်ဘုရင့်ညီ၏ တပ်ကို ပြည်သို့အရောက်မခံတော့ပဲ ရှမ်းစော်ဘွားတို့ကို တိုက်သကဲ့သို့ပင် စစ်သုံးကြောင်းခွဲကာစစ်မြူ၍ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် ရဲဘုန်းစုံ ဆင်ကိုစီးပြီးတိုက်ရာ ရခိုင်စစ်လည်းပျက်ပြန်သည်။ ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ပုသိမ်၊မြောင်းမြ မြို့များသို့ရောက်နေသည့် ရခိုင်အိမ်ရှေ့မင်းလည်း ကူရန်အကြောင်းမထူးတော့ဟုမှတ်ကာ တပ်ဆုတ်ပြန်လေသည်။ == ဘုရင့်နောင်အားချီးမြှောက်ခြင်းနှင့်ပြည်ဘုရင် အညံ့ခံခြင်း == ဤသို့ စွမ်းစွမ်းတမံတိုက်ခိုက်သည့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား အိမ်ရှေ့မင်းအဆောင်အယောင်အကုန်ပေးကာ ချီးမြှောက်သည်။ သို့သော် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် တရားဝင်အမိန့်ပြန်ကာ သတ်မှတ်ခြင်းမဟုတ်ပေ။ နောက်ဆုံးတွင် ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်က အသက်ကိုလွတ်လျှင် အညံ့ခံမည့်အကြောင်းကို ဆရာတော်များထံမှ တစ်ဆင့်အရေးဆိုလာရာ တပင်ရွှေထီးလည်းလက်ခံ၏။ နောက် မင်းခေါင်အား မိဖုရား နှင့်တကွ တောင်ငူသို့ပို့စေပြီး မင်ရဲသီဟသူ(တောင်ငူဘုရင်ခံ)အားစောင့်ကျပ်စေသည်။ နောက် အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာအား မင်းမြောက်တန်ဆာ၊အဆောင်အယောင် တို့ကို ပေးအပ်၍ ပြည်ဘုရင်ခံအဖြစ် နန်းတင်ပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေ၏။ = အင်းဝနှင့် စစ်ခင်းခြင်း = == အင်းဝနန်းတွင်းအပြောင်းအလဲများ == ထိုသို့ တပင်ရွှေထီး၏ နယ်ပယ်မှာ တောင်ငူ၊ပြည်နှင့် ဟံသာဝတီမွန်သုံးရပ်ထိကျယ်ပြန့်လာချိန်တွင် [[အင်းဝ]]တွင်မူရှမ်းမင်း[[သိုဟန်ဘွား]]၏ ရက်စက်မှု၊ဘာသာမဲ့တစ်ပါးအနေဖြင့် ရဟန်းတော်များကိုသတ်ဖြတ်မှုနှင့် အဆင်အခြင်မဲ့ ရမ်းကားမှုတို့ကြောင့် အင်းဝနယ်တစ်လွှားတွင် မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေရသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာအမတ်ကြီးဖြစ်သူ [[မင်းကြီးရန်နောင်]]က သိုဟန်ဘွားအား သင်္ကြန်မင်္ဂလာပြုဟန်လှည့်ဖျားပြီး ကိုယ်တိုင်ပင်ဓားဖြင့်သတ်လေသည်။ မှူးမတ်များက မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတက်ရန် ဝိုင်းလျှောက်ကြသော်လည်း လက်မခံပဲ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းအား နန်းအပ်ရန် ပြောကြားကာရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၉၀၄ တွင် အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းမှ အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းယူစိုးစံလေသည်။ နောက်စော်ဘွားအပေါင်းအားစည်းရုံးကာ ပြည်ကိုဦးစွာတိုက်ပြီး တောင်ငူကို သိမ်းပိုက်ရန်စီမံလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၀၅ တွင် ပြည်သို့ချီသည့် စော်ဘွားတို့၏တပ်ကြီးတွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၃၀ဝ၊လှော်ကားကြော့လှေ ၃၀ဝ၊ကုန်လှေ ၅၀ဝ၊ စစ်သည် ၁၂၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ရေကြောင်း၊တိုက်ဆင် ၁၂၀ဝ၊မြင်း ၁၀ဝ၀ဝ၊စစ်သည် ၁၆၀ဝ၀ဝ တို့ကကြည်းကြောင်း ဖြင့် ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပါဝင်လေသည်။ == ပြည်မှသတိုးဓမ္မရာဇာခုခံခြင်း၊ဟံသာဝတီမှ စစ်ကူချီတက်ခြင်း == ပြည်ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာ သည်စော်ဘွားတပ်ကြီးချီလာသည်ကိုသိလျှင် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီး ထံသို့လူစေလွတ်ကာ စစ်ကူချီလာရန်လျှောက်ထားခြင်း၊ပြည်မြို့ကို ခိုင်ခံ့နိုင်သမျှခိုင်ခံ့အောင်စီစဉ်ခြင်း၊ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေသည်။ စော်ဘွားတို့ရောက်လျှင် မြို့ကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ဝန်းရံ မြဲဝန်းရံနေရသည်။ ထိုစဉ် ဟံသာဝတီမှ တပင်ရွှေထီးသည် အောက်ပြည်အောက်ရွာရှိ မွန်၊မြန်မာ၊ကရင် စစ်သည်၊သူရဲရှိသမျှကို စုစည်းကာ ရေတပ်၊ကြည်းတပ်အဖြစ်ဖွဲ့လေသည်။ မင်းတရားရွှေထီး၏ ဘုရင့်ရေတပ်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၂ တပ်တွင် လှေကြီး မျိုးစုံ ၈၀ဝ၊ လှောကားသံလှေ ၃၀ဝ၊ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀ဝ၊စစ်သည် ၉၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ဘုရင့်နောင် ဦးစီးသည့် ကြည်းတပ် ၉ တပ်တွင် ဆင် ၈၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀၊စစ်သည် ၁၂၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ သာယာဝတီ အရောက်တွင် ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပေါင်းကာတပ်ချနေသည်။ == ပြည်တိုက်ပွဲ == ပြည်မှ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ချီလာသည်ကိုကြားလျှင် စစ် နှစ်ဖက်ညှပ်မည်ကိုစိုးသဖြင့် ပြည်မှ မြောက်ဘက်သို့တပ်ဆုတ်ကာနေလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်သည် စစ်မြူသော်အားဖြင့် တိုက်လှေကြီး ၄၀ တွင် စစ်သည် ၄၀ဝ၀နှင့် အမြောက်ကြီးများအားတင်ကာ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်စေသည်။ ထိုအခါစော်ဘွားတို့လည်း အင်အားနည်းသည်ဟုထင်ပြီး လှေများဖြင့် ပေါ့လျော့စွာလိုက်ရာ ဘုရင့်နောင်ကအမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်သော် မြုပ်လေသည်။ စော်ဘွားတို့၏လှေတပ်ပျက်သော် ဟံသာဝတီတပ်ကို မြေထဲသရက်သို့တိုင်ချီတက်လေသည်။ နောက်မကြာမှီ အင်းဝမှ ရိက္ခာ မလာနိုင်လျှင် စော်ဘွားတို့ တပ်ဆုတ်ရလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်က ကြည်းကြောင်း၊တပင်ရွှေထီးက ရေကြောင်း အသီးသီးလိုက်တိုက်လျှင် စော်ဘွားတို့အကျအဆုံးများကာ ဟံသာဝတီဖက်မှ လူသူသုံ့ပန်းများစွားရလေသည်။ မင်းတရားရွှေထီးလည်း စလင်း၊စလေ၊ပုခန်းငယ်၊ရွာသာ၊ပုဂံမြို့များတိုင်အောင်ချီတက်သိမ်းပိုက်ကာ မိမိမှူးမတ်များကို စားစေသည်။ နောက်အနီးအပါးမှ သစ္စာခံလာသည့် သူများကို စည်းစိမ်မပျက်ချမ်းသာပေးပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ = ရာဇဘိသေကခံခြင်း = == သာဿနာအရေးဆောင်ရွက်ခြင်း == သက္ကရာဇ် ၉၀၆ အရောက်တွင် ဟံသာဝတီအနောက်ဘက် မွန်ကျောင်းတွင် ကျောင်းတော်ကြီးဆောက်စေကာ [[မွန်သံဃရာဇာ|မွန်ဆရာတော်]]အား မဟာသံဃရာဇာ ဟုဘွဲ့တော်ဆက်ကပ်ပြီးသာဿနာပိုင်အဖြစ်တင်သည်။ နောက်အလှုကြီးပေးကာသဘင်ခံသည်။ ဆင်မြှိုတွင် စေတီတော်တည်ပြီး တံတိုင်း ၄ ဖက်တွင် ရွှေကျောင်း ၄ ဆောင်ဆောက်သည်။ == တပင်ရွှေထီးနှင့်ခေမနော == ထိုသို့ဟံသာဝတီတွင် စိုးစံစဉ် ခေမနော အမည်ရှိ နွားမ မှဖွားသည်ဆိုသော မိန်းမပျို၏ သတင်းကြီးလာလေသည်။(အမှန်တွင် တစ်စုံတစ်ယောက်မှ မွေးဖွားပြီး နွားခြံတွင်လာရောက်စွန့်ပစ်သွားခြင်းမျိုးသာဖြစ်နိုင်သည်။)မကျိုကို အမည်ရှိ သူဌေး၏ခြံအတွင်းတွင်တွေ့ရှိရပြီး သူဌေးက သမီးအရင်းအမှတ်နှင့်မွေးစားထားခြင်းဖြစ်ကာ ရှစ်နှစ်အရွယ်ပင်ရှိသော်လည်း အလွန်ပင်ချောမောလှပကြောင်းထင်ရှားလေ၏။ တစ်နေ့သော် မင်းတရားရွှေထီး ဥယျာဉ်တော်ထွက်လျှင် ခေမနောကိုတွေ့လျှင်မိဖုရားအဖြစ်သိမ်းပိုက်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ခေမနောမှာ အသက်ငယ်ငယ်ဖြင့် မင်းတရားရွှေထီး ၏မိဖုရားဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ == မွန်ဆံဖြတ်ခြင်း၊ရာဇဘိသေကခံခြင်း == ခေမနော၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊မွန်တို့အရပ်တွင်မြန်မာတို့ ထီးနန်းထူထောင်ရန်မဖြစ်နိုင်၊မွန်တို့သာမင်းပြုကိန်းရှိသည်ဟု အတိတ်တဘောင်ပေါ်သည်ကြောင့်လည်းကောင်းတပင်ရွှေထီးသည် မွန်ဆံဖြတ်လေသည်။ မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းဆိုသည်မှာ အရှေ့နဖူးပေါ်တွင် တစ်လက်မခန့်ဆံချန်ပြီးအညီအညာ ဖြတ်ကာ၊နောက်တွင် ကုလားဆံထုံးကဲ့သို့ထုံးခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မွန်မြန်မာ မှူးမတ်များခြံရံပြီးလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင် အကုန်၊ မွန်မင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင် အကုန်တို့ကို လက်ဝဲ၊လက်ယာခင်းကျင်းပြီး [[ဘိသိက်|ရာဇဘိသေက]]ခံကာ နန်းတက်ပွဲကျင်းပလေသည်။ နောက် တစ်လအကြာတွင် [[ရန်ကုန်|ဒဂုံ]] သို့သွားရောက်ကာ[[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]ကို ရွှေချပူဇော်ပြန်သည်။ = ရခိုင်သို့ချီခြင်း = == ရခိုင်သို့စစ်ချီခြင်း == ရခိုင်သို့ချီတက်ရန် စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း သို့ဖြင့် ပြည်ကိုအလိုတော်ပြည့်သော၊မင်းဗာကြီးသည်ပြည်ကိုစစ်ကူ‌ပေး‌ခဲ့ရာကနေတပင်ရွှေထီးသည်ရခိုင်သို့စစ်ချီဖို့ရန် ရေတပ်တွင် တပ် ၁၅ တပ်ပါဝင်ပြီးအင်အားမှာ တိုက်လှေကြီး ၇၀ဝ၊လှော်ကားသံလှေ ၅၀ဝ၊ရိက္ခာလှေ ၅၀ဝ နှင့် စစ်သည် ၃၅၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ပြီး၊ဘုရင့်နောင်ဦးဆောင်သည့် ကြည်းတပ်တွင်တပ် ၂၀ ပါဝင်ပြီး အင်အားမှာ ဆင် ၆၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ၉၀၈ ခုနှစ်၊တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၄ ရက်၊တနင်္လာနေ့တွင် စစ်ချီလေသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တောင်ငူတပ်ရင်း လေးခု (လူ ၄၀၀၀၊ မြင်း ၁၀၀၊ ဆင် ၁၀ ကောင်) သည် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ ဘုရင့်ညီတော် မင်းအောင်လှ ဦးဆောင်သော ရခိုင်ပြည် ဒုတိယမြို့ဖြစ်သည့် သံတွဲမြို့သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ကျူးကျော်သူများကို မောင်းထုတ်ရန် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ငူသည် ကြီးမားသောအင်အားဖြင့် ရေကြောင်းမှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာကာ (လူ ၁၉၀၀၀၊ မြင်း ၄၀၀၊ ဆင် ၆၀၊ စစ်သင်္ဘော ၈၀၊ သံချပ်ကာစစ်သင်္ဘော ၅၀၊ ကုန်တင်သင်္ဘော ၁၀ စီး၊ ) တောင်ငူတပ်များသည် ရခိုင်တောင်ပိုင်းကို လျင်မြန်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦး၏ ကုန်းမြေနှင့် ရေတပ် တပ်ဖွဲ့များက စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း အရှိန်မထိန်းနိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ငူတပ်များသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့နှင့် မနီးမဝေး မြို့တော်ဟောင်း လောင်ကြီးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ရောက်ရှိလာသည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် တောင်ငူတပ်များသည် မြောက်ဦးစစ်တပ်ကို လောင်ကြီးမှ နှင်ထုတ်ကာ ခိုင်ခံ့သော ရခိုင်မြို့တော်ကို ဝန်းရံထားကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြောက်ဦးမြို့အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရုံးများကိုပင် ဖောက်ဖျက်ခဲ့ကြသော်လည်မင်းပင်သည်မြို့၏ ရေလှောင်ကန်များကို ဖွင့်လိုက်သောအခါ ရေလွှမ်းသွားခဲ့သည်။ ကာလရှည်ကြာ ဝိုင်းရံထားရန် ဆန္ဒမရှိသော်လည်း မင်းဘင်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်က သဘောတူခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များသည် သုံးရက်အကြာတွင် ဆုတ်ခွာလာပြီး ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့သို့ ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။[၂]ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်(အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)<ref group="မင်းဗာကြီးလက်ထက်ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်">အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)</ref> = ယိုးဒယားနှင့် စစ်ခင်းခြင်း = မြန်မာတို့လက်တွင်း အယုဒ္ဒယ နေပြည်တော်ကြီး ကျရောက်ခဲ့စဉ်က ထိုင်းရာဇဝင်တွင် မြန်မာဘုရင်အား လျာမဲဘုရင် ဟုခေါ်ဝေါ် သမုတ်ခဲ့၏။ အမှန်ဆိုရင် ထိုခေတ်က ယိုးဒယားကို စစ်ပြုခဲ့သည့် မြန်မာဘုရင်မှာ နှစ်ပါးရှိသည်။ တစ်ပါးမှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၍ နောက်တစ်ပါးမှာ ဘုရင့်နောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ ရာဇဝင်ကို ပီပြင်စွာ ရှင်းထုတ်မှု အရ ဗမာလျာမဲဘုရင်မှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၏။ ခရစ်နှစ် ၁၅၁၆ ခုနှစ် တစ်နေ့သော နံနက်လင်းအားကြီး အချိန်တွင် ဖွားမြင်သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ လျှပ်တပြက် အတွင်း ဘုရင့်လက်နက်တိုက်တော်မှ ဓားသွားလှံများ လျှပ်စီးကဲ့သို့ အရောင် တလျှပ်လျှပ် တောက်ပကုန်သဖြင့် ဟူးရားအမတ် များက ကုမာရကိုယ်တော် လူလားမြောက်လျင် ကြီးမြတ်သည့် အဂ္ဂဗျူဟာရှင် ဖြစ်မည်ဟု ဟောကိန်းထုတ်ကြသည်။ [http://www.yinsanainemon.com/search?updated-max=2008-05-04T08%3A11%3A00-07%3A00&max-results=5]{{Dead link|date=January 2021 }} သက္ကရာဇ် ၉၀၈ တွင် တပင်ရွှေထီး အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် ရခိုင်သို့ချီကြောင်းကြားလျှင် အယုဒ္ဒယမင်း ဗြသာဓိရာဇာ(မဟာချက္ကရဖက်) သည်ထားဝယ်နှင့်ရေး မြို့များကိုတိုက်စေသည်။ ထားဝယ်စားမှာ မခုခံနိုင်သဖြင့် ရေး သို့ဆုတ်ကာပူးပေါင်းရသည်။ နောက် မြို့စားနှစ်ဦးတို့လည်း မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးထံ လူစေကာ အကြောင်းကြားသဖြင့် ဗညားဦးဟံသာဝတီသို့ စာပို့ကာ လျှောက်တင်သည်။ == စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း၊တိုက်ပွဲများ == ထို့ကြောင့် တပင်ရွှေထီးသည် အရှေ့ဘက်မှမြို့စားရွာစားများကို ပေါင်းကာ တပ်ကြီးဖွဲ့စေသည်။ ရေတပ်တွင် မုတ္တမစား လဂွန်းအိန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ပြီး လှေကြီး ၁၀ဝ၊ လှေငယ် ၃၀ဝ၊ စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြင့်လည်းကောင်း၊ကြည်းတပ်တွင် ဗညားဦးအား တပ် ရှစ်တပ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ကာ ဆင် ၂၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀၊စစ်သည် ၈၀ဝ၀ ဖြင့် လည်းကောင်း ထားဝယ်သို့ချီတက်စေသည်။ ထိုအခါ ယိုးဒယားတို့လည်း ထားဝယ်မှ ဆုတ်ကာ တနင်္သာရီ တွင်တပ်ချနေသည်။ မော်လမြိုင်စားဦးဆောင်သည့် တပ်များ တောင်ပဘုံ ရောက်လျှင် နှစ်ဖက် အပြင်းတိုက်ရာ ယိုးဒယား မှ ကံပူရီစား ပြေးရလေသည်။ နောက် ယိုးဒယားအမတ်ဖြစ်သူ အောက်ဗြလဂွန်းအိန်မားကို အရှင်ရသည်။ မင်းတရားရွှေထီးလည်း အောင်ပွဲရသူများကို ချီးမြင့်မြောက်စားပြီး ယိုးဒယားသို့ချီရန်စစ်တပ်ကြီး ပြင်စေပြန်သည်။ == တပ်ဖွဲ့ကာယိုးဒယားချီတက်ခြင်း == တပ်ဖွဲ့ရာတွင်ရေတပ်မပါပဲ ကြည်းတပ်သီးသန့်ဖြစ်သည်။ အင်အားမှာတပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင်၂၀ဝ၊မြင်း ၈၀ဝ၀ နှင့်စစ်သည် ၄၀ဝ၀ ဖြစ်ပြီး ပေါ်တူဂီကြေးစား စစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆိုဝါရက် ဒေမယ်လို(Diogo Soraez de Mello)နှင့် ကြေးစားပေါ်တူဂီ စစ်သား ၄၀ဝ ခန့်လည်းပါဝင်သည်။ ၎င်းမှာ အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်အတွင်းကာလတွင်မွန်တို့ဖက်မှ ကူညီဖူးသည့်နိုင်ငံခြားသားများနှင့် ယခုတပင်ရွှေထီးလက်ထက်တွင် ပုန်ကန်သူမုတ္တမစား စောဗညား ထံတွင် အမှုထမ်းသည့် ပေါ်တူဂီများမှလွဲလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်များထံတွင် ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားသားများ အမှုထမ်းသည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ စစ်ချီလမ်းကြောင်းမှာ [[ဟံသာဝတီ]]မှ [[မုတ္တမ]]၊ [[မော်လမြိုင်]] ထိုမှ [[အတ္တရံမြစ်]]အတိုင်း ချီတက်ပြီး [[ဘုရားသုံးဆူတောင်ကြား]]ကိုဖြတ်ကာကံပူရီ(ယခု ကတ်ချနာဘူရီ)၊ထိုမှ [[အယုဒ္ဒယ]]ဖြစ်သည်။ == တိုက်ပွဲများ၊အယုဒ္ဒယကို ဝန်းရံခြင်း == ပထမဆုံး တိုက်ပွဲမှာ ကံပူရီ ဖြစ်ပြီး ယိုးဒယားမင်းကိုယ်တိုင် ဦးစီးသောစစ်တပ်ဖြစ်ကာ ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်နှင့်အတွေ့တွင် ဘုရင်ပြေးသဖြင့် တပ်ပျက်ကာ ဘုရင့်သားတော် နှင့် ညီတော်တို့ကို ဖမ်းမိလေသည်။ နောက် အယုဒ္ဒယထိချီတက်ကာ မြို့ကို တိုက်သော်လည်း မြို့ရိုးမြင့်ပြီး မြို့ပတ်လည်တွင်ရေရစ်ဝိုင်းနေသည့်အတွက် မြို့ကို ကျအောင်မတိုက်နိုင်ဖြစ်ကာ တစ်လကြာ ဝန်းရံနေရပြန်သည်။ ထိုအခါ အယုဒ္ဒယ အားနည်းစေရန် ကျန်ယိုးဒယားမြို့များကို ယူမည်ဟုတွေးကာ တပင်ရွှေထီးက ရံတပ်ကို နုတ်ကာ ကမန်ပိုက် သို့ချီလေသည်။ == ယိုးဒယားမင်း၏တပ်ကြီးကို အနိုင်ယူခြင်း == ထိုသို့ တပင်ရွှေထီး တပ်ကို မြို့မှခွာကြောင်း ကြားလျှင် ယိုးဒယားမင်းသည် တပ်ကြီးသုံးတပ် ဖွဲ့ကာ နောက်မှလိုက်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်အားရှေ့တပ်အဖြစ်ထားကာ မင်းတရားရွှေထီးသည် ဇေယျဒိသာဆင်ကိုစီးပြီးတိုက်ရန်ပြင်သည်။ သို့သော် ရှေ့ဖျားမှ ဘုရင့်နောင်တပ်သည် ရန်သူတပ်များ ကအနီးဆုံးအထိရောက်လာသဖြင့် မင်းတရားရွှေထီးအားစောင့်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့လေရာ ယိုးဒယားတပ်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ရလေတော့သည်။ စစ်သုံးကြောင်းလုံးကို မြန်မာတို့က အနိုင်တိုက်နိုင်သဖြင့် ယိုးဒယားတို့တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားမက် ဩယားလဂွန်းအိန်မားကို ဆင်နှင့်တကွရ၏။ သုံ့ပန်းအမြောက်အမြားကိုလည်းဖမ်းမိပြီး တပင်ရွှေထီးထံဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်ကာ ဆုလာဘ်တော်များပေးသည်။ ထို့ပြင် ရဲရင့်စွာတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့်ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ဇေယျသီဟ(နောင်တွင် [[နန္ဒဘုရင်|ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင်]])ကို လည်း မင်းရဲကျော်စွာ ဘွဲ့ပေးသည်။ ကမန်ပိုက်သို့ဆက်လက်ချီတက်ပြီး မြို့ကိုသိမ်းကာ တပ်ချနေလေရာ ယိုးဒယားမင်းထံမှ တမန် ၂ ဦးစေလာကာ သစ္စာခံမည့်အကြောင်း၊တိုက်ဆင် ၃၀၊ ငွေ ၃၀ဝ နှင့်တနင်္သာရီဆိပ်ကမ်းမှ အခွန်တော်ကို နှစ်စဉ်ဆက်သမည့်အကြောင်း လျှောက်လေသည်။ ထို့အပြင် ဆင်နှစ်စီးကိုလည်းဆက်သလာရာစစ်ပြေငြိမ်းရန်သဘောတူကာ ယိုးဒယား မင်း၏ညီတော် ဩယားပိဿလောက်နှင့် ဩယားသုဝဏ္ဏလောက်တို့ကို ဟံသာဝတီသို့လိုက်စေသည်။ နောက်တပ်ကို ဟံသာဝတီသို့ပြန်လှည့်ရာ ၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်တွင် ပြန်ရောက်သည်။ (အချို့ရာဇဝင်များတွင် မြန်မာတို့ အယုဒ္ဒယကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ပြန်သည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။) = မင်းတရားရွှေထီးအကျင့်ပျက်ပြားလာခြင်း = ထိုသို့ မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံကို ကြီးထွားရန် သိမ်းသွင်းနိုင်သမျှသိမ်းသွင်းဖို့ကြိုးပမ်းခဲ့သော တပင်ရွှေထီးသည် များမကြာမှီတွင်ပင် အရက်၏ကျေးကျွန်ဖြစ်လာခဲ့ရလေသည်။ ထိုသေရည်သေရက်ကို ဖော်စပ်ကာဆက်သသူမှာ လူမျိုးခြားပေါ်တူဂီတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒီယိုဂို ဆွာဇို ဒီမဲလို၏တူ ဖြစ်သည်။၎င်းမှာ မင်းလိုလိုက်ကာ ပြောဆိုတတ်သူဖြစ်ပြီးသေနတ်ပစ်ကျွမ်းကျင်လှရာ တပင်ရွှေထီးက အလွန်သဘောကျနှစ်သက်သဖြင့် နန်းတွင်းသူတစ်ဦးနှင့် ပင်လက်ဆက်ပေးပြီး ချီးမြှောက်ထားသည်။ ၎င်းတက်ကျွမ်းသည့် သေရည်ချက်အတတ်ဖြင့် အရက်သေစာတို့ကို ဖော်စပ်ကာ သုံးဆောင်စေပြီးစည်းရုံးလေရာ တပင်ရွှေထီးမှာ အကြီးအကျယ်ပင် စွဲလမ်းကာ ထိုသေရည်တွင်သာ နှစ်မျှောနေပြီးတိုင်းရေးပြည်ရာများလစ်ဟင်းသည်ထက်လစ်ဟင်းလာလေတော့သည်။ ညီလာခံမထွက်နိုင်တော့သည့်အပြင် မှူးမတ်များက အရေးအရာရှိ၍လျှောက်တင်လေတိုင်း ဘုရင့်နောင်အားဆုံးဖြတ်စေခြင်း၊ မှားယွင်းစွာ ဆုံးဖြတ်ခြင်းတို့ကြောင့် မှူးမတ်တို့က ဘုရင့်နောင်အား ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ရန်လျှောက်သော်လည်း လက်မခံပဲ နေလေသည်။ နောက် ဒီယိုဂို ကိုလည်း ရွှေငွေအမြောက်အမြားပေးကာ သင်္ဘောတစ်စီးနှင့် ပြန်လွတ်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့ရှိစဉ် တောင်ငူဘုရင်ခံဖြစ်သူ မင်းရဲသီဟသူ([[မင်းကြီးဆွေ]]၊ဘုရင့်နောင်၏ဖခင်)နတ်ရွာစံလေသည်။ ထို့ကြောင့်လစ်လပ်သည့် တောင်ငူဘုရင်ခံရာထူးကို ဘုရင့်နောင်၏ညီ ဖြစ်သူ [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]အားပေးလေသည်။ ဘုရင့်နောင်ကိုမူ "ငါနှင့်အတူဖြစ်သည်။ မြို့စားရာထူးများအထွေအထူးပေးရန်မလို" ဟုဆိုလေသည်။ = တပင်ရွှေထီး၏ နောက်ဆုံးနေ့များ = မင်းတရားရွှေထီး အကျင့်ပျက်ပြားလျှင် ဟံသာဝတီရှိမှူးမတ်များလည်း ဘုရင့်နောင်ကိုသာ အားထားပြီး ဘုရင့်နောင်ကလည်း ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ပေးကာ နေလေသည်။ == မွန်တို့သူပုန်ထခြင်း == ထိုသို့သောအချိန်တွင် မွန်တို့ထဲမှ မင်းလောင်းဆိုသူပေါ်ထွက်လာကာ မွန်တို့ပုန်ကန်ကြလေသည်။ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ [[သမိန်ထောရာမ]] မှာမွန်မင်း [[ဒုတိယဗညားရံ|ဗညားရံ]]အိမ်နိမ့်ဘဝတွင် မထင်မရှားမွေးဖွားခဲ့သည့် သားဖြစ်ပြီး မွန်မင်းမျိုးရိုးဟုဆိုကာ ရဟန်းလူထွက်ပြီး ပုန်ကန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို သမိန်ထောရာမ မှာအလွန်ဇွဲသတ္တိကောင်းလှသူအဖြစ် ကြော်ကြားသည်။ မွန်တို့ မကော်တွင် တပ်ချကာနေကြောင်းကြားလျှင် ဘုရင့်နောင်က ညီတော်နန္ဒယောဓာနှင့် မှူးမတ်များကို ချီတက်တိုက်ခိုက်စေသည်။ မကော်တွင် တိုက်ခိုက်ကြရာ သမိန်ထောရာမ တပ်ပျက်ကာနောက်လိုက်များဖြင့်ပြေးလေသည်။ နောက် သန်လျင်စား နန္ဒကျော်ထင်(ဘုရင့်နောင်၏ညီ) ဟံသာဝတီတွင်ရောက်နေပြီးသန်လျင်တွင်မရှိကြောင်းသိလျှင် သန်လျင်ကို ဝင်တိုက်ကာ အခိုင်အလုံနေသည်။ ထိုသို့ သမိန်ထောရာမ၏ ပုန်ကန်မှုတစစ ကြီးထွားလာသည်ကို တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ဘုရင့်နောင် ကိုယ်တိုင်ချီတက်မှသာ ပြီးလွယ်မည်ဟုဆိုကာ တပ်ကြီးဖွဲ့ပြီး စေလွတ်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်လည်း တပင်ရွှေထီး၏ လုံခြုံရေးကို စိတ်မချသဖြင့် ညီတော် တောင်ငူစား [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]၊မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန် နှင့် အပါးတော်ခစားသည့် [[သမိန်စောထွတ်]]တို့ကို စောင့်လျှောက်ရန်တာဝန်ပေးမှာကြားပြီး စစ်ထွက်လေသည်။တင်ကိုယု သေနာပတီ == သမိန်စောထွတ်အကောက်ကြံခြင်း၊တပင်ရွှေထီးလုပ်ကြံခံရခြင်း == သမိန်စောထွက်မှာ မွန်တိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်အလျှောက် မွန်ဒေသကို မြန်မာတို့လာရောက်စိုးစံနေသည်ကို ကျေနပ်သူမဟုတ်ပေ။ အခွင့်အခါကိုစောင့်လျှက်တပင်ရွှေထီးအနားတွင် ခစားနေသူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းတရားရွှေထီးအား လှည့်စားရန် ပုဏ္ဏားများကို လာဘ်ထိုး ကာဇာတာမသန့်ကြောင်း၊ဟံသာဝတီနန်းတော်မှ ခွာပြီးအရပ်တပါးတွင် ယာယီစံသင့်ကြောင်း လျှောက်စေသည်။ တပင်ရွှေထီးလည်း ယုံမှတ်ပြီး ယာယီစံရန် အရပ်ကိုရှာစေရာ သမိန်စောထွတ်က ပန်းတရော် တွင်နေရာသင့်ကြောင်း လျှောက်တင်ပြီး ပန်းတရော်တွင် ယာယီနန်းဆောက်စေသည်။ သီဟသူနှင့် စောလဂွန်းအိန် တို့တားသော်လည်း အရာမထင်တော့ပေ။ နောက် သီဟသူအား ဟံသာဝတီ နန်းစောင့်အဖြစ်ထားကာ စောလဂွန်းအိန်၊သမိန်စောထွတ် တို့ကိုခေါ်ဆောင်ပြီး ပန်းတရော်သို့သွားလေသည်။ ပန်းတရော်ရောက်လျှင် စစ်ရေးအချက်အချာဒေသဖြစ်သည့်စစ်တောင်းကိုစားသော မင်းမဟာလွန်ကြောင်းသိလျှင် အထွေအထူးမစဉ်းစားပဲ အနားရှိ သမိန်စောထွတ်ကို စားရန်ပေးပြန်သည်။ ထို့ပြင် သမိန်စောထွတ်၏ ညီနှစ်ဦးအား အနားတွင် ဓားလွတ်ကိုင်ခစားစေခဲ့သည်။ တစ်လခန့်အကြာတွင် ရခိုင်တပ်သို့ပြောင်းရွှေ့စံရန်ဆိုပြန်ရာ ဟံသာဝတီနှင့် ဝေးရာရခိုင်တပ်သို့ရွှေ့ပြန်သည်။ ရခိုင်တပ်အရောက်တွင် ဆင်ဖြူတော် ပေါ်သည်ဟုဆိုကာ အယုံသွင်းပြီး မုတ္တမစား အားဆင်ဖြူတော်ဖမ်းရန် အတွက်လူသူများသွားရောက်ခေါ်ယူစေသည်။ တပ်ကိုလည်း ကသာ(ယခုကသာဖြစ်မည်မထင်ပါ။ သိသူများဖြည့်ပေးစေချင်ပါသည်။)သို့တပ်မံရွှေ့ပြောင်းပြီး အင်ကလိန်ဘုရားအနီးတွင် တပ်တည်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် အနားတွင် စိတ်ချယုံကြည်လောက်သည့် မှူးမတ်မရှိတော့သည့်အချိန်တွင် သမိန်စောထွတ်နှင့် ညီနှစ်ဦးတို့က သက္ကရာဇ် ၉၁၂ခု၊ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ည ၃ ချက်တီးအကျော်တွင် ဓားဖြင့်လည်ကိုဖြတ်၍ လုပ်ကြံရာ အိပ်ပျော်နေသည့် တပင်ရွှေထီး လွန်လေသည်။ = အကျဉ်းချုပ် = မင်းတရားရွှေထီး၊လျှာနက်မင်း(ထိုင်းမူ)ဟုလည်းခေါ်ကြသည့် တပင်ရွှေထီးသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အတော်ပင်ထင်ရှားသည့် ဘုရင်ဖြစ်ပြီး တောင်ငူရာဇဝင်၊ဒုတိယပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အစရှိသည့်သမိုင်းကြောင်းများတွင် အမြဲပါဝင်နေသူဖြစ်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် နန်းတက်ပြီး အသက် ၃၅ နှစ်၊ နန်းသက် ၂၀ အဝင်တွင်လုပ်ကြံခံရပြီး ကွယ်လွန်သည်။ ထူးခြားချက်များမှာ မည်သည့် မိဖုရားကိုမှ တရားဝင် မိဖုရားကြီးအဖြစ် မထားခဲ့ခြင်း၊ အသက် ၈ နှစ်သာရှိသေးသည့် မွန်မိန်းမပျို ခေမနောကိုမိဖုရားအဖြစ်သိမ်းယူခြင်း၊အရက်သေစာ ခုံမြင်ကာဘဝပျက်ရခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ယိုးဒယားကိုတိုက်ခိုက်သည့်ပထမဆုံးမြန်မာမင်းအဖြစ်လည်း သမိုင်းတွင်သည်။ တိုက်သမျှစစ်တွင် ရှူံးသည်မရှိ အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်းတွင်းအမှူထမ်း သမိန်စောထွတ်ကို အယုံကြည်လွန်ကာ ၎င်း၏လုပ်ကြံခြင်းခံရသည်။ သေလွန်ချိန်တွင် ခေါင်းပြတ်မှာ မျက်တောင်ခတ်လျက်ပင်ရှိနေသေးသည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။ = နောက်ဆက်တွဲ = ထိုသို့ တပင်ရွှေထီးလွန်လျှင် သမိန်စောထွတ်က သမိန်စက္ကဝေါ ဘွဲ့ခံကာ စစ်တောင်းတွင် မင်းပြုသည်။ နောက် မကြာမီ [[ဟံသာဝတီ]]သို့ ပြောင်းရွှေ့နန်းတက်သည်။ တောင်ငူစားသီဟသူမှာ ဟံသာဝတီကိုစွန့်ခွာပြီး တောင်ငူသို့အရောက်ပြေးကာ မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံပြီး သီးခြားမင်းပြုသည်။ ပြည်စား သတိုးဓမ္မရာဇာလည်း သတိုးသူ ဘွဲ့ခံကာ ပြည်တွင် သီးခြားမင်းပြုသည်။ သမိန်ထောရာမမှာ မုတ္တမဒေသသို့ရွှေ့ပြီး သမိန်စောထွတ်နှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေသည်။ ကျန်အထက်မြန်မာပြည်ဒေသရှိ မြို့စားရွာစားများလည်း မိမိတို့ဒေသလုံခြုံရေးကို ပြင်ဆင်ကာ မည်သည့်ဖက်မှ မပါဝံ့ဘဲနေသည်။ ထိုအခါ [[ဒလ]]သို့ရောက်နေသည့် [[ဘုရင့်နောင်]]သည် မွန်အမှူထမ်းများကို သစ္စာပေးကာ [[ဒလ]]အနီးအပါးတွင် ချန်ရစ်စေပြီး [[တောင်ငူ]]သို့ ဦးစွာချီတက်ကာ ညီတော်မင်းခါင်အား တိုက်သည်။ တောင်ငူကိုရလျှင် တောင်ငူမှ အင်အားကိုယူပြီး [[ပြည်]]၊[[ဟံသာဝတီ]]၊ [[အင်းဝ]]အစရှိသဖြင့် အဆင့်ဆင့် သိမ်းပိုက်ကာ [[ဒုတိယ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံကြီး]]ကြီးကို အရှိန်မပျက် ဆက်လက်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ = ရည်ညွှန်းကိုးကား = * မင်းတရားရွေထီးနှင့်ဘုရင့်နောင်-ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်အစအဆုံး * မြန်မာမင်းများအရေးတော်ပုံကျမ်း (၆) စောင်တွဲ == ဆက်စပ်စာမျက်နှာများ == * [[ဘုရင့်နောင်]] * [[ဟံသာဝတီ]] {{နတ်}} {{တောင်ငူခေတ်}} [[ကဏ္ဍ:အပြင် ၃၇ မင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူမင်းဆက်]] <references /> elobzgqlo5794wimfttfezm96igxcis 1036956 1036953 2026-06-09T04:05:34Z Chenzeyan29 141880 1036956 wikitext text/x-wiki {{merge|တပင်ရွှေထီး (မြန်မာ ၈၉၂-၉၁၂)}} '''တပင်ရွှေထီး''' (၁၆ ဧပြီ ၁၅၁၆ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀) သည် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]၏ ဒုတိယမြောက် မင်းအဖြစ် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မိခင်နိုင်ငံတော်ငယ်ဖြစ်သော တောင်ငူနိုင်ငံကို စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအမြင်များဖြင့် ချဲ့ထွင်ကာ အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသော မြန်မာ့ပထဝီဝင်နယ်ပယ်ကို ပေါင်းစည်းပြီး [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] သို့မဟုတ် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ၎င်း၏ မွေးစားနောင်တော်လည်းဖြစ်၊ စစ်သေနာပတိလည်းဖြစ်သော [[ဘုရင့်နောင်]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ အောက်မြန်မာပြည် ဟံသာဝတီမွန်နိုင်ငံ၊ ပြည်မြို့ နှင့် အထက်မြန်မာပြည် ပုဂံဒေသတို့အထိ အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> {{Infobox royalty | name = တပင်ရွှေထီး | title = တောင်ငူမင်းဆက် စုကတေးမင်း၊ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်သူ | image = Tabinshwehti Nat.jpg | image_size = 230px | caption = အပြင်သုံးဆယ့်ခုနစ်မင်းနတ်စာရင်းဝင် တပင်ရွှေထီးနတ်ရုပ်တု | reign = ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၅၃၀ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ | coronation = ၁၅၃၁ (တောင်ငူ)<br>၁၅၄၁ (ပဲခူး)<br>၁၅၄၆ (ပုဂံ) | predecessor = [[မင်းကြီးညို]] | successor = [[ဘုရင့်နောင်]] | birth_date = ၁၆ ဧပြီ ၁၁၆ | birth_place = [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] | death_date = ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ (အသက် ၃၄ နှစ်) | death_place = [[ပန်းတနော်မြို့|ပန်းတနော်]]အနီး | burried = | spouse = ဓမ္မဒေဝီ (အဂ္ဂမဟေသီ)<br>ခလာသီရိ (ဟံသာဝတီမင်းသမီး)<br>ရာဇဒေဝီ | dynasty = [[တောင်ငူမင်းဆက်]] | father = [[မင်းကြီးညို]] | mother = ရတနာဒေဝီ (မြတ်လှ) | religion = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} တပင်ရွှေထီးကို တောင်ငူမင်းကြီး [[မင်းကြီးညို]]နှင့် သာမန်အရပ်သူ ခြုံစောင့်သမီး မြတ်လှ (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) တို့မှ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ "လုလင်ရဲခေါင်" ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်ငူထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီးနောက် ရှေးဟောင်းဗမာဘုရင်များ၏ ထုံးစံအတိုင်း မင်းကွန်းသျှင်ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို ဦးခေါင်းတွင် ဆံပင်တစ်ပင်တည်းသာ ရွှေကျစ်ဆံမြီးကျစ်၍ ထားရှိသောကြောင့် "တပင်ရွှေထီး" ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan"/> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ ပဋိပက္ခများကြောင့် နှစ်ဖက်နန်းတက်သည့် ဘုရင်များသည် စစ်ကို လိုလိုလားလားပင် ဆက်လက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ကာလရှည်ကြာ ငြိမ်သက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ထိုသို့ စစ်မီးရှည်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှစ်ဖက်သော မင်းဧကရာဇ်တို့၏ ဗဟိုအာဏာစက်မှာလည်း တစ်စစ အားနည်းလာပြီး လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်များက ခန့်ညားရိုသေမှု မရှိကြတော့ဘဲ အာဏာဖီဆန်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ဟံသာဝတီ (မွန်) တို့၏ ဒေသအတွင်း၌ ထူးခြားစွာ အင်အားကြီးထွားလာသည့် ပဒေသရာဇ် မရှိခဲ့သော်လည်း၊ အင်းဝပိုင်နက်အတွင်း၌မူ နန်းတွင်းဘုရင်ဖြစ်သူ [[ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိ]] အားနည်းလာခြင်းနှင့် မြောက်ဘက်မှ ရှမ်းစော်ဘွား (မိုးညှင်းစလုံ) တို့ မငြိမ်မသက်ဖြင့် အင်အားကြီးမားလာခြင်းတို့ကြောင့် သရေခေတ္တရာ (ပြည်)၊ တောင်တွင်းကြီးနှင့် ကေတုမတီ (တောင်ငူ) တို့မှ ပဒေသရာဇ်များသည် အင်းဝ၏ ဗဟိုအာဏာကို အတိအလင်းပင် ငြင်းပယ်ကာ သီးသန့်ထီးနန်းပြိုင်အဖြစ် စိုးစံလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထိုသို့သော ထီးနန်းပြိုင်များအနက် ကေတုမတီတောင်ငူမှ မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ [[မင်းကြီးညို]]မှာ အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်လာပြီး အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီ နှစ်ဖက်လုံးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် နန်းလျာဖြစ်မည့် သားတော် မထွန်းကားနိုင်ဖြစ်နေချိန်တွင် ဆင်အုံကန်ဆည်ဖို့ရာမှ ကောက်ယူလာသည့် ဝါးနွယ်ကုန်းကျေးရွာမှ သူကြီးသမီး ခင်ဦး (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) သည် သားတော် တပင်ရွှေထီးကို ဖွားမြင်လာခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် တပင်ရွှေထီးမင်း ဖွားမြင်ချိန်၌ အထွေထွေသော အံ့ဖွယ်နိမိတ်လက္ခဏာများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည့်အပြင်၊ ယိုးဒယား (ထိုင်း) သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင်လည်း မွေးဖွားရာ၌ လျှာပေါ်တွင် မဲနက်သည့် အစက်လက္ခဏာများ ပါလာသည့်အတွက် "လျှာနက်မင်း" (King with the Black Tongue) ဟုပင် ခေါ်တွင်မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Thai">Damrong Rajanubhab, Prince (2001). ''Our Wars with the Burmese''. Bangkok: White Lotus.</ref> ထို့ပြင် မွေးဖွားလာစဉ်က ဦးထိပ်တွင် ခမည်းတော် မင်းကြီးညိုကဲ့သို့ပင် ရွှေရောင်တောက်ပသည့် ဆံမျှင်တစ်ပင်တည်း ပါလာသည့်အတွက် မင်းကြီးညိုက အခြားသော ဗေဒင်ကျမ်းဂန်လာ အမည်များမပေးတော့ဘဲ "တပင်ရွှေထီး" ဟု ကိုယ်တော်တိုင် အမည်ပေးခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> မဟာသီရိဇေယျသူရ မင်းကြီးညိုသည် သက်တော် ၇၂ နှစ်၊ နန်းသက် ၄၆ နှစ်အရွယ် သက္ကရာဇ် ၈၈၇ (သို့မဟုတ် ၈၇၉ မူကွဲ)၊ နတ်တော်လဆန်း ၅ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ ညဦးချိန်တွင် ရုတ်တရက် နာဖျားကာ နတ်ရွာစံလေသည်။<ref name="Kala"/> မင်းကြီးညို နတ်ရွာစံလျှင် ချက်ချင်းပင် နေ့မကူးစေတော့ဘဲ ထိုည တစ်ချက်တီးအချိန်တွင် အသက် ၁၄ နှစ်သာ ရှိသေးသည့် တစ်ဦးတည်းသော သားတော် တပင်ရွှေထီးကို နန်းထက်သို့ တင်မြှောက်ကြလေသည်။ ထိုသို့ နန်းတက်ရာတွင် ရာဇဘိသေက ခံခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ "နန်းသိမ်းပွဲ" အဖြစ်သာ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် ဘိသိက်ခံကာ နန်းတက်ခြင်းကိုမူ နောင်တွင် ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အောင်မြင်ပြီးမှသာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုသို့ အသက်ငယ်ရွယ်လှသူ စိုးစံသော်လည်း အခြားသော မင်းပဒေသရာဇ်များက လာရောက် ရန်စစ်မပြုဝံ့ခဲ့သည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် တောင်ငူနိုင်ငံ၏ စစ်ရေးအင်အား ကြီးမားပုံကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် နန်းတက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မိမိကို နန်းရံစေမည့် မှူးမတ်များကို ဘွဲ့ထူးများနှင့် စည်းစိမ်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ မိမိ၏ အထိန်းတော်လည်းဖြစ်၊ ဖခင်၏ ပြည်ထောင်ဖက်လည်းဖြစ်သည့် [[မင်းကြီးဆွေ]] (ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင်) ကို မင်းရဲသိင်္ခသူဘွဲ့၊ ရှင်နီတာကို သတိုးဓမ္မရာဇာဘွဲ့၊ ရှင်သီဟကို စည်သူကျော်ထင်ဘွဲ့၊ ရှင်နတ်တော်ကို ဘယနန်သူဘွဲ့ စသည်ဖြင့် အသီးသီး ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထို့အတူ မိမိနှင့် နို့စို့ဖက် ညီအစ်ကိုအရင်းမျှ ချစ်ခင်ရသူ၊ မိမိ၏ အစ်မတော် [[သခင်ကြီး]]နှင့် ရည်ငံနေသူ ရှင်ရဲထွတ်အား '''[[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]''' ဟူသည့်ဘွဲ့ကို ပေးအပ်ကာ အစ်မတော် သခင်ကြီးနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ (၎င်းတို့သည် အမှန်ပင် ညီနောင်အရင်းကဲ့သို့ ချစ်ကြည်ကြသဖြင့် နောင်တွင် တပင်ရွှေထီးလွန်၍ ဘုရင့်နောင် နန်းတက်တော်မူသောအခါ၌လည်း တပင်ရွှေထီးကို ရည်ညွှန်း၍ "ညီတော်မင်းတရား" ဟု မကြာခဏ ထည့်သွင်းမြွက်ဟလေ့ရှိသည်။)<ref name="Kala"/> ထို့ပြင် ရှင်ရဲထွတ်၏ညီမ ခင်ဘုန်းစိုးနှင့် ရှင်နီတာ၏သမီး ခင်မြတ်တို့ကို မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူကာ လက်ဝဲလက်ယာ မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘိသိက်ခံ နန်းမတက်သေးသကဲ့သို့ပင် မည်သူ့ကိုမျှ မိဖုရားကြီးအရာ (အဂ္ဂမဟေသီ) မြှောက်စားခြင်း မရှိဘဲ နေခဲ့ရာ၊ ၎င်းမှာ တပင်ရွှေထီးမင်း၏ ထူးခြားသော ဘဝစရိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan2"/> = နားထွင်းမင်္ဂလာပြုခြင်း = နန်းတက်ပြီး နှစ်နှစ်ကျော်အကြာ၊ အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်ရောက်လျှင် တပင်ရွှေထီးမှာ နားထွင်းခြင်း၊သျှောင်ထုံးခြင်း အမှုတို့ကို ပြုချိန်ရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့သောအချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမှာ ထူးဆန်းသော အကြံတို့ဖြစ်လာသည်။ အခြားမဟုတ်၊ ရန်သူဟံသာဝတီ မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ပိုင်နက်နေပြည်တော်အနီးတွင်ရှိသည့် ရွှေမောဓော ဘုရားရင်ပြင်တွင် ထိုနားထွင်းခြင်း၊ သျှောင်ထုံးခြင်း တို့ကို ပြုလုပ်လိုခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့သောမှူးမတ်တို့က အလွန်ရန်များလှသည်ကြောင့် မလိုအပ်ပဲ မစွန့်စားရန် လျှောက်တင်သော်လည်း၊ ယောက်ဖတော် ကျော်ထင်နော်ရထာက ဆန္ဒရှိလျှင် သွားရောက်နိုင်ရန် ထောက်ခံပြီး၊ ရဲရင့်သန်မာသည့် သူရဲကောင်းများ ခြံရံလျက် သွားသင့်ကြောင်းလျှောက်ရာ လက်ခံပြီး သူရဲကောင်းရွေးစေသည်။ သူရဲကောင်းရွေးပုံမှာ လက်မကို ထောင်စေလျက် လက်သည်းကြားတွင် အပ်စိုက်ပြီး တူနှင့်ထုစေသည်။ လက်မတွန့်သူ၊ မျက်နှာမပျက်သူကိုသာ ရွေးချယ်သည်။ ထိုသို့စမ်းသပ်ရာတွင် တပင်ရွှေထီး၏ သူရဲကောင်း ဗလရဲထင်မှာ မျက်နှာပျက်၊ လက်တွန့်သဖြင့် အရွေးမခံရပဲ ရှက်လှရာ ဗိုက်ကို ကိုယ်တိုင်ခွဲသည်။ နောက် အူစကိုဆွဲထုတ်ပြီး ကျော်ထင်နော်ရထာ လက်သို့ပေးကာ ပြေးရာ အူဆုံးလျှင်သေလေသည်။ ထိုအရာကိုမြင်ပြီး တပင်ရွှေထီးချသည့် မှတ်ချက်မှာ မြန်မာ့သမိုင်းတွင်သည့် စကားပင်။ “ငါ့ကျွန် ဗလရဲထင်မှာ မိုက်ကားမိုက်၏။ သို့သော်သတ္တိမူမရှိ..။” ဟုဖြစ်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် လက်ရွေးစင် သူရဲ ၅၀ဝ ရလျှင် ရန်သူနယ်မြေအတွင်းရှိ ရွှေမောဓောဘုရားသို့ သွားရောက်ကာ နားထွင်းခြင်းအမှုကို ရဲဝံ့စွာပြုလေသည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာ ဦးဆောင်သည့် အမတ်လေးကျိပ်နှင့် သူရဲ ၅၀ဝ ကစေတီတော် အောက်တွင်စောင့်ကြပ်ပြီး ပုဏ္ဏား ရှစ်ဦးက ရင်ပြင်ပေါ်တွင် တပင်ရွှေထီး ကို နားထွင်း၊ သျှောင်ထုံးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပေးလေသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်နေချိန်တွင် ဟံသာဝတီမှ သုရှင်တကာရွတ်ပိလည်း အမျက်ပြင်းစွာထွက်ကာ အမတ်ကြီးများဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့နှစ်ဦးကို တပ်များနှင့်စေလွှတ်ကာတိုက်ခိုက်စေသည်။ နားထွင်းမင်္ဂလာပြီးရာ ကိုယ်တိုင်ပင် သတ္တရုဇေယျ မြင်းကိုစီးလျက် ရန်သူတပ်ကို ကြုံးဝါးထိုးဖောက်ပြီး တောင်ငူသို့ပြန်လေသည်။ မွန်တပ်များမှာ တောင်ငူတပ်နောက်သို့ မလိုက်ဝံ့တော့ချေ။ = ဟံသာဝတီကိုလုပ်ကြံခြင်း နောက်ခံအကျဉ်း = ဟံသာဝတီကို ခရစ်နှစ် ၁၅၃၄ - ၁၅၃၃ - ၁၅၃၆ များတွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် စစ်ချီကျူးကျော် တိုက်ခိုက်သော်လည်း မနိုင်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးက ဥပါယ်ပရိယာယ် တမျိုးတဖုံ ပြောင်းလဲလိုက်ပြန်သည်။ မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီ နေပြည်တော်တွင် စစ်ဗျူဟာကျွမ်းကျင်သည့် စစ်ရေးစစ်ရာ စီမံကွပ်ကဲသူ သေနာပတိကြီး နှစ်ဦးရှိသည်။ တပင်ရွှေထီးက မိမိ၏ လျှို့ဝှက် အထောက်တော်အား စာချွန်လွှာပို့ ဆက်သားအဖြစ် ပုံဆောင်စေ၍ ဟံသာဝတီရှိ မွန်စစ်သေနာပတိ နှစ်ဦးထံစေလွှတ် လိုက်သည်။ စာချွန်လွှာပါ အကြောင်းအရာများမှာ- "စိတ်ချယုံကြည်ရသော သွေးသောက် အဆွေတော်တို့၏ တင်ပြတောင်းဆိုချက်ကို အကျွန်ုပ်ဝမ်းမြောက်စွာ လက်သင့်ခံပါသည်။ အဆွေတော်တို့၏ အကူအညီဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ အောင်ပွဲရပြီးသောအခါ အဆွေတော်တို့၏ အာသီသအတိုင်း ဧကန်ဆုလာဘ်တော် ချီးမြှင့်တော်မူမည်" ဟူသတည်း။ စာချွန်လွှာပို့ လျှို့ဝှက်အထောက်တော် များက အဖမ်းခံရစေရန် တမင်တကာ ကြံစည်၏။ ထိုစာချွန်လွှာသည် စီစဉ်ထားသည့် အတိုင်း သေနာပတိကြီးဆီ မရောက်ပဲ မွန်ဘုရင် လက်တွင်းသက်ဆင်းမိ လျက်သားဖြစ်သွားတော့၏။ ၎င်းသတင်းစကား ချဲ့ကားသွားသည့် အချက်ကား သေနာပတိနှစ်ဦး အာသီသဆန္ဒရှိသော ဆုလာဘ်တော်ဆိုသည်မှာ မုတ္တမ မြို့စားနှင့် ပဲခူးမြို့စား ပိုင်စားပိုင်စေဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်။ ရာဇဂုရု မင်းဆရာဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ သစ္စာတည်ကြည် ဖြောင့်မတ်သော စစ်သေနာပတိ နှစ်ဦး၏ သံတော်ဦးတင် လျှောက်လဲ ချက်ကို မွန်ဘုရင်က နားမဝင်တော့ `ချက်ချင်း ခေါင်းဖြတ်သတ်စေ´ ဟူသော ဘုရင့်အမိန့်တော်ကြောင့် မင်းမှုထမ်းတို့က တုန်တုန်ရီရီဖြင့် လက်တုန့်မနှေး သေဒဏ် ပေးလိုက်ကြလေသည်။ ဘုရင်၏ သေဒဏ်ကို ကြောက်ကြသောကြောင့် မည်သူ ကမျှ စောဒက မတက်ရဲကြတော့ပေ။ ဗမာတို့တွင် စစ်အင်အား နည်းပါးသော်လည်း စစ်သည်ဗိုလ်ပါ တို့က ဘုရင်ကို ချစ်ကြောက် ရိုသေကြ၏။ ဘုရင်ကလည်း စစ်မှူးစစ်ကဲတို့ကို တန်ဖိုးထား၏။ မွန်တို့မှာ စစ်အင်အားကြီးမားသော် လည်း မွန်ဘုရင်၏ နှလုံးသားမှာအရွယ်အစားမှာ လွန်စွာသေးငယ်၏။ ဥပါယ်တံမျှင်ကို မသိ စဉ်းစား ချင့်ချိန်ခြင်း မရှိပဲ စစ်သေနာပတိ နှစ်ယောက်ကို သတ်ရက်သည်။ စစ်သေနာပတိကြီး မရှိသောအခါ ဗမာတို့သည် မွန်နိုင်ငံတော်ကို လွယ်ကူစွာ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် မွန်နိုင်ငံတော်ကြီး ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ [http://www.yinsanainemon.com/search?updated-max=2008-05-04T08%3A11%3A00-07%3A00&max-results=5]{{Dead link|date=January 2021 }} == ပထမအကြိမ်စစ်ပြုခြင်း == သက္ကရာဇ် ၈၉၄ မှ ၈၉၆ အတွင်းတွင် တပင်ရွှေထီးသည် အင်အားကိုစုစည်းလျက်နေပြီး ၈၉၆ တွင်နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရန် အတွက်မှူးမတ်များကို ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားသိမ်းပိုက်ထားသည့် အင်းဝကိုသော်လည်းကောင်း၊ သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဟံသာဝတီကို သော်လည်းကောင်း၊ နရပတိစိုးစံသည့် ပြည်မြို့ သော်လည်းကောင်း မည်သည့်အရပ်သို့စစ်စမ်းချီတိုက်လျှင်ကောင်းမည် တိုင်ပင်ကြရာ ဟံသာဝတီကို စတင်တိုက်ခိုက်လျှင် ကောင်းမည်ဟု အကြံကိုရသဖြင့် ဟံသာဝတီသို့စစ်ချီလေသည်။ သို့ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၈၉၆ တွင် တိုက်ဆင် ၄၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့်သူရဲ ၄၀ဝ၀ဝ ပါသည့်တပ်ဖွဲ့ကာ ပဲခူးသို့ချီလေသည်။ လမ်းခရီးတလျှောက်တွင် အခုအခံကြီးမားစွာမတွေ့ပဲ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့တိုင်ရောက်ပြီး မြို့ကိုရံကာတိုက်လေသည်။ သို့သော် မွန်အမတ်ကြီးများဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ အခုအခံကောင်းလှသောကြောင့် ခုနှစ်ရက်အကြာတွင် တပ်ကို ဆုတ်လေသည်။ မြို့ကိုမရသော်ငြား တောင်ငူစစ်ကို ဟံသာဝတီကြောက်ရွံစေခြင်းဖြင့် အမြတ်ကြီးစွာရလေသည်။ == ဒုတိယအကြိမ်စစ်ပြုခြင်း == နောက်တစ်နှစ်(၈၉၇)တွင် အင်အားကို တိုက်ဆင် ၆၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့်သူရဲ ၆၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ချီတက်ပြန်သည်။ ပဲခူးမြောက်ဘက် ကျပ်ကတိုး အရပ်တွင် တပ်ချကာ သုံးလတိုင်တိုင်တိုက်သော်လည်း ပဲခူးဖက်မှ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်မြား ကို အသုံးပြုလေသဖြင့် အထိအပါးများသည်။ နောက် မိုးကာလရောက်သောကြောင့် တပ်ခေါက်ကာတောင်ငူသို့ ပြန်လေသည်။ == တတိယ အကြိမ်လုပ်ကြံခြင်း == ထိုသို့ဖြင့် ဟံသာဝတီသည် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်ငူစစ်ရန်ကို ခံရပြီးနောက် ထူးဆန်းသည့် အခြင်းအရာများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ကြယ်များ ၇ ရက်တိတိကြွေခြင်း၊ ဇုတ်သုတ် (အစုတ်အကြေဟုလည်းဆိုသည်။) တွင် အလျား အတောင် ၄၀ဝ၊ အထု အတောင် ၅၀ ရှိ ငါးကြီးတင်ခြင်း၊ အိပြုံးတောင်(အိမ်ပြုံးတောင်) အလိုလိုပြိုကျခြင်း၊ တောင်ပို့နှင့် ကုန်းမြေများ နေရာရွေ့ပြီး မြေသားအက်ကွဲခြင်း၊ ကျီးတစ်ကောင် ဥကင်သ ရာဇပလ္လင်တွင် လာနားရာ ကျန်ကျီးများ ဝိုင်းအာကြခြင်း၊ ဇမလနိမိတ်ကျောက်တိုင် ပဲ့ကျခြင်း၊ ပဲခူးမြစ်ရေနောက်ကျိခြင်းတို့ ဖြစ်ကာ ပြည်သူတို့အကြားတွင် နိုင်ငံပျက်ကိန်း ကြုံပြီဟုဆိုကာ ကြောက်ရွံခြင်းကြီးစွာဖြစ်ကြ၏။ သက္ကရာဇ် ၈၉၈ တွင် တပင်ရွှေထီးသည် အထိန်းတော် မင်းရဲသိင်္ခသူ (ရှင်ရဲထွတ်၏ဖခင်)ကို မြို့စောင့်ထားလျက် ရှင်ရဲထွတ်ကို ရှေ့မှချီစေပြီး သတိုးဓမ္မရာဇာကို နောက်တပ်ဦးစီးစေကာ ဟံသာဝတီသို့ချီပြန်သည်။ ယခုတစ်ခေါက်အင်အားမှာ ရှေ့နှစ်ကြိမ်ထက်ကြီးပြီး တိုက်ဆင် ၂၀ဝ၊ မြင်းသည် ၈၀ဝ၊ သူရဲ ၇၀ဝ၀ဝဖြစ်ကာ တပ်ပေါင်း ၇ တပ်ရှိသည်။ ကော်လိယ အရပ်တွင် မွန်တပ်ကြီးနှင့် ့ဖျားချီ ကျော်ထင်နော်ရထာတပ်တို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ရာ အင်အားမမျှသော်လည်း တောင်ငူတပ်မှာ ရဲရင့်လှသည့်အတွက် မွန်တို့အကျအဆုံးများလျက် ဆုတ်ခွာရပြီး မွန်တပ်ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ သမိန်ဗရူး နှင့်တကွ လူသူသုံ့ပန်းအများကို ဖမ်းရလေသည်။ တပင်ရွှေထီး ထံဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်အားရသဖြင့် စီးတော်မြင်း သတ္တရုဇေယျ ကို ဆုအဖြစ်ချီးမြှင့်သည်။ နောက် ဟံသာဝတီအနီးရှိ တနက်ခုံ အရပ်သို့ချီတက်စခန်းချပြီး ဟံသာဝတီကိုလုပ်ကြံရာ ယခင်အကြိမ်ကဲ့သို့ပင် အမြောက်မြား၏ အခုအခံကြောင့် မြို့ကိုမရနိုင်ပဲဖြစ်ရပြန်သည်။ နောက် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ အကြံပေးချက်အရ ဒဂုံ(ရန်ကုန်)သို့ချီကာ ရွှေတိဂုံစေတီ ခြေရင်းတွင် တပ်ချနေသည်။ ထိုနောက် တပင်ရွှေထီးသည် ရွှေတိဂုံစေတီတွင် တပ်စွဲနေပြီး ကျော်ထင်နော်ရထာက အနောက်ဘက်တစ်လွှားရှိ မွန်မြို့ရွာများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရာ ပုသိမ်၊မြောင်းမြ၊ ဒေးပသွယ်၊ သရိုင်းသရာ၊ခဲပေါင် မြို့များကိုရပြီး တောင်ငူသို့ပြန်လေသည်။ == ဟံသာဝတီမှ သံတမန်စေလွတ်လာခြင်း၊ပရိယာယ်ဖြင့် အားနည်းရန်ပြုခြင်း == ထိုသို့သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ရန်စစ်ပြုခံရသည်ရှိသော် [[ဟံသာဝတီ]]မှ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် [[တောင်ငူ]]ကို မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာနေလျှင် သက်သာရာရနိုင်သည်ဟုတွေးလျက် မိမိ၏ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးဖြစ်သည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ကို တစ်ဖွဲ့၊အခြားမှူးမတ်တို့ကို တစ်ဖွဲ့ ပေါင်းနှစ်ဖွဲ့တို့ကိုတစ်ချိန်တည်းပင် တောင်ငူသို့စေလွတ်သည်။ ထိုသို့ သံနှစ်ဖွဲ့ကို စေလာကြောင်း တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ပရိယာရ်ပြုကာ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးကို ဦးစားပေးပြီး၊ကျန်သံအဖွဲ့ကို သာမန်မျှသာ အရေးပေးကာ သွေးခွဲလေသည်။ ဟံသာဝတီသို့ပြန်ရောက်လျှင် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအား မသင်္ကာသည့် ကျန်မှူးမတ်တို့ ကကုန်းတိုက် လျှောက်ထားသည့်အတွက် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]]မှာ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအား ကြီးစွာသံသယ ဝင်လေသည်။ ထိုသို့သံသယဝင်သည်ကိုကြားလျှင် တပင်ရွှေထီးသည်ပရိယာရ်ဖြင့် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးကို မွန်မင်းသတ်စေရန်ကြံရာ အကြံအောင်ပြီး အမတ်ကြီးနှစ်ပါးတို့ ကို သုရှင်တကာရွတ်ပိ သတ်လေသည်။ သို့ဖြင့် [[ဟံသာဝတီ]] နန်းတွင် အမာခံသစ္စာရှိ အမတ်ကြီးများမရှိတော့ပဲ အားနည်းသွားရလေသည်။ == ဟံသာဝတီကို အောင်မြင်ခြင်း == ထိုသို့ ဟံသာဝတီမင်းသည် မိမိ၏သစ္စာရှိအမတ်ကြီးများကို အထင်လွဲကာ သတ်သည့်အကြောင်းကြားလျှင် တပင်ရွှေထီးသည် [[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]နှင့်တိုင်ပင်ပြီး ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်ရန် ကြည်း၊ရေနှစ်မျိုးပါသည့်စစ်တပ်ကြီးဖွဲ့လေသည်။ ကြည်းတပ်တွင်တိုက်ဆင် ၁၂၀၊မြင်းသည် ၈၀ဝ နှင့် သူရဲ၇၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ပြီး ရေတပ်တွင် အမြောက်ကြီးတင်သည့် တိုက်လှေ ၂၀ဝ နှင့်သူရဲ ၁၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီသို့မရောက်မှီတွင် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] လည်းအားကိုးဖွယ် အမတ်၊စစ်သူကြီး မရှိတော့သဖြင့် ယခင် အကြိမ်များကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည်ကို နားလည်ကာ ယောက်ဖတော် ပြည်ဘုရင်နရပတိ ထံသို့ စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ၊လှေ၇၀ဝဖြင့်ပြေးသည်။ ကြည်းတပ်တွင်ဆင်၂၀ဝ၊မြင်း၈၀ဝ၊သူရဲ ၂၀ဝ၀ဝဖြင့် ဗညားဒလ အားဦးဆောင်စေလျက်နောက်မှလိုက်စေသည်။ ထိုသို့ မွန်မင်းပြေးသော် တပင်ရွှေထီး၏ တောင်ငူတပ်မှာ [[ဟံသာဝတီ]]ကို အလွယ်တကူရလေသည်။ == [[နောင်ရိုးတိုက်ပွဲ]] -ဘုရင့်နောင်ဘွဲ့နှင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိကျဆုံးခြင်း == ဟံသာဝတီကို ရလျှင် စစ်ရေးကို အမြန်ဆွေးနွေးကာ သုရှင်တကာရွတ်ပိနောက်သို့လိုက်ရန်အတွက်ကြည်း၊ရေ နှစ်တပ်ဖွဲ့လေသည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာအား ကြည်းတပ် ၃ တပ်ဖြင့် ဗညားဒလ နောက်သို့လိုက်စေပြီး ကိုယ်တိုင်မူ လှေတပ်ကြီးဖွဲ့ကာ လှေ၃၅၀၊သူရဲ ၃၅၀ဝ၀ဝ ဖြင့်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့လှေတပ်အင်အားအလွန်ကြီးမားလာရသည်မှာ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အပြီးတွင် ရေလုပ်ကျွမ်းကျင်သည့် မွန်များကို မြောက်စားခြင်း၊ မွန်မင်း ဝှက်ခဲ့သည့်လှေများကို သိမ်းယူကာ သစ္စာခံသူများကို ချီးမြှောက်ခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကြည်းတပ်ချီသည့်အနော်ရထာ တွင်မူဆင်၅၀၊မြင်း၅၀ဝ သူရဲ ၁၀ဝ၀ဝတို့နှင့် ဆင်စီးအမတ် ၅ ကျိပ်သာပါသည်။ ထိုသို့လိုက်ရာ နောင်ရိုးအရပ်သို့ရောက်လျှင် တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ရန်သူတပ်၏အင်အားကိုစုံစမ်းစေရာ ရန်သူအင်အားမှာ မိမိထက် ၈ ဆမျှကြီးသည်ကို ကျော်ထင်နော်ရထာသိရလေသည်။ သို့သော် "စစ်တို့၏သဘောမှာအင်အားငယ်သည်ကြီးသည်မှာပဓာနမဟုတ်၊သူရသတ္တိနှင့်စစ်ပရိယာရ်သာပဓာနဖြစ်သည်။" ဟုဆိုကာ ချောင်းကို ကူးစေသည်။ ကမ်းပေါ်သို့ရောက်သော် တပင်ရွှေထီးမှ သံစေလာပြီး ၎င်းရောက်မှသာစစ်ကိုတိုက်ရန်မိန့်ကြားလာသော် "အရှင့်ဘုန်းတော်ကြောင့် အောင်နိုင်ပြီးဖြစ်သည်" ဟုလျှောက်တင်စေသည်။ နောက်လှေဖောင်တို့ကို ဖျက်စေရာ မှူးမတ်တို့က စစ်ရေးမလှသော်ပြေးရန်လှေမရှိလျှင် ခက်မည်ဟုဆိုကြလျှင် "ဖောင်တို့ကို မဖျက်လျှင် အနည်းငယ်စစ်ရေးမလှသည်တွေ့လျှင်နောက်သို့ချဉ်းလှည့်ပြေးရန်စဉ်းစားကြလိမ့်မည်။ ဖောင်တို့ကိုဖျက်မှသာ ရှေ့မှရန်သူကို နောက်မှရေဘေးဟူသောအသိဖြင့် ယတိပြတ်အနိုင်တိုက်ရန် စိတ်ရှိကြမည်။ မင်းတရားကြီးထံလျှောက်စေသည်မှာလည်း စစ်ကိုအနိုင်တိုက်ရန်ဖြစ်ပြီး ရှုံးပြီးသေကြလျှင် အပြစ်တင်ရန် မတတ်နိုင်တော့။ သေသောသူကိုအဘယ်သို့အပြစ်တင်နိုင်မည်နည်း။" ဟုဆိုကာဖျက်စေပြီး စစ်ကိုအနိုင်တိုက်ရာ ရန်သူမွန်တပ်ကြီး ပျက်ကာ ဗညားဒလပြေးပြီး အခြားတပ်မှူးဖြစ်သူ မင်းရဲအောင်နိုင်မှာ ဆင်ထက်တွင်ကျဆုံးလေသည်။ နောက်တစ်ရက် တပင်ရွှေထီးရောက်သော် ဖမ်းဆီးမိသည့် ဆင်မြင်းလူသုံ့ပန်းအများကိုဆက်သရာ ကျေနပ်လွန်းလှသဖြင့် [[ဘုရင့်နောင်]] ဟူသောဘွဲ့ကိုပေးပြီး လှိုင်မြို့ကိုထပ်တိုးစားစေသည်။ == ပြည်တိုက်ပွဲ == ပြည်မြို့အနီး အင်္ဂပူ သို့ရောက်လျှင် ဗညားဒလဦးဆောင်သည့် မိမိကြည်းတပ်ပျက်ကြောင်းကြားကာ စိတ်ချောက်ချားလှသဖြင့် တပ်ကို အင်္ဂပူတွင်ချပြီး မိဖုရားမောင်းမ နှင့် သားသမီးများကို ပြည်မြို့ထဲသို့ခေါ်ကာ ပြည်မင်း နရပတိ နှင့်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးလေသည်။ ထိုသို့ဆွေးနွေးရာ မိမိတို့ ဟံသာဝတီ-ပြည် အင်အားဖြင့်မရနိုင်ဟုတွက်ကာ အထက်အင်းဝတွင် စိုးစံနေသည့်ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွား အားမဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီး အတူတိုက်ရန် ဖိတ်ခေါ်လေသည်။ သို့ဖြင့်ပြည်တွင် ဟံသာဝတီ-ပြည်-အင်းဝ ဟူသောတပ်ကြီးသုံးတပ်တို့ပေါင်းကာ တပင်ရွှေထီး၏ စစ်ကို ခုခံတိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ကြတော့သည်။ တပင်ရွှေထီးသည် မိမိကိုယ်တိုင် လှေစီးကာ ရန်သူတပ်အနီးသို့သွားပြီးစစ်ရေးငင်လေသော် ရန်သူတပ်တို့လည်း နောက်မှအမှတ်မဲ့လိုက်လေသည်။ အင်းပျောကျွန်းအလွန်တွင် အသင့်စောင့်နေသည့်ဘုရင့်နောင်တပ်က အတင်းတိုက်သဖြင့် အငိုက်မိကာ သုံ့ပန်းဖြစ်သူ၊ကြည်းသို့တက်ပြေးသူ တို့ဖြင့် တပ်ကြီးပျက်လေသည်။ ထိုအခါ မွန်မင်းသည် သမီးတော်ငယ်တစ်ပါးကို အထိန်းတော်အခြံအရံများနှင့်အတူ ဆင်ဖြင့်တင်၍ ဘေးလွတ်ရာသို့ ပြေးစေ၏။ == ဟံသာဝတီသို့ပြန်ခြင်း၊သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ နိဂုံး == ထိုသို့ ရေတပ်တွင် တပင်ရွှေထီးတပ်မှ အောင်ပွဲရအပြီးတွင် စစ်ရေးဆွေးနွေးရာ မိမိတို့အင်အားမှာ ရန်သူ မင်းသုံးပါးတို့၏တပ်များနှင့် စာလျှင် အလွန်ပင်အင်အားနည်းသဖြင့် မစွန့်စားလိုသဖြင့် ဟံသာဝတီသို့ ပြန်ရန် ဆုံးဖြတ်ကာ တပ်ကို ဆုတ်လေသည်။ ထိုအခါ မင်းသုံးပါးတို့ကလည်း ဟံသာဝတီကို အတူတိုက်ပြီး သုရှင်တကာရွတ်ပိကို နန်းပြန်တင်မည်ဟုတိုင်ပင်ကြသည်။ သို့ဖြင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိလည်း အင်္ဂပူရှိ မိမိတပ်သို့ပြန်လေပြီးတပ်ကိုတိုးချဲ့ရန်ကြိုးပမ်းသည်။ ထိုနောက် ဆင်ကျော့ထွက်ရာ လမ်းမှားကာ နောက်ပါတပ်များနှင့် ကွဲကွာသွားစဉ် နတ်မိမယ် တစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံပျော်မြူးအပြီး တွင် နတ်မိမယ်ပျောက်ကွယ်လေသည်။ တပ်သို့ပြန်ရောက်သော် နတ်မိမယ်အားတမ်းတလျက် မစားမအိပ်နိုင်ဖြင့် ရောဂါဆန်းဖြင့် ကွယ်လွန်လေသည်။ နောက် ပြည်ဘုရင်နရပတိနှင့် ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီကို တိုက်ရန် အကြံကိုလက်လျှော့ကြကာကျန်ရစ်သည့် မွန်မှူးမတ်၊ဆင်၊မြင်း၊သူရဲ၊စည်းစိမ်တို့ကို ခွဲဝေယူကြသည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိ ၏ သားတော်တစ်ပါးနှင့်သမီးတော်တစ်ပါးတို့ကို သိုဟန်ဘွားက သားသမီးမရှိသောကြောင့် မွေးစားမည်ဆိုကာ အင်းဝသို့ခေါ်သွားခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်နရပတိလည်း အရေးကြုံလျှင် မဟာမိတ်ရရန် မိမိနှမ၊မွန်မင်း၏မိဖုရားကို ရခိုင်မင်းထံဆက်သလေသည်။ သို့သော် သက္ကရာဇ် ၉၀ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နရပတိ နတ်ရွာစံ၍ ညီဖြစ်သူ ရှင်သရက် က မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံကာ ပြည်တွင် ထီးနန်းစိုးစံလေသည်။ = နယ်ပယ်များကိုဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခြင်း = == ဟံသာဝတီနန်းတော်ချဲ့ထွင်ခြင်း၊အနောက်ဘက်ပုသိမ်ဒေသကို စည်းရုံးခြင်း == ဟံသာဝတီသို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက် မွန်မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ အမှုထမ်း၊မှူးမတ်ဟောင်းများ လာရောက်သစ္စာခံသည်ကို ရှုတ်ချဆက်ဆံခြင်းမရှိစေဘဲ စည်းစိမ်များပေးမြဲပေးစေကာ စည်းရုံးစေပြီး မွန်-မြန်မာ ဟူ၍ခွဲခြားခြင်းအလျဉ်းမရှိပဲ တန်းတူပင် မြောက်စားသည်။ ပုသိမ် ၃၂ မြို့သို့လည်းသစ္စာတော်ခံများစေလွတ်ကာ သစ္စာပေးသည်။ နောက်ရှေးမွန်ဘုရင်များလက်ထက်ကရှိခဲ့သည့် နန်းတော် ဧရိယာကို တောင်ဘက်သို့ထပ်မံတိုးချဲ့စေကာ ရွှေမောဓေါဘုရားခြေရင်းတိုင်ရောက်စေသည်။(ရှေးမွန်တို့၏ နန်းတော်မှာ ယခုကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်နေရာမဟုတ်ပါ။ ကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်မှာ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်မှ တည်ခဲ့သောနန်းတော်ဖြစ်သည်။)နောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၁ တွင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင် အားမိမိနှင့်ထပ်တူအာဏာကုန်ပေးအပ်ကာ နိုင်ငံအားအုပ်ချုပ်စေသည်။ ထို့အတူ ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင် မင်းရဲသိင်္ခသူ([[မင်းကြီးဆွေ]])အား မိမိ၏ ဌာနေ တောင်ငူနန်းတွင် ဘုရင်ခံရာထူးပေးကာ မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးဖြင့် အုပ်ချုပ်ရန် အပ်နှင်းပြန်သည်။ ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း မင်းရဲသီဟသူ သို့တိုးမြင့်ပေးသည်။ == မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ခြင်း == သက္ကရာဇ် ၉၀၂ တွင် [[မုတ္တမ]]မင်း စောဗညားမှာ ဩဇာခံသည်မရှိပဲ အရှေ့ဘက်တစ်လွှားတွင် အင်အားကြီးလာသည့်အတွက် ချီတက်နှိမ်နှင်းရန် ပြင်ဆင်လေသည်။ စောဗညားမှာ သုရှင်တကာရွတ်ပိနှင့်လည်းကောင်း၊ [[မော်လမြိုင်]]စား ဗညားဦး နှင့်လည်းကောင်း၊ ယောက်ဖတော်စပ်သည့်အပြင် မုတ္တမ မှာလည်း ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည့်အတွက် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဖွံဖြိုးသည့်အပြင် နိုင်ငံခြားသား [[ပေါ်တူဂီ]] တို့ကိုလည်း အမြောက်တပ်ဖွဲ့ကာကြေးစားအမှုထမ်းစေသည်။ ထိုအချက်များကြောင့် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီး အားဩဇာမခံပဲနေခြင်းဖြစ်သည်။ဦးစွာသံတမန်စေကာ ငြိမ်းချမ်းစွာ လက်အောက်ခံရန်ကြိုးပမ်းသော်လည်း စောဗညားကငြင်းပယ်ရာမှ စစ်ချီရန် အကြောင်းဖန်တော့သည်။ တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင် ၁၃၀၊မြင်းသည် ၂၁၀ဝ၊စစ်သူရဲ ၁၃၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ကာ မြင်းတပ် ၃တပ်ကို ရှေ့ပြေးတပ်ချီစေသည်။ ဟံသာဝတီအားစောင့်ရန် အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာ(ရှင်နီတာ)ကိုတာဝန်ပေးသည်။ တစ်လကျော်မျှ မုတ္တမကို ဝန်းရံသော်လည်း အကြောင်းမထူးပဲ မြို့တွင်းမှ မုတ္တမတပ်များနှင့် မြို့ပြင်မှ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်တင် သင်္ဘောများရန်ကြောင့် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် ဖိဖိစီးစီး ခုခံသောကြောင့် အထိအပါး၊ကျဆုံးသူများလှသည်။ ထို့ကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာရှားပါးစေရန် မြို့ကိုရိက္ခာဖြတ်ခြင်း၊ မော်လမြိုင်စား ဗညားဦး ကို စည်းရုံးလက်အောက်ခံစေခြင်းတို့ကို ဦးစွာပြုလေသည်။ နောက် လှေတပ်ဝန် သမိန်ပရူ၏ အကြံအတိုင်း မုတ္တမမြို့ရိုးထက်မြင့်သည့် ဖောင်ခံတပ်ကြီး၊ပေါ်တူဂီလှေများကိုဖျက်စီးရန်ဖောင်တည်ဆောက်ကာ မီးတိုက်ရန်လောင်စာများတင်စေခြင်းတို့ကိုစီစဉ်သည်။ ညအချိန်တွင် ပေါ်တူဂီလှေများကို မီးဖောင်လွတ်ကာ ဦးစွာတိုက်ခိုက်ပြီး လှေသင်္ဘောများမီးလောင်ပျက်စီးလျှင် ဖောင်ခံတပ်ကြီးဖြင့် မုတ္တမမြို့ရိုးကို အပေါ်စီးမှ မိုးကာတိုက်ရာ မုတ္တမတပ်များ ခုခံနိုင်ခြင်းမရှိတော့ပဲ မြို့ကို ရလေသည်။ စောဗညားလည်းဆင်စီးကာ ဟံသာဝတီတပ်များကြားမှဖောက်ထွက်ရန်ကြိုးပမ်းရာ ဟံသာဝတီဆင်စီးအမတ်များဝန်းရံတိုက်သော်လည်း တိုက်ရည်ကောင်းလှ၍ မဖမ်းနိုင်ပဲရှိစဉ် ဘုရင့်နောင်၏ညီဖြစ်သူ နန္ဒကျော်သူ က စွယ်လကောက် အမည်ရှိဆင်နှင့်ဝင်တိုက်မှထွက်ပြေးလေရာကျန်အမတ်များဝိုင်းဖမ်းမိလေသည်။ ရက်ရှည်လများတိုက်ရသည့်စစ်အတွက် ဟံသာဝတီတပ်သားများက မကျေနပ်သောကြောင့် မြို့ကိုရသည်နှင့် လုရက်ဖျက်စီးခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်သည့်အတွက် မုတ္တမမြို့အတွင်း ငြိမ်သက်မှုမရှိသည်ကို ဦးစွာ ဖြေရှင်းရပြန်သည်။ ရေတပ်ဗိုလ်သမိန်ပရူအား မြောင်းမြကိုစားစေပြီး ရေတပ်အကြီးအမှူးခန့်သည်။ နောက် စောဗညားအား ကျအောင်တိုက်နိုင်သည့်အမတ်ကိုမေးရာ နန္ဒကျော်သူအား ညွှန်သောကြောင့် ချီးမွမ်းကာ မင်းကျော်ထင်ဘွဲ့ပေးကာချီးမြှောက်သည်။ နောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ညီနောင်ဝမ်းကွဲတော်သူ [[စောလဂွန်းအိန်(မုတ္တမစား)]]အား အဆောင်အယောင်ပေးပြီး မုတ္တမ ကိုစားစေပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ == သာဿနာရေးဆောင်ရွက်ခြင်း၊ပြည်သို့ချီတက်ခြင်း == ဟံသာဝတီသို့မရောက်မှီ ဒဂုံသို့ဝင်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတွင် အလှုကြီးစွာပြုလေသည်။ မွန်သံဃာ၊မြန်မာသံဃာများကို ၇ ရက်ပတ်လုံးဆွမ်းကပ်လှုကာ သဘင်ကြီးစွာခံလေသည်။ ဟံသာဝတီရောက်လျှင် ဝါတွင်းကာလရောက်ပြီးဖြစ်၍ ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်သို့ချီမည်ဟုမိန့်ကာ ဘုရင့်နောင်အား စစ်ရေးအပြင်အဆင်များကို ပြုစေသည်။ = ပြည်တိုက်ပွဲ = ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်သို့ချီတက်လေသည်။ ပြည်သို့ချီသည့် တပ်များမှာ တပင်ရွှေထီး၏ ဧကရာဇ်တပ်တော်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၃ တပ်တွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၂၀၊ဇလာကပင်းလှေငယ် ၅၀၊ကတ္တုလွန်းကြင်လှေ ၅၀ဝ၊လှော်ကားသံလှေကြီး ၈၀ဝ၊စစ်သူရဲ ၉၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ကြည်းတပ်ကို ဘုရင့်နောင်ဦးစီးကာ တပ် ၁၁ တပ်တွင် ဆင်၃၀ဝ၊မြင်း ၂၅၀ဝ စစ်သူရဲ ၇၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပေါင်း၏ စစ်သည်အင်အားမှာ ၁၇၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီနန်းစောင့် အဖြစ် သတိုးဓမ္မရာဇာနှင့် သက်ရှည်ကျော်ထင်တို့ကို တာဝန်ပေးသည်။ == ပြည်ကို ဝန်းရံခြင်း၊ရှမ်းစစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း == ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကြီးချီတက်လာသည်ကိုကြားလျှင် မြို့ရိုးပြစီးများကို ခိုင်ခံအောင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊ကျုံးမြောင်းခံကတုပ်တို့ကို စီရင်ခြင်း နှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်သည့်အပြင် အင်းဝမှ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားနှင့် ယောက်ဖတော် ရခိုင်ဘုရင်တို့ထံ စစ်ကူတောင်းလေသည်။ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားလည်း အထက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားအပေါင်းတို့ကို စုစည်းကာ တိုက်ဆင် ၈၀ဝ၊မြင်းသည် ၁၀ဝ၀ဝ၊စစ်သည်အင်အား ၁၆၀ဝ၀ဝ ပါတပ်ကြီးဖြင့် ချီလာသည်။ ထိုသတင်းကိုကြားသော် ဘုရင့်နောင်သည် တပင်ရွှေထီးအား ပြည်အနီးတွင် တပ်ချနေရန်လျှောက်ထားပြီး မိမိ၏ ကြည်းတပ်ဖြင့် ရှမ်းတို့ကို တိုက်ရန် တိုက်ဆင် ၁၅၀၊မြင်း၂၁၀ဝ၊စစ်သည် ၉၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ချီတက်သည်။ ရှေးဦးစွာဆင်များကို အင်အားပြည့်စေ တောတွင်း၌ရေချကာ ဝှက်ထားစေပြီးကျန်တပ်များကို စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းခွဲကာ ချီတက်စေသည်။ နောက် မြင်းတပ်များကို ရှေ့မှစစ်စမ်းချီစေရာ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကို တွေ့ပြီအမှတ်နှင့် အတင်းလိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ ကျန်တပ်များနှင့် တစ်ကွ တောတွင်းရှိဆင်တပ်များပါ ထွက်တိုက်သဖြင့် ရှမ်းတို့တပ်ပျက်ကာ သုံးဆယ်စား၊ရောက်စောက်စား နှင့် နောင်မွန်စားစော်ဘွားများကို ဆင်နှင့်တကွရပြီး ဆင် ၆၀၊မြင်း ၃၀ဝ၀ကျော် နှင့် စစ်သည် ၂၀ဝ၀ကျော်တို့ကို သုံပန်းအဖြစ်ရလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလည်းယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်ကို အားရလှသည့်အတွက် မင်းညီမင်းသားတို့၏အဆောင်အယောင်ရှိသရွေ့ကို ချီးမြင့်သည်။ သို့သော် ပြည်ဘုရင်မင်းခေါင်မှာ အညံ့ခံသည်မရှိပဲ အပြတ်ခုခံကာ ရခိုင်မှ ယောက်ဖတော်၏ စစ်ကူအလာကို စောင့်လျက်ပင်ရှိသည်။ == ချီတက်လာသည့် ရခိုင်စစ်ကိုအနိုင်ရခြင်း == ရခိုင်ဘုရင်လည်း ညီတော် မင်းအောင်လှအားတိုက်ဆင် ၁၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၊စစ်သည်၅၀ဝ၀ဝ နှင့်ကြည်းကြောင်း၊သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းကို ကတ္တူလွန်းကြင်လှေ ၇၀ဝ၊စစ်သည် ၇၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ရေကြောင်း အသီးသီးစေလွတ်ကာ စစ်ကူပို့သည်။ စစ်ကူပို့သည့်အကြောင်းကို မင်းခေါင်သိစေရန် စာရေးကာ သံစေလေရာ ဟံသာဝတီတပ်မှ ဖမ်းမိပြီး အကြောင်းဆုံသိလျှင် ရခိုင်ရေတပ်ကိုတားဆီးရန် ပုသိမ်စား သမိန်ဗြပိုက်၊မြောင်းမြစား သမိန်ပရူ၊ခဲပေါင်စား သမိန်သံကျယ်၊ဒလစားသီရိဇေယျနော်ရထာတို့အား အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် စားသောမြို့အသီးသီးတို့ပြန်ကာ ခိုင်ခံအောင်ပြုစေသည်။ နောက် ဥယျာဉ်ပုကြောင်းမှချီလာသည့် ရခိုင်ဘုရင့်ညီ၏ တပ်ကို ပြည်သို့အရောက်မခံတော့ပဲ ရှမ်းစော်ဘွားတို့ကို တိုက်သကဲ့သို့ပင် စစ်သုံးကြောင်းခွဲကာစစ်မြူ၍ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် ရဲဘုန်းစုံ ဆင်ကိုစီးပြီးတိုက်ရာ ရခိုင်စစ်လည်းပျက်ပြန်သည်။ ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ပုသိမ်၊မြောင်းမြ မြို့များသို့ရောက်နေသည့် ရခိုင်အိမ်ရှေ့မင်းလည်း ကူရန်အကြောင်းမထူးတော့ဟုမှတ်ကာ တပ်ဆုတ်ပြန်လေသည်။ == ဘုရင့်နောင်အားချီးမြှောက်ခြင်းနှင့်ပြည်ဘုရင် အညံ့ခံခြင်း == ဤသို့ စွမ်းစွမ်းတမံတိုက်ခိုက်သည့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား အိမ်ရှေ့မင်းအဆောင်အယောင်အကုန်ပေးကာ ချီးမြှောက်သည်။ သို့သော် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် တရားဝင်အမိန့်ပြန်ကာ သတ်မှတ်ခြင်းမဟုတ်ပေ။ နောက်ဆုံးတွင် ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်က အသက်ကိုလွတ်လျှင် အညံ့ခံမည့်အကြောင်းကို ဆရာတော်များထံမှ တစ်ဆင့်အရေးဆိုလာရာ တပင်ရွှေထီးလည်းလက်ခံ၏။ နောက် မင်းခေါင်အား မိဖုရား နှင့်တကွ တောင်ငူသို့ပို့စေပြီး မင်ရဲသီဟသူ(တောင်ငူဘုရင်ခံ)အားစောင့်ကျပ်စေသည်။ နောက် အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာအား မင်းမြောက်တန်ဆာ၊အဆောင်အယောင် တို့ကို ပေးအပ်၍ ပြည်ဘုရင်ခံအဖြစ် နန်းတင်ပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေ၏။ = အင်းဝနှင့် စစ်ခင်းခြင်း = == အင်းဝနန်းတွင်းအပြောင်းအလဲများ == ထိုသို့ တပင်ရွှေထီး၏ နယ်ပယ်မှာ တောင်ငူ၊ပြည်နှင့် ဟံသာဝတီမွန်သုံးရပ်ထိကျယ်ပြန့်လာချိန်တွင် [[အင်းဝ]]တွင်မူရှမ်းမင်း[[သိုဟန်ဘွား]]၏ ရက်စက်မှု၊ဘာသာမဲ့တစ်ပါးအနေဖြင့် ရဟန်းတော်များကိုသတ်ဖြတ်မှုနှင့် အဆင်အခြင်မဲ့ ရမ်းကားမှုတို့ကြောင့် အင်းဝနယ်တစ်လွှားတွင် မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေရသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာအမတ်ကြီးဖြစ်သူ [[မင်းကြီးရန်နောင်]]က သိုဟန်ဘွားအား သင်္ကြန်မင်္ဂလာပြုဟန်လှည့်ဖျားပြီး ကိုယ်တိုင်ပင်ဓားဖြင့်သတ်လေသည်။ မှူးမတ်များက မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတက်ရန် ဝိုင်းလျှောက်ကြသော်လည်း လက်မခံပဲ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းအား နန်းအပ်ရန် ပြောကြားကာရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၉၀၄ တွင် အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းမှ အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းယူစိုးစံလေသည်။ နောက်စော်ဘွားအပေါင်းအားစည်းရုံးကာ ပြည်ကိုဦးစွာတိုက်ပြီး တောင်ငူကို သိမ်းပိုက်ရန်စီမံလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၀၅ တွင် ပြည်သို့ချီသည့် စော်ဘွားတို့၏တပ်ကြီးတွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၃၀ဝ၊လှော်ကားကြော့လှေ ၃၀ဝ၊ကုန်လှေ ၅၀ဝ၊ စစ်သည် ၁၂၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ရေကြောင်း၊တိုက်ဆင် ၁၂၀ဝ၊မြင်း ၁၀ဝ၀ဝ၊စစ်သည် ၁၆၀ဝ၀ဝ တို့ကကြည်းကြောင်း ဖြင့် ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပါဝင်လေသည်။ == ပြည်မှသတိုးဓမ္မရာဇာခုခံခြင်း၊ဟံသာဝတီမှ စစ်ကူချီတက်ခြင်း == ပြည်ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာ သည်စော်ဘွားတပ်ကြီးချီလာသည်ကိုသိလျှင် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီး ထံသို့လူစေလွတ်ကာ စစ်ကူချီလာရန်လျှောက်ထားခြင်း၊ပြည်မြို့ကို ခိုင်ခံ့နိုင်သမျှခိုင်ခံ့အောင်စီစဉ်ခြင်း၊ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေသည်။ စော်ဘွားတို့ရောက်လျှင် မြို့ကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ဝန်းရံ မြဲဝန်းရံနေရသည်။ ထိုစဉ် ဟံသာဝတီမှ တပင်ရွှေထီးသည် အောက်ပြည်အောက်ရွာရှိ မွန်၊မြန်မာ၊ကရင် စစ်သည်၊သူရဲရှိသမျှကို စုစည်းကာ ရေတပ်၊ကြည်းတပ်အဖြစ်ဖွဲ့လေသည်။ မင်းတရားရွှေထီး၏ ဘုရင့်ရေတပ်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၂ တပ်တွင် လှေကြီး မျိုးစုံ ၈၀ဝ၊ လှောကားသံလှေ ၃၀ဝ၊ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀ဝ၊စစ်သည် ၉၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ဘုရင့်နောင် ဦးစီးသည့် ကြည်းတပ် ၉ တပ်တွင် ဆင် ၈၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀၊စစ်သည် ၁၂၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ သာယာဝတီ အရောက်တွင် ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပေါင်းကာတပ်ချနေသည်။ == ပြည်တိုက်ပွဲ == ပြည်မှ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ချီလာသည်ကိုကြားလျှင် စစ် နှစ်ဖက်ညှပ်မည်ကိုစိုးသဖြင့် ပြည်မှ မြောက်ဘက်သို့တပ်ဆုတ်ကာနေလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်သည် စစ်မြူသော်အားဖြင့် တိုက်လှေကြီး ၄၀ တွင် စစ်သည် ၄၀ဝ၀နှင့် အမြောက်ကြီးများအားတင်ကာ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်စေသည်။ ထိုအခါစော်ဘွားတို့လည်း အင်အားနည်းသည်ဟုထင်ပြီး လှေများဖြင့် ပေါ့လျော့စွာလိုက်ရာ ဘုရင့်နောင်ကအမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်သော် မြုပ်လေသည်။ စော်ဘွားတို့၏လှေတပ်ပျက်သော် ဟံသာဝတီတပ်ကို မြေထဲသရက်သို့တိုင်ချီတက်လေသည်။ နောက်မကြာမှီ အင်းဝမှ ရိက္ခာ မလာနိုင်လျှင် စော်ဘွားတို့ တပ်ဆုတ်ရလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်က ကြည်းကြောင်း၊တပင်ရွှေထီးက ရေကြောင်း အသီးသီးလိုက်တိုက်လျှင် စော်ဘွားတို့အကျအဆုံးများကာ ဟံသာဝတီဖက်မှ လူသူသုံ့ပန်းများစွားရလေသည်။ မင်းတရားရွှေထီးလည်း စလင်း၊စလေ၊ပုခန်းငယ်၊ရွာသာ၊ပုဂံမြို့များတိုင်အောင်ချီတက်သိမ်းပိုက်ကာ မိမိမှူးမတ်များကို စားစေသည်။ နောက်အနီးအပါးမှ သစ္စာခံလာသည့် သူများကို စည်းစိမ်မပျက်ချမ်းသာပေးပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ = ရာဇဘိသေကခံခြင်း = == သာဿနာအရေးဆောင်ရွက်ခြင်း == သက္ကရာဇ် ၉၀၆ အရောက်တွင် ဟံသာဝတီအနောက်ဘက် မွန်ကျောင်းတွင် ကျောင်းတော်ကြီးဆောက်စေကာ [[မွန်သံဃရာဇာ|မွန်ဆရာတော်]]အား မဟာသံဃရာဇာ ဟုဘွဲ့တော်ဆက်ကပ်ပြီးသာဿနာပိုင်အဖြစ်တင်သည်။ နောက်အလှုကြီးပေးကာသဘင်ခံသည်။ ဆင်မြှိုတွင် စေတီတော်တည်ပြီး တံတိုင်း ၄ ဖက်တွင် ရွှေကျောင်း ၄ ဆောင်ဆောက်သည်။ == တပင်ရွှေထီးနှင့်ခေမနော == ထိုသို့ဟံသာဝတီတွင် စိုးစံစဉ် ခေမနော အမည်ရှိ နွားမ မှဖွားသည်ဆိုသော မိန်းမပျို၏ သတင်းကြီးလာလေသည်။(အမှန်တွင် တစ်စုံတစ်ယောက်မှ မွေးဖွားပြီး နွားခြံတွင်လာရောက်စွန့်ပစ်သွားခြင်းမျိုးသာဖြစ်နိုင်သည်။)မကျိုကို အမည်ရှိ သူဌေး၏ခြံအတွင်းတွင်တွေ့ရှိရပြီး သူဌေးက သမီးအရင်းအမှတ်နှင့်မွေးစားထားခြင်းဖြစ်ကာ ရှစ်နှစ်အရွယ်ပင်ရှိသော်လည်း အလွန်ပင်ချောမောလှပကြောင်းထင်ရှားလေ၏။ တစ်နေ့သော် မင်းတရားရွှေထီး ဥယျာဉ်တော်ထွက်လျှင် ခေမနောကိုတွေ့လျှင်မိဖုရားအဖြစ်သိမ်းပိုက်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ခေမနောမှာ အသက်ငယ်ငယ်ဖြင့် မင်းတရားရွှေထီး ၏မိဖုရားဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ == မွန်ဆံဖြတ်ခြင်း၊ရာဇဘိသေကခံခြင်း == ခေမနော၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊မွန်တို့အရပ်တွင်မြန်မာတို့ ထီးနန်းထူထောင်ရန်မဖြစ်နိုင်၊မွန်တို့သာမင်းပြုကိန်းရှိသည်ဟု အတိတ်တဘောင်ပေါ်သည်ကြောင့်လည်းကောင်းတပင်ရွှေထီးသည် မွန်ဆံဖြတ်လေသည်။ မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းဆိုသည်မှာ အရှေ့နဖူးပေါ်တွင် တစ်လက်မခန့်ဆံချန်ပြီးအညီအညာ ဖြတ်ကာ၊နောက်တွင် ကုလားဆံထုံးကဲ့သို့ထုံးခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မွန်မြန်မာ မှူးမတ်များခြံရံပြီးလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင် အကုန်၊ မွန်မင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင် အကုန်တို့ကို လက်ဝဲ၊လက်ယာခင်းကျင်းပြီး [[ဘိသိက်|ရာဇဘိသေက]]ခံကာ နန်းတက်ပွဲကျင်းပလေသည်။ နောက် တစ်လအကြာတွင် [[ရန်ကုန်|ဒဂုံ]] သို့သွားရောက်ကာ[[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]ကို ရွှေချပူဇော်ပြန်သည်။ = ရခိုင်သို့ချီခြင်း = == ရခိုင်သို့စစ်ချီခြင်း == ရခိုင်သို့ချီတက်ရန် စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း သို့ဖြင့် ပြည်ကိုအလိုတော်ပြည့်သော၊မင်းဗာကြီးသည်ပြည်ကိုစစ်ကူ‌ပေး‌ခဲ့ရာကနေတပင်ရွှေထီးသည်ရခိုင်သို့စစ်ချီဖို့ရန် ရေတပ်တွင် တပ် ၁၅ တပ်ပါဝင်ပြီးအင်အားမှာ တိုက်လှေကြီး ၇၀ဝ၊လှော်ကားသံလှေ ၅၀ဝ၊ရိက္ခာလှေ ၅၀ဝ နှင့် စစ်သည် ၃၅၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ပြီး၊ဘုရင့်နောင်ဦးဆောင်သည့် ကြည်းတပ်တွင်တပ် ၂၀ ပါဝင်ပြီး အင်အားမှာ ဆင် ၆၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ၉၀၈ ခုနှစ်၊တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၄ ရက်၊တနင်္လာနေ့တွင် စစ်ချီလေသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တောင်ငူတပ်ရင်း လေးခု (လူ ၄၀၀၀၊ မြင်း ၁၀၀၊ ဆင် ၁၀ ကောင်) သည် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ ဘုရင့်ညီတော် မင်းအောင်လှ ဦးဆောင်သော ရခိုင်ပြည် ဒုတိယမြို့ဖြစ်သည့် သံတွဲမြို့သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ကျူးကျော်သူများကို မောင်းထုတ်ရန် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ငူသည် ကြီးမားသောအင်အားဖြင့် ရေကြောင်းမှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာကာ (လူ ၁၉၀၀၀၊ မြင်း ၄၀၀၊ ဆင် ၆၀၊ စစ်သင်္ဘော ၈၀၊ သံချပ်ကာစစ်သင်္ဘော ၅၀၊ ကုန်တင်သင်္ဘော ၁၀ စီး၊ ) တောင်ငူတပ်များသည် ရခိုင်တောင်ပိုင်းကို လျင်မြန်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦး၏ ကုန်းမြေနှင့် ရေတပ် တပ်ဖွဲ့များက စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း အရှိန်မထိန်းနိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ငူတပ်များသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့နှင့် မနီးမဝေး မြို့တော်ဟောင်း လောင်ကြီးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ရောက်ရှိလာသည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် တောင်ငူတပ်များသည် မြောက်ဦးစစ်တပ်ကို လောင်ကြီးမှ နှင်ထုတ်ကာ ခိုင်ခံ့သော ရခိုင်မြို့တော်ကို ဝန်းရံထားကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြောက်ဦးမြို့အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရုံးများကိုပင် ဖောက်ဖျက်ခဲ့ကြသော်လည်မင်းပင်သည်မြို့၏ ရေလှောင်ကန်များကို ဖွင့်လိုက်သောအခါ ရေလွှမ်းသွားခဲ့သည်။ ကာလရှည်ကြာ ဝိုင်းရံထားရန် ဆန္ဒမရှိသော်လည်း မင်းဘင်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်က သဘောတူခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များသည် သုံးရက်အကြာတွင် ဆုတ်ခွာလာပြီး ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့သို့ ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။[၂]ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်(အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)<ref group="မင်းဗာကြီးလက်ထက်ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်">အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)</ref> = ယိုးဒယားနှင့် စစ်ခင်းခြင်း = မြန်မာတို့လက်တွင်း အယုဒ္ဒယ နေပြည်တော်ကြီး ကျရောက်ခဲ့စဉ်က ထိုင်းရာဇဝင်တွင် မြန်မာဘုရင်အား လျာမဲဘုရင် ဟုခေါ်ဝေါ် သမုတ်ခဲ့၏။ အမှန်ဆိုရင် ထိုခေတ်က ယိုးဒယားကို စစ်ပြုခဲ့သည့် မြန်မာဘုရင်မှာ နှစ်ပါးရှိသည်။ တစ်ပါးမှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၍ နောက်တစ်ပါးမှာ ဘုရင့်နောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ ရာဇဝင်ကို ပီပြင်စွာ ရှင်းထုတ်မှု အရ ဗမာလျာမဲဘုရင်မှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၏။ ခရစ်နှစ် ၁၅၁၆ ခုနှစ် တစ်နေ့သော နံနက်လင်းအားကြီး အချိန်တွင် ဖွားမြင်သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ လျှပ်တပြက် အတွင်း ဘုရင့်လက်နက်တိုက်တော်မှ ဓားသွားလှံများ လျှပ်စီးကဲ့သို့ အရောင် တလျှပ်လျှပ် တောက်ပကုန်သဖြင့် ဟူးရားအမတ် များက ကုမာရကိုယ်တော် လူလားမြောက်လျင် ကြီးမြတ်သည့် အဂ္ဂဗျူဟာရှင် ဖြစ်မည်ဟု ဟောကိန်းထုတ်ကြသည်။ [http://www.yinsanainemon.com/search?updated-max=2008-05-04T08%3A11%3A00-07%3A00&max-results=5]{{Dead link|date=January 2021 }} သက္ကရာဇ် ၉၀၈ တွင် တပင်ရွှေထီး အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် ရခိုင်သို့ချီကြောင်းကြားလျှင် အယုဒ္ဒယမင်း ဗြသာဓိရာဇာ(မဟာချက္ကရဖက်) သည်ထားဝယ်နှင့်ရေး မြို့များကိုတိုက်စေသည်။ ထားဝယ်စားမှာ မခုခံနိုင်သဖြင့် ရေး သို့ဆုတ်ကာပူးပေါင်းရသည်။ နောက် မြို့စားနှစ်ဦးတို့လည်း မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးထံ လူစေကာ အကြောင်းကြားသဖြင့် ဗညားဦးဟံသာဝတီသို့ စာပို့ကာ လျှောက်တင်သည်။ == စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း၊တိုက်ပွဲများ == ထို့ကြောင့် တပင်ရွှေထီးသည် အရှေ့ဘက်မှမြို့စားရွာစားများကို ပေါင်းကာ တပ်ကြီးဖွဲ့စေသည်။ ရေတပ်တွင် မုတ္တမစား လဂွန်းအိန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ပြီး လှေကြီး ၁၀ဝ၊ လှေငယ် ၃၀ဝ၊ စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြင့်လည်းကောင်း၊ကြည်းတပ်တွင် ဗညားဦးအား တပ် ရှစ်တပ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ကာ ဆင် ၂၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀၊စစ်သည် ၈၀ဝ၀ ဖြင့် လည်းကောင်း ထားဝယ်သို့ချီတက်စေသည်။ ထိုအခါ ယိုးဒယားတို့လည်း ထားဝယ်မှ ဆုတ်ကာ တနင်္သာရီ တွင်တပ်ချနေသည်။ မော်လမြိုင်စားဦးဆောင်သည့် တပ်များ တောင်ပဘုံ ရောက်လျှင် နှစ်ဖက် အပြင်းတိုက်ရာ ယိုးဒယား မှ ကံပူရီစား ပြေးရလေသည်။ နောက် ယိုးဒယားအမတ်ဖြစ်သူ အောက်ဗြလဂွန်းအိန်မားကို အရှင်ရသည်။ မင်းတရားရွှေထီးလည်း အောင်ပွဲရသူများကို ချီးမြင့်မြောက်စားပြီး ယိုးဒယားသို့ချီရန်စစ်တပ်ကြီး ပြင်စေပြန်သည်။ == တပ်ဖွဲ့ကာယိုးဒယားချီတက်ခြင်း == တပ်ဖွဲ့ရာတွင်ရေတပ်မပါပဲ ကြည်းတပ်သီးသန့်ဖြစ်သည်။ အင်အားမှာတပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင်၂၀ဝ၊မြင်း ၈၀ဝ၀ နှင့်စစ်သည် ၄၀ဝ၀ ဖြစ်ပြီး ပေါ်တူဂီကြေးစား စစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆိုဝါရက် ဒေမယ်လို(Diogo Soraez de Mello)နှင့် ကြေးစားပေါ်တူဂီ စစ်သား ၄၀ဝ ခန့်လည်းပါဝင်သည်။ ၎င်းမှာ အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်အတွင်းကာလတွင်မွန်တို့ဖက်မှ ကူညီဖူးသည့်နိုင်ငံခြားသားများနှင့် ယခုတပင်ရွှေထီးလက်ထက်တွင် ပုန်ကန်သူမုတ္တမစား စောဗညား ထံတွင် အမှုထမ်းသည့် ပေါ်တူဂီများမှလွဲလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်များထံတွင် ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားသားများ အမှုထမ်းသည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ စစ်ချီလမ်းကြောင်းမှာ [[ဟံသာဝတီ]]မှ [[မုတ္တမ]]၊ [[မော်လမြိုင်]] ထိုမှ [[အတ္တရံမြစ်]]အတိုင်း ချီတက်ပြီး [[ဘုရားသုံးဆူတောင်ကြား]]ကိုဖြတ်ကာကံပူရီ(ယခု ကတ်ချနာဘူရီ)၊ထိုမှ [[အယုဒ္ဒယ]]ဖြစ်သည်။ == တိုက်ပွဲများ၊အယုဒ္ဒယကို ဝန်းရံခြင်း == ပထမဆုံး တိုက်ပွဲမှာ ကံပူရီ ဖြစ်ပြီး ယိုးဒယားမင်းကိုယ်တိုင် ဦးစီးသောစစ်တပ်ဖြစ်ကာ ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်နှင့်အတွေ့တွင် ဘုရင်ပြေးသဖြင့် တပ်ပျက်ကာ ဘုရင့်သားတော် နှင့် ညီတော်တို့ကို ဖမ်းမိလေသည်။ နောက် အယုဒ္ဒယထိချီတက်ကာ မြို့ကို တိုက်သော်လည်း မြို့ရိုးမြင့်ပြီး မြို့ပတ်လည်တွင်ရေရစ်ဝိုင်းနေသည့်အတွက် မြို့ကို ကျအောင်မတိုက်နိုင်ဖြစ်ကာ တစ်လကြာ ဝန်းရံနေရပြန်သည်။ ထိုအခါ အယုဒ္ဒယ အားနည်းစေရန် ကျန်ယိုးဒယားမြို့များကို ယူမည်ဟုတွေးကာ တပင်ရွှေထီးက ရံတပ်ကို နုတ်ကာ ကမန်ပိုက် သို့ချီလေသည်။ == ယိုးဒယားမင်း၏တပ်ကြီးကို အနိုင်ယူခြင်း == ထိုသို့ တပင်ရွှေထီး တပ်ကို မြို့မှခွာကြောင်း ကြားလျှင် ယိုးဒယားမင်းသည် တပ်ကြီးသုံးတပ် ဖွဲ့ကာ နောက်မှလိုက်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်အားရှေ့တပ်အဖြစ်ထားကာ မင်းတရားရွှေထီးသည် ဇေယျဒိသာဆင်ကိုစီးပြီးတိုက်ရန်ပြင်သည်။ သို့သော် ရှေ့ဖျားမှ ဘုရင့်နောင်တပ်သည် ရန်သူတပ်များ ကအနီးဆုံးအထိရောက်လာသဖြင့် မင်းတရားရွှေထီးအားစောင့်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့လေရာ ယိုးဒယားတပ်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ရလေတော့သည်။ စစ်သုံးကြောင်းလုံးကို မြန်မာတို့က အနိုင်တိုက်နိုင်သဖြင့် ယိုးဒယားတို့တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားမက် ဩယားလဂွန်းအိန်မားကို ဆင်နှင့်တကွရ၏။ သုံ့ပန်းအမြောက်အမြားကိုလည်းဖမ်းမိပြီး တပင်ရွှေထီးထံဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်ကာ ဆုလာဘ်တော်များပေးသည်။ ထို့ပြင် ရဲရင့်စွာတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့်ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ဇေယျသီဟ(နောင်တွင် [[နန္ဒဘုရင်|ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင်]])ကို လည်း မင်းရဲကျော်စွာ ဘွဲ့ပေးသည်။ ကမန်ပိုက်သို့ဆက်လက်ချီတက်ပြီး မြို့ကိုသိမ်းကာ တပ်ချနေလေရာ ယိုးဒယားမင်းထံမှ တမန် ၂ ဦးစေလာကာ သစ္စာခံမည့်အကြောင်း၊တိုက်ဆင် ၃၀၊ ငွေ ၃၀ဝ နှင့်တနင်္သာရီဆိပ်ကမ်းမှ အခွန်တော်ကို နှစ်စဉ်ဆက်သမည့်အကြောင်း လျှောက်လေသည်။ ထို့အပြင် ဆင်နှစ်စီးကိုလည်းဆက်သလာရာစစ်ပြေငြိမ်းရန်သဘောတူကာ ယိုးဒယား မင်း၏ညီတော် ဩယားပိဿလောက်နှင့် ဩယားသုဝဏ္ဏလောက်တို့ကို ဟံသာဝတီသို့လိုက်စေသည်။ နောက်တပ်ကို ဟံသာဝတီသို့ပြန်လှည့်ရာ ၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်တွင် ပြန်ရောက်သည်။ (အချို့ရာဇဝင်များတွင် မြန်မာတို့ အယုဒ္ဒယကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ပြန်သည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။) = မင်းတရားရွှေထီးအကျင့်ပျက်ပြားလာခြင်း = ထိုသို့ မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံကို ကြီးထွားရန် သိမ်းသွင်းနိုင်သမျှသိမ်းသွင်းဖို့ကြိုးပမ်းခဲ့သော တပင်ရွှေထီးသည် များမကြာမှီတွင်ပင် အရက်၏ကျေးကျွန်ဖြစ်လာခဲ့ရလေသည်။ ထိုသေရည်သေရက်ကို ဖော်စပ်ကာဆက်သသူမှာ လူမျိုးခြားပေါ်တူဂီတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒီယိုဂို ဆွာဇို ဒီမဲလို၏တူ ဖြစ်သည်။၎င်းမှာ မင်းလိုလိုက်ကာ ပြောဆိုတတ်သူဖြစ်ပြီးသေနတ်ပစ်ကျွမ်းကျင်လှရာ တပင်ရွှေထီးက အလွန်သဘောကျနှစ်သက်သဖြင့် နန်းတွင်းသူတစ်ဦးနှင့် ပင်လက်ဆက်ပေးပြီး ချီးမြှောက်ထားသည်။ ၎င်းတက်ကျွမ်းသည့် သေရည်ချက်အတတ်ဖြင့် အရက်သေစာတို့ကို ဖော်စပ်ကာ သုံးဆောင်စေပြီးစည်းရုံးလေရာ တပင်ရွှေထီးမှာ အကြီးအကျယ်ပင် စွဲလမ်းကာ ထိုသေရည်တွင်သာ နှစ်မျှောနေပြီးတိုင်းရေးပြည်ရာများလစ်ဟင်းသည်ထက်လစ်ဟင်းလာလေတော့သည်။ ညီလာခံမထွက်နိုင်တော့သည့်အပြင် မှူးမတ်များက အရေးအရာရှိ၍လျှောက်တင်လေတိုင်း ဘုရင့်နောင်အားဆုံးဖြတ်စေခြင်း၊ မှားယွင်းစွာ ဆုံးဖြတ်ခြင်းတို့ကြောင့် မှူးမတ်တို့က ဘုရင့်နောင်အား ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ရန်လျှောက်သော်လည်း လက်မခံပဲ နေလေသည်။ နောက် ဒီယိုဂို ကိုလည်း ရွှေငွေအမြောက်အမြားပေးကာ သင်္ဘောတစ်စီးနှင့် ပြန်လွတ်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့ရှိစဉ် တောင်ငူဘုရင်ခံဖြစ်သူ မင်းရဲသီဟသူ([[မင်းကြီးဆွေ]]၊ဘုရင့်နောင်၏ဖခင်)နတ်ရွာစံလေသည်။ ထို့ကြောင့်လစ်လပ်သည့် တောင်ငူဘုရင်ခံရာထူးကို ဘုရင့်နောင်၏ညီ ဖြစ်သူ [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]အားပေးလေသည်။ ဘုရင့်နောင်ကိုမူ "ငါနှင့်အတူဖြစ်သည်။ မြို့စားရာထူးများအထွေအထူးပေးရန်မလို" ဟုဆိုလေသည်။ = တပင်ရွှေထီး၏ နောက်ဆုံးနေ့များ = မင်းတရားရွှေထီး အကျင့်ပျက်ပြားလျှင် ဟံသာဝတီရှိမှူးမတ်များလည်း ဘုရင့်နောင်ကိုသာ အားထားပြီး ဘုရင့်နောင်ကလည်း ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ပေးကာ နေလေသည်။ == မွန်တို့သူပုန်ထခြင်း == ထိုသို့သောအချိန်တွင် မွန်တို့ထဲမှ မင်းလောင်းဆိုသူပေါ်ထွက်လာကာ မွန်တို့ပုန်ကန်ကြလေသည်။ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ [[သမိန်ထောရာမ]] မှာမွန်မင်း [[ဒုတိယဗညားရံ|ဗညားရံ]]အိမ်နိမ့်ဘဝတွင် မထင်မရှားမွေးဖွားခဲ့သည့် သားဖြစ်ပြီး မွန်မင်းမျိုးရိုးဟုဆိုကာ ရဟန်းလူထွက်ပြီး ပုန်ကန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို သမိန်ထောရာမ မှာအလွန်ဇွဲသတ္တိကောင်းလှသူအဖြစ် ကြော်ကြားသည်။ မွန်တို့ မကော်တွင် တပ်ချကာနေကြောင်းကြားလျှင် ဘုရင့်နောင်က ညီတော်နန္ဒယောဓာနှင့် မှူးမတ်များကို ချီတက်တိုက်ခိုက်စေသည်။ မကော်တွင် တိုက်ခိုက်ကြရာ သမိန်ထောရာမ တပ်ပျက်ကာနောက်လိုက်များဖြင့်ပြေးလေသည်။ နောက် သန်လျင်စား နန္ဒကျော်ထင်(ဘုရင့်နောင်၏ညီ) ဟံသာဝတီတွင်ရောက်နေပြီးသန်လျင်တွင်မရှိကြောင်းသိလျှင် သန်လျင်ကို ဝင်တိုက်ကာ အခိုင်အလုံနေသည်။ ထိုသို့ သမိန်ထောရာမ၏ ပုန်ကန်မှုတစစ ကြီးထွားလာသည်ကို တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ဘုရင့်နောင် ကိုယ်တိုင်ချီတက်မှသာ ပြီးလွယ်မည်ဟုဆိုကာ တပ်ကြီးဖွဲ့ပြီး စေလွတ်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်လည်း တပင်ရွှေထီး၏ လုံခြုံရေးကို စိတ်မချသဖြင့် ညီတော် တောင်ငူစား [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]၊မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန် နှင့် အပါးတော်ခစားသည့် [[သမိန်စောထွတ်]]တို့ကို စောင့်လျှောက်ရန်တာဝန်ပေးမှာကြားပြီး စစ်ထွက်လေသည်။တင်ကိုယု သေနာပတီ == သမိန်စောထွတ်အကောက်ကြံခြင်း၊တပင်ရွှေထီးလုပ်ကြံခံရခြင်း == သမိန်စောထွက်မှာ မွန်တိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်အလျှောက် မွန်ဒေသကို မြန်မာတို့လာရောက်စိုးစံနေသည်ကို ကျေနပ်သူမဟုတ်ပေ။ အခွင့်အခါကိုစောင့်လျှက်တပင်ရွှေထီးအနားတွင် ခစားနေသူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းတရားရွှေထီးအား လှည့်စားရန် ပုဏ္ဏားများကို လာဘ်ထိုး ကာဇာတာမသန့်ကြောင်း၊ဟံသာဝတီနန်းတော်မှ ခွာပြီးအရပ်တပါးတွင် ယာယီစံသင့်ကြောင်း လျှောက်စေသည်။ တပင်ရွှေထီးလည်း ယုံမှတ်ပြီး ယာယီစံရန် အရပ်ကိုရှာစေရာ သမိန်စောထွတ်က ပန်းတရော် တွင်နေရာသင့်ကြောင်း လျှောက်တင်ပြီး ပန်းတရော်တွင် ယာယီနန်းဆောက်စေသည်။ သီဟသူနှင့် စောလဂွန်းအိန် တို့တားသော်လည်း အရာမထင်တော့ပေ။ နောက် သီဟသူအား ဟံသာဝတီ နန်းစောင့်အဖြစ်ထားကာ စောလဂွန်းအိန်၊သမိန်စောထွတ် တို့ကိုခေါ်ဆောင်ပြီး ပန်းတရော်သို့သွားလေသည်။ ပန်းတရော်ရောက်လျှင် စစ်ရေးအချက်အချာဒေသဖြစ်သည့်စစ်တောင်းကိုစားသော မင်းမဟာလွန်ကြောင်းသိလျှင် အထွေအထူးမစဉ်းစားပဲ အနားရှိ သမိန်စောထွတ်ကို စားရန်ပေးပြန်သည်။ ထို့ပြင် သမိန်စောထွတ်၏ ညီနှစ်ဦးအား အနားတွင် ဓားလွတ်ကိုင်ခစားစေခဲ့သည်။ တစ်လခန့်အကြာတွင် ရခိုင်တပ်သို့ပြောင်းရွှေ့စံရန်ဆိုပြန်ရာ ဟံသာဝတီနှင့် ဝေးရာရခိုင်တပ်သို့ရွှေ့ပြန်သည်။ ရခိုင်တပ်အရောက်တွင် ဆင်ဖြူတော် ပေါ်သည်ဟုဆိုကာ အယုံသွင်းပြီး မုတ္တမစား အားဆင်ဖြူတော်ဖမ်းရန် အတွက်လူသူများသွားရောက်ခေါ်ယူစေသည်။ တပ်ကိုလည်း ကသာ(ယခုကသာဖြစ်မည်မထင်ပါ။ သိသူများဖြည့်ပေးစေချင်ပါသည်။)သို့တပ်မံရွှေ့ပြောင်းပြီး အင်ကလိန်ဘုရားအနီးတွင် တပ်တည်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် အနားတွင် စိတ်ချယုံကြည်လောက်သည့် မှူးမတ်မရှိတော့သည့်အချိန်တွင် သမိန်စောထွတ်နှင့် ညီနှစ်ဦးတို့က သက္ကရာဇ် ၉၁၂ခု၊ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ည ၃ ချက်တီးအကျော်တွင် ဓားဖြင့်လည်ကိုဖြတ်၍ လုပ်ကြံရာ အိပ်ပျော်နေသည့် တပင်ရွှေထီး လွန်လေသည်။ = အကျဉ်းချုပ် = မင်းတရားရွှေထီး၊လျှာနက်မင်း(ထိုင်းမူ)ဟုလည်းခေါ်ကြသည့် တပင်ရွှေထီးသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အတော်ပင်ထင်ရှားသည့် ဘုရင်ဖြစ်ပြီး တောင်ငူရာဇဝင်၊ဒုတိယပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အစရှိသည့်သမိုင်းကြောင်းများတွင် အမြဲပါဝင်နေသူဖြစ်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် နန်းတက်ပြီး အသက် ၃၅ နှစ်၊ နန်းသက် ၂၀ အဝင်တွင်လုပ်ကြံခံရပြီး ကွယ်လွန်သည်။ ထူးခြားချက်များမှာ မည်သည့် မိဖုရားကိုမှ တရားဝင် မိဖုရားကြီးအဖြစ် မထားခဲ့ခြင်း၊ အသက် ၈ နှစ်သာရှိသေးသည့် မွန်မိန်းမပျို ခေမနောကိုမိဖုရားအဖြစ်သိမ်းယူခြင်း၊အရက်သေစာ ခုံမြင်ကာဘဝပျက်ရခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ယိုးဒယားကိုတိုက်ခိုက်သည့်ပထမဆုံးမြန်မာမင်းအဖြစ်လည်း သမိုင်းတွင်သည်။ တိုက်သမျှစစ်တွင် ရှူံးသည်မရှိ အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်းတွင်းအမှူထမ်း သမိန်စောထွတ်ကို အယုံကြည်လွန်ကာ ၎င်း၏လုပ်ကြံခြင်းခံရသည်။ သေလွန်ချိန်တွင် ခေါင်းပြတ်မှာ မျက်တောင်ခတ်လျက်ပင်ရှိနေသေးသည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။ = နောက်ဆက်တွဲ = ထိုသို့ တပင်ရွှေထီးလွန်လျှင် သမိန်စောထွတ်က သမိန်စက္ကဝေါ ဘွဲ့ခံကာ စစ်တောင်းတွင် မင်းပြုသည်။ နောက် မကြာမီ [[ဟံသာဝတီ]]သို့ ပြောင်းရွှေ့နန်းတက်သည်။ တောင်ငူစားသီဟသူမှာ ဟံသာဝတီကိုစွန့်ခွာပြီး တောင်ငူသို့အရောက်ပြေးကာ မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံပြီး သီးခြားမင်းပြုသည်။ ပြည်စား သတိုးဓမ္မရာဇာလည်း သတိုးသူ ဘွဲ့ခံကာ ပြည်တွင် သီးခြားမင်းပြုသည်။ သမိန်ထောရာမမှာ မုတ္တမဒေသသို့ရွှေ့ပြီး သမိန်စောထွတ်နှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေသည်။ ကျန်အထက်မြန်မာပြည်ဒေသရှိ မြို့စားရွာစားများလည်း မိမိတို့ဒေသလုံခြုံရေးကို ပြင်ဆင်ကာ မည်သည့်ဖက်မှ မပါဝံ့ဘဲနေသည်။ ထိုအခါ [[ဒလ]]သို့ရောက်နေသည့် [[ဘုရင့်နောင်]]သည် မွန်အမှူထမ်းများကို သစ္စာပေးကာ [[ဒလ]]အနီးအပါးတွင် ချန်ရစ်စေပြီး [[တောင်ငူ]]သို့ ဦးစွာချီတက်ကာ ညီတော်မင်းခါင်အား တိုက်သည်။ တောင်ငူကိုရလျှင် တောင်ငူမှ အင်အားကိုယူပြီး [[ပြည်]]၊[[ဟံသာဝတီ]]၊ [[အင်းဝ]]အစရှိသဖြင့် အဆင့်ဆင့် သိမ်းပိုက်ကာ [[ဒုတိယ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံကြီး]]ကြီးကို အရှိန်မပျက် ဆက်လက်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ = ရည်ညွှန်းကိုးကား = * မင်းတရားရွေထီးနှင့်ဘုရင့်နောင်-ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်အစအဆုံး * မြန်မာမင်းများအရေးတော်ပုံကျမ်း (၆) စောင်တွဲ == ဆက်စပ်စာမျက်နှာများ == * [[ဘုရင့်နောင်]] * [[ဟံသာဝတီ]] {{နတ်}} {{တောင်ငူခေတ်}} [[ကဏ္ဍ:အပြင် ၃၇ မင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူမင်းဆက်]] <references /> dxg6led205rzq2kz1kjoltdsz03r8p7 1036957 1036956 2026-06-09T04:12:54Z Chenzeyan29 141880 1036957 wikitext text/x-wiki {{merge|တပင်ရွှေထီး (မြန်မာ ၈၉၂-၉၁၂)}} '''တပင်ရွှေထီး''' (၁၆ ဧပြီ ၁၅၁၆ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀) သည် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]၏ ဒုတိယမြောက် မင်းအဖြစ် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မိခင်နိုင်ငံတော်ငယ်ဖြစ်သော တောင်ငူနိုင်ငံကို စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအမြင်များဖြင့် ချဲ့ထွင်ကာ အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသော မြန်မာ့ပထဝီဝင်နယ်ပယ်ကို ပေါင်းစည်းပြီး [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] သို့မဟုတ် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ၎င်း၏ မွေးစားနောင်တော်လည်းဖြစ်၊ စစ်သေနာပတိလည်းဖြစ်သော [[ဘုရင့်နောင်]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ အောက်မြန်မာပြည် ဟံသာဝတီမွန်နိုင်ငံ၊ ပြည်မြို့ နှင့် အထက်မြန်မာပြည် ပုဂံဒေသတို့အထိ အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> {{Infobox royalty | name = တပင်ရွှေထီး | title = တောင်ငူမင်းဆက် စုကတေးမင်း၊ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်သူ | image = Tabinshwehti Nat.jpg | image_size = 230px | caption = အပြင်သုံးဆယ့်ခုနစ်မင်းနတ်စာရင်းဝင် တပင်ရွှေထီးနတ်ရုပ်တု | reign = ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၅၃၀ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ | coronation = ၁၅၃၁ (တောင်ငူ)<br>၁၅၄၁ (ပဲခူး)<br>၁၅၄၆ (ပုဂံ) | predecessor = [[မင်းကြီးညို]] | successor = [[ဘုရင့်နောင်]] | birth_date = ၁၆ ဧပြီ ၁၁၆ | birth_place = [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] | death_date = ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ (အသက် ၃၄ နှစ်) | death_place = [[ပန်းတနော်မြို့|ပန်းတနော်]]အနီး | burried = | spouse = ဓမ္မဒေဝီ (အဂ္ဂမဟေသီ)<br>ခလာသီရိ (ဟံသာဝတီမင်းသမီး)<br>ရာဇဒေဝီ | dynasty = [[တောင်ငူမင်းဆက်]] | father = [[မင်းကြီးညို]] | mother = ရတနာဒေဝီ (မြတ်လှ) | religion = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} တပင်ရွှေထီးကို တောင်ငူမင်းကြီး [[မင်းကြီးညို]]နှင့် သာမန်အရပ်သူ ခြုံစောင့်သမီး မြတ်လှ (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) တို့မှ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ "လုလင်ရဲခေါင်" ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်ငူထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီးနောက် ရှေးဟောင်းဗမာဘုရင်များ၏ ထုံးစံအတိုင်း မင်းကွန်းသျှင်ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို ဦးခေါင်းတွင် ဆံပင်တစ်ပင်တည်းသာ ရွှေကျစ်ဆံမြီးကျစ်၍ ထားရှိသောကြောင့် "တပင်ရွှေထီး" ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan"/> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ ပဋိပက္ခများကြောင့် နှစ်ဖက်နန်းတက်သည့် ဘုရင်များသည် စစ်ကို လိုလိုလားလားပင် ဆက်လက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ကာလရှည်ကြာ ငြိမ်သက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ထိုသို့ စစ်မီးရှည်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှစ်ဖက်သော မင်းဧကရာဇ်တို့၏ ဗဟိုအာဏာစက်မှာလည်း တစ်စစ အားနည်းလာပြီး လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်များက ခန့်ညားရိုသေမှု မရှိကြတော့ဘဲ အာဏာဖီဆန်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ဟံသာဝတီ (မွန်) တို့၏ ဒေသအတွင်း၌ ထူးခြားစွာ အင်အားကြီးထွားလာသည့် ပဒေသရာဇ် မရှိခဲ့သော်လည်း၊ အင်းဝပိုင်နက်အတွင်း၌မူ နန်းတွင်းဘုရင်ဖြစ်သူ [[ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိ]] အားနည်းလာခြင်းနှင့် မြောက်ဘက်မှ ရှမ်းစော်ဘွား (မိုးညှင်းစလုံ) တို့ မငြိမ်မသက်ဖြင့် အင်အားကြီးမားလာခြင်းတို့ကြောင့် သရေခေတ္တရာ (ပြည်)၊ တောင်တွင်းကြီးနှင့် ကေတုမတီ (တောင်ငူ) တို့မှ ပဒေသရာဇ်များသည် အင်းဝ၏ ဗဟိုအာဏာကို အတိအလင်းပင် ငြင်းပယ်ကာ သီးသန့်ထီးနန်းပြိုင်အဖြစ် စိုးစံလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထိုသို့သော ထီးနန်းပြိုင်များအနက် ကေတုမတီတောင်ငူမှ မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ [[မင်းကြီးညို]]မှာ အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်လာပြီး အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီ နှစ်ဖက်လုံးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် နန်းလျာဖြစ်မည့် သားတော် မထွန်းကားနိုင်ဖြစ်နေချိန်တွင် ဆင်အုံကန်ဆည်ဖို့ရာမှ ကောက်ယူလာသည့် ဝါးနွယ်ကုန်းကျေးရွာမှ သူကြီးသမီး ခင်ဦး (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) သည် သားတော် တပင်ရွှေထီးကို ဖွားမြင်လာခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် တပင်ရွှေထီးမင်း ဖွားမြင်ချိန်၌ အထွေထွေသော အံ့ဖွယ်နိမိတ်လက္ခဏာများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည့်အပြင်၊ ယိုးဒယား (ထိုင်း) သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင်လည်း မွေးဖွားရာ၌ လျှာပေါ်တွင် မဲနက်သည့် အစက်လက္ခဏာများ ပါလာသည့်အတွက် "လျှာနက်မင်း" (King with the Black Tongue) ဟုပင် ခေါ်တွင်မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Thai">Damrong Rajanubhab, Prince (2001). ''Our Wars with the Burmese''. Bangkok: White Lotus.</ref> ထို့ပြင် မွေးဖွားလာစဉ်က ဦးထိပ်တွင် ခမည်းတော် မင်းကြီးညိုကဲ့သို့ပင် ရွှေရောင်တောက်ပသည့် ဆံမျှင်တစ်ပင်တည်း ပါလာသည့်အတွက် မင်းကြီးညိုက အခြားသော ဗေဒင်ကျမ်းဂန်လာ အမည်များမပေးတော့ဘဲ "တပင်ရွှေထီး" ဟု ကိုယ်တော်တိုင် အမည်ပေးခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> မဟာသီရိဇေယျသူရ မင်းကြီးညိုသည် သက်တော် ၇၂ နှစ်၊ နန်းသက် ၄၆ နှစ်အရွယ် သက္ကရာဇ် ၈၈၇ (သို့မဟုတ် ၈၇၉ မူကွဲ)၊ နတ်တော်လဆန်း ၅ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ ညဦးချိန်တွင် ရုတ်တရက် နာဖျားကာ နတ်ရွာစံလေသည်။<ref name="Kala"/> မင်းကြီးညို နတ်ရွာစံလျှင် ချက်ချင်းပင် နေ့မကူးစေတော့ဘဲ ထိုည တစ်ချက်တီးအချိန်တွင် အသက် ၁၄ နှစ်သာ ရှိသေးသည့် တစ်ဦးတည်းသော သားတော် တပင်ရွှေထီးကို နန်းထက်သို့ တင်မြှောက်ကြလေသည်။ ထိုသို့ နန်းတက်ရာတွင် ရာဇဘိသေက ခံခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ "နန်းသိမ်းပွဲ" အဖြစ်သာ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် ဘိသိက်ခံကာ နန်းတက်ခြင်းကိုမူ နောင်တွင် ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အောင်မြင်ပြီးမှသာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုသို့ အသက်ငယ်ရွယ်လှသူ စိုးစံသော်လည်း အခြားသော မင်းပဒေသရာဇ်များက လာရောက် ရန်စစ်မပြုဝံ့ခဲ့သည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် တောင်ငူနိုင်ငံ၏ စစ်ရေးအင်အား ကြီးမားပုံကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် နန်းတက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မိမိကို နန်းရံစေမည့် မှူးမတ်များကို ဘွဲ့ထူးများနှင့် စည်းစိမ်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ မိမိ၏ အထိန်းတော်လည်းဖြစ်၊ ဖခင်၏ ပြည်ထောင်ဖက်လည်းဖြစ်သည့် [[မင်းကြီးဆွေ]] (ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင်) ကို မင်းရဲသိင်္ခသူဘွဲ့၊ ရှင်နီတာကို သတိုးဓမ္မရာဇာဘွဲ့၊ ရှင်သီဟကို စည်သူကျော်ထင်ဘွဲ့၊ ရှင်နတ်တော်ကို ဘယနန်သူဘွဲ့ စသည်ဖြင့် အသီးသီး ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထို့အတူ မိမိနှင့် နို့စို့ဖက် ညီအစ်ကိုအရင်းမျှ ချစ်ခင်ရသူ၊ မိမိ၏ အစ်မတော် [[သခင်ကြီး]]နှင့် ရည်ငံနေသူ ရှင်ရဲထွတ်အား '''[[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]''' ဟူသည့်ဘွဲ့ကို ပေးအပ်ကာ အစ်မတော် သခင်ကြီးနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ (၎င်းတို့သည် အမှန်ပင် ညီနောင်အရင်းကဲ့သို့ ချစ်ကြည်ကြသဖြင့် နောင်တွင် တပင်ရွှေထီးလွန်၍ ဘုရင့်နောင် နန်းတက်တော်မူသောအခါ၌လည်း တပင်ရွှေထီးကို ရည်ညွှန်း၍ "ညီတော်မင်းတရား" ဟု မကြာခဏ ထည့်သွင်းမြွက်ဟလေ့ရှိသည်။)<ref name="Kala"/> ထို့ပြင် ရှင်ရဲထွတ်၏ညီမ ခင်ဘုန်းစိုးနှင့် ရှင်နီတာ၏သမီး ခင်မြတ်တို့ကို မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူကာ လက်ဝဲလက်ယာ မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘိသိက်ခံ နန်းမတက်သေးသကဲ့သို့ပင် မည်သူ့ကိုမျှ မိဖုရားကြီးအရာ (အဂ္ဂမဟေသီ) မြှောက်စားခြင်း မရှိဘဲ နေခဲ့ရာ၊ ၎င်းမှာ တပင်ရွှေထီးမင်း၏ ထူးခြားသော ဘဝစရိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan2"/> == ရွှေမောဓောရင်ပြင်၌ နားထွင်းမင်္ဂလာပြုခြင်း == တပင်ရွှေထီးမင်းသည် နန်းတက်ပြီး နှစ်နှစ်ကျော်အကြာ၊ သက္ကရာဇ် ၈၉၄ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၂) သက်တော် ၁၇ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ မြန်မာ့ရိုးရာမင်းယောက်ျားတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း နားထွင်းမင်္ဂလာနှင့် သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာတို့ကို ပြုလုပ်ရန် အချိန်ကျရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၌ ရဲဝံ့စွန့်စားလွန်းသော အကြံအစည်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အခြားမဟုတ်၊ မိမိ၏ အဓိကရန်သူဖြစ်သော ဟံသာဝတီပဲခူးမင်း [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာစက်အောက်၌ ရှိသည့် ပဲခူးမြို့ရှိ ရွှေမောဓောစေတီတော် ရင်ပြင်တော်ပေါ်တွင် ထိုနားထွင်းမင်္ဂလာကို ရန်သူ့မျက်စိအောက်၌ ပြုလုပ်လိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> စစ်မီးမငြိမ်းသေးသည့် ရန်သူ့နယ်မြေအတွင်းသို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်မည့် အစီအစဉ်အပေါ် အချို့သော မှူးမတ်များက အလွန်အန္တရာယ်များလှသဖြင့် မလိုအပ်ဘဲ အသက်ကို မစွန့်စားရန် ဝိုင်းဝန်းတားမြစ် လျှောက်တင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ယောက်ဖတော် [[ကျော်ထင်နော်ရထာ]] (နောင်တွင် ဘုရင့်နောင်) ကမူ မင်းတရားကြီးတွင် ဆန္ဒရှိပါက သွားရောက်နိုင်ကြောင်း ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ရဲရင့်သန်မာသည့် လက်ရွေးစင် သူရဲကောင်းများနှင့်အတူ သွားသင့်ကြောင်း လျှောက်ထားရာ တပင်ရွှေထီးမင်းက သဘောကျသဖြင့် သူရဲကောင်းများ ရွေးချယ်စေခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> သူရဲကောင်းများကို စစ်ဆေးရွေးချယ်ရာတွင် အလွန်တင်းကျပ်ပြီး နာကျင်မှုကို အန်တုနိုင်စွမ်းရှိမရှိ စမ်းသပ်သည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ရွေးချယ်ခံမည့်သူများ၏ လက်မကို ထောင်စေလျက် လက်သည်းကြားတွင် အပ်စိုက်ပြီး တူနှင့် ရိုက်နှက်စေသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်စဉ် လက်မတွန့်သူ၊ မျက်နှာတစ်ချက်မျှ မပျက်သူများကိုသာ လက်ရွေးစင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Kala"/> ထိုသို့ စမ်းသပ်စစ်ဆေးရာတွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ သစ္စာတော်ခံ သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သူ "ဗလရဲထင်" မှာ အပ်နှင့်ရိုက်သည့်အခါ မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ မျက်နှာပျက်၍ လက်တွန့်သွားသဖြင့် အရွေးမခံရဘဲ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဗလရဲထင်သည် သူရဲကောင်းစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခြင်းခံရသဖြင့် အလွန်အရှက်ရကာ မိမိ၏ သတ္တိကို သက်သေပြလိုသောကြောင့် ဓားဖြင့် မိမိဝမ်းဗိုက်ကို ကိုယ်တိုင်ခွဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထွက်ကျလာသည့် အူစကို ဆွဲထုတ်ကာ အနီးတွင်ရှိနေသည့် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ လက်ထဲသို့ ကမ်းပေးပြီး ရင်ပြင်၌ ပတ်ပြေးရာ အူကုန်သောအခါမှ လဲကျသေဆုံးသွားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်ကို မြင်တွေ့ပြီးနောက် တပင်ရွှေထီးမင်းက မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသည့် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ပြု စကားဆိုခဲ့သည်။ {{Blockquote|“ငါ့ကျွန် ဗလရဲထင်ကား မိုက်သော်လည်း မိုက်လှ၏၊ သတ္တိမူကား မရှိချေ။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} ထိုသို့ ပြင်းထန်သော စမ်းသပ်မှုများအပြီးတွင် သေတွန်းကန်လဲ မတွန့်ဆုတ်မည့် လက်ရွေးစင် သူရဲကောင်း ၅၀၀ ကို ရရှိခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၉၄ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အဆိုပါ သူရဲကောင်း ၅၀၀၊ ကျော်ထင်နော်ရထာ ဦးဆောင်သည့် အမတ်ကြီးလေးကျိပ် (၄၀) တို့နှင့်အတူ ပဲခူးရွှေမောဓောစေတီတော်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ရွှေမောဓောစေတီတော်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာနှင့် သူရဲကောင်း ၅၀၀ တို့က စေတီတော်အောက်ခြေနှင့် လှေကားတော်များတွင် လက်နက်စွဲကိုင်ကာ လုံခြုံရေး အပြည့်ဖြင့် စောင့်ကြပ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပုဏ္ဏားတော် ရှစ်ဦးက စေတီတော်ရင်ပြင်ပေါ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းအား ရဲဝံ့တည်ငြိမ်စွာဖြင့် နားထွင်းမင်္ဂလာနှင့် သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာတို့ကို အောင်မြင်စွာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုအချိန်တွင် ပဲခူးဟံသာဝတီပြည့်ရှင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် မိမိ၏ နေပြည်တော်အနီးသို့ တောင်ငူမင်း လာရောက်ကာ ရန်စသကဲ့သို့ မင်္ဂလာပြုနေခြင်းကို သိရှိရသဖြင့် အလွန်အမျက်ဒေါသပြင်းထန်ကာ မိမိ၏ သေနာပတိ အမတ်ကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ နှစ်ဦးကို တပ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် စေလွှတ်ကာ ဝိုင်းဝန်းဖမ်းဆီး တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> နားထွင်းမင်္ဂလာ ကိစ္စအဝဝ ပြီးမြောက်သောအခါ ဝိုင်းရံထားသည့် မွန်တပ်များကို တပင်ရွှေထီးမင်းကိုယ်တိုင် "သတ္တရုဇေယျ" ဟူသော မြင်းကို စီးနင်းလျက် ရဲမတ်များနှင့်အတူ ရန်သူ့တပ်ထဲသို့ ရဲဝံ့စွာ ကြုံးဝါးထိုးဖောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များ၏ အံ့မခန်း ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ အားလျော့ကာ လွင့်စင်ကွဲပြားသွားခဲ့ရပြီး တပင်ရွှေထီးမင်းနှင့် စစ်သည်တော်များသည် တောင်ငူနိုင်ငံသို့ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းစွာဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာနိုင်ခဲ့သည်။ မွန်တပ်များသည်လည်း တောင်ငူတပ်များ၏ နောက်သို့ ထပ်ကြပ်မလိုက်ဝံ့တော့ဘဲ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြရသည်။<ref name="Hmannan2"/> ဤစွန့်စားခန်းသည် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ ရဲစွမ်းသတ္တိကို ထင်ရှားစေခဲ့ရုံမျှမက၊ ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ရေးအကြံအစည်များအတွက်လည်း အရေးပါသော စိတ်ဓာတ်ရေးရာ အသာစီးရမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ == ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံကို စစ်ပြုခြင်း == === ပထမအကြိမ် စစ်ပြုခြင်း (၁၅၃၄) === သက္ကရာဇ် ၈၉၄ မှ ၈၉၆ အတွင်းတွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် တောင်ငူနိုင်ငံ၏ စစ်အင်အားကို စနစ်တကျ စုစည်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၉၆ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၄) တွင် နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရန်အတွက် မှူးမတ်များနှင့် တိုင်ပင်ကြရာ၌ မြောက်ဘက်တွင် ရှမ်းစော်ဘွား [[မိုးညှင်းစလုံ]]နှင့် ၎င်း၏သား [[သိုဟန်ဘွား]]တို့ ကြီးစိုးထားသည့် [[အင်းဝနေပြည်တော်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် နရပတိစိုးစံသည့် [[ပြည်မြို့]]နှင့် တောင်ဘက်တွင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ အုပ်စိုးသည့် [[ဟံသာဝတီ]]ပဲခူးနိုင်ငံတို့အနက် မည်သည့်အရပ်သို့ စတင်စစ်ချီလျှင် ကောင်းမည်ကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ဟံသာဝတီသည် စည်းလုံးညီညွတ်မှု အားနည်းနေသဖြင့် ပထမဆုံး စတင်တိုက်ခိုက်ရန် အကြံရရှိကာ စစ်ချီခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> တောင်ငူတပ်မတော်သည် တိုက်ဆင် ၄၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၄၀,၀၀၀ ပါဝင်သော စစ်ကြောင်းဖြင့် ပဲခူးသို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် ကြီးမားသော အဆီးအတားမရှိဘဲ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိကာ မြို့ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မွန်အမတ်ကြီးများနှင့် စစ်သူကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့၏ စစ်ဗျူဟာမြောက် စီမံခုခံမှု အားကောင်းလှသဖြင့် တောင်ငူတပ်များသည် ၇ ရက်ခန့်အကြာတွင် မြို့ကို မရနိုင်ဘဲ တပ်ပြန်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ထိုပထမအကြိမ် စစ်ပွဲတွင် မြို့ကို မသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်ငြားလည်း တောင်ငူ၏ စစ်အင်အားပြင်းထန်ပုံကို ဟံသာဝတီက ကြီးစွာခန့်ညားကြောက်ရွံ့သွားစေရန် အမြတ်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> === ဒုတိယအကြိမ် စစ်ပြုခြင်း (၁၅၃၅) === နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော သက္ကရာဇ် ၈၉၇ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၅) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် စစ်အင်အားကို တိုက်ဆင် ၆၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၆၀,၀၀၀ အထိ တိုးမြှင့်ကာ ဒုတိယအကြိမ် ချီတက်ပြန်သည်။ ပဲခူးမြို့မြောက်ဘက် "ကျပ်ကတိုး" အရပ်တွင် စခန်းချ၍ သုံးလတိုင်တိုင် ပြင်းထန်စွာ ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပဲခူးဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဘက်တော်သားဖြစ်သော [[ပေါ်တူဂီ]] စစ်သားများနှင့် ကုန်သည်များက ၎င်းတို့၏ ခေတ်မီအမြောက်မြားနှင့် သေနတ်များကို အသုံးပြု၍ ပြင်းထန်စွာ ခုခံခဲ့သဖြင့် တောင်ငူရဲမတ်များ ထိခိုက်ကျဆုံးမှု များပြားခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထို့နောက် မိုးကာလ ရောက်ရှိလာတော့မည်ဖြစ်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် တပ်ခေါက်ကာ တောင်ငူသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> === တတိယအကြိမ် စစ်ပြုခြင်းနှင့် ထူးဆန်းသော နိမိတ်များ (၁၅၃၆) === ဟံသာဝတီသည် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်ငူ၏ စစ်ရန်ကို ခံရပြီးနောက် ပဲခူးနေပြည်တော်အတွင်း၌ ထူးဆန်းသော အတိတ်နိမိတ် အခြင်းအရာများ ဆက်တိုက်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ကောင်းကင်မှ ကြယ်များ ၇ ရက်တိတိ ကြွေကျခြင်း၊ ဇုတ်သုတ် (အစုတ်အကြေ) အရပ်တွင် အလျားအတောင် ၄၀၀၊ အထုအတောင် ၅၀ ရှိသော ငါးကြီးတစ်ကောင် သောင်တင်ခြင်း၊ အိမ်ပြုံးတောင် အလိုလို ပြိုကျခြင်း၊ တောင်ပို့နှင့် ကုန်းမြေများ နေရာရွေ့လျားကာ မြေသားများ အက်ကွဲခြင်း၊ ကျီးတစ်ကောင်သည် ဥကင်သ ရာဇပလ္လင်ပေါ်တွင် လာရောက်နား၍ ကျန်ကျီးများက ဝိုင်းအာကြခြင်း၊ ဇမလနိမိတ်ကျောက်တိုင် ပဲ့ကျခြင်းနှင့် ပဲခူးမြစ်ရေ အလွန်အမင်း နောက်ကျိသွားခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုအခြင်းအရာများကြောင့် ပဲခူးပြည်သူတို့အကြားတွင် "တိုင်းပြည် ပျက်ကိန်းကြုံပြီ" ဟု ဆိုကာ ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခြင်း ကြီးစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> သက္ကရာဇ် ၈၉၈ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၆) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အထိန်းတော် မင်းရဲသိင်္ခသူကို တောင်ငူမြို့စောင့်အဖြစ် ထားရစ်ကာ၊ မိမိကိုယ်တိုင် ရှေ့တန်းတပ်ကို ဦးစီးပြီး ရှင်ရဲထွတ် ([[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]) အား ရှေ့ဖျားချီစစ်ကြောင်း၊ သတိုးဓမ္မရာဇာကို နောက်တပ်ဦးစီးစေလျက် တတိယအကြိမ် ချီတက်ခဲ့သည်။ ယခုတစ်ခေါက် စစ်အင်အားမှာ ရှေ့နှစ်ကြိမ်ထက် ပိုမိုကြီးမားပြီး တိုက်ဆင် ၂၀၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၇၀,၀၀၀ ဖြစ်ကာ တပ်ပေါင်း ၇ တပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Hmannan2"/> "ကော်လိယ" အရပ်တွင် ဟံသာဝတီမွန်တပ်မတော်နှင့် တောင်ငူရှေ့ဖျားချီ ကျော်ထင်နော်ရထာတပ်တို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အင်အားမမျှသော်လည်း တောင်ငူရဲမတ်များ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် မွန်တပ်များ အကျအဆုံးများစွာဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် မွန်တပ်ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ "သမိန်ဗရူး" နှင့်တကွ လူသူသုံ့ပန်းအများကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သုံ့ပန်းများကို တပင်ရွှေထီးမင်းထံ ဆက်သရာ မင်းတရားကြီး အလွန်ဝမ်းမြောက်အားရသဖြင့် ကျော်ထင်နော်ရထာအား မိမိ၏ စီးတော်မြင်း "သတ္တရုဇေယျ" ကို ဆုအဖြစ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထို့နောက် ဟံသာဝတီအနီးရှိ "တနက်ခုံ" အရပ်သို့ ချီတက်စခန်းချပြီး ပဲခူးမြို့ကို လုပ်ကြံသော်လည်း ယခင်အကြိမ်များကဲ့သို့ပင် ရန်သူတို့၏ အမြောက်အင်အားကြောင့် မြို့ကို အလွယ်တကူ မရနိုင်ဘဲ ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ထိုအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ အကြံပေးချက်အရ တောင်ငူတပ်များသည် ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ ချီတက်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတော် ခြေရင်း၌ တပ်ချအခြေစိုက်ခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်း ရွှေတိဂုံ၌ တပ်စွဲနေစဉ်အတွင်း ကျော်ထင်နော်ရထာသည် အနောက်ဘက်တစ်လွှားရှိ မွန်မြို့ရွာများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရာ [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ ဒေးပသွယ်၊ သရိုင်းသရာနှင့် ခဲပေါင်မြို့များကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် တောင်ငူသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> === ဥပါယ်ပရိယာယ်ဖြင့် သွေးခွဲလုပ်ကြံခြင်း === တောင်ငူ၏ ရန်စစ်ကို သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပြင်းထန်စွာ ကြုံတွေ့ရပြီးနောက် ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် တောင်ငူနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ စစ်ပြေငြိမ်းလျှင် သက်သာရာရနိုင်သည်ဟု တွေးတောကာ သံတမန်အဖွဲ့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် မိမိ၏ အမာခံစစ်သူကြီး မွန်အမတ်ကြီးနှစ်ပါးဖြစ်သော ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ကို တစ်ဖွဲ့၊ အခြားမှူးမတ်များကို တစ်ဖွဲ့ ပေါင်း၍ သံအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ကို တစ်ချိန်တည်း တောင်ငူသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အဆိုပါသံအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ လာရောက်သည်ကို သိရှိလျှင် ဟံသာဝတီ၏ စစ်အင်အားကို အတိုက်အခိုက်မရှိဘဲ လျော့ပါးသွားစေရန် ဥပါယ်တံမျှင်ဖြင့် သွေးခွဲရန် ကြံစည်ခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီးသည် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့၏ အဖွဲ့ကို အလွန်အမင်း အရေးတယူပြုကာ ရတနာပစ္စည်းများနှင့် ဆုလာဘ်တော်များစွာကို လျှို့ဝှက်စွာ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ ကျန်မှူးမတ်သံအဖွဲ့ကိုမူ သာမန်မျှသာ ဆက်ဆံကာ မျက်နှာသာမပေးဘဲ ထားခဲ့သည်။ သံအဖွဲ့များ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသောအခါ မျက်နှာသာမရခဲ့သည့် မှူးမတ်များက ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့သည် တောင်ငူမင်းနှင့် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်းကာ သစ္စာဖောက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း မွန်ဘုရင်ထံ ကုန်းတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအပေါ် ကြီးစွာသော သံသယ ဝင်လာခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> ထိုသို့ မွန်နန်းတွင်း၌ သံသယပွားနေသည်ကို သိရှိရလျှင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အစီအစဉ်အတိုင်း အကွက်ချ၍ မိမိ၏ လျှို့ဝှက်အထောက်တော်ကို စာချွန်လွှာပို့ ဆက်သားအဖြစ် အသွင်ယူစေကာ ဟံသာဝတီရှိ မွန်စစ်သေနာပတိ အမတ်ကြီးနှစ်ဦးထံသို့ ထပ်မံစေလွှတ်လိုက်သည်။ ၎င်းစာချွန်လွှာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်။ {{Blockquote|“စိတ်ချယုံကြည်ရသော သွေးသောက်အဆွေတော်တို့၏ တင်ပြတောင်းဆိုချက်ကို အကျွန်ုပ်ဝမ်းမြောက်စွာ လက်သင့်ခံပါသည်။ အဆွေတော်တို့၏ အကူအညီဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ အောင်ပွဲရပြီးသောအခါ အဆွေတော်တို့၏ အာသီသအတိုင်း (မုတ္တမမြို့စားနှင့် ပဲခူးမြို့စားအဖြစ် ပိုင်စားစေရန်) ဧကန်ဆုလာဘ်တော် ချီးမြှင့်တော်မူမည်။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} စာချွန်လွှာကို ယူဆောင်လာသည့် တောင်ငူအထောက်တော်များသည် ပဲခူးသို့ရောက်လျှင် အဖမ်းခံရစေရန် တမင်တကာ ဖန်တီးခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါစာသည် စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း အမတ်ကြီးများထံ မရောက်ရှိဘဲ သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်း၏ လက်ထဲသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Harvey1"/> သစ္စာတည်ကြည်ပြီး ဖြောင့်မတ်သော စစ်သေနာပတိ အမတ်ကြီးနှစ်ဦးက မိမိတို့တွင် အပြစ်မရှိကြောင်း သံတော်ဦးတင် လျှောက်လဲခဲ့သော်လည်း ဥပါယ်တံမျှင်ကို မသိဘဲ စဉ်းစားချင့်ချိန်ဉာဏ် နည်းပါးလှသည့် မွန်ဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် နားမဝင်တော့ဘဲ `ချက်ချင်း ခေါင်းဖြတ်သတ်စေ´ ဟု အမိန့်တော်ချမှတ်ကာ ၎င်း၏ အမာခံစစ်သူကြီး နှစ်ဦးစလုံးကို သေဒဏ်ပေး လုပ်ကြံလိုက်လေသည်။<ref name="Kala"/> ဤသို့ဖြင့် ဟံသာဝတီနန်းတွင်း၌ စစ်ရေးစစ်ရာ ကျွမ်းကျင်သည့် အဓိကဒေါက်တိုင်ကြီးများ ကျိုးပျက်ကာ စစ်ရေးအရ လွန်စွာ အားနည်းသွားခဲ့ရသည်။ === ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင် အောင်မြင်ခြင်း (၁၅၃၈) === ဟံသာဝတီမင်းသည် မိမိ၏ သစ္စာရှိစစ်သူကြီးများကို အထင်လွဲ၍ သတ်ဖြတ်လိုက်ကြောင်း ကြားသိရလျှင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ကျော်ထင်နော်ရထာနှင့် တိုင်ပင်ကာ ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်ရန် ကြည်း၊ ရေ နှစ်ဖက်ညှပ် စစ်တပ်မတော်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကြည်းတပ်တွင် တိုက်ဆင် ၁၂၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၇၀,၀၀0 ပါဝင်ပြီး၊ ရေတပ်တွင် ခေတ်မီပေါ်တူဂီ အမြောက်ကြီးများ တင်ဆောင်ထားသည့် တိုက်လှေ ၂၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၁၀,၀၀၀ ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> တောင်ငူတပ်မတော် ဟံသာဝတီသို့ မရောက်မီတွင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် မိမိ၌ အားကိုးအားထားပြုလောက်သည့် စစ်သူကြီးများ မရှိတော့သဖြင့် ယခင်အကြိမ်များကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည်ကို သဘောပေါက်ကာ ပဲခူးမြို့တော်ကို စွန့်လွှတ်၍ ၎င်း၏ ယောက်ဖတော် ပြည်ဘုရင် နရပတိထံသို့ စစ်သည် ၄၀,၀၀၀၊ လှေ ၇၀၀ ဖြင့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ဆုတ်ခွာရာတွင် ကြည်းတပ်၌ ဆင် ၂၀၀၊ မြင်း ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၂၀,၀၀၀ ဖြင့် ဗညားဒလကို ဦးဆောင်စေလျက် နောက်ချန်တပ်အဖြစ် လိုက်ပါစေခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> မွန်ဘုရင် ထွက်ပြေးသွားပြီးနောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၀ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၈) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ တောင်ငူတပ်မတော်သည် ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့တော်ကြီးကို သွေးမြေတစ်စက်မျှ မကျဘဲ လွယ်ကူစွာဖြင့် အပြီးတိုင် အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == နောင်ရိုးတိုက်ပွဲနှင့် "ဘုရင့်နောင်" ဘွဲ့တော် ချီးမြှင့်ခြင်း == တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက်၊ စစ်ရေးကို အမြန်ဆွေးနွေးကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားသည့် မွန်ဘုရင် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] နောက်သို့ ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရန် ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာအား ကြည်းတပ် ၃ တပ်ဖြင့် ဗညားဒလ၏ နောက်ချန်တပ်နောက်သို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်စေပြီး၊ မိမိကိုယ်တိုင်မူ လှေတပ်ကြီးဖွဲ့ကာ လှေ ၃၅၀၊ သူရဲကောင်း ၃၅,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှ လိုက်ပါခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ထိုသို့ တောင်ငူ၏ လှေတပ်အင်အား အလွန်ကြီးမားလာရခြင်းမှာ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အပြီးတွင် ရေလုပ်ငန်း ကျွမ်းကျင်သည့် မွန်တိုင်းရင်းသားများကို မြှောက်စားခြင်း၊ မွန်မင်း ဝှက်ထားခဲ့သည့် လှေတိုက်များကို သိမ်းယူကာ သစ္စာခံလာသူများကို ဆုလာဘ်ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ကြည်းကြောင်းမှ ချီတက်သည့် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ တပ်တွင်မူ ဆင် ၅၀၊ မြင်း ၅၀၀၊ သူရဲကောင်း ၁၀,၀၀၀ နှင့် ဆင်စီးအမတ် ၅ ကျိပ် (၅၀) မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ကျော်ထင်နော်ရထာသည် ရန်သူနောက်သို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ "နောင်ရိုး" အရပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအခါ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ရန်သူတပ်၏ အင်အားကို စုံစမ်းစေရာ ရန်သူမွန်တပ်၏ အင်အားမှာ မိမိတို့တပ်ထက် ၈ ဆမျှပင် ပိုမိုကြီးမားနေကြောင်း သိရှိရသဖြင့် မှူးမတ်များ စိုးရိမ်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ကျော်ထင်နော်ရထာက စစ်သည်ရဲမတ်များကို စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ပေးရန်အတွက် သမိုင်းတွင်မည့် စကားကို ဆိုခဲ့သည်။ {{Blockquote|“စစ်တို့၏သဘောမှာ အင်အားငယ်သည် ကြီးသည်မှာ ပဓာနမဟုတ်၊ သူရသတ္တိနှင့် စစ်ပရိယာယ်သာ ပဓာနဖြစ်သည်။” <ref name="Hmannan2"/>}} ထို့နောက် ရဲမတ်များကို နောင်ရိုးချောင်းကို ဖြတ်ကူးစေခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိပြီးချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းထံမှ မင်းကြီးကိုယ်တိုင် ရောက်ရှိလာမှသာ စစ်ကို တိုက်ခိုက်ရန် သံစေလွှတ်၍ အမိန့်တော်ဆင့်ဆိုလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကျော်ထင်နော်ရထာက ဆုတ်လှည့်ရန် မရည်ရွယ်ဘဲ “အရှင့်ဘုန်းတော်ကြောင့် အောင်နိုင်ပြီးဖြစ်သည်” ဟုသာ ပြန်လည် လျှောက်တင်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ချောင်းကူးလာခဲ့သည့် လှေနှင့် ဖောင်များကို အကုန်လုံး ဖျက်ဆီးပစ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအခါ မှူးမတ်များက "စစ်ရေးမလှပါက ဆုတ်ပြေးရန် လှေဖောင်မရှိလျှင် ခက်ခဲလိမ့်မည်" ဟု ဝိုင်းဝန်းလျှောက်တင်ကြရာ ကျော်ထင်နော်ရထာက အောက်ပါအတိုင်း ပြတ်သားစွာ မိန့်ကြားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> {{Blockquote|“ဖောင်တို့ကို မဖျက်လျှင် အနည်းငယ် စစ်ရေးမလှသည်နှင့် နောက်သို့ ချဉ်းလှည့်ပြေးရန် စဉ်းစားကြလိမ့်မည်။ ဖောင်တို့ကို ဖျက်မှသာ ရှေ့မှရန်သူ၊ နောက်မှရေဘေးဟူသော အသိဖြင့် ယတိပြတ် အနိုင်တိုက်ရန် စိတ်ရှိကြမည်။ မင်းတရားကြီးထံ လျှောက်စေသည်မှာလည်း စစ်ကို အနိုင်တိုက်ရန်ဖြစ်ပြီး၊ ရှုံး၍ သေကြလျှင်လည်း အပြစ်တင်ရန် မတတ်နိုင်တော့ပြီ။ သေသောသူကို အဘယ်သို့ အပြစ်တင်နိုင်မည်နည်း။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} ထို့နောက် တောင်ငူတပ်များသည် အသေခံစိတ်ဓာတ်ဖြင့် အတင်းအဓမ္မ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်ရာ အင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ရန်သူမွန်တပ်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ စစ်သူကြီး ဗညားဒလသည် လွတ်မြောက်ရုံ ပြေးပုန်းခဲ့ရပြီး၊ အခြားမွန်တပ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ "မင်းရဲအောင်နိုင်" မှာ ဆင်ထက်တွင်ပင် ကျဆုံးသွားခဲ့သည်။ နောက်တစ်ရက်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းတရားကြီး ရောက်ရှိလာသောအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာသည် တိုက်ပွဲမှ ဖမ်းဆီးရမိသည့် ဆင်၊ မြင်းနှင့် လူသုံ့ပန်းအများကို ဆက်သခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ယောက်ဖတော်၏ ပြိုင်ဘက်ကင်းလှသော ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် စစ်ဗျူဟာကို အလွန်ကျေနပ်အားရတော်မူသဖြင့် မိမိ၏ ခမည်းတော် မင်းကြီးညို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ဖူးသော မြင့်မြတ်လှသည့် '''[[ဘုရင့်နောင်]]''' (မင်းကြီး၏နောင်တော်) ဟူသော ဘွဲ့တော်ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး လှိုင်မြို့ကိုလည်း ထပ်မံ၍ အပိုင်စား ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> == ပြည်တိုက်ပွဲ == သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် ပြည်မြို့အနီး "အင်္ဂပူ" သို့ ရောက်ရှိနေစဉ် ဗညားဒလဦးဆောင်သည့် မိမိ၏ ကြည်းတပ်ကြီး နောင်ရိုးတိုက်ပွဲတွင် အရေးနိမ့်ပျက်စီးသွားကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ကြီးစွာ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ တပ်ကို အင်္ဂပူတွင် ချထားခဲ့ပြီး မိဖုရား၊ မောင်းမမိဿံများနှင့် သားသမီးများကို ခေါ်ဆောင်ကာ ပြည်မြို့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လျက် ပြည်မင်း နရပတိနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဆွေးနွေးကြရာ၌ မိမိတို့ ဟံသာဝတီနှင့် ပြည်မြို့ အင်အားမျှဖြင့် တောင်ငူစစ်တပ်ကို ခုခံနိုင်မည်မဟုတ်ဟု တွက်ချက်မိကြသဖြင့်၊ အထက်အင်းဝတွင် စိုးစံနေသည့် ရှမ်းမင်း [[သိုဟန်ဘွား]] အား မိမိတို့နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ အတူတိုက်ခိုက်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ပြည်မြို့တွင် ဟံသာဝတီ-ပြည်-အင်းဝ ဟူသော ညွန့်ပေါင်းတပ်မတော်ကြီး ၃ တပ် ပေါင်းစည်းကာ တပင်ရွှေထီးမင်း၏ စစ်တပ်ကို ခုခံရန် ပြင်ဆင်ကြတော့သည်။<ref name="Kala"/> တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ရန်သူတို့ ပြင်ဆင်နေသည်ကို သိရှိသဖြင့် စစ်ရေးငင်ရန် ပရိယာယ်ပြုခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီးသည် မိမိကိုယ်တိုင် လှေစီးကာ ရန်သူတပ်အနီးသို့ သွားရောက်၍ စစ်ရေးပြ မျှားခေါ်ရာ ရန်သူတပ်များကလည်း သတိမမူမိဘဲ နောက်မှ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ "အင်းပျောကျွန်း" အလွန်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ အသင့်ချောင်းမြောင်း စောင့်ဆိုင်းနေသည့် ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်က အတင်းအဓမ္မ ဝိုင်းဝန်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ရန်သူညွန့်ပေါင်းတပ်များ အငိုက်မိကာ အပြင်းအထန် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ရဲမတ်အများအပြား သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ကျန်သူများမှာ ကြည်းကြောင်းအတိုင်း ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသဖြင့် တပ်ကြီး ပျက်လေသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဟံသာဝတီမွန်မင်းသည် မိမိ၏ သမီးတော်ငယ်တစ်ပါးကို အထိန်းတော်၊ အခြံအရံများနှင့်အတူ ဆင်ထက်၌ တင်ဆောင်ကာ ဘေးလွတ်ရာသို့ စွန့်ခွာထွက်ပြေးစေခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> == ဟံသာဝတီသို့ ပြန်ခြင်းနှင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဘဝနိဂုံး == ရေတပ်နှင့် ကြည်းတပ်တို့တွင် တောင်ငူတပ်မတော်က အောင်ပွဲများ အသီးသီး ရရှိပြီးနောက် စစ်ရေးဆွေးနွေးကြရာ တောင်ငူတပ်၏ အင်အားမှာ ရန်သူမင်းသုံးပါး (ဟံသာဝတီ၊ ပြည်၊ အင်းဝ) တို့၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စာလျှင် နည်းပါးနေသေးသဖြင့် ဆက်လက်စွန့်စားခြင်း မပြုတော့ဘဲ ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့သို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ တောင်ငူတပ်များ ဆုတ်ခွာသွားသောအခါ မင်းသုံးပါးတို့သည် ဟံသာဝတီကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ပြီး သုရှင်တကာရွတ်ပိကို နန်းပြန်တင်ရန် တိုင်ပင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် အင်္ဂပူရှိ မိမိ၏ စစ်စခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး တပ်အင်အား ပြန်လည်တိုးချဲ့ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထို့နောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် တောကစားထွက်၍ ဆင်ကျော့ရာတွင် လမ်းမှားကာ နောက်ပါရဲမတ်များနှင့် ကွဲကွာသွားခဲ့သည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းအချို့၏ အဆိုအရ မွန်မင်းသည် တောအုပ်အတွင်း၌ နတ်မိမယ်တစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံပျော်မြူးခဲ့ပြီးနောက် ထိုနတ်မိမယ် ရုတ်တရက် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ တပ်စခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောအခါ မွန်မင်းသည် ထိုနတ်မိမယ်ကိုသာ အစဉ်တစိုက် တမ်းတလျက် မစားမအိပ်နိုင်ဖြစ်ကာ ဆန်းကြယ်သော ရောဂါဝေဒနာဖြင့်ပင် ချက်ချင်း ကွယ်လွန် (နတ်ရွာစံ) သွားခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ပြည်ဘုရင် နရပတိနှင့် အင်းဝရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွားတို့သည် ဟံသာဝတီကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မည့် အစီအစဉ်ကို လက်လျှော့လိုက်ကြပြီး၊ ကျန်ရစ်သော မွန်မှူးမတ်များ၊ ဆင်၊ မြင်း၊ ရဲမတ်များနှင့် ရတနာပစ္စည်းများကို မိမိတို့အချင်းချင်း ခွဲဝေယူခဲ့ကြသည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ သားတော်တစ်ပါးနှင့် သမီးတော်တစ်ပါးတို့ကိုမူ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားက မိမိတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် မွေးစားမည်ဟုဆိုကာ အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> တစ်ဖက်တွင် ပြည်ဘုရင် နရပတိသည်လည်း နောင်တွင် ဘေးအန္တရာယ်အရေးကြုံလာပါက ကူညီမည့် မဟာမိတ်ရရှိစေရန်အတွက် မိမိ၏နှမတော် (မွန်မင်းသုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ မိဖုရားဟောင်း) ကို [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]]မင်းထံသို့ ဆက်သခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သက္ကရာဇ် ၉၀၀ ပြည့်နှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၈ ဝန်းကျင်) တွင် ပြည်မင်း နရပတိ နတ်ရွာစံခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ညီတော်စပ်သူ "ရှင်သရက်" က မင်းခေါင်ဘွဲ့ကို ခံယူကာ ပြည်မြို့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံ စိုးစံလေသည်။<ref name="Hmannan2"/> = နယ်ပယ်များကိုဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခြင်း = == ဟံသာဝတီနန်းတော်ချဲ့ထွင်ခြင်း၊အနောက်ဘက်ပုသိမ်ဒေသကို စည်းရုံးခြင်း == ဟံသာဝတီသို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက် မွန်မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ အမှုထမ်း၊မှူးမတ်ဟောင်းများ လာရောက်သစ္စာခံသည်ကို ရှုတ်ချဆက်ဆံခြင်းမရှိစေဘဲ စည်းစိမ်များပေးမြဲပေးစေကာ စည်းရုံးစေပြီး မွန်-မြန်မာ ဟူ၍ခွဲခြားခြင်းအလျဉ်းမရှိပဲ တန်းတူပင် မြောက်စားသည်။ ပုသိမ် ၃၂ မြို့သို့လည်းသစ္စာတော်ခံများစေလွတ်ကာ သစ္စာပေးသည်။ နောက်ရှေးမွန်ဘုရင်များလက်ထက်ကရှိခဲ့သည့် နန်းတော် ဧရိယာကို တောင်ဘက်သို့ထပ်မံတိုးချဲ့စေကာ ရွှေမောဓေါဘုရားခြေရင်းတိုင်ရောက်စေသည်။(ရှေးမွန်တို့၏ နန်းတော်မှာ ယခုကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်နေရာမဟုတ်ပါ။ ကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်မှာ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်မှ တည်ခဲ့သောနန်းတော်ဖြစ်သည်။)နောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၁ တွင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင် အားမိမိနှင့်ထပ်တူအာဏာကုန်ပေးအပ်ကာ နိုင်ငံအားအုပ်ချုပ်စေသည်။ ထို့အတူ ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင် မင်းရဲသိင်္ခသူ([[မင်းကြီးဆွေ]])အား မိမိ၏ ဌာနေ တောင်ငူနန်းတွင် ဘုရင်ခံရာထူးပေးကာ မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးဖြင့် အုပ်ချုပ်ရန် အပ်နှင်းပြန်သည်။ ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း မင်းရဲသီဟသူ သို့တိုးမြင့်ပေးသည်။ == မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ခြင်း == သက္ကရာဇ် ၉၀၂ တွင် [[မုတ္တမ]]မင်း စောဗညားမှာ ဩဇာခံသည်မရှိပဲ အရှေ့ဘက်တစ်လွှားတွင် အင်အားကြီးလာသည့်အတွက် ချီတက်နှိမ်နှင်းရန် ပြင်ဆင်လေသည်။ စောဗညားမှာ သုရှင်တကာရွတ်ပိနှင့်လည်းကောင်း၊ [[မော်လမြိုင်]]စား ဗညားဦး နှင့်လည်းကောင်း၊ ယောက်ဖတော်စပ်သည့်အပြင် မုတ္တမ မှာလည်း ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည့်အတွက် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဖွံဖြိုးသည့်အပြင် နိုင်ငံခြားသား [[ပေါ်တူဂီ]] တို့ကိုလည်း အမြောက်တပ်ဖွဲ့ကာကြေးစားအမှုထမ်းစေသည်။ ထိုအချက်များကြောင့် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီး အားဩဇာမခံပဲနေခြင်းဖြစ်သည်။ဦးစွာသံတမန်စေကာ ငြိမ်းချမ်းစွာ လက်အောက်ခံရန်ကြိုးပမ်းသော်လည်း စောဗညားကငြင်းပယ်ရာမှ စစ်ချီရန် အကြောင်းဖန်တော့သည်။ တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင် ၁၃၀၊မြင်းသည် ၂၁၀ဝ၊စစ်သူရဲ ၁၃၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ကာ မြင်းတပ် ၃တပ်ကို ရှေ့ပြေးတပ်ချီစေသည်။ ဟံသာဝတီအားစောင့်ရန် အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာ(ရှင်နီတာ)ကိုတာဝန်ပေးသည်။ တစ်လကျော်မျှ မုတ္တမကို ဝန်းရံသော်လည်း အကြောင်းမထူးပဲ မြို့တွင်းမှ မုတ္တမတပ်များနှင့် မြို့ပြင်မှ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်တင် သင်္ဘောများရန်ကြောင့် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် ဖိဖိစီးစီး ခုခံသောကြောင့် အထိအပါး၊ကျဆုံးသူများလှသည်။ ထို့ကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာရှားပါးစေရန် မြို့ကိုရိက္ခာဖြတ်ခြင်း၊ မော်လမြိုင်စား ဗညားဦး ကို စည်းရုံးလက်အောက်ခံစေခြင်းတို့ကို ဦးစွာပြုလေသည်။ နောက် လှေတပ်ဝန် သမိန်ပရူ၏ အကြံအတိုင်း မုတ္တမမြို့ရိုးထက်မြင့်သည့် ဖောင်ခံတပ်ကြီး၊ပေါ်တူဂီလှေများကိုဖျက်စီးရန်ဖောင်တည်ဆောက်ကာ မီးတိုက်ရန်လောင်စာများတင်စေခြင်းတို့ကိုစီစဉ်သည်။ ညအချိန်တွင် ပေါ်တူဂီလှေများကို မီးဖောင်လွတ်ကာ ဦးစွာတိုက်ခိုက်ပြီး လှေသင်္ဘောများမီးလောင်ပျက်စီးလျှင် ဖောင်ခံတပ်ကြီးဖြင့် မုတ္တမမြို့ရိုးကို အပေါ်စီးမှ မိုးကာတိုက်ရာ မုတ္တမတပ်များ ခုခံနိုင်ခြင်းမရှိတော့ပဲ မြို့ကို ရလေသည်။ စောဗညားလည်းဆင်စီးကာ ဟံသာဝတီတပ်များကြားမှဖောက်ထွက်ရန်ကြိုးပမ်းရာ ဟံသာဝတီဆင်စီးအမတ်များဝန်းရံတိုက်သော်လည်း တိုက်ရည်ကောင်းလှ၍ မဖမ်းနိုင်ပဲရှိစဉ် ဘုရင့်နောင်၏ညီဖြစ်သူ နန္ဒကျော်သူ က စွယ်လကောက် အမည်ရှိဆင်နှင့်ဝင်တိုက်မှထွက်ပြေးလေရာကျန်အမတ်များဝိုင်းဖမ်းမိလေသည်။ ရက်ရှည်လများတိုက်ရသည့်စစ်အတွက် ဟံသာဝတီတပ်သားများက မကျေနပ်သောကြောင့် မြို့ကိုရသည်နှင့် လုရက်ဖျက်စီးခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်သည့်အတွက် မုတ္တမမြို့အတွင်း ငြိမ်သက်မှုမရှိသည်ကို ဦးစွာ ဖြေရှင်းရပြန်သည်။ ရေတပ်ဗိုလ်သမိန်ပရူအား မြောင်းမြကိုစားစေပြီး ရေတပ်အကြီးအမှူးခန့်သည်။ နောက် စောဗညားအား ကျအောင်တိုက်နိုင်သည့်အမတ်ကိုမေးရာ နန္ဒကျော်သူအား ညွှန်သောကြောင့် ချီးမွမ်းကာ မင်းကျော်ထင်ဘွဲ့ပေးကာချီးမြှောက်သည်။ နောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ညီနောင်ဝမ်းကွဲတော်သူ [[စောလဂွန်းအိန်(မုတ္တမစား)]]အား အဆောင်အယောင်ပေးပြီး မုတ္တမ ကိုစားစေပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ == သာဿနာရေးဆောင်ရွက်ခြင်း၊ပြည်သို့ချီတက်ခြင်း == ဟံသာဝတီသို့မရောက်မှီ ဒဂုံသို့ဝင်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတွင် အလှုကြီးစွာပြုလေသည်။ မွန်သံဃာ၊မြန်မာသံဃာများကို ၇ ရက်ပတ်လုံးဆွမ်းကပ်လှုကာ သဘင်ကြီးစွာခံလေသည်။ ဟံသာဝတီရောက်လျှင် ဝါတွင်းကာလရောက်ပြီးဖြစ်၍ ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်သို့ချီမည်ဟုမိန့်ကာ ဘုရင့်နောင်အား စစ်ရေးအပြင်အဆင်များကို ပြုစေသည်။ = ပြည်တိုက်ပွဲ = ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်သို့ချီတက်လေသည်။ ပြည်သို့ချီသည့် တပ်များမှာ တပင်ရွှေထီး၏ ဧကရာဇ်တပ်တော်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၃ တပ်တွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၂၀၊ဇလာကပင်းလှေငယ် ၅၀၊ကတ္တုလွန်းကြင်လှေ ၅၀ဝ၊လှော်ကားသံလှေကြီး ၈၀ဝ၊စစ်သူရဲ ၉၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ကြည်းတပ်ကို ဘုရင့်နောင်ဦးစီးကာ တပ် ၁၁ တပ်တွင် ဆင်၃၀ဝ၊မြင်း ၂၅၀ဝ စစ်သူရဲ ၇၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပေါင်း၏ စစ်သည်အင်အားမှာ ၁၇၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီနန်းစောင့် အဖြစ် သတိုးဓမ္မရာဇာနှင့် သက်ရှည်ကျော်ထင်တို့ကို တာဝန်ပေးသည်။ == ပြည်ကို ဝန်းရံခြင်း၊ရှမ်းစစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း == ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကြီးချီတက်လာသည်ကိုကြားလျှင် မြို့ရိုးပြစီးများကို ခိုင်ခံအောင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊ကျုံးမြောင်းခံကတုပ်တို့ကို စီရင်ခြင်း နှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်သည့်အပြင် အင်းဝမှ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားနှင့် ယောက်ဖတော် ရခိုင်ဘုရင်တို့ထံ စစ်ကူတောင်းလေသည်။ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားလည်း အထက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားအပေါင်းတို့ကို စုစည်းကာ တိုက်ဆင် ၈၀ဝ၊မြင်းသည် ၁၀ဝ၀ဝ၊စစ်သည်အင်အား ၁၆၀ဝ၀ဝ ပါတပ်ကြီးဖြင့် ချီလာသည်။ ထိုသတင်းကိုကြားသော် ဘုရင့်နောင်သည် တပင်ရွှေထီးအား ပြည်အနီးတွင် တပ်ချနေရန်လျှောက်ထားပြီး မိမိ၏ ကြည်းတပ်ဖြင့် ရှမ်းတို့ကို တိုက်ရန် တိုက်ဆင် ၁၅၀၊မြင်း၂၁၀ဝ၊စစ်သည် ၉၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ချီတက်သည်။ ရှေးဦးစွာဆင်များကို အင်အားပြည့်စေ တောတွင်း၌ရေချကာ ဝှက်ထားစေပြီးကျန်တပ်များကို စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းခွဲကာ ချီတက်စေသည်။ နောက် မြင်းတပ်များကို ရှေ့မှစစ်စမ်းချီစေရာ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကို တွေ့ပြီအမှတ်နှင့် အတင်းလိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ ကျန်တပ်များနှင့် တစ်ကွ တောတွင်းရှိဆင်တပ်များပါ ထွက်တိုက်သဖြင့် ရှမ်းတို့တပ်ပျက်ကာ သုံးဆယ်စား၊ရောက်စောက်စား နှင့် နောင်မွန်စားစော်ဘွားများကို ဆင်နှင့်တကွရပြီး ဆင် ၆၀၊မြင်း ၃၀ဝ၀ကျော် နှင့် စစ်သည် ၂၀ဝ၀ကျော်တို့ကို သုံပန်းအဖြစ်ရလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလည်းယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်ကို အားရလှသည့်အတွက် မင်းညီမင်းသားတို့၏အဆောင်အယောင်ရှိသရွေ့ကို ချီးမြင့်သည်။ သို့သော် ပြည်ဘုရင်မင်းခေါင်မှာ အညံ့ခံသည်မရှိပဲ အပြတ်ခုခံကာ ရခိုင်မှ ယောက်ဖတော်၏ စစ်ကူအလာကို စောင့်လျက်ပင်ရှိသည်။ == ချီတက်လာသည့် ရခိုင်စစ်ကိုအနိုင်ရခြင်း == ရခိုင်ဘုရင်လည်း ညီတော် မင်းအောင်လှအားတိုက်ဆင် ၁၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၊စစ်သည်၅၀ဝ၀ဝ နှင့်ကြည်းကြောင်း၊သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းကို ကတ္တူလွန်းကြင်လှေ ၇၀ဝ၊စစ်သည် ၇၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ရေကြောင်း အသီးသီးစေလွတ်ကာ စစ်ကူပို့သည်။ စစ်ကူပို့သည့်အကြောင်းကို မင်းခေါင်သိစေရန် စာရေးကာ သံစေလေရာ ဟံသာဝတီတပ်မှ ဖမ်းမိပြီး အကြောင်းဆုံသိလျှင် ရခိုင်ရေတပ်ကိုတားဆီးရန် ပုသိမ်စား သမိန်ဗြပိုက်၊မြောင်းမြစား သမိန်ပရူ၊ခဲပေါင်စား သမိန်သံကျယ်၊ဒလစားသီရိဇေယျနော်ရထာတို့အား အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် စားသောမြို့အသီးသီးတို့ပြန်ကာ ခိုင်ခံအောင်ပြုစေသည်။ နောက် ဥယျာဉ်ပုကြောင်းမှချီလာသည့် ရခိုင်ဘုရင့်ညီ၏ တပ်ကို ပြည်သို့အရောက်မခံတော့ပဲ ရှမ်းစော်ဘွားတို့ကို တိုက်သကဲ့သို့ပင် စစ်သုံးကြောင်းခွဲကာစစ်မြူ၍ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် ရဲဘုန်းစုံ ဆင်ကိုစီးပြီးတိုက်ရာ ရခိုင်စစ်လည်းပျက်ပြန်သည်။ ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ပုသိမ်၊မြောင်းမြ မြို့များသို့ရောက်နေသည့် ရခိုင်အိမ်ရှေ့မင်းလည်း ကူရန်အကြောင်းမထူးတော့ဟုမှတ်ကာ တပ်ဆုတ်ပြန်လေသည်။ == ဘုရင့်နောင်အားချီးမြှောက်ခြင်းနှင့်ပြည်ဘုရင် အညံ့ခံခြင်း == ဤသို့ စွမ်းစွမ်းတမံတိုက်ခိုက်သည့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား အိမ်ရှေ့မင်းအဆောင်အယောင်အကုန်ပေးကာ ချီးမြှောက်သည်။ သို့သော် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် တရားဝင်အမိန့်ပြန်ကာ သတ်မှတ်ခြင်းမဟုတ်ပေ။ နောက်ဆုံးတွင် ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်က အသက်ကိုလွတ်လျှင် အညံ့ခံမည့်အကြောင်းကို ဆရာတော်များထံမှ တစ်ဆင့်အရေးဆိုလာရာ တပင်ရွှေထီးလည်းလက်ခံ၏။ နောက် မင်းခေါင်အား မိဖုရား နှင့်တကွ တောင်ငူသို့ပို့စေပြီး မင်ရဲသီဟသူ(တောင်ငူဘုရင်ခံ)အားစောင့်ကျပ်စေသည်။ နောက် အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာအား မင်းမြောက်တန်ဆာ၊အဆောင်အယောင် တို့ကို ပေးအပ်၍ ပြည်ဘုရင်ခံအဖြစ် နန်းတင်ပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေ၏။ = အင်းဝနှင့် စစ်ခင်းခြင်း = == အင်းဝနန်းတွင်းအပြောင်းအလဲများ == ထိုသို့ တပင်ရွှေထီး၏ နယ်ပယ်မှာ တောင်ငူ၊ပြည်နှင့် ဟံသာဝတီမွန်သုံးရပ်ထိကျယ်ပြန့်လာချိန်တွင် [[အင်းဝ]]တွင်မူရှမ်းမင်း[[သိုဟန်ဘွား]]၏ ရက်စက်မှု၊ဘာသာမဲ့တစ်ပါးအနေဖြင့် ရဟန်းတော်များကိုသတ်ဖြတ်မှုနှင့် အဆင်အခြင်မဲ့ ရမ်းကားမှုတို့ကြောင့် အင်းဝနယ်တစ်လွှားတွင် မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေရသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာအမတ်ကြီးဖြစ်သူ [[မင်းကြီးရန်နောင်]]က သိုဟန်ဘွားအား သင်္ကြန်မင်္ဂလာပြုဟန်လှည့်ဖျားပြီး ကိုယ်တိုင်ပင်ဓားဖြင့်သတ်လေသည်။ မှူးမတ်များက မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတက်ရန် ဝိုင်းလျှောက်ကြသော်လည်း လက်မခံပဲ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းအား နန်းအပ်ရန် ပြောကြားကာရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၉၀၄ တွင် အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းမှ အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းယူစိုးစံလေသည်။ နောက်စော်ဘွားအပေါင်းအားစည်းရုံးကာ ပြည်ကိုဦးစွာတိုက်ပြီး တောင်ငူကို သိမ်းပိုက်ရန်စီမံလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၀၅ တွင် ပြည်သို့ချီသည့် စော်ဘွားတို့၏တပ်ကြီးတွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၃၀ဝ၊လှော်ကားကြော့လှေ ၃၀ဝ၊ကုန်လှေ ၅၀ဝ၊ စစ်သည် ၁၂၀ဝ၀ဝ ဖြင့်ရေကြောင်း၊တိုက်ဆင် ၁၂၀ဝ၊မြင်း ၁၀ဝ၀ဝ၊စစ်သည် ၁၆၀ဝ၀ဝ တို့ကကြည်းကြောင်း ဖြင့် ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပါဝင်လေသည်။ == ပြည်မှသတိုးဓမ္မရာဇာခုခံခြင်း၊ဟံသာဝတီမှ စစ်ကူချီတက်ခြင်း == ပြည်ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာ သည်စော်ဘွားတပ်ကြီးချီလာသည်ကိုသိလျှင် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီး ထံသို့လူစေလွတ်ကာ စစ်ကူချီလာရန်လျှောက်ထားခြင်း၊ပြည်မြို့ကို ခိုင်ခံ့နိုင်သမျှခိုင်ခံ့အောင်စီစဉ်ခြင်း၊ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေသည်။ စော်ဘွားတို့ရောက်လျှင် မြို့ကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ဝန်းရံ မြဲဝန်းရံနေရသည်။ ထိုစဉ် ဟံသာဝတီမှ တပင်ရွှေထီးသည် အောက်ပြည်အောက်ရွာရှိ မွန်၊မြန်မာ၊ကရင် စစ်သည်၊သူရဲရှိသမျှကို စုစည်းကာ ရေတပ်၊ကြည်းတပ်အဖြစ်ဖွဲ့လေသည်။ မင်းတရားရွှေထီး၏ ဘုရင့်ရေတပ်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၂ တပ်တွင် လှေကြီး မျိုးစုံ ၈၀ဝ၊ လှောကားသံလှေ ၃၀ဝ၊ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀ဝ၊စစ်သည် ၉၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ ဘုရင့်နောင် ဦးစီးသည့် ကြည်းတပ် ၉ တပ်တွင် ဆင် ၈၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀၊စစ်သည် ၁၂၀ဝ၀ဝ ပါဝင်သည်။ သာယာဝတီ အရောက်တွင် ကြည်းရေ နှစ်တပ်ပေါင်းကာတပ်ချနေသည်။ == ပြည်တိုက်ပွဲ == ပြည်မှ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ချီလာသည်ကိုကြားလျှင် စစ် နှစ်ဖက်ညှပ်မည်ကိုစိုးသဖြင့် ပြည်မှ မြောက်ဘက်သို့တပ်ဆုတ်ကာနေလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်သည် စစ်မြူသော်အားဖြင့် တိုက်လှေကြီး ၄၀ တွင် စစ်သည် ၄၀ဝ၀နှင့် အမြောက်ကြီးများအားတင်ကာ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်စေသည်။ ထိုအခါစော်ဘွားတို့လည်း အင်အားနည်းသည်ဟုထင်ပြီး လှေများဖြင့် ပေါ့လျော့စွာလိုက်ရာ ဘုရင့်နောင်ကအမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်သော် မြုပ်လေသည်။ စော်ဘွားတို့၏လှေတပ်ပျက်သော် ဟံသာဝတီတပ်ကို မြေထဲသရက်သို့တိုင်ချီတက်လေသည်။ နောက်မကြာမှီ အင်းဝမှ ရိက္ခာ မလာနိုင်လျှင် စော်ဘွားတို့ တပ်ဆုတ်ရလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်က ကြည်းကြောင်း၊တပင်ရွှေထီးက ရေကြောင်း အသီးသီးလိုက်တိုက်လျှင် စော်ဘွားတို့အကျအဆုံးများကာ ဟံသာဝတီဖက်မှ လူသူသုံ့ပန်းများစွားရလေသည်။ မင်းတရားရွှေထီးလည်း စလင်း၊စလေ၊ပုခန်းငယ်၊ရွာသာ၊ပုဂံမြို့များတိုင်အောင်ချီတက်သိမ်းပိုက်ကာ မိမိမှူးမတ်များကို စားစေသည်။ နောက်အနီးအပါးမှ သစ္စာခံလာသည့် သူများကို စည်းစိမ်မပျက်ချမ်းသာပေးပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ = ရာဇဘိသေကခံခြင်း = == သာဿနာအရေးဆောင်ရွက်ခြင်း == သက္ကရာဇ် ၉၀၆ အရောက်တွင် ဟံသာဝတီအနောက်ဘက် မွန်ကျောင်းတွင် ကျောင်းတော်ကြီးဆောက်စေကာ [[မွန်သံဃရာဇာ|မွန်ဆရာတော်]]အား မဟာသံဃရာဇာ ဟုဘွဲ့တော်ဆက်ကပ်ပြီးသာဿနာပိုင်အဖြစ်တင်သည်။ နောက်အလှုကြီးပေးကာသဘင်ခံသည်။ ဆင်မြှိုတွင် စေတီတော်တည်ပြီး တံတိုင်း ၄ ဖက်တွင် ရွှေကျောင်း ၄ ဆောင်ဆောက်သည်။ == တပင်ရွှေထီးနှင့်ခေမနော == ထိုသို့ဟံသာဝတီတွင် စိုးစံစဉ် ခေမနော အမည်ရှိ နွားမ မှဖွားသည်ဆိုသော မိန်းမပျို၏ သတင်းကြီးလာလေသည်။(အမှန်တွင် တစ်စုံတစ်ယောက်မှ မွေးဖွားပြီး နွားခြံတွင်လာရောက်စွန့်ပစ်သွားခြင်းမျိုးသာဖြစ်နိုင်သည်။)မကျိုကို အမည်ရှိ သူဌေး၏ခြံအတွင်းတွင်တွေ့ရှိရပြီး သူဌေးက သမီးအရင်းအမှတ်နှင့်မွေးစားထားခြင်းဖြစ်ကာ ရှစ်နှစ်အရွယ်ပင်ရှိသော်လည်း အလွန်ပင်ချောမောလှပကြောင်းထင်ရှားလေ၏။ တစ်နေ့သော် မင်းတရားရွှေထီး ဥယျာဉ်တော်ထွက်လျှင် ခေမနောကိုတွေ့လျှင်မိဖုရားအဖြစ်သိမ်းပိုက်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ခေမနောမှာ အသက်ငယ်ငယ်ဖြင့် မင်းတရားရွှေထီး ၏မိဖုရားဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ == မွန်ဆံဖြတ်ခြင်း၊ရာဇဘိသေကခံခြင်း == ခေမနော၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊မွန်တို့အရပ်တွင်မြန်မာတို့ ထီးနန်းထူထောင်ရန်မဖြစ်နိုင်၊မွန်တို့သာမင်းပြုကိန်းရှိသည်ဟု အတိတ်တဘောင်ပေါ်သည်ကြောင့်လည်းကောင်းတပင်ရွှေထီးသည် မွန်ဆံဖြတ်လေသည်။ မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းဆိုသည်မှာ အရှေ့နဖူးပေါ်တွင် တစ်လက်မခန့်ဆံချန်ပြီးအညီအညာ ဖြတ်ကာ၊နောက်တွင် ကုလားဆံထုံးကဲ့သို့ထုံးခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မွန်မြန်မာ မှူးမတ်များခြံရံပြီးလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင် အကုန်၊ မွန်မင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင် အကုန်တို့ကို လက်ဝဲ၊လက်ယာခင်းကျင်းပြီး [[ဘိသိက်|ရာဇဘိသေက]]ခံကာ နန်းတက်ပွဲကျင်းပလေသည်။ နောက် တစ်လအကြာတွင် [[ရန်ကုန်|ဒဂုံ]] သို့သွားရောက်ကာ[[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]ကို ရွှေချပူဇော်ပြန်သည်။ = ရခိုင်သို့ချီခြင်း = == ရခိုင်သို့စစ်ချီခြင်း == ရခိုင်သို့ချီတက်ရန် စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း သို့ဖြင့် ပြည်ကိုအလိုတော်ပြည့်သော၊မင်းဗာကြီးသည်ပြည်ကိုစစ်ကူ‌ပေး‌ခဲ့ရာကနေတပင်ရွှေထီးသည်ရခိုင်သို့စစ်ချီဖို့ရန် ရေတပ်တွင် တပ် ၁၅ တပ်ပါဝင်ပြီးအင်အားမှာ တိုက်လှေကြီး ၇၀ဝ၊လှော်ကားသံလှေ ၅၀ဝ၊ရိက္ခာလှေ ၅၀ဝ နှင့် စစ်သည် ၃၅၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ပြီး၊ဘုရင့်နောင်ဦးဆောင်သည့် ကြည်းတပ်တွင်တပ် ၂၀ ပါဝင်ပြီး အင်အားမှာ ဆင် ၆၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ၉၀၈ ခုနှစ်၊တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၄ ရက်၊တနင်္လာနေ့တွင် စစ်ချီလေသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တောင်ငူတပ်ရင်း လေးခု (လူ ၄၀၀၀၊ မြင်း ၁၀၀၊ ဆင် ၁၀ ကောင်) သည် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ ဘုရင့်ညီတော် မင်းအောင်လှ ဦးဆောင်သော ရခိုင်ပြည် ဒုတိယမြို့ဖြစ်သည့် သံတွဲမြို့သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ကျူးကျော်သူများကို မောင်းထုတ်ရန် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ငူသည် ကြီးမားသောအင်အားဖြင့် ရေကြောင်းမှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာကာ (လူ ၁၉၀၀၀၊ မြင်း ၄၀၀၊ ဆင် ၆၀၊ စစ်သင်္ဘော ၈၀၊ သံချပ်ကာစစ်သင်္ဘော ၅၀၊ ကုန်တင်သင်္ဘော ၁၀ စီး၊ ) တောင်ငူတပ်များသည် ရခိုင်တောင်ပိုင်းကို လျင်မြန်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦး၏ ကုန်းမြေနှင့် ရေတပ် တပ်ဖွဲ့များက စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း အရှိန်မထိန်းနိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ငူတပ်များသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့နှင့် မနီးမဝေး မြို့တော်ဟောင်း လောင်ကြီးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ရောက်ရှိလာသည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် တောင်ငူတပ်များသည် မြောက်ဦးစစ်တပ်ကို လောင်ကြီးမှ နှင်ထုတ်ကာ ခိုင်ခံ့သော ရခိုင်မြို့တော်ကို ဝန်းရံထားကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြောက်ဦးမြို့အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရုံးများကိုပင် ဖောက်ဖျက်ခဲ့ကြသော်လည်မင်းပင်သည်မြို့၏ ရေလှောင်ကန်များကို ဖွင့်လိုက်သောအခါ ရေလွှမ်းသွားခဲ့သည်။ ကာလရှည်ကြာ ဝိုင်းရံထားရန် ဆန္ဒမရှိသော်လည်း မင်းဘင်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်က သဘောတူခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များသည် သုံးရက်အကြာတွင် ဆုတ်ခွာလာပြီး ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့သို့ ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။[၂]ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်(အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)<ref group="မင်းဗာကြီးလက်ထက်ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်">အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)</ref> = ယိုးဒယားနှင့် စစ်ခင်းခြင်း = မြန်မာတို့လက်တွင်း အယုဒ္ဒယ နေပြည်တော်ကြီး ကျရောက်ခဲ့စဉ်က ထိုင်းရာဇဝင်တွင် မြန်မာဘုရင်အား လျာမဲဘုရင် ဟုခေါ်ဝေါ် သမုတ်ခဲ့၏။ အမှန်ဆိုရင် ထိုခေတ်က ယိုးဒယားကို စစ်ပြုခဲ့သည့် မြန်မာဘုရင်မှာ နှစ်ပါးရှိသည်။ တစ်ပါးမှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၍ နောက်တစ်ပါးမှာ ဘုရင့်နောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ ရာဇဝင်ကို ပီပြင်စွာ ရှင်းထုတ်မှု အရ ဗမာလျာမဲဘုရင်မှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၏။ ခရစ်နှစ် ၁၅၁၆ ခုနှစ် တစ်နေ့သော နံနက်လင်းအားကြီး အချိန်တွင် ဖွားမြင်သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ လျှပ်တပြက် အတွင်း ဘုရင့်လက်နက်တိုက်တော်မှ ဓားသွားလှံများ လျှပ်စီးကဲ့သို့ အရောင် တလျှပ်လျှပ် တောက်ပကုန်သဖြင့် ဟူးရားအမတ် များက ကုမာရကိုယ်တော် လူလားမြောက်လျင် ကြီးမြတ်သည့် အဂ္ဂဗျူဟာရှင် ဖြစ်မည်ဟု ဟောကိန်းထုတ်ကြသည်။ [http://www.yinsanainemon.com/search?updated-max=2008-05-04T08%3A11%3A00-07%3A00&max-results=5]{{Dead link|date=January 2021 }} သက္ကရာဇ် ၉၀၈ တွင် တပင်ရွှေထီး အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် ရခိုင်သို့ချီကြောင်းကြားလျှင် အယုဒ္ဒယမင်း ဗြသာဓိရာဇာ(မဟာချက္ကရဖက်) သည်ထားဝယ်နှင့်ရေး မြို့များကိုတိုက်စေသည်။ ထားဝယ်စားမှာ မခုခံနိုင်သဖြင့် ရေး သို့ဆုတ်ကာပူးပေါင်းရသည်။ နောက် မြို့စားနှစ်ဦးတို့လည်း မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးထံ လူစေကာ အကြောင်းကြားသဖြင့် ဗညားဦးဟံသာဝတီသို့ စာပို့ကာ လျှောက်တင်သည်။ == စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း၊တိုက်ပွဲများ == ထို့ကြောင့် တပင်ရွှေထီးသည် အရှေ့ဘက်မှမြို့စားရွာစားများကို ပေါင်းကာ တပ်ကြီးဖွဲ့စေသည်။ ရေတပ်တွင် မုတ္တမစား လဂွန်းအိန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ပြီး လှေကြီး ၁၀ဝ၊ လှေငယ် ၃၀ဝ၊ စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြင့်လည်းကောင်း၊ကြည်းတပ်တွင် ဗညားဦးအား တပ် ရှစ်တပ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ကာ ဆင် ၂၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀၊စစ်သည် ၈၀ဝ၀ ဖြင့် လည်းကောင်း ထားဝယ်သို့ချီတက်စေသည်။ ထိုအခါ ယိုးဒယားတို့လည်း ထားဝယ်မှ ဆုတ်ကာ တနင်္သာရီ တွင်တပ်ချနေသည်။ မော်လမြိုင်စားဦးဆောင်သည့် တပ်များ တောင်ပဘုံ ရောက်လျှင် နှစ်ဖက် အပြင်းတိုက်ရာ ယိုးဒယား မှ ကံပူရီစား ပြေးရလေသည်။ နောက် ယိုးဒယားအမတ်ဖြစ်သူ အောက်ဗြလဂွန်းအိန်မားကို အရှင်ရသည်။ မင်းတရားရွှေထီးလည်း အောင်ပွဲရသူများကို ချီးမြင့်မြောက်စားပြီး ယိုးဒယားသို့ချီရန်စစ်တပ်ကြီး ပြင်စေပြန်သည်။ == တပ်ဖွဲ့ကာယိုးဒယားချီတက်ခြင်း == တပ်ဖွဲ့ရာတွင်ရေတပ်မပါပဲ ကြည်းတပ်သီးသန့်ဖြစ်သည်။ အင်အားမှာတပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင်၂၀ဝ၊မြင်း ၈၀ဝ၀ နှင့်စစ်သည် ၄၀ဝ၀ ဖြစ်ပြီး ပေါ်တူဂီကြေးစား စစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆိုဝါရက် ဒေမယ်လို(Diogo Soraez de Mello)နှင့် ကြေးစားပေါ်တူဂီ စစ်သား ၄၀ဝ ခန့်လည်းပါဝင်သည်။ ၎င်းမှာ အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်အတွင်းကာလတွင်မွန်တို့ဖက်မှ ကူညီဖူးသည့်နိုင်ငံခြားသားများနှင့် ယခုတပင်ရွှေထီးလက်ထက်တွင် ပုန်ကန်သူမုတ္တမစား စောဗညား ထံတွင် အမှုထမ်းသည့် ပေါ်တူဂီများမှလွဲလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်များထံတွင် ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားသားများ အမှုထမ်းသည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ စစ်ချီလမ်းကြောင်းမှာ [[ဟံသာဝတီ]]မှ [[မုတ္တမ]]၊ [[မော်လမြိုင်]] ထိုမှ [[အတ္တရံမြစ်]]အတိုင်း ချီတက်ပြီး [[ဘုရားသုံးဆူတောင်ကြား]]ကိုဖြတ်ကာကံပူရီ(ယခု ကတ်ချနာဘူရီ)၊ထိုမှ [[အယုဒ္ဒယ]]ဖြစ်သည်။ == တိုက်ပွဲများ၊အယုဒ္ဒယကို ဝန်းရံခြင်း == ပထမဆုံး တိုက်ပွဲမှာ ကံပူရီ ဖြစ်ပြီး ယိုးဒယားမင်းကိုယ်တိုင် ဦးစီးသောစစ်တပ်ဖြစ်ကာ ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်နှင့်အတွေ့တွင် ဘုရင်ပြေးသဖြင့် တပ်ပျက်ကာ ဘုရင့်သားတော် နှင့် ညီတော်တို့ကို ဖမ်းမိလေသည်။ နောက် အယုဒ္ဒယထိချီတက်ကာ မြို့ကို တိုက်သော်လည်း မြို့ရိုးမြင့်ပြီး မြို့ပတ်လည်တွင်ရေရစ်ဝိုင်းနေသည့်အတွက် မြို့ကို ကျအောင်မတိုက်နိုင်ဖြစ်ကာ တစ်လကြာ ဝန်းရံနေရပြန်သည်။ ထိုအခါ အယုဒ္ဒယ အားနည်းစေရန် ကျန်ယိုးဒယားမြို့များကို ယူမည်ဟုတွေးကာ တပင်ရွှေထီးက ရံတပ်ကို နုတ်ကာ ကမန်ပိုက် သို့ချီလေသည်။ == ယိုးဒယားမင်း၏တပ်ကြီးကို အနိုင်ယူခြင်း == ထိုသို့ တပင်ရွှေထီး တပ်ကို မြို့မှခွာကြောင်း ကြားလျှင် ယိုးဒယားမင်းသည် တပ်ကြီးသုံးတပ် ဖွဲ့ကာ နောက်မှလိုက်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်အားရှေ့တပ်အဖြစ်ထားကာ မင်းတရားရွှေထီးသည် ဇေယျဒိသာဆင်ကိုစီးပြီးတိုက်ရန်ပြင်သည်။ သို့သော် ရှေ့ဖျားမှ ဘုရင့်နောင်တပ်သည် ရန်သူတပ်များ ကအနီးဆုံးအထိရောက်လာသဖြင့် မင်းတရားရွှေထီးအားစောင့်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့လေရာ ယိုးဒယားတပ်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ရလေတော့သည်။ စစ်သုံးကြောင်းလုံးကို မြန်မာတို့က အနိုင်တိုက်နိုင်သဖြင့် ယိုးဒယားတို့တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားမက် ဩယားလဂွန်းအိန်မားကို ဆင်နှင့်တကွရ၏။ သုံ့ပန်းအမြောက်အမြားကိုလည်းဖမ်းမိပြီး တပင်ရွှေထီးထံဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်ကာ ဆုလာဘ်တော်များပေးသည်။ ထို့ပြင် ရဲရင့်စွာတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့်ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ဇေယျသီဟ(နောင်တွင် [[နန္ဒဘုရင်|ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင်]])ကို လည်း မင်းရဲကျော်စွာ ဘွဲ့ပေးသည်။ ကမန်ပိုက်သို့ဆက်လက်ချီတက်ပြီး မြို့ကိုသိမ်းကာ တပ်ချနေလေရာ ယိုးဒယားမင်းထံမှ တမန် ၂ ဦးစေလာကာ သစ္စာခံမည့်အကြောင်း၊တိုက်ဆင် ၃၀၊ ငွေ ၃၀ဝ နှင့်တနင်္သာရီဆိပ်ကမ်းမှ အခွန်တော်ကို နှစ်စဉ်ဆက်သမည့်အကြောင်း လျှောက်လေသည်။ ထို့အပြင် ဆင်နှစ်စီးကိုလည်းဆက်သလာရာစစ်ပြေငြိမ်းရန်သဘောတူကာ ယိုးဒယား မင်း၏ညီတော် ဩယားပိဿလောက်နှင့် ဩယားသုဝဏ္ဏလောက်တို့ကို ဟံသာဝတီသို့လိုက်စေသည်။ နောက်တပ်ကို ဟံသာဝတီသို့ပြန်လှည့်ရာ ၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်တွင် ပြန်ရောက်သည်။ (အချို့ရာဇဝင်များတွင် မြန်မာတို့ အယုဒ္ဒယကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ပြန်သည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။) = မင်းတရားရွှေထီးအကျင့်ပျက်ပြားလာခြင်း = ထိုသို့ မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံကို ကြီးထွားရန် သိမ်းသွင်းနိုင်သမျှသိမ်းသွင်းဖို့ကြိုးပမ်းခဲ့သော တပင်ရွှေထီးသည် များမကြာမှီတွင်ပင် အရက်၏ကျေးကျွန်ဖြစ်လာခဲ့ရလေသည်။ ထိုသေရည်သေရက်ကို ဖော်စပ်ကာဆက်သသူမှာ လူမျိုးခြားပေါ်တူဂီတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒီယိုဂို ဆွာဇို ဒီမဲလို၏တူ ဖြစ်သည်။၎င်းမှာ မင်းလိုလိုက်ကာ ပြောဆိုတတ်သူဖြစ်ပြီးသေနတ်ပစ်ကျွမ်းကျင်လှရာ တပင်ရွှေထီးက အလွန်သဘောကျနှစ်သက်သဖြင့် နန်းတွင်းသူတစ်ဦးနှင့် ပင်လက်ဆက်ပေးပြီး ချီးမြှောက်ထားသည်။ ၎င်းတက်ကျွမ်းသည့် သေရည်ချက်အတတ်ဖြင့် အရက်သေစာတို့ကို ဖော်စပ်ကာ သုံးဆောင်စေပြီးစည်းရုံးလေရာ တပင်ရွှေထီးမှာ အကြီးအကျယ်ပင် စွဲလမ်းကာ ထိုသေရည်တွင်သာ နှစ်မျှောနေပြီးတိုင်းရေးပြည်ရာများလစ်ဟင်းသည်ထက်လစ်ဟင်းလာလေတော့သည်။ ညီလာခံမထွက်နိုင်တော့သည့်အပြင် မှူးမတ်များက အရေးအရာရှိ၍လျှောက်တင်လေတိုင်း ဘုရင့်နောင်အားဆုံးဖြတ်စေခြင်း၊ မှားယွင်းစွာ ဆုံးဖြတ်ခြင်းတို့ကြောင့် မှူးမတ်တို့က ဘုရင့်နောင်အား ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ရန်လျှောက်သော်လည်း လက်မခံပဲ နေလေသည်။ နောက် ဒီယိုဂို ကိုလည်း ရွှေငွေအမြောက်အမြားပေးကာ သင်္ဘောတစ်စီးနှင့် ပြန်လွတ်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့ရှိစဉ် တောင်ငူဘုရင်ခံဖြစ်သူ မင်းရဲသီဟသူ([[မင်းကြီးဆွေ]]၊ဘုရင့်နောင်၏ဖခင်)နတ်ရွာစံလေသည်။ ထို့ကြောင့်လစ်လပ်သည့် တောင်ငူဘုရင်ခံရာထူးကို ဘုရင့်နောင်၏ညီ ဖြစ်သူ [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]အားပေးလေသည်။ ဘုရင့်နောင်ကိုမူ "ငါနှင့်အတူဖြစ်သည်။ မြို့စားရာထူးများအထွေအထူးပေးရန်မလို" ဟုဆိုလေသည်။ = တပင်ရွှေထီး၏ နောက်ဆုံးနေ့များ = မင်းတရားရွှေထီး အကျင့်ပျက်ပြားလျှင် ဟံသာဝတီရှိမှူးမတ်များလည်း ဘုရင့်နောင်ကိုသာ အားထားပြီး ဘုရင့်နောင်ကလည်း ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ပေးကာ နေလေသည်။ == မွန်တို့သူပုန်ထခြင်း == ထိုသို့သောအချိန်တွင် မွန်တို့ထဲမှ မင်းလောင်းဆိုသူပေါ်ထွက်လာကာ မွန်တို့ပုန်ကန်ကြလေသည်။ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ [[သမိန်ထောရာမ]] မှာမွန်မင်း [[ဒုတိယဗညားရံ|ဗညားရံ]]အိမ်နိမ့်ဘဝတွင် မထင်မရှားမွေးဖွားခဲ့သည့် သားဖြစ်ပြီး မွန်မင်းမျိုးရိုးဟုဆိုကာ ရဟန်းလူထွက်ပြီး ပုန်ကန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို သမိန်ထောရာမ မှာအလွန်ဇွဲသတ္တိကောင်းလှသူအဖြစ် ကြော်ကြားသည်။ မွန်တို့ မကော်တွင် တပ်ချကာနေကြောင်းကြားလျှင် ဘုရင့်နောင်က ညီတော်နန္ဒယောဓာနှင့် မှူးမတ်များကို ချီတက်တိုက်ခိုက်စေသည်။ မကော်တွင် တိုက်ခိုက်ကြရာ သမိန်ထောရာမ တပ်ပျက်ကာနောက်လိုက်များဖြင့်ပြေးလေသည်။ နောက် သန်လျင်စား နန္ဒကျော်ထင်(ဘုရင့်နောင်၏ညီ) ဟံသာဝတီတွင်ရောက်နေပြီးသန်လျင်တွင်မရှိကြောင်းသိလျှင် သန်လျင်ကို ဝင်တိုက်ကာ အခိုင်အလုံနေသည်။ ထိုသို့ သမိန်ထောရာမ၏ ပုန်ကန်မှုတစစ ကြီးထွားလာသည်ကို တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ဘုရင့်နောင် ကိုယ်တိုင်ချီတက်မှသာ ပြီးလွယ်မည်ဟုဆိုကာ တပ်ကြီးဖွဲ့ပြီး စေလွတ်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်လည်း တပင်ရွှေထီး၏ လုံခြုံရေးကို စိတ်မချသဖြင့် ညီတော် တောင်ငူစား [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]၊မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန် နှင့် အပါးတော်ခစားသည့် [[သမိန်စောထွတ်]]တို့ကို စောင့်လျှောက်ရန်တာဝန်ပေးမှာကြားပြီး စစ်ထွက်လေသည်။တင်ကိုယု သေနာပတီ == သမိန်စောထွတ်အကောက်ကြံခြင်း၊တပင်ရွှေထီးလုပ်ကြံခံရခြင်း == သမိန်စောထွက်မှာ မွန်တိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်အလျှောက် မွန်ဒေသကို မြန်မာတို့လာရောက်စိုးစံနေသည်ကို ကျေနပ်သူမဟုတ်ပေ။ အခွင့်အခါကိုစောင့်လျှက်တပင်ရွှေထီးအနားတွင် ခစားနေသူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းတရားရွှေထီးအား လှည့်စားရန် ပုဏ္ဏားများကို လာဘ်ထိုး ကာဇာတာမသန့်ကြောင်း၊ဟံသာဝတီနန်းတော်မှ ခွာပြီးအရပ်တပါးတွင် ယာယီစံသင့်ကြောင်း လျှောက်စေသည်။ တပင်ရွှေထီးလည်း ယုံမှတ်ပြီး ယာယီစံရန် အရပ်ကိုရှာစေရာ သမိန်စောထွတ်က ပန်းတရော် တွင်နေရာသင့်ကြောင်း လျှောက်တင်ပြီး ပန်းတရော်တွင် ယာယီနန်းဆောက်စေသည်။ သီဟသူနှင့် စောလဂွန်းအိန် တို့တားသော်လည်း အရာမထင်တော့ပေ။ နောက် သီဟသူအား ဟံသာဝတီ နန်းစောင့်အဖြစ်ထားကာ စောလဂွန်းအိန်၊သမိန်စောထွတ် တို့ကိုခေါ်ဆောင်ပြီး ပန်းတရော်သို့သွားလေသည်။ ပန်းတရော်ရောက်လျှင် စစ်ရေးအချက်အချာဒေသဖြစ်သည့်စစ်တောင်းကိုစားသော မင်းမဟာလွန်ကြောင်းသိလျှင် အထွေအထူးမစဉ်းစားပဲ အနားရှိ သမိန်စောထွတ်ကို စားရန်ပေးပြန်သည်။ ထို့ပြင် သမိန်စောထွတ်၏ ညီနှစ်ဦးအား အနားတွင် ဓားလွတ်ကိုင်ခစားစေခဲ့သည်။ တစ်လခန့်အကြာတွင် ရခိုင်တပ်သို့ပြောင်းရွှေ့စံရန်ဆိုပြန်ရာ ဟံသာဝတီနှင့် ဝေးရာရခိုင်တပ်သို့ရွှေ့ပြန်သည်။ ရခိုင်တပ်အရောက်တွင် ဆင်ဖြူတော် ပေါ်သည်ဟုဆိုကာ အယုံသွင်းပြီး မုတ္တမစား အားဆင်ဖြူတော်ဖမ်းရန် အတွက်လူသူများသွားရောက်ခေါ်ယူစေသည်။ တပ်ကိုလည်း ကသာ(ယခုကသာဖြစ်မည်မထင်ပါ။ သိသူများဖြည့်ပေးစေချင်ပါသည်။)သို့တပ်မံရွှေ့ပြောင်းပြီး အင်ကလိန်ဘုရားအနီးတွင် တပ်တည်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် အနားတွင် စိတ်ချယုံကြည်လောက်သည့် မှူးမတ်မရှိတော့သည့်အချိန်တွင် သမိန်စောထွတ်နှင့် ညီနှစ်ဦးတို့က သက္ကရာဇ် ၉၁၂ခု၊ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ည ၃ ချက်တီးအကျော်တွင် ဓားဖြင့်လည်ကိုဖြတ်၍ လုပ်ကြံရာ အိပ်ပျော်နေသည့် တပင်ရွှေထီး လွန်လေသည်။ = အကျဉ်းချုပ် = မင်းတရားရွှေထီး၊လျှာနက်မင်း(ထိုင်းမူ)ဟုလည်းခေါ်ကြသည့် တပင်ရွှေထီးသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အတော်ပင်ထင်ရှားသည့် ဘုရင်ဖြစ်ပြီး တောင်ငူရာဇဝင်၊ဒုတိယပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အစရှိသည့်သမိုင်းကြောင်းများတွင် အမြဲပါဝင်နေသူဖြစ်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် နန်းတက်ပြီး အသက် ၃၅ နှစ်၊ နန်းသက် ၂၀ အဝင်တွင်လုပ်ကြံခံရပြီး ကွယ်လွန်သည်။ ထူးခြားချက်များမှာ မည်သည့် မိဖုရားကိုမှ တရားဝင် မိဖုရားကြီးအဖြစ် မထားခဲ့ခြင်း၊ အသက် ၈ နှစ်သာရှိသေးသည့် မွန်မိန်းမပျို ခေမနောကိုမိဖုရားအဖြစ်သိမ်းယူခြင်း၊အရက်သေစာ ခုံမြင်ကာဘဝပျက်ရခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ယိုးဒယားကိုတိုက်ခိုက်သည့်ပထမဆုံးမြန်မာမင်းအဖြစ်လည်း သမိုင်းတွင်သည်။ တိုက်သမျှစစ်တွင် ရှူံးသည်မရှိ အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်းတွင်းအမှူထမ်း သမိန်စောထွတ်ကို အယုံကြည်လွန်ကာ ၎င်း၏လုပ်ကြံခြင်းခံရသည်။ သေလွန်ချိန်တွင် ခေါင်းပြတ်မှာ မျက်တောင်ခတ်လျက်ပင်ရှိနေသေးသည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။ = နောက်ဆက်တွဲ = ထိုသို့ တပင်ရွှေထီးလွန်လျှင် သမိန်စောထွတ်က သမိန်စက္ကဝေါ ဘွဲ့ခံကာ စစ်တောင်းတွင် မင်းပြုသည်။ နောက် မကြာမီ [[ဟံသာဝတီ]]သို့ ပြောင်းရွှေ့နန်းတက်သည်။ တောင်ငူစားသီဟသူမှာ ဟံသာဝတီကိုစွန့်ခွာပြီး တောင်ငူသို့အရောက်ပြေးကာ မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံပြီး သီးခြားမင်းပြုသည်။ ပြည်စား သတိုးဓမ္မရာဇာလည်း သတိုးသူ ဘွဲ့ခံကာ ပြည်တွင် သီးခြားမင်းပြုသည်။ သမိန်ထောရာမမှာ မုတ္တမဒေသသို့ရွှေ့ပြီး သမိန်စောထွတ်နှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေသည်။ ကျန်အထက်မြန်မာပြည်ဒေသရှိ မြို့စားရွာစားများလည်း မိမိတို့ဒေသလုံခြုံရေးကို ပြင်ဆင်ကာ မည်သည့်ဖက်မှ မပါဝံ့ဘဲနေသည်။ ထိုအခါ [[ဒလ]]သို့ရောက်နေသည့် [[ဘုရင့်နောင်]]သည် မွန်အမှူထမ်းများကို သစ္စာပေးကာ [[ဒလ]]အနီးအပါးတွင် ချန်ရစ်စေပြီး [[တောင်ငူ]]သို့ ဦးစွာချီတက်ကာ ညီတော်မင်းခါင်အား တိုက်သည်။ တောင်ငူကိုရလျှင် တောင်ငူမှ အင်အားကိုယူပြီး [[ပြည်]]၊[[ဟံသာဝတီ]]၊ [[အင်းဝ]]အစရှိသဖြင့် အဆင့်ဆင့် သိမ်းပိုက်ကာ [[ဒုတိယ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံကြီး]]ကြီးကို အရှိန်မပျက် ဆက်လက်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ = ရည်ညွှန်းကိုးကား = * မင်းတရားရွေထီးနှင့်ဘုရင့်နောင်-ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်အစအဆုံး * မြန်မာမင်းများအရေးတော်ပုံကျမ်း (၆) စောင်တွဲ == ဆက်စပ်စာမျက်နှာများ == * [[ဘုရင့်နောင်]] * [[ဟံသာဝတီ]] {{နတ်}} {{တောင်ငူခေတ်}} [[ကဏ္ဍ:အပြင် ၃၇ မင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူမင်းဆက်]] <references /> gep2dk7mzu7qljsbha6qymunbkiswuy 1036958 1036957 2026-06-09T04:22:52Z Chenzeyan29 141880 1036958 wikitext text/x-wiki {{merge|တပင်ရွှေထီး (မြန်မာ ၈၉၂-၉၁၂)}} '''တပင်ရွှေထီး''' (၁၆ ဧပြီ ၁၅၁၆ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀) သည် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]၏ ဒုတိယမြောက် မင်းအဖြစ် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မိခင်နိုင်ငံတော်ငယ်ဖြစ်သော တောင်ငူနိုင်ငံကို စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအမြင်များဖြင့် ချဲ့ထွင်ကာ အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသော မြန်မာ့ပထဝီဝင်နယ်ပယ်ကို ပေါင်းစည်းပြီး [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] သို့မဟုတ် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ၎င်း၏ မွေးစားနောင်တော်လည်းဖြစ်၊ စစ်သေနာပတိလည်းဖြစ်သော [[ဘုရင့်နောင်]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ အောက်မြန်မာပြည် ဟံသာဝတီမွန်နိုင်ငံ၊ ပြည်မြို့ နှင့် အထက်မြန်မာပြည် ပုဂံဒေသတို့အထိ အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> {{Infobox royalty | name = တပင်ရွှေထီး | title = တောင်ငူမင်းဆက် စုကတေးမင်း၊ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်သူ | image = Tabinshwehti Nat.jpg | image_size = 230px | caption = အပြင်သုံးဆယ့်ခုနစ်မင်းနတ်စာရင်းဝင် တပင်ရွှေထီးနတ်ရုပ်တု | reign = ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၅၃၀ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ | coronation = ၁၅၃၁ (တောင်ငူ)<br>၁၅၄၁ (ပဲခူး)<br>၁၅၄၆ (ပုဂံ) | predecessor = [[မင်းကြီးညို]] | successor = [[ဘုရင့်နောင်]] | birth_date = ၁၆ ဧပြီ ၁၁၆ | birth_place = [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] | death_date = ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ (အသက် ၃၄ နှစ်) | death_place = [[ပန်းတနော်မြို့|ပန်းတနော်]]အနီး | burried = | spouse = ဓမ္မဒေဝီ (အဂ္ဂမဟေသီ)<br>ခလာသီရိ (ဟံသာဝတီမင်းသမီး)<br>ရာဇဒေဝီ | dynasty = [[တောင်ငူမင်းဆက်]] | father = [[မင်းကြီးညို]] | mother = ရတနာဒေဝီ (မြတ်လှ) | religion = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} တပင်ရွှေထီးကို တောင်ငူမင်းကြီး [[မင်းကြီးညို]]နှင့် သာမန်အရပ်သူ ခြုံစောင့်သမီး မြတ်လှ (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) တို့မှ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ "လုလင်ရဲခေါင်" ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်ငူထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီးနောက် ရှေးဟောင်းဗမာဘုရင်များ၏ ထုံးစံအတိုင်း မင်းကွန်းသျှင်ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို ဦးခေါင်းတွင် ဆံပင်တစ်ပင်တည်းသာ ရွှေကျစ်ဆံမြီးကျစ်၍ ထားရှိသောကြောင့် "တပင်ရွှေထီး" ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan"/> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ ပဋိပက္ခများကြောင့် နှစ်ဖက်နန်းတက်သည့် ဘုရင်များသည် စစ်ကို လိုလိုလားလားပင် ဆက်လက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ကာလရှည်ကြာ ငြိမ်သက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ထိုသို့ စစ်မီးရှည်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှစ်ဖက်သော မင်းဧကရာဇ်တို့၏ ဗဟိုအာဏာစက်မှာလည်း တစ်စစ အားနည်းလာပြီး လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်များက ခန့်ညားရိုသေမှု မရှိကြတော့ဘဲ အာဏာဖီဆန်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ဟံသာဝတီ (မွန်) တို့၏ ဒေသအတွင်း၌ ထူးခြားစွာ အင်အားကြီးထွားလာသည့် ပဒေသရာဇ် မရှိခဲ့သော်လည်း၊ အင်းဝပိုင်နက်အတွင်း၌မူ နန်းတွင်းဘုရင်ဖြစ်သူ [[ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိ]] အားနည်းလာခြင်းနှင့် မြောက်ဘက်မှ ရှမ်းစော်ဘွား (မိုးညှင်းစလုံ) တို့ မငြိမ်မသက်ဖြင့် အင်အားကြီးမားလာခြင်းတို့ကြောင့် သရေခေတ္တရာ (ပြည်)၊ တောင်တွင်းကြီးနှင့် ကေတုမတီ (တောင်ငူ) တို့မှ ပဒေသရာဇ်များသည် အင်းဝ၏ ဗဟိုအာဏာကို အတိအလင်းပင် ငြင်းပယ်ကာ သီးသန့်ထီးနန်းပြိုင်အဖြစ် စိုးစံလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထိုသို့သော ထီးနန်းပြိုင်များအနက် ကေတုမတီတောင်ငူမှ မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ [[မင်းကြီးညို]]မှာ အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်လာပြီး အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီ နှစ်ဖက်လုံးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် နန်းလျာဖြစ်မည့် သားတော် မထွန်းကားနိုင်ဖြစ်နေချိန်တွင် ဆင်အုံကန်ဆည်ဖို့ရာမှ ကောက်ယူလာသည့် ဝါးနွယ်ကုန်းကျေးရွာမှ သူကြီးသမီး ခင်ဦး (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) သည် သားတော် တပင်ရွှေထီးကို ဖွားမြင်လာခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် တပင်ရွှေထီးမင်း ဖွားမြင်ချိန်၌ အထွေထွေသော အံ့ဖွယ်နိမိတ်လက္ခဏာများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည့်အပြင်၊ ယိုးဒယား (ထိုင်း) သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင်လည်း မွေးဖွားရာ၌ လျှာပေါ်တွင် မဲနက်သည့် အစက်လက္ခဏာများ ပါလာသည့်အတွက် "လျှာနက်မင်း" (King with the Black Tongue) ဟုပင် ခေါ်တွင်မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Thai">Damrong Rajanubhab, Prince (2001). ''Our Wars with the Burmese''. Bangkok: White Lotus.</ref> ထို့ပြင် မွေးဖွားလာစဉ်က ဦးထိပ်တွင် ခမည်းတော် မင်းကြီးညိုကဲ့သို့ပင် ရွှေရောင်တောက်ပသည့် ဆံမျှင်တစ်ပင်တည်း ပါလာသည့်အတွက် မင်းကြီးညိုက အခြားသော ဗေဒင်ကျမ်းဂန်လာ အမည်များမပေးတော့ဘဲ "တပင်ရွှေထီး" ဟု ကိုယ်တော်တိုင် အမည်ပေးခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> မဟာသီရိဇေယျသူရ မင်းကြီးညိုသည် သက်တော် ၇၂ နှစ်၊ နန်းသက် ၄၆ နှစ်အရွယ် သက္ကရာဇ် ၈၈၇ (သို့မဟုတ် ၈၇၉ မူကွဲ)၊ နတ်တော်လဆန်း ၅ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ ညဦးချိန်တွင် ရုတ်တရက် နာဖျားကာ နတ်ရွာစံလေသည်။<ref name="Kala"/> မင်းကြီးညို နတ်ရွာစံလျှင် ချက်ချင်းပင် နေ့မကူးစေတော့ဘဲ ထိုည တစ်ချက်တီးအချိန်တွင် အသက် ၁၄ နှစ်သာ ရှိသေးသည့် တစ်ဦးတည်းသော သားတော် တပင်ရွှေထီးကို နန်းထက်သို့ တင်မြှောက်ကြလေသည်။ ထိုသို့ နန်းတက်ရာတွင် ရာဇဘိသေက ခံခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ "နန်းသိမ်းပွဲ" အဖြစ်သာ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် ဘိသိက်ခံကာ နန်းတက်ခြင်းကိုမူ နောင်တွင် ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အောင်မြင်ပြီးမှသာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုသို့ အသက်ငယ်ရွယ်လှသူ စိုးစံသော်လည်း အခြားသော မင်းပဒေသရာဇ်များက လာရောက် ရန်စစ်မပြုဝံ့ခဲ့သည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် တောင်ငူနိုင်ငံ၏ စစ်ရေးအင်အား ကြီးမားပုံကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် နန်းတက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မိမိကို နန်းရံစေမည့် မှူးမတ်များကို ဘွဲ့ထူးများနှင့် စည်းစိမ်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ မိမိ၏ အထိန်းတော်လည်းဖြစ်၊ ဖခင်၏ ပြည်ထောင်ဖက်လည်းဖြစ်သည့် [[မင်းကြီးဆွေ]] (ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင်) ကို မင်းရဲသိင်္ခသူဘွဲ့၊ ရှင်နီတာကို သတိုးဓမ္မရာဇာဘွဲ့၊ ရှင်သီဟကို စည်သူကျော်ထင်ဘွဲ့၊ ရှင်နတ်တော်ကို ဘယနန်သူဘွဲ့ စသည်ဖြင့် အသီးသီး ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထို့အတူ မိမိနှင့် နို့စို့ဖက် ညီအစ်ကိုအရင်းမျှ ချစ်ခင်ရသူ၊ မိမိ၏ အစ်မတော် [[သခင်ကြီး]]နှင့် ရည်ငံနေသူ ရှင်ရဲထွတ်အား '''[[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]''' ဟူသည့်ဘွဲ့ကို ပေးအပ်ကာ အစ်မတော် သခင်ကြီးနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ (၎င်းတို့သည် အမှန်ပင် ညီနောင်အရင်းကဲ့သို့ ချစ်ကြည်ကြသဖြင့် နောင်တွင် တပင်ရွှေထီးလွန်၍ ဘုရင့်နောင် နန်းတက်တော်မူသောအခါ၌လည်း တပင်ရွှေထီးကို ရည်ညွှန်း၍ "ညီတော်မင်းတရား" ဟု မကြာခဏ ထည့်သွင်းမြွက်ဟလေ့ရှိသည်။)<ref name="Kala"/> ထို့ပြင် ရှင်ရဲထွတ်၏ညီမ ခင်ဘုန်းစိုးနှင့် ရှင်နီတာ၏သမီး ခင်မြတ်တို့ကို မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူကာ လက်ဝဲလက်ယာ မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘိသိက်ခံ နန်းမတက်သေးသကဲ့သို့ပင် မည်သူ့ကိုမျှ မိဖုရားကြီးအရာ (အဂ္ဂမဟေသီ) မြှောက်စားခြင်း မရှိဘဲ နေခဲ့ရာ၊ ၎င်းမှာ တပင်ရွှေထီးမင်း၏ ထူးခြားသော ဘဝစရိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan2"/> == ရွှေမောဓောရင်ပြင်၌ နားထွင်းမင်္ဂလာပြုခြင်း == တပင်ရွှေထီးမင်းသည် နန်းတက်ပြီး နှစ်နှစ်ကျော်အကြာ၊ သက္ကရာဇ် ၈၉၄ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၂) သက်တော် ၁၇ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ မြန်မာ့ရိုးရာမင်းယောက်ျားတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း နားထွင်းမင်္ဂလာနှင့် သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာတို့ကို ပြုလုပ်ရန် အချိန်ကျရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၌ ရဲဝံ့စွန့်စားလွန်းသော အကြံအစည်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အခြားမဟုတ်၊ မိမိ၏ အဓိကရန်သူဖြစ်သော ဟံသာဝတီပဲခူးမင်း [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာစက်အောက်၌ ရှိသည့် ပဲခူးမြို့ရှိ ရွှေမောဓောစေတီတော် ရင်ပြင်တော်ပေါ်တွင် ထိုနားထွင်းမင်္ဂလာကို ရန်သူ့မျက်စိအောက်၌ ပြုလုပ်လိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> စစ်မီးမငြိမ်းသေးသည့် ရန်သူ့နယ်မြေအတွင်းသို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်မည့် အစီအစဉ်အပေါ် အချို့သော မှူးမတ်များက အလွန်အန္တရာယ်များလှသဖြင့် မလိုအပ်ဘဲ အသက်ကို မစွန့်စားရန် ဝိုင်းဝန်းတားမြစ် လျှောက်တင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ယောက်ဖတော် [[ကျော်ထင်နော်ရထာ]] (နောင်တွင် ဘုရင့်နောင်) ကမူ မင်းတရားကြီးတွင် ဆန္ဒရှိပါက သွားရောက်နိုင်ကြောင်း ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ရဲရင့်သန်မာသည့် လက်ရွေးစင် သူရဲကောင်းများနှင့်အတူ သွားသင့်ကြောင်း လျှောက်ထားရာ တပင်ရွှေထီးမင်းက သဘောကျသဖြင့် သူရဲကောင်းများ ရွေးချယ်စေခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> သူရဲကောင်းများကို စစ်ဆေးရွေးချယ်ရာတွင် အလွန်တင်းကျပ်ပြီး နာကျင်မှုကို အန်တုနိုင်စွမ်းရှိမရှိ စမ်းသပ်သည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ရွေးချယ်ခံမည့်သူများ၏ လက်မကို ထောင်စေလျက် လက်သည်းကြားတွင် အပ်စိုက်ပြီး တူနှင့် ရိုက်နှက်စေသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်စဉ် လက်မတွန့်သူ၊ မျက်နှာတစ်ချက်မျှ မပျက်သူများကိုသာ လက်ရွေးစင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Kala"/> ထိုသို့ စမ်းသပ်စစ်ဆေးရာတွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ သစ္စာတော်ခံ သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သူ "ဗလရဲထင်" မှာ အပ်နှင့်ရိုက်သည့်အခါ မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ မျက်နှာပျက်၍ လက်တွန့်သွားသဖြင့် အရွေးမခံရဘဲ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဗလရဲထင်သည် သူရဲကောင်းစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခြင်းခံရသဖြင့် အလွန်အရှက်ရကာ မိမိ၏ သတ္တိကို သက်သေပြလိုသောကြောင့် ဓားဖြင့် မိမိဝမ်းဗိုက်ကို ကိုယ်တိုင်ခွဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထွက်ကျလာသည့် အူစကို ဆွဲထုတ်ကာ အနီးတွင်ရှိနေသည့် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ လက်ထဲသို့ ကမ်းပေးပြီး ရင်ပြင်၌ ပတ်ပြေးရာ အူကုန်သောအခါမှ လဲကျသေဆုံးသွားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်ကို မြင်တွေ့ပြီးနောက် တပင်ရွှေထီးမင်းက မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသည့် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ပြု စကားဆိုခဲ့သည်။ {{Blockquote|“ငါ့ကျွန် ဗလရဲထင်ကား မိုက်သော်လည်း မိုက်လှ၏၊ သတ္တိမူကား မရှိချေ။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} ထိုသို့ ပြင်းထန်သော စမ်းသပ်မှုများအပြီးတွင် သေတွန်းကန်လဲ မတွန့်ဆုတ်မည့် လက်ရွေးစင် သူရဲကောင်း ၅၀၀ ကို ရရှိခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၉၄ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အဆိုပါ သူရဲကောင်း ၅၀၀၊ ကျော်ထင်နော်ရထာ ဦးဆောင်သည့် အမတ်ကြီးလေးကျိပ် (၄၀) တို့နှင့်အတူ ပဲခူးရွှေမောဓောစေတီတော်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ရွှေမောဓောစေတီတော်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာနှင့် သူရဲကောင်း ၅၀၀ တို့က စေတီတော်အောက်ခြေနှင့် လှေကားတော်များတွင် လက်နက်စွဲကိုင်ကာ လုံခြုံရေး အပြည့်ဖြင့် စောင့်ကြပ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပုဏ္ဏားတော် ရှစ်ဦးက စေတီတော်ရင်ပြင်ပေါ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းအား ရဲဝံ့တည်ငြိမ်စွာဖြင့် နားထွင်းမင်္ဂလာနှင့် သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာတို့ကို အောင်မြင်စွာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုအချိန်တွင် ပဲခူးဟံသာဝတီပြည့်ရှင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် မိမိ၏ နေပြည်တော်အနီးသို့ တောင်ငူမင်း လာရောက်ကာ ရန်စသကဲ့သို့ မင်္ဂလာပြုနေခြင်းကို သိရှိရသဖြင့် အလွန်အမျက်ဒေါသပြင်းထန်ကာ မိမိ၏ သေနာပတိ အမတ်ကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ နှစ်ဦးကို တပ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် စေလွှတ်ကာ ဝိုင်းဝန်းဖမ်းဆီး တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> နားထွင်းမင်္ဂလာ ကိစ္စအဝဝ ပြီးမြောက်သောအခါ ဝိုင်းရံထားသည့် မွန်တပ်များကို တပင်ရွှေထီးမင်းကိုယ်တိုင် "သတ္တရုဇေယျ" ဟူသော မြင်းကို စီးနင်းလျက် ရဲမတ်များနှင့်အတူ ရန်သူ့တပ်ထဲသို့ ရဲဝံ့စွာ ကြုံးဝါးထိုးဖောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များ၏ အံ့မခန်း ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ အားလျော့ကာ လွင့်စင်ကွဲပြားသွားခဲ့ရပြီး တပင်ရွှေထီးမင်းနှင့် စစ်သည်တော်များသည် တောင်ငူနိုင်ငံသို့ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းစွာဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာနိုင်ခဲ့သည်။ မွန်တပ်များသည်လည်း တောင်ငူတပ်များ၏ နောက်သို့ ထပ်ကြပ်မလိုက်ဝံ့တော့ဘဲ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြရသည်။<ref name="Hmannan2"/> ဤစွန့်စားခန်းသည် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ ရဲစွမ်းသတ္တိကို ထင်ရှားစေခဲ့ရုံမျှမက၊ ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ရေးအကြံအစည်များအတွက်လည်း အရေးပါသော စိတ်ဓာတ်ရေးရာ အသာစီးရမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ == ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံကို စစ်ပြုခြင်း == === ပထမအကြိမ် စစ်ပြုခြင်း (၁၅၃၄) === သက္ကရာဇ် ၈၉၄ မှ ၈၉၆ အတွင်းတွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် တောင်ငူနိုင်ငံ၏ စစ်အင်အားကို စနစ်တကျ စုစည်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၉၆ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၄) တွင် နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရန်အတွက် မှူးမတ်များနှင့် တိုင်ပင်ကြရာ၌ မြောက်ဘက်တွင် ရှမ်းစော်ဘွား [[မိုးညှင်းစလုံ]]နှင့် ၎င်း၏သား [[သိုဟန်ဘွား]]တို့ ကြီးစိုးထားသည့် [[အင်းဝနေပြည်တော်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် နရပတိစိုးစံသည့် [[ပြည်မြို့]]နှင့် တောင်ဘက်တွင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ အုပ်စိုးသည့် [[ဟံသာဝတီ]]ပဲခူးနိုင်ငံတို့အနက် မည်သည့်အရပ်သို့ စတင်စစ်ချီလျှင် ကောင်းမည်ကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ဟံသာဝတီသည် စည်းလုံးညီညွတ်မှု အားနည်းနေသဖြင့် ပထမဆုံး စတင်တိုက်ခိုက်ရန် အကြံရရှိကာ စစ်ချီခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> တောင်ငူတပ်မတော်သည် တိုက်ဆင် ၄၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၄၀,၀၀၀ ပါဝင်သော စစ်ကြောင်းဖြင့် ပဲခူးသို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် ကြီးမားသော အဆီးအတားမရှိဘဲ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိကာ မြို့ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မွန်အမတ်ကြီးများနှင့် စစ်သူကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့၏ စစ်ဗျူဟာမြောက် စီမံခုခံမှု အားကောင်းလှသဖြင့် တောင်ငူတပ်များသည် ၇ ရက်ခန့်အကြာတွင် မြို့ကို မရနိုင်ဘဲ တပ်ပြန်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ထိုပထမအကြိမ် စစ်ပွဲတွင် မြို့ကို မသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်ငြားလည်း တောင်ငူ၏ စစ်အင်အားပြင်းထန်ပုံကို ဟံသာဝတီက ကြီးစွာခန့်ညားကြောက်ရွံ့သွားစေရန် အမြတ်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> === ဒုတိယအကြိမ် စစ်ပြုခြင်း (၁၅၃၅) === နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော သက္ကရာဇ် ၈၉၇ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၅) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် စစ်အင်အားကို တိုက်ဆင် ၆၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၆၀,၀၀၀ အထိ တိုးမြှင့်ကာ ဒုတိယအကြိမ် ချီတက်ပြန်သည်။ ပဲခူးမြို့မြောက်ဘက် "ကျပ်ကတိုး" အရပ်တွင် စခန်းချ၍ သုံးလတိုင်တိုင် ပြင်းထန်စွာ ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပဲခူးဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဘက်တော်သားဖြစ်သော [[ပေါ်တူဂီ]] စစ်သားများနှင့် ကုန်သည်များက ၎င်းတို့၏ ခေတ်မီအမြောက်မြားနှင့် သေနတ်များကို အသုံးပြု၍ ပြင်းထန်စွာ ခုခံခဲ့သဖြင့် တောင်ငူရဲမတ်များ ထိခိုက်ကျဆုံးမှု များပြားခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထို့နောက် မိုးကာလ ရောက်ရှိလာတော့မည်ဖြစ်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် တပ်ခေါက်ကာ တောင်ငူသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> === တတိယအကြိမ် စစ်ပြုခြင်းနှင့် ထူးဆန်းသော နိမိတ်များ (၁၅၃၆) === ဟံသာဝတီသည် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်ငူ၏ စစ်ရန်ကို ခံရပြီးနောက် ပဲခူးနေပြည်တော်အတွင်း၌ ထူးဆန်းသော အတိတ်နိမိတ် အခြင်းအရာများ ဆက်တိုက်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ကောင်းကင်မှ ကြယ်များ ၇ ရက်တိတိ ကြွေကျခြင်း၊ ဇုတ်သုတ် (အစုတ်အကြေ) အရပ်တွင် အလျားအတောင် ၄၀၀၊ အထုအတောင် ၅၀ ရှိသော ငါးကြီးတစ်ကောင် သောင်တင်ခြင်း၊ အိမ်ပြုံးတောင် အလိုလို ပြိုကျခြင်း၊ တောင်ပို့နှင့် ကုန်းမြေများ နေရာရွေ့လျားကာ မြေသားများ အက်ကွဲခြင်း၊ ကျီးတစ်ကောင်သည် ဥကင်သ ရာဇပလ္လင်ပေါ်တွင် လာရောက်နား၍ ကျန်ကျီးများက ဝိုင်းအာကြခြင်း၊ ဇမလနိမိတ်ကျောက်တိုင် ပဲ့ကျခြင်းနှင့် ပဲခူးမြစ်ရေ အလွန်အမင်း နောက်ကျိသွားခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုအခြင်းအရာများကြောင့် ပဲခူးပြည်သူတို့အကြားတွင် "တိုင်းပြည် ပျက်ကိန်းကြုံပြီ" ဟု ဆိုကာ ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခြင်း ကြီးစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> သက္ကရာဇ် ၈၉၈ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၆) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အထိန်းတော် မင်းရဲသိင်္ခသူကို တောင်ငူမြို့စောင့်အဖြစ် ထားရစ်ကာ၊ မိမိကိုယ်တိုင် ရှေ့တန်းတပ်ကို ဦးစီးပြီး ရှင်ရဲထွတ် ([[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]) အား ရှေ့ဖျားချီစစ်ကြောင်း၊ သတိုးဓမ္မရာဇာကို နောက်တပ်ဦးစီးစေလျက် တတိယအကြိမ် ချီတက်ခဲ့သည်။ ယခုတစ်ခေါက် စစ်အင်အားမှာ ရှေ့နှစ်ကြိမ်ထက် ပိုမိုကြီးမားပြီး တိုက်ဆင် ၂၀၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၇၀,၀၀၀ ဖြစ်ကာ တပ်ပေါင်း ၇ တပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Hmannan2"/> "ကော်လိယ" အရပ်တွင် ဟံသာဝတီမွန်တပ်မတော်နှင့် တောင်ငူရှေ့ဖျားချီ ကျော်ထင်နော်ရထာတပ်တို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အင်အားမမျှသော်လည်း တောင်ငူရဲမတ်များ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် မွန်တပ်များ အကျအဆုံးများစွာဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် မွန်တပ်ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ "သမိန်ဗရူး" နှင့်တကွ လူသူသုံ့ပန်းအများကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သုံ့ပန်းများကို တပင်ရွှေထီးမင်းထံ ဆက်သရာ မင်းတရားကြီး အလွန်ဝမ်းမြောက်အားရသဖြင့် ကျော်ထင်နော်ရထာအား မိမိ၏ စီးတော်မြင်း "သတ္တရုဇေယျ" ကို ဆုအဖြစ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထို့နောက် ဟံသာဝတီအနီးရှိ "တနက်ခုံ" အရပ်သို့ ချီတက်စခန်းချပြီး ပဲခူးမြို့ကို လုပ်ကြံသော်လည်း ယခင်အကြိမ်များကဲ့သို့ပင် ရန်သူတို့၏ အမြောက်အင်အားကြောင့် မြို့ကို အလွယ်တကူ မရနိုင်ဘဲ ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ထိုအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ အကြံပေးချက်အရ တောင်ငူတပ်များသည် ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ ချီတက်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတော် ခြေရင်း၌ တပ်ချအခြေစိုက်ခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်း ရွှေတိဂုံ၌ တပ်စွဲနေစဉ်အတွင်း ကျော်ထင်နော်ရထာသည် အနောက်ဘက်တစ်လွှားရှိ မွန်မြို့ရွာများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရာ [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ ဒေးပသွယ်၊ သရိုင်းသရာနှင့် ခဲပေါင်မြို့များကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် တောင်ငူသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> === ဥပါယ်ပရိယာယ်ဖြင့် သွေးခွဲလုပ်ကြံခြင်း === တောင်ငူ၏ ရန်စစ်ကို သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပြင်းထန်စွာ ကြုံတွေ့ရပြီးနောက် ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် တောင်ငူနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ စစ်ပြေငြိမ်းလျှင် သက်သာရာရနိုင်သည်ဟု တွေးတောကာ သံတမန်အဖွဲ့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် မိမိ၏ အမာခံစစ်သူကြီး မွန်အမတ်ကြီးနှစ်ပါးဖြစ်သော ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ကို တစ်ဖွဲ့၊ အခြားမှူးမတ်များကို တစ်ဖွဲ့ ပေါင်း၍ သံအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ကို တစ်ချိန်တည်း တောင်ငူသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အဆိုပါသံအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ လာရောက်သည်ကို သိရှိလျှင် ဟံသာဝတီ၏ စစ်အင်အားကို အတိုက်အခိုက်မရှိဘဲ လျော့ပါးသွားစေရန် ဥပါယ်တံမျှင်ဖြင့် သွေးခွဲရန် ကြံစည်ခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီးသည် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့၏ အဖွဲ့ကို အလွန်အမင်း အရေးတယူပြုကာ ရတနာပစ္စည်းများနှင့် ဆုလာဘ်တော်များစွာကို လျှို့ဝှက်စွာ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ ကျန်မှူးမတ်သံအဖွဲ့ကိုမူ သာမန်မျှသာ ဆက်ဆံကာ မျက်နှာသာမပေးဘဲ ထားခဲ့သည်။ သံအဖွဲ့များ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသောအခါ မျက်နှာသာမရခဲ့သည့် မှူးမတ်များက ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့သည် တောင်ငူမင်းနှင့် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်းကာ သစ္စာဖောက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း မွန်ဘုရင်ထံ ကုန်းတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအပေါ် ကြီးစွာသော သံသယ ဝင်လာခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> ထိုသို့ မွန်နန်းတွင်း၌ သံသယပွားနေသည်ကို သိရှိရလျှင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အစီအစဉ်အတိုင်း အကွက်ချ၍ မိမိ၏ လျှို့ဝှက်အထောက်တော်ကို စာချွန်လွှာပို့ ဆက်သားအဖြစ် အသွင်ယူစေကာ ဟံသာဝတီရှိ မွန်စစ်သေနာပတိ အမတ်ကြီးနှစ်ဦးထံသို့ ထပ်မံစေလွှတ်လိုက်သည်။ ၎င်းစာချွန်လွှာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်။ {{Blockquote|“စိတ်ချယုံကြည်ရသော သွေးသောက်အဆွေတော်တို့၏ တင်ပြတောင်းဆိုချက်ကို အကျွန်ုပ်ဝမ်းမြောက်စွာ လက်သင့်ခံပါသည်။ အဆွေတော်တို့၏ အကူအညီဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ အောင်ပွဲရပြီးသောအခါ အဆွေတော်တို့၏ အာသီသအတိုင်း (မုတ္တမမြို့စားနှင့် ပဲခူးမြို့စားအဖြစ် ပိုင်စားစေရန်) ဧကန်ဆုလာဘ်တော် ချီးမြှင့်တော်မူမည်။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} စာချွန်လွှာကို ယူဆောင်လာသည့် တောင်ငူအထောက်တော်များသည် ပဲခူးသို့ရောက်လျှင် အဖမ်းခံရစေရန် တမင်တကာ ဖန်တီးခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါစာသည် စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း အမတ်ကြီးများထံ မရောက်ရှိဘဲ သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်း၏ လက်ထဲသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Harvey1"/> သစ္စာတည်ကြည်ပြီး ဖြောင့်မတ်သော စစ်သေနာပတိ အမတ်ကြီးနှစ်ဦးက မိမိတို့တွင် အပြစ်မရှိကြောင်း သံတော်ဦးတင် လျှောက်လဲခဲ့သော်လည်း ဥပါယ်တံမျှင်ကို မသိဘဲ စဉ်းစားချင့်ချိန်ဉာဏ် နည်းပါးလှသည့် မွန်ဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် နားမဝင်တော့ဘဲ `ချက်ချင်း ခေါင်းဖြတ်သတ်စေ´ ဟု အမိန့်တော်ချမှတ်ကာ ၎င်း၏ အမာခံစစ်သူကြီး နှစ်ဦးစလုံးကို သေဒဏ်ပေး လုပ်ကြံလိုက်လေသည်။<ref name="Kala"/> ဤသို့ဖြင့် ဟံသာဝတီနန်းတွင်း၌ စစ်ရေးစစ်ရာ ကျွမ်းကျင်သည့် အဓိကဒေါက်တိုင်ကြီးများ ကျိုးပျက်ကာ စစ်ရေးအရ လွန်စွာ အားနည်းသွားခဲ့ရသည်။ === ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင် အောင်မြင်ခြင်း (၁၅၃၈) === ဟံသာဝတီမင်းသည် မိမိ၏ သစ္စာရှိစစ်သူကြီးများကို အထင်လွဲ၍ သတ်ဖြတ်လိုက်ကြောင်း ကြားသိရလျှင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ကျော်ထင်နော်ရထာနှင့် တိုင်ပင်ကာ ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်ရန် ကြည်း၊ ရေ နှစ်ဖက်ညှပ် စစ်တပ်မတော်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကြည်းတပ်တွင် တိုက်ဆင် ၁၂၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၇၀,၀၀0 ပါဝင်ပြီး၊ ရေတပ်တွင် ခေတ်မီပေါ်တူဂီ အမြောက်ကြီးများ တင်ဆောင်ထားသည့် တိုက်လှေ ၂၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၁၀,၀၀၀ ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> တောင်ငူတပ်မတော် ဟံသာဝတီသို့ မရောက်မီတွင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် မိမိ၌ အားကိုးအားထားပြုလောက်သည့် စစ်သူကြီးများ မရှိတော့သဖြင့် ယခင်အကြိမ်များကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည်ကို သဘောပေါက်ကာ ပဲခူးမြို့တော်ကို စွန့်လွှတ်၍ ၎င်း၏ ယောက်ဖတော် ပြည်ဘုရင် နရပတိထံသို့ စစ်သည် ၄၀,၀၀၀၊ လှေ ၇၀၀ ဖြင့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ဆုတ်ခွာရာတွင် ကြည်းတပ်၌ ဆင် ၂၀၀၊ မြင်း ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၂၀,၀၀၀ ဖြင့် ဗညားဒလကို ဦးဆောင်စေလျက် နောက်ချန်တပ်အဖြစ် လိုက်ပါစေခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> မွန်ဘုရင် ထွက်ပြေးသွားပြီးနောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၀ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၈) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ တောင်ငူတပ်မတော်သည် ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့တော်ကြီးကို သွေးမြေတစ်စက်မျှ မကျဘဲ လွယ်ကူစွာဖြင့် အပြီးတိုင် အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == နောင်ရိုးတိုက်ပွဲနှင့် "ဘုရင့်နောင်" ဘွဲ့တော် ချီးမြှင့်ခြင်း == တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက်၊ စစ်ရေးကို အမြန်ဆွေးနွေးကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားသည့် မွန်ဘုရင် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] နောက်သို့ ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရန် ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာအား ကြည်းတပ် ၃ တပ်ဖြင့် ဗညားဒလ၏ နောက်ချန်တပ်နောက်သို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်စေပြီး၊ မိမိကိုယ်တိုင်မူ လှေတပ်ကြီးဖွဲ့ကာ လှေ ၃၅၀၊ သူရဲကောင်း ၃၅,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှ လိုက်ပါခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ထိုသို့ တောင်ငူ၏ လှေတပ်အင်အား အလွန်ကြီးမားလာရခြင်းမှာ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အပြီးတွင် ရေလုပ်ငန်း ကျွမ်းကျင်သည့် မွန်တိုင်းရင်းသားများကို မြှောက်စားခြင်း၊ မွန်မင်း ဝှက်ထားခဲ့သည့် လှေတိုက်များကို သိမ်းယူကာ သစ္စာခံလာသူများကို ဆုလာဘ်ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ကြည်းကြောင်းမှ ချီတက်သည့် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ တပ်တွင်မူ ဆင် ၅၀၊ မြင်း ၅၀၀၊ သူရဲကောင်း ၁၀,၀၀၀ နှင့် ဆင်စီးအမတ် ၅ ကျိပ် (၅၀) မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ကျော်ထင်နော်ရထာသည် ရန်သူနောက်သို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ "နောင်ရိုး" အရပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအခါ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ရန်သူတပ်၏ အင်အားကို စုံစမ်းစေရာ ရန်သူမွန်တပ်၏ အင်အားမှာ မိမိတို့တပ်ထက် ၈ ဆမျှပင် ပိုမိုကြီးမားနေကြောင်း သိရှိရသဖြင့် မှူးမတ်များ စိုးရိမ်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ကျော်ထင်နော်ရထာက စစ်သည်ရဲမတ်များကို စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ပေးရန်အတွက် သမိုင်းတွင်မည့် စကားကို ဆိုခဲ့သည်။ {{Blockquote|“စစ်တို့၏သဘောမှာ အင်အားငယ်သည် ကြီးသည်မှာ ပဓာနမဟုတ်၊ သူရသတ္တိနှင့် စစ်ပရိယာယ်သာ ပဓာနဖြစ်သည်။” <ref name="Hmannan2"/>}} ထို့နောက် ရဲမတ်များကို နောင်ရိုးချောင်းကို ဖြတ်ကူးစေခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိပြီးချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းထံမှ မင်းကြီးကိုယ်တိုင် ရောက်ရှိလာမှသာ စစ်ကို တိုက်ခိုက်ရန် သံစေလွှတ်၍ အမိန့်တော်ဆင့်ဆိုလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကျော်ထင်နော်ရထာက ဆုတ်လှည့်ရန် မရည်ရွယ်ဘဲ “အရှင့်ဘုန်းတော်ကြောင့် အောင်နိုင်ပြီးဖြစ်သည်” ဟုသာ ပြန်လည် လျှောက်တင်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ချောင်းကူးလာခဲ့သည့် လှေနှင့် ဖောင်များကို အကုန်လုံး ဖျက်ဆီးပစ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအခါ မှူးမတ်များက "စစ်ရေးမလှပါက ဆုတ်ပြေးရန် လှေဖောင်မရှိလျှင် ခက်ခဲလိမ့်မည်" ဟု ဝိုင်းဝန်းလျှောက်တင်ကြရာ ကျော်ထင်နော်ရထာက အောက်ပါအတိုင်း ပြတ်သားစွာ မိန့်ကြားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> {{Blockquote|“ဖောင်တို့ကို မဖျက်လျှင် အနည်းငယ် စစ်ရေးမလှသည်နှင့် နောက်သို့ ချဉ်းလှည့်ပြေးရန် စဉ်းစားကြလိမ့်မည်။ ဖောင်တို့ကို ဖျက်မှသာ ရှေ့မှရန်သူ၊ နောက်မှရေဘေးဟူသော အသိဖြင့် ယတိပြတ် အနိုင်တိုက်ရန် စိတ်ရှိကြမည်။ မင်းတရားကြီးထံ လျှောက်စေသည်မှာလည်း စစ်ကို အနိုင်တိုက်ရန်ဖြစ်ပြီး၊ ရှုံး၍ သေကြလျှင်လည်း အပြစ်တင်ရန် မတတ်နိုင်တော့ပြီ။ သေသောသူကို အဘယ်သို့ အပြစ်တင်နိုင်မည်နည်း။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} ထို့နောက် တောင်ငူတပ်များသည် အသေခံစိတ်ဓာတ်ဖြင့် အတင်းအဓမ္မ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်ရာ အင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ရန်သူမွန်တပ်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ စစ်သူကြီး ဗညားဒလသည် လွတ်မြောက်ရုံ ပြေးပုန်းခဲ့ရပြီး၊ အခြားမွန်တပ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ "မင်းရဲအောင်နိုင်" မှာ ဆင်ထက်တွင်ပင် ကျဆုံးသွားခဲ့သည်။ နောက်တစ်ရက်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းတရားကြီး ရောက်ရှိလာသောအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာသည် တိုက်ပွဲမှ ဖမ်းဆီးရမိသည့် ဆင်၊ မြင်းနှင့် လူသုံ့ပန်းအများကို ဆက်သခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ယောက်ဖတော်၏ ပြိုင်ဘက်ကင်းလှသော ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် စစ်ဗျူဟာကို အလွန်ကျေနပ်အားရတော်မူသဖြင့် မိမိ၏ ခမည်းတော် မင်းကြီးညို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ဖူးသော မြင့်မြတ်လှသည့် '''[[ဘုရင့်နောင်]]''' (မင်းကြီး၏နောင်တော်) ဟူသော ဘွဲ့တော်ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး လှိုင်မြို့ကိုလည်း ထပ်မံ၍ အပိုင်စား ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> == ပြည်တိုက်ပွဲ == သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် ပြည်မြို့အနီး "အင်္ဂပူ" သို့ ရောက်ရှိနေစဉ် ဗညားဒလဦးဆောင်သည့် မိမိ၏ ကြည်းတပ်ကြီး နောင်ရိုးတိုက်ပွဲတွင် အရေးနိမ့်ပျက်စီးသွားကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ကြီးစွာ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ တပ်ကို အင်္ဂပူတွင် ချထားခဲ့ပြီး မိဖုရား၊ မောင်းမမိဿံများနှင့် သားသမီးများကို ခေါ်ဆောင်ကာ ပြည်မြို့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လျက် ပြည်မင်း နရပတိနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဆွေးနွေးကြရာ၌ မိမိတို့ ဟံသာဝတီနှင့် ပြည်မြို့ အင်အားမျှဖြင့် တောင်ငူစစ်တပ်ကို ခုခံနိုင်မည်မဟုတ်ဟု တွက်ချက်မိကြသဖြင့်၊ အထက်အင်းဝတွင် စိုးစံနေသည့် ရှမ်းမင်း [[သိုဟန်ဘွား]] အား မိမိတို့နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ အတူတိုက်ခိုက်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ပြည်မြို့တွင် ဟံသာဝတီ-ပြည်-အင်းဝ ဟူသော ညွန့်ပေါင်းတပ်မတော်ကြီး ၃ တပ် ပေါင်းစည်းကာ တပင်ရွှေထီးမင်း၏ စစ်တပ်ကို ခုခံရန် ပြင်ဆင်ကြတော့သည်။<ref name="Kala"/> တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ရန်သူတို့ ပြင်ဆင်နေသည်ကို သိရှိသဖြင့် စစ်ရေးငင်ရန် ပရိယာယ်ပြုခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီးသည် မိမိကိုယ်တိုင် လှေစီးကာ ရန်သူတပ်အနီးသို့ သွားရောက်၍ စစ်ရေးပြ မျှားခေါ်ရာ ရန်သူတပ်များကလည်း သတိမမူမိဘဲ နောက်မှ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ "အင်းပျောကျွန်း" အလွန်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ အသင့်ချောင်းမြောင်း စောင့်ဆိုင်းနေသည့် ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်က အတင်းအဓမ္မ ဝိုင်းဝန်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ရန်သူညွန့်ပေါင်းတပ်များ အငိုက်မိကာ အပြင်းအထန် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ရဲမတ်အများအပြား သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ကျန်သူများမှာ ကြည်းကြောင်းအတိုင်း ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသဖြင့် တပ်ကြီး ပျက်လေသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဟံသာဝတီမွန်မင်းသည် မိမိ၏ သမီးတော်ငယ်တစ်ပါးကို အထိန်းတော်၊ အခြံအရံများနှင့်အတူ ဆင်ထက်၌ တင်ဆောင်ကာ ဘေးလွတ်ရာသို့ စွန့်ခွာထွက်ပြေးစေခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> == ဟံသာဝတီသို့ ပြန်ခြင်းနှင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဘဝနိဂုံး == ရေတပ်နှင့် ကြည်းတပ်တို့တွင် တောင်ငူတပ်မတော်က အောင်ပွဲများ အသီးသီး ရရှိပြီးနောက် စစ်ရေးဆွေးနွေးကြရာ တောင်ငူတပ်၏ အင်အားမှာ ရန်သူမင်းသုံးပါး (ဟံသာဝတီ၊ ပြည်၊ အင်းဝ) တို့၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စာလျှင် နည်းပါးနေသေးသဖြင့် ဆက်လက်စွန့်စားခြင်း မပြုတော့ဘဲ ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့သို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ တောင်ငူတပ်များ ဆုတ်ခွာသွားသောအခါ မင်းသုံးပါးတို့သည် ဟံသာဝတီကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ပြီး သုရှင်တကာရွတ်ပိကို နန်းပြန်တင်ရန် တိုင်ပင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် အင်္ဂပူရှိ မိမိ၏ စစ်စခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး တပ်အင်အား ပြန်လည်တိုးချဲ့ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထို့နောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် တောကစားထွက်၍ ဆင်ကျော့ရာတွင် လမ်းမှားကာ နောက်ပါရဲမတ်များနှင့် ကွဲကွာသွားခဲ့သည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းအချို့၏ အဆိုအရ မွန်မင်းသည် တောအုပ်အတွင်း၌ နတ်မိမယ်တစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံပျော်မြူးခဲ့ပြီးနောက် ထိုနတ်မိမယ် ရုတ်တရက် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ တပ်စခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောအခါ မွန်မင်းသည် ထိုနတ်မိမယ်ကိုသာ အစဉ်တစိုက် တမ်းတလျက် မစားမအိပ်နိုင်ဖြစ်ကာ ဆန်းကြယ်သော ရောဂါဝေဒနာဖြင့်ပင် ချက်ချင်း ကွယ်လွန် (နတ်ရွာစံ) သွားခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ပြည်ဘုရင် နရပတိနှင့် အင်းဝရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွားတို့သည် ဟံသာဝတီကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မည့် အစီအစဉ်ကို လက်လျှော့လိုက်ကြပြီး၊ ကျန်ရစ်သော မွန်မှူးမတ်များ၊ ဆင်၊ မြင်း၊ ရဲမတ်များနှင့် ရတနာပစ္စည်းများကို မိမိတို့အချင်းချင်း ခွဲဝေယူခဲ့ကြသည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ သားတော်တစ်ပါးနှင့် သမီးတော်တစ်ပါးတို့ကိုမူ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားက မိမိတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် မွေးစားမည်ဟုဆိုကာ အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> တစ်ဖက်တွင် ပြည်ဘုရင် နရပတိသည်လည်း နောင်တွင် ဘေးအန္တရာယ်အရေးကြုံလာပါက ကူညီမည့် မဟာမိတ်ရရှိစေရန်အတွက် မိမိ၏နှမတော် (မွန်မင်းသုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ မိဖုရားဟောင်း) ကို [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]]မင်းထံသို့ ဆက်သခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သက္ကရာဇ် ၉၀၀ ပြည့်နှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၈ ဝန်းကျင်) တွင် ပြည်မင်း နရပတိ နတ်ရွာစံခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ညီတော်စပ်သူ "ရှင်သရက်" က မင်းခေါင်ဘွဲ့ကို ခံယူကာ ပြည်မြို့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံ စိုးစံလေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == နယ်ပယ်များကို ဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခြင်း == === ဟံသာဝတီနန်းတော်ချဲ့ထွင်ခြင်းနှင့် အနောက်ဘက်ပုသိမ်ဒေသကို စည်းရုံးခြင်း === တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဟံသာဝတီပဲခူးသို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက်၊ မွန်မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ အမှုထမ်းနှင့် မှူးမတ်ဟောင်းများ လာရောက်သစ္စာခံကြသည်ကို နှိမ့်ချရှုတ်ချခြင်းမရှိဘဲ မိမိတို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာများကို မြဲမြံစွာ ပြန်လည်ပေးသနားခဲ့သည်။ မွန်နှင့် မြန်မာဟူ၍ ခွဲခြားခြင်းအလျဉ်းမရှိဘဲ တန်းတူရည်တူပင် ချီးမြှောက်မြှောက်စားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ထို့ပြင် ပုသိမ် ၃၂ မြို့သို့လည်း သစ္စာတော်ခံအမတ်များ စေလွှတ်ကာ သစ္စာတော်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရှေးမွန်ဘုရင်များ လက်ထက်က ရှိခဲ့သည့် ဟံသာဝတီနန်းတော်ဧရိယာကို တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံတိုးချဲ့စေခဲ့ရာ ရွှေမောဓေါစေတီတော် ခြေရင်းတိုင်အောင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ {{Note|ရှေးမွန်တို့၏ နန်းတော်မှာ ယခုခေတ် ဖူးမြော်တွေ့ရှိရသည့် ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော် နေရာမဟုတ်ပါ။ ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်မှာ နောင်တွင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး လက်ထက်မှသာ အသစ်ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့သော နန်းတော်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} နောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား မိမိနှင့်ထပ်တူ အာဏာကုန်လွှဲအပ်ကာ နိုင်ငံတော်အား စီမံအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဘုရင့်နောင်၏ဖခင် မင်းရဲသိင်္ခသူ ([[မင်းကြီးဆွေ]]) အား မိမိ၏ဌာနေဖြစ်သော တောင်ငူနန်းတွင် ဘုရင်ခံရာထူး ပေးအပ်ကာ မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးနှင့်တကွ အုပ်ချုပ်ရန် ခန့်အပ်ပြန်သည်။ ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း "မင်းရဲသီဟသူ" ဟု တိုးမြှင့်ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> === မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ခြင်း === သက္ကရာဇ် ၉၀၂ ခုနှစ်တွင် [[မုတ္တမ]]မင်း စောဗညားသည် တောင်ငူ-ဟံသာဝတီထံ ဩဇာခံခြင်းမရှိဘဲ အရှေ့ဘက်တစ်လွှား၌ အင်အားကြီးမားလာသောကြောင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ချီတက်နှိမ်နင်းရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ စောဗညားသည် သုရှင်တကာရွတ်ပိနှင့်လည်းကောင်း၊ [[မော်လမြိုင်]]စား ဗညားဦးနှင့်လည်းကောင်း ယောက်ဖတော်စပ်သည့်အပြင်၊ မုတ္တမမြို့သည် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အလွန်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။ ၎င်းအပြင် နိုင်ငံခြားသား [[ပေါ်တူဂီ]] တို့ကိုလည်း အမြောက်တပ်ဖွဲ့စည်းကာ ကြေးစားအမှုထမ်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်များကြောင့် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီးမင်းထံ ဩဇာမခံဘဲ နေခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''.</ref> ဦးစွာ သံတမန်စေလွှတ်၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ လက်အောက်ခံရန် ကြိုးပမ်းသော်လည်း စောဗညားက ငြင်းပယ်သဖြင့် စစ်ချီခဲ့ရသည်။ ချီတက်သည့် တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် တိုက်ဆင် ၁၃၀၊ မြင်းသည် ၂,၁၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၁၃၀,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်ကာ မြင်းတပ် ၃ တပ်ကို ရှေ့ပြေးတပ်အဖြစ် ချီတက်စေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ဟံသာဝတီနေပြည်တော်အား စောင့်ရှောက်ရန်အတွက်မူ အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာ (ရှင်နီတာ) ကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ တောင်ငူ-ဟံသာဝတီတပ်များသည် မုတ္တမမြို့ကို တစ်လကျော်မျှ ဝန်းရံထားသော်လည်း အကြောင်းမထူးခဲ့ပေ။ မြို့တွင်းမှ မုတ္တမတပ်များနှင့် မြို့ပြင်ရှိ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်တင်သင်္ဘောများက ခေတ်မီလက်နက်ကောင်းများဖြင့် ဖိဖိစီးစီး ခုခံသောကြောင့် ဟံသာဝတီတပ်များ အထိအခိုက် အကျအဆုံး များပြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာ ရှားပါးစေရန် မြို့ကို ရိက္ခာဖြတ်တောက်ခြင်း၊ မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးကို စည်းရုံး၍ လက်အောက်ခံစေခြင်းတို့ကို ဦးစွာလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> နောက်တွင် လှေတပ်ဝန် သမိန်ပရူ၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း မုတ္တမမြို့ရိုးထက်မြင့်သည့် "ဖောင်ခံတပ်ကြီး" များ တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပေါ်တူဂီလှေများကို ဖျက်ဆီးရန်အတွက် မီးတိုက်မည့် လောင်စာတင် "မီးဖောင်" များ စီစဉ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ညအချိန်တွင် ပေါ်တူဂီသင်္ဘောများကို မီးဖောင်များလွှတ်၍ ဦးစွာတိုက်ခိုက်ရာ လှေသင်္ဘောများ မီးလောင်ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖောင်ခံတပ်ကြီးဖြင့် မုတ္တမမြို့ရိုးကို အပေါ်စီးမှ မိုးကာတိုက်ခိုက်ရာ မုတ္တမတပ်များ ခုခံနိုင်ခြင်းမရှိတော့ဘဲ မြို့တော်ကို ရရှိခဲ့သည်။ စောဗညားသည် ဆင်စီးကာ ဟံသာဝတီတပ်များကြားမှ ဖောက်ထွက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ တိုက်ရည်ခိုင်မာလှသဖြင့် မဖမ်းဆီးနိုင်ဘဲ ရှိနေစဉ်၊ ဘုရင့်နောင်၏ညီဖြစ်သူ "နန္ဒကျော်သူ" က 'စွယ်လကောက်' အမည်ရှိ ဆင်နှင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှသာ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး ကျန်အမတ်များက ဝိုင်းဝန်းဖမ်းဆီးမိခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2"/> ရက်ရှည်လများ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသဖြင့် ဟံသာဝတီတပ်သားများ မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ မြို့ကိုရသည်နှင့် လုယက်ဖျက်ဆီးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသဖြင့် မုတ္တမမြို့အတွင်း ငြိမ်သက်မှုရှိစေရန် ဦးစွာဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။ ရေတပ်ဗိုလ် သမိန်ပရူအား မြောင်းမြမြို့ကို အပိုင်စားပေး၍ ရေတပ်အကြီးအမှူး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ စောဗညားကို ကျအောင်တိုက်နိုင်သည့် အမတ်ကို မေးမြန်းရာ နန္ဒကျော်သူကို ညွှန်ပြသဖြင့် ၎င်းအား ချီးမွမ်းကာ "မင်းကျော်ထင်" ဘွဲ့ပေး၍ ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ညီနောင်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ [[စောလဂွန်းအိန်(မုတ္တမစား)|စောလဂွန်းအိန်]] အား အဆောင်အယောင်များ ပေးအပ်ကာ မုတ္တမမြို့ကို စိုးစံစေပြီး ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ချီတက်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> === သာသနာရေး ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်ခြင်း === ဟံသာဝတီသို့ မရောက်မီ ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ ဝင်ရောက်ကာ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]တွင် အလှူကြီးစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မွန်သံဃာနှင့် မြန်မာသံဃာတော်များကို ၇ ရက်ပတ်လုံး ဆွမ်းလုပ်ကျွေးကာ သဘင်ကြီးစွာ ခံခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဝါတွင်းကာလသို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်၍ ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်မည်ဟု မိန့်ကြားကာ ဘုရင့်နောင်အား စစ်ရေးအပြင်အဆင်များကို စီမံစေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ==== ပြည်တိုက်ပွဲ ==== ဝါကျွတ်သည်နှင့် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ပြည်သို့ချီတက်သည့် တပ်များတွင် တပင်ရွှေထီး၏ ဧကရာဇ်တပ်တော်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၃ တပ်၌ ဇလာကပင်းလှေကြီး ၂၀၊ ဇလာကပင်းလှေငယ် ၅၀၊ ကတ္တုလွန်းကြင်လှေ ၅၀၀၊ လှော်ကားသံလှေကြီး ၈၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၉၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကြည်းတပ်ကိုမူ ဘုရင့်နောင်က ဦးစီး၍ တပ် ၁၁ တပ်တွင် တိုက်ဆင် ၃၀၀၊ မြင်း ၂,၅၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၇၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့ရာ ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်ပေါင်း စစ်သည်အင်အား ၁၆၀,၀၀၀ (သို့မဟုတ် ကျမ်းအချို့အရ ၁၇၀,၀၀၀) ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီနန်းစောင့်အဖြစ် သတိုးဓမ္မရာဇာနှင့် သက်ရှည်ကျော်ထင်တို့ကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> ==== ပြည်ကို ဝန်းရံခြင်းနှင့် ရှမ်းစစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း ==== ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်သည် ဟံသာဝတီတပ်ကြီး ချီတက်လာသည်ကို ကြားသိရလျှင် မြို့ရိုးပြစီးများကို ခိုင်ခံ့အောင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ကျုံးမြောင်းခံကတုတ်များကို စီရင်ခြင်းနှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အပြင်၊ အင်းဝမှ ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွားနှင့် ယောက်ဖတော် ရခိုင်ဘုရင်တို့ထံ စစ်ကူတောင်းခံခဲ့သည်။ ရှမ်းမင်း [[သိုဟန်ဘွား]] သည်လည်း အထက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားအပေါင်းတို့ကို စုစည်းကာ တိုက်ဆင် ၈၀၀၊ မြင်းသည် ၁၀,၀၀၀၊ စစ်သည်အင်အား ၁၆၀,၀၀၀ ပါဝင်သော တပ်ကြီးဖြင့် ချီတက်လာခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုသတင်းကို ကြားသိရသော် ဘုရင့်နောင်သည် တပင်ရွှေထီးမင်းအား ပြည်မြို့အနီးတွင် တပ်ချ၍ စောင့်ဆိုင်းနေရန် လျှောက်ထားပြီး၊ မိမိ၏ကြည်းတပ်ဖြင့် ရှမ်းတို့ကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် တိုက်ဆင် ၁၅၀၊ မြင်း ၂,၁၀၀၊ စစ်သည် ၉၀,၀၀၀ ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။ ရှေးဦးစွာ ဆင်တပ်များကို အင်အားအပြည့်အစုံဖြင့် တောတွင်း၌ ရေချကာ ဝှက်ထားစေပြီး ကျန်တပ်များကို စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းခွဲ၍ ချီတက်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် မြင်းတပ်များကို ရှေ့မှ စစ်စမ်းချီစေရာ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကို တွေ့ပြီအမှတ်ဖြင့် အတင်းလိုက်လံတိုက်ခိုက်ကြရာ၊ အသင့်စောင့်နေသည့် ကျန်တပ်များနှင့် တောတွင်းရှိ ဆင်တပ်များပါ တစ်ပြိုင်နက် ထွက်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် ရှမ်းတပ်များ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် သုံးဆယ်စား၊ ရောက်စောက်စားနှင့် နောင်မွန်စား စော်ဘွားများကို ဆင်နှင့်တကွ ဖမ်းဆီးရမိပြီး၊ တိုက်ဆင် ၆၀၊ မြင်း ၃,၀၀၀ ကျော်နှင့် စစ်သည် ၂,၀၀၀ ကျော်တို့ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းလည်း ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အလွန်အားရတော်မူသဖြင့် မင်းညီမင်းသားတို့၏ အဆောင်အယောင်ရှိသမျှကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်မှာမူ အညံ့ခံခြင်းမရှိဘဲ အပြတ်ခုခံကာ ရခိုင်မှ စစ်ကူအလာကို စောင့်ဆိုင်းနေဆဲဖြစ်သည်တည်း။<ref name="Twin"/> ==== ချီတက်လာသည့် ရခိုင်စစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း ==== ရခိုင်ဘုရင်သည်လည်း ညီတော် မင်းအောင်လှအား တိုက်ဆင် ၁၀၀၊ မြင်း ၂၀၀၊ စစ်သည် ၅၀,၀၀၀ နှင့် ကြည်းကြောင်း၊ သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းကို ကတ္တူလွန်းကြင်လှေ ၇၀၀၊ စစ်သည် ၇၀,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှ စစ်ကူစေလွှတ်ခဲ့သည်။ စစ်ကူပို့သည့်အကြောင်းကို ပြည်မင်းခေါင် သိစေရန် စာရေး၍ သံစေလွှတ်ရာတွင် ဟံသာဝတီတပ်က ကြားဖြတ်ဖမ်းဆီးမိသဖြင့် အကြောင်းစုံကို သိရှိသွားခဲ့သည်။ ရခိုင်ရေတပ်ကို တားဆီးရန်အတွက် ပုသိမ်စား သမိန်ဗြပိုက်၊ မြောင်းမြစား သမိန်ပရူ၊ ခဲပေါင်စား သမိန်သံကျယ်၊ ဒလစား သီရိဇေယျနော်ရထာတို့ကို အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် မိမိတို့မြို့အသီးသီးသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ကာ ခုခံစေခဲ့သည်။ နောက်တွင် ဥယျာဉ်ပုကြောင်းမှ ချီတက်လာသည့် ရခိုင်ဘုရင့်ညီ၏ ကြည်းတပ်ကို ပြည်မြို့သို့ အရောက်မခံတော့ဘဲ၊ ရှမ်းစော်ဘွားများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သကဲ့သို့ပင် စစ်သုံးကြောင်းခွဲ၍ စစ်မြူကာ ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် 'ရဲဘုန်းစုံ' ဆင်ကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်သဖြင့် ရခိုင်စစ်တပ်လည်း ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့ရပြန်သည်။ ထိုသတင်းကို ကြားသိရလျှင် ပုသိမ်နှင့် မြောင်းမြမြို့များသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရခိုင်အိမ်ရှေ့မင်းသည်လည်း ဆက်လက်ကူညီရန် အကြောင်းမထူးတော့ဟု ယူဆကာ တပ်ဆုတ်ပြန်သွားခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> ==== ဘုရင့်နောင်အား ချီးမြှောက်ခြင်းနှင့် ပြည်ဘုရင် အညံ့ခံခြင်း ==== ဤသို့ စွမ်းစွမ်းတမံ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား အိမ်ရှေ့မင်း၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံး ပေးအပ်ကာ ချီးမြှောက်ခဲ့သော်လည်း အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် တရားဝင် အမိန့်ပြန်၍ သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းမူ မဟုတ်ပေ။ နောက်ဆုံးတွင် ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်သည် အသက်ဘေးမှ ချမ်းသာခွင့်ပြုလျှင် အညံ့ခံမည့်အကြောင်းကို ဆရာတော်များမှတစ်ဆင့် အရေးဆိုလာသဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းက လက်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက် မင်းခေါင်အား မိဖုရားနှင့်တကွ တောင်ငူသို့ ပို့ဆောင်စေပြီး မင်းရဲသီဟသူ (တောင်ငူဘုရင်ခံ) အား စောင့်ကြပ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် မိမိ၏ အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာအား မင်းမြောက်တန်ဆာ အဆောင်အယောင်များ ပေးအပ်၍ ပြည်မြို့၏ ဘုရင်ခံအဖြစ် နန်းတင်ကာ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> == အင်းဝနှင့် စစ်ခင်းခြင်း == === အင်းဝနန်းတွင်း အပြောင်းအလဲများ === တပင်ရွှေထီး၏ နယ်ပယ်သည် တောင်ငူ၊ ပြည်နှင့် ဟံသာဝတီ မွန်သုံးရပ်အထိ ကျယ်ပြန့်လာချိန်တွင် [[အင်းဝ]]၌မူ ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွား၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု၊ ဘာသာမဲ့တစ်ပါးကဲ့သို့ ရဟန်းသံဃာတော်များကို သတ်ဖြတ်မှုနှင့် အဆင်အခြင်မဲ့ ရမ်းကားမှုများကြောင့် တစ်နံပါတ်လုံး မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေရရှာသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာမှူးမတ်ကြီး ဖြစ်သူ [[မင်းကြီးရန်နောင်]] သည် သိုဟန်ဘွားအား သင်္ကြန်မင်္ဂလာပြုရန် လှည့်ဖျားခေါ်ဆောင်ပြီး ကိုယ်တိုင်ပင် ဓားဖြင့် ခုတ်သတ်ခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> မှူးမတ်များက မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတက်ရန် ဝိုင်းဝန်းလျှောက်ထားကြသော်လည်း လက်မခံဘဲ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းအား နန်းအပ်ရန် မိန့်ကြားကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ သက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းသည် အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းယူစိုးစံခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် စော်ဘွားအပေါင်းကို စည်းရုံးကာ ပြည်မြို့ကို ဦးစွာတိုက်ခိုက်ပြီး တောင်ငူကိုပါ သိမ်းပိုက်ရန် စီမံခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်သို့ချီတက်သည့် စော်ဘွားတို့၏ တပ်ကြီးတွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၃၀၀၊ လှော်ကားကြော့လှေ ၃၀၀၊ ကုန်လှေ ၅၀၀ နှင့် စစ်သည် ၁၂၀,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှလည်းကောင်း၊ တိုက်ဆင် ၁,၂၀၀၊ မြင်း ၁၀,၀၀၀ နှင့် စစ်သည် ၁ Hex,၀၀၀ (၁၆၀,၀၀၀) ဖြင့် ကြည်းကြောင်းမှလည်းကောင်း ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Kala"/> === ပြည်မှ သတိုးဓမ္မရာဇာ ခုခံခြင်းနှင့် ဟံသာဝတီမှ စစ်ကူချီတက်ခြင်း === ပြည်ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာသည် စော်ဘွားတပ်ကြီး ချီတက်လာသည်ကို သိရှိလျှင် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီးမင်းထံသို့ လူစေလွှတ်ကာ စစ်ကူတောင်းခံခြင်း၊ ပြည်မြို့ကို ခိုင်ခံ့နိုင်သမျှ ခိုင်ခံ့အောင် စီစဉ်ခြင်းနှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ စော်ဘွားများ ရောက်ရှိလာသောအခါ မြို့ကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ် ဟံသာဝတီမှ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အောက်ပြည်အောက်ရွာရှိ မွန်၊ မြန်မာ၊ ကရင် စစ်သည်ရဲမတ် ရှိသမျှကို စုစည်းကာ ရေတပ်၊ ကြည်းတပ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီး၏ ဘုရင့်ရေတပ်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၂ တပ်တွင် လှေကြီးမျိုးစုံ ၈၀၀၊ လှော်ကားသံလှေ ၃၀၀၊ ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀၀ နှင့် စစ်သည် ၉၀,၀၀0 ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင် ဦးစီးသည့် ကြည်းတပ် ၉ တပ်တွင် ဆင် ၈၀၀၊ မြင်း ၂,步00 (၂,၀၀၀) နှင့် စစ်သည် ၁၂၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သာယာဝတီသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်လုံး ပေါင်းစည်းကာ တပ်ချရပ်နားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> === ပြည်တိုက်ပွဲ === ပြည်မြို့ရှိ ရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဟံသာဝတီတပ်မတော် ချီတက်လာသည်ကို ကြားသိရလျှင် စစ်နှစ်ဖက်ညှပ်တိုက်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ပြည်မြို့မှ မြောက်ဘက်သို့ တပ်ဆုတ်သွားခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်သည် စစ်မြူသောအားဖြင့် တိုက်လှေကြီး ၄၀ တွင် စစ်သည် ၄,၀၀0 နှင့် အမြောက်ကြီးများကို တင်ဆောင်ကာ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်စေခဲ့သည်။ စော်ဘွားတို့လည်း အင်အားနည်းသည်ဟု ထင်မှတ်ကာ လှေများဖြင့် ပေါ့လျော့စွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ၊ ဘုရင့်နောင်က အမြောက်များဖြင့် အပြင်းအထန် ပစ်ခတ်သဖြင့် ရှမ်းတို့၏ လှေတပ်ကြီး နစ်မြုပ်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ လှေတပ်ပျက်သွားသောအခါ ဟံသာဝတီတပ်များသည် မြေထဲနှင့် သရက်မြို့တိုင်အောင် ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်မကြာမီ အင်းဝမှ ရိက္ခာများ ဆက်လက်မလာနိုင်တော့သဖြင့် စော်ဘွားတို့ တပ်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်က ကြည်းကြောင်း၊ တပင်ရွှေထီးက ရေကြောင်းမှ အသီးသီး လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ စော်ဘွားများ အကျအဆုံးများပြားကာ ဟံသာဝတီဘက်မှ လူသူသုံ့ပန်းများစွာ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် စလင်း၊ စလေ၊ ပုခန်းငယ်၊ ရွာသာနှင့် [[ပုဂံ]]မြို့များတိုင်အောင် ချီတက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မိမိ၏ မှူးမတ်များကို အပိုင်စားပေးခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် အနီးအပါးမှ သစ္စာခံလာသူများကို စည်းစိမ်မပျက် ချမ်းသာပေးကာ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ချီတက်ခဲ့လေသည်။<ref name="Kala"/> == ရာဇဘိသေကခံခြင်း == === သာသနာရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း === သက္ကရာဇ် ၉၀၆ ခုနှစ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဟံသာဝတီအနောက်ဘက် မွန်ကျောင်းတွင် ကျောင်းတော်ကြီး ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ပြီး၊ [[မွန်သံဃရာဇာ|မွန်ဆရာတော်]]အား "မဟာသံဃရာဇာ" ဟု ဘွဲ့တော်ဆက်ကပ်ကာ သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် အလှူကြီးပေး၍ သဘင်ခံခဲ့သည်။ ဆင်မြိုတွင် စေတီတော်တည်ထားကိုးကွယ်ပြီး တံတိုင်း ၄ ဖက်တွင် ရွှေကျောင်း ၄ ဆောင် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> === တပင်ရွှေထီးနှင့် ခေမနော === ထိုသို့ ဟံသာဝတီတွင် စိုးစံနေစဉ်အတွင်း "ခေမနော" အမည်ရှိ နွားမမှ မွေးဖွားသည်ဟု ဆိုကြသော မိန်းမပျိုလေးတစ်ဦး၏ သတင်းသည် အလွန်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ (အမှန်စင်စစ်တွင်မူ တစ်စုံတစ်ဦးက မွေးဖွားပြီး နွားခြံအတွင်း လာရောက်စွန့်ပစ်သွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်နိုင်သည်။) သူမကို "မကျိုကို" အမည်ရှိ သူဌေး၏ခြံအတွင်း၌ တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး သူဌေးက သမီးအရင်းကဲ့သို့ မွေးစားထားခြင်းဖြစ်သည်။ အသက် ၈ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသော်လည်း အလွန်ပင် ချောမောလှပကြောင်း ထင်ရှားလှသည်။ တစ်နေ့တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းကြီး ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်ခွာလာစဉ် ခေမနောနှင့် တွေ့ဆုံမိရာ ၎င်းအား မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေမနောသည် ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့်ပင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ မိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။<ref name="Kala"/> === မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းနှင့် ရာဇဘိသေကခံခြင်း === မိဖုရား ခေမနော၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ "မွန်တို့အရပ်တွင် မြန်မာတို့ ထီးနန်းထူထောင်ရန် မဖြစ်နိုင်၊ မွန်တို့သာ မင်းပြုကိန်းရှိသည်" ဟု အတိတ်တဘောင် ပေါ်ထွက်လာခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းဆိုသည်မှာ အရှေ့နဖူးပေါ်တွင် တစ်လက်မခန့် ဆံပင်ချန်၍ အညီအညာ ဖြတ်ကာ၊ နောက်ဘက်တွင် ကုလားဆံထုံးကဲ့သို့ ထုံးဖွဲ့ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မွန်၊ မြန်မာ မှူးမတ်များ ခြံရံလျက် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံးနှင့် မွန်မင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံးကို လက်ဝဲ၊ လက်ယာ ခင်းကျင်းစေပြီးလျှင် [[ဘိသိတ်|ရာဇဘိသေက]]ခံကာ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားကို ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီး တစ်လအကြာတွင် ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ သွားရောက်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီးကို ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူ ပူဇော်ခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> = ရခိုင်သို့ချီခြင်း = == ရခိုင်သို့စစ်ချီခြင်း == ရခိုင်သို့ချီတက်ရန် စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း သို့ဖြင့် ပြည်ကိုအလိုတော်ပြည့်သော၊မင်းဗာကြီးသည်ပြည်ကိုစစ်ကူ‌ပေး‌ခဲ့ရာကနေတပင်ရွှေထီးသည်ရခိုင်သို့စစ်ချီဖို့ရန် ရေတပ်တွင် တပ် ၁၅ တပ်ပါဝင်ပြီးအင်အားမှာ တိုက်လှေကြီး ၇၀ဝ၊လှော်ကားသံလှေ ၅၀ဝ၊ရိက္ခာလှေ ၅၀ဝ နှင့် စစ်သည် ၃၅၀ဝ၀ဝ ဖြစ်ပြီး၊ဘုရင့်နောင်ဦးဆောင်သည့် ကြည်းတပ်တွင်တပ် ၂၀ ပါဝင်ပြီး အင်အားမှာ ဆင် ၆၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်။ ၉၀၈ ခုနှစ်၊တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၄ ရက်၊တနင်္လာနေ့တွင် စစ်ချီလေသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တောင်ငူတပ်ရင်း လေးခု (လူ ၄၀၀၀၊ မြင်း ၁၀၀၊ ဆင် ၁၀ ကောင်) သည် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ ဘုရင့်ညီတော် မင်းအောင်လှ ဦးဆောင်သော ရခိုင်ပြည် ဒုတိယမြို့ဖြစ်သည့် သံတွဲမြို့သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ကျူးကျော်သူများကို မောင်းထုတ်ရန် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ငူသည် ကြီးမားသောအင်အားဖြင့် ရေကြောင်းမှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာကာ (လူ ၁၉၀၀၀၊ မြင်း ၄၀၀၊ ဆင် ၆၀၊ စစ်သင်္ဘော ၈၀၊ သံချပ်ကာစစ်သင်္ဘော ၅၀၊ ကုန်တင်သင်္ဘော ၁၀ စီး၊ ) တောင်ငူတပ်များသည် ရခိုင်တောင်ပိုင်းကို လျင်မြန်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦး၏ ကုန်းမြေနှင့် ရေတပ် တပ်ဖွဲ့များက စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း အရှိန်မထိန်းနိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ငူတပ်များသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့နှင့် မနီးမဝေး မြို့တော်ဟောင်း လောင်ကြီးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ရောက်ရှိလာသည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် တောင်ငူတပ်များသည် မြောက်ဦးစစ်တပ်ကို လောင်ကြီးမှ နှင်ထုတ်ကာ ခိုင်ခံ့သော ရခိုင်မြို့တော်ကို ဝန်းရံထားကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြောက်ဦးမြို့အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရုံးများကိုပင် ဖောက်ဖျက်ခဲ့ကြသော်လည်မင်းပင်သည်မြို့၏ ရေလှောင်ကန်များကို ဖွင့်လိုက်သောအခါ ရေလွှမ်းသွားခဲ့သည်။ ကာလရှည်ကြာ ဝိုင်းရံထားရန် ဆန္ဒမရှိသော်လည်း မင်းဘင်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်က သဘောတူခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များသည် သုံးရက်အကြာတွင် ဆုတ်ခွာလာပြီး ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့သို့ ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။[၂]ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်(အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)<ref group="မင်းဗာကြီးလက်ထက်ရခိုင်ရာဇဝင်မှကောက်နှုတ်ချက်">အချို့သောရာဇဝင်များတွင်အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယားတို့ကျူးကျော်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားရာမှ တပ်ဆုတ်ကာပြန်သည်ဟုဆိုသည်။)</ref> = ယိုးဒယားနှင့် စစ်ခင်းခြင်း = မြန်မာတို့လက်တွင်း အယုဒ္ဒယ နေပြည်တော်ကြီး ကျရောက်ခဲ့စဉ်က ထိုင်းရာဇဝင်တွင် မြန်မာဘုရင်အား လျာမဲဘုရင် ဟုခေါ်ဝေါ် သမုတ်ခဲ့၏။ အမှန်ဆိုရင် ထိုခေတ်က ယိုးဒယားကို စစ်ပြုခဲ့သည့် မြန်မာဘုရင်မှာ နှစ်ပါးရှိသည်။ တစ်ပါးမှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၍ နောက်တစ်ပါးမှာ ဘုရင့်နောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ ရာဇဝင်ကို ပီပြင်စွာ ရှင်းထုတ်မှု အရ ဗမာလျာမဲဘုရင်မှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်၏။ ခရစ်နှစ် ၁၅၁၆ ခုနှစ် တစ်နေ့သော နံနက်လင်းအားကြီး အချိန်တွင် ဖွားမြင်သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ လျှပ်တပြက် အတွင်း ဘုရင့်လက်နက်တိုက်တော်မှ ဓားသွားလှံများ လျှပ်စီးကဲ့သို့ အရောင် တလျှပ်လျှပ် တောက်ပကုန်သဖြင့် ဟူးရားအမတ် များက ကုမာရကိုယ်တော် လူလားမြောက်လျင် ကြီးမြတ်သည့် အဂ္ဂဗျူဟာရှင် ဖြစ်မည်ဟု ဟောကိန်းထုတ်ကြသည်။ [http://www.yinsanainemon.com/search?updated-max=2008-05-04T08%3A11%3A00-07%3A00&max-results=5]{{Dead link|date=January 2021 }} သက္ကရာဇ် ၉၀၈ တွင် တပင်ရွှေထီး အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် ရခိုင်သို့ချီကြောင်းကြားလျှင် အယုဒ္ဒယမင်း ဗြသာဓိရာဇာ(မဟာချက္ကရဖက်) သည်ထားဝယ်နှင့်ရေး မြို့များကိုတိုက်စေသည်။ ထားဝယ်စားမှာ မခုခံနိုင်သဖြင့် ရေး သို့ဆုတ်ကာပူးပေါင်းရသည်။ နောက် မြို့စားနှစ်ဦးတို့လည်း မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးထံ လူစေကာ အကြောင်းကြားသဖြင့် ဗညားဦးဟံသာဝတီသို့ စာပို့ကာ လျှောက်တင်သည်။ == စစ်ပြင်ဆင်ခြင်း၊တိုက်ပွဲများ == ထို့ကြောင့် တပင်ရွှေထီးသည် အရှေ့ဘက်မှမြို့စားရွာစားများကို ပေါင်းကာ တပ်ကြီးဖွဲ့စေသည်။ ရေတပ်တွင် မုတ္တမစား လဂွန်းအိန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ပြီး လှေကြီး ၁၀ဝ၊ လှေငယ် ၃၀ဝ၊ စစ်သည် ၄၀ဝ၀ဝ ဖြင့်လည်းကောင်း၊ကြည်းတပ်တွင် ဗညားဦးအား တပ် ရှစ်တပ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ကာ ဆင် ၂၀ဝ၊မြင်း ၂၀ဝ၀၊စစ်သည် ၈၀ဝ၀ ဖြင့် လည်းကောင်း ထားဝယ်သို့ချီတက်စေသည်။ ထိုအခါ ယိုးဒယားတို့လည်း ထားဝယ်မှ ဆုတ်ကာ တနင်္သာရီ တွင်တပ်ချနေသည်။ မော်လမြိုင်စားဦးဆောင်သည့် တပ်များ တောင်ပဘုံ ရောက်လျှင် နှစ်ဖက် အပြင်းတိုက်ရာ ယိုးဒယား မှ ကံပူရီစား ပြေးရလေသည်။ နောက် ယိုးဒယားအမတ်ဖြစ်သူ အောက်ဗြလဂွန်းအိန်မားကို အရှင်ရသည်။ မင်းတရားရွှေထီးလည်း အောင်ပွဲရသူများကို ချီးမြင့်မြောက်စားပြီး ယိုးဒယားသို့ချီရန်စစ်တပ်ကြီး ပြင်စေပြန်သည်။ == တပ်ဖွဲ့ကာယိုးဒယားချီတက်ခြင်း == တပ်ဖွဲ့ရာတွင်ရေတပ်မပါပဲ ကြည်းတပ်သီးသန့်ဖြစ်သည်။ အင်အားမှာတပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင်၂၀ဝ၊မြင်း ၈၀ဝ၀ နှင့်စစ်သည် ၄၀ဝ၀ ဖြစ်ပြီး ပေါ်တူဂီကြေးစား စစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆိုဝါရက် ဒေမယ်လို(Diogo Soraez de Mello)နှင့် ကြေးစားပေါ်တူဂီ စစ်သား ၄၀ဝ ခန့်လည်းပါဝင်သည်။ ၎င်းမှာ အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်အတွင်းကာလတွင်မွန်တို့ဖက်မှ ကူညီဖူးသည့်နိုင်ငံခြားသားများနှင့် ယခုတပင်ရွှေထီးလက်ထက်တွင် ပုန်ကန်သူမုတ္တမစား စောဗညား ထံတွင် အမှုထမ်းသည့် ပေါ်တူဂီများမှလွဲလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်များထံတွင် ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားသားများ အမှုထမ်းသည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ စစ်ချီလမ်းကြောင်းမှာ [[ဟံသာဝတီ]]မှ [[မုတ္တမ]]၊ [[မော်လမြိုင်]] ထိုမှ [[အတ္တရံမြစ်]]အတိုင်း ချီတက်ပြီး [[ဘုရားသုံးဆူတောင်ကြား]]ကိုဖြတ်ကာကံပူရီ(ယခု ကတ်ချနာဘူရီ)၊ထိုမှ [[အယုဒ္ဒယ]]ဖြစ်သည်။ == တိုက်ပွဲများ၊အယုဒ္ဒယကို ဝန်းရံခြင်း == ပထမဆုံး တိုက်ပွဲမှာ ကံပူရီ ဖြစ်ပြီး ယိုးဒယားမင်းကိုယ်တိုင် ဦးစီးသောစစ်တပ်ဖြစ်ကာ ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်နှင့်အတွေ့တွင် ဘုရင်ပြေးသဖြင့် တပ်ပျက်ကာ ဘုရင့်သားတော် နှင့် ညီတော်တို့ကို ဖမ်းမိလေသည်။ နောက် အယုဒ္ဒယထိချီတက်ကာ မြို့ကို တိုက်သော်လည်း မြို့ရိုးမြင့်ပြီး မြို့ပတ်လည်တွင်ရေရစ်ဝိုင်းနေသည့်အတွက် မြို့ကို ကျအောင်မတိုက်နိုင်ဖြစ်ကာ တစ်လကြာ ဝန်းရံနေရပြန်သည်။ ထိုအခါ အယုဒ္ဒယ အားနည်းစေရန် ကျန်ယိုးဒယားမြို့များကို ယူမည်ဟုတွေးကာ တပင်ရွှေထီးက ရံတပ်ကို နုတ်ကာ ကမန်ပိုက် သို့ချီလေသည်။ == ယိုးဒယားမင်း၏တပ်ကြီးကို အနိုင်ယူခြင်း == ထိုသို့ တပင်ရွှေထီး တပ်ကို မြို့မှခွာကြောင်း ကြားလျှင် ယိုးဒယားမင်းသည် တပ်ကြီးသုံးတပ် ဖွဲ့ကာ နောက်မှလိုက်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်အားရှေ့တပ်အဖြစ်ထားကာ မင်းတရားရွှေထီးသည် ဇေယျဒိသာဆင်ကိုစီးပြီးတိုက်ရန်ပြင်သည်။ သို့သော် ရှေ့ဖျားမှ ဘုရင့်နောင်တပ်သည် ရန်သူတပ်များ ကအနီးဆုံးအထိရောက်လာသဖြင့် မင်းတရားရွှေထီးအားစောင့်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့လေရာ ယိုးဒယားတပ်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ရလေတော့သည်။ စစ်သုံးကြောင်းလုံးကို မြန်မာတို့က အနိုင်တိုက်နိုင်သဖြင့် ယိုးဒယားတို့တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားမက် ဩယားလဂွန်းအိန်မားကို ဆင်နှင့်တကွရ၏။ သုံ့ပန်းအမြောက်အမြားကိုလည်းဖမ်းမိပြီး တပင်ရွှေထီးထံဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်ကာ ဆုလာဘ်တော်များပေးသည်။ ထို့ပြင် ရဲရင့်စွာတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့်ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ဇေယျသီဟ(နောင်တွင် [[နန္ဒဘုရင်|ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင်]])ကို လည်း မင်းရဲကျော်စွာ ဘွဲ့ပေးသည်။ ကမန်ပိုက်သို့ဆက်လက်ချီတက်ပြီး မြို့ကိုသိမ်းကာ တပ်ချနေလေရာ ယိုးဒယားမင်းထံမှ တမန် ၂ ဦးစေလာကာ သစ္စာခံမည့်အကြောင်း၊တိုက်ဆင် ၃၀၊ ငွေ ၃၀ဝ နှင့်တနင်္သာရီဆိပ်ကမ်းမှ အခွန်တော်ကို နှစ်စဉ်ဆက်သမည့်အကြောင်း လျှောက်လေသည်။ ထို့အပြင် ဆင်နှစ်စီးကိုလည်းဆက်သလာရာစစ်ပြေငြိမ်းရန်သဘောတူကာ ယိုးဒယား မင်း၏ညီတော် ဩယားပိဿလောက်နှင့် ဩယားသုဝဏ္ဏလောက်တို့ကို ဟံသာဝတီသို့လိုက်စေသည်။ နောက်တပ်ကို ဟံသာဝတီသို့ပြန်လှည့်ရာ ၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်တွင် ပြန်ရောက်သည်။ (အချို့ရာဇဝင်များတွင် မြန်မာတို့ အယုဒ္ဒယကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ပြန်သည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။) = မင်းတရားရွှေထီးအကျင့်ပျက်ပြားလာခြင်း = ထိုသို့ မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံကို ကြီးထွားရန် သိမ်းသွင်းနိုင်သမျှသိမ်းသွင်းဖို့ကြိုးပမ်းခဲ့သော တပင်ရွှေထီးသည် များမကြာမှီတွင်ပင် အရက်၏ကျေးကျွန်ဖြစ်လာခဲ့ရလေသည်။ ထိုသေရည်သေရက်ကို ဖော်စပ်ကာဆက်သသူမှာ လူမျိုးခြားပေါ်တူဂီတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒီယိုဂို ဆွာဇို ဒီမဲလို၏တူ ဖြစ်သည်။၎င်းမှာ မင်းလိုလိုက်ကာ ပြောဆိုတတ်သူဖြစ်ပြီးသေနတ်ပစ်ကျွမ်းကျင်လှရာ တပင်ရွှေထီးက အလွန်သဘောကျနှစ်သက်သဖြင့် နန်းတွင်းသူတစ်ဦးနှင့် ပင်လက်ဆက်ပေးပြီး ချီးမြှောက်ထားသည်။ ၎င်းတက်ကျွမ်းသည့် သေရည်ချက်အတတ်ဖြင့် အရက်သေစာတို့ကို ဖော်စပ်ကာ သုံးဆောင်စေပြီးစည်းရုံးလေရာ တပင်ရွှေထီးမှာ အကြီးအကျယ်ပင် စွဲလမ်းကာ ထိုသေရည်တွင်သာ နှစ်မျှောနေပြီးတိုင်းရေးပြည်ရာများလစ်ဟင်းသည်ထက်လစ်ဟင်းလာလေတော့သည်။ ညီလာခံမထွက်နိုင်တော့သည့်အပြင် မှူးမတ်များက အရေးအရာရှိ၍လျှောက်တင်လေတိုင်း ဘုရင့်နောင်အားဆုံးဖြတ်စေခြင်း၊ မှားယွင်းစွာ ဆုံးဖြတ်ခြင်းတို့ကြောင့် မှူးမတ်တို့က ဘုရင့်နောင်အား ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ရန်လျှောက်သော်လည်း လက်မခံပဲ နေလေသည်။ နောက် ဒီယိုဂို ကိုလည်း ရွှေငွေအမြောက်အမြားပေးကာ သင်္ဘောတစ်စီးနှင့် ပြန်လွတ်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့ရှိစဉ် တောင်ငူဘုရင်ခံဖြစ်သူ မင်းရဲသီဟသူ([[မင်းကြီးဆွေ]]၊ဘုရင့်နောင်၏ဖခင်)နတ်ရွာစံလေသည်။ ထို့ကြောင့်လစ်လပ်သည့် တောင်ငူဘုရင်ခံရာထူးကို ဘုရင့်နောင်၏ညီ ဖြစ်သူ [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]အားပေးလေသည်။ ဘုရင့်နောင်ကိုမူ "ငါနှင့်အတူဖြစ်သည်။ မြို့စားရာထူးများအထွေအထူးပေးရန်မလို" ဟုဆိုလေသည်။ = တပင်ရွှေထီး၏ နောက်ဆုံးနေ့များ = မင်းတရားရွှေထီး အကျင့်ပျက်ပြားလျှင် ဟံသာဝတီရှိမှူးမတ်များလည်း ဘုရင့်နောင်ကိုသာ အားထားပြီး ဘုရင့်နောင်ကလည်း ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ပေးကာ နေလေသည်။ == မွန်တို့သူပုန်ထခြင်း == ထိုသို့သောအချိန်တွင် မွန်တို့ထဲမှ မင်းလောင်းဆိုသူပေါ်ထွက်လာကာ မွန်တို့ပုန်ကန်ကြလေသည်။ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ [[သမိန်ထောရာမ]] မှာမွန်မင်း [[ဒုတိယဗညားရံ|ဗညားရံ]]အိမ်နိမ့်ဘဝတွင် မထင်မရှားမွေးဖွားခဲ့သည့် သားဖြစ်ပြီး မွန်မင်းမျိုးရိုးဟုဆိုကာ ရဟန်းလူထွက်ပြီး ပုန်ကန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို သမိန်ထောရာမ မှာအလွန်ဇွဲသတ္တိကောင်းလှသူအဖြစ် ကြော်ကြားသည်။ မွန်တို့ မကော်တွင် တပ်ချကာနေကြောင်းကြားလျှင် ဘုရင့်နောင်က ညီတော်နန္ဒယောဓာနှင့် မှူးမတ်များကို ချီတက်တိုက်ခိုက်စေသည်။ မကော်တွင် တိုက်ခိုက်ကြရာ သမိန်ထောရာမ တပ်ပျက်ကာနောက်လိုက်များဖြင့်ပြေးလေသည်။ နောက် သန်လျင်စား နန္ဒကျော်ထင်(ဘုရင့်နောင်၏ညီ) ဟံသာဝတီတွင်ရောက်နေပြီးသန်လျင်တွင်မရှိကြောင်းသိလျှင် သန်လျင်ကို ဝင်တိုက်ကာ အခိုင်အလုံနေသည်။ ထိုသို့ သမိန်ထောရာမ၏ ပုန်ကန်မှုတစစ ကြီးထွားလာသည်ကို တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ဘုရင့်နောင် ကိုယ်တိုင်ချီတက်မှသာ ပြီးလွယ်မည်ဟုဆိုကာ တပ်ကြီးဖွဲ့ပြီး စေလွတ်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်လည်း တပင်ရွှေထီး၏ လုံခြုံရေးကို စိတ်မချသဖြင့် ညီတော် တောင်ငူစား [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]၊မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန် နှင့် အပါးတော်ခစားသည့် [[သမိန်စောထွတ်]]တို့ကို စောင့်လျှောက်ရန်တာဝန်ပေးမှာကြားပြီး စစ်ထွက်လေသည်။တင်ကိုယု သေနာပတီ == သမိန်စောထွတ်အကောက်ကြံခြင်း၊တပင်ရွှေထီးလုပ်ကြံခံရခြင်း == သမိန်စောထွက်မှာ မွန်တိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်အလျှောက် မွန်ဒေသကို မြန်မာတို့လာရောက်စိုးစံနေသည်ကို ကျေနပ်သူမဟုတ်ပေ။ အခွင့်အခါကိုစောင့်လျှက်တပင်ရွှေထီးအနားတွင် ခစားနေသူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းတရားရွှေထီးအား လှည့်စားရန် ပုဏ္ဏားများကို လာဘ်ထိုး ကာဇာတာမသန့်ကြောင်း၊ဟံသာဝတီနန်းတော်မှ ခွာပြီးအရပ်တပါးတွင် ယာယီစံသင့်ကြောင်း လျှောက်စေသည်။ တပင်ရွှေထီးလည်း ယုံမှတ်ပြီး ယာယီစံရန် အရပ်ကိုရှာစေရာ သမိန်စောထွတ်က ပန်းတရော် တွင်နေရာသင့်ကြောင်း လျှောက်တင်ပြီး ပန်းတရော်တွင် ယာယီနန်းဆောက်စေသည်။ သီဟသူနှင့် စောလဂွန်းအိန် တို့တားသော်လည်း အရာမထင်တော့ပေ။ နောက် သီဟသူအား ဟံသာဝတီ နန်းစောင့်အဖြစ်ထားကာ စောလဂွန်းအိန်၊သမိန်စောထွတ် တို့ကိုခေါ်ဆောင်ပြီး ပန်းတရော်သို့သွားလေသည်။ ပန်းတရော်ရောက်လျှင် စစ်ရေးအချက်အချာဒေသဖြစ်သည့်စစ်တောင်းကိုစားသော မင်းမဟာလွန်ကြောင်းသိလျှင် အထွေအထူးမစဉ်းစားပဲ အနားရှိ သမိန်စောထွတ်ကို စားရန်ပေးပြန်သည်။ ထို့ပြင် သမိန်စောထွတ်၏ ညီနှစ်ဦးအား အနားတွင် ဓားလွတ်ကိုင်ခစားစေခဲ့သည်။ တစ်လခန့်အကြာတွင် ရခိုင်တပ်သို့ပြောင်းရွှေ့စံရန်ဆိုပြန်ရာ ဟံသာဝတီနှင့် ဝေးရာရခိုင်တပ်သို့ရွှေ့ပြန်သည်။ ရခိုင်တပ်အရောက်တွင် ဆင်ဖြူတော် ပေါ်သည်ဟုဆိုကာ အယုံသွင်းပြီး မုတ္တမစား အားဆင်ဖြူတော်ဖမ်းရန် အတွက်လူသူများသွားရောက်ခေါ်ယူစေသည်။ တပ်ကိုလည်း ကသာ(ယခုကသာဖြစ်မည်မထင်ပါ။ သိသူများဖြည့်ပေးစေချင်ပါသည်။)သို့တပ်မံရွှေ့ပြောင်းပြီး အင်ကလိန်ဘုရားအနီးတွင် တပ်တည်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် အနားတွင် စိတ်ချယုံကြည်လောက်သည့် မှူးမတ်မရှိတော့သည့်အချိန်တွင် သမိန်စောထွတ်နှင့် ညီနှစ်ဦးတို့က သက္ကရာဇ် ၉၁၂ခု၊ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ည ၃ ချက်တီးအကျော်တွင် ဓားဖြင့်လည်ကိုဖြတ်၍ လုပ်ကြံရာ အိပ်ပျော်နေသည့် တပင်ရွှေထီး လွန်လေသည်။ = အကျဉ်းချုပ် = မင်းတရားရွှေထီး၊လျှာနက်မင်း(ထိုင်းမူ)ဟုလည်းခေါ်ကြသည့် တပင်ရွှေထီးသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အတော်ပင်ထင်ရှားသည့် ဘုရင်ဖြစ်ပြီး တောင်ငူရာဇဝင်၊ဒုတိယပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အစရှိသည့်သမိုင်းကြောင်းများတွင် အမြဲပါဝင်နေသူဖြစ်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် နန်းတက်ပြီး အသက် ၃၅ နှစ်၊ နန်းသက် ၂၀ အဝင်တွင်လုပ်ကြံခံရပြီး ကွယ်လွန်သည်။ ထူးခြားချက်များမှာ မည်သည့် မိဖုရားကိုမှ တရားဝင် မိဖုရားကြီးအဖြစ် မထားခဲ့ခြင်း၊ အသက် ၈ နှစ်သာရှိသေးသည့် မွန်မိန်းမပျို ခေမနောကိုမိဖုရားအဖြစ်သိမ်းယူခြင်း၊အရက်သေစာ ခုံမြင်ကာဘဝပျက်ရခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ယိုးဒယားကိုတိုက်ခိုက်သည့်ပထမဆုံးမြန်မာမင်းအဖြစ်လည်း သမိုင်းတွင်သည်။ တိုက်သမျှစစ်တွင် ရှူံးသည်မရှိ အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်းတွင်းအမှူထမ်း သမိန်စောထွတ်ကို အယုံကြည်လွန်ကာ ၎င်း၏လုပ်ကြံခြင်းခံရသည်။ သေလွန်ချိန်တွင် ခေါင်းပြတ်မှာ မျက်တောင်ခတ်လျက်ပင်ရှိနေသေးသည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။ = နောက်ဆက်တွဲ = ထိုသို့ တပင်ရွှေထီးလွန်လျှင် သမိန်စောထွတ်က သမိန်စက္ကဝေါ ဘွဲ့ခံကာ စစ်တောင်းတွင် မင်းပြုသည်။ နောက် မကြာမီ [[ဟံသာဝတီ]]သို့ ပြောင်းရွှေ့နန်းတက်သည်။ တောင်ငူစားသီဟသူမှာ ဟံသာဝတီကိုစွန့်ခွာပြီး တောင်ငူသို့အရောက်ပြေးကာ မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံပြီး သီးခြားမင်းပြုသည်။ ပြည်စား သတိုးဓမ္မရာဇာလည်း သတိုးသူ ဘွဲ့ခံကာ ပြည်တွင် သီးခြားမင်းပြုသည်။ သမိန်ထောရာမမှာ မုတ္တမဒေသသို့ရွှေ့ပြီး သမိန်စောထွတ်နှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေသည်။ ကျန်အထက်မြန်မာပြည်ဒေသရှိ မြို့စားရွာစားများလည်း မိမိတို့ဒေသလုံခြုံရေးကို ပြင်ဆင်ကာ မည်သည့်ဖက်မှ မပါဝံ့ဘဲနေသည်။ ထိုအခါ [[ဒလ]]သို့ရောက်နေသည့် [[ဘုရင့်နောင်]]သည် မွန်အမှူထမ်းများကို သစ္စာပေးကာ [[ဒလ]]အနီးအပါးတွင် ချန်ရစ်စေပြီး [[တောင်ငူ]]သို့ ဦးစွာချီတက်ကာ ညီတော်မင်းခါင်အား တိုက်သည်။ တောင်ငူကိုရလျှင် တောင်ငူမှ အင်အားကိုယူပြီး [[ပြည်]]၊[[ဟံသာဝတီ]]၊ [[အင်းဝ]]အစရှိသဖြင့် အဆင့်ဆင့် သိမ်းပိုက်ကာ [[ဒုတိယ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံကြီး]]ကြီးကို အရှိန်မပျက် ဆက်လက်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ = ရည်ညွှန်းကိုးကား = * မင်းတရားရွေထီးနှင့်ဘုရင့်နောင်-ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်အစအဆုံး * မြန်မာမင်းများအရေးတော်ပုံကျမ်း (၆) စောင်တွဲ == ဆက်စပ်စာမျက်နှာများ == * [[ဘုရင့်နောင်]] * [[ဟံသာဝတီ]] {{နတ်}} {{တောင်ငူခေတ်}} [[ကဏ္ဍ:အပြင် ၃၇ မင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်]] [[ကဏ္ဍ:တောင်ငူမင်းဆက်]] <references /> 6n1g9nstg4ihuuaje8jpbzzjt3spial 1036959 1036958 2026-06-09T04:34:03Z Chenzeyan29 141880 1036959 wikitext text/x-wiki {{merge|တပင်ရွှေထီး (မြန်မာ ၈၉၂-၉၁၂)}} '''တပင်ရွှေထီး''' (၁၆ ဧပြီ ၁၅၁၆ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀) သည် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]၏ ဒုတိယမြောက် မင်းအဖြစ် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မိခင်နိုင်ငံတော်ငယ်ဖြစ်သော တောင်ငူနိုင်ငံကို စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအမြင်များဖြင့် ချဲ့ထွင်ကာ အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသော မြန်မာ့ပထဝီဝင်နယ်ပယ်ကို ပေါင်းစည်းပြီး [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] သို့မဟုတ် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ၎င်း၏ မွေးစားနောင်တော်လည်းဖြစ်၊ စစ်သေနာပတိလည်းဖြစ်သော [[ဘုရင့်နောင်]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ အောက်မြန်မာပြည် ဟံသာဝတီမွန်နိုင်ငံ၊ ပြည်မြို့ နှင့် အထက်မြန်မာပြည် ပုဂံဒေသတို့အထိ အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> {{Infobox royalty | name = တပင်ရွှေထီး | title = တောင်ငူမင်းဆက် စုကတေးမင်း၊ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်သူ | image = Tabinshwehti Nat.jpg | image_size = 230px | caption = အပြင်သုံးဆယ့်ခုနစ်မင်းနတ်စာရင်းဝင် တပင်ရွှေထီးနတ်ရုပ်တု | reign = ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၅၃၀ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ | coronation = ၁၅၃၁ (တောင်ငူ)<br>၁၅၄၁ (ပဲခူး)<br>၁၅၄၆ (ပုဂံ) | predecessor = [[မင်းကြီးညို]] | successor = [[ဘုရင့်နောင်]] | birth_date = ၁၆ ဧပြီ ၁၁၆ | birth_place = [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] | death_date = ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ (အသက် ၃၄ နှစ်) | death_place = [[ပန်းတနော်မြို့|ပန်းတနော်]]အနီး | burried = | spouse = ဓမ္မဒေဝီ (အဂ္ဂမဟေသီ)<br>ခလာသီရိ (ဟံသာဝတီမင်းသမီး)<br>ရာဇဒေဝီ | dynasty = [[တောင်ငူမင်းဆက်]] | father = [[မင်းကြီးညို]] | mother = ရတနာဒေဝီ (မြတ်လှ) | religion = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} တပင်ရွှေထီးကို တောင်ငူမင်းကြီး [[မင်းကြီးညို]]နှင့် သာမန်အရပ်သူ ခြုံစောင့်သမီး မြတ်လှ (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) တို့မှ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ "လုလင်ရဲခေါင်" ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်ငူထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီးနောက် ရှေးဟောင်းဗမာဘုရင်များ၏ ထုံးစံအတိုင်း မင်းကွန်းသျှင်ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို ဦးခေါင်းတွင် ဆံပင်တစ်ပင်တည်းသာ ရွှေကျစ်ဆံမြီးကျစ်၍ ထားရှိသောကြောင့် "တပင်ရွှေထီး" ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan"/> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ ပဋိပက္ခများကြောင့် နှစ်ဖက်နန်းတက်သည့် ဘုရင်များသည် စစ်ကို လိုလိုလားလားပင် ဆက်လက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ကာလရှည်ကြာ ငြိမ်သက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ထိုသို့ စစ်မီးရှည်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှစ်ဖက်သော မင်းဧကရာဇ်တို့၏ ဗဟိုအာဏာစက်မှာလည်း တစ်စစ အားနည်းလာပြီး လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်များက ခန့်ညားရိုသေမှု မရှိကြတော့ဘဲ အာဏာဖီဆန်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ဟံသာဝတီ (မွန်) တို့၏ ဒေသအတွင်း၌ ထူးခြားစွာ အင်အားကြီးထွားလာသည့် ပဒေသရာဇ် မရှိခဲ့သော်လည်း၊ အင်းဝပိုင်နက်အတွင်း၌မူ နန်းတွင်းဘုရင်ဖြစ်သူ [[ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိ]] အားနည်းလာခြင်းနှင့် မြောက်ဘက်မှ ရှမ်းစော်ဘွား (မိုးညှင်းစလုံ) တို့ မငြိမ်မသက်ဖြင့် အင်အားကြီးမားလာခြင်းတို့ကြောင့် သရေခေတ္တရာ (ပြည်)၊ တောင်တွင်းကြီးနှင့် ကေတုမတီ (တောင်ငူ) တို့မှ ပဒေသရာဇ်များသည် အင်းဝ၏ ဗဟိုအာဏာကို အတိအလင်းပင် ငြင်းပယ်ကာ သီးသန့်ထီးနန်းပြိုင်အဖြစ် စိုးစံလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထိုသို့သော ထီးနန်းပြိုင်များအနက် ကေတုမတီတောင်ငူမှ မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ [[မင်းကြီးညို]]မှာ အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်လာပြီး အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီ နှစ်ဖက်လုံးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် နန်းလျာဖြစ်မည့် သားတော် မထွန်းကားနိုင်ဖြစ်နေချိန်တွင် ဆင်အုံကန်ဆည်ဖို့ရာမှ ကောက်ယူလာသည့် ဝါးနွယ်ကုန်းကျေးရွာမှ သူကြီးသမီး ခင်ဦး (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) သည် သားတော် တပင်ရွှေထီးကို ဖွားမြင်လာခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် တပင်ရွှေထီးမင်း ဖွားမြင်ချိန်၌ အထွေထွေသော အံ့ဖွယ်နိမိတ်လက္ခဏာများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည့်အပြင်၊ ယိုးဒယား (ထိုင်း) သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင်လည်း မွေးဖွားရာ၌ လျှာပေါ်တွင် မဲနက်သည့် အစက်လက္ခဏာများ ပါလာသည့်အတွက် "လျှာနက်မင်း" (King with the Black Tongue) ဟုပင် ခေါ်တွင်မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Thai">Damrong Rajanubhab, Prince (2001). ''Our Wars with the Burmese''. Bangkok: White Lotus.</ref> ထို့ပြင် မွေးဖွားလာစဉ်က ဦးထိပ်တွင် ခမည်းတော် မင်းကြီးညိုကဲ့သို့ပင် ရွှေရောင်တောက်ပသည့် ဆံမျှင်တစ်ပင်တည်း ပါလာသည့်အတွက် မင်းကြီးညိုက အခြားသော ဗေဒင်ကျမ်းဂန်လာ အမည်များမပေးတော့ဘဲ "တပင်ရွှေထီး" ဟု ကိုယ်တော်တိုင် အမည်ပေးခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> မဟာသီရိဇေယျသူရ မင်းကြီးညိုသည် သက်တော် ၇၂ နှစ်၊ နန်းသက် ၄၆ နှစ်အရွယ် သက္ကရာဇ် ၈၈၇ (သို့မဟုတ် ၈၇၉ မူကွဲ)၊ နတ်တော်လဆန်း ၅ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ ညဦးချိန်တွင် ရုတ်တရက် နာဖျားကာ နတ်ရွာစံလေသည်။<ref name="Kala"/> မင်းကြီးညို နတ်ရွာစံလျှင် ချက်ချင်းပင် နေ့မကူးစေတော့ဘဲ ထိုည တစ်ချက်တီးအချိန်တွင် အသက် ၁၄ နှစ်သာ ရှိသေးသည့် တစ်ဦးတည်းသော သားတော် တပင်ရွှေထီးကို နန်းထက်သို့ တင်မြှောက်ကြလေသည်။ ထိုသို့ နန်းတက်ရာတွင် ရာဇဘိသေက ခံခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ "နန်းသိမ်းပွဲ" အဖြစ်သာ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် ဘိသိက်ခံကာ နန်းတက်ခြင်းကိုမူ နောင်တွင် ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အောင်မြင်ပြီးမှသာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုသို့ အသက်ငယ်ရွယ်လှသူ စိုးစံသော်လည်း အခြားသော မင်းပဒေသရာဇ်များက လာရောက် ရန်စစ်မပြုဝံ့ခဲ့သည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် တောင်ငူနိုင်ငံ၏ စစ်ရေးအင်အား ကြီးမားပုံကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် နန်းတက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မိမိကို နန်းရံစေမည့် မှူးမတ်များကို ဘွဲ့ထူးများနှင့် စည်းစိမ်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ မိမိ၏ အထိန်းတော်လည်းဖြစ်၊ ဖခင်၏ ပြည်ထောင်ဖက်လည်းဖြစ်သည့် [[မင်းကြီးဆွေ]] (ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင်) ကို မင်းရဲသိင်္ခသူဘွဲ့၊ ရှင်နီတာကို သတိုးဓမ္မရာဇာဘွဲ့၊ ရှင်သီဟကို စည်သူကျော်ထင်ဘွဲ့၊ ရှင်နတ်တော်ကို ဘယနန်သူဘွဲ့ စသည်ဖြင့် အသီးသီး ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထို့အတူ မိမိနှင့် နို့စို့ဖက် ညီအစ်ကိုအရင်းမျှ ချစ်ခင်ရသူ၊ မိမိ၏ အစ်မတော် [[သခင်ကြီး]]နှင့် ရည်ငံနေသူ ရှင်ရဲထွတ်အား '''[[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]''' ဟူသည့်ဘွဲ့ကို ပေးအပ်ကာ အစ်မတော် သခင်ကြီးနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ (၎င်းတို့သည် အမှန်ပင် ညီနောင်အရင်းကဲ့သို့ ချစ်ကြည်ကြသဖြင့် နောင်တွင် တပင်ရွှေထီးလွန်၍ ဘုရင့်နောင် နန်းတက်တော်မူသောအခါ၌လည်း တပင်ရွှေထီးကို ရည်ညွှန်း၍ "ညီတော်မင်းတရား" ဟု မကြာခဏ ထည့်သွင်းမြွက်ဟလေ့ရှိသည်။)<ref name="Kala"/> ထို့ပြင် ရှင်ရဲထွတ်၏ညီမ ခင်ဘုန်းစိုးနှင့် ရှင်နီတာ၏သမီး ခင်မြတ်တို့ကို မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူကာ လက်ဝဲလက်ယာ မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘိသိက်ခံ နန်းမတက်သေးသကဲ့သို့ပင် မည်သူ့ကိုမျှ မိဖုရားကြီးအရာ (အဂ္ဂမဟေသီ) မြှောက်စားခြင်း မရှိဘဲ နေခဲ့ရာ၊ ၎င်းမှာ တပင်ရွှေထီးမင်း၏ ထူးခြားသော ဘဝစရိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan2"/> == ရွှေမောဓောရင်ပြင်၌ နားထွင်းမင်္ဂလာပြုခြင်း == တပင်ရွှေထီးမင်းသည် နန်းတက်ပြီး နှစ်နှစ်ကျော်အကြာ၊ သက္ကရာဇ် ၈၉၄ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၂) သက်တော် ၁၇ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ မြန်မာ့ရိုးရာမင်းယောက်ျားတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း နားထွင်းမင်္ဂလာနှင့် သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာတို့ကို ပြုလုပ်ရန် အချိန်ကျရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၌ ရဲဝံ့စွန့်စားလွန်းသော အကြံအစည်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အခြားမဟုတ်၊ မိမိ၏ အဓိကရန်သူဖြစ်သော ဟံသာဝတီပဲခူးမင်း [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာစက်အောက်၌ ရှိသည့် ပဲခူးမြို့ရှိ ရွှေမောဓောစေတီတော် ရင်ပြင်တော်ပေါ်တွင် ထိုနားထွင်းမင်္ဂလာကို ရန်သူ့မျက်စိအောက်၌ ပြုလုပ်လိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> စစ်မီးမငြိမ်းသေးသည့် ရန်သူ့နယ်မြေအတွင်းသို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်မည့် အစီအစဉ်အပေါ် အချို့သော မှူးမတ်များက အလွန်အန္တရာယ်များလှသဖြင့် မလိုအပ်ဘဲ အသက်ကို မစွန့်စားရန် ဝိုင်းဝန်းတားမြစ် လျှောက်တင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ယောက်ဖတော် [[ကျော်ထင်နော်ရထာ]] (နောင်တွင် ဘုရင့်နောင်) ကမူ မင်းတရားကြီးတွင် ဆန္ဒရှိပါက သွားရောက်နိုင်ကြောင်း ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ရဲရင့်သန်မာသည့် လက်ရွေးစင် သူရဲကောင်းများနှင့်အတူ သွားသင့်ကြောင်း လျှောက်ထားရာ တပင်ရွှေထီးမင်းက သဘောကျသဖြင့် သူရဲကောင်းများ ရွေးချယ်စေခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> သူရဲကောင်းများကို စစ်ဆေးရွေးချယ်ရာတွင် အလွန်တင်းကျပ်ပြီး နာကျင်မှုကို အန်တုနိုင်စွမ်းရှိမရှိ စမ်းသပ်သည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ရွေးချယ်ခံမည့်သူများ၏ လက်မကို ထောင်စေလျက် လက်သည်းကြားတွင် အပ်စိုက်ပြီး တူနှင့် ရိုက်နှက်စေသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်စဉ် လက်မတွန့်သူ၊ မျက်နှာတစ်ချက်မျှ မပျက်သူများကိုသာ လက်ရွေးစင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Kala"/> ထိုသို့ စမ်းသပ်စစ်ဆေးရာတွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ သစ္စာတော်ခံ သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သူ "ဗလရဲထင်" မှာ အပ်နှင့်ရိုက်သည့်အခါ မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ မျက်နှာပျက်၍ လက်တွန့်သွားသဖြင့် အရွေးမခံရဘဲ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဗလရဲထင်သည် သူရဲကောင်းစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခြင်းခံရသဖြင့် အလွန်အရှက်ရကာ မိမိ၏ သတ္တိကို သက်သေပြလိုသောကြောင့် ဓားဖြင့် မိမိဝမ်းဗိုက်ကို ကိုယ်တိုင်ခွဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထွက်ကျလာသည့် အူစကို ဆွဲထုတ်ကာ အနီးတွင်ရှိနေသည့် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ လက်ထဲသို့ ကမ်းပေးပြီး ရင်ပြင်၌ ပတ်ပြေးရာ အူကုန်သောအခါမှ လဲကျသေဆုံးသွားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်ကို မြင်တွေ့ပြီးနောက် တပင်ရွှေထီးမင်းက မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသည့် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ပြု စကားဆိုခဲ့သည်။ {{Blockquote|“ငါ့ကျွန် ဗလရဲထင်ကား မိုက်သော်လည်း မိုက်လှ၏၊ သတ္တိမူကား မရှိချေ။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} ထိုသို့ ပြင်းထန်သော စမ်းသပ်မှုများအပြီးတွင် သေတွန်းကန်လဲ မတွန့်ဆုတ်မည့် လက်ရွေးစင် သူရဲကောင်း ၅၀၀ ကို ရရှိခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၉၄ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အဆိုပါ သူရဲကောင်း ၅၀၀၊ ကျော်ထင်နော်ရထာ ဦးဆောင်သည့် အမတ်ကြီးလေးကျိပ် (၄၀) တို့နှင့်အတူ ပဲခူးရွှေမောဓောစေတီတော်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ရွှေမောဓောစေတီတော်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာနှင့် သူရဲကောင်း ၅၀၀ တို့က စေတီတော်အောက်ခြေနှင့် လှေကားတော်များတွင် လက်နက်စွဲကိုင်ကာ လုံခြုံရေး အပြည့်ဖြင့် စောင့်ကြပ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပုဏ္ဏားတော် ရှစ်ဦးက စေတီတော်ရင်ပြင်ပေါ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းအား ရဲဝံ့တည်ငြိမ်စွာဖြင့် နားထွင်းမင်္ဂလာနှင့် သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာတို့ကို အောင်မြင်စွာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုအချိန်တွင် ပဲခူးဟံသာဝတီပြည့်ရှင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် မိမိ၏ နေပြည်တော်အနီးသို့ တောင်ငူမင်း လာရောက်ကာ ရန်စသကဲ့သို့ မင်္ဂလာပြုနေခြင်းကို သိရှိရသဖြင့် အလွန်အမျက်ဒေါသပြင်းထန်ကာ မိမိ၏ သေနာပတိ အမတ်ကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ နှစ်ဦးကို တပ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် စေလွှတ်ကာ ဝိုင်းဝန်းဖမ်းဆီး တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> နားထွင်းမင်္ဂလာ ကိစ္စအဝဝ ပြီးမြောက်သောအခါ ဝိုင်းရံထားသည့် မွန်တပ်များကို တပင်ရွှေထီးမင်းကိုယ်တိုင် "သတ္တရုဇေယျ" ဟူသော မြင်းကို စီးနင်းလျက် ရဲမတ်များနှင့်အတူ ရန်သူ့တပ်ထဲသို့ ရဲဝံ့စွာ ကြုံးဝါးထိုးဖောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များ၏ အံ့မခန်း ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ အားလျော့ကာ လွင့်စင်ကွဲပြားသွားခဲ့ရပြီး တပင်ရွှေထီးမင်းနှင့် စစ်သည်တော်များသည် တောင်ငူနိုင်ငံသို့ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းစွာဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာနိုင်ခဲ့သည်။ မွန်တပ်များသည်လည်း တောင်ငူတပ်များ၏ နောက်သို့ ထပ်ကြပ်မလိုက်ဝံ့တော့ဘဲ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြရသည်။<ref name="Hmannan2"/> ဤစွန့်စားခန်းသည် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ ရဲစွမ်းသတ္တိကို ထင်ရှားစေခဲ့ရုံမျှမက၊ ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ရေးအကြံအစည်များအတွက်လည်း အရေးပါသော စိတ်ဓာတ်ရေးရာ အသာစီးရမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ == ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံကို စစ်ပြုခြင်း == === ပထမအကြိမ် စစ်ပြုခြင်း (၁၅၃၄) === သက္ကရာဇ် ၈၉၄ မှ ၈၉၆ အတွင်းတွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် တောင်ငူနိုင်ငံ၏ စစ်အင်အားကို စနစ်တကျ စုစည်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၉၆ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၄) တွင် နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရန်အတွက် မှူးမတ်များနှင့် တိုင်ပင်ကြရာ၌ မြောက်ဘက်တွင် ရှမ်းစော်ဘွား [[မိုးညှင်းစလုံ]]နှင့် ၎င်း၏သား [[သိုဟန်ဘွား]]တို့ ကြီးစိုးထားသည့် [[အင်းဝနေပြည်တော်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် နရပတိစိုးစံသည့် [[ပြည်မြို့]]နှင့် တောင်ဘက်တွင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ အုပ်စိုးသည့် [[ဟံသာဝတီ]]ပဲခူးနိုင်ငံတို့အနက် မည်သည့်အရပ်သို့ စတင်စစ်ချီလျှင် ကောင်းမည်ကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ဟံသာဝတီသည် စည်းလုံးညီညွတ်မှု အားနည်းနေသဖြင့် ပထမဆုံး စတင်တိုက်ခိုက်ရန် အကြံရရှိကာ စစ်ချီခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> တောင်ငူတပ်မတော်သည် တိုက်ဆင် ၄၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၄၀,၀၀၀ ပါဝင်သော စစ်ကြောင်းဖြင့် ပဲခူးသို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် ကြီးမားသော အဆီးအတားမရှိဘဲ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိကာ မြို့ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မွန်အမတ်ကြီးများနှင့် စစ်သူကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့၏ စစ်ဗျူဟာမြောက် စီမံခုခံမှု အားကောင်းလှသဖြင့် တောင်ငူတပ်များသည် ၇ ရက်ခန့်အကြာတွင် မြို့ကို မရနိုင်ဘဲ တပ်ပြန်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ထိုပထမအကြိမ် စစ်ပွဲတွင် မြို့ကို မသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်ငြားလည်း တောင်ငူ၏ စစ်အင်အားပြင်းထန်ပုံကို ဟံသာဝတီက ကြီးစွာခန့်ညားကြောက်ရွံ့သွားစေရန် အမြတ်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> === ဒုတိယအကြိမ် စစ်ပြုခြင်း (၁၅၃၅) === နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော သက္ကရာဇ် ၈၉၇ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၅) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် စစ်အင်အားကို တိုက်ဆင် ၆၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၆၀,၀၀၀ အထိ တိုးမြှင့်ကာ ဒုတိယအကြိမ် ချီတက်ပြန်သည်။ ပဲခူးမြို့မြောက်ဘက် "ကျပ်ကတိုး" အရပ်တွင် စခန်းချ၍ သုံးလတိုင်တိုင် ပြင်းထန်စွာ ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပဲခူးဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဘက်တော်သားဖြစ်သော [[ပေါ်တူဂီ]] စစ်သားများနှင့် ကုန်သည်များက ၎င်းတို့၏ ခေတ်မီအမြောက်မြားနှင့် သေနတ်များကို အသုံးပြု၍ ပြင်းထန်စွာ ခုခံခဲ့သဖြင့် တောင်ငူရဲမတ်များ ထိခိုက်ကျဆုံးမှု များပြားခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထို့နောက် မိုးကာလ ရောက်ရှိလာတော့မည်ဖြစ်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် တပ်ခေါက်ကာ တောင်ငူသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> === တတိယအကြိမ် စစ်ပြုခြင်းနှင့် ထူးဆန်းသော နိမိတ်များ (၁၅၃၆) === ဟံသာဝတီသည် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်ငူ၏ စစ်ရန်ကို ခံရပြီးနောက် ပဲခူးနေပြည်တော်အတွင်း၌ ထူးဆန်းသော အတိတ်နိမိတ် အခြင်းအရာများ ဆက်တိုက်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ကောင်းကင်မှ ကြယ်များ ၇ ရက်တိတိ ကြွေကျခြင်း၊ ဇုတ်သုတ် (အစုတ်အကြေ) အရပ်တွင် အလျားအတောင် ၄၀၀၊ အထုအတောင် ၅၀ ရှိသော ငါးကြီးတစ်ကောင် သောင်တင်ခြင်း၊ အိမ်ပြုံးတောင် အလိုလို ပြိုကျခြင်း၊ တောင်ပို့နှင့် ကုန်းမြေများ နေရာရွေ့လျားကာ မြေသားများ အက်ကွဲခြင်း၊ ကျီးတစ်ကောင်သည် ဥကင်သ ရာဇပလ္လင်ပေါ်တွင် လာရောက်နား၍ ကျန်ကျီးများက ဝိုင်းအာကြခြင်း၊ ဇမလနိမိတ်ကျောက်တိုင် ပဲ့ကျခြင်းနှင့် ပဲခူးမြစ်ရေ အလွန်အမင်း နောက်ကျိသွားခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုအခြင်းအရာများကြောင့် ပဲခူးပြည်သူတို့အကြားတွင် "တိုင်းပြည် ပျက်ကိန်းကြုံပြီ" ဟု ဆိုကာ ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခြင်း ကြီးစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> သက္ကရာဇ် ၈၉၈ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၆) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အထိန်းတော် မင်းရဲသိင်္ခသူကို တောင်ငူမြို့စောင့်အဖြစ် ထားရစ်ကာ၊ မိမိကိုယ်တိုင် ရှေ့တန်းတပ်ကို ဦးစီးပြီး ရှင်ရဲထွတ် ([[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]) အား ရှေ့ဖျားချီစစ်ကြောင်း၊ သတိုးဓမ္မရာဇာကို နောက်တပ်ဦးစီးစေလျက် တတိယအကြိမ် ချီတက်ခဲ့သည်။ ယခုတစ်ခေါက် စစ်အင်အားမှာ ရှေ့နှစ်ကြိမ်ထက် ပိုမိုကြီးမားပြီး တိုက်ဆင် ၂၀၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၇၀,၀၀၀ ဖြစ်ကာ တပ်ပေါင်း ၇ တပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Hmannan2"/> "ကော်လိယ" အရပ်တွင် ဟံသာဝတီမွန်တပ်မတော်နှင့် တောင်ငူရှေ့ဖျားချီ ကျော်ထင်နော်ရထာတပ်တို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အင်အားမမျှသော်လည်း တောင်ငူရဲမတ်များ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် မွန်တပ်များ အကျအဆုံးများစွာဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် မွန်တပ်ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ "သမိန်ဗရူး" နှင့်တကွ လူသူသုံ့ပန်းအများကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သုံ့ပန်းများကို တပင်ရွှေထီးမင်းထံ ဆက်သရာ မင်းတရားကြီး အလွန်ဝမ်းမြောက်အားရသဖြင့် ကျော်ထင်နော်ရထာအား မိမိ၏ စီးတော်မြင်း "သတ္တရုဇေယျ" ကို ဆုအဖြစ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထို့နောက် ဟံသာဝတီအနီးရှိ "တနက်ခုံ" အရပ်သို့ ချီတက်စခန်းချပြီး ပဲခူးမြို့ကို လုပ်ကြံသော်လည်း ယခင်အကြိမ်များကဲ့သို့ပင် ရန်သူတို့၏ အမြောက်အင်အားကြောင့် မြို့ကို အလွယ်တကူ မရနိုင်ဘဲ ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ထိုအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ အကြံပေးချက်အရ တောင်ငူတပ်များသည် ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ ချီတက်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတော် ခြေရင်း၌ တပ်ချအခြေစိုက်ခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်း ရွှေတိဂုံ၌ တပ်စွဲနေစဉ်အတွင်း ကျော်ထင်နော်ရထာသည် အနောက်ဘက်တစ်လွှားရှိ မွန်မြို့ရွာများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရာ [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ ဒေးပသွယ်၊ သရိုင်းသရာနှင့် ခဲပေါင်မြို့များကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် တောင်ငူသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> === ဥပါယ်ပရိယာယ်ဖြင့် သွေးခွဲလုပ်ကြံခြင်း === တောင်ငူ၏ ရန်စစ်ကို သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပြင်းထန်စွာ ကြုံတွေ့ရပြီးနောက် ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် တောင်ငူနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ စစ်ပြေငြိမ်းလျှင် သက်သာရာရနိုင်သည်ဟု တွေးတောကာ သံတမန်အဖွဲ့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် မိမိ၏ အမာခံစစ်သူကြီး မွန်အမတ်ကြီးနှစ်ပါးဖြစ်သော ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ကို တစ်ဖွဲ့၊ အခြားမှူးမတ်များကို တစ်ဖွဲ့ ပေါင်း၍ သံအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ကို တစ်ချိန်တည်း တောင်ငူသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အဆိုပါသံအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ လာရောက်သည်ကို သိရှိလျှင် ဟံသာဝတီ၏ စစ်အင်အားကို အတိုက်အခိုက်မရှိဘဲ လျော့ပါးသွားစေရန် ဥပါယ်တံမျှင်ဖြင့် သွေးခွဲရန် ကြံစည်ခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီးသည် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့၏ အဖွဲ့ကို အလွန်အမင်း အရေးတယူပြုကာ ရတနာပစ္စည်းများနှင့် ဆုလာဘ်တော်များစွာကို လျှို့ဝှက်စွာ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ ကျန်မှူးမတ်သံအဖွဲ့ကိုမူ သာမန်မျှသာ ဆက်ဆံကာ မျက်နှာသာမပေးဘဲ ထားခဲ့သည်။ သံအဖွဲ့များ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသောအခါ မျက်နှာသာမရခဲ့သည့် မှူးမတ်များက ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့သည် တောင်ငူမင်းနှင့် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်းကာ သစ္စာဖောက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း မွန်ဘုရင်ထံ ကုန်းတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအပေါ် ကြီးစွာသော သံသယ ဝင်လာခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> ထိုသို့ မွန်နန်းတွင်း၌ သံသယပွားနေသည်ကို သိရှိရလျှင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အစီအစဉ်အတိုင်း အကွက်ချ၍ မိမိ၏ လျှို့ဝှက်အထောက်တော်ကို စာချွန်လွှာပို့ ဆက်သားအဖြစ် အသွင်ယူစေကာ ဟံသာဝတီရှိ မွန်စစ်သေနာပတိ အမတ်ကြီးနှစ်ဦးထံသို့ ထပ်မံစေလွှတ်လိုက်သည်။ ၎င်းစာချွန်လွှာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်။ {{Blockquote|“စိတ်ချယုံကြည်ရသော သွေးသောက်အဆွေတော်တို့၏ တင်ပြတောင်းဆိုချက်ကို အကျွန်ုပ်ဝမ်းမြောက်စွာ လက်သင့်ခံပါသည်။ အဆွေတော်တို့၏ အကူအညီဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ အောင်ပွဲရပြီးသောအခါ အဆွေတော်တို့၏ အာသီသအတိုင်း (မုတ္တမမြို့စားနှင့် ပဲခူးမြို့စားအဖြစ် ပိုင်စားစေရန်) ဧကန်ဆုလာဘ်တော် ချီးမြှင့်တော်မူမည်။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} စာချွန်လွှာကို ယူဆောင်လာသည့် တောင်ငူအထောက်တော်များသည် ပဲခူးသို့ရောက်လျှင် အဖမ်းခံရစေရန် တမင်တကာ ဖန်တီးခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါစာသည် စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း အမတ်ကြီးများထံ မရောက်ရှိဘဲ သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်း၏ လက်ထဲသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Harvey1"/> သစ္စာတည်ကြည်ပြီး ဖြောင့်မတ်သော စစ်သေနာပတိ အမတ်ကြီးနှစ်ဦးက မိမိတို့တွင် အပြစ်မရှိကြောင်း သံတော်ဦးတင် လျှောက်လဲခဲ့သော်လည်း ဥပါယ်တံမျှင်ကို မသိဘဲ စဉ်းစားချင့်ချိန်ဉာဏ် နည်းပါးလှသည့် မွန်ဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် နားမဝင်တော့ဘဲ `ချက်ချင်း ခေါင်းဖြတ်သတ်စေ´ ဟု အမိန့်တော်ချမှတ်ကာ ၎င်း၏ အမာခံစစ်သူကြီး နှစ်ဦးစလုံးကို သေဒဏ်ပေး လုပ်ကြံလိုက်လေသည်။<ref name="Kala"/> ဤသို့ဖြင့် ဟံသာဝတီနန်းတွင်း၌ စစ်ရေးစစ်ရာ ကျွမ်းကျင်သည့် အဓိကဒေါက်တိုင်ကြီးများ ကျိုးပျက်ကာ စစ်ရေးအရ လွန်စွာ အားနည်းသွားခဲ့ရသည်။ === ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင် အောင်မြင်ခြင်း (၁၅၃၈) === ဟံသာဝတီမင်းသည် မိမိ၏ သစ္စာရှိစစ်သူကြီးများကို အထင်လွဲ၍ သတ်ဖြတ်လိုက်ကြောင်း ကြားသိရလျှင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ကျော်ထင်နော်ရထာနှင့် တိုင်ပင်ကာ ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်ရန် ကြည်း၊ ရေ နှစ်ဖက်ညှပ် စစ်တပ်မတော်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကြည်းတပ်တွင် တိုက်ဆင် ၁၂၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၇၀,၀၀0 ပါဝင်ပြီး၊ ရေတပ်တွင် ခေတ်မီပေါ်တူဂီ အမြောက်ကြီးများ တင်ဆောင်ထားသည့် တိုက်လှေ ၂၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၁၀,၀၀၀ ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> တောင်ငူတပ်မတော် ဟံသာဝတီသို့ မရောက်မီတွင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် မိမိ၌ အားကိုးအားထားပြုလောက်သည့် စစ်သူကြီးများ မရှိတော့သဖြင့် ယခင်အကြိမ်များကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည်ကို သဘောပေါက်ကာ ပဲခူးမြို့တော်ကို စွန့်လွှတ်၍ ၎င်း၏ ယောက်ဖတော် ပြည်ဘုရင် နရပတိထံသို့ စစ်သည် ၄၀,၀၀၀၊ လှေ ၇၀၀ ဖြင့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ဆုတ်ခွာရာတွင် ကြည်းတပ်၌ ဆင် ၂၀၀၊ မြင်း ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၂၀,၀၀၀ ဖြင့် ဗညားဒလကို ဦးဆောင်စေလျက် နောက်ချန်တပ်အဖြစ် လိုက်ပါစေခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> မွန်ဘုရင် ထွက်ပြေးသွားပြီးနောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၀ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၈) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ တောင်ငူတပ်မတော်သည် ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့တော်ကြီးကို သွေးမြေတစ်စက်မျှ မကျဘဲ လွယ်ကူစွာဖြင့် အပြီးတိုင် အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == နောင်ရိုးတိုက်ပွဲနှင့် "ဘုရင့်နောင်" ဘွဲ့တော် ချီးမြှင့်ခြင်း == တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက်၊ စစ်ရေးကို အမြန်ဆွေးနွေးကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားသည့် မွန်ဘုရင် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] နောက်သို့ ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရန် ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာအား ကြည်းတပ် ၃ တပ်ဖြင့် ဗညားဒလ၏ နောက်ချန်တပ်နောက်သို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်စေပြီး၊ မိမိကိုယ်တိုင်မူ လှေတပ်ကြီးဖွဲ့ကာ လှေ ၃၅၀၊ သူရဲကောင်း ၃၅,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှ လိုက်ပါခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ထိုသို့ တောင်ငူ၏ လှေတပ်အင်အား အလွန်ကြီးမားလာရခြင်းမှာ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အပြီးတွင် ရေလုပ်ငန်း ကျွမ်းကျင်သည့် မွန်တိုင်းရင်းသားများကို မြှောက်စားခြင်း၊ မွန်မင်း ဝှက်ထားခဲ့သည့် လှေတိုက်များကို သိမ်းယူကာ သစ္စာခံလာသူများကို ဆုလာဘ်ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ကြည်းကြောင်းမှ ချီတက်သည့် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ တပ်တွင်မူ ဆင် ၅၀၊ မြင်း ၅၀၀၊ သူရဲကောင်း ၁၀,၀၀၀ နှင့် ဆင်စီးအမတ် ၅ ကျိပ် (၅၀) မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ကျော်ထင်နော်ရထာသည် ရန်သူနောက်သို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ "နောင်ရိုး" အရပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအခါ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ရန်သူတပ်၏ အင်အားကို စုံစမ်းစေရာ ရန်သူမွန်တပ်၏ အင်အားမှာ မိမိတို့တပ်ထက် ၈ ဆမျှပင် ပိုမိုကြီးမားနေကြောင်း သိရှိရသဖြင့် မှူးမတ်များ စိုးရိမ်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ကျော်ထင်နော်ရထာက စစ်သည်ရဲမတ်များကို စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ပေးရန်အတွက် သမိုင်းတွင်မည့် စကားကို ဆိုခဲ့သည်။ {{Blockquote|“စစ်တို့၏သဘောမှာ အင်အားငယ်သည် ကြီးသည်မှာ ပဓာနမဟုတ်၊ သူရသတ္တိနှင့် စစ်ပရိယာယ်သာ ပဓာနဖြစ်သည်။” <ref name="Hmannan2"/>}} ထို့နောက် ရဲမတ်များကို နောင်ရိုးချောင်းကို ဖြတ်ကူးစေခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိပြီးချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းထံမှ မင်းကြီးကိုယ်တိုင် ရောက်ရှိလာမှသာ စစ်ကို တိုက်ခိုက်ရန် သံစေလွှတ်၍ အမိန့်တော်ဆင့်ဆိုလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကျော်ထင်နော်ရထာက ဆုတ်လှည့်ရန် မရည်ရွယ်ဘဲ “အရှင့်ဘုန်းတော်ကြောင့် အောင်နိုင်ပြီးဖြစ်သည်” ဟုသာ ပြန်လည် လျှောက်တင်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ချောင်းကူးလာခဲ့သည့် လှေနှင့် ဖောင်များကို အကုန်လုံး ဖျက်ဆီးပစ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအခါ မှူးမတ်များက "စစ်ရေးမလှပါက ဆုတ်ပြေးရန် လှေဖောင်မရှိလျှင် ခက်ခဲလိမ့်မည်" ဟု ဝိုင်းဝန်းလျှောက်တင်ကြရာ ကျော်ထင်နော်ရထာက အောက်ပါအတိုင်း ပြတ်သားစွာ မိန့်ကြားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> {{Blockquote|“ဖောင်တို့ကို မဖျက်လျှင် အနည်းငယ် စစ်ရေးမလှသည်နှင့် နောက်သို့ ချဉ်းလှည့်ပြေးရန် စဉ်းစားကြလိမ့်မည်။ ဖောင်တို့ကို ဖျက်မှသာ ရှေ့မှရန်သူ၊ နောက်မှရေဘေးဟူသော အသိဖြင့် ယတိပြတ် အနိုင်တိုက်ရန် စိတ်ရှိကြမည်။ မင်းတရားကြီးထံ လျှောက်စေသည်မှာလည်း စစ်ကို အနိုင်တိုက်ရန်ဖြစ်ပြီး၊ ရှုံး၍ သေကြလျှင်လည်း အပြစ်တင်ရန် မတတ်နိုင်တော့ပြီ။ သေသောသူကို အဘယ်သို့ အပြစ်တင်နိုင်မည်နည်း။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} ထို့နောက် တောင်ငူတပ်များသည် အသေခံစိတ်ဓာတ်ဖြင့် အတင်းအဓမ္မ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်ရာ အင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ရန်သူမွန်တပ်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ စစ်သူကြီး ဗညားဒလသည် လွတ်မြောက်ရုံ ပြေးပုန်းခဲ့ရပြီး၊ အခြားမွန်တပ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ "မင်းရဲအောင်နိုင်" မှာ ဆင်ထက်တွင်ပင် ကျဆုံးသွားခဲ့သည်။ နောက်တစ်ရက်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းတရားကြီး ရောက်ရှိလာသောအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာသည် တိုက်ပွဲမှ ဖမ်းဆီးရမိသည့် ဆင်၊ မြင်းနှင့် လူသုံ့ပန်းအများကို ဆက်သခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ယောက်ဖတော်၏ ပြိုင်ဘက်ကင်းလှသော ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် စစ်ဗျူဟာကို အလွန်ကျေနပ်အားရတော်မူသဖြင့် မိမိ၏ ခမည်းတော် မင်းကြီးညို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ဖူးသော မြင့်မြတ်လှသည့် '''[[ဘုရင့်နောင်]]''' (မင်းကြီး၏နောင်တော်) ဟူသော ဘွဲ့တော်ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး လှိုင်မြို့ကိုလည်း ထပ်မံ၍ အပိုင်စား ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> == ပြည်တိုက်ပွဲ == သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် ပြည်မြို့အနီး "အင်္ဂပူ" သို့ ရောက်ရှိနေစဉ် ဗညားဒလဦးဆောင်သည့် မိမိ၏ ကြည်းတပ်ကြီး နောင်ရိုးတိုက်ပွဲတွင် အရေးနိမ့်ပျက်စီးသွားကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ကြီးစွာ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ တပ်ကို အင်္ဂပူတွင် ချထားခဲ့ပြီး မိဖုရား၊ မောင်းမမိဿံများနှင့် သားသမီးများကို ခေါ်ဆောင်ကာ ပြည်မြို့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လျက် ပြည်မင်း နရပတိနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဆွေးနွေးကြရာ၌ မိမိတို့ ဟံသာဝတီနှင့် ပြည်မြို့ အင်အားမျှဖြင့် တောင်ငူစစ်တပ်ကို ခုခံနိုင်မည်မဟုတ်ဟု တွက်ချက်မိကြသဖြင့်၊ အထက်အင်းဝတွင် စိုးစံနေသည့် ရှမ်းမင်း [[သိုဟန်ဘွား]] အား မိမိတို့နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ အတူတိုက်ခိုက်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ပြည်မြို့တွင် ဟံသာဝတီ-ပြည်-အင်းဝ ဟူသော ညွန့်ပေါင်းတပ်မတော်ကြီး ၃ တပ် ပေါင်းစည်းကာ တပင်ရွှေထီးမင်း၏ စစ်တပ်ကို ခုခံရန် ပြင်ဆင်ကြတော့သည်။<ref name="Kala"/> တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ရန်သူတို့ ပြင်ဆင်နေသည်ကို သိရှိသဖြင့် စစ်ရေးငင်ရန် ပရိယာယ်ပြုခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီးသည် မိမိကိုယ်တိုင် လှေစီးကာ ရန်သူတပ်အနီးသို့ သွားရောက်၍ စစ်ရေးပြ မျှားခေါ်ရာ ရန်သူတပ်များကလည်း သတိမမူမိဘဲ နောက်မှ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ "အင်းပျောကျွန်း" အလွန်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ အသင့်ချောင်းမြောင်း စောင့်ဆိုင်းနေသည့် ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်က အတင်းအဓမ္မ ဝိုင်းဝန်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ရန်သူညွန့်ပေါင်းတပ်များ အငိုက်မိကာ အပြင်းအထန် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ရဲမတ်အများအပြား သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ကျန်သူများမှာ ကြည်းကြောင်းအတိုင်း ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသဖြင့် တပ်ကြီး ပျက်လေသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဟံသာဝတီမွန်မင်းသည် မိမိ၏ သမီးတော်ငယ်တစ်ပါးကို အထိန်းတော်၊ အခြံအရံများနှင့်အတူ ဆင်ထက်၌ တင်ဆောင်ကာ ဘေးလွတ်ရာသို့ စွန့်ခွာထွက်ပြေးစေခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> == ဟံသာဝတီသို့ ပြန်ခြင်းနှင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဘဝနိဂုံး == ရေတပ်နှင့် ကြည်းတပ်တို့တွင် တောင်ငူတပ်မတော်က အောင်ပွဲများ အသီးသီး ရရှိပြီးနောက် စစ်ရေးဆွေးနွေးကြရာ တောင်ငူတပ်၏ အင်အားမှာ ရန်သူမင်းသုံးပါး (ဟံသာဝတီ၊ ပြည်၊ အင်းဝ) တို့၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စာလျှင် နည်းပါးနေသေးသဖြင့် ဆက်လက်စွန့်စားခြင်း မပြုတော့ဘဲ ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့သို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ တောင်ငူတပ်များ ဆုတ်ခွာသွားသောအခါ မင်းသုံးပါးတို့သည် ဟံသာဝတီကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ပြီး သုရှင်တကာရွတ်ပိကို နန်းပြန်တင်ရန် တိုင်ပင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် အင်္ဂပူရှိ မိမိ၏ စစ်စခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး တပ်အင်အား ပြန်လည်တိုးချဲ့ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထို့နောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် တောကစားထွက်၍ ဆင်ကျော့ရာတွင် လမ်းမှားကာ နောက်ပါရဲမတ်များနှင့် ကွဲကွာသွားခဲ့သည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းအချို့၏ အဆိုအရ မွန်မင်းသည် တောအုပ်အတွင်း၌ နတ်မိမယ်တစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံပျော်မြူးခဲ့ပြီးနောက် ထိုနတ်မိမယ် ရုတ်တရက် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ တပ်စခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောအခါ မွန်မင်းသည် ထိုနတ်မိမယ်ကိုသာ အစဉ်တစိုက် တမ်းတလျက် မစားမအိပ်နိုင်ဖြစ်ကာ ဆန်းကြယ်သော ရောဂါဝေဒနာဖြင့်ပင် ချက်ချင်း ကွယ်လွန် (နတ်ရွာစံ) သွားခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ပြည်ဘုရင် နရပတိနှင့် အင်းဝရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွားတို့သည် ဟံသာဝတီကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မည့် အစီအစဉ်ကို လက်လျှော့လိုက်ကြပြီး၊ ကျန်ရစ်သော မွန်မှူးမတ်များ၊ ဆင်၊ မြင်း၊ ရဲမတ်များနှင့် ရတနာပစ္စည်းများကို မိမိတို့အချင်းချင်း ခွဲဝေယူခဲ့ကြသည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ သားတော်တစ်ပါးနှင့် သမီးတော်တစ်ပါးတို့ကိုမူ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားက မိမိတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် မွေးစားမည်ဟုဆိုကာ အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> တစ်ဖက်တွင် ပြည်ဘုရင် နရပတိသည်လည်း နောင်တွင် ဘေးအန္တရာယ်အရေးကြုံလာပါက ကူညီမည့် မဟာမိတ်ရရှိစေရန်အတွက် မိမိ၏နှမတော် (မွန်မင်းသုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ မိဖုရားဟောင်း) ကို [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]]မင်းထံသို့ ဆက်သခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သက္ကရာဇ် ၉၀၀ ပြည့်နှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၈ ဝန်းကျင်) တွင် ပြည်မင်း နရပတိ နတ်ရွာစံခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ညီတော်စပ်သူ "ရှင်သရက်" က မင်းခေါင်ဘွဲ့ကို ခံယူကာ ပြည်မြို့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံ စိုးစံလေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == နယ်ပယ်များကို ဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခြင်း == === ဟံသာဝတီနန်းတော်ချဲ့ထွင်ခြင်းနှင့် အနောက်ဘက်ပုသိမ်ဒေသကို စည်းရုံးခြင်း === တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဟံသာဝတီပဲခူးသို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက်၊ မွန်မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ အမှုထမ်းနှင့် မှူးမတ်ဟောင်းများ လာရောက်သစ္စာခံကြသည်ကို နှိမ့်ချရှုတ်ချခြင်းမရှိဘဲ မိမိတို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာများကို မြဲမြံစွာ ပြန်လည်ပေးသနားခဲ့သည်။ မွန်နှင့် မြန်မာဟူ၍ ခွဲခြားခြင်းအလျဉ်းမရှိဘဲ တန်းတူရည်တူပင် ချီးမြှောက်မြှောက်စားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ထို့ပြင် ပုသိမ် ၃၂ မြို့သို့လည်း သစ္စာတော်ခံအမတ်များ စေလွှတ်ကာ သစ္စာတော်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရှေးမွန်ဘုရင်များ လက်ထက်က ရှိခဲ့သည့် ဟံသာဝတီနန်းတော်ဧရိယာကို တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံတိုးချဲ့စေခဲ့ရာ ရွှေမောဓေါစေတီတော် ခြေရင်းတိုင်အောင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ {{Note|ရှေးမွန်တို့၏ နန်းတော်မှာ ယခုခေတ် ဖူးမြော်တွေ့ရှိရသည့် ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော် နေရာမဟုတ်ပါ။ ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်မှာ နောင်တွင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး လက်ထက်မှသာ အသစ်ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့သော နန်းတော်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} နောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား မိမိနှင့်ထပ်တူ အာဏာကုန်လွှဲအပ်ကာ နိုင်ငံတော်အား စီမံအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဘုရင့်နောင်၏ဖခင် မင်းရဲသိင်္ခသူ ([[မင်းကြီးဆွေ]]) အား မိမိ၏ဌာနေဖြစ်သော တောင်ငူနန်းတွင် ဘုရင်ခံရာထူး ပေးအပ်ကာ မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးနှင့်တကွ အုပ်ချုပ်ရန် ခန့်အပ်ပြန်သည်။ ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း "မင်းရဲသီဟသူ" ဟု တိုးမြှင့်ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> === မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ခြင်း === သက္ကရာဇ် ၉၀၂ ခုနှစ်တွင် [[မုတ္တမ]]မင်း စောဗညားသည် တောင်ငူ-ဟံသာဝတီထံ ဩဇာခံခြင်းမရှိဘဲ အရှေ့ဘက်တစ်လွှား၌ အင်အားကြီးမားလာသောကြောင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ချီတက်နှိမ်နင်းရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ စောဗညားသည် သုရှင်တကာရွတ်ပိနှင့်လည်းကောင်း၊ [[မော်လမြိုင်]]စား ဗညားဦးနှင့်လည်းကောင်း ယောက်ဖတော်စပ်သည့်အပြင်၊ မုတ္တမမြို့သည် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အလွန်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။ ၎င်းအပြင် နိုင်ငံခြားသား [[ပေါ်တူဂီ]] တို့ကိုလည်း အမြောက်တပ်ဖွဲ့စည်းကာ ကြေးစားအမှုထမ်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်များကြောင့် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီးမင်းထံ ဩဇာမခံဘဲ နေခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''.</ref> ဦးစွာ သံတမန်စေလွှတ်၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ လက်အောက်ခံရန် ကြိုးပမ်းသော်လည်း စောဗညားက ငြင်းပယ်သဖြင့် စစ်ချီခဲ့ရသည်။ ချီတက်သည့် တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် တိုက်ဆင် ၁၃၀၊ မြင်းသည် ၂,၁၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၁၃၀,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်ကာ မြင်းတပ် ၃ တပ်ကို ရှေ့ပြေးတပ်အဖြစ် ချီတက်စေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ဟံသာဝတီနေပြည်တော်အား စောင့်ရှောက်ရန်အတွက်မူ အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာ (ရှင်နီတာ) ကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ တောင်ငူ-ဟံသာဝတီတပ်များသည် မုတ္တမမြို့ကို တစ်လကျော်မျှ ဝန်းရံထားသော်လည်း အကြောင်းမထူးခဲ့ပေ။ မြို့တွင်းမှ မုတ္တမတပ်များနှင့် မြို့ပြင်ရှိ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်တင်သင်္ဘောများက ခေတ်မီလက်နက်ကောင်းများဖြင့် ဖိဖိစီးစီး ခုခံသောကြောင့် ဟံသာဝတီတပ်များ အထိအခိုက် အကျအဆုံး များပြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာ ရှားပါးစေရန် မြို့ကို ရိက္ခာဖြတ်တောက်ခြင်း၊ မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးကို စည်းရုံး၍ လက်အောက်ခံစေခြင်းတို့ကို ဦးစွာလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> နောက်တွင် လှေတပ်ဝန် သမိန်ပရူ၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း မုတ္တမမြို့ရိုးထက်မြင့်သည့် "ဖောင်ခံတပ်ကြီး" များ တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပေါ်တူဂီလှေများကို ဖျက်ဆီးရန်အတွက် မီးတိုက်မည့် လောင်စာတင် "မီးဖောင်" များ စီစဉ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ညအချိန်တွင် ပေါ်တူဂီသင်္ဘောများကို မီးဖောင်များလွှတ်၍ ဦးစွာတိုက်ခိုက်ရာ လှေသင်္ဘောများ မီးလောင်ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖောင်ခံတပ်ကြီးဖြင့် မုတ္တမမြို့ရိုးကို အပေါ်စီးမှ မိုးကာတိုက်ခိုက်ရာ မုတ္တမတပ်များ ခုခံနိုင်ခြင်းမရှိတော့ဘဲ မြို့တော်ကို ရရှိခဲ့သည်။ စောဗညားသည် ဆင်စီးကာ ဟံသာဝတီတပ်များကြားမှ ဖောက်ထွက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ တိုက်ရည်ခိုင်မာလှသဖြင့် မဖမ်းဆီးနိုင်ဘဲ ရှိနေစဉ်၊ ဘုရင့်နောင်၏ညီဖြစ်သူ "နန္ဒကျော်သူ" က 'စွယ်လကောက်' အမည်ရှိ ဆင်နှင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှသာ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး ကျန်အမတ်များက ဝိုင်းဝန်းဖမ်းဆီးမိခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2"/> ရက်ရှည်လများ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသဖြင့် ဟံသာဝတီတပ်သားများ မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ မြို့ကိုရသည်နှင့် လုယက်ဖျက်ဆီးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသဖြင့် မုတ္တမမြို့အတွင်း ငြိမ်သက်မှုရှိစေရန် ဦးစွာဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။ ရေတပ်ဗိုလ် သမိန်ပရူအား မြောင်းမြမြို့ကို အပိုင်စားပေး၍ ရေတပ်အကြီးအမှူး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ စောဗညားကို ကျအောင်တိုက်နိုင်သည့် အမတ်ကို မေးမြန်းရာ နန္ဒကျော်သူကို ညွှန်ပြသဖြင့် ၎င်းအား ချီးမွမ်းကာ "မင်းကျော်ထင်" ဘွဲ့ပေး၍ ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ညီနောင်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ [[စောလဂွန်းအိန်(မုတ္တမစား)|စောလဂွန်းအိန်]] အား အဆောင်အယောင်များ ပေးအပ်ကာ မုတ္တမမြို့ကို စိုးစံစေပြီး ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ချီတက်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> === သာသနာရေး ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်ခြင်း === ဟံသာဝတီသို့ မရောက်မီ ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ ဝင်ရောက်ကာ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]တွင် အလှူကြီးစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မွန်သံဃာနှင့် မြန်မာသံဃာတော်များကို ၇ ရက်ပတ်လုံး ဆွမ်းလုပ်ကျွေးကာ သဘင်ကြီးစွာ ခံခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဝါတွင်းကာလသို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်၍ ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်မည်ဟု မိန့်ကြားကာ ဘုရင့်နောင်အား စစ်ရေးအပြင်အဆင်များကို စီမံစေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ==== ပြည်တိုက်ပွဲ ==== ဝါကျွတ်သည်နှင့် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ပြည်သို့ချီတက်သည့် တပ်များတွင် တပင်ရွှေထီး၏ ဧကရာဇ်တပ်တော်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၃ တပ်၌ ဇလာကပင်းလှေကြီး ၂၀၊ ဇလာကပင်းလှေငယ် ၅၀၊ ကတ္တုလွန်းကြင်လှေ ၅၀၀၊ လှော်ကားသံလှေကြီး ၈၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၉၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကြည်းတပ်ကိုမူ ဘုရင့်နောင်က ဦးစီး၍ တပ် ၁၁ တပ်တွင် တိုက်ဆင် ၃၀၀၊ မြင်း ၂,၅၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၇၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့ရာ ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်ပေါင်း စစ်သည်အင်အား ၁၆၀,၀၀၀ (သို့မဟုတ် ကျမ်းအချို့အရ ၁၇၀,၀၀၀) ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီနန်းစောင့်အဖြစ် သတိုးဓမ္မရာဇာနှင့် သက်ရှည်ကျော်ထင်တို့ကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> ==== ပြည်ကို ဝန်းရံခြင်းနှင့် ရှမ်းစစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း ==== ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်သည် ဟံသာဝတီတပ်ကြီး ချီတက်လာသည်ကို ကြားသိရလျှင် မြို့ရိုးပြစီးများကို ခိုင်ခံ့အောင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ကျုံးမြောင်းခံကတုတ်များကို စီရင်ခြင်းနှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အပြင်၊ အင်းဝမှ ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွားနှင့် ယောက်ဖတော် ရခိုင်ဘုရင်တို့ထံ စစ်ကူတောင်းခံခဲ့သည်။ ရှမ်းမင်း [[သိုဟန်ဘွား]] သည်လည်း အထက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားအပေါင်းတို့ကို စုစည်းကာ တိုက်ဆင် ၈၀၀၊ မြင်းသည် ၁၀,၀၀၀၊ စစ်သည်အင်အား ၁၆၀,၀၀၀ ပါဝင်သော တပ်ကြီးဖြင့် ချီတက်လာခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုသတင်းကို ကြားသိရသော် ဘုရင့်နောင်သည် တပင်ရွှေထီးမင်းအား ပြည်မြို့အနီးတွင် တပ်ချ၍ စောင့်ဆိုင်းနေရန် လျှောက်ထားပြီး၊ မိမိ၏ကြည်းတပ်ဖြင့် ရှမ်းတို့ကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် တိုက်ဆင် ၁၅၀၊ မြင်း ၂,၁၀၀၊ စစ်သည် ၉၀,၀၀၀ ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။ ရှေးဦးစွာ ဆင်တပ်များကို အင်အားအပြည့်အစုံဖြင့် တောတွင်း၌ ရေချကာ ဝှက်ထားစေပြီး ကျန်တပ်များကို စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းခွဲ၍ ချီတက်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် မြင်းတပ်များကို ရှေ့မှ စစ်စမ်းချီစေရာ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကို တွေ့ပြီအမှတ်ဖြင့် အတင်းလိုက်လံတိုက်ခိုက်ကြရာ၊ အသင့်စောင့်နေသည့် ကျန်တပ်များနှင့် တောတွင်းရှိ ဆင်တပ်များပါ တစ်ပြိုင်နက် ထွက်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် ရှမ်းတပ်များ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် သုံးဆယ်စား၊ ရောက်စောက်စားနှင့် နောင်မွန်စား စော်ဘွားများကို ဆင်နှင့်တကွ ဖမ်းဆီးရမိပြီး၊ တိုက်ဆင် ၆၀၊ မြင်း ၃,၀၀၀ ကျော်နှင့် စစ်သည် ၂,၀၀၀ ကျော်တို့ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းလည်း ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အလွန်အားရတော်မူသဖြင့် မင်းညီမင်းသားတို့၏ အဆောင်အယောင်ရှိသမျှကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်မှာမူ အညံ့ခံခြင်းမရှိဘဲ အပြတ်ခုခံကာ ရခိုင်မှ စစ်ကူအလာကို စောင့်ဆိုင်းနေဆဲဖြစ်သည်တည်း။<ref name="Twin"/> ==== ချီတက်လာသည့် ရခိုင်စစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း ==== ရခိုင်ဘုရင်သည်လည်း ညီတော် မင်းအောင်လှအား တိုက်ဆင် ၁၀၀၊ မြင်း ၂၀၀၊ စစ်သည် ၅၀,၀၀၀ နှင့် ကြည်းကြောင်း၊ သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းကို ကတ္တူလွန်းကြင်လှေ ၇၀၀၊ စစ်သည် ၇၀,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှ စစ်ကူစေလွှတ်ခဲ့သည်။ စစ်ကူပို့သည့်အကြောင်းကို ပြည်မင်းခေါင် သိစေရန် စာရေး၍ သံစေလွှတ်ရာတွင် ဟံသာဝတီတပ်က ကြားဖြတ်ဖမ်းဆီးမိသဖြင့် အကြောင်းစုံကို သိရှိသွားခဲ့သည်။ ရခိုင်ရေတပ်ကို တားဆီးရန်အတွက် ပုသိမ်စား သမိန်ဗြပိုက်၊ မြောင်းမြစား သမိန်ပရူ၊ ခဲပေါင်စား သမိန်သံကျယ်၊ ဒလစား သီရိဇေယျနော်ရထာတို့ကို အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် မိမိတို့မြို့အသီးသီးသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ကာ ခုခံစေခဲ့သည်။ နောက်တွင် ဥယျာဉ်ပုကြောင်းမှ ချီတက်လာသည့် ရခိုင်ဘုရင့်ညီ၏ ကြည်းတပ်ကို ပြည်မြို့သို့ အရောက်မခံတော့ဘဲ၊ ရှမ်းစော်ဘွားများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သကဲ့သို့ပင် စစ်သုံးကြောင်းခွဲ၍ စစ်မြူကာ ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် 'ရဲဘုန်းစုံ' ဆင်ကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်သဖြင့် ရခိုင်စစ်တပ်လည်း ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့ရပြန်သည်။ ထိုသတင်းကို ကြားသိရလျှင် ပုသိမ်နှင့် မြောင်းမြမြို့များသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရခိုင်အိမ်ရှေ့မင်းသည်လည်း ဆက်လက်ကူညီရန် အကြောင်းမထူးတော့ဟု ယူဆကာ တပ်ဆုတ်ပြန်သွားခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> ==== ဘုရင့်နောင်အား ချီးမြှောက်ခြင်းနှင့် ပြည်ဘုရင် အညံ့ခံခြင်း ==== ဤသို့ စွမ်းစွမ်းတမံ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား အိမ်ရှေ့မင်း၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံး ပေးအပ်ကာ ချီးမြှောက်ခဲ့သော်လည်း အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် တရားဝင် အမိန့်ပြန်၍ သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းမူ မဟုတ်ပေ။ နောက်ဆုံးတွင် ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်သည် အသက်ဘေးမှ ချမ်းသာခွင့်ပြုလျှင် အညံ့ခံမည့်အကြောင်းကို ဆရာတော်များမှတစ်ဆင့် အရေးဆိုလာသဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းက လက်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက် မင်းခေါင်အား မိဖုရားနှင့်တကွ တောင်ငူသို့ ပို့ဆောင်စေပြီး မင်းရဲသီဟသူ (တောင်ငူဘုရင်ခံ) အား စောင့်ကြပ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် မိမိ၏ အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာအား မင်းမြောက်တန်ဆာ အဆောင်အယောင်များ ပေးအပ်၍ ပြည်မြို့၏ ဘုရင်ခံအဖြစ် နန်းတင်ကာ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> == အင်းဝနှင့် စစ်ခင်းခြင်း == === အင်းဝနန်းတွင်း အပြောင်းအလဲများ === တပင်ရွှေထီး၏ နယ်ပယ်သည် တောင်ငူ၊ ပြည်နှင့် ဟံသာဝတီ မွန်သုံးရပ်အထိ ကျယ်ပြန့်လာချိန်တွင် [[အင်းဝ]]၌မူ ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွား၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု၊ ဘာသာမဲ့တစ်ပါးကဲ့သို့ ရဟန်းသံဃာတော်များကို သတ်ဖြတ်မှုနှင့် အဆင်အခြင်မဲ့ ရမ်းကားမှုများကြောင့် တစ်နံပါတ်လုံး မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေရရှာသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာမှူးမတ်ကြီး ဖြစ်သူ [[မင်းကြီးရန်နောင်]] သည် သိုဟန်ဘွားအား သင်္ကြန်မင်္ဂလာပြုရန် လှည့်ဖျားခေါ်ဆောင်ပြီး ကိုယ်တိုင်ပင် ဓားဖြင့် ခုတ်သတ်ခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> မှူးမတ်များက မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတက်ရန် ဝိုင်းဝန်းလျှောက်ထားကြသော်လည်း လက်မခံဘဲ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းအား နန်းအပ်ရန် မိန့်ကြားကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ သက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းသည် အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းယူစိုးစံခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် စော်ဘွားအပေါင်းကို စည်းရုံးကာ ပြည်မြို့ကို ဦးစွာတိုက်ခိုက်ပြီး တောင်ငူကိုပါ သိမ်းပိုက်ရန် စီမံခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်သို့ချီတက်သည့် စော်ဘွားတို့၏ တပ်ကြီးတွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၃၀၀၊ လှော်ကားကြော့လှေ ၃၀၀၊ ကုန်လှေ ၅၀၀ နှင့် စစ်သည် ၁၂၀,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှလည်းကောင်း၊ တိုက်ဆင် ၁,၂၀၀၊ မြင်း ၁၀,၀၀၀ နှင့် စစ်သည် ၁ Hex,၀၀၀ (၁၆၀,၀၀၀) ဖြင့် ကြည်းကြောင်းမှလည်းကောင်း ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Kala"/> === ပြည်မှ သတိုးဓမ္မရာဇာ ခုခံခြင်းနှင့် ဟံသာဝတီမှ စစ်ကူချီတက်ခြင်း === ပြည်ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာသည် စော်ဘွားတပ်ကြီး ချီတက်လာသည်ကို သိရှိလျှင် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီးမင်းထံသို့ လူစေလွှတ်ကာ စစ်ကူတောင်းခံခြင်း၊ ပြည်မြို့ကို ခိုင်ခံ့နိုင်သမျှ ခိုင်ခံ့အောင် စီစဉ်ခြင်းနှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ စော်ဘွားများ ရောက်ရှိလာသောအခါ မြို့ကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ် ဟံသာဝတီမှ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အောက်ပြည်အောက်ရွာရှိ မွန်၊ မြန်မာ၊ ကရင် စစ်သည်ရဲမတ် ရှိသမျှကို စုစည်းကာ ရေတပ်၊ ကြည်းတပ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီး၏ ဘုရင့်ရေတပ်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၂ တပ်တွင် လှေကြီးမျိုးစုံ ၈၀၀၊ လှော်ကားသံလှေ ၃၀၀၊ ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀၀ နှင့် စစ်သည် ၉၀,၀၀0 ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင် ဦးစီးသည့် ကြည်းတပ် ၉ တပ်တွင် ဆင် ၈၀၀၊ မြင်း ၂,步00 (၂,၀၀၀) နှင့် စစ်သည် ၁၂၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သာယာဝတီသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်လုံး ပေါင်းစည်းကာ တပ်ချရပ်နားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> === ပြည်တိုက်ပွဲ === ပြည်မြို့ရှိ ရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဟံသာဝတီတပ်မတော် ချီတက်လာသည်ကို ကြားသိရလျှင် စစ်နှစ်ဖက်ညှပ်တိုက်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ပြည်မြို့မှ မြောက်ဘက်သို့ တပ်ဆုတ်သွားခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်သည် စစ်မြူသောအားဖြင့် တိုက်လှေကြီး ၄၀ တွင် စစ်သည် ၄,၀၀0 နှင့် အမြောက်ကြီးများကို တင်ဆောင်ကာ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်စေခဲ့သည်။ စော်ဘွားတို့လည်း အင်အားနည်းသည်ဟု ထင်မှတ်ကာ လှေများဖြင့် ပေါ့လျော့စွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ၊ ဘုရင့်နောင်က အမြောက်များဖြင့် အပြင်းအထန် ပစ်ခတ်သဖြင့် ရှမ်းတို့၏ လှေတပ်ကြီး နစ်မြုပ်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ လှေတပ်ပျက်သွားသောအခါ ဟံသာဝတီတပ်များသည် မြေထဲနှင့် သရက်မြို့တိုင်အောင် ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်မကြာမီ အင်းဝမှ ရိက္ခာများ ဆက်လက်မလာနိုင်တော့သဖြင့် စော်ဘွားတို့ တပ်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်က ကြည်းကြောင်း၊ တပင်ရွှေထီးက ရေကြောင်းမှ အသီးသီး လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ စော်ဘွားများ အကျအဆုံးများပြားကာ ဟံသာဝတီဘက်မှ လူသူသုံ့ပန်းများစွာ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် စလင်း၊ စလေ၊ ပုခန်းငယ်၊ ရွာသာနှင့် [[ပုဂံ]]မြို့များတိုင်အောင် ချီတက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မိမိ၏ မှူးမတ်များကို အပိုင်စားပေးခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် အနီးအပါးမှ သစ္စာခံလာသူများကို စည်းစိမ်မပျက် ချမ်းသာပေးကာ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ချီတက်ခဲ့လေသည်။<ref name="Kala"/> == ရာဇဘိသေကခံခြင်း == === သာသနာရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း === သက္ကရာဇ် ၉၀၆ ခုနှစ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဟံသာဝတီအနောက်ဘက် မွန်ကျောင်းတွင် ကျောင်းတော်ကြီး ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ပြီး၊ [[မွန်သံဃရာဇာ|မွန်ဆရာတော်]]အား "မဟာသံဃရာဇာ" ဟု ဘွဲ့တော်ဆက်ကပ်ကာ သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် အလှူကြီးပေး၍ သဘင်ခံခဲ့သည်။ ဆင်မြိုတွင် စေတီတော်တည်ထားကိုးကွယ်ပြီး တံတိုင်း ၄ ဖက်တွင် ရွှေကျောင်း ၄ ဆောင် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> === တပင်ရွှေထီးနှင့် ခေမနော === ထိုသို့ ဟံသာဝတီတွင် စိုးစံနေစဉ်အတွင်း "ခေမနော" အမည်ရှိ နွားမမှ မွေးဖွားသည်ဟု ဆိုကြသော မိန်းမပျိုလေးတစ်ဦး၏ သတင်းသည် အလွန်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ (အမှန်စင်စစ်တွင်မူ တစ်စုံတစ်ဦးက မွေးဖွားပြီး နွားခြံအတွင်း လာရောက်စွန့်ပစ်သွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်နိုင်သည်။) သူမကို "မကျိုကို" အမည်ရှိ သူဌေး၏ခြံအတွင်း၌ တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး သူဌေးက သမီးအရင်းကဲ့သို့ မွေးစားထားခြင်းဖြစ်သည်။ အသက် ၈ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသော်လည်း အလွန်ပင် ချောမောလှပကြောင်း ထင်ရှားလှသည်။ တစ်နေ့တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းကြီး ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်ခွာလာစဉ် ခေမနောနှင့် တွေ့ဆုံမိရာ ၎င်းအား မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေမနောသည် ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့်ပင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ မိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။<ref name="Kala"/> === မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းနှင့် ရာဇဘိသေကခံခြင်း === မိဖုရား ခေမနော၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ "မွန်တို့အရပ်တွင် မြန်မာတို့ ထီးနန်းထူထောင်ရန် မဖြစ်နိုင်၊ မွန်တို့သာ မင်းပြုကိန်းရှိသည်" ဟု အတိတ်တဘောင် ပေါ်ထွက်လာခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းဆိုသည်မှာ အရှေ့နဖူးပေါ်တွင် တစ်လက်မခန့် ဆံပင်ချန်၍ အညီအညာ ဖြတ်ကာ၊ နောက်ဘက်တွင် ကုလားဆံထုံးကဲ့သို့ ထုံးဖွဲ့ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မွန်၊ မြန်မာ မှူးမတ်များ ခြံရံလျက် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံးနှင့် မွန်မင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံးကို လက်ဝဲ၊ လက်ယာ ခင်းကျင်းစေပြီးလျှင် [[ဘိသိတ်|ရာဇဘိသေက]]ခံကာ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားကို ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီး တစ်လအကြာတွင် ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ သွားရောက်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီးကို ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူ ပူဇော်ခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == ရခိုင်သို့ စစ်ချီခြင်း == === ရခိုင်သို့ စစ်ချီရန် ပြင်ဆင်ခြင်း === တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ပြည်မြို့ကို အလိုတော်ပြည့်ပြီးနောက်၊ ပြည်တိုက်ပွဲတွင် ရခိုင်မင်း [[မင်းဗာကြီး]]က ပြည်မင်းဘက်မှ စစ်ကူပေးခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ရခိုင်ပြည်နယ်ကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ချီခဲ့သည်။ ရေကြောင်းတပ်တွင် တပ်ပေါင်း ၁၅ တပ် ပါဝင်ပြီး၊ အင်အားမှာ တိုက်လှေကြီး ၇၀၀၊ လှော်ကားသံလှေ ၅၀၀၊ ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀၀ နှင့် စစ်သည်တော် ၃၅၀,၀၀၀ အထိ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင် ဦးဆောင်သည့် ကြည်းတပ်တွင် တပ်ပေါင်း ၂၀ ပါဝင်ပြီး၊ အင်အားမှာ တိုက်ဆင် ၆၀၀၊ မြင်း ၂,၀၀၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်သည်။ တောင်ငူ-ဟံသာဝတီ တပ်မတော်ကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၉၀၈ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၄ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဟံသာဝတီမှ စတင်ချီတက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> === ရခိုင်စစ်ပွဲ ဖြစ်စဉ်များနှင့် ဆုတ်ခွာခြင်း === ခရစ်နှစ် ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တောင်ငူတပ်ရင်းလေးခု (လူ ၄,၀၀၀၊ မြင်း ၁၀၀၊ ဆင် ၁၀ ကောင်) သည် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ရှေ့ပြေးကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ ဘုရင့်ညီတော် မင်းအောင်လှ ဦးဆောင်စောင့်ကြပ်သော ရခိုင်ပြည်၏ ဒုတိယမြို့ဖြစ်သည့် [[သံတွဲမြို့]]သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ဘုရင် မင်းမြတ်သည် ကျူးကျော်သူများကို မောင်းထုတ်ရန် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် စစ်သည်များကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၅၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ငူသည် ကြီးမားသောအင်အားဖြင့် ရေကြောင်းမှပါ ထပ်မံကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာခဲ့ရာ (လူ ၁၉,၀၀၀၊ မြင်း ၄၀၀၊ ဆင် ၆၀၊ စစ်သင်္ဘော ၈၀၊ သံချပ်ကာစစ်သင်္ဘော ၅၀၊ ကုန်တင်သင်္ဘော ၁၀ စီး) ပါဝင်ပြီး ရခိုင်တောင်ပိုင်းကို လျင်မြန်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]]၏ ကုန်းမြေနှင့် ရေတပ်တပ်ဖွဲ့များက စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခုခံခဲ့သော်လည်း တောင်ငူတပ်များ၏ အရှိန်ကို မထိန်းနိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ငူတပ်များသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့နှင့် မနီးမဝေးရှိ မြို့တော်ဟောင်း လောင်ကြီးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် တောင်ငူတပ်များသည် ရခိုင်စစ်တပ်ကို လောင်ကြီးမှ နှင်ထုတ်ကာ ခိုင်ခံ့လှသော ရခိုင်မြို့တော် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြောက်ဦးမြို့အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းခံတပ်များကိုပင် ဖောက်ဖျက်နိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ရခိုင်မင်းဗာကြီးက မြို့၏ ရေလှောင်ကန် (ဆည်) များကို ဖွင့်ချလိုက်သောအခါ တစ်ပြင်လုံး ရေလွှမ်းသွားသဖြင့် တောင်ငူတပ်များ အခက်ကြုံခဲ့ရသည်။<ref name="Phayre">Phayre, Sir Arthur P. (1883). ''History of Burma''. London: Trübner & Co.</ref> တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ကာလရှည်ကြာ ဝိုင်းရံထားရန် ဆန္ဒမရှိတော့သည့်အပြင်၊ မင်းဘင် (မင်းဗာကြီး) နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များသည် သုံးရက်အကြာတွင် မြောက်ဦးမှ ဆုတ်ခွာလာခဲ့ပြီး ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့မှတစ်ဆင့် ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။<ref name="Phayre"/> {{Ref_Rakhine|မြန်မာရာဇဝင်အချို့တွင်မူ အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယား (ထိုင်း) တို့က တောင်ငူနယ်စပ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးမြို့ကို ဝန်းရံထားရာမှ အလျင်အမြန် တပ်ဆုတ်ပြန်ရခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Hmannan2"/>}} == ယိုးဒယားနှင့် စစ်ခင်းခြင်း == မြန်မာတို့လက်တွင်းသို့ အယုဒ္ဒယနေပြည်တော်ကြီး ကျရောက်ခဲ့စဉ်က ထိုင်းရာဇဝင်များတွင် မြန်မာဘုရင် (တပင်ရွှေထီး) အား "လျာမဲဘုရင်" (လျှာနက်မင်း) ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ် ထိုခေတ်ကာလက ယိုးဒယားကို စစ်ပြုခဲ့သည့် မြန်မာဘုရင် နှစ်ပါးရှိရာ တစ်ပါးမှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ပါးမှာ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ ရာဇဝင်ကို ပီပြင်စွာ ရှင်းထုတ်မှုအရ ဗမာ "လျာမဲဘုရင်" မှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ခရစ်နှစ် ၁၅၁၆ ခုနှစ် တစ်နေ့သော နံနက်လင်းအားကြီးအချိန်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖွားမြင်စဉ် လျှပ်တပြက်အတွင်း ဘုရင့်လက်နက်တိုက်တော်မှ ဓားလှံများ လျှပ်စီးကဲ့သို့ အရောင်တလျှပ်လျှပ် တောက်ပကုန်သဖြင့် ဟူးရားအမတ်များက ကုမာရကိုယ်တော် လူလားမြောက်လျှင် ကြီးမြတ်သည့် အဂ္ဂဗျူဟာရှင် (စစ်ဘုရင်) ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> === စစ်ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် ထားဝယ်တိုက်ပွဲ === သက္ကရာဇ် ၉၀၈ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် ရခိုင်သို့ ချီတက်နေကြောင်း ကြားသိရလျှင် အယုဒ္ဒယမင်း ဗြသာဓိရာဇာ (မဟာချက္ကရဖက်) သည် အခွင့်ကောင်းယူ၍ [[ထားဝယ်မြို့|ထားဝယ်]]နှင့် [[ရေးမြို့]]များကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်။ ထားဝယ်စားသည် မခုခံနိုင်သဖြင့် ရေးမြို့သို့ ဆုတ်ခွာကာ ပူးပေါင်းခဲ့ရသည်။ နောက်တွင် မြို့စားနှစ်ဦးတို့က မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးထံ လူစေလွှတ်၍ အကြောင်းကြားသဖြင့် ဗညားဦးက ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့ စာပို့ကာ လျှောက်တင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> ထို့ကြောင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အရှေ့ဘက်မှ မြို့စားရွာစားများကို စုစည်းကာ တပ်ကြီးဖွဲ့စေခဲ့သည်။ ရေတပ်တွင် မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်အပ်ပြီး လှေကြီး ၁၀၀၊ လှေငယ် ၃၀၀၊ စစ်သည် ၄၀,၀၀၀ ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြည်းတပ်တွင် မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးအား တပ် ၈ တပ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ ဆင် ၂၀၀၊ မြင်း ၂,၀၀၀၊ စစ်သည် ၈,၀၀၀ ဖြင့်လည်းကောင်း ထားဝယ်သို့ ချီတက်နှိမ်နင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအခါ ယိုးဒယားတပ်များ ထားဝယ်မှ ဆုတ်ခွာ၍ တနင်္သာရီတွင် တပ်ချနေခဲ့သည်။ မော်လမြိုင်စားဦးဆောင်သည့် တပ်များ "တောင်ပဘုံ" သို့ ရောက်ရှိလျှင် နှစ်ဖက်အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ကြရာ ယိုးဒယားမှ ကံပူရီစား ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး ယိုးဒယားအမတ်ဖြစ်သူ အောက်ဗြလဂွန်းအိန်မားကို အရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းလည်း အောင်ပွဲရသူများကို ချီးမြှင့်မြောက်စားပြီး ယိုးဒယားသို့ ကိုယ်တိုင်ချီတက်ရန် စစ်တပ်ကြီး ပြင်ဆင်ပြန်သည်။<ref name="Hmannan2"/> === တပ်ဖွဲ့၍ ယိုးဒယားသို့ ချီတက်ခြင်း === ယိုးဒယားသို့ ချီတက်ရာတွင် ရေတပ်မပါဘဲ ကြည်းတပ်သီးသန့်ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။ အင်အားမှာ တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင် ၂၀၀၊ မြင်း ၈,၀၀၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀,၀၀၀ (သို့မဟုတ် ကျမ်းအချို့အရ ၄,၀၀၀) ပါဝင်ပြီး၊ ပေါ်တူဂီကြေးစားစစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆွာရက်ဇ် ဒီမဲလို (Diogo Soares de Mello) နှင့် ကြေးစားပေါ်တူဂီစစ်သား ၄၀၀ ခန့်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်အတွင်းက မွန်တို့ဘက်မှ ကူညီဖူးသည့် နိုင်ငံခြားသားများနှင့် မုတ္တမစောဗညားထံတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည့် ပေါ်တူဂီများမှလွဲလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်များထံတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် နိုင်ငံခြားသားများ တရားဝင်အမှုထမ်းသည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ စစ်ချီလမ်းကြောင်းမှာ ဟံသာဝတီမှ [[မုတ္တမ]]၊ [[မော်လမြိုင်]]၊ ထိုမှ [[အတ္တရံမြစ်]]အတိုင်း ချီတက်ပြီး [[ဘုရားသုံးဆူတောင်ကြား]]ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ကံပူရီ (ယခု ကန်ချနဘူရီ) မှတစ်ဆင့် [[အယုဒ္ဒယ]] သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''.</ref> === တိုက်ပွဲများနှင့် အယုဒ္ဒယကို ဝန်းရံခြင်း === ပထမဆုံး တိုက်ပွဲသည် ကံပူရီတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ယိုးဒယားမင်းကိုယ်တိုင် ဦးစီးသော စစ်တပ်ဖြစ်သော်လည်း ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရရာတွင် ယိုးဒယားဘုရင် ထွက်ပြေးသဖြင့် တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားတော်နှင့် ညီတော်တို့ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ ထို့နောက် အယုဒ္ဒယမြို့တော်တိုင်အောင် ချီတက်တိုက်ခိုက်သော်လည်း မြို့ရိုးမြင့်မားပြီး မြို့ပတ်လည်တွင် ရေရစ်ဝိုင်းနေသည့်အတွက် အလွယ်တကူ မရနိုင်ဘဲ တစ်လကြာ ဝန်းရံထားခဲ့ရသည်။ ထိုအခါ အယုဒ္ဒယကို အင်အားချည့်နဲ့စေရန် ကျန်ယိုးဒယားမြို့များကို သိမ်းပိုက်မည်ဟု ကြံစည်ကာ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဝိုင်းရံထားသည့် တပ်များကို ရုပ်သိမ်း၍ "ကမန်ပိုက်" (Kamphaeng Phet) သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> === ယိုးဒယားမင်း၏ တပ်ကြီးကို အနိုင်ယူခြင်းနှင့် စစ်ပြေငြိမ်းခြင်း === တပင်ရွှေထီးတပ်များ အယုဒ္ဒယမြို့မှ ခွာသွားကြောင်း ကြားသိရလျှင် ယိုးဒယားမင်းသည် တပ်ကြီးသုံးတပ် ဖွဲ့စည်းကာ နောက်မှ ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်အား ရှေ့တပ်အဖြစ် ထားရှိပြီး မင်းတရားရွှေထီးသည် 'ဇေယျဒိသာ' ဆင်ကို စီးနင်း၍ တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ရှေ့ဖျားမှ ဘုရင့်နောင်တပ်သည် ရန်သူများနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ရင်ဆိုင်လိုက်ရသဖြင့် မင်းတရားကြီးတပ်ကို စောင့်ဆိုင်းရန် အချိန်မရတော့ဘဲ ယိုးဒယားတပ်နှင့် အပြင်းအထန် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းလုံးတွင် အပြတ်အသတ် အနိုင်တိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ယိုးဒယားတို့ တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားမက် "ဩယားလဂွန်းအိန်မား" ကို ဆင်နှင့်တကွ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သုံ့ပန်းအမြောက်အမြားကိုလည်း တပင်ရွှေထီးထံ ဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်သဖြင့် ဆုလာဘ်များ ပေးသနားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရဲရင့်စွာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့် ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ဇေယျသီဟ (နောင်တွင် [[နန္ဒဘုရင်|ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင်]]) ကိုလည်း "မင်းရဲကျော်စွာ" ဘွဲ့ အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref> တောင်ငူတပ်များ ကမန်ပိုက်သို့ ဆက်လက်ချီတက်၍ မြို့ကိုသိမ်းပိုက်ကာ တပ်ချနေစဉ် ယိုးဒယားမင်းထံမှ သံတမန် ၂ ဦး ရောက်ရှိလာပြီး သစ္စာခံမည့်အကြောင်း၊ တိုက်ဆင် ၃၀၊ ငွေဒင်္ဂါး ၃၀၀ နှင့် တနင်္သာရီဆိပ်ကမ်းမှ ရရှိသည့် အခွန်တော်များကို နှစ်စဉ် ဆက်သမည်ဖြစ်ကြောင်း လျှောက်ထားလာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဆင်ဖြူတော်နှစ်စီးကိုလည်း ဆက်သလာသဖြင့် စစ်ပြေငြိမ်းရန် သဘောတူညီခဲ့ပြီး၊ ယိုးဒယားမင်း၏ ညီတော်များဖြစ်ကြသည့် ဩယားပိဿလောက် (Phitsanulok) နှင့် ဩယားသုဝဏ္ဏလောက် (Sawankhalok) တို့ကို ဓားစာခံအဖြစ် ဟံသာဝတီသို့ လိုက်ပါစေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် တပ်မတော်ကြီးကို ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်လှည့်လည်ခဲ့ရာ သက္ကရာဇ် ၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> == မင်းတရားရွှေထီး အကျင့်ပျက်ပြားလာခြင်း == မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ချဲ့ထွင်ခဲ့သော တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ယိုးဒယားစစ်ပွဲအပြီး မကြာမီကာလအတွင်းမှာပင် အရက်သေစာ၏ ကျေးကျွန်ဖြစ်လာခဲ့ရသည်။ ထိုသေရည်သေရက်ကို ထူးခြားစွာ ဖော်စပ်ဆက်သသူမှာ ပေါ်တူဂီစစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆွာရက်ဇ်၏ တူတော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မင်းလိုလိုက်၍ ပြောဆိုတတ်သည့်အပြင် သေနတ်ပစ်လည်း အလွန်ကျွမ်းကျင်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းက သဘောကျကာ နန်းတွင်းသူတစ်ဦးနှင့်ပင် လက်ထပ်ပေး၍ ချီးမြှောက်ထားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သေရည်ချက်အတတ်ဖြင့် ဖော်စပ်သော အရက်များကို နေ့စဉ်သုံးဆောင်ရာမှ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အကြီးအကျယ် စွဲလမ်းသွားခဲ့ပြီး တိုင်းရေးပြည်ရာများကို လစ်ဟင်းလာခဲ့သည်။<ref name="Harvey"/> မင်းတရားကြီးသည် ညီလာခံမထွက်နိုင်တော့သည့်အပြင် မှူးမတ်များက အရေးကြီးကိစ္စများ လျှောက်တင်တိုင်း ဘုရင့်နောင်အားသာ လွှဲပြောင်းဆုံးဖြတ်စေခဲ့သည်။ မှူးမတ်တို့က ဘုရင့်နောင်အား ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ရန် ဝိုင်းဝန်းလျှောက်ထားကြသော်လည်း ဘုရင့်နောင်က သစ္စာစောင့်သိသောကြောင့် လက်မခံခဲ့ပေ။ နောက်တွင် ဘုရင့်နောင်က ထိုပေါ်တူဂီလူမျိုးအား ရွှေငွေအမြောက်အမြားပေးကာ သင်္ဘောတစ်စီးဖြင့် တိုင်းပြည်ပြင်ပသို့ ပြန်လည်နှင်ထုတ်လိုက်ရသည်။ ထိုသို့ရှိစဉ် တောင်ငူဘုရင်ခံဖြစ်သူ မင်းရဲသီဟသူ ([[မင်းကြီးဆွေ]]၊ ဘုရင့်နောင်၏ဖခင်) နတ်ရွာစံသဖြင့်၊ လစ်လပ်သွားသော တောင်ငူဘုရင်ခံရာထူးကို ဘုရင့်နောင်၏ ညီဖြစ်သူ [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]] အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်ကိုမူ "ငါနှင့်တစ်ကိုယ်တည်း ဖြစ်သည်၊ မြို့စားရာထူးများ အထွေအထူး ပေးရန်မလို" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> == တပင်ရွှေထီး၏ နောက်ဆုံးနေ့များ == === မွန်တို့ ပုန်ကန်ခြင်း === တပင်ရွှေထီးမင်း အကျင့်ပျက်ပြားနေချိန်တွင် ဟံသာဝတီရှိ မှူးမတ်များနှင့် ပြည်သူများသည် ဘုရင့်နောင်ကိုသာ အားကိုးအားထား ပြုကြရသည်။ ထိုစဉ် မွန်တိုင်းရင်းသားများထဲမှ [[သမိန်ထောရာမ]] ခေါင်းဆောင်၍ ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သမိန်ထောရာမသည် မွန်မင်း [[ဒုတိယဗညားရံ]] အိမ်နိမ့်စံဘဝက မထင်မရှား မွေးဖွားခဲ့သည့် သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ မွန်မင်းမျိုးရိုးဟုဆိုကာ ရဟန်းလူထွက်၍ ပုန်ကန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အလွန်ဇွဲသတ္တိရှိသူအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ မွန်တို့က "မကော်" တွင် တပ်ချနေကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ဘုရင့်နောင်က ညီတော် နန္ဒယောဓာနှင့် မှူးမတ်များကို စေလွှတ်တိုက်ခိုက်စေရာ သမိန်ထောရာမ တပ်ပျက်၍ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ သို့သော် သမိန်ထောရာမသည် သန်လျင်စား နန္ဒကျော်ထင် (ဘုရင့်နောင်၏ညီ) ဟံသာဝတီသို့ ရောက်ရှိနေခိုက် သန်လျင်မြို့ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်၍ အခိုင်အလုံ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ပုန်ကန်မှု ကြီးထွားလာသည်ကို တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် ချီတက်နှိမ်နင်းမှသာ ပြီးလွယ်မည်ဟုဆိုကာ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် မင်းတရားကြီး၏ လုံခြုံရေးကို စိတ်မချသဖြင့် ညီတော် တောင်ငူစား [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]၊ မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန် နှင့် အပါးတော်ခစားသည့် မွန်အမတ် [[သမိန်စောထွတ်]] တို့ကို မင်းကြီးအား သေချာစွာ စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ပေးအပ်၍ စစ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> === သမိန်စောထွတ် အကောက်ကြံခြင်းနှင့် မင်းတရားကြီး လုပ်ကြံခံရခြင်း === အပါးတော်ခစားသူ သမိန်စောထွတ်သည် မွန်တိုင်းရင်းသားဖြစ်သည့်အလျောက် မိမိတို့ဒေသကို မြန်မာတို့ လာရောက်စိုးစံနေသည်ကို မကျေနပ်သဖြင့် အခွင့်အခါကောင်းကို စောင့်ဆိုင်းနေသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တပင်ရွှေထီးမင်းကို လှည့်စားရန် ပုဏ္ဏားဟူးရားများကို လာဘ်ထိုး၍ "မင်းကြီးဇာတာမသန့်သဖြင့် ဟံသာဝတီနန်းတော်မှခွာ၍ အရပ်တစ်ပါးတွင် ယာယီစံသင့်သည်" ဟု လျှောက်တင်စေခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းလည်း ယုံကြည်သဖြင့် သမိန်စောထွတ် လျှောက်တင်သည့်အတိုင်း "ပန်းတရော်" တွင် ယာယီနန်းဆောက်၍ စံမြန်းခဲ့သည်။ ညီတော် သီဟသူနှင့် စောလဂွန်းအိန်တို့ တားဆီးသော်လည်း မရခဲ့ပေ။ ထို့နောက် သီဟသူအား ဟံသာဝတီနန်းစောင့်အဖြစ် ထားရစ်ကာ၊ သမိန်စောထွတ်သည် မင်းကြီးကို လှည့်ဖြား၍ ဟံသာဝတီနှင့် ဝေးရာ "ရခိုင်တပ်" (စစ်တောင်းအနီးရှိ တပ်စခန်းနေရာ) သို့ ပြောင်းရွှေ့စံစေခဲ့သည်။ ရခိုင်တပ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ "ဆင်ဖြူတော် ပေါ်ထွက်သည်" ဟု အယုံသွင်းပြီး၊ မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန်ကို ဆင်ဖြူဖမ်းရန် လူအင်အားနှင့်တကွ စေလွှတ်လိုက်ပြန်သဖြင့် မင်းကြီးအနားတွင် စိတ်ချရသည့် မှူးမတ်မရှိတော့ပေ။ တပ်ကိုလည်း "ကသာ" (စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းအနီး တောအုပ်တစ်ခု) သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်း၍ အင်ကလိန်ဘုရားအနီး၌ တပ်တည်ခဲ့သည်။ သမိန်စောထွတ်သည် မိမိ၏ ညီနှစ်ဦးကိုလည်း မင်းကြီးအနားတွင် ဓားလွတ်ကိုင် အစောင့်အဖြစ် ခစားစေခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် အနားတွင် ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် မြန်မာမှူးမတ်များ မရှိတော့သည့်အချိန်၌ သမိန်စောထွတ်နှင့် ညီနှစ်ဦးတို့သည် သက္ကရာဇ် ၉၁၂ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ ညဉ့် ၃ ချက်တီးအကျော် (သန်းခေါင်ကျော်အချိန်) တွင် အိပ်ပျော်နေသော တပင်ရွှေထီးမင်းတရားကြီး၏ လည်ပင်းကို ဓားဖြင့် ဖြတ်တောက်၍ လုပ်ကြံခဲ့ရာ မင်းတရားကြီး နတ်ရွာစံလွန်ခဲ့ရရှာလေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == အကျဉ်းချုပ် == "မင်းတရားရွှေထီး" သို့မဟုတ် ထိုင်းရာဇဝင်တွင် "လျှာနက်မင်း" ဟု ထင်ရှားလှသော တပင်ရွှေထီးမင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် (တောင်ငူဟံသာဝတီအင်ပါယာ) ကို စတင်မျိုးစေ့ချ တည်ထောင်ခဲ့သည့် ဧကရာဇ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်မျှဖြင့် နန်းတက်ခဲ့ပြီး၊ အသက် ၃၅ နှစ်၊ နန်းသက် ၂၀ အဝင်တွင် လုပ်ကြံခံရ၍ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် မိမိ၏ သက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်မိဖုရားကိုမျှ တရားဝင် မိဖုရားခေါင်ကြီးအဖြစ် မမြှောက်စားခဲ့ခြင်း၊ အသက် ၈ နှစ်မျှသာ ရှိသေးသည့် မွန်မိန်းမပျို ခေမနောကို မိဖုရားအဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်းနှင့် နောက်ဆုံးတွင် အရက်သေစာကြောင့် ဘဝပျက်ခဲ့ရခြင်းတို့မှာ ထူးခြားချက်များ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ယိုးဒယား (ထိုင်း) ကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး မြန်မာဘုရင်အဖြစ် သမိုင်းတွင်ပြီး၊ တိုက်ခဲ့သမျှ စစ်ပွဲတိုင်းတွင် ရှုံးနိမ့်ခြင်းမရှိဘဲ အောင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အနီးကပ်အမှုထမ်း သမိန်စောထွတ်ကို အယုံလွန်ခဲ့မိသဖြင့် အသက်ဆုံးပါးခဲ့ရရှာသည်။<ref name="Kala"/> == နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်စဉ်များ == တပင်ရွှေထီးမင်း နတ်ရွာစံပြီးနောက် တောင်ငူအင်ပါယာကြီးသည် ခဏတာ ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ သမိန်စောထွတ်သည် "သမိန်စက္ကဝေါ" ဘွဲ့ခံကာ စစ်တောင်းနှင့် ဟံသာဝတီတွင် မင်းပြုခဲ့သည်။ တောင်ငူစား သီဟသူသည်လည်း ဟံသာဝတီကို စွန့်ခွာ၍ တောင်ငူသို့ ပြန်ပြေးကာ "မင်းခေါင်" ဘွဲ့ဖြင့် သီးခြားမင်းပြုခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင်လည်း ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာက "သတိုးသူ" ဘွဲ့ဖြင့် လွတ်လပ်သော မင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သမိန်ထောရာမသည်လည်း မုတ္တမဒေသတွင် အင်အားစုစည်းကာ သမိန်စောထွတ်နှင့် ပြိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် [[ဒလ]]မြို့၌ ရောက်ရှိနေသော စစ်သူကြီး '''[[ဘုရင့်နောင်]]''' သည် မွန်အမှုထမ်းများကို သစ္စာပေး စည်းရုံးပြီး၊ တောင်ငူသို့ ဦးစွာချီတက်၍ မိမိ၏ညီတော် မင်းခေါင်ကို နှိမ်နင်းကာ တောင်ငူကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် တောင်ငူမှ အင်အားကို အခြေခံကာ [[ပြည်]]၊ [[ဟံသာဝတီပဲခူး]] နှင့် [[အင်းဝ]] တို့ကို အဆင့်ဆင့် ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီး၊ [[ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ဟံသာဝတီအင်ပါယာကြီး) ကို အရှိန်အဟုန်မပျက် ဆက်လက်တည်ထောင် စိုးစံတော်မူခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} 3hjrhfgi0qno234dj8ko9axzej9bmkt 1036961 1036959 2026-06-09T04:34:58Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036961 wikitext text/x-wiki '''တပင်ရွှေထီး''' (၁၆ ဧပြီ ၁၅၁၆ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀) သည် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]၏ ဒုတိယမြောက် မင်းအဖြစ် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မိခင်နိုင်ငံတော်ငယ်ဖြစ်သော တောင်ငူနိုင်ငံကို စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအမြင်များဖြင့် ချဲ့ထွင်ကာ အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသော မြန်မာ့ပထဝီဝင်နယ်ပယ်ကို ပေါင်းစည်းပြီး [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] သို့မဟုတ် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ၎င်း၏ မွေးစားနောင်တော်လည်းဖြစ်၊ စစ်သေနာပတိလည်းဖြစ်သော [[ဘုရင့်နောင်]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ အောက်မြန်မာပြည် ဟံသာဝတီမွန်နိုင်ငံ၊ ပြည်မြို့ နှင့် အထက်မြန်မာပြည် ပုဂံဒေသတို့အထိ အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> {{Infobox royalty | name = တပင်ရွှေထီး | title = တောင်ငူမင်းဆက် စုကတေးမင်း၊ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်သူ | image = Tabinshwehti Nat.jpg | image_size = 230px | caption = အပြင်သုံးဆယ့်ခုနစ်မင်းနတ်စာရင်းဝင် တပင်ရွှေထီးနတ်ရုပ်တု | reign = ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၅၃၀ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ | coronation = ၁၅၃၁ (တောင်ငူ)<br>၁၅၄၁ (ပဲခူး)<br>၁၅၄၆ (ပုဂံ) | predecessor = [[မင်းကြီးညို]] | successor = [[ဘုရင့်နောင်]] | birth_date = ၁၆ ဧပြီ ၁၁၆ | birth_place = [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] | death_date = ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ (အသက် ၃၄ နှစ်) | death_place = [[ပန်းတနော်မြို့|ပန်းတနော်]]အနီး | burried = | spouse = ဓမ္မဒေဝီ (အဂ္ဂမဟေသီ)<br>ခလာသီရိ (ဟံသာဝတီမင်းသမီး)<br>ရာဇဒေဝီ | dynasty = [[တောင်ငူမင်းဆက်]] | father = [[မင်းကြီးညို]] | mother = ရတနာဒေဝီ (မြတ်လှ) | religion = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] }} တပင်ရွှေထီးကို တောင်ငူမင်းကြီး [[မင်းကြီးညို]]နှင့် သာမန်အရပ်သူ ခြုံစောင့်သမီး မြတ်လှ (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) တို့မှ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ "လုလင်ရဲခေါင်" ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်ငူထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီးနောက် ရှေးဟောင်းဗမာဘုရင်များ၏ ထုံးစံအတိုင်း မင်းကွန်းသျှင်ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို ဦးခေါင်းတွင် ဆံပင်တစ်ပင်တည်းသာ ရွှေကျစ်ဆံမြီးကျစ်၍ ထားရှိသောကြောင့် "တပင်ရွှေထီး" ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan"/> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ ပဋိပက္ခများကြောင့် နှစ်ဖက်နန်းတက်သည့် ဘုရင်များသည် စစ်ကို လိုလိုလားလားပင် ဆက်လက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ကာလရှည်ကြာ ငြိမ်သက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ထိုသို့ စစ်မီးရှည်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှစ်ဖက်သော မင်းဧကရာဇ်တို့၏ ဗဟိုအာဏာစက်မှာလည်း တစ်စစ အားနည်းလာပြီး လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်များက ခန့်ညားရိုသေမှု မရှိကြတော့ဘဲ အာဏာဖီဆန်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ဟံသာဝတီ (မွန်) တို့၏ ဒေသအတွင်း၌ ထူးခြားစွာ အင်အားကြီးထွားလာသည့် ပဒေသရာဇ် မရှိခဲ့သော်လည်း၊ အင်းဝပိုင်နက်အတွင်း၌မူ နန်းတွင်းဘုရင်ဖြစ်သူ [[ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိ]] အားနည်းလာခြင်းနှင့် မြောက်ဘက်မှ ရှမ်းစော်ဘွား (မိုးညှင်းစလုံ) တို့ မငြိမ်မသက်ဖြင့် အင်အားကြီးမားလာခြင်းတို့ကြောင့် သရေခေတ္တရာ (ပြည်)၊ တောင်တွင်းကြီးနှင့် ကေတုမတီ (တောင်ငူ) တို့မှ ပဒေသရာဇ်များသည် အင်းဝ၏ ဗဟိုအာဏာကို အတိအလင်းပင် ငြင်းပယ်ကာ သီးသန့်ထီးနန်းပြိုင်အဖြစ် စိုးစံလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထိုသို့သော ထီးနန်းပြိုင်များအနက် ကေတုမတီတောင်ငူမှ မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ [[မင်းကြီးညို]]မှာ အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်လာပြီး အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီ နှစ်ဖက်လုံးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် နန်းလျာဖြစ်မည့် သားတော် မထွန်းကားနိုင်ဖြစ်နေချိန်တွင် ဆင်အုံကန်ဆည်ဖို့ရာမှ ကောက်ယူလာသည့် ဝါးနွယ်ကုန်းကျေးရွာမှ သူကြီးသမီး ခင်ဦး (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) သည် သားတော် တပင်ရွှေထီးကို ဖွားမြင်လာခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် တပင်ရွှေထီးမင်း ဖွားမြင်ချိန်၌ အထွေထွေသော အံ့ဖွယ်နိမိတ်လက္ခဏာများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည့်အပြင်၊ ယိုးဒယား (ထိုင်း) သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင်လည်း မွေးဖွားရာ၌ လျှာပေါ်တွင် မဲနက်သည့် အစက်လက္ခဏာများ ပါလာသည့်အတွက် "လျှာနက်မင်း" (King with the Black Tongue) ဟုပင် ခေါ်တွင်မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Thai">Damrong Rajanubhab, Prince (2001). ''Our Wars with the Burmese''. Bangkok: White Lotus.</ref> ထို့ပြင် မွေးဖွားလာစဉ်က ဦးထိပ်တွင် ခမည်းတော် မင်းကြီးညိုကဲ့သို့ပင် ရွှေရောင်တောက်ပသည့် ဆံမျှင်တစ်ပင်တည်း ပါလာသည့်အတွက် မင်းကြီးညိုက အခြားသော ဗေဒင်ကျမ်းဂန်လာ အမည်များမပေးတော့ဘဲ "တပင်ရွှေထီး" ဟု ကိုယ်တော်တိုင် အမည်ပေးခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> မဟာသီရိဇေယျသူရ မင်းကြီးညိုသည် သက်တော် ၇၂ နှစ်၊ နန်းသက် ၄၆ နှစ်အရွယ် သက္ကရာဇ် ၈၈၇ (သို့မဟုတ် ၈၇၉ မူကွဲ)၊ နတ်တော်လဆန်း ၅ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ ညဦးချိန်တွင် ရုတ်တရက် နာဖျားကာ နတ်ရွာစံလေသည်။<ref name="Kala"/> မင်းကြီးညို နတ်ရွာစံလျှင် ချက်ချင်းပင် နေ့မကူးစေတော့ဘဲ ထိုည တစ်ချက်တီးအချိန်တွင် အသက် ၁၄ နှစ်သာ ရှိသေးသည့် တစ်ဦးတည်းသော သားတော် တပင်ရွှေထီးကို နန်းထက်သို့ တင်မြှောက်ကြလေသည်။ ထိုသို့ နန်းတက်ရာတွင် ရာဇဘိသေက ခံခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ "နန်းသိမ်းပွဲ" အဖြစ်သာ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် ဘိသိက်ခံကာ နန်းတက်ခြင်းကိုမူ နောင်တွင် ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အောင်မြင်ပြီးမှသာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုသို့ အသက်ငယ်ရွယ်လှသူ စိုးစံသော်လည်း အခြားသော မင်းပဒေသရာဇ်များက လာရောက် ရန်စစ်မပြုဝံ့ခဲ့သည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် တောင်ငူနိုင်ငံ၏ စစ်ရေးအင်အား ကြီးမားပုံကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် နန်းတက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မိမိကို နန်းရံစေမည့် မှူးမတ်များကို ဘွဲ့ထူးများနှင့် စည်းစိမ်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ မိမိ၏ အထိန်းတော်လည်းဖြစ်၊ ဖခင်၏ ပြည်ထောင်ဖက်လည်းဖြစ်သည့် [[မင်းကြီးဆွေ]] (ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင်) ကို မင်းရဲသိင်္ခသူဘွဲ့၊ ရှင်နီတာကို သတိုးဓမ္မရာဇာဘွဲ့၊ ရှင်သီဟကို စည်သူကျော်ထင်ဘွဲ့၊ ရှင်နတ်တော်ကို ဘယနန်သူဘွဲ့ စသည်ဖြင့် အသီးသီး ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထို့အတူ မိမိနှင့် နို့စို့ဖက် ညီအစ်ကိုအရင်းမျှ ချစ်ခင်ရသူ၊ မိမိ၏ အစ်မတော် [[သခင်ကြီး]]နှင့် ရည်ငံနေသူ ရှင်ရဲထွတ်အား '''[[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]''' ဟူသည့်ဘွဲ့ကို ပေးအပ်ကာ အစ်မတော် သခင်ကြီးနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ (၎င်းတို့သည် အမှန်ပင် ညီနောင်အရင်းကဲ့သို့ ချစ်ကြည်ကြသဖြင့် နောင်တွင် တပင်ရွှေထီးလွန်၍ ဘုရင့်နောင် နန်းတက်တော်မူသောအခါ၌လည်း တပင်ရွှေထီးကို ရည်ညွှန်း၍ "ညီတော်မင်းတရား" ဟု မကြာခဏ ထည့်သွင်းမြွက်ဟလေ့ရှိသည်။)<ref name="Kala"/> ထို့ပြင် ရှင်ရဲထွတ်၏ညီမ ခင်ဘုန်းစိုးနှင့် ရှင်နီတာ၏သမီး ခင်မြတ်တို့ကို မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူကာ လက်ဝဲလက်ယာ မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘိသိက်ခံ နန်းမတက်သေးသကဲ့သို့ပင် မည်သူ့ကိုမျှ မိဖုရားကြီးအရာ (အဂ္ဂမဟေသီ) မြှောက်စားခြင်း မရှိဘဲ နေခဲ့ရာ၊ ၎င်းမှာ တပင်ရွှေထီးမင်း၏ ထူးခြားသော ဘဝစရိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan2"/> == ရွှေမောဓောရင်ပြင်၌ နားထွင်းမင်္ဂလာပြုခြင်း == တပင်ရွှေထီးမင်းသည် နန်းတက်ပြီး နှစ်နှစ်ကျော်အကြာ၊ သက္ကရာဇ် ၈၉၄ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၂) သက်တော် ၁၇ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ မြန်မာ့ရိုးရာမင်းယောက်ျားတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း နားထွင်းမင်္ဂလာနှင့် သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာတို့ကို ပြုလုပ်ရန် အချိန်ကျရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၌ ရဲဝံ့စွန့်စားလွန်းသော အကြံအစည်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အခြားမဟုတ်၊ မိမိ၏ အဓိကရန်သူဖြစ်သော ဟံသာဝတီပဲခူးမင်း [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာစက်အောက်၌ ရှိသည့် ပဲခူးမြို့ရှိ ရွှေမောဓောစေတီတော် ရင်ပြင်တော်ပေါ်တွင် ထိုနားထွင်းမင်္ဂလာကို ရန်သူ့မျက်စိအောက်၌ ပြုလုပ်လိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> စစ်မီးမငြိမ်းသေးသည့် ရန်သူ့နယ်မြေအတွင်းသို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်မည့် အစီအစဉ်အပေါ် အချို့သော မှူးမတ်များက အလွန်အန္တရာယ်များလှသဖြင့် မလိုအပ်ဘဲ အသက်ကို မစွန့်စားရန် ဝိုင်းဝန်းတားမြစ် လျှောက်တင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ယောက်ဖတော် [[ကျော်ထင်နော်ရထာ]] (နောင်တွင် ဘုရင့်နောင်) ကမူ မင်းတရားကြီးတွင် ဆန္ဒရှိပါက သွားရောက်နိုင်ကြောင်း ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ရဲရင့်သန်မာသည့် လက်ရွေးစင် သူရဲကောင်းများနှင့်အတူ သွားသင့်ကြောင်း လျှောက်ထားရာ တပင်ရွှေထီးမင်းက သဘောကျသဖြင့် သူရဲကောင်းများ ရွေးချယ်စေခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> သူရဲကောင်းများကို စစ်ဆေးရွေးချယ်ရာတွင် အလွန်တင်းကျပ်ပြီး နာကျင်မှုကို အန်တုနိုင်စွမ်းရှိမရှိ စမ်းသပ်သည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ရွေးချယ်ခံမည့်သူများ၏ လက်မကို ထောင်စေလျက် လက်သည်းကြားတွင် အပ်စိုက်ပြီး တူနှင့် ရိုက်နှက်စေသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်စဉ် လက်မတွန့်သူ၊ မျက်နှာတစ်ချက်မျှ မပျက်သူများကိုသာ လက်ရွေးစင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Kala"/> ထိုသို့ စမ်းသပ်စစ်ဆေးရာတွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ သစ္စာတော်ခံ သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သူ "ဗလရဲထင်" မှာ အပ်နှင့်ရိုက်သည့်အခါ မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ မျက်နှာပျက်၍ လက်တွန့်သွားသဖြင့် အရွေးမခံရဘဲ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဗလရဲထင်သည် သူရဲကောင်းစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခြင်းခံရသဖြင့် အလွန်အရှက်ရကာ မိမိ၏ သတ္တိကို သက်သေပြလိုသောကြောင့် ဓားဖြင့် မိမိဝမ်းဗိုက်ကို ကိုယ်တိုင်ခွဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထွက်ကျလာသည့် အူစကို ဆွဲထုတ်ကာ အနီးတွင်ရှိနေသည့် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ လက်ထဲသို့ ကမ်းပေးပြီး ရင်ပြင်၌ ပတ်ပြေးရာ အူကုန်သောအခါမှ လဲကျသေဆုံးသွားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်ကို မြင်တွေ့ပြီးနောက် တပင်ရွှေထီးမင်းက မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသည့် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ပြု စကားဆိုခဲ့သည်။ {{Blockquote|“ငါ့ကျွန် ဗလရဲထင်ကား မိုက်သော်လည်း မိုက်လှ၏၊ သတ္တိမူကား မရှိချေ။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} ထိုသို့ ပြင်းထန်သော စမ်းသပ်မှုများအပြီးတွင် သေတွန်းကန်လဲ မတွန့်ဆုတ်မည့် လက်ရွေးစင် သူရဲကောင်း ၅၀၀ ကို ရရှိခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၉၄ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အဆိုပါ သူရဲကောင်း ၅၀၀၊ ကျော်ထင်နော်ရထာ ဦးဆောင်သည့် အမတ်ကြီးလေးကျိပ် (၄၀) တို့နှင့်အတူ ပဲခူးရွှေမောဓောစေတီတော်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ရွှေမောဓောစေတီတော်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာနှင့် သူရဲကောင်း ၅၀၀ တို့က စေတီတော်အောက်ခြေနှင့် လှေကားတော်များတွင် လက်နက်စွဲကိုင်ကာ လုံခြုံရေး အပြည့်ဖြင့် စောင့်ကြပ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပုဏ္ဏားတော် ရှစ်ဦးက စေတီတော်ရင်ပြင်ပေါ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းအား ရဲဝံ့တည်ငြိမ်စွာဖြင့် နားထွင်းမင်္ဂလာနှင့် သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာတို့ကို အောင်မြင်စွာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုအချိန်တွင် ပဲခူးဟံသာဝတီပြည့်ရှင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် မိမိ၏ နေပြည်တော်အနီးသို့ တောင်ငူမင်း လာရောက်ကာ ရန်စသကဲ့သို့ မင်္ဂလာပြုနေခြင်းကို သိရှိရသဖြင့် အလွန်အမျက်ဒေါသပြင်းထန်ကာ မိမိ၏ သေနာပတိ အမတ်ကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ နှစ်ဦးကို တပ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် စေလွှတ်ကာ ဝိုင်းဝန်းဖမ်းဆီး တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> နားထွင်းမင်္ဂလာ ကိစ္စအဝဝ ပြီးမြောက်သောအခါ ဝိုင်းရံထားသည့် မွန်တပ်များကို တပင်ရွှေထီးမင်းကိုယ်တိုင် "သတ္တရုဇေယျ" ဟူသော မြင်းကို စီးနင်းလျက် ရဲမတ်များနှင့်အတူ ရန်သူ့တပ်ထဲသို့ ရဲဝံ့စွာ ကြုံးဝါးထိုးဖောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များ၏ အံ့မခန်း ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ အားလျော့ကာ လွင့်စင်ကွဲပြားသွားခဲ့ရပြီး တပင်ရွှေထီးမင်းနှင့် စစ်သည်တော်များသည် တောင်ငူနိုင်ငံသို့ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းစွာဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာနိုင်ခဲ့သည်။ မွန်တပ်များသည်လည်း တောင်ငူတပ်များ၏ နောက်သို့ ထပ်ကြပ်မလိုက်ဝံ့တော့ဘဲ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြရသည်။<ref name="Hmannan2"/> ဤစွန့်စားခန်းသည် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ ရဲစွမ်းသတ္တိကို ထင်ရှားစေခဲ့ရုံမျှမက၊ ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ရေးအကြံအစည်များအတွက်လည်း အရေးပါသော စိတ်ဓာတ်ရေးရာ အသာစီးရမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ == ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံကို စစ်ပြုခြင်း == === ပထမအကြိမ် စစ်ပြုခြင်း (၁၅၃၄) === သက္ကရာဇ် ၈၉၄ မှ ၈၉၆ အတွင်းတွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် တောင်ငူနိုင်ငံ၏ စစ်အင်အားကို စနစ်တကျ စုစည်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၉၆ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၄) တွင် နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရန်အတွက် မှူးမတ်များနှင့် တိုင်ပင်ကြရာ၌ မြောက်ဘက်တွင် ရှမ်းစော်ဘွား [[မိုးညှင်းစလုံ]]နှင့် ၎င်း၏သား [[သိုဟန်ဘွား]]တို့ ကြီးစိုးထားသည့် [[အင်းဝနေပြည်တော်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် နရပတိစိုးစံသည့် [[ပြည်မြို့]]နှင့် တောင်ဘက်တွင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ အုပ်စိုးသည့် [[ဟံသာဝတီ]]ပဲခူးနိုင်ငံတို့အနက် မည်သည့်အရပ်သို့ စတင်စစ်ချီလျှင် ကောင်းမည်ကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ဟံသာဝတီသည် စည်းလုံးညီညွတ်မှု အားနည်းနေသဖြင့် ပထမဆုံး စတင်တိုက်ခိုက်ရန် အကြံရရှိကာ စစ်ချီခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> တောင်ငူတပ်မတော်သည် တိုက်ဆင် ၄၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၄၀,၀၀၀ ပါဝင်သော စစ်ကြောင်းဖြင့် ပဲခူးသို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် ကြီးမားသော အဆီးအတားမရှိဘဲ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိကာ မြို့ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မွန်အမတ်ကြီးများနှင့် စစ်သူကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့၏ စစ်ဗျူဟာမြောက် စီမံခုခံမှု အားကောင်းလှသဖြင့် တောင်ငူတပ်များသည် ၇ ရက်ခန့်အကြာတွင် မြို့ကို မရနိုင်ဘဲ တပ်ပြန်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ထိုပထမအကြိမ် စစ်ပွဲတွင် မြို့ကို မသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်ငြားလည်း တောင်ငူ၏ စစ်အင်အားပြင်းထန်ပုံကို ဟံသာဝတီက ကြီးစွာခန့်ညားကြောက်ရွံ့သွားစေရန် အမြတ်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> === ဒုတိယအကြိမ် စစ်ပြုခြင်း (၁၅၃၅) === နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော သက္ကရာဇ် ၈၉၇ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၅) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် စစ်အင်အားကို တိုက်ဆင် ၆၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၆၀,၀၀၀ အထိ တိုးမြှင့်ကာ ဒုတိယအကြိမ် ချီတက်ပြန်သည်။ ပဲခူးမြို့မြောက်ဘက် "ကျပ်ကတိုး" အရပ်တွင် စခန်းချ၍ သုံးလတိုင်တိုင် ပြင်းထန်စွာ ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပဲခူးဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဘက်တော်သားဖြစ်သော [[ပေါ်တူဂီ]] စစ်သားများနှင့် ကုန်သည်များက ၎င်းတို့၏ ခေတ်မီအမြောက်မြားနှင့် သေနတ်များကို အသုံးပြု၍ ပြင်းထန်စွာ ခုခံခဲ့သဖြင့် တောင်ငူရဲမတ်များ ထိခိုက်ကျဆုံးမှု များပြားခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထို့နောက် မိုးကာလ ရောက်ရှိလာတော့မည်ဖြစ်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် တပ်ခေါက်ကာ တောင်ငူသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> === တတိယအကြိမ် စစ်ပြုခြင်းနှင့် ထူးဆန်းသော နိမိတ်များ (၁၅၃၆) === ဟံသာဝတီသည် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်ငူ၏ စစ်ရန်ကို ခံရပြီးနောက် ပဲခူးနေပြည်တော်အတွင်း၌ ထူးဆန်းသော အတိတ်နိမိတ် အခြင်းအရာများ ဆက်တိုက်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ကောင်းကင်မှ ကြယ်များ ၇ ရက်တိတိ ကြွေကျခြင်း၊ ဇုတ်သုတ် (အစုတ်အကြေ) အရပ်တွင် အလျားအတောင် ၄၀၀၊ အထုအတောင် ၅၀ ရှိသော ငါးကြီးတစ်ကောင် သောင်တင်ခြင်း၊ အိမ်ပြုံးတောင် အလိုလို ပြိုကျခြင်း၊ တောင်ပို့နှင့် ကုန်းမြေများ နေရာရွေ့လျားကာ မြေသားများ အက်ကွဲခြင်း၊ ကျီးတစ်ကောင်သည် ဥကင်သ ရာဇပလ္လင်ပေါ်တွင် လာရောက်နား၍ ကျန်ကျီးများက ဝိုင်းအာကြခြင်း၊ ဇမလနိမိတ်ကျောက်တိုင် ပဲ့ကျခြင်းနှင့် ပဲခူးမြစ်ရေ အလွန်အမင်း နောက်ကျိသွားခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုအခြင်းအရာများကြောင့် ပဲခူးပြည်သူတို့အကြားတွင် "တိုင်းပြည် ပျက်ကိန်းကြုံပြီ" ဟု ဆိုကာ ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခြင်း ကြီးစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> သက္ကရာဇ် ၈၉၈ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၆) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အထိန်းတော် မင်းရဲသိင်္ခသူကို တောင်ငူမြို့စောင့်အဖြစ် ထားရစ်ကာ၊ မိမိကိုယ်တိုင် ရှေ့တန်းတပ်ကို ဦးစီးပြီး ရှင်ရဲထွတ် ([[ကျော်ထင်နော်ရထာ]]) အား ရှေ့ဖျားချီစစ်ကြောင်း၊ သတိုးဓမ္မရာဇာကို နောက်တပ်ဦးစီးစေလျက် တတိယအကြိမ် ချီတက်ခဲ့သည်။ ယခုတစ်ခေါက် စစ်အင်အားမှာ ရှေ့နှစ်ကြိမ်ထက် ပိုမိုကြီးမားပြီး တိုက်ဆင် ၂၀၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၇၀,၀၀၀ ဖြစ်ကာ တပ်ပေါင်း ၇ တပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Hmannan2"/> "ကော်လိယ" အရပ်တွင် ဟံသာဝတီမွန်တပ်မတော်နှင့် တောင်ငူရှေ့ဖျားချီ ကျော်ထင်နော်ရထာတပ်တို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အင်အားမမျှသော်လည်း တောင်ငူရဲမတ်များ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် မွန်တပ်များ အကျအဆုံးများစွာဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် မွန်တပ်ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ "သမိန်ဗရူး" နှင့်တကွ လူသူသုံ့ပန်းအများကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သုံ့ပန်းများကို တပင်ရွှေထီးမင်းထံ ဆက်သရာ မင်းတရားကြီး အလွန်ဝမ်းမြောက်အားရသဖြင့် ကျော်ထင်နော်ရထာအား မိမိ၏ စီးတော်မြင်း "သတ္တရုဇေယျ" ကို ဆုအဖြစ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထို့နောက် ဟံသာဝတီအနီးရှိ "တနက်ခုံ" အရပ်သို့ ချီတက်စခန်းချပြီး ပဲခူးမြို့ကို လုပ်ကြံသော်လည်း ယခင်အကြိမ်များကဲ့သို့ပင် ရန်သူတို့၏ အမြောက်အင်အားကြောင့် မြို့ကို အလွယ်တကူ မရနိုင်ဘဲ ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ထိုအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ အကြံပေးချက်အရ တောင်ငူတပ်များသည် ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ ချီတက်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတော် ခြေရင်း၌ တပ်ချအခြေစိုက်ခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်း ရွှေတိဂုံ၌ တပ်စွဲနေစဉ်အတွင်း ကျော်ထင်နော်ရထာသည် အနောက်ဘက်တစ်လွှားရှိ မွန်မြို့ရွာများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရာ [[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]၊ [[မြောင်းမြမြို့|မြောင်းမြ]]၊ ဒေးပသွယ်၊ သရိုင်းသရာနှင့် ခဲပေါင်မြို့များကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် တောင်ငူသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> === ဥပါယ်ပရိယာယ်ဖြင့် သွေးခွဲလုပ်ကြံခြင်း === တောင်ငူ၏ ရန်စစ်ကို သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပြင်းထန်စွာ ကြုံတွေ့ရပြီးနောက် ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် တောင်ငူနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ စစ်ပြေငြိမ်းလျှင် သက်သာရာရနိုင်သည်ဟု တွေးတောကာ သံတမန်အဖွဲ့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် မိမိ၏ အမာခံစစ်သူကြီး မွန်အမတ်ကြီးနှစ်ပါးဖြစ်သော ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ကို တစ်ဖွဲ့၊ အခြားမှူးမတ်များကို တစ်ဖွဲ့ ပေါင်း၍ သံအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ကို တစ်ချိန်တည်း တောင်ငူသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အဆိုပါသံအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ လာရောက်သည်ကို သိရှိလျှင် ဟံသာဝတီ၏ စစ်အင်အားကို အတိုက်အခိုက်မရှိဘဲ လျော့ပါးသွားစေရန် ဥပါယ်တံမျှင်ဖြင့် သွေးခွဲရန် ကြံစည်ခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီးသည် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့၏ အဖွဲ့ကို အလွန်အမင်း အရေးတယူပြုကာ ရတနာပစ္စည်းများနှင့် ဆုလာဘ်တော်များစွာကို လျှို့ဝှက်စွာ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ ကျန်မှူးမတ်သံအဖွဲ့ကိုမူ သာမန်မျှသာ ဆက်ဆံကာ မျက်နှာသာမပေးဘဲ ထားခဲ့သည်။ သံအဖွဲ့များ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသောအခါ မျက်နှာသာမရခဲ့သည့် မှူးမတ်များက ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့သည် တောင်ငူမင်းနှင့် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်းကာ သစ္စာဖောက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း မွန်ဘုရင်ထံ ကုန်းတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအပေါ် ကြီးစွာသော သံသယ ဝင်လာခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> ထိုသို့ မွန်နန်းတွင်း၌ သံသယပွားနေသည်ကို သိရှိရလျှင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အစီအစဉ်အတိုင်း အကွက်ချ၍ မိမိ၏ လျှို့ဝှက်အထောက်တော်ကို စာချွန်လွှာပို့ ဆက်သားအဖြစ် အသွင်ယူစေကာ ဟံသာဝတီရှိ မွန်စစ်သေနာပတိ အမတ်ကြီးနှစ်ဦးထံသို့ ထပ်မံစေလွှတ်လိုက်သည်။ ၎င်းစာချွန်လွှာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်။ {{Blockquote|“စိတ်ချယုံကြည်ရသော သွေးသောက်အဆွေတော်တို့၏ တင်ပြတောင်းဆိုချက်ကို အကျွန်ုပ်ဝမ်းမြောက်စွာ လက်သင့်ခံပါသည်။ အဆွေတော်တို့၏ အကူအညီဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ အောင်ပွဲရပြီးသောအခါ အဆွေတော်တို့၏ အာသီသအတိုင်း (မုတ္တမမြို့စားနှင့် ပဲခူးမြို့စားအဖြစ် ပိုင်စားစေရန်) ဧကန်ဆုလာဘ်တော် ချီးမြှင့်တော်မူမည်။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} စာချွန်လွှာကို ယူဆောင်လာသည့် တောင်ငူအထောက်တော်များသည် ပဲခူးသို့ရောက်လျှင် အဖမ်းခံရစေရန် တမင်တကာ ဖန်တီးခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါစာသည် စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း အမတ်ကြီးများထံ မရောက်ရှိဘဲ သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်း၏ လက်ထဲသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="Harvey1"/> သစ္စာတည်ကြည်ပြီး ဖြောင့်မတ်သော စစ်သေနာပတိ အမတ်ကြီးနှစ်ဦးက မိမိတို့တွင် အပြစ်မရှိကြောင်း သံတော်ဦးတင် လျှောက်လဲခဲ့သော်လည်း ဥပါယ်တံမျှင်ကို မသိဘဲ စဉ်းစားချင့်ချိန်ဉာဏ် နည်းပါးလှသည့် မွန်ဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် နားမဝင်တော့ဘဲ `ချက်ချင်း ခေါင်းဖြတ်သတ်စေ´ ဟု အမိန့်တော်ချမှတ်ကာ ၎င်း၏ အမာခံစစ်သူကြီး နှစ်ဦးစလုံးကို သေဒဏ်ပေး လုပ်ကြံလိုက်လေသည်။<ref name="Kala"/> ဤသို့ဖြင့် ဟံသာဝတီနန်းတွင်း၌ စစ်ရေးစစ်ရာ ကျွမ်းကျင်သည့် အဓိကဒေါက်တိုင်ကြီးများ ကျိုးပျက်ကာ စစ်ရေးအရ လွန်စွာ အားနည်းသွားခဲ့ရသည်။ === ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင် အောင်မြင်ခြင်း (၁၅၃၈) === ဟံသာဝတီမင်းသည် မိမိ၏ သစ္စာရှိစစ်သူကြီးများကို အထင်လွဲ၍ သတ်ဖြတ်လိုက်ကြောင်း ကြားသိရလျှင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ကျော်ထင်နော်ရထာနှင့် တိုင်ပင်ကာ ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်ရန် ကြည်း၊ ရေ နှစ်ဖက်ညှပ် စစ်တပ်မတော်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကြည်းတပ်တွင် တိုက်ဆင် ၁၂၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၇၀,၀၀0 ပါဝင်ပြီး၊ ရေတပ်တွင် ခေတ်မီပေါ်တူဂီ အမြောက်ကြီးများ တင်ဆောင်ထားသည့် တိုက်လှေ ၂၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၁၀,၀၀၀ ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> တောင်ငူတပ်မတော် ဟံသာဝတီသို့ မရောက်မီတွင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် မိမိ၌ အားကိုးအားထားပြုလောက်သည့် စစ်သူကြီးများ မရှိတော့သဖြင့် ယခင်အကြိမ်များကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည်ကို သဘောပေါက်ကာ ပဲခူးမြို့တော်ကို စွန့်လွှတ်၍ ၎င်း၏ ယောက်ဖတော် ပြည်ဘုရင် နရပတိထံသို့ စစ်သည် ၄၀,၀၀၀၊ လှေ ၇၀၀ ဖြင့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ဆုတ်ခွာရာတွင် ကြည်းတပ်၌ ဆင် ၂၀၀၊ မြင်း ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၂၀,၀၀၀ ဖြင့် ဗညားဒလကို ဦးဆောင်စေလျက် နောက်ချန်တပ်အဖြစ် လိုက်ပါစေခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> မွန်ဘုရင် ထွက်ပြေးသွားပြီးနောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၀ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၈) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ တောင်ငူတပ်မတော်သည် ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့တော်ကြီးကို သွေးမြေတစ်စက်မျှ မကျဘဲ လွယ်ကူစွာဖြင့် အပြီးတိုင် အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == နောင်ရိုးတိုက်ပွဲနှင့် "ဘုရင့်နောင်" ဘွဲ့တော် ချီးမြှင့်ခြင်း == တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက်၊ စစ်ရေးကို အမြန်ဆွေးနွေးကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားသည့် မွန်ဘုရင် [[သုရှင်တကာရွတ်ပိ]] နောက်သို့ ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရန် ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာအား ကြည်းတပ် ၃ တပ်ဖြင့် ဗညားဒလ၏ နောက်ချန်တပ်နောက်သို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်စေပြီး၊ မိမိကိုယ်တိုင်မူ လှေတပ်ကြီးဖွဲ့ကာ လှေ ၃၅၀၊ သူရဲကောင်း ၃၅,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှ လိုက်ပါခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ထိုသို့ တောင်ငူ၏ လှေတပ်အင်အား အလွန်ကြီးမားလာရခြင်းမှာ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အပြီးတွင် ရေလုပ်ငန်း ကျွမ်းကျင်သည့် မွန်တိုင်းရင်းသားများကို မြှောက်စားခြင်း၊ မွန်မင်း ဝှက်ထားခဲ့သည့် လှေတိုက်များကို သိမ်းယူကာ သစ္စာခံလာသူများကို ဆုလာဘ်ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ကြည်းကြောင်းမှ ချီတက်သည့် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ တပ်တွင်မူ ဆင် ၅၀၊ မြင်း ၅၀၀၊ သူရဲကောင်း ၁၀,၀၀၀ နှင့် ဆင်စီးအမတ် ၅ ကျိပ် (၅၀) မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ကျော်ထင်နော်ရထာသည် ရန်သူနောက်သို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ "နောင်ရိုး" အရပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအခါ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ရန်သူတပ်၏ အင်အားကို စုံစမ်းစေရာ ရန်သူမွန်တပ်၏ အင်အားမှာ မိမိတို့တပ်ထက် ၈ ဆမျှပင် ပိုမိုကြီးမားနေကြောင်း သိရှိရသဖြင့် မှူးမတ်များ စိုးရိမ်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ကျော်ထင်နော်ရထာက စစ်သည်ရဲမတ်များကို စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ပေးရန်အတွက် သမိုင်းတွင်မည့် စကားကို ဆိုခဲ့သည်။ {{Blockquote|“စစ်တို့၏သဘောမှာ အင်အားငယ်သည် ကြီးသည်မှာ ပဓာနမဟုတ်၊ သူရသတ္တိနှင့် စစ်ပရိယာယ်သာ ပဓာနဖြစ်သည်။” <ref name="Hmannan2"/>}} ထို့နောက် ရဲမတ်များကို နောင်ရိုးချောင်းကို ဖြတ်ကူးစေခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိပြီးချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းထံမှ မင်းကြီးကိုယ်တိုင် ရောက်ရှိလာမှသာ စစ်ကို တိုက်ခိုက်ရန် သံစေလွှတ်၍ အမိန့်တော်ဆင့်ဆိုလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကျော်ထင်နော်ရထာက ဆုတ်လှည့်ရန် မရည်ရွယ်ဘဲ “အရှင့်ဘုန်းတော်ကြောင့် အောင်နိုင်ပြီးဖြစ်သည်” ဟုသာ ပြန်လည် လျှောက်တင်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ချောင်းကူးလာခဲ့သည့် လှေနှင့် ဖောင်များကို အကုန်လုံး ဖျက်ဆီးပစ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအခါ မှူးမတ်များက "စစ်ရေးမလှပါက ဆုတ်ပြေးရန် လှေဖောင်မရှိလျှင် ခက်ခဲလိမ့်မည်" ဟု ဝိုင်းဝန်းလျှောက်တင်ကြရာ ကျော်ထင်နော်ရထာက အောက်ပါအတိုင်း ပြတ်သားစွာ မိန့်ကြားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> {{Blockquote|“ဖောင်တို့ကို မဖျက်လျှင် အနည်းငယ် စစ်ရေးမလှသည်နှင့် နောက်သို့ ချဉ်းလှည့်ပြေးရန် စဉ်းစားကြလိမ့်မည်။ ဖောင်တို့ကို ဖျက်မှသာ ရှေ့မှရန်သူ၊ နောက်မှရေဘေးဟူသော အသိဖြင့် ယတိပြတ် အနိုင်တိုက်ရန် စိတ်ရှိကြမည်။ မင်းတရားကြီးထံ လျှောက်စေသည်မှာလည်း စစ်ကို အနိုင်တိုက်ရန်ဖြစ်ပြီး၊ ရှုံး၍ သေကြလျှင်လည်း အပြစ်တင်ရန် မတတ်နိုင်တော့ပြီ။ သေသောသူကို အဘယ်သို့ အပြစ်တင်နိုင်မည်နည်း။” <ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} ထို့နောက် တောင်ငူတပ်များသည် အသေခံစိတ်ဓာတ်ဖြင့် အတင်းအဓမ္မ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်ရာ အင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ရန်သူမွန်တပ်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ စစ်သူကြီး ဗညားဒလသည် လွတ်မြောက်ရုံ ပြေးပုန်းခဲ့ရပြီး၊ အခြားမွန်တပ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ "မင်းရဲအောင်နိုင်" မှာ ဆင်ထက်တွင်ပင် ကျဆုံးသွားခဲ့သည်။ နောက်တစ်ရက်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းတရားကြီး ရောက်ရှိလာသောအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာသည် တိုက်ပွဲမှ ဖမ်းဆီးရမိသည့် ဆင်၊ မြင်းနှင့် လူသုံ့ပန်းအများကို ဆက်သခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ယောက်ဖတော်၏ ပြိုင်ဘက်ကင်းလှသော ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် စစ်ဗျူဟာကို အလွန်ကျေနပ်အားရတော်မူသဖြင့် မိမိ၏ ခမည်းတော် မင်းကြီးညို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ဖူးသော မြင့်မြတ်လှသည့် '''[[ဘုရင့်နောင်]]''' (မင်းကြီး၏နောင်တော်) ဟူသော ဘွဲ့တော်ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး လှိုင်မြို့ကိုလည်း ထပ်မံ၍ အပိုင်စား ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> == ပြည်တိုက်ပွဲ == သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် ပြည်မြို့အနီး "အင်္ဂပူ" သို့ ရောက်ရှိနေစဉ် ဗညားဒလဦးဆောင်သည့် မိမိ၏ ကြည်းတပ်ကြီး နောင်ရိုးတိုက်ပွဲတွင် အရေးနိမ့်ပျက်စီးသွားကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ကြီးစွာ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ တပ်ကို အင်္ဂပူတွင် ချထားခဲ့ပြီး မိဖုရား၊ မောင်းမမိဿံများနှင့် သားသမီးများကို ခေါ်ဆောင်ကာ ပြည်မြို့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လျက် ပြည်မင်း နရပတိနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဆွေးနွေးကြရာ၌ မိမိတို့ ဟံသာဝတီနှင့် ပြည်မြို့ အင်အားမျှဖြင့် တောင်ငူစစ်တပ်ကို ခုခံနိုင်မည်မဟုတ်ဟု တွက်ချက်မိကြသဖြင့်၊ အထက်အင်းဝတွင် စိုးစံနေသည့် ရှမ်းမင်း [[သိုဟန်ဘွား]] အား မိမိတို့နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ အတူတိုက်ခိုက်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ပြည်မြို့တွင် ဟံသာဝတီ-ပြည်-အင်းဝ ဟူသော ညွန့်ပေါင်းတပ်မတော်ကြီး ၃ တပ် ပေါင်းစည်းကာ တပင်ရွှေထီးမင်း၏ စစ်တပ်ကို ခုခံရန် ပြင်ဆင်ကြတော့သည်။<ref name="Kala"/> တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ရန်သူတို့ ပြင်ဆင်နေသည်ကို သိရှိသဖြင့် စစ်ရေးငင်ရန် ပရိယာယ်ပြုခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီးသည် မိမိကိုယ်တိုင် လှေစီးကာ ရန်သူတပ်အနီးသို့ သွားရောက်၍ စစ်ရေးပြ မျှားခေါ်ရာ ရန်သူတပ်များကလည်း သတိမမူမိဘဲ နောက်မှ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ "အင်းပျောကျွန်း" အလွန်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ အသင့်ချောင်းမြောင်း စောင့်ဆိုင်းနေသည့် ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်က အတင်းအဓမ္မ ဝိုင်းဝန်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ရန်သူညွန့်ပေါင်းတပ်များ အငိုက်မိကာ အပြင်းအထန် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ရဲမတ်အများအပြား သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ကျန်သူများမှာ ကြည်းကြောင်းအတိုင်း ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသဖြင့် တပ်ကြီး ပျက်လေသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဟံသာဝတီမွန်မင်းသည် မိမိ၏ သမီးတော်ငယ်တစ်ပါးကို အထိန်းတော်၊ အခြံအရံများနှင့်အတူ ဆင်ထက်၌ တင်ဆောင်ကာ ဘေးလွတ်ရာသို့ စွန့်ခွာထွက်ပြေးစေခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> == ဟံသာဝတီသို့ ပြန်ခြင်းနှင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဘဝနိဂုံး == ရေတပ်နှင့် ကြည်းတပ်တို့တွင် တောင်ငူတပ်မတော်က အောင်ပွဲများ အသီးသီး ရရှိပြီးနောက် စစ်ရေးဆွေးနွေးကြရာ တောင်ငူတပ်၏ အင်အားမှာ ရန်သူမင်းသုံးပါး (ဟံသာဝတီ၊ ပြည်၊ အင်းဝ) တို့၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စာလျှင် နည်းပါးနေသေးသဖြင့် ဆက်လက်စွန့်စားခြင်း မပြုတော့ဘဲ ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့သို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ တောင်ငူတပ်များ ဆုတ်ခွာသွားသောအခါ မင်းသုံးပါးတို့သည် ဟံသာဝတီကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ပြီး သုရှင်တကာရွတ်ပိကို နန်းပြန်တင်ရန် တိုင်ပင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် အင်္ဂပူရှိ မိမိ၏ စစ်စခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး တပ်အင်အား ပြန်လည်တိုးချဲ့ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref name="Harvey1">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> ထို့နောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် တောကစားထွက်၍ ဆင်ကျော့ရာတွင် လမ်းမှားကာ နောက်ပါရဲမတ်များနှင့် ကွဲကွာသွားခဲ့သည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းအချို့၏ အဆိုအရ မွန်မင်းသည် တောအုပ်အတွင်း၌ နတ်မိမယ်တစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံပျော်မြူးခဲ့ပြီးနောက် ထိုနတ်မိမယ် ရုတ်တရက် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ တပ်စခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောအခါ မွန်မင်းသည် ထိုနတ်မိမယ်ကိုသာ အစဉ်တစိုက် တမ်းတလျက် မစားမအိပ်နိုင်ဖြစ်ကာ ဆန်းကြယ်သော ရောဂါဝေဒနာဖြင့်ပင် ချက်ချင်း ကွယ်လွန် (နတ်ရွာစံ) သွားခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ပြည်ဘုရင် နရပတိနှင့် အင်းဝရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွားတို့သည် ဟံသာဝတီကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မည့် အစီအစဉ်ကို လက်လျှော့လိုက်ကြပြီး၊ ကျန်ရစ်သော မွန်မှူးမတ်များ၊ ဆင်၊ မြင်း၊ ရဲမတ်များနှင့် ရတနာပစ္စည်းများကို မိမိတို့အချင်းချင်း ခွဲဝေယူခဲ့ကြသည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ သားတော်တစ်ပါးနှင့် သမီးတော်တစ်ပါးတို့ကိုမူ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားက မိမိတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် မွေးစားမည်ဟုဆိုကာ အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> တစ်ဖက်တွင် ပြည်ဘုရင် နရပတိသည်လည်း နောင်တွင် ဘေးအန္တရာယ်အရေးကြုံလာပါက ကူညီမည့် မဟာမိတ်ရရှိစေရန်အတွက် မိမိ၏နှမတော် (မွန်မင်းသုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ မိဖုရားဟောင်း) ကို [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]]မင်းထံသို့ ဆက်သခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သက္ကရာဇ် ၉၀၀ ပြည့်နှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၈ ဝန်းကျင်) တွင် ပြည်မင်း နရပတိ နတ်ရွာစံခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ညီတော်စပ်သူ "ရှင်သရက်" က မင်းခေါင်ဘွဲ့ကို ခံယူကာ ပြည်မြို့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံ စိုးစံလေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == နယ်ပယ်များကို ဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခြင်း == === ဟံသာဝတီနန်းတော်ချဲ့ထွင်ခြင်းနှင့် အနောက်ဘက်ပုသိမ်ဒေသကို စည်းရုံးခြင်း === တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဟံသာဝတီပဲခူးသို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက်၊ မွန်မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ အမှုထမ်းနှင့် မှူးမတ်ဟောင်းများ လာရောက်သစ္စာခံကြသည်ကို နှိမ့်ချရှုတ်ချခြင်းမရှိဘဲ မိမိတို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာများကို မြဲမြံစွာ ပြန်လည်ပေးသနားခဲ့သည်။ မွန်နှင့် မြန်မာဟူ၍ ခွဲခြားခြင်းအလျဉ်းမရှိဘဲ တန်းတူရည်တူပင် ချီးမြှောက်မြှောက်စားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> ထို့ပြင် ပုသိမ် ၃၂ မြို့သို့လည်း သစ္စာတော်ခံအမတ်များ စေလွှတ်ကာ သစ္စာတော်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရှေးမွန်ဘုရင်များ လက်ထက်က ရှိခဲ့သည့် ဟံသာဝတီနန်းတော်ဧရိယာကို တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံတိုးချဲ့စေခဲ့ရာ ရွှေမောဓေါစေတီတော် ခြေရင်းတိုင်အောင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ {{Note|ရှေးမွန်တို့၏ နန်းတော်မှာ ယခုခေတ် ဖူးမြော်တွေ့ရှိရသည့် ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော် နေရာမဟုတ်ပါ။ ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်မှာ နောင်တွင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး လက်ထက်မှသာ အသစ်ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့သော နန်းတော်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref>}} နောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား မိမိနှင့်ထပ်တူ အာဏာကုန်လွှဲအပ်ကာ နိုင်ငံတော်အား စီမံအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဘုရင့်နောင်၏ဖခင် မင်းရဲသိင်္ခသူ ([[မင်းကြီးဆွေ]]) အား မိမိ၏ဌာနေဖြစ်သော တောင်ငူနန်းတွင် ဘုရင်ခံရာထူး ပေးအပ်ကာ မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးနှင့်တကွ အုပ်ချုပ်ရန် ခန့်အပ်ပြန်သည်။ ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း "မင်းရဲသီဟသူ" ဟု တိုးမြှင့်ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> === မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ခြင်း === သက္ကရာဇ် ၉၀၂ ခုနှစ်တွင် [[မုတ္တမ]]မင်း စောဗညားသည် တောင်ငူ-ဟံသာဝတီထံ ဩဇာခံခြင်းမရှိဘဲ အရှေ့ဘက်တစ်လွှား၌ အင်အားကြီးမားလာသောကြောင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ချီတက်နှိမ်နင်းရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ စောဗညားသည် သုရှင်တကာရွတ်ပိနှင့်လည်းကောင်း၊ [[မော်လမြိုင်]]စား ဗညားဦးနှင့်လည်းကောင်း ယောက်ဖတော်စပ်သည့်အပြင်၊ မုတ္တမမြို့သည် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အလွန်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။ ၎င်းအပြင် နိုင်ငံခြားသား [[ပေါ်တူဂီ]] တို့ကိုလည်း အမြောက်တပ်ဖွဲ့စည်းကာ ကြေးစားအမှုထမ်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်များကြောင့် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီးမင်းထံ ဩဇာမခံဘဲ နေခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''.</ref> ဦးစွာ သံတမန်စေလွှတ်၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ လက်အောက်ခံရန် ကြိုးပမ်းသော်လည်း စောဗညားက ငြင်းပယ်သဖြင့် စစ်ချီခဲ့ရသည်။ ချီတက်သည့် တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် တိုက်ဆင် ၁၃၀၊ မြင်းသည် ၂,၁၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၁၃၀,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်ကာ မြင်းတပ် ၃ တပ်ကို ရှေ့ပြေးတပ်အဖြစ် ချီတက်စေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ဟံသာဝတီနေပြည်တော်အား စောင့်ရှောက်ရန်အတွက်မူ အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာ (ရှင်နီတာ) ကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ တောင်ငူ-ဟံသာဝတီတပ်များသည် မုတ္တမမြို့ကို တစ်လကျော်မျှ ဝန်းရံထားသော်လည်း အကြောင်းမထူးခဲ့ပေ။ မြို့တွင်းမှ မုတ္တမတပ်များနှင့် မြို့ပြင်ရှိ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်တင်သင်္ဘောများက ခေတ်မီလက်နက်ကောင်းများဖြင့် ဖိဖိစီးစီး ခုခံသောကြောင့် ဟံသာဝတီတပ်များ အထိအခိုက် အကျအဆုံး များပြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာ ရှားပါးစေရန် မြို့ကို ရိက္ခာဖြတ်တောက်ခြင်း၊ မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးကို စည်းရုံး၍ လက်အောက်ခံစေခြင်းတို့ကို ဦးစွာလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> နောက်တွင် လှေတပ်ဝန် သမိန်ပရူ၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း မုတ္တမမြို့ရိုးထက်မြင့်သည့် "ဖောင်ခံတပ်ကြီး" များ တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပေါ်တူဂီလှေများကို ဖျက်ဆီးရန်အတွက် မီးတိုက်မည့် လောင်စာတင် "မီးဖောင်" များ စီစဉ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ညအချိန်တွင် ပေါ်တူဂီသင်္ဘောများကို မီးဖောင်များလွှတ်၍ ဦးစွာတိုက်ခိုက်ရာ လှေသင်္ဘောများ မီးလောင်ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖောင်ခံတပ်ကြီးဖြင့် မုတ္တမမြို့ရိုးကို အပေါ်စီးမှ မိုးကာတိုက်ခိုက်ရာ မုတ္တမတပ်များ ခုခံနိုင်ခြင်းမရှိတော့ဘဲ မြို့တော်ကို ရရှိခဲ့သည်။ စောဗညားသည် ဆင်စီးကာ ဟံသာဝတီတပ်များကြားမှ ဖောက်ထွက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ တိုက်ရည်ခိုင်မာလှသဖြင့် မဖမ်းဆီးနိုင်ဘဲ ရှိနေစဉ်၊ ဘုရင့်နောင်၏ညီဖြစ်သူ "နန္ဒကျော်သူ" က 'စွယ်လကောက်' အမည်ရှိ ဆင်နှင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှသာ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး ကျန်အမတ်များက ဝိုင်းဝန်းဖမ်းဆီးမိခဲ့ကြသည်။<ref name="Hmannan2"/> ရက်ရှည်လများ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသဖြင့် ဟံသာဝတီတပ်သားများ မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ မြို့ကိုရသည်နှင့် လုယက်ဖျက်ဆီးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသဖြင့် မုတ္တမမြို့အတွင်း ငြိမ်သက်မှုရှိစေရန် ဦးစွာဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။ ရေတပ်ဗိုလ် သမိန်ပရူအား မြောင်းမြမြို့ကို အပိုင်စားပေး၍ ရေတပ်အကြီးအမှူး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ စောဗညားကို ကျအောင်တိုက်နိုင်သည့် အမတ်ကို မေးမြန်းရာ နန္ဒကျော်သူကို ညွှန်ပြသဖြင့် ၎င်းအား ချီးမွမ်းကာ "မင်းကျော်ထင်" ဘွဲ့ပေး၍ ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ညီနောင်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ [[စောလဂွန်းအိန်(မုတ္တမစား)|စောလဂွန်းအိန်]] အား အဆောင်အယောင်များ ပေးအပ်ကာ မုတ္တမမြို့ကို စိုးစံစေပြီး ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ချီတက်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> === သာသနာရေး ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်ခြင်း === ဟံသာဝတီသို့ မရောက်မီ ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ ဝင်ရောက်ကာ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]တွင် အလှူကြီးစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မွန်သံဃာနှင့် မြန်မာသံဃာတော်များကို ၇ ရက်ပတ်လုံး ဆွမ်းလုပ်ကျွေးကာ သဘင်ကြီးစွာ ခံခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဝါတွင်းကာလသို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်၍ ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်မည်ဟု မိန့်ကြားကာ ဘုရင့်နောင်အား စစ်ရေးအပြင်အဆင်များကို စီမံစေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ==== ပြည်တိုက်ပွဲ ==== ဝါကျွတ်သည်နှင့် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ပြည်သို့ချီတက်သည့် တပ်များတွင် တပင်ရွှေထီး၏ ဧကရာဇ်တပ်တော်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၃ တပ်၌ ဇလာကပင်းလှေကြီး ၂၀၊ ဇလာကပင်းလှေငယ် ၅၀၊ ကတ္တုလွန်းကြင်လှေ ၅၀၀၊ လှော်ကားသံလှေကြီး ၈၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၉၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကြည်းတပ်ကိုမူ ဘုရင့်နောင်က ဦးစီး၍ တပ် ၁၁ တပ်တွင် တိုက်ဆင် ၃၀၀၊ မြင်း ၂,၅၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၇၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့ရာ ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်ပေါင်း စစ်သည်အင်အား ၁၆၀,၀၀၀ (သို့မဟုတ် ကျမ်းအချို့အရ ၁၇၀,၀၀၀) ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီနန်းစောင့်အဖြစ် သတိုးဓမ္မရာဇာနှင့် သက်ရှည်ကျော်ထင်တို့ကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> ==== ပြည်ကို ဝန်းရံခြင်းနှင့် ရှမ်းစစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း ==== ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်သည် ဟံသာဝတီတပ်ကြီး ချီတက်လာသည်ကို ကြားသိရလျှင် မြို့ရိုးပြစီးများကို ခိုင်ခံ့အောင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ကျုံးမြောင်းခံကတုတ်များကို စီရင်ခြင်းနှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အပြင်၊ အင်းဝမှ ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွားနှင့် ယောက်ဖတော် ရခိုင်ဘုရင်တို့ထံ စစ်ကူတောင်းခံခဲ့သည်။ ရှမ်းမင်း [[သိုဟန်ဘွား]] သည်လည်း အထက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားအပေါင်းတို့ကို စုစည်းကာ တိုက်ဆင် ၈၀၀၊ မြင်းသည် ၁၀,၀၀၀၊ စစ်သည်အင်အား ၁၆၀,၀၀၀ ပါဝင်သော တပ်ကြီးဖြင့် ချီတက်လာခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> ထိုသတင်းကို ကြားသိရသော် ဘုရင့်နောင်သည် တပင်ရွှေထီးမင်းအား ပြည်မြို့အနီးတွင် တပ်ချ၍ စောင့်ဆိုင်းနေရန် လျှောက်ထားပြီး၊ မိမိ၏ကြည်းတပ်ဖြင့် ရှမ်းတို့ကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် တိုက်ဆင် ၁၅၀၊ မြင်း ၂,၁၀၀၊ စစ်သည် ၉၀,၀၀၀ ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။ ရှေးဦးစွာ ဆင်တပ်များကို အင်အားအပြည့်အစုံဖြင့် တောတွင်း၌ ရေချကာ ဝှက်ထားစေပြီး ကျန်တပ်များကို စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းခွဲ၍ ချီတက်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် မြင်းတပ်များကို ရှေ့မှ စစ်စမ်းချီစေရာ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကို တွေ့ပြီအမှတ်ဖြင့် အတင်းလိုက်လံတိုက်ခိုက်ကြရာ၊ အသင့်စောင့်နေသည့် ကျန်တပ်များနှင့် တောတွင်းရှိ ဆင်တပ်များပါ တစ်ပြိုင်နက် ထွက်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် ရှမ်းတပ်များ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် သုံးဆယ်စား၊ ရောက်စောက်စားနှင့် နောင်မွန်စား စော်ဘွားများကို ဆင်နှင့်တကွ ဖမ်းဆီးရမိပြီး၊ တိုက်ဆင် ၆၀၊ မြင်း ၃,၀၀၀ ကျော်နှင့် စစ်သည် ၂,၀၀၀ ကျော်တို့ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းလည်း ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အလွန်အားရတော်မူသဖြင့် မင်းညီမင်းသားတို့၏ အဆောင်အယောင်ရှိသမျှကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်မှာမူ အညံ့ခံခြင်းမရှိဘဲ အပြတ်ခုခံကာ ရခိုင်မှ စစ်ကူအလာကို စောင့်ဆိုင်းနေဆဲဖြစ်သည်တည်း။<ref name="Twin"/> ==== ချီတက်လာသည့် ရခိုင်စစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း ==== ရခိုင်ဘုရင်သည်လည်း ညီတော် မင်းအောင်လှအား တိုက်ဆင် ၁၀၀၊ မြင်း ၂၀၀၊ စစ်သည် ၅၀,၀၀၀ နှင့် ကြည်းကြောင်း၊ သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းကို ကတ္တူလွန်းကြင်လှေ ၇၀၀၊ စစ်သည် ၇၀,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှ စစ်ကူစေလွှတ်ခဲ့သည်။ စစ်ကူပို့သည့်အကြောင်းကို ပြည်မင်းခေါင် သိစေရန် စာရေး၍ သံစေလွှတ်ရာတွင် ဟံသာဝတီတပ်က ကြားဖြတ်ဖမ်းဆီးမိသဖြင့် အကြောင်းစုံကို သိရှိသွားခဲ့သည်။ ရခိုင်ရေတပ်ကို တားဆီးရန်အတွက် ပုသိမ်စား သမိန်ဗြပိုက်၊ မြောင်းမြစား သမိန်ပရူ၊ ခဲပေါင်စား သမိန်သံကျယ်၊ ဒလစား သီရိဇေယျနော်ရထာတို့ကို အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် မိမိတို့မြို့အသီးသီးသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ကာ ခုခံစေခဲ့သည်။ နောက်တွင် ဥယျာဉ်ပုကြောင်းမှ ချီတက်လာသည့် ရခိုင်ဘုရင့်ညီ၏ ကြည်းတပ်ကို ပြည်မြို့သို့ အရောက်မခံတော့ဘဲ၊ ရှမ်းစော်ဘွားများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သကဲ့သို့ပင် စစ်သုံးကြောင်းခွဲ၍ စစ်မြူကာ ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် 'ရဲဘုန်းစုံ' ဆင်ကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်သဖြင့် ရခိုင်စစ်တပ်လည်း ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့ရပြန်သည်။ ထိုသတင်းကို ကြားသိရလျှင် ပုသိမ်နှင့် မြောင်းမြမြို့များသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရခိုင်အိမ်ရှေ့မင်းသည်လည်း ဆက်လက်ကူညီရန် အကြောင်းမထူးတော့ဟု ယူဆကာ တပ်ဆုတ်ပြန်သွားခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> ==== ဘုရင့်နောင်အား ချီးမြှောက်ခြင်းနှင့် ပြည်ဘုရင် အညံ့ခံခြင်း ==== ဤသို့ စွမ်းစွမ်းတမံ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား အိမ်ရှေ့မင်း၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံး ပေးအပ်ကာ ချီးမြှောက်ခဲ့သော်လည်း အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် တရားဝင် အမိန့်ပြန်၍ သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းမူ မဟုတ်ပေ။ နောက်ဆုံးတွင် ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်သည် အသက်ဘေးမှ ချမ်းသာခွင့်ပြုလျှင် အညံ့ခံမည့်အကြောင်းကို ဆရာတော်များမှတစ်ဆင့် အရေးဆိုလာသဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းက လက်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက် မင်းခေါင်အား မိဖုရားနှင့်တကွ တောင်ငူသို့ ပို့ဆောင်စေပြီး မင်းရဲသီဟသူ (တောင်ငူဘုရင်ခံ) အား စောင့်ကြပ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် မိမိ၏ အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာအား မင်းမြောက်တန်ဆာ အဆောင်အယောင်များ ပေးအပ်၍ ပြည်မြို့၏ ဘုရင်ခံအဖြစ် နန်းတင်ကာ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> == အင်းဝနှင့် စစ်ခင်းခြင်း == === အင်းဝနန်းတွင်း အပြောင်းအလဲများ === တပင်ရွှေထီး၏ နယ်ပယ်သည် တောင်ငူ၊ ပြည်နှင့် ဟံသာဝတီ မွန်သုံးရပ်အထိ ကျယ်ပြန့်လာချိန်တွင် [[အင်းဝ]]၌မူ ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွား၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု၊ ဘာသာမဲ့တစ်ပါးကဲ့သို့ ရဟန်းသံဃာတော်များကို သတ်ဖြတ်မှုနှင့် အဆင်အခြင်မဲ့ ရမ်းကားမှုများကြောင့် တစ်နံပါတ်လုံး မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေရရှာသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာမှူးမတ်ကြီး ဖြစ်သူ [[မင်းကြီးရန်နောင်]] သည် သိုဟန်ဘွားအား သင်္ကြန်မင်္ဂလာပြုရန် လှည့်ဖျားခေါ်ဆောင်ပြီး ကိုယ်တိုင်ပင် ဓားဖြင့် ခုတ်သတ်ခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> မှူးမတ်များက မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတက်ရန် ဝိုင်းဝန်းလျှောက်ထားကြသော်လည်း လက်မခံဘဲ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းအား နန်းအပ်ရန် မိန့်ကြားကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ သက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းသည် အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းယူစိုးစံခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် စော်ဘွားအပေါင်းကို စည်းရုံးကာ ပြည်မြို့ကို ဦးစွာတိုက်ခိုက်ပြီး တောင်ငူကိုပါ သိမ်းပိုက်ရန် စီမံခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်သို့ချီတက်သည့် စော်ဘွားတို့၏ တပ်ကြီးတွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၃၀၀၊ လှော်ကားကြော့လှေ ၃၀၀၊ ကုန်လှေ ၅၀၀ နှင့် စစ်သည် ၁၂၀,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှလည်းကောင်း၊ တိုက်ဆင် ၁,၂၀၀၊ မြင်း ၁၀,၀၀၀ နှင့် စစ်သည် ၁ Hex,၀၀၀ (၁၆၀,၀၀၀) ဖြင့် ကြည်းကြောင်းမှလည်းကောင်း ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Kala"/> === ပြည်မှ သတိုးဓမ္မရာဇာ ခုခံခြင်းနှင့် ဟံသာဝတီမှ စစ်ကူချီတက်ခြင်း === ပြည်ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာသည် စော်ဘွားတပ်ကြီး ချီတက်လာသည်ကို သိရှိလျှင် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီးမင်းထံသို့ လူစေလွှတ်ကာ စစ်ကူတောင်းခံခြင်း၊ ပြည်မြို့ကို ခိုင်ခံ့နိုင်သမျှ ခိုင်ခံ့အောင် စီစဉ်ခြင်းနှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ စော်ဘွားများ ရောက်ရှိလာသောအခါ မြို့ကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ် ဟံသာဝတီမှ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အောက်ပြည်အောက်ရွာရှိ မွန်၊ မြန်မာ၊ ကရင် စစ်သည်ရဲမတ် ရှိသမျှကို စုစည်းကာ ရေတပ်၊ ကြည်းတပ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီး၏ ဘုရင့်ရေတပ်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၂ တပ်တွင် လှေကြီးမျိုးစုံ ၈၀၀၊ လှော်ကားသံလှေ ၃၀၀၊ ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀၀ နှင့် စစ်သည် ၉၀,၀၀0 ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင် ဦးစီးသည့် ကြည်းတပ် ၉ တပ်တွင် ဆင် ၈၀၀၊ မြင်း ၂,步00 (၂,၀၀၀) နှင့် စစ်သည် ၁၂၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သာယာဝတီသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်လုံး ပေါင်းစည်းကာ တပ်ချရပ်နားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> === ပြည်တိုက်ပွဲ === ပြည်မြို့ရှိ ရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဟံသာဝတီတပ်မတော် ချီတက်လာသည်ကို ကြားသိရလျှင် စစ်နှစ်ဖက်ညှပ်တိုက်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ပြည်မြို့မှ မြောက်ဘက်သို့ တပ်ဆုတ်သွားခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်သည် စစ်မြူသောအားဖြင့် တိုက်လှေကြီး ၄၀ တွင် စစ်သည် ၄,၀၀0 နှင့် အမြောက်ကြီးများကို တင်ဆောင်ကာ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်စေခဲ့သည်။ စော်ဘွားတို့လည်း အင်အားနည်းသည်ဟု ထင်မှတ်ကာ လှေများဖြင့် ပေါ့လျော့စွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ၊ ဘုရင့်နောင်က အမြောက်များဖြင့် အပြင်းအထန် ပစ်ခတ်သဖြင့် ရှမ်းတို့၏ လှေတပ်ကြီး နစ်မြုပ်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ လှေတပ်ပျက်သွားသောအခါ ဟံသာဝတီတပ်များသည် မြေထဲနှင့် သရက်မြို့တိုင်အောင် ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်မကြာမီ အင်းဝမှ ရိက္ခာများ ဆက်လက်မလာနိုင်တော့သဖြင့် စော်ဘွားတို့ တပ်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်က ကြည်းကြောင်း၊ တပင်ရွှေထီးက ရေကြောင်းမှ အသီးသီး လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ စော်ဘွားများ အကျအဆုံးများပြားကာ ဟံသာဝတီဘက်မှ လူသူသုံ့ပန်းများစွာ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် စလင်း၊ စလေ၊ ပုခန်းငယ်၊ ရွာသာနှင့် [[ပုဂံ]]မြို့များတိုင်အောင် ချီတက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မိမိ၏ မှူးမတ်များကို အပိုင်စားပေးခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် အနီးအပါးမှ သစ္စာခံလာသူများကို စည်းစိမ်မပျက် ချမ်းသာပေးကာ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ချီတက်ခဲ့လေသည်။<ref name="Kala"/> == ရာဇဘိသေကခံခြင်း == === သာသနာရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း === သက္ကရာဇ် ၉၀၆ ခုနှစ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဟံသာဝတီအနောက်ဘက် မွန်ကျောင်းတွင် ကျောင်းတော်ကြီး ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ပြီး၊ [[မွန်သံဃရာဇာ|မွန်ဆရာတော်]]အား "မဟာသံဃရာဇာ" ဟု ဘွဲ့တော်ဆက်ကပ်ကာ သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် အလှူကြီးပေး၍ သဘင်ခံခဲ့သည်။ ဆင်မြိုတွင် စေတီတော်တည်ထားကိုးကွယ်ပြီး တံတိုင်း ၄ ဖက်တွင် ရွှေကျောင်း ၄ ဆောင် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> === တပင်ရွှေထီးနှင့် ခေမနော === ထိုသို့ ဟံသာဝတီတွင် စိုးစံနေစဉ်အတွင်း "ခေမနော" အမည်ရှိ နွားမမှ မွေးဖွားသည်ဟု ဆိုကြသော မိန်းမပျိုလေးတစ်ဦး၏ သတင်းသည် အလွန်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ (အမှန်စင်စစ်တွင်မူ တစ်စုံတစ်ဦးက မွေးဖွားပြီး နွားခြံအတွင်း လာရောက်စွန့်ပစ်သွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်နိုင်သည်။) သူမကို "မကျိုကို" အမည်ရှိ သူဌေး၏ခြံအတွင်း၌ တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး သူဌေးက သမီးအရင်းကဲ့သို့ မွေးစားထားခြင်းဖြစ်သည်။ အသက် ၈ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသော်လည်း အလွန်ပင် ချောမောလှပကြောင်း ထင်ရှားလှသည်။ တစ်နေ့တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းကြီး ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်ခွာလာစဉ် ခေမနောနှင့် တွေ့ဆုံမိရာ ၎င်းအား မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေမနောသည် ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့်ပင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ မိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။<ref name="Kala"/> === မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းနှင့် ရာဇဘိသေကခံခြင်း === မိဖုရား ခေမနော၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ "မွန်တို့အရပ်တွင် မြန်မာတို့ ထီးနန်းထူထောင်ရန် မဖြစ်နိုင်၊ မွန်တို့သာ မင်းပြုကိန်းရှိသည်" ဟု အတိတ်တဘောင် ပေါ်ထွက်လာခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းဆိုသည်မှာ အရှေ့နဖူးပေါ်တွင် တစ်လက်မခန့် ဆံပင်ချန်၍ အညီအညာ ဖြတ်ကာ၊ နောက်ဘက်တွင် ကုလားဆံထုံးကဲ့သို့ ထုံးဖွဲ့ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မွန်၊ မြန်မာ မှူးမတ်များ ခြံရံလျက် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံးနှင့် မွန်မင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံးကို လက်ဝဲ၊ လက်ယာ ခင်းကျင်းစေပြီးလျှင် [[ဘိသိတ်|ရာဇဘိသေက]]ခံကာ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားကို ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီး တစ်လအကြာတွင် ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ သွားရောက်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီးကို ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူ ပူဇော်ခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == ရခိုင်သို့ စစ်ချီခြင်း == === ရခိုင်သို့ စစ်ချီရန် ပြင်ဆင်ခြင်း === တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ပြည်မြို့ကို အလိုတော်ပြည့်ပြီးနောက်၊ ပြည်တိုက်ပွဲတွင် ရခိုင်မင်း [[မင်းဗာကြီး]]က ပြည်မင်းဘက်မှ စစ်ကူပေးခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ရခိုင်ပြည်နယ်ကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ချီခဲ့သည်။ ရေကြောင်းတပ်တွင် တပ်ပေါင်း ၁၅ တပ် ပါဝင်ပြီး၊ အင်အားမှာ တိုက်လှေကြီး ၇၀၀၊ လှော်ကားသံလှေ ၅၀၀၊ ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀၀ နှင့် စစ်သည်တော် ၃၅၀,၀၀၀ အထိ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင် ဦးဆောင်သည့် ကြည်းတပ်တွင် တပ်ပေါင်း ၂၀ ပါဝင်ပြီး၊ အင်အားမှာ တိုက်ဆင် ၆၀၀၊ မြင်း ၂,၀၀၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်သည်။ တောင်ငူ-ဟံသာဝတီ တပ်မတော်ကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၉၀၈ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၄ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဟံသာဝတီမှ စတင်ချီတက်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2">''မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> === ရခိုင်စစ်ပွဲ ဖြစ်စဉ်များနှင့် ဆုတ်ခွာခြင်း === ခရစ်နှစ် ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တောင်ငူတပ်ရင်းလေးခု (လူ ၄,၀၀၀၊ မြင်း ၁၀၀၊ ဆင် ၁၀ ကောင်) သည် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ရှေ့ပြေးကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ ဘုရင့်ညီတော် မင်းအောင်လှ ဦးဆောင်စောင့်ကြပ်သော ရခိုင်ပြည်၏ ဒုတိယမြို့ဖြစ်သည့် [[သံတွဲမြို့]]သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ဘုရင် မင်းမြတ်သည် ကျူးကျော်သူများကို မောင်းထုတ်ရန် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် စစ်သည်များကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၅၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ငူသည် ကြီးမားသောအင်အားဖြင့် ရေကြောင်းမှပါ ထပ်မံကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာခဲ့ရာ (လူ ၁၉,၀၀၀၊ မြင်း ၄၀၀၊ ဆင် ၆၀၊ စစ်သင်္ဘော ၈၀၊ သံချပ်ကာစစ်သင်္ဘော ၅၀၊ ကုန်တင်သင်္ဘော ၁၀ စီး) ပါဝင်ပြီး ရခိုင်တောင်ပိုင်းကို လျင်မြန်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]]၏ ကုန်းမြေနှင့် ရေတပ်တပ်ဖွဲ့များက စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခုခံခဲ့သော်လည်း တောင်ငူတပ်များ၏ အရှိန်ကို မထိန်းနိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ငူတပ်များသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့နှင့် မနီးမဝေးရှိ မြို့တော်ဟောင်း လောင်ကြီးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် တောင်ငူတပ်များသည် ရခိုင်စစ်တပ်ကို လောင်ကြီးမှ နှင်ထုတ်ကာ ခိုင်ခံ့လှသော ရခိုင်မြို့တော် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြောက်ဦးမြို့အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းခံတပ်များကိုပင် ဖောက်ဖျက်နိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ရခိုင်မင်းဗာကြီးက မြို့၏ ရေလှောင်ကန် (ဆည်) များကို ဖွင့်ချလိုက်သောအခါ တစ်ပြင်လုံး ရေလွှမ်းသွားသဖြင့် တောင်ငူတပ်များ အခက်ကြုံခဲ့ရသည်။<ref name="Phayre">Phayre, Sir Arthur P. (1883). ''History of Burma''. London: Trübner & Co.</ref> တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ကာလရှည်ကြာ ဝိုင်းရံထားရန် ဆန္ဒမရှိတော့သည့်အပြင်၊ မင်းဘင် (မင်းဗာကြီး) နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များသည် သုံးရက်အကြာတွင် မြောက်ဦးမှ ဆုတ်ခွာလာခဲ့ပြီး ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့မှတစ်ဆင့် ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။<ref name="Phayre"/> {{Ref_Rakhine|မြန်မာရာဇဝင်အချို့တွင်မူ အရှေ့ဘက်မှ ယိုးဒယား (ထိုင်း) တို့က တောင်ငူနယ်စပ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသည့်အတွက် မြောက်ဦးမြို့ကို ဝန်းရံထားရာမှ အလျင်အမြန် တပ်ဆုတ်ပြန်ရခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Hmannan2"/>}} == ယိုးဒယားနှင့် စစ်ခင်းခြင်း == မြန်မာတို့လက်တွင်းသို့ အယုဒ္ဒယနေပြည်တော်ကြီး ကျရောက်ခဲ့စဉ်က ထိုင်းရာဇဝင်များတွင် မြန်မာဘုရင် (တပင်ရွှေထီး) အား "လျာမဲဘုရင်" (လျှာနက်မင်း) ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ် ထိုခေတ်ကာလက ယိုးဒယားကို စစ်ပြုခဲ့သည့် မြန်မာဘုရင် နှစ်ပါးရှိရာ တစ်ပါးမှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ပါးမှာ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ ရာဇဝင်ကို ပီပြင်စွာ ရှင်းထုတ်မှုအရ ဗမာ "လျာမဲဘုရင်" မှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ခရစ်နှစ် ၁၅၁၆ ခုနှစ် တစ်နေ့သော နံနက်လင်းအားကြီးအချိန်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖွားမြင်စဉ် လျှပ်တပြက်အတွင်း ဘုရင့်လက်နက်တိုက်တော်မှ ဓားလှံများ လျှပ်စီးကဲ့သို့ အရောင်တလျှပ်လျှပ် တောက်ပကုန်သဖြင့် ဟူးရားအမတ်များက ကုမာရကိုယ်တော် လူလားမြောက်လျှင် ကြီးမြတ်သည့် အဂ္ဂဗျူဟာရှင် (စစ်ဘုရင်) ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Kala">ဦးကုလား။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး''၊ အတွဲ (၂)။</ref> === စစ်ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် ထားဝယ်တိုက်ပွဲ === သက္ကရာဇ် ၉၀၈ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် ရခိုင်သို့ ချီတက်နေကြောင်း ကြားသိရလျှင် အယုဒ္ဒယမင်း ဗြသာဓိရာဇာ (မဟာချက္ကရဖက်) သည် အခွင့်ကောင်းယူ၍ [[ထားဝယ်မြို့|ထားဝယ်]]နှင့် [[ရေးမြို့]]များကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်။ ထားဝယ်စားသည် မခုခံနိုင်သဖြင့် ရေးမြို့သို့ ဆုတ်ခွာကာ ပူးပေါင်းခဲ့ရသည်။ နောက်တွင် မြို့စားနှစ်ဦးတို့က မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးထံ လူစေလွှတ်၍ အကြောင်းကြားသဖြင့် ဗညားဦးက ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့ စာပို့ကာ လျှောက်တင်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> ထို့ကြောင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အရှေ့ဘက်မှ မြို့စားရွာစားများကို စုစည်းကာ တပ်ကြီးဖွဲ့စေခဲ့သည်။ ရေတပ်တွင် မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်အပ်ပြီး လှေကြီး ၁၀၀၊ လှေငယ် ၃၀၀၊ စစ်သည် ၄၀,၀၀၀ ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြည်းတပ်တွင် မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးအား တပ် ၈ တပ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ ဆင် ၂၀၀၊ မြင်း ၂,၀၀၀၊ စစ်သည် ၈,၀၀၀ ဖြင့်လည်းကောင်း ထားဝယ်သို့ ချီတက်နှိမ်နင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအခါ ယိုးဒယားတပ်များ ထားဝယ်မှ ဆုတ်ခွာ၍ တနင်္သာရီတွင် တပ်ချနေခဲ့သည်။ မော်လမြိုင်စားဦးဆောင်သည့် တပ်များ "တောင်ပဘုံ" သို့ ရောက်ရှိလျှင် နှစ်ဖက်အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ကြရာ ယိုးဒယားမှ ကံပူရီစား ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး ယိုးဒယားအမတ်ဖြစ်သူ အောက်ဗြလဂွန်းအိန်မားကို အရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းလည်း အောင်ပွဲရသူများကို ချီးမြှင့်မြောက်စားပြီး ယိုးဒယားသို့ ကိုယ်တိုင်ချီတက်ရန် စစ်တပ်ကြီး ပြင်ဆင်ပြန်သည်။<ref name="Hmannan2"/> === တပ်ဖွဲ့၍ ယိုးဒယားသို့ ချီတက်ခြင်း === ယိုးဒယားသို့ ချီတက်ရာတွင် ရေတပ်မပါဘဲ ကြည်းတပ်သီးသန့်ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။ အင်အားမှာ တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင် ၂၀၀၊ မြင်း ၈,၀၀၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀,၀၀၀ (သို့မဟုတ် ကျမ်းအချို့အရ ၄,၀၀၀) ပါဝင်ပြီး၊ ပေါ်တူဂီကြေးစားစစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆွာရက်ဇ် ဒီမဲလို (Diogo Soares de Mello) နှင့် ကြေးစားပေါ်တူဂီစစ်သား ၄၀၀ ခန့်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်အတွင်းက မွန်တို့ဘက်မှ ကူညီဖူးသည့် နိုင်ငံခြားသားများနှင့် မုတ္တမစောဗညားထံတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည့် ပေါ်တူဂီများမှလွဲလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်များထံတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် နိုင်ငံခြားသားများ တရားဝင်အမှုထမ်းသည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ စစ်ချီလမ်းကြောင်းမှာ ဟံသာဝတီမှ [[မုတ္တမ]]၊ [[မော်လမြိုင်]]၊ ထိုမှ [[အတ္တရံမြစ်]]အတိုင်း ချီတက်ပြီး [[ဘုရားသုံးဆူတောင်ကြား]]ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ကံပူရီ (ယခု ကန်ချနဘူရီ) မှတစ်ဆင့် [[အယုဒ္ဒယ]] သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''.</ref> === တိုက်ပွဲများနှင့် အယုဒ္ဒယကို ဝန်းရံခြင်း === ပထမဆုံး တိုက်ပွဲသည် ကံပူရီတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ယိုးဒယားမင်းကိုယ်တိုင် ဦးစီးသော စစ်တပ်ဖြစ်သော်လည်း ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရရာတွင် ယိုးဒယားဘုရင် ထွက်ပြေးသဖြင့် တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားတော်နှင့် ညီတော်တို့ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ ထို့နောက် အယုဒ္ဒယမြို့တော်တိုင်အောင် ချီတက်တိုက်ခိုက်သော်လည်း မြို့ရိုးမြင့်မားပြီး မြို့ပတ်လည်တွင် ရေရစ်ဝိုင်းနေသည့်အတွက် အလွယ်တကူ မရနိုင်ဘဲ တစ်လကြာ ဝန်းရံထားခဲ့ရသည်။ ထိုအခါ အယုဒ္ဒယကို အင်အားချည့်နဲ့စေရန် ကျန်ယိုးဒယားမြို့များကို သိမ်းပိုက်မည်ဟု ကြံစည်ကာ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဝိုင်းရံထားသည့် တပ်များကို ရုပ်သိမ်း၍ "ကမန်ပိုက်" (Kamphaeng Phet) သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> === ယိုးဒယားမင်း၏ တပ်ကြီးကို အနိုင်ယူခြင်းနှင့် စစ်ပြေငြိမ်းခြင်း === တပင်ရွှေထီးတပ်များ အယုဒ္ဒယမြို့မှ ခွာသွားကြောင်း ကြားသိရလျှင် ယိုးဒယားမင်းသည် တပ်ကြီးသုံးတပ် ဖွဲ့စည်းကာ နောက်မှ ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်အား ရှေ့တပ်အဖြစ် ထားရှိပြီး မင်းတရားရွှေထီးသည် 'ဇေယျဒိသာ' ဆင်ကို စီးနင်း၍ တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ရှေ့ဖျားမှ ဘုရင့်နောင်တပ်သည် ရန်သူများနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ရင်ဆိုင်လိုက်ရသဖြင့် မင်းတရားကြီးတပ်ကို စောင့်ဆိုင်းရန် အချိန်မရတော့ဘဲ ယိုးဒယားတပ်နှင့် အပြင်းအထန် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan2"/> မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းလုံးတွင် အပြတ်အသတ် အနိုင်တိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ယိုးဒယားတို့ တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားမက် "ဩယားလဂွန်းအိန်မား" ကို ဆင်နှင့်တကွ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သုံ့ပန်းအမြောက်အမြားကိုလည်း တပင်ရွှေထီးထံ ဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်သဖြင့် ဆုလာဘ်များ ပေးသနားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရဲရင့်စွာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့် ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ဇေယျသီဟ (နောင်တွင် [[နန္ဒဘုရင်|ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင်]]) ကိုလည်း "မင်းရဲကျော်စွာ" ဘွဲ့ အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="Twin">တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ။ ''တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်''။</ref> တောင်ငူတပ်များ ကမန်ပိုက်သို့ ဆက်လက်ချီတက်၍ မြို့ကိုသိမ်းပိုက်ကာ တပ်ချနေစဉ် ယိုးဒယားမင်းထံမှ သံတမန် ၂ ဦး ရောက်ရှိလာပြီး သစ္စာခံမည့်အကြောင်း၊ တိုက်ဆင် ၃၀၊ ငွေဒင်္ဂါး ၃၀၀ နှင့် တနင်္သာရီဆိပ်ကမ်းမှ ရရှိသည့် အခွန်တော်များကို နှစ်စဉ် ဆက်သမည်ဖြစ်ကြောင်း လျှောက်ထားလာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဆင်ဖြူတော်နှစ်စီးကိုလည်း ဆက်သလာသဖြင့် စစ်ပြေငြိမ်းရန် သဘောတူညီခဲ့ပြီး၊ ယိုးဒယားမင်း၏ ညီတော်များဖြစ်ကြသည့် ဩယားပိဿလောက် (Phitsanulok) နှင့် ဩယားသုဝဏ္ဏလောက် (Sawankhalok) တို့ကို ဓားစာခံအဖြစ် ဟံသာဝတီသို့ လိုက်ပါစေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် တပ်မတော်ကြီးကို ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်လှည့်လည်ခဲ့ရာ သက္ကရာဇ် ၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> == မင်းတရားရွှေထီး အကျင့်ပျက်ပြားလာခြင်း == မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ချဲ့ထွင်ခဲ့သော တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ယိုးဒယားစစ်ပွဲအပြီး မကြာမီကာလအတွင်းမှာပင် အရက်သေစာ၏ ကျေးကျွန်ဖြစ်လာခဲ့ရသည်။ ထိုသေရည်သေရက်ကို ထူးခြားစွာ ဖော်စပ်ဆက်သသူမှာ ပေါ်တူဂီစစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆွာရက်ဇ်၏ တူတော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မင်းလိုလိုက်၍ ပြောဆိုတတ်သည့်အပြင် သေနတ်ပစ်လည်း အလွန်ကျွမ်းကျင်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းက သဘောကျကာ နန်းတွင်းသူတစ်ဦးနှင့်ပင် လက်ထပ်ပေး၍ ချီးမြှောက်ထားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သေရည်ချက်အတတ်ဖြင့် ဖော်စပ်သော အရက်များကို နေ့စဉ်သုံးဆောင်ရာမှ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အကြီးအကျယ် စွဲလမ်းသွားခဲ့ပြီး တိုင်းရေးပြည်ရာများကို လစ်ဟင်းလာခဲ့သည်။<ref name="Harvey"/> မင်းတရားကြီးသည် ညီလာခံမထွက်နိုင်တော့သည့်အပြင် မှူးမတ်များက အရေးကြီးကိစ္စများ လျှောက်တင်တိုင်း ဘုရင့်နောင်အားသာ လွှဲပြောင်းဆုံးဖြတ်စေခဲ့သည်။ မှူးမတ်တို့က ဘုရင့်နောင်အား ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ရန် ဝိုင်းဝန်းလျှောက်ထားကြသော်လည်း ဘုရင့်နောင်က သစ္စာစောင့်သိသောကြောင့် လက်မခံခဲ့ပေ။ နောက်တွင် ဘုရင့်နောင်က ထိုပေါ်တူဂီလူမျိုးအား ရွှေငွေအမြောက်အမြားပေးကာ သင်္ဘောတစ်စီးဖြင့် တိုင်းပြည်ပြင်ပသို့ ပြန်လည်နှင်ထုတ်လိုက်ရသည်။ ထိုသို့ရှိစဉ် တောင်ငူဘုရင်ခံဖြစ်သူ မင်းရဲသီဟသူ ([[မင်းကြီးဆွေ]]၊ ဘုရင့်နောင်၏ဖခင်) နတ်ရွာစံသဖြင့်၊ လစ်လပ်သွားသော တောင်ငူဘုရင်ခံရာထူးကို ဘုရင့်နောင်၏ ညီဖြစ်သူ [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]] အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်ကိုမူ "ငါနှင့်တစ်ကိုယ်တည်း ဖြစ်သည်၊ မြို့စားရာထူးများ အထွေအထူး ပေးရန်မလို" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။<ref name="Hmannan2"/> == တပင်ရွှေထီး၏ နောက်ဆုံးနေ့များ == === မွန်တို့ ပုန်ကန်ခြင်း === တပင်ရွှေထီးမင်း အကျင့်ပျက်ပြားနေချိန်တွင် ဟံသာဝတီရှိ မှူးမတ်များနှင့် ပြည်သူများသည် ဘုရင့်နောင်ကိုသာ အားကိုးအားထား ပြုကြရသည်။ ထိုစဉ် မွန်တိုင်းရင်းသားများထဲမှ [[သမိန်ထောရာမ]] ခေါင်းဆောင်၍ ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သမိန်ထောရာမသည် မွန်မင်း [[ဒုတိယဗညားရံ]] အိမ်နိမ့်စံဘဝက မထင်မရှား မွေးဖွားခဲ့သည့် သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ မွန်မင်းမျိုးရိုးဟုဆိုကာ ရဟန်းလူထွက်၍ ပုန်ကန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အလွန်ဇွဲသတ္တိရှိသူအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ မွန်တို့က "မကော်" တွင် တပ်ချနေကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ဘုရင့်နောင်က ညီတော် နန္ဒယောဓာနှင့် မှူးမတ်များကို စေလွှတ်တိုက်ခိုက်စေရာ သမိန်ထောရာမ တပ်ပျက်၍ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ သို့သော် သမိန်ထောရာမသည် သန်လျင်စား နန္ဒကျော်ထင် (ဘုရင့်နောင်၏ညီ) ဟံသာဝတီသို့ ရောက်ရှိနေခိုက် သန်လျင်မြို့ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်၍ အခိုင်အလုံ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ပုန်ကန်မှု ကြီးထွားလာသည်ကို တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် ချီတက်နှိမ်နင်းမှသာ ပြီးလွယ်မည်ဟုဆိုကာ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် မင်းတရားကြီး၏ လုံခြုံရေးကို စိတ်မချသဖြင့် ညီတော် တောင်ငူစား [[တောင်ငူမင်းခေါင်|သီဟသူ]]၊ မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန် နှင့် အပါးတော်ခစားသည့် မွန်အမတ် [[သမိန်စောထွတ်]] တို့ကို မင်းကြီးအား သေချာစွာ စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ပေးအပ်၍ စစ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref name="Kala"/> === သမိန်စောထွတ် အကောက်ကြံခြင်းနှင့် မင်းတရားကြီး လုပ်ကြံခံရခြင်း === အပါးတော်ခစားသူ သမိန်စောထွတ်သည် မွန်တိုင်းရင်းသားဖြစ်သည့်အလျောက် မိမိတို့ဒေသကို မြန်မာတို့ လာရောက်စိုးစံနေသည်ကို မကျေနပ်သဖြင့် အခွင့်အခါကောင်းကို စောင့်ဆိုင်းနေသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တပင်ရွှေထီးမင်းကို လှည့်စားရန် ပုဏ္ဏားဟူးရားများကို လာဘ်ထိုး၍ "မင်းကြီးဇာတာမသန့်သဖြင့် ဟံသာဝတီနန်းတော်မှခွာ၍ အရပ်တစ်ပါးတွင် ယာယီစံသင့်သည်" ဟု လျှောက်တင်စေခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းလည်း ယုံကြည်သဖြင့် သမိန်စောထွတ် လျှောက်တင်သည့်အတိုင်း "ပန်းတရော်" တွင် ယာယီနန်းဆောက်၍ စံမြန်းခဲ့သည်။ ညီတော် သီဟသူနှင့် စောလဂွန်းအိန်တို့ တားဆီးသော်လည်း မရခဲ့ပေ။ ထို့နောက် သီဟသူအား ဟံသာဝတီနန်းစောင့်အဖြစ် ထားရစ်ကာ၊ သမိန်စောထွတ်သည် မင်းကြီးကို လှည့်ဖြား၍ ဟံသာဝတီနှင့် ဝေးရာ "ရခိုင်တပ်" (စစ်တောင်းအနီးရှိ တပ်စခန်းနေရာ) သို့ ပြောင်းရွှေ့စံစေခဲ့သည်။ ရခိုင်တပ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ "ဆင်ဖြူတော် ပေါ်ထွက်သည်" ဟု အယုံသွင်းပြီး၊ မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန်ကို ဆင်ဖြူဖမ်းရန် လူအင်အားနှင့်တကွ စေလွှတ်လိုက်ပြန်သဖြင့် မင်းကြီးအနားတွင် စိတ်ချရသည့် မှူးမတ်မရှိတော့ပေ။ တပ်ကိုလည်း "ကသာ" (စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းအနီး တောအုပ်တစ်ခု) သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်း၍ အင်ကလိန်ဘုရားအနီး၌ တပ်တည်ခဲ့သည်။ သမိန်စောထွတ်သည် မိမိ၏ ညီနှစ်ဦးကိုလည်း မင်းကြီးအနားတွင် ဓားလွတ်ကိုင် အစောင့်အဖြစ် ခစားစေခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် အနားတွင် ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် မြန်မာမှူးမတ်များ မရှိတော့သည့်အချိန်၌ သမိန်စောထွတ်နှင့် ညီနှစ်ဦးတို့သည် သက္ကရာဇ် ၉၁၂ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ ညဉ့် ၃ ချက်တီးအကျော် (သန်းခေါင်ကျော်အချိန်) တွင် အိပ်ပျော်နေသော တပင်ရွှေထီးမင်းတရားကြီး၏ လည်ပင်းကို ဓားဖြင့် ဖြတ်တောက်၍ လုပ်ကြံခဲ့ရာ မင်းတရားကြီး နတ်ရွာစံလွန်ခဲ့ရရှာလေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == အကျဉ်းချုပ် == "မင်းတရားရွှေထီး" သို့မဟုတ် ထိုင်းရာဇဝင်တွင် "လျှာနက်မင်း" ဟု ထင်ရှားလှသော တပင်ရွှေထီးမင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် (တောင်ငူဟံသာဝတီအင်ပါယာ) ကို စတင်မျိုးစေ့ချ တည်ထောင်ခဲ့သည့် ဧကရာဇ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်မျှဖြင့် နန်းတက်ခဲ့ပြီး၊ အသက် ၃၅ နှစ်၊ နန်းသက် ၂၀ အဝင်တွင် လုပ်ကြံခံရ၍ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် မိမိ၏ သက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်မိဖုရားကိုမျှ တရားဝင် မိဖုရားခေါင်ကြီးအဖြစ် မမြှောက်စားခဲ့ခြင်း၊ အသက် ၈ နှစ်မျှသာ ရှိသေးသည့် မွန်မိန်းမပျို ခေမနောကို မိဖုရားအဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်းနှင့် နောက်ဆုံးတွင် အရက်သေစာကြောင့် ဘဝပျက်ခဲ့ရခြင်းတို့မှာ ထူးခြားချက်များ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ယိုးဒယား (ထိုင်း) ကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး မြန်မာဘုရင်အဖြစ် သမိုင်းတွင်ပြီး၊ တိုက်ခဲ့သမျှ စစ်ပွဲတိုင်းတွင် ရှုံးနိမ့်ခြင်းမရှိဘဲ အောင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အနီးကပ်အမှုထမ်း သမိန်စောထွတ်ကို အယုံလွန်ခဲ့မိသဖြင့် အသက်ဆုံးပါးခဲ့ရရှာသည်။<ref name="Kala"/> == နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်စဉ်များ == တပင်ရွှေထီးမင်း နတ်ရွာစံပြီးနောက် တောင်ငူအင်ပါယာကြီးသည် ခဏတာ ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ သမိန်စောထွတ်သည် "သမိန်စက္ကဝေါ" ဘွဲ့ခံကာ စစ်တောင်းနှင့် ဟံသာဝတီတွင် မင်းပြုခဲ့သည်။ တောင်ငူစား သီဟသူသည်လည်း ဟံသာဝတီကို စွန့်ခွာ၍ တောင်ငူသို့ ပြန်ပြေးကာ "မင်းခေါင်" ဘွဲ့ဖြင့် သီးခြားမင်းပြုခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင်လည်း ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာက "သတိုးသူ" ဘွဲ့ဖြင့် လွတ်လပ်သော မင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သမိန်ထောရာမသည်လည်း မုတ္တမဒေသတွင် အင်အားစုစည်းကာ သမိန်စောထွတ်နှင့် ပြိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် [[ဒလ]]မြို့၌ ရောက်ရှိနေသော စစ်သူကြီး '''[[ဘုရင့်နောင်]]''' သည် မွန်အမှုထမ်းများကို သစ္စာပေး စည်းရုံးပြီး၊ တောင်ငူသို့ ဦးစွာချီတက်၍ မိမိ၏ညီတော် မင်းခေါင်ကို နှိမ်နင်းကာ တောင်ငူကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် တောင်ငူမှ အင်အားကို အခြေခံကာ [[ပြည်]]၊ [[ဟံသာဝတီပဲခူး]] နှင့် [[အင်းဝ]] တို့ကို အဆင့်ဆင့် ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီး၊ [[ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်]] (ဟံသာဝတီအင်ပါယာကြီး) ကို အရှိန်အဟုန်မပျက် ဆက်လက်တည်ထောင် စိုးစံတော်မူခဲ့လေသည်။<ref name="Hmannan2"/> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} 9oqusipytip8lqwjexhmr8slcbqyzru 0 6388 1036887 858370 2026-06-08T17:49:07Z Tejinda 87174 1036887 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''လောကဓံတရား''' ဆိုသည်မှာ သတ္တလောကနှင့် သတ္တဝါတို့၏ နောက်သို့ အစဉ်တစိုက် လိုက်ပါ၍ နေသော တရားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤတရားတို့သည် သတ္တဝါတို့၏ ဘဝတွင် မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့ရမြဲဖြစ်သော ဓမ္မတာတရားများ ဖြစ်သည်။<ref>လောကဓံတရား ၈-ပါးတို့သည် သတ္တလောက = သတ္တဝါအပေါင်းသို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်ကြကုန်သည်။ သတ္တလောက = သတ္တဝါအပေါင်းသည်လည်း လောကဓံတရား ၈-ပါးသို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်ကြကုန်သည်။ (အံ၊၃၊၇။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၉၅-၆)။ </ref><ref>လောကဓမ္မ (ပု) [လောက + ဓမ္မ။ လောကဓမ္မေ- သက္ကတပိဋက။] (၁) လောကဓံ = လောကဓံတရား။ (၂) ပျက်စီးခြင်းသဘောရှိသောတရား၊ ပျက်စီးတတ်သော သဘောတရား (ခန္ဓ ၅-ပါး)။ (၃) ရူပါရုံစသော လောကီဓမ္မ၊ လောကီတရား။ (၄) လူတို့၏အကျင့်၊ မေထုန်အကျင့်။ (၁) အဋ္ဌိမေ ဘိက္ခဝေ လောကဓမ္မာ လောကံ အနုပရိဝတ္တန္တိ။ အံ၊၃၊၇။ ဖုဋ္ဌဿ လောကဓမ္မေဟိ၊ စိတ္တံ ယဿ န ကမ္ပတိ။ ခုဒ္ဓက၊၄။ သုတ္တနိ၊၃၁၉။ (-အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၉၅)။ အဋ္ဌလောကဓမ္မေဟိ ... ဣမေ သတ္တလောကဿ အဝဿံ ဘာဝိနော ဓမ္မာ၊ သာရတ္ထ၊၁၊၂၄၆။ (-ဒီ၊ဋီ၊၄၊၂၆၃)။ (၂) လောကဓမ္မော (သံ၊၂၊၁၁၃)တိ ခန္ဓပဉ္စကံ။ တံ ဟိ လုဇ္ဇနသဘာဝတ္တာ လောကဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၃။ လောကဓမ္မောတိ လုဇ္ဇနသဘာဝဓမ္မော။ ကော ပန သောတိ အာဟ “ခန္ဓပဉ္စက”န္တိ၊ သံ၊ဋီ၊၂၊၂၄၉။ (၃) လောကဓမ္မဂရုက-ကြည့်။ (၄) သော တာယ သဒ္ဓိံ လောကဓမ္မံ သေဝိတွာ။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၇၄-၅၊ (-ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၇။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၈၉၁)။</ref> သတ္တလောက = သတ္တဝါအပေါင်းအား မချွတ်ဧကန် အမှန်စင်စစ် ဖြစ်လေ့ရှိသော သဘောတရားဖြစ်သောကြောင့် လောကဓံ မည်သည်။ <ref>(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၈။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၉၅။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၆၃။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၀၆)။</ref> တစ်နည်း- လောက၌ ဖြစ်တတ် တွေ့ကြုံတတ်သည့် သဘောတရားဖြစ်သောကြောင့် လောကဓံမည်သည်။ <ref>(ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၂၉။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄။)</ref> မည်သူမဆို လောကဓံတရားနှင့် ရင်ဆိုင်ရပေမည်။ လောကဓံတရား ၈-ပါးမှ လွတ်မြောက်သူဟူ၍ မရှိပေ။ ဘုရားရှင်တို့အားသော်မှလည်း လောကဓံတရားများ ဖြစ်ကြသည်။ <ref>(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၈။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၉၅။ အဘိ၊၂၊၄၉၂။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၆။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၂၇။ သာရတ္ထ၊၁၊၂၄၆)။</ref> ==='''လောကဓံတရား ရှစ်ပါး'''=== လောကဓံတရားသည် နှစ်သက်ဖွယ် '''ဣဋ္ဌလောကဓံ''' လေးပါးနှင့် မနှစ်သက်ဖွယ် '''အနိဋ္ဌလောကဓံ''' လေးပါးဟူ၍ စုစုပေါင်း ရှစ်ပါး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ-<br> ၁။ '''လာဘ''' - လာဘ်ရခြင်း။<br> ၂။ '''အလာဘ''' - လာဘ်မရခြင်း။<br> ၃။ '''ယသ''' - အခြံအရံ ပရိသတ်ပေါများခြင်း (သို့မဟုတ်) ဂုဏ်သတင်းကျော်စောခြင်း။<br> ၄။ '''အယသ''' - အခြံအရံနည်းပါးခြင်း (သို့မဟုတ်) ဂုဏ်သတင်းမှေးမှိန်ခြင်း။<br> ၅။ '''နိန္ဒ''' - အကဲ့ရဲ့ခံရခြင်း။<br> ၆။ '''ပသံသ''' - အချီးမွမ်းခံရခြင်း။<br> ၇။ '''သုခ''' - ချမ်းသာခြင်း။<br> ၈။ '''[[ဒုက္ခ]]''' - ဆင်းရဲခြင်း တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref>လောကဓံတရားတို့သည် (၁) လာဘ = လာဘ်ရခြင်း၊ (၂) အလာဘ = လာဘ်မရခြင်း၊ (၃) ယသ = အခြံအရံ-အကျော်-ရရှိခြင်း၊ (၄) အယသ = အခြံအရံ-အကျော်အစော-မရရှိခြင်း၊ (၅) နိန္ဒာ = ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ (၆) ပသံသာ = ချီးမွမ်းခြင်း၊ (၇) သုခ = ချမ်းသာခြင်း၊ (၈) ဒုက္ခ = ဆင်းရဲခြင်း ဟူ၍ ၈-ပါး ရှိကြသည်။ (အံ၊၃၊၇။ အဘိ၊ဝိ၊၄၀၁။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၅၀၀။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၂၃။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၄။ ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၂၉။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄။ သာရတ္ထ၊၁၊၂၄၆)။</ref> ==='''လောကဓံတရား၏ သဘောသဘာဝ'''=== လောကဓံတရားအားလုံးသည် '''[[အနိစ္စ]]''' (မမြဲသောသဘော)၊ '''ဒုက္ခ''' (ဆင်းရဲသောသဘော) နှင့် '''ဝိပရိဏာမဓမ္မ''' (ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သော သဘော) သာ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် ပြန်လည်ပျက်စီးသွားတတ်သော ယာယီဓမ္မသဘာဝများသာ ဖြစ်သည်။<ref>လောကဓံတရားကို ခံနိုင်ရည်သတ္တိရှိသူ၊ မရှိသူ—အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် လောကဓံတရားကို ခံနိုင်ရည်သတ္တိရှိ၍ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ခံနိုင်ရည်သတ္တိ မရှိကြပေ။ ချဲ့ဦးအံ့- အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် လာဘ = လာဘ်ရမှု၊ အလာဘ = လာဘ်မရမှု စသည့် လောကဓံတစ်မျိုးမျိုးနှင့် တွေ့ကြုံခဲ့သော် “ထိုလောကဓံတရားသည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိ၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲ၏၊ ဝိပရိဏာမဓမ္မ = ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောရှိ၏” ဟု မဆင်ခြင်၊ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ။ ထိုပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အလိုရှိအပ်သော (လာဘစသော) လောကဓံတရားနှင့် တွေ့ကြုံသည့်အခါ ဝမ်းမြောက်၍၊ အလိုမရှိအပ်သော (အလာဘစသော) လောကဓံတရားနှင့် တွေ့ကြုံသည့်အခါ ဝမ်းနည်း၏။ ဤသို့ ဝမ်းမြောက်မှု ဝမ်းနည်းမှုသို့ ရောက်သည်ဖြစ်၍ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊ အိုခြင်း၊ သေခြင်း၊ အစရှိသော ဆင်းရဲဒုက္ခအပေါင်းမှ မလွတ်မြောက်နိုင်ပေ။ အကြားအမြင်ရှိသော အရိယာသာဝကသည် လာဘ = လာဘ်ရမှု၊ အလာဘ = လာဘ်မရမှု စသည့် လောကဓံတစ်မျိုးမျိုးနှင့် တွေ့ကြုံခဲ့သော် “ထိုလောကဓံတရားသည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိ၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲ၏၊ ဝိပရိဏာမဓမ္မ = ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောရှိ၏” ဟု ဆင်ခြင်၏၊ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ ထိုအရိယာသာဝကသည် အလိုရှိအပ်သော (လာဘစသော) လောကဓံတရားနှင့် တွေ့ကြုံသည့်အခါ၌လည်း ဝမ်းမမြောက်၊ အလိုမရှိအပ်သော (အလာဘစသော) လောကဓံတရားနှင့် တွေ့ကြုံသည့်အခါ၌လည်း ဝမ်းမနည်း။ ဤသို့ နှစ်သက်မှု ဝမ်းနည်းမှုကို ပယ်နိုင်သည်ဖြစ်၍ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊ အိုခြင်း၊ သေခြင်း၊ အစရှိသော ဆင်းရဲဒုက္ခအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်နိုင်၏။ ဤသို့ ပုထုဇဉ်နှင့် အရိယာတို့ ထူးခြားလေသည်။ (အံ၊၃၊၇။ ၈။ ၉။ ခုဒ္ဒက၊၄။ သုတ္တနိ၊၃၁၉။ ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၊၉။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄)။ လာဘ်ရမှု (လာဘ) စသောတရားတို့သည် လူတို့၌ အမြဲမတည်ကုန်၊ အတည်တကျမရှိကုန်၊ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲတတ်သော သဘောရှိကုန်၏။ (အံ၊၃၊၉။ (-ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၀-၁)။ လောကဓံတရား ၈-ပါးတို့တွင် လာဘ၊ ယသ၊ သုခ၊ ပသံသာတို့သည် အဿာဒ မည်ကုန်၏၊ အလာဘ၊ အယသ၊ ဒုက္ခတို့သည် အာဒီနဝ မည်ကုန်၏။ (နေတ္တိ၊ ဝိ၊၆၅)။</ref> ==='''ပုထုဇန်နှင့် [[အရိယာ]]တို့၏ တုံ့ပြန်မှုကွာခြားချက်'''=== လောကဓံနှင့် တွေ့ကြုံသောအခါ '''ပုထုဇန်''' နှင့် '''အရိယာ''' တို့၏ စိတ်နေစိတ်ထား တုံ့ပြန်ပုံမှာ များစွာ ကွာခြားသည်။ * '''ပုထုဇန်များ:''' အကြားအမြင်ဗဟုသုတ မရှိသော ပုထုဇန်တို့သည် လောကဓံတရားတို့ကို အနှစ်သာရအားဖြင့် စွဲလမ်းကြသဖြင့် လာဘ်ရခြင်း၊ ချီးမွမ်းခံရခြင်းတို့၌ '''ဝမ်းမြောက် (ပြုံးပြုံး)''' တတ်ကြပြီး၊ လာဘ်မရခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခံရခြင်းတို့၌ '''ဝမ်းနည်း (ရှုံ့ရှုံ့)''' ကာ စိတ်ဓာတ် တုန်လှုပ်တတ်ကြသည်။ ထိုသို့ လောကဓံ၏ ဆွဲဆောင်ရာနောက်သို့ ပါသွားခြင်းကြောင့် [[ဇာတိ]]၊ [[ဇရာ]]၊ [[မရဏ]] တည်းဟူသော [[သံသရာ]][[ဝဋ်]]ဆင်းရဲမှ မလွတ်မြောက်နိုင်ကြပေ။ * '''အရိယာသာဝကများ:''' အကြားအမြင်ရှိသော အရိယာတို့သည် လောကဓံတရားတို့ကို '''[[ဝိပဿနာဉာဏ်]]''' ဖြင့် ရှုမြင်ကာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ [[အနတ္တ]]ဟု ပိုင်းခြားသိမြင်ကြသဖြင့် စိတ်ဓာတ် တုန်လှုပ်မှု မရှိကြပေ။ ၎င်းတို့သည် ဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်း နှစ်မျိုးလုံးကို ပယ်ရှားထားနိုင်သဖြင့် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြသည်။ ==='''မတုန်လှုပ်သော စိတ်ဓာတ် ([[မင်္ဂလာ]]တရား)'''=== '''[[ရဟန္တာ]]အရှင်မြတ်''' တို့၏ စိတ်ဓာတ်သည် လောကဓံ လေပြင်းမုန်တိုင်းများ မည်မျှပင် တိုက်ခတ်စေကာမူ '''တစ်ခဲနက်သော ကျောက်တောင်ကြီး''' ကဲ့သို့ မတုန်မလှုပ် တည်တံ့နေသည်။ လောကဓံနှင့် တွေ့ထိသော်လည်း စိတ်ဓာတ်မတုန်လှုပ်ခြင်း (ဖုဋ္ဌဿ လောကဓမ္မေဟိ၊ စိတ္တံ ယဿ န ကမ္ပတိ) သည် မြင့်မြတ်သော '''မင်္ဂလာ''' ဖြစ်သည်။ ==='''တာဒိဂုဏ်'''=== ရဟန္တာတို့သည် လောကဓံတို့အပေါ်၌ တည်ငြိမ်စွာ ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်းကြောင့် '''တာဒိဂုဏ်''' နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု ဆိုရသည်။ ၎င်းတို့သည်- * ဣဋ္ဌာရုံ၊ အနိဋ္ဌာရုံတို့ကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်း။ * [[ကိလေသာ]]များကို စွန့်လွှတ် ထွေးအန်ပြီးဖြစ်ခြင်း။ * [[ဩဃ]]လေးဖြာ (ကာမ၊ ဘဝ၊ [[ဒိဋ္ဌိ]]၊ [[အဝိဇ္ဇာ]]) ကို ကူးခတ်လွန်မြောက်ပြီးဖြစ်ခြင်း။ * ကိလေသာအားလုံးမှ လွတ်မြောက်ပြီးဖြစ်ခြင်း။ * [[သီလ]]၊ [[သမာဓိ]]၊ [[ပညာ]]တို့ဖြင့် ပြည့်စုံသဖြင့် လက်ညှိုးညွှန်ပြထိုက်သူများ ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် တာဒိဂုဏ်မြောက်ကြသည်။ ==='''အကဲ့ရဲ့နှင့် အချီးမွမ်း ([[ပေါရာဏ]]ဓမ္မတာ)'''=== လောကတွင် ဆိတ်ဆိတ်နေသူကိုလည်း ကဲ့ရဲ့ကြသည်၊ စကားများသူကိုလည်း ကဲ့ရဲ့ကြသည်၊ နှိုင်းချိန်၍ စကားပြောသူကိုလည်း ကဲ့ရဲ့ကြသည်။ လောက၌ '''အကဲ့ရဲ့မခံရသောသူဟူ၍ မရှိပေ'''။ တစ်ဖက်သတ် ကဲ့ရဲ့ခံရသူ သို့မဟုတ် တစ်ဖက်သတ် ချီးမွမ်းခံရသူဟူသည် အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ [[ပစ္စုပ္ပန်]] ကာလသုံးပါးလုံးတွင် မရှိနိုင်ကြောင်း မြတ်စွာဘုရားက ဟောကြားခဲ့သည်။ လူမိုက်တို့၏ ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်းသည် ပဓာနမဟုတ်ဘဲ ပညာရှိတို့၏ ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်းကသာ လိုရင်းဖြစ်သည်။ ==='''နိဂုံး'''=== လောကဓံ လေပြင်းမုန်တိုင်းများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရန်အတွက် မိမိတို့၏ စိတ်ဓာတ်ကို '''သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ''' ကျင့်စဉ်များဖြင့် လေ့ကျင့်ပေးရန် လိုအပ်သည်။ မိမိဘက်က အကျင့်တရားများ မှန်ကန်နေပါက သူတစ်ပါး၏ ကဲ့ရဲ့အသံများကြောင့် စိတ်ဓာတ်ညစ်နွမ်းမှု မဖြစ်ဘဲ တည်ငြိမ်စွာ ကျော်လွှားနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ===ပြင့်ပလင့်များ=== * [https://my.wikisource.org/wiki/မင်္ဂလသုတ်-၉၃/၉၇ မင်္ဂလသုတ်-၉၃/၉၇] * [https://my.wikisource.org/wiki/မင်္ဂလသုတ်-၉၄/၉၇ မင်္ဂလသုတ်-၉၄/၉၇] * [https://my.wikisource.org/wiki/မင်္ဂလသုတ်-၉၅/၉၇ မင်္ဂလသုတ်-၉၅/၉၇] * [https://my.wikisource.org/wiki/မင်္ဂလသုတ်-၉၆/၉၇ မင်္ဂလသုတ်-၉၆/၉၇] * [https://my.wikisource.org/wiki/ခုဇ္ဇတ္တရာနှင့်_သာမာဝတီတို့_အကြောင်း#သာမာဝတီတွေ့ကြုံရသည့်_အနိဋ္ဌလောကဓံ သာမာဝတီတွေ့ကြုံရသည့် အနိဋ္ဌလောကဓံ] * [https://my.wikisource.org/wiki/အနတ္တဒီပနီ#လောကဓံနှင့်_တွေ့ကြုံမြဲ လောကဓံနှင့် တွေ့ကြုံမြဲ] * [https://my.wikisource.org/wiki/ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်#လောကဓံတရား လောကဓံတရား] * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-တတိယတွဲ/(ကလလရေကြည်_တည်စခိုက်)_ပဋိသန္ဓေ_ခန္ဓာငါးပါး#သံသရာကွေ့များ၌_လောကဓံလေလှိုင်းများ သံသရာကွေ့များ၌ လောကဓံလေလှိုင်းများ] * [https://my.wikisource.org/wiki/မဟာစည်_ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီ-ပတွဲ-ဒု#လောကဓံတရားတော် လောကဓံတရားတော်] * [https://my.wikisource.org/wiki/ရဟန္တာနှင့်ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ-ဒု#လောကဓံမှ_လောကုတ္တရာသို့ လောကဓံမှ လောကုတ္တရာသို့] * [https://my.wikisource.org/wiki/ပိဋကတ်သုံးပုံ_သရုပ်စုံအဘိဓာန်-ယရလဝသ#လောကဓံတရား_၈_ပါး လောကဓံတရား ၈ ပါး] === ကိုးကား === {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ]] bw8igcr7ip6mk9xm7q9y0fkds7n8jju 0 8817 1037036 959702 2026-06-09T10:11:20Z ~2026-34148-92 144117 ထိုအပြင် လီးလည်းကြီးသည်။ 1037036 wikitext text/x-wiki '''သုဝဏ္ဏဘူမိ''' (သင်္သကရိုက်: Suvarnabhumi; ပါဠိ: Suvannabhumi) ကို [[မြန်မာ]]တို့က ရှေး[[သထုံပြည်]]ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။(မွန်)တို့ က ဍုင်သဓီုဟုခေါ်တွင်ကြသည်။[[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်းကျမ်းများအလို အရမူ ထိုထက်ကျယ်ဝန်းသော ဒေသဟုဆိုကြသည်။ ထိုအပြင် လီးလည်းကြီးသည်။ ==အဓိပ္ပာယ်== သုဝဏ္ဏဘူမိဟူသည် သုဝဏ္ဏ=ရွှေ၊ ဘူမိ= မြေ၊နှစ်ရပ်ပေါင်းသော် "ရွှေထွက်သောမြေ"ဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။ မြန်မာတို့အလိုအရမူ သုဝဏ္ဏဘူမိသည် ရှေးသထုံပြည်ကို ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဟုယူဆကြသည်။ အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်းကျမ်းတို့တွင် ဖော်ပြပါရှိသော သုဝဏ္ဏဘူမိသည် ထိုထက်ကျယ်ဝန်းသော ဒေသဖြစ်သည်။ ဇာတကကျမ်းများ၊ ဗရိဟတ်ကထာကျမ်းများ၊ ကထာကောသျှာကျမ်းများတွင် ဖော်ပြပါရှိသော သုဝဏ္ဏဘူမိသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ရှေး[[ရာမညတိုင်း]]နှင့် တနင်္သာရီကျွန်းဆွယ် အပါအဝင် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ [[ယိုးဒယား]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယား]]၊ လော([[လာအို]])တို့ပါဝင်သော အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်၊ စူမတြားကျွန်း၊ [[ဂျားဗားကျွန်း]]၊ [[ဗော်နီယိုကျွန်း]]တို့ ပါဝင်သည့် တစ်ခွင်တစ်ပြင်ကြီးကို သုဝဏ္ဏဘူမိ ဟုခေါ်ဆိုကြောင်း ယူဆရသည်။ သုဝဏ္ဏဘူမိကို ''သုဝဏ္ဏဒီပ''ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ ===ကလျာဏီကျောက်စာ အရ=== မြန်မာတို့က ရှေးသထုံပြည်ကို သုဝဏ္ဏဘူမိဟု ခေါ်ဆိုခြင်း၏အထောက်အထားမှာ [[ဓမ္မစေတီမင်း|ဓမ္မစေတီမင်းကြီး]]ရေးထိုးခဲ့သော [[ကလျာဏီကျောက်စာ]]အရဖြစ်သည်။ ထိုကျောက်စာအရ သုဝဏ္ဏဘူမိဟူသော သထုံပြည်သည် ယခု[[သထုံခရိုင်]]၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]၊ တောင်စွန်းရဲစခန်းအပိုင်ရှိ ကေလာသတောင် ခြေရင်းတွင်ရှိသော ယက္ကန်းသည်မ (အရက်သမ)ရွာတစ်ဝိုက်တွင် တည်ရှိခဲ့လေသည်။ မင်းနေပြည်တော်အဖြစ်ထားရှိသော သုဝဏ္ဏဘူမိမြို့၏ အရှေ့ထက်ဝက်သည် တောင်စောင်း၌ရှိသည်။ အနောက်ထက်ဝက်သည် မြေညီ၌ရှိသည်။ ဟံသာဝတီပဲခူး၌ [[ဓမ္မစေတီမင်း]]ကြီး မင်းပြုသည့်အချိန်တွင် ထိုမြို့ကို ''ဂေါဠတ္တိကာနဂရ'' (တိုက်ဂလာ-တိုက်ကုလား)ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြောင်းသိရသည်။ ယင်းသို့ခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ ဂေါဠ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ယခု ဘင်္ဂလားပြည်နယ် အောက်ပိုင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်၍ ဂေါဠှဂလ၊ ဂလမှ ဂလာသို့ အဆင့်ဆင့် အသံပြောင်းလာပြီးလျှင် ထိုဒေသရှိ လူတို့၏ အိမ်ကဲ့သို့ မြေတိုက်အိမ်များ ရှိသောကြောင့် ဂလာတိုက်မှ တိုက်ဂလာဟု အမည်ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဆိုလေသည်။ ကလျာဏီကျောက်စာသည် ရာမညဒေသ၏ ဗုဒ္ဓသာသနာ့သမိုင်းအကျဉ်းကိုလည်း ဖော်ပြထားပြီးလျှင် ရှင်သောဏနှင့် ရှင်ဥတ္တရမထေရ်မြတ်နှစ်ပါး အမှူးပြုလျက် ထိုဒေသသို့ သာသနာပြုကြွလာပုံများလည်း ပါရှိသည်။ အရှင်နှစ်ပါးတို့ ကြွရောက်လာချိန်တွင် သုဝဏ္ဏဘူမိတိုင်း၌ သီရိမာသောက အမည်ရှိသောမင်းသည် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ အရှင်မြတ်တို့သည် မင်းအိမ်၌ဖွားလေတိုင်းသော သူငယ်ကို အမြဲမပြတ် လာရောက်စားလေ့ရှိသော ရက္ခိုက်ဘီလူးမအား နှိမ်နင်းအောင်မြင်သည့်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ထိုအရပ်နေလူတို့သည် အရှင်မြတ်တို့က ဘီလူးမအား ခြောက်လှန့်နှင်ပစ်ရန် ဖန်ဆင်းပြသော [[မနုဿီဟ|ဦးခေါင်းတစ်ခု၊ ကိုယ်နှစ်ခုရှိသည့် ခြင်္သေ့ရုပ်သဏ္ဌာန်]]ကို ကျောက်ရုပ်တုလုပ်ပြီးလျှင် မြို့၏အရှေ့မြောက်ထောင့် တောင်ထိပ်တွင် ထားခဲ့ကြရာ ဓမ္မစေတီမင်း၏ လက်ထက်တိုင်အောင် ထင်ရှားရှိသေးသည်။ ထို့ပြင် ထိုရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်ကို ထန်းရွက်စသည်တို့၌ ရေး၍ ဖွားစသူငယ်တို့၏ ဦးခေါင်းပေါ်တွင် တင်စေကာ ရက္ခိုက်ဘီလူးတို့မှ အရံအတားပြုလေ့ရှိသော အစဉ်အလာဓလေ့ထုံးစံကိုလည်း ဓမ္မစေတီမင်းကြီးက ကျောက်စာတွင်ဖော်ပြခဲ့လေသည်။ [[ကေလာသတောင်]]ခြေရှိ သရက်သည်မရွာသည် ယခုရှိသော မြသိန်းတန်ဘုရား၏ ရင်ပြင်ပေါ်တွင်ကျောက်စာ တိုင်ကြီးတစ်ခုရှိခဲ့ရာ၊ ၁၈၈၃ ခုနှစ်ခန့်ကပင် ထိုနေရာက ရွှေ့ပြောင်းသယ်ယူလာပြီးလျှင် ယခုအခါ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] စာကြည့်တိုက်အတွင်းတွင် စိုက်ထူထားခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာတိုင်ကြီးတွင် အလွန်ရှေးကျသော [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ ကျောက်စာတိုင်၌ ဖော်ပြပါရှိသော အကြောင်းအချက်တို့မှာ [[ပုဂံ]]ပြည့်ရှင်[[ကျန်စစ်သား|ကျန်စစ်မင်းကြီး]]သည် ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော ကျိုက်တလင် ဘွဲ့တော်ရှိသည့် စေတီကို ပြန်လည်ပြုပြင်ကောင်းမှုပြုသည့်အကြောင်း ပါရှိသည်။ ထို့ကြောင့် [[မြသိန်းတန်စေတီ]]သည် ကျောက်စာတွင်ပါသော ကျိုက်တလင်စေတီပင်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ကျောက်စာတွင် ကျန်စစ်မင်းကြီးသည် ထိုစေတီကို သက္ကရာဇ် ၄၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ကြောင်းပါရှိလေရာ ထိုစေတီတော်သည် ထိုသက္ကရာဇ်တွင် ပျက်စီးယိုယွင်းလျက် ရှိသည်ဟူသော အချက်ကိုထောက်ထား၍ ထိုနှစ်ထက်အလွန်ရှေးကျသော အခါက တည်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေမည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓသာသနာ အလွန်စောစွာရောက်ရှိခဲ့သော ဒေသတစ်ရပ် ဖြစ်ကြောင်းကား ယုံမှားဖွယ်ရာမရှိချေ။ အိန္ဒိယကျမ်းဂန်များအရ ရွှေထွက်သည်ဆိုသော သုဝဏ္ဏဘူမိသို့ အလွန်ရှေးကျသော ကာလကပင် အိန္ဒိယအမျိုးသားတို့သည် ပင်လယ်[[သမုဒ္ဒရာ]]ကို စွန့်စွန့်စားစား ဖြတ်ကျော်လာရောက်ကြသည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့ကြားဖူးနားဝ ရှိကြသော မဟာဇနကဇာတ်တော်တွင် [[ဇနကမင်းသား]]သည် ကုန်သွယ်အံ့သောငှာ သမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်၍ သုဝဏ္ဏဘူမိသို့ သင်္ဘောလွှင့်ခဲ့ကြောင်း ပါရှိလေသည်။ အိန္ဒိယကျမ်းများအလာ သုဝဏ္ဏဘူမိသည် ရွှေထွက်သည်သာမက နောင်အခါ [[ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်]]များလည်း ထွက်ရှိသောကြောင့် ခရစ် ရှစ်ရာစု၊ ကိုးရာစုနှစ်များတွင် [[အာရပ်]]ကုန်သည်များသည်လည်းကောင်း၊ ၁၅ ရာစု၊ ၁၆ရာစုနှစ်များတွင် ဥရောပနိုင်ငံသားများသည်လည်းကောင်း သုဝဏ္ဏဘူမိသို့ ခရီးလမ်းပေါက် ရောက်ခဲ့ကြလေသည်။ ===တိုင်း၏အမည်=== တောင်ပေါက်ဆရာတော်ရေးသား ပြုစုသော ဗုဒ္ဓသာသနိက ပထဝီဝင်ကျမ်း၌မူ သုဝဏ္ဏဘူမိတိုင်း အကြောင်းကို ဤသို့ဖော်ပြထားလေသည်။ သုဝဏ္ဏဘူမိသည် တိုင်း၏အမည်ဖြစ်၍ ကျမ်းဂန်စကားကို အရင်းထားရသော် သုဝဏ္ဏဘူမိဖြစ်ထိုက်သော လက္ခဏာများမှာ မဟာဇနက ဇာတကအဌကထာအရ -<br> (၁) ဝင်္ဂေါပသာဂရခေါ်ဗင်္ဂလားပင်လယ်မှအရှေ့ ဘက်မှတည်ရှိခြင်း၊ <br> (၂) ကာမလိတ္တိသင်္ဘောဆိပ်မှယူဇနာ ၇ဝဝ ဝေးကွာခြင်း၊ <br> (၃) ပါရာဇိကဏ်အဌကထာ၊ မဟာဗောဓိပင် အဌကထာများအရကုန်းမြေမဟုတ်၊ ရေပတ်လည် ဝိုင်းလျက်ရှိသော ကျွန်းဖြစ်ခြင်း၊ <br> (၄) လှေသင်္ဘောလမ်းရေကြောင်းလေကြောင်း သင့်၍ အသွားအလာများရာ ဌာနဖြစ်ခြင်း၊ <br> (၅) ရှေးဟောင်းသာသနအဆောက်အအုံများ ယခုတိုင်ရှိနေခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလက္ခဏာများအရ ရှေးသထုံပြည်သည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၏ အရှေ့ဘက်၌ရှိခြင်း၊ အိန္ဒိယမှလှေ သင်္ဘော ရေကြောင်း လေကြောင်းသင့်၍ ကူးလူးဆက်ဆံမှု များသော ဌာနဖြစ်ခြင်း၊ ရှေးသာသနအဆောက်အအုံများ ယခုတိုင်ရှိသေးခြင်းဟူသော လက္ခဏာရပ်များနှင့် ပြည့်စုံသည်ကား မှန်ပေသည်။ သို့သော် ကမလိတ္တိ သင်္ဘောဆိပ်မှ ယူဇနာ ၇ဝဝ ကွာဝေးခြင်း၊ [[ကျွန်း (ကုန်းမြေ)|ကျွန်းမြေ]]ပေါ်၌ တည်ရှိခြင်းစသော လက္ခဏာရပ်များနှင့် မပြည့်စုံသောကြောင့် အထက်ပါလက္ခဏာရပ်များ အပြည့်အစုံ ညီညွတ်ခြင်းမရှိဟု ဖော်ပြထားလေသည်။ ထိုပထဝီဝင်ကျမ်းအရမူ ရှင်သောနနှင့် ရှင်ဥတ္တရမထေရ်နှစ်ပါး အမှူးရှိသော [[ရဟန္တာ]]ငါးပါးတို့ သာသနာပြုကြွရောက်ရာ မူလသုဝဏ္ဏဘူမိသည် ယခု ဆူမတြားဟု ခေါ်ဆိုကြသော သုမာတြာကျွန်းဟု အခိုင်အမာ ဆိုလေသည်။ သုမာတြာကျွန်းသည် အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သော လက္ခဏာရပ်များနှင့် အလုံးစုံညီညွတ်သည်။ ကျမ်းဂန်တို့၌ ပြဆိုသော ကာမလိတ္တိ သင်္ဘောဆိပ်နှင့် သုမာတြာကျွန်းသည် [[ယူဇနာ]] ၇ဝဝ နီးပါးကွာဝေးသည်။ ထိုစဉ်က ပင်လယ် သင်္ဘောဆိပ်မြို့ဖြစ်သော ကာမလိတ္တိသည် ယခု [[ကာလကတ္တားမြို့]]၏ အနောက်တောင် ထောင့်မိုင် ၂၃ဝ အကွာတွင်ရှိသည်။ တစ်ယူဇနာသည် အင်္ဂလိပ်မိုင်အားဖြင့် တွက်မူ ရေလမ်းခရီးဖြစ်၍ တာတစ်ထောင်ကို တစ်ယူဇနာနည်းဖြင့်ယူသော် ယူဇနာ ၇၀၀ သည် မိုင်ပေါင်း ၁၃၉၂၁/၂ဖြစ်သည်။ ကာလကတ္တားနှင့်သုမာတြာကျွန်းသည် အင်္ဂလိပ်မိုင် ၁၆၃ဝ ဖြစ်၍ ယင်း၌ ကာမလိတ္တိနှင့် ကာလကတ္တားအကွာအဝေး (မိုင်၂၃ဝ)ကိုနုတ်လျှင်မိုင် ၁၄ဝဝ ကျန်ရာ၊ ယင်းသည် ကာမလိတ္တိနှင့်သုမာတြာအကွာ အဝေးမိုင်ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့်မိုင်ပေါင်း ၁၃၉၂၁/၂ (ယူဇနာ ၇ဝဝ) နှင့်မိုင် ၁၄ဝဝ သည် နီးစပ်ပေသည်။ သထုံပြည်နှင့် ကာမလိတ္တိအကွာအဝေးမှာ ယူဇနာ ၇ဝဝ (၁၃၉၂၁/၂) မိုင်တွင် မိုင် ၄ဝဝခန့်လျော့နေသည်။ ထိုအချက်ကိုထောက်ထား၍ မူလသုဝဏ္ဏ ဘူမိသည် သုမာတြာကျွန်းသာလျှင် ဖြစ်နိုင်စရာရှိကြောင်းဆိုလေသည်။ အခြားအကြောင်းပြချက်တစ်ခုမှာလည်း သုဝဏ္ဏဘူမိသည် ကျွန်းဖြစ်သည်ဟုဆိုထားခြင်းပေတည်း။ ထိုကြောင့် သုဝဏ္ဏဒီပဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြခြင်းဖြစ်ပေမည်။ သုမာတြာသည် ကျွန်းဖြစ်ကြောင်းကား အထူးဖော်ပြဖွယ်ရာ မလိုချေ။ သထုံပြည်မူကား ကြီးမားရှည်လျားသော တောင်တန်းကြီးအနီး ကုန်းမြေပေါ်၌တည်ရှိလေသည်။ ထို့ပြင် အိန္ဒိယကမ္ဗည်းကျောက်စာဌာနမှ ထုတ်ဝေသော နလန္ဒာတက္ကသိုလ်ကြီးအကြောင်းစာအုပ်၌ နလန္ဒာ ကျောင်းတိုက်ကြီး တူးဖော်ရာမှတွေ့ရှိရသော ကြေးပရပိုက် တစ်ဆူ၌ပါရှိသည်ကို ဤသို့ ဖော်ပြထားသည်။ သုဝဏ္ဏဒီပ ခေါ်သုမာတြာကျွန်းဘုရင် သီရိဗလပုတ္တဒေဝသည် နလန္ဒာကျောင်းတော်ကြီး တည်တံ့ရေးအတွက်နှင့် အစောင့်အရှောက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေရန်လည်းကောင်း၊ ယင်းကျောင်းတော်ကြီး၌လာရောက်သီတင်းသုံးကြကုန်သော ရဟန်းတော်များ ချမ်းသာစေရန် အလို့ငှာလည်းကောင်း၊ သီရိနဂရခေါ် ပါဋလိပုတ်ခရိုင်နိုင်ငံအတွင်း ရာဇဂဟဂယာ စီရင်စုတွင်ရှိသော [[ရွာ]]ငါးရွာကို ပေးလှူသည်။ ထိုပေးလှူသောရွာငါးရွာအဖို့ မိမိပိုင်ဆိုင်သော သုဝဏ္ဏဘူမိ၌ ရှိသည့် ငါးရွာကို အစားထိုး၍ ထိုအခါက ပါဋလိပုတ်ခရိုင် နိုင်ငံကို စိုးပိုင်သူ ဒေဝပါလမင်းအား ဖလှယ်ပေးကြောင်း ပါရှိလေသည်။ ယင်းသို့သော အကြောင်းကြောင်းတို့ကို ထောက်ရှု၍ ရှင်သောဏ၊ ရှင်ဥတ္တရမထေရ်သူမြတ်တို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိရာ မူလသုဝဏ္ဏဘူမိသည် သုမာတြာ ကျွန်းသာလျှင် ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆိုထားလေသည်။ သို့သော် သထုံပြည်သည် ယူဇနာ ၇ဝဝ အကွာအဝေး အချက်၊ ကျွန်းမဟုတ်သည့်အချက်များမှတပါး သုဝဏ္ဏဘူမိ၏ အခြားလက္ခဏာရပ်များနှင့်မူ ညီညွတ်သောကြောင့် မူလသုဝဏ္ဏဘူမိအဖြစ် မယူနိုင်စေကာမူ သုဝဏ္ဏဘူမိတိုင်း၌ ပါဝင်သော ဒေသတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူသင့်ပေသည်။ သာသနိကကျမ်း၊ လောကိယကျမ်းများ၌ ပါရှိသော သုဝဏ္ဏဘူမိ၊ သုဝဏ္ဏဘောမ၊ သုဝဏ္ဏဒီပဟူသောအမည်များသည် ဗင်္ဂလားအော်အရှေ့ဘက်ရှိ တိုင်းပြည်နယ်ပယ်များနှင့် သက်ဆိုင်ကြောင်းသိရသည်။ ရာမယနကျမ်းတွင်လည်း သီတာမိဖုရားကိုရှာဖွေရန် သုဂြိတ်အမှူးရှိသော ရာမမင်း၏ မျောက်စစ်သည်တော်များသည် ရာဝဒီပ ခေါ် ဇာဝရ(ဂျာဗား)ကျွန်းသို့လည်းကောင်း၊ ရွှေမြေ၊ ရွှေချောင်း၊ ရွှေတောင် အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်သော သုဝဏ္ဏရူပက အမည်ရှိသော သုဝဏ္ဏဘူမိသို့လည်းကောင်း သွားရောက်ကြကြောင်း ပါရှိသည်။ ထိုကျမ်းလာစကားအရ သုဝဏ္ဏဘူမိတိုင်း၌ ပါဝင်သင့်သော နယ်မြေဒေသများကား ဂျားဗား၊ဆူမတြား၊ ဗာလီ၊ ဗော်နီယို၊ သိင်္ဃပူရ၊ [[စင်္ကာပူ]]၊ မလ္လာယုခေါ်[[မလေးရှား]]၊ ယိုးဒယား၊ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် [[တနင်္သာရီ]]စသော မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတို့ ဖြစ်သင့်သည်ဟုဆိုလေသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာသည် မူလသုဝဏ္ဏဘူမိခေါ် ဆူမာတြာကျွန်းမှ သုဝဏ္ဏဘူမိတိုင်း၌ ပါဝင်သော ဌာနများသို့ ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ သို့သော် သာသနာအရှည်တည်တံ့ရေးသည် ပရိယတ္တိအဆက်အသွယ်ရမှ ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း ရာမညတိုင်းနှင့် ယိုးဒယား၊ ကမ္ဗောဒီးယား၊ လောနိုင်ငံတို့သည် [[သီဟိုဠ်ကျွန်း]] မှသော်လည်းကောင်း၊ ပိဋကတ်စာပေနှင့်တကွ သာသနာရေး အဆက်အသွယ်များ နည်းပါးခဲ့ဟန် တူသဖြင့် ဗုဒ္ဓသာသနာအရောင်အဝါ မှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရလေသည်။ ခရစ်ခြောက်ရာစု၊ ခုနစ်ရာစုခန့်က သုမာတြာကျွန်း(ဆူမတြားကျွန်း) နှင့်နီးကပ်သောဂျားဗားကျွန်း၊ ဗော်နီယိုကျွန်းများ၌ သာသနာ စည်ပင်ထွန်းကား၍ ရဟန်းသံဃာများ သီတင်းသုံးခဲ့ဖူးကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၅၅ဝ ပြည့်နှစ် နရပတိစည်သူမင်း လက်ထက်တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ ဆပ္ပဋမထေရ်နှင့် အတူလိုက်ပါလာသော ရာဟုလာမထေရ်သည် မလ္လာယုကျွန်းသို့ ကြွရောက်၍ ကျွန်းပိုင်ရှင်ဘုရင်အား ဋီကာနှင့်တကွ ခုဒ္ဒသိက္ခာ ကျမ်းစာကို သင်ကြားပို့ချကြောင်း ကလျာဏီကျောက်စာ၌ ဖော်ပြထားလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> ==တူးဖော်တွေ့ရှိမှု== ဝင်္ကရွာတွင် တူးဖော်ရာတွင် ၆၉ ပေ ပတ်လည် တိုင်းအတာအရ အဆောက်ဦးတစ်ခုတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်ဦးတွင် လူတို့ဦး၏ အသုံးအဆောင်များဖြစ်သော မြေပုတီများ၊ မဟူရာပုတီးစေ့များကို တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းအပြင် ရေအိုးများ၊ ရေကရားအိုး၊ ချက်ပြုတ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်ဟု ယူဆရသော အပိုင်းအစများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ သမိုင်း]] dr4bjlyli4hoafwxj86axvnztau7l7r 1037037 1037036 2026-06-09T10:32:36Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-34148-92|~2026-34148-92]] ([[User talk:~2026-34148-92|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1037036|1037036]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1037037 wikitext text/x-wiki '''သုဝဏ္ဏဘူမိ''' (သင်္သကရိုက်: Suvarnabhumi; ပါဠိ: Suvannabhumi) ကို [[မြန်မာ]]တို့က ရှေး[[သထုံပြည်]]ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။(မွန်)တို့ က ဍုင်သဓီုဟုခေါ်တွင်ကြသည်။[[အိန္ဒိယ]] ရှေးဟောင်းကျမ်းများအလို အရမူ ထိုထက်ကျယ်ဝန်းသော ဒေသဟုဆိုကြသည်။ ==အဓိပ္ပာယ်== သုဝဏ္ဏဘူမိဟူသည် သုဝဏ္ဏ=ရွှေ၊ ဘူမိ= မြေ၊နှစ်ရပ်ပေါင်းသော် "ရွှေထွက်သောမြေ"ဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။ မြန်မာတို့အလိုအရမူ သုဝဏ္ဏဘူမိသည် ရှေးသထုံပြည်ကို ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဟုယူဆကြသည်။ အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်းကျမ်းတို့တွင် ဖော်ပြပါရှိသော သုဝဏ္ဏဘူမိသည် ထိုထက်ကျယ်ဝန်းသော ဒေသဖြစ်သည်။ ဇာတကကျမ်းများ၊ ဗရိဟတ်ကထာကျမ်းများ၊ ကထာကောသျှာကျမ်းများတွင် ဖော်ပြပါရှိသော သုဝဏ္ဏဘူမိသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ရှေး[[ရာမညတိုင်း]]နှင့် တနင်္သာရီကျွန်းဆွယ် အပါအဝင် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ [[ယိုးဒယား]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယား]]၊ လော([[လာအို]])တို့ပါဝင်သော အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်၊ စူမတြားကျွန်း၊ [[ဂျားဗားကျွန်း]]၊ [[ဗော်နီယိုကျွန်း]]တို့ ပါဝင်သည့် တစ်ခွင်တစ်ပြင်ကြီးကို သုဝဏ္ဏဘူမိ ဟုခေါ်ဆိုကြောင်း ယူဆရသည်။ သုဝဏ္ဏဘူမိကို ''သုဝဏ္ဏဒီပ''ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ ===ကလျာဏီကျောက်စာ အရ=== မြန်မာတို့က ရှေးသထုံပြည်ကို သုဝဏ္ဏဘူမိဟု ခေါ်ဆိုခြင်း၏အထောက်အထားမှာ [[ဓမ္မစေတီမင်း|ဓမ္မစေတီမင်းကြီး]]ရေးထိုးခဲ့သော [[ကလျာဏီကျောက်စာ]]အရဖြစ်သည်။ ထိုကျောက်စာအရ သုဝဏ္ဏဘူမိဟူသော သထုံပြည်သည် ယခု[[သထုံခရိုင်]]၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]၊ တောင်စွန်းရဲစခန်းအပိုင်ရှိ ကေလာသတောင် ခြေရင်းတွင်ရှိသော ယက္ကန်းသည်မ (အရက်သမ)ရွာတစ်ဝိုက်တွင် တည်ရှိခဲ့လေသည်။ မင်းနေပြည်တော်အဖြစ်ထားရှိသော သုဝဏ္ဏဘူမိမြို့၏ အရှေ့ထက်ဝက်သည် တောင်စောင်း၌ရှိသည်။ အနောက်ထက်ဝက်သည် မြေညီ၌ရှိသည်။ ဟံသာဝတီပဲခူး၌ [[ဓမ္မစေတီမင်း]]ကြီး မင်းပြုသည့်အချိန်တွင် ထိုမြို့ကို ''ဂေါဠတ္တိကာနဂရ'' (တိုက်ဂလာ-တိုက်ကုလား)ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြောင်းသိရသည်။ ယင်းသို့ခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ ဂေါဠ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ယခု ဘင်္ဂလားပြည်နယ် အောက်ပိုင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်၍ ဂေါဠှဂလ၊ ဂလမှ ဂလာသို့ အဆင့်ဆင့် အသံပြောင်းလာပြီးလျှင် ထိုဒေသရှိ လူတို့၏ အိမ်ကဲ့သို့ မြေတိုက်အိမ်များ ရှိသောကြောင့် ဂလာတိုက်မှ တိုက်ဂလာဟု အမည်ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဆိုလေသည်။ ကလျာဏီကျောက်စာသည် ရာမညဒေသ၏ ဗုဒ္ဓသာသနာ့သမိုင်းအကျဉ်းကိုလည်း ဖော်ပြထားပြီးလျှင် ရှင်သောဏနှင့် ရှင်ဥတ္တရမထေရ်မြတ်နှစ်ပါး အမှူးပြုလျက် ထိုဒေသသို့ သာသနာပြုကြွလာပုံများလည်း ပါရှိသည်။ အရှင်နှစ်ပါးတို့ ကြွရောက်လာချိန်တွင် သုဝဏ္ဏဘူမိတိုင်း၌ သီရိမာသောက အမည်ရှိသောမင်းသည် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ အရှင်မြတ်တို့သည် မင်းအိမ်၌ဖွားလေတိုင်းသော သူငယ်ကို အမြဲမပြတ် လာရောက်စားလေ့ရှိသော ရက္ခိုက်ဘီလူးမအား နှိမ်နင်းအောင်မြင်သည့်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ထိုအရပ်နေလူတို့သည် အရှင်မြတ်တို့က ဘီလူးမအား ခြောက်လှန့်နှင်ပစ်ရန် ဖန်ဆင်းပြသော [[မနုဿီဟ|ဦးခေါင်းတစ်ခု၊ ကိုယ်နှစ်ခုရှိသည့် ခြင်္သေ့ရုပ်သဏ္ဌာန်]]ကို ကျောက်ရုပ်တုလုပ်ပြီးလျှင် မြို့၏အရှေ့မြောက်ထောင့် တောင်ထိပ်တွင် ထားခဲ့ကြရာ ဓမ္မစေတီမင်း၏ လက်ထက်တိုင်အောင် ထင်ရှားရှိသေးသည်။ ထို့ပြင် ထိုရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်ကို ထန်းရွက်စသည်တို့၌ ရေး၍ ဖွားစသူငယ်တို့၏ ဦးခေါင်းပေါ်တွင် တင်စေကာ ရက္ခိုက်ဘီလူးတို့မှ အရံအတားပြုလေ့ရှိသော အစဉ်အလာဓလေ့ထုံးစံကိုလည်း ဓမ္မစေတီမင်းကြီးက ကျောက်စာတွင်ဖော်ပြခဲ့လေသည်။ [[ကေလာသတောင်]]ခြေရှိ သရက်သည်မရွာသည် ယခုရှိသော မြသိန်းတန်ဘုရား၏ ရင်ပြင်ပေါ်တွင်ကျောက်စာ တိုင်ကြီးတစ်ခုရှိခဲ့ရာ၊ ၁၈၈၃ ခုနှစ်ခန့်ကပင် ထိုနေရာက ရွှေ့ပြောင်းသယ်ယူလာပြီးလျှင် ယခုအခါ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] စာကြည့်တိုက်အတွင်းတွင် စိုက်ထူထားခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာတိုင်ကြီးတွင် အလွန်ရှေးကျသော [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ ကျောက်စာတိုင်၌ ဖော်ပြပါရှိသော အကြောင်းအချက်တို့မှာ [[ပုဂံ]]ပြည့်ရှင်[[ကျန်စစ်သား|ကျန်စစ်မင်းကြီး]]သည် ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော ကျိုက်တလင် ဘွဲ့တော်ရှိသည့် စေတီကို ပြန်လည်ပြုပြင်ကောင်းမှုပြုသည့်အကြောင်း ပါရှိသည်။ ထို့ကြောင့် [[မြသိန်းတန်စေတီ]]သည် ကျောက်စာတွင်ပါသော ကျိုက်တလင်စေတီပင်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ကျောက်စာတွင် ကျန်စစ်မင်းကြီးသည် ထိုစေတီကို သက္ကရာဇ် ၄၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ကြောင်းပါရှိလေရာ ထိုစေတီတော်သည် ထိုသက္ကရာဇ်တွင် ပျက်စီးယိုယွင်းလျက် ရှိသည်ဟူသော အချက်ကိုထောက်ထား၍ ထိုနှစ်ထက်အလွန်ရှေးကျသော အခါက တည်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေမည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓသာသနာ အလွန်စောစွာရောက်ရှိခဲ့သော ဒေသတစ်ရပ် ဖြစ်ကြောင်းကား ယုံမှားဖွယ်ရာမရှိချေ။ အိန္ဒိယကျမ်းဂန်များအရ ရွှေထွက်သည်ဆိုသော သုဝဏ္ဏဘူမိသို့ အလွန်ရှေးကျသော ကာလကပင် အိန္ဒိယအမျိုးသားတို့သည် ပင်လယ်[[သမုဒ္ဒရာ]]ကို စွန့်စွန့်စားစား ဖြတ်ကျော်လာရောက်ကြသည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့ကြားဖူးနားဝ ရှိကြသော မဟာဇနကဇာတ်တော်တွင် [[ဇနကမင်းသား]]သည် ကုန်သွယ်အံ့သောငှာ သမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်၍ သုဝဏ္ဏဘူမိသို့ သင်္ဘောလွှင့်ခဲ့ကြောင်း ပါရှိလေသည်။ အိန္ဒိယကျမ်းများအလာ သုဝဏ္ဏဘူမိသည် ရွှေထွက်သည်သာမက နောင်အခါ [[ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်]]များလည်း ထွက်ရှိသောကြောင့် ခရစ် ရှစ်ရာစု၊ ကိုးရာစုနှစ်များတွင် [[အာရပ်]]ကုန်သည်များသည်လည်းကောင်း၊ ၁၅ ရာစု၊ ၁၆ရာစုနှစ်များတွင် ဥရောပနိုင်ငံသားများသည်လည်းကောင်း သုဝဏ္ဏဘူမိသို့ ခရီးလမ်းပေါက် ရောက်ခဲ့ကြလေသည်။ ===တိုင်း၏အမည်=== တောင်ပေါက်ဆရာတော်ရေးသား ပြုစုသော ဗုဒ္ဓသာသနိက ပထဝီဝင်ကျမ်း၌မူ သုဝဏ္ဏဘူမိတိုင်း အကြောင်းကို ဤသို့ဖော်ပြထားလေသည်။ သုဝဏ္ဏဘူမိသည် တိုင်း၏အမည်ဖြစ်၍ ကျမ်းဂန်စကားကို အရင်းထားရသော် သုဝဏ္ဏဘူမိဖြစ်ထိုက်သော လက္ခဏာများမှာ မဟာဇနက ဇာတကအဌကထာအရ -<br> (၁) ဝင်္ဂေါပသာဂရခေါ်ဗင်္ဂလားပင်လယ်မှအရှေ့ ဘက်မှတည်ရှိခြင်း၊ <br> (၂) ကာမလိတ္တိသင်္ဘောဆိပ်မှယူဇနာ ၇ဝဝ ဝေးကွာခြင်း၊ <br> (၃) ပါရာဇိကဏ်အဌကထာ၊ မဟာဗောဓိပင် အဌကထာများအရကုန်းမြေမဟုတ်၊ ရေပတ်လည် ဝိုင်းလျက်ရှိသော ကျွန်းဖြစ်ခြင်း၊ <br> (၄) လှေသင်္ဘောလမ်းရေကြောင်းလေကြောင်း သင့်၍ အသွားအလာများရာ ဌာနဖြစ်ခြင်း၊ <br> (၅) ရှေးဟောင်းသာသနအဆောက်အအုံများ ယခုတိုင်ရှိနေခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလက္ခဏာများအရ ရှေးသထုံပြည်သည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၏ အရှေ့ဘက်၌ရှိခြင်း၊ အိန္ဒိယမှလှေ သင်္ဘော ရေကြောင်း လေကြောင်းသင့်၍ ကူးလူးဆက်ဆံမှု များသော ဌာနဖြစ်ခြင်း၊ ရှေးသာသနအဆောက်အအုံများ ယခုတိုင်ရှိသေးခြင်းဟူသော လက္ခဏာရပ်များနှင့် ပြည့်စုံသည်ကား မှန်ပေသည်။ သို့သော် ကမလိတ္တိ သင်္ဘောဆိပ်မှ ယူဇနာ ၇ဝဝ ကွာဝေးခြင်း၊ [[ကျွန်း (ကုန်းမြေ)|ကျွန်းမြေ]]ပေါ်၌ တည်ရှိခြင်းစသော လက္ခဏာရပ်များနှင့် မပြည့်စုံသောကြောင့် အထက်ပါလက္ခဏာရပ်များ အပြည့်အစုံ ညီညွတ်ခြင်းမရှိဟု ဖော်ပြထားလေသည်။ ထိုပထဝီဝင်ကျမ်းအရမူ ရှင်သောနနှင့် ရှင်ဥတ္တရမထေရ်နှစ်ပါး အမှူးရှိသော [[ရဟန္တာ]]ငါးပါးတို့ သာသနာပြုကြွရောက်ရာ မူလသုဝဏ္ဏဘူမိသည် ယခု ဆူမတြားဟု ခေါ်ဆိုကြသော သုမာတြာကျွန်းဟု အခိုင်အမာ ဆိုလေသည်။ သုမာတြာကျွန်းသည် အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သော လက္ခဏာရပ်များနှင့် အလုံးစုံညီညွတ်သည်။ ကျမ်းဂန်တို့၌ ပြဆိုသော ကာမလိတ္တိ သင်္ဘောဆိပ်နှင့် သုမာတြာကျွန်းသည် [[ယူဇနာ]] ၇ဝဝ နီးပါးကွာဝေးသည်။ ထိုစဉ်က ပင်လယ် သင်္ဘောဆိပ်မြို့ဖြစ်သော ကာမလိတ္တိသည် ယခု [[ကာလကတ္တားမြို့]]၏ အနောက်တောင် ထောင့်မိုင် ၂၃ဝ အကွာတွင်ရှိသည်။ တစ်ယူဇနာသည် အင်္ဂလိပ်မိုင်အားဖြင့် တွက်မူ ရေလမ်းခရီးဖြစ်၍ တာတစ်ထောင်ကို တစ်ယူဇနာနည်းဖြင့်ယူသော် ယူဇနာ ၇၀၀ သည် မိုင်ပေါင်း ၁၃၉၂၁/၂ဖြစ်သည်။ ကာလကတ္တားနှင့်သုမာတြာကျွန်းသည် အင်္ဂလိပ်မိုင် ၁၆၃ဝ ဖြစ်၍ ယင်း၌ ကာမလိတ္တိနှင့် ကာလကတ္တားအကွာအဝေး (မိုင်၂၃ဝ)ကိုနုတ်လျှင်မိုင် ၁၄ဝဝ ကျန်ရာ၊ ယင်းသည် ကာမလိတ္တိနှင့်သုမာတြာအကွာ အဝေးမိုင်ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့်မိုင်ပေါင်း ၁၃၉၂၁/၂ (ယူဇနာ ၇ဝဝ) နှင့်မိုင် ၁၄ဝဝ သည် နီးစပ်ပေသည်။ သထုံပြည်နှင့် ကာမလိတ္တိအကွာအဝေးမှာ ယူဇနာ ၇ဝဝ (၁၃၉၂၁/၂) မိုင်တွင် မိုင် ၄ဝဝခန့်လျော့နေသည်။ ထိုအချက်ကိုထောက်ထား၍ မူလသုဝဏ္ဏ ဘူမိသည် သုမာတြာကျွန်းသာလျှင် ဖြစ်နိုင်စရာရှိကြောင်းဆိုလေသည်။ အခြားအကြောင်းပြချက်တစ်ခုမှာလည်း သုဝဏ္ဏဘူမိသည် ကျွန်းဖြစ်သည်ဟုဆိုထားခြင်းပေတည်း။ ထိုကြောင့် သုဝဏ္ဏဒီပဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြခြင်းဖြစ်ပေမည်။ သုမာတြာသည် ကျွန်းဖြစ်ကြောင်းကား အထူးဖော်ပြဖွယ်ရာ မလိုချေ။ သထုံပြည်မူကား ကြီးမားရှည်လျားသော တောင်တန်းကြီးအနီး ကုန်းမြေပေါ်၌တည်ရှိလေသည်။ ထို့ပြင် အိန္ဒိယကမ္ဗည်းကျောက်စာဌာနမှ ထုတ်ဝေသော နလန္ဒာတက္ကသိုလ်ကြီးအကြောင်းစာအုပ်၌ နလန္ဒာ ကျောင်းတိုက်ကြီး တူးဖော်ရာမှတွေ့ရှိရသော ကြေးပရပိုက် တစ်ဆူ၌ပါရှိသည်ကို ဤသို့ ဖော်ပြထားသည်။ သုဝဏ္ဏဒီပ ခေါ်သုမာတြာကျွန်းဘုရင် သီရိဗလပုတ္တဒေဝသည် နလန္ဒာကျောင်းတော်ကြီး တည်တံ့ရေးအတွက်နှင့် အစောင့်အရှောက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေရန်လည်းကောင်း၊ ယင်းကျောင်းတော်ကြီး၌လာရောက်သီတင်းသုံးကြကုန်သော ရဟန်းတော်များ ချမ်းသာစေရန် အလို့ငှာလည်းကောင်း၊ သီရိနဂရခေါ် ပါဋလိပုတ်ခရိုင်နိုင်ငံအတွင်း ရာဇဂဟဂယာ စီရင်စုတွင်ရှိသော [[ရွာ]]ငါးရွာကို ပေးလှူသည်။ ထိုပေးလှူသောရွာငါးရွာအဖို့ မိမိပိုင်ဆိုင်သော သုဝဏ္ဏဘူမိ၌ ရှိသည့် ငါးရွာကို အစားထိုး၍ ထိုအခါက ပါဋလိပုတ်ခရိုင် နိုင်ငံကို စိုးပိုင်သူ ဒေဝပါလမင်းအား ဖလှယ်ပေးကြောင်း ပါရှိလေသည်။ ယင်းသို့သော အကြောင်းကြောင်းတို့ကို ထောက်ရှု၍ ရှင်သောဏ၊ ရှင်ဥတ္တရမထေရ်သူမြတ်တို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိရာ မူလသုဝဏ္ဏဘူမိသည် သုမာတြာ ကျွန်းသာလျှင် ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆိုထားလေသည်။ သို့သော် သထုံပြည်သည် ယူဇနာ ၇ဝဝ အကွာအဝေး အချက်၊ ကျွန်းမဟုတ်သည့်အချက်များမှတပါး သုဝဏ္ဏဘူမိ၏ အခြားလက္ခဏာရပ်များနှင့်မူ ညီညွတ်သောကြောင့် မူလသုဝဏ္ဏဘူမိအဖြစ် မယူနိုင်စေကာမူ သုဝဏ္ဏဘူမိတိုင်း၌ ပါဝင်သော ဒေသတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူသင့်ပေသည်။ သာသနိကကျမ်း၊ လောကိယကျမ်းများ၌ ပါရှိသော သုဝဏ္ဏဘူမိ၊ သုဝဏ္ဏဘောမ၊ သုဝဏ္ဏဒီပဟူသောအမည်များသည် ဗင်္ဂလားအော်အရှေ့ဘက်ရှိ တိုင်းပြည်နယ်ပယ်များနှင့် သက်ဆိုင်ကြောင်းသိရသည်။ ရာမယနကျမ်းတွင်လည်း သီတာမိဖုရားကိုရှာဖွေရန် သုဂြိတ်အမှူးရှိသော ရာမမင်း၏ မျောက်စစ်သည်တော်များသည် ရာဝဒီပ ခေါ် ဇာဝရ(ဂျာဗား)ကျွန်းသို့လည်းကောင်း၊ ရွှေမြေ၊ ရွှေချောင်း၊ ရွှေတောင် အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်သော သုဝဏ္ဏရူပက အမည်ရှိသော သုဝဏ္ဏဘူမိသို့လည်းကောင်း သွားရောက်ကြကြောင်း ပါရှိသည်။ ထိုကျမ်းလာစကားအရ သုဝဏ္ဏဘူမိတိုင်း၌ ပါဝင်သင့်သော နယ်မြေဒေသများကား ဂျားဗား၊ဆူမတြား၊ ဗာလီ၊ ဗော်နီယို၊ သိင်္ဃပူရ၊ [[စင်္ကာပူ]]၊ မလ္လာယုခေါ်[[မလေးရှား]]၊ ယိုးဒယား၊ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် [[တနင်္သာရီ]]စသော မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတို့ ဖြစ်သင့်သည်ဟုဆိုလေသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာသည် မူလသုဝဏ္ဏဘူမိခေါ် ဆူမာတြာကျွန်းမှ သုဝဏ္ဏဘူမိတိုင်း၌ ပါဝင်သော ဌာနများသို့ ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ သို့သော် သာသနာအရှည်တည်တံ့ရေးသည် ပရိယတ္တိအဆက်အသွယ်ရမှ ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း ရာမညတိုင်းနှင့် ယိုးဒယား၊ ကမ္ဗောဒီးယား၊ လောနိုင်ငံတို့သည် [[သီဟိုဠ်ကျွန်း]] မှသော်လည်းကောင်း၊ ပိဋကတ်စာပေနှင့်တကွ သာသနာရေး အဆက်အသွယ်များ နည်းပါးခဲ့ဟန် တူသဖြင့် ဗုဒ္ဓသာသနာအရောင်အဝါ မှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရလေသည်။ ခရစ်ခြောက်ရာစု၊ ခုနစ်ရာစုခန့်က သုမာတြာကျွန်း(ဆူမတြားကျွန်း) နှင့်နီးကပ်သောဂျားဗားကျွန်း၊ ဗော်နီယိုကျွန်းများ၌ သာသနာ စည်ပင်ထွန်းကား၍ ရဟန်းသံဃာများ သီတင်းသုံးခဲ့ဖူးကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၅၅ဝ ပြည့်နှစ် နရပတိစည်သူမင်း လက်ထက်တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ ဆပ္ပဋမထေရ်နှင့် အတူလိုက်ပါလာသော ရာဟုလာမထေရ်သည် မလ္လာယုကျွန်းသို့ ကြွရောက်၍ ကျွန်းပိုင်ရှင်ဘုရင်အား ဋီကာနှင့်တကွ ခုဒ္ဒသိက္ခာ ကျမ်းစာကို သင်ကြားပို့ချကြောင်း ကလျာဏီကျောက်စာ၌ ဖော်ပြထားလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> ==တူးဖော်တွေ့ရှိမှု== ဝင်္ကရွာတွင် တူးဖော်ရာတွင် ၆၉ ပေ ပတ်လည် တိုင်းအတာအရ အဆောက်ဦးတစ်ခုတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်ဦးတွင် လူတို့ဦး၏ အသုံးအဆောင်များဖြစ်သော မြေပုတီများ၊ မဟူရာပုတီးစေ့များကို တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းအပြင် ရေအိုးများ၊ ရေကရားအိုး၊ ချက်ပြုတ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်ဟု ယူဆရသော အပိုင်းအစများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ သမိုင်း]] 3yh059t1pn7zvbhkwgoj9a67vn1mari 0 9250 1036929 1017677 2026-06-09T02:31:04Z Chenzeyan29 141880 1036929 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |nativename=အာရကန် |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |region= * [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မြန်မာနိုင်ငံ) * [[:en:Bandarban District|Bandarban]], [[:en:Khagrachari District|Khagrachari]], [[:en:Patuakhali District|Patuakhali]], [[:en:Barguna District|Barguna]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ) * [[:en:Tripura|သီရိပုရပြည်နယ်]] (အိန္ဒိယ) |speakers= ၁ သန်း |date=၂၀၁၁–၂၀၁၃ |ref=e18 |speakers2=1 million second language in Myanmar (2013) |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] |fam4=[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဘားမစ်]] |fam5=[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] |dia1=ရမ်းဗြဲဒေသိယစကား |dia2=မရမာ |lc1=rki|ld1=Rakhine ("Arakanese") |lc2=rmz|ld2=Marma ("Burmese") <!--Chaungtha & Yangbye codes have been retired--> |glotto=arak1255 |glottorefname=Arakanese–Marma }} [[File:ArakanLiterature46thA.D.jpg|thumb|right|300px|[[အေဒီ]] ၄ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ အသုံးပြုခဲ့သော ရခိုင်ပြည်သုံး အက္ခရာ<ref>[http://rakhinesthought.blogspot.com/2009/02/arakanese-font-launched.html ရခိုင့္အေတြးအေခၚ: Arakanese Font launched<!-- Bot generated title -->]</ref>]] '''အာရကန်ဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် ''ရခိုင်ဘာသာစကား''' ({{Lang-en|Arakanese language}} သို့မဟုတ် ''Rakhine language'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်သော [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] အရှေ့တန်းစစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတို့တွင် နေထိုင်ကြသည့် [[ရခိုင်လူမျိုး]]တို့၏ မိခင်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref name="Okell">Okell, John (1995). "Three Burmese Dialects". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 13: 1–13.</ref> ဘာသာဗေဒ သဘောတရားအရ ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[မြန်မာဘာသာ|မြန်မာဘာသာစကား]]နှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး မြန်မာစကားမှ အစောဆုံးခွဲထွက်သွားခဲ့သော အဓိကဒေသိယစကား ကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသော်လည်း၊ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရဝိသေသလက္ခဏာများအရ သီးခြားဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ပည်းတင်သုံးစွဲကြသည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14: 1–71.</ref> ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီးမှ[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စု၏ "ဗမာနွယ်" မျိုးနွယ်စုထဲတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Bradley"/> လက်ရှိတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများရှိ ရခိုင်မျိုးနွယ်စုများ အပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရခိုင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုအသုံးပြုသူ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁.၃ သန်းမှ ၂ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">Ethnologue (2024). "Rakhine". SIL International. Retrieved 2024-10-05.</ref> ရခိုင်ဘာသာစကား၏ မျိုးကွဲများအဖြစ် [[ရမ်းဗြဲစကား]]၊ သံတွဲစကား၊ [[မရမာကြီးဘာသာစကား|မရမာကြီးစကား]] နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ [[မရမာလူမျိုး|မရမာစကား]] တို့ ရှိကြသည်။<ref name="Okell"/>ရခိုင်ဘာသာစကား၏ အရေးအသားစနစ်သည် မြန်မာအက္ခရာကိုပင် အခြေခံ၍ ရေးသားသဖြင့် စာပေအရေးအသားတွင် မြန်မာစာနှင့် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တူညီသော်လည်း၊ စကားပြောဆိုရာ အသံထွက် ပိုင်းတွင်မူ ထူးခြားသော ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခေတ်သစ်မြန်မာစကားတွင် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေသော ရှေးဟောင်းဗမာစာ၏ အာခေါင်သံ "ရ" (R) အသံစစ်စစ်ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် အခိုင်အမာ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း ပြောဆိုကြသည့်အပြင် (ဥပမာ - ကျောင်းကို "ချောင်း"၊ ကြီးကို "ဂြီး"၊ ရေကို "ရီ" ဟု အသံထွက်ခြင်း)၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ ဗျည်းဆင့်အသံများနှင့် သရသံများကို သမိုင်းဝင်အထောက်အထားအဖြစ် သီးသန့်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Historical">Houghton, Bernard (1897). "The Arakanese Dialect of the Burmese Language". ''The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'': 453–461.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်ကပင် စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း၊ အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် ဗြဟ္မီအက္ခရာ အရေးအသား စာတန်းပါ ဗိုက်ပူဘုရား ကျောက်စာသည်လည်း [[ဓည၀တီခေတ်]] ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှု၏ သက်သေ ပင် ဖြစ်သည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]] (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို ဤခေတ်တွင် တွေ့ရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]၏ အထင်ရှားဆုံး ကျောက်စာမှာ အေဒီ ၇၂၉ တွင် ရေးထိုးသော အာနန္ဒစန္ဒြမင်း ကျောက်စာဖြစ်သည်။ ထိုကျောက်စာတွင် ရခိုင် မင်းဆက်များကို ဂါထာ ၆၅ ဂါထာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ ထိုသို့ မင်းစဉ်မင်းဆက်များကို အစအဆုံးမှတ်တမ်း တင်ထားသည့် ကျောက်စာမျိုးမှာ မြန်မာပြည်တွင်သာမက အိန္ဒိယပြည်တွင်ပါ အစောဆုံးဟု သိရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]တွင် ကျောက်စာများသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ အမတ်ကြီး မေဓပညာရေးသားသည့် မေဓပညာ မော်ကွန်းလင်္ကာမှာ ဝေသာလီခေတ် လက်ရာဟု ထင်ရှားသည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်။ ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ [[လေးမြို့ခေတ်]]တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားသည့် [[လောကသာရပျို့]]ကို ရခိုင်သူမြတ်က လေးမြို့ခေတ်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] ရခိုင်ကျောက်စာများအနက် လောင်းကြက်တောင်မော် ကျောက်စာနှင့် မဟာထီး မီးကျောင်းရုပ် ကျောက်စာတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ လောင်းကြက်တောင်မောင် ကျောက်စာသည် အလျား ပေ ၃၀ ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံး ကျောက်စာ ဖြစ်သည်။ [[မြောက်ဦးခေတ်]]တွင် ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော ဘဒူမင်းညို၏ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း၊ နန်းတွင်းမိညို၏ ကိုယ်ရည်သွေးရတုနှင့် စာဆို ဥက္ကာပျံ၏ ၁၂ လ ရာသီ ရတုတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ [[မြောက်ဦးခေတ်]] ရခိုင်စာဆိုတော် ဥက္ကာပျံ၏- {{Poem quote |အောက်အာကာဗွီ၊ ဝါယောထွီ၍ ရီထက်ကားမြီ၊ မြီထက်လီနှင့် ပထဝီဟု၊ ထူထု နှစ်သိန်း၊ လေးသောင်းကိန်းထက်၊ ရံသိန်းစကြာ၀ဠာ ညီစွာဝန်းလည်၊ ကျောက်တိတည်ကား}} ဟူသည့် မိုးဖွဲ့ရတုသည် ရခိုင်ဘာသာစကား၊ ရခိုင်သံ၊ ရခိုင်ကာရန် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည့် ရခိုင်စာပေ ၏ အကောင်းဆုံး သာဓက ပြယုဂ် ဖြစ်သည်။ ဘိုးတော်ဗဒုံမင်း ရခိုင်ကို သိမ်းသော် ရခိုင်စာပေများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ရေးရခိုင်စာပေအထောက်အထားများ မရှိသလောက် နည်းပါးသွားခဲ့သည်။<ref>ကုန်းဘောင်ဆက် မြန်မာရာဇဝင် ဒု တွဲ။</ref> သကျသာကီဝင် မာရယုမင်းလက်ထက်တွင် စတင်ကာ စာပေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုနေသော်လည်း သက်သေအထောက်အထား အခိုင်အမာ မရှိပေ။ [[ရခိုင်လူမျိုး]]များ၏ စာပေမှာ သင်္သကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သင်္သကရိုက်စာပေသည် အလွန်ရှေးကျသော အိန္ဒိယ ဘာသာရပ် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ရခိုင်ပြည်၏ ရှေးဟောင်းစာပေများမှာ သင်္သကရိုက်ဘာသာ စာပေမှ တစတစ ပြောင်းလဲလာပြီး ရခိုင်ဘာသာ စာပေဘဝသို့ ပြောင်းရွေ့ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ === မျဉ်းဖြောင့်များမှလုံးဝိုင်းသောရခိုင်စာ === ရှေးရခိုင် ကျောက်စာ၊ ရခိုင်ပြည်သုံး ဒင်္ဂါးများမှာ ရေးထိုးထားသော စာများမှာ များသောအားဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်များဖြင့် ရေးသားထားသော စာများကို တွေ့ရှိရကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အသံထွက်များမှာလည်း သင်္သကရိုက်ဘာသာနှင့် အားလုံးနည်းပါး တူညီနေသဖြင့် သင်္သကရိုက်ဘာသာမှ ပြောင်းရွေ့လာကြောင်း အထောက်အထား တစ်ရပ်အဖြစ် တွေ့ရှိရကြောင်း သိရသည်။ ရခိုင်စာပေကို ပေထက်အက္ခရာ တင်လာသောအခါတွင် ရေးသားရာတွင် လွယ်ကူရန် လုံးဝိုင်းသော အက္ခရာများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ရှေးရခိုင် မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့သည် ပိဋကတ် ကျမ်းဂန်များ၊စာပေပရိယတ္တိများကို ပေမူများဖြင့် ရေးမှတ်ကာ နန်းတော် ပိဋကတ်တိုက်အတွင်း သိမ်းဆည်းစုဆောင်းလာခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့သည် ပျို့ကဗျာများ၊ လင်္ကာများနှင့်ရတုရကန် တို့ကိုရေးသားခြင်း ဗေဒင်အတတ်၊ ဆေးအတတ်၊ နက္ခတ်တာရာ အတတ်စသော လောကီပညာများကိုလည်း ရေးမှတ်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ==ဝေါဟာရ== စံမြန်မာဘာသာစကားမှ သီးသန့်ခြားနားနေသော စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများလည်း ရှိသည်။ စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် အရင်းအမြစ်မတူသော မူရင်းစကားလုံးအချို့လည်းရှိသည်။ ဥပမာ "sarong" ({{my|လုံခြည်}} စံမြန်မာဘာသာစကား, {{my|ဒယော}} ရခိုင်ဘာသာစကား). အခြားစကားလုံးများမှာ စံမြန်မာဘာသာစကားတွင်မတွေ့ရသည့် [[Bengali language|ဘင်္ဂလီ]], [[English language|အင်္ဂလိပ်]] နှင့် [[ဟင်ဒီ]] ဘာသာစကားတို့မှ မွေးစားထားသောစကားလုံးများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာ "hospital," စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ဆေးရုံ}} ဖြစ်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာစကားတွင်မူ {{my|သေပ်လှိုင်}} (pronounced {{IPA|[θeɪʔ l̥àɪɴ]/[ʃeɪʔ l̥àɪɴ]}}) ဟု သုံးစွဲကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား "sick lines" မှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့စကားလုံးများတွင် ခြားနားသော အဓိပ္ပာယ်များရှိကြသည်။ (ဥပမာ "afternoon", ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|ညစ}} နှင့် ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ညနေ}}) ထို့အပြင် အချို့သော ရှေးကျသည့် ဗမာစကားအချို့ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် ပိုမိုသုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာ နာမ်စား အဖြစ် ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|အကျွန်}} ဟု သုံးစွဲပြီး စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် ( {{my|ကျွန်တော်}} ဟု သုံးစွဲသည်။) ===ခြားနားချက်=== စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကားတို့ကြား ထင်ရှားသောခြားနားချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်:<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/burmese/programmes/2011/04/110401_alinkar_paleban_18.shtml?bw=nb&mp=wm&bbcws=1&news=1|title=ရခိုင်စကားနဲ့ ဗမာစကား|date=1 April 2011|work=BBC Burmese|accessdate=16 October 2013}}</ref> {| class="wikitable" |- ! အင်္ဂလိပ် !! မြန်မာ !! ရခိုင် !! မှတ်စုများ |- | thirsty || {{my|ရေဆာ}} || {{my|ရီမွတ်}} || |- | go || {{my|သွား}} || {{my|လား}} || Arakanese for "go" was historically used in Standard Burmese. |- | kick a ball || {{my|ဘောလုံးကန်}} || {{my|ဘောလုံးကျောက်}} || |- | stomach ache || {{my|ဗိုက်နာ}} || {{my|ဝမ်းခဲ}} || Arakanese prefers {{my|ဝမ်း}} to Standard Burmese {{my|ဗိုက်}} for "stomach." |- | guava || {{my|မာလကာသီး}} || {{my|ဂိုယံသီး}} || Standard Burmese for "guava" is derived from the word [[Malacca]], whereas Arakanese for "guava" is from [[Spanish language|Spanish]] ''guayaba''. |- | papaya || {{my|သင်္ဘောသီး}} || {{my|ပဒကာသီး}} || Standard Burmese for "papaya" literally means "boat." |- | soap || {{my|ဆပ်ပြာ}} || {{my|သပုန်}} || |- | superficial || {{my|အပေါ်ယံ}} || {{my|အထက်ပေါ်ရီ}}<ref name="cakkinda">{{cite book|last=အသျှင်စက္ကိန္ဒ|title=ရခိုင်ဘာသာစကားလမ်းညွှန်|location=Burma|date=1994|url=http://www.scribd.com/doc/135135257/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%8A%E1%82%8A%E1%80%94%E1%80%B9|language=Burmese}}</ref> || |- | blanket || {{my|စောင်}} || {{my|ပုဆိုး}}<ref name="cakkinda"/> || {{my|ပုဆိုး}} in Standard Burmese refers to the male [[longyi]] (sarong). |- | dark || {{my|မှောင်}} || {{my|မိုက်}} || The compound word {{my|မှောင်မိုက်}} ("pitch dark") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- | pick a flower || {{my|ပန်းခူး}} || {{my|ပန်းဆွတ်}}<ref name="cakkinda"/> || The compound word {{my|ဆွတ်ခူး}} ("pick") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- | wash [clothes] || {{my|လျှော်}} || {{my|ဖွပ်}}<ref name="cakkinda"/> || The compound word {{my|လျှော်ဖွပ်}} ("wash") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- <!--- | || {{my|}} || {{my|}} || ---> |} ==လေယူလေသိမ်း== ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ- အသံကို ထင်ရှားစွာ အသုံးပြုထားသော်လည်း စံမြန်မာဘာသာတွင် ထိုအသံသည် /j/ ယ-အသံသို့ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သရအသံအချို့လည်း ပေါင်းစည်းသွားပြီး ဧ ([e]) သရသည် ဣ ([i]) သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထို့ကြောင့် စံမြန်မာဘာသာတွင် “သွေး” ([θwé]) ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် သွီး [θwí] ဟု အသံထွက်သည်။ စံမြန်မာဘာသာ ပြောသူများ၏ အမြင်အရ ရခိုင်ဘာသာသည် စံမြန်မာဘာသာနှင့် နားလည်နိုင်မှုအားဖြင့် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သံပြင်း ဃောသသံ သည် စံမြန်မာဘာသာထက် နည်းပြီး  ဟထိုးအသံမရှိသော ဗျည်းများတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။ စံမြန်မာဘာသာနှင့် မတူသည်မှာ [θ] သ-မှ [ð] သှ သို့ အသံပြောင်းလဲမှု မရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ-အသံကို ထိန်းသိမ်းထားသောကြောင့် စံမြန်မာစာရေးရာတွင်သာ ရရစ်(ြ) ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး အသံထွက်တွင် မထင်ရှားတော့သော /-r-/ ရ- အလယ်အသံကို ရခိုင်ဘာသာတွင် ခွဲခြားအသုံးပြုနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂြ၊ ကြ၊ ခြ၊ ငြ၊ ပြ၊ ဖြ၊ ဗြ၊ မြ၊ မြှ၊ ဟြ စသော အသံစုများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ဘာသာတွင် ဖွင့်သရအသံ open vowel များသည် /ə/ သို့ လျော့နည်းသွားခြင်း ပိုမိုတွေ့ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် salary “လခ” ဟူသော စကားလုံးသည် စံမြန်မာဘာသာတွင် [la̰ɡa̰] 'လဂ'ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် [ləkha̰] 'လခ'ဟု အသံထွက်သည်။ အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ ရခိုင်ဘာသာတွင် တွေ့ရသော အသံဗျည်း၊ သရအသံနှင့် အဆုံးသတ်အသံ ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်သည်။ {|class="wikitable" |- ! Written Burmese !! Standard Burmese !! Arakanese !! Notes |- | {{my|-စ်}} || {{IPA|/-ɪʔ/}} || rowspan="2"| {{IPA|/-aɪʔ/}} || e.g. {{my|စစ်}} ("genuine") and {{my|စိုက်}} ("plant") are both pronounced {{IPA|[saɪʔ]}} in Arakanese |- | {{my|ိုက်}} || {{IPA|/-aɪʔ/}} || |- | {{my|-က်}} || -ɛʔ ||-ɔʔ || |- | {{my|-ဉ်}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan="2"| {{IPA|/-aɪɴ/}} || e.g. {{my|ဥယျာဉ်}} ("garden"), from Standard Burmese {{IPA|[ṵ jɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wəjàɪɴ]}}.<br>Irregular rhyme, with various pronunciations.<br>In some words, it is {{IPA|/-ɛɴ/}} (e.g. {{my|ဝိညာဉ်}} "soul", from Standard Burmese {{IPA|[wèɪɴ ɲɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wḭ ɲɛ̀ɴ]}}).<br>In a few words, it is {{IPA|/-i -e/}} (e.g. {{my|ညှဉ်း}} "oppress", from Standard Burmese {{IPA|[ɲ̥ɪ́ɴ]}} → {{IPA|[ɲ̥í, ɲ̥é]}}). |- | {{my|ိုင်}} || {{IPA|/-aɪɴ/}} || |- | {{my|-င်}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan="2"| {{IPA|/-ɔɴ/}} || |- | {{my|-န် ွန်}} || {{IPA|/-aɴ -ʊɴ/}} || {{my|ွန်}} is {{IPA|/-wɔɴ/}} |- | {{my|-ည်}} || {{IPA|/-i, -e, -ɛ/}} || {{IPA|/-e/}} || A few exceptions are pronounced {{IPA|/-aɪɴ/}}, like {{my|ကြည်}} ("clear"), pronounced {{IPA|[kràɪɴ]}} |- | {{my|-ေ}} || {{IPA|/-e/}} || {{IPA|/-i/}} || e.g. {{my|ချီ}} ("carry") and {{my|ချေ}} ("cancel") are pronounced {{IPA|[tɕʰì]}} and {{IPA|[tɕʰè]}} respectively in Standard Burmese, but merged to {{IPA|[tɕʰì]}} in Arakanese |- | {{my|-တ် ွတ်}} || {{IPA|/-aʔ -ʊʔ/}} || {{IPA|/-aʔ/}} || |- | {{my|ိန်}} || {{IPA|/-eɪɴ/}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} || |- | {{my|-ုန်}} || {{IPA|/-oʊɴ/}} || {{IPA|/-ʊɴ/}} || |- | Nasal initial + {{my|-ီ}}<br/>Nasal initial + {{my|-ေ}} || {{IPA|/-i/}} || {{IPA|/-eɪɴ/}} || e.g. {{my|နီ}} ("red") is {{IPA|[nì]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[nèɪɴ]}} in Arakanese<br/>In some words, the rhyme is unchanged from the standard rhyme (e.g. {{my|မြေ}} "land", usually pronounced {{IPA|[mrì]}}, not {{IPA|[mrèɪɴ]}}, or {{my|အမိ}} "mother", usually pronounced {{IPA|[əmḭ]}}, not {{IPA|[əmḛɪɴ]}}<br/>There are few exceptions where the nasal rhyme is {{IPA|/-eɪɴ-/}} even without a nasal initial (e.g. {{my|သီ}} "thread", from Standard Burmese {{IPA|[θì]}} → {{IPA|[θèɪɴ]}}). |- | Nasal initial + {{my|-ု -ူ -ူး}} || {{IPA|/-u/}} || {{IPA|/-oʊɴ/}} || e.g. {{my|နု}} ("tender") is {{IPA|[nṵ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[no̰ʊɴ]}} in Arakanese |- | {{my|ွား}} || {{IPA|/-wá/}} || {{IPA|/-ɔ́/}} || e.g. {{my|ဝါး}} ("bamboo") is {{IPA|[wá]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[wɔ́]}} in Arakanese |- | {{my|ြွ}} || {{IPA|/-w-/}} || {{IPA|/-rw-/}} || Occurs in some words (e.g. {{my|မြွေ}} ("snake") is {{IPA|[mwè]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[mrwèɪɴ]}} in Arakanese) |- | {{my|ရှ-}} || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/hr-/}} || |- | {{my|ချ-}} || {{IPA|/tɕʰ-/}} || {{IPA|/ʃ-/}} || Occasionally occurs (e.g. {{my|ချင်}} ("want") is {{IPA|[tɕʰɪ̀ɴ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[ʃɔ̀ɴ]}}~{{IPA|[tɕʰɔ̀ɴ]}} in Arakanese) |- | {{my|တ-}} → {{my|ရ-}} || {{IPA|/t- d-/}} || {{IPA|/r-/}} || e.g. The present tense particle {{my|တယ်}} ({{IPA|[dɛ̀]}}) corresponds with {{my|ရယ်}} ({{IPA|[rɛ̀]}}) in Arakanese<br/> e.g. The plural particle {{my|တို့}} ({{IPA|[do̰]}}) corresponds with {{my|ရို့}} ({{IPA|[ro̰]}}) in Arakanese<br/> |- | {{my|ရှ- ယှ- ယျှ-}} || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/h-/}} || Found in some words only |- | {{my|-ယ် ဲ}} || -ɛ || -e || |} {|class="wikitable" |- | '''Written''' || {{my|အမေက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲတွင်}} || {{my|ဝတ်ရန်}} || {{my|ထဘီ}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပေးလိုက်ပါ}} || {{my|ဆိုသည်။}} |-class=IPA | '''Standard Burmese''' || ʔəmè ɡa̰ || ðədʒàɴ pwɛ́ dwɪ̀ɴ || wʊʔ jàɴ || tʰəmèɪɴ || ʃɪʔ tʰɛ̀ || pé laɪʔ pà || sʰò dɛ̀ |-class=IPA | '''Arakanese''' || ʔəmì ɡa̰ || θɔ́ɴkràɴ pwé hmà || waʔ pʰo̰ || dəjɔ̀ || ʃaɪʔ tʰè || pí laʔ pà || sʰò rì |- | '''Arakanese (written)''' || {{my|အမိက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲမှာ}} || {{my|ဝတ်ဖို့}} || {{my|ဒယော}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပီးလတ်ပါ}} || {{my|ဆိုရယ်။}} |- | Gloss |- | English || colspan="8" | Mother says "Give me eight pasos for wearing during the Thingyan festival." |} {| class="wikitable IPA" |+Rhymes |- | Open syllables || weak = ə<br/>full = i, e, ɛ, a, ɔ, o, u |- | Closed || nasal = eɪɴ, ɛɴ, aɪɴ, aʊɴ, ɔɴ, oʊɴ<br/>stop = eɪʔ, ɛʔ, aɪʔ, aʊʔ, ɔʔ, oʊʔ |} ==ကိုးကား== {{reflist|2}} ===ကျမ်းပြုစာတမ်းစာရင်း=== * {{cite journal |last1=Houghton |first1=Bernard |year=1897 |title=The Arakanese Dialect of the Burman Language |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |volume= |issue= |pages=453–461 |doi= |jstor=25207880 }} * {{cite journal |last1=Okell |first1=John |year=1995 |title=Three Burmese Dialects |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |publisher= |volume=13 |issue= |pages= |url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/okell1995three.pdf |doi= |ref=harv}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Incubator|code=rki}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] ribwgq3020nkfr8he0ko1dx0omk24wb 1036930 1036929 2026-06-09T02:31:58Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036930 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |nativename=အာရကန် |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |region= * [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မြန်မာနိုင်ငံ) * [[:en:Bandarban District|Bandarban]], [[:en:Khagrachari District|Khagrachari]], [[:en:Patuakhali District|Patuakhali]], [[:en:Barguna District|Barguna]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ) * [[:en:Tripura|သီရိပုရပြည်နယ်]] (အိန္ဒိယ) |speakers= ၁ သန်း |date=၂၀၁၁–၂၀၁၃ |ref=e18 |speakers2=1 million second language in Myanmar (2013) |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] |fam4=[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဘားမစ်]] |fam5=[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] |dia1=ရမ်းဗြဲဒေသိယစကား |dia2=မရမာ |lc1=rki|ld1=Rakhine ("Arakanese") |lc2=rmz|ld2=Marma ("Burmese") <!--Chaungtha & Yangbye codes have been retired--> |glotto=arak1255 |glottorefname=Arakanese–Marma }} [[File:ArakanLiterature46thA.D.jpg|thumb|right|300px|[[အေဒီ]] ၄ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ အသုံးပြုခဲ့သော ရခိုင်ပြည်သုံး အက္ခရာ<ref>[http://rakhinesthought.blogspot.com/2009/02/arakanese-font-launched.html ရခိုင့္အေတြးအေခၚ: Arakanese Font launched<!-- Bot generated title -->]</ref>]] '''အာရကန်ဘာသာစကား''' သို့မဟုတ်ရခိုင်ဘာသာစကား''' ({{Lang-en|Arakanese language}} သို့မဟုတ် ''Rakhine language'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်သော [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] အရှေ့တန်းစစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတို့တွင် နေထိုင်ကြသည့် [[ရခိုင်လူမျိုး]]တို့၏ မိခင်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref name="Okell">Okell, John (1995). "Three Burmese Dialects". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 13: 1–13.</ref> ဘာသာဗေဒ သဘောတရားအရ ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[မြန်မာဘာသာ|မြန်မာဘာသာစကား]]နှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး မြန်မာစကားမှ အစောဆုံးခွဲထွက်သွားခဲ့သော အဓိကဒေသိယစကား ကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသော်လည်း၊ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရဝိသေသလက္ခဏာများအရ သီးခြားဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ပည်းတင်သုံးစွဲကြသည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14: 1–71.</ref> ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီးမှ[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စု၏ "ဗမာနွယ်" မျိုးနွယ်စုထဲတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Bradley"/> လက်ရှိတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများရှိ ရခိုင်မျိုးနွယ်စုများ အပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရခိုင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုအသုံးပြုသူ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁.၃ သန်းမှ ၂ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">Ethnologue (2024). "Rakhine". SIL International. Retrieved 2024-10-05.</ref> ရခိုင်ဘာသာစကား၏ မျိုးကွဲများအဖြစ် [[ရမ်းဗြဲစကား]]၊ သံတွဲစကား၊ [[မရမာကြီးဘာသာစကား|မရမာကြီးစကား]] နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ [[မရမာလူမျိုး|မရမာစကား]] တို့ ရှိကြသည်။<ref name="Okell"/>ရခိုင်ဘာသာစကား၏ အရေးအသားစနစ်သည် မြန်မာအက္ခရာကိုပင် အခြေခံ၍ ရေးသားသဖြင့် စာပေအရေးအသားတွင် မြန်မာစာနှင့် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တူညီသော်လည်း၊ စကားပြောဆိုရာ အသံထွက် ပိုင်းတွင်မူ ထူးခြားသော ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခေတ်သစ်မြန်မာစကားတွင် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေသော ရှေးဟောင်းဗမာစာ၏ အာခေါင်သံ "ရ" (R) အသံစစ်စစ်ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် အခိုင်အမာ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း ပြောဆိုကြသည့်အပြင် (ဥပမာ - ကျောင်းကို "ချောင်း"၊ ကြီးကို "ဂြီး"၊ ရေကို "ရီ" ဟု အသံထွက်ခြင်း)၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ ဗျည်းဆင့်အသံများနှင့် သရသံများကို သမိုင်းဝင်အထောက်အထားအဖြစ် သီးသန့်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Historical">Houghton, Bernard (1897). "The Arakanese Dialect of the Burmese Language". ''The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'': 453–461.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်ကပင် စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း၊ အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် ဗြဟ္မီအက္ခရာ အရေးအသား စာတန်းပါ ဗိုက်ပူဘုရား ကျောက်စာသည်လည်း [[ဓည၀တီခေတ်]] ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှု၏ သက်သေ ပင် ဖြစ်သည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]] (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို ဤခေတ်တွင် တွေ့ရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]၏ အထင်ရှားဆုံး ကျောက်စာမှာ အေဒီ ၇၂၉ တွင် ရေးထိုးသော အာနန္ဒစန္ဒြမင်း ကျောက်စာဖြစ်သည်။ ထိုကျောက်စာတွင် ရခိုင် မင်းဆက်များကို ဂါထာ ၆၅ ဂါထာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ ထိုသို့ မင်းစဉ်မင်းဆက်များကို အစအဆုံးမှတ်တမ်း တင်ထားသည့် ကျောက်စာမျိုးမှာ မြန်မာပြည်တွင်သာမက အိန္ဒိယပြည်တွင်ပါ အစောဆုံးဟု သိရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]တွင် ကျောက်စာများသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ အမတ်ကြီး မေဓပညာရေးသားသည့် မေဓပညာ မော်ကွန်းလင်္ကာမှာ ဝေသာလီခေတ် လက်ရာဟု ထင်ရှားသည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်။ ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ [[လေးမြို့ခေတ်]]တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားသည့် [[လောကသာရပျို့]]ကို ရခိုင်သူမြတ်က လေးမြို့ခေတ်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] ရခိုင်ကျောက်စာများအနက် လောင်းကြက်တောင်မော် ကျောက်စာနှင့် မဟာထီး မီးကျောင်းရုပ် ကျောက်စာတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ လောင်းကြက်တောင်မောင် ကျောက်စာသည် အလျား ပေ ၃၀ ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံး ကျောက်စာ ဖြစ်သည်။ [[မြောက်ဦးခေတ်]]တွင် ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော ဘဒူမင်းညို၏ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း၊ နန်းတွင်းမိညို၏ ကိုယ်ရည်သွေးရတုနှင့် စာဆို ဥက္ကာပျံ၏ ၁၂ လ ရာသီ ရတုတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ [[မြောက်ဦးခေတ်]] ရခိုင်စာဆိုတော် ဥက္ကာပျံ၏- {{Poem quote |အောက်အာကာဗွီ၊ ဝါယောထွီ၍ ရီထက်ကားမြီ၊ မြီထက်လီနှင့် ပထဝီဟု၊ ထူထု နှစ်သိန်း၊ လေးသောင်းကိန်းထက်၊ ရံသိန်းစကြာ၀ဠာ ညီစွာဝန်းလည်၊ ကျောက်တိတည်ကား}} ဟူသည့် မိုးဖွဲ့ရတုသည် ရခိုင်ဘာသာစကား၊ ရခိုင်သံ၊ ရခိုင်ကာရန် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည့် ရခိုင်စာပေ ၏ အကောင်းဆုံး သာဓက ပြယုဂ် ဖြစ်သည်။ ဘိုးတော်ဗဒုံမင်း ရခိုင်ကို သိမ်းသော် ရခိုင်စာပေများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ရေးရခိုင်စာပေအထောက်အထားများ မရှိသလောက် နည်းပါးသွားခဲ့သည်။<ref>ကုန်းဘောင်ဆက် မြန်မာရာဇဝင် ဒု တွဲ။</ref> သကျသာကီဝင် မာရယုမင်းလက်ထက်တွင် စတင်ကာ စာပေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုနေသော်လည်း သက်သေအထောက်အထား အခိုင်အမာ မရှိပေ။ [[ရခိုင်လူမျိုး]]များ၏ စာပေမှာ သင်္သကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သင်္သကရိုက်စာပေသည် အလွန်ရှေးကျသော အိန္ဒိယ ဘာသာရပ် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ရခိုင်ပြည်၏ ရှေးဟောင်းစာပေများမှာ သင်္သကရိုက်ဘာသာ စာပေမှ တစတစ ပြောင်းလဲလာပြီး ရခိုင်ဘာသာ စာပေဘဝသို့ ပြောင်းရွေ့ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ === မျဉ်းဖြောင့်များမှလုံးဝိုင်းသောရခိုင်စာ === ရှေးရခိုင် ကျောက်စာ၊ ရခိုင်ပြည်သုံး ဒင်္ဂါးများမှာ ရေးထိုးထားသော စာများမှာ များသောအားဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်များဖြင့် ရေးသားထားသော စာများကို တွေ့ရှိရကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အသံထွက်များမှာလည်း သင်္သကရိုက်ဘာသာနှင့် အားလုံးနည်းပါး တူညီနေသဖြင့် သင်္သကရိုက်ဘာသာမှ ပြောင်းရွေ့လာကြောင်း အထောက်အထား တစ်ရပ်အဖြစ် တွေ့ရှိရကြောင်း သိရသည်။ ရခိုင်စာပေကို ပေထက်အက္ခရာ တင်လာသောအခါတွင် ရေးသားရာတွင် လွယ်ကူရန် လုံးဝိုင်းသော အက္ခရာများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ရှေးရခိုင် မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့သည် ပိဋကတ် ကျမ်းဂန်များ၊စာပေပရိယတ္တိများကို ပေမူများဖြင့် ရေးမှတ်ကာ နန်းတော် ပိဋကတ်တိုက်အတွင်း သိမ်းဆည်းစုဆောင်းလာခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့သည် ပျို့ကဗျာများ၊ လင်္ကာများနှင့်ရတုရကန် တို့ကိုရေးသားခြင်း ဗေဒင်အတတ်၊ ဆေးအတတ်၊ နက္ခတ်တာရာ အတတ်စသော လောကီပညာများကိုလည်း ရေးမှတ်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ==ဝေါဟာရ== စံမြန်မာဘာသာစကားမှ သီးသန့်ခြားနားနေသော စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများလည်း ရှိသည်။ စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် အရင်းအမြစ်မတူသော မူရင်းစကားလုံးအချို့လည်းရှိသည်။ ဥပမာ "sarong" ({{my|လုံခြည်}} စံမြန်မာဘာသာစကား, {{my|ဒယော}} ရခိုင်ဘာသာစကား). အခြားစကားလုံးများမှာ စံမြန်မာဘာသာစကားတွင်မတွေ့ရသည့် [[Bengali language|ဘင်္ဂလီ]], [[English language|အင်္ဂလိပ်]] နှင့် [[ဟင်ဒီ]] ဘာသာစကားတို့မှ မွေးစားထားသောစကားလုံးများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာ "hospital," စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ဆေးရုံ}} ဖြစ်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာစကားတွင်မူ {{my|သေပ်လှိုင်}} (pronounced {{IPA|[θeɪʔ l̥àɪɴ]/[ʃeɪʔ l̥àɪɴ]}}) ဟု သုံးစွဲကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား "sick lines" မှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့စကားလုံးများတွင် ခြားနားသော အဓိပ္ပာယ်များရှိကြသည်။ (ဥပမာ "afternoon", ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|ညစ}} နှင့် ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ညနေ}}) ထို့အပြင် အချို့သော ရှေးကျသည့် ဗမာစကားအချို့ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် ပိုမိုသုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာ နာမ်စား အဖြစ် ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|အကျွန်}} ဟု သုံးစွဲပြီး စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် ( {{my|ကျွန်တော်}} ဟု သုံးစွဲသည်။) ===ခြားနားချက်=== စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကားတို့ကြား ထင်ရှားသောခြားနားချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်:<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/burmese/programmes/2011/04/110401_alinkar_paleban_18.shtml?bw=nb&mp=wm&bbcws=1&news=1|title=ရခိုင်စကားနဲ့ ဗမာစကား|date=1 April 2011|work=BBC Burmese|accessdate=16 October 2013}}</ref> {| class="wikitable" |- ! အင်္ဂလိပ် !! မြန်မာ !! ရခိုင် !! မှတ်စုများ |- | thirsty || {{my|ရေဆာ}} || {{my|ရီမွတ်}} || |- | go || {{my|သွား}} || {{my|လား}} || Arakanese for "go" was historically used in Standard Burmese. |- | kick a ball || {{my|ဘောလုံးကန်}} || {{my|ဘောလုံးကျောက်}} || |- | stomach ache || {{my|ဗိုက်နာ}} || {{my|ဝမ်းခဲ}} || Arakanese prefers {{my|ဝမ်း}} to Standard Burmese {{my|ဗိုက်}} for "stomach." |- | guava || {{my|မာလကာသီး}} || {{my|ဂိုယံသီး}} || Standard Burmese for "guava" is derived from the word [[Malacca]], whereas Arakanese for "guava" is from [[Spanish language|Spanish]] ''guayaba''. |- | papaya || {{my|သင်္ဘောသီး}} || {{my|ပဒကာသီး}} || Standard Burmese for "papaya" literally means "boat." |- | soap || {{my|ဆပ်ပြာ}} || {{my|သပုန်}} || |- | superficial || {{my|အပေါ်ယံ}} || {{my|အထက်ပေါ်ရီ}}<ref name="cakkinda">{{cite book|last=အသျှင်စက္ကိန္ဒ|title=ရခိုင်ဘာသာစကားလမ်းညွှန်|location=Burma|date=1994|url=http://www.scribd.com/doc/135135257/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%8A%E1%82%8A%E1%80%94%E1%80%B9|language=Burmese}}</ref> || |- | blanket || {{my|စောင်}} || {{my|ပုဆိုး}}<ref name="cakkinda"/> || {{my|ပုဆိုး}} in Standard Burmese refers to the male [[longyi]] (sarong). |- | dark || {{my|မှောင်}} || {{my|မိုက်}} || The compound word {{my|မှောင်မိုက်}} ("pitch dark") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- | pick a flower || {{my|ပန်းခူး}} || {{my|ပန်းဆွတ်}}<ref name="cakkinda"/> || The compound word {{my|ဆွတ်ခူး}} ("pick") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- | wash [clothes] || {{my|လျှော်}} || {{my|ဖွပ်}}<ref name="cakkinda"/> || The compound word {{my|လျှော်ဖွပ်}} ("wash") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- <!--- | || {{my|}} || {{my|}} || ---> |} ==လေယူလေသိမ်း== ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ- အသံကို ထင်ရှားစွာ အသုံးပြုထားသော်လည်း စံမြန်မာဘာသာတွင် ထိုအသံသည် /j/ ယ-အသံသို့ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သရအသံအချို့လည်း ပေါင်းစည်းသွားပြီး ဧ ([e]) သရသည် ဣ ([i]) သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထို့ကြောင့် စံမြန်မာဘာသာတွင် “သွေး” ([θwé]) ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် သွီး [θwí] ဟု အသံထွက်သည်။ စံမြန်မာဘာသာ ပြောသူများ၏ အမြင်အရ ရခိုင်ဘာသာသည် စံမြန်မာဘာသာနှင့် နားလည်နိုင်မှုအားဖြင့် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သံပြင်း ဃောသသံ သည် စံမြန်မာဘာသာထက် နည်းပြီး  ဟထိုးအသံမရှိသော ဗျည်းများတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။ စံမြန်မာဘာသာနှင့် မတူသည်မှာ [θ] သ-မှ [ð] သှ သို့ အသံပြောင်းလဲမှု မရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ-အသံကို ထိန်းသိမ်းထားသောကြောင့် စံမြန်မာစာရေးရာတွင်သာ ရရစ်(ြ) ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး အသံထွက်တွင် မထင်ရှားတော့သော /-r-/ ရ- အလယ်အသံကို ရခိုင်ဘာသာတွင် ခွဲခြားအသုံးပြုနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂြ၊ ကြ၊ ခြ၊ ငြ၊ ပြ၊ ဖြ၊ ဗြ၊ မြ၊ မြှ၊ ဟြ စသော အသံစုများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ဘာသာတွင် ဖွင့်သရအသံ open vowel များသည် /ə/ သို့ လျော့နည်းသွားခြင်း ပိုမိုတွေ့ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် salary “လခ” ဟူသော စကားလုံးသည် စံမြန်မာဘာသာတွင် [la̰ɡa̰] 'လဂ'ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် [ləkha̰] 'လခ'ဟု အသံထွက်သည်။ အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ ရခိုင်ဘာသာတွင် တွေ့ရသော အသံဗျည်း၊ သရအသံနှင့် အဆုံးသတ်အသံ ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်သည်။ {|class="wikitable" |- ! Written Burmese !! Standard Burmese !! Arakanese !! Notes |- | {{my|-စ်}} || {{IPA|/-ɪʔ/}} || rowspan="2"| {{IPA|/-aɪʔ/}} || e.g. {{my|စစ်}} ("genuine") and {{my|စိုက်}} ("plant") are both pronounced {{IPA|[saɪʔ]}} in Arakanese |- | {{my|ိုက်}} || {{IPA|/-aɪʔ/}} || |- | {{my|-က်}} || -ɛʔ ||-ɔʔ || |- | {{my|-ဉ်}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan="2"| {{IPA|/-aɪɴ/}} || e.g. {{my|ဥယျာဉ်}} ("garden"), from Standard Burmese {{IPA|[ṵ jɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wəjàɪɴ]}}.<br>Irregular rhyme, with various pronunciations.<br>In some words, it is {{IPA|/-ɛɴ/}} (e.g. {{my|ဝိညာဉ်}} "soul", from Standard Burmese {{IPA|[wèɪɴ ɲɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wḭ ɲɛ̀ɴ]}}).<br>In a few words, it is {{IPA|/-i -e/}} (e.g. {{my|ညှဉ်း}} "oppress", from Standard Burmese {{IPA|[ɲ̥ɪ́ɴ]}} → {{IPA|[ɲ̥í, ɲ̥é]}}). |- | {{my|ိုင်}} || {{IPA|/-aɪɴ/}} || |- | {{my|-င်}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan="2"| {{IPA|/-ɔɴ/}} || |- | {{my|-န် ွန်}} || {{IPA|/-aɴ -ʊɴ/}} || {{my|ွန်}} is {{IPA|/-wɔɴ/}} |- | {{my|-ည်}} || {{IPA|/-i, -e, -ɛ/}} || {{IPA|/-e/}} || A few exceptions are pronounced {{IPA|/-aɪɴ/}}, like {{my|ကြည်}} ("clear"), pronounced {{IPA|[kràɪɴ]}} |- | {{my|-ေ}} || {{IPA|/-e/}} || {{IPA|/-i/}} || e.g. {{my|ချီ}} ("carry") and {{my|ချေ}} ("cancel") are pronounced {{IPA|[tɕʰì]}} and {{IPA|[tɕʰè]}} respectively in Standard Burmese, but merged to {{IPA|[tɕʰì]}} in Arakanese |- | {{my|-တ် ွတ်}} || {{IPA|/-aʔ -ʊʔ/}} || {{IPA|/-aʔ/}} || |- | {{my|ိန်}} || {{IPA|/-eɪɴ/}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} || |- | {{my|-ုန်}} || {{IPA|/-oʊɴ/}} || {{IPA|/-ʊɴ/}} || |- | Nasal initial + {{my|-ီ}}<br/>Nasal initial + {{my|-ေ}} || {{IPA|/-i/}} || {{IPA|/-eɪɴ/}} || e.g. {{my|နီ}} ("red") is {{IPA|[nì]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[nèɪɴ]}} in Arakanese<br/>In some words, the rhyme is unchanged from the standard rhyme (e.g. {{my|မြေ}} "land", usually pronounced {{IPA|[mrì]}}, not {{IPA|[mrèɪɴ]}}, or {{my|အမိ}} "mother", usually pronounced {{IPA|[əmḭ]}}, not {{IPA|[əmḛɪɴ]}}<br/>There are few exceptions where the nasal rhyme is {{IPA|/-eɪɴ-/}} even without a nasal initial (e.g. {{my|သီ}} "thread", from Standard Burmese {{IPA|[θì]}} → {{IPA|[θèɪɴ]}}). |- | Nasal initial + {{my|-ု -ူ -ူး}} || {{IPA|/-u/}} || {{IPA|/-oʊɴ/}} || e.g. {{my|နု}} ("tender") is {{IPA|[nṵ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[no̰ʊɴ]}} in Arakanese |- | {{my|ွား}} || {{IPA|/-wá/}} || {{IPA|/-ɔ́/}} || e.g. {{my|ဝါး}} ("bamboo") is {{IPA|[wá]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[wɔ́]}} in Arakanese |- | {{my|ြွ}} || {{IPA|/-w-/}} || {{IPA|/-rw-/}} || Occurs in some words (e.g. {{my|မြွေ}} ("snake") is {{IPA|[mwè]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[mrwèɪɴ]}} in Arakanese) |- | {{my|ရှ-}} || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/hr-/}} || |- | {{my|ချ-}} || {{IPA|/tɕʰ-/}} || {{IPA|/ʃ-/}} || Occasionally occurs (e.g. {{my|ချင်}} ("want") is {{IPA|[tɕʰɪ̀ɴ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[ʃɔ̀ɴ]}}~{{IPA|[tɕʰɔ̀ɴ]}} in Arakanese) |- | {{my|တ-}} → {{my|ရ-}} || {{IPA|/t- d-/}} || {{IPA|/r-/}} || e.g. The present tense particle {{my|တယ်}} ({{IPA|[dɛ̀]}}) corresponds with {{my|ရယ်}} ({{IPA|[rɛ̀]}}) in Arakanese<br/> e.g. The plural particle {{my|တို့}} ({{IPA|[do̰]}}) corresponds with {{my|ရို့}} ({{IPA|[ro̰]}}) in Arakanese<br/> |- | {{my|ရှ- ယှ- ယျှ-}} || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/h-/}} || Found in some words only |- | {{my|-ယ် ဲ}} || -ɛ || -e || |} {|class="wikitable" |- | '''Written''' || {{my|အမေက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲတွင်}} || {{my|ဝတ်ရန်}} || {{my|ထဘီ}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပေးလိုက်ပါ}} || {{my|ဆိုသည်။}} |-class=IPA | '''Standard Burmese''' || ʔəmè ɡa̰ || ðədʒàɴ pwɛ́ dwɪ̀ɴ || wʊʔ jàɴ || tʰəmèɪɴ || ʃɪʔ tʰɛ̀ || pé laɪʔ pà || sʰò dɛ̀ |-class=IPA | '''Arakanese''' || ʔəmì ɡa̰ || θɔ́ɴkràɴ pwé hmà || waʔ pʰo̰ || dəjɔ̀ || ʃaɪʔ tʰè || pí laʔ pà || sʰò rì |- | '''Arakanese (written)''' || {{my|အမိက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲမှာ}} || {{my|ဝတ်ဖို့}} || {{my|ဒယော}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပီးလတ်ပါ}} || {{my|ဆိုရယ်။}} |- | Gloss |- | English || colspan="8" | Mother says "Give me eight pasos for wearing during the Thingyan festival." |} {| class="wikitable IPA" |+Rhymes |- | Open syllables || weak = ə<br/>full = i, e, ɛ, a, ɔ, o, u |- | Closed || nasal = eɪɴ, ɛɴ, aɪɴ, aʊɴ, ɔɴ, oʊɴ<br/>stop = eɪʔ, ɛʔ, aɪʔ, aʊʔ, ɔʔ, oʊʔ |} ==ကိုးကား== {{reflist|2}} ===ကျမ်းပြုစာတမ်းစာရင်း=== * {{cite journal |last1=Houghton |first1=Bernard |year=1897 |title=The Arakanese Dialect of the Burman Language |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |volume= |issue= |pages=453–461 |doi= |jstor=25207880 }} * {{cite journal |last1=Okell |first1=John |year=1995 |title=Three Burmese Dialects |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |publisher= |volume=13 |issue= |pages= |url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/okell1995three.pdf |doi= |ref=harv}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Incubator|code=rki}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] 059ljv9io9xtzyjbinwpmxa5w5pstdv 1036931 1036930 2026-06-09T02:33:19Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036931 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |nativename=အာရကန် |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |region= * [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မြန်မာနိုင်ငံ) * [[:en:Bandarban District|Bandarban]], [[:en:Khagrachari District|Khagrachari]], [[:en:Patuakhali District|Patuakhali]], [[:en:Barguna District|Barguna]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ) * [[:en:Tripura|သီရိပုရပြည်နယ်]] (အိန္ဒိယ) |speakers= ၁ သန်း |date=၂၀၁၁–၂၀၁၃ |ref=e18 |speakers2=1 million second language in Myanmar (2013) |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] |fam4=[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဘားမစ်]] |fam5=[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] |dia1=ရမ်းဗြဲဒေသိယစကား |dia2=မရမာ |lc1=rki|ld1=Rakhine ("Arakanese") |lc2=rmz|ld2=Marma ("Burmese") <!--Chaungtha & Yangbye codes have been retired--> |glotto=arak1255 |glottorefname=Arakanese–Marma }} [[File:ArakanLiterature46thA.D.jpg|thumb|right|300px|[[အေဒီ]] ၄ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ အသုံးပြုခဲ့သော ရခိုင်ပြည်သုံး အက္ခရာ<ref>[http://rakhinesthought.blogspot.com/2009/02/arakanese-font-launched.html ရခိုင့္အေတြးအေခၚ: Arakanese Font launched<!-- Bot generated title -->]</ref>]] '''အာရကန်ဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် '''ရခိုင်ဘာသာစကား''' ({{Lang-en|Arakanese language}} သို့မဟုတ် ''Rakhine language'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်သော [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] အရှေ့တန်းစစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတို့တွင် နေထိုင်ကြသည့် [[ရခိုင်လူမျိုး]]တို့၏ မိခင်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref name="Okell">Okell, John (1995). "Three Burmese Dialects". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 13: 1–13.</ref> ဘာသာဗေဒ သဘောတရားအရ ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[မြန်မာဘာသာ|မြန်မာဘာသာစကား]]နှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး မြန်မာစကားမှ အစောဆုံးခွဲထွက်သွားခဲ့သော အဓိကဒေသိယစကား ကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသော်လည်း၊ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရဝိသေသလက္ခဏာများအရ သီးခြားဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ပည်းတင်သုံးစွဲကြသည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14: 1–71.</ref> ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီးမှ[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စု၏ "ဗမာနွယ်" မျိုးနွယ်စုထဲတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Bradley"/> လက်ရှိတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများရှိ ရခိုင်မျိုးနွယ်စုများ အပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရခိုင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုအသုံးပြုသူ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁.၃ သန်းမှ ၂ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">Ethnologue (2024). "Rakhine". SIL International. Retrieved 2024-10-05.</ref> ရခိုင်ဘာသာစကား၏ မျိုးကွဲများအဖြစ် [[ရမ်းဗြဲစကား]]၊ သံတွဲစကား၊ [[မရမာကြီးဘာသာစကား|မရမာကြီးစကား]] နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ [[မရမာလူမျိုး|မရမာစကား]] တို့ ရှိကြသည်။<ref name="Okell"/>ရခိုင်ဘာသာစကား၏ အရေးအသားစနစ်သည် မြန်မာအက္ခရာကိုပင် အခြေခံ၍ ရေးသားသဖြင့် စာပေအရေးအသားတွင် မြန်မာစာနှင့် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တူညီသော်လည်း၊ စကားပြောဆိုရာ အသံထွက် ပိုင်းတွင်မူ ထူးခြားသော ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခေတ်သစ်မြန်မာစကားတွင် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေသော ရှေးဟောင်းဗမာစာ၏ အာခေါင်သံ "ရ" (R) အသံစစ်စစ်ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် အခိုင်အမာ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း ပြောဆိုကြသည့်အပြင် (ဥပမာ - ကျောင်းကို "ချောင်း"၊ ကြီးကို "ဂြီး"၊ ရေကို "ရီ" ဟု အသံထွက်ခြင်း)၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ ဗျည်းဆင့်အသံများနှင့် သရသံများကို သမိုင်းဝင်အထောက်အထားအဖြစ် သီးသန့်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Historical">Houghton, Bernard (1897). "The Arakanese Dialect of the Burmese Language". ''The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'': 453–461.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်ကပင် စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း၊ အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် ဗြဟ္မီအက္ခရာ အရေးအသား စာတန်းပါ ဗိုက်ပူဘုရား ကျောက်စာသည်လည်း [[ဓည၀တီခေတ်]] ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှု၏ သက်သေ ပင် ဖြစ်သည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]] (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို ဤခေတ်တွင် တွေ့ရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]၏ အထင်ရှားဆုံး ကျောက်စာမှာ အေဒီ ၇၂၉ တွင် ရေးထိုးသော အာနန္ဒစန္ဒြမင်း ကျောက်စာဖြစ်သည်။ ထိုကျောက်စာတွင် ရခိုင် မင်းဆက်များကို ဂါထာ ၆၅ ဂါထာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ ထိုသို့ မင်းစဉ်မင်းဆက်များကို အစအဆုံးမှတ်တမ်း တင်ထားသည့် ကျောက်စာမျိုးမှာ မြန်မာပြည်တွင်သာမက အိန္ဒိယပြည်တွင်ပါ အစောဆုံးဟု သိရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]တွင် ကျောက်စာများသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ အမတ်ကြီး မေဓပညာရေးသားသည့် မေဓပညာ မော်ကွန်းလင်္ကာမှာ ဝေသာလီခေတ် လက်ရာဟု ထင်ရှားသည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်။ ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ [[လေးမြို့ခေတ်]]တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားသည့် [[လောကသာရပျို့]]ကို ရခိုင်သူမြတ်က လေးမြို့ခေတ်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] ရခိုင်ကျောက်စာများအနက် လောင်းကြက်တောင်မော် ကျောက်စာနှင့် မဟာထီး မီးကျောင်းရုပ် ကျောက်စာတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ လောင်းကြက်တောင်မောင် ကျောက်စာသည် အလျား ပေ ၃၀ ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံး ကျောက်စာ ဖြစ်သည်။ [[မြောက်ဦးခေတ်]]တွင် ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော ဘဒူမင်းညို၏ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း၊ နန်းတွင်းမိညို၏ ကိုယ်ရည်သွေးရတုနှင့် စာဆို ဥက္ကာပျံ၏ ၁၂ လ ရာသီ ရတုတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ [[မြောက်ဦးခေတ်]] ရခိုင်စာဆိုတော် ဥက္ကာပျံ၏- {{Poem quote |အောက်အာကာဗွီ၊ ဝါယောထွီ၍ ရီထက်ကားမြီ၊ မြီထက်လီနှင့် ပထဝီဟု၊ ထူထု နှစ်သိန်း၊ လေးသောင်းကိန်းထက်၊ ရံသိန်းစကြာ၀ဠာ ညီစွာဝန်းလည်၊ ကျောက်တိတည်ကား}} ဟူသည့် မိုးဖွဲ့ရတုသည် ရခိုင်ဘာသာစကား၊ ရခိုင်သံ၊ ရခိုင်ကာရန် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည့် ရခိုင်စာပေ ၏ အကောင်းဆုံး သာဓက ပြယုဂ် ဖြစ်သည်။ ဘိုးတော်ဗဒုံမင်း ရခိုင်ကို သိမ်းသော် ရခိုင်စာပေများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ရေးရခိုင်စာပေအထောက်အထားများ မရှိသလောက် နည်းပါးသွားခဲ့သည်။<ref>ကုန်းဘောင်ဆက် မြန်မာရာဇဝင် ဒု တွဲ။</ref> သကျသာကီဝင် မာရယုမင်းလက်ထက်တွင် စတင်ကာ စာပေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုနေသော်လည်း သက်သေအထောက်အထား အခိုင်အမာ မရှိပေ။ [[ရခိုင်လူမျိုး]]များ၏ စာပေမှာ သင်္သကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သင်္သကရိုက်စာပေသည် အလွန်ရှေးကျသော အိန္ဒိယ ဘာသာရပ် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ရခိုင်ပြည်၏ ရှေးဟောင်းစာပေများမှာ သင်္သကရိုက်ဘာသာ စာပေမှ တစတစ ပြောင်းလဲလာပြီး ရခိုင်ဘာသာ စာပေဘဝသို့ ပြောင်းရွေ့ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ === မျဉ်းဖြောင့်များမှလုံးဝိုင်းသောရခိုင်စာ === ရှေးရခိုင် ကျောက်စာ၊ ရခိုင်ပြည်သုံး ဒင်္ဂါးများမှာ ရေးထိုးထားသော စာများမှာ များသောအားဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်များဖြင့် ရေးသားထားသော စာများကို တွေ့ရှိရကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အသံထွက်များမှာလည်း သင်္သကရိုက်ဘာသာနှင့် အားလုံးနည်းပါး တူညီနေသဖြင့် သင်္သကရိုက်ဘာသာမှ ပြောင်းရွေ့လာကြောင်း အထောက်အထား တစ်ရပ်အဖြစ် တွေ့ရှိရကြောင်း သိရသည်။ ရခိုင်စာပေကို ပေထက်အက္ခရာ တင်လာသောအခါတွင် ရေးသားရာတွင် လွယ်ကူရန် လုံးဝိုင်းသော အက္ခရာများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ရှေးရခိုင် မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့သည် ပိဋကတ် ကျမ်းဂန်များ၊စာပေပရိယတ္တိများကို ပေမူများဖြင့် ရေးမှတ်ကာ နန်းတော် ပိဋကတ်တိုက်အတွင်း သိမ်းဆည်းစုဆောင်းလာခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့သည် ပျို့ကဗျာများ၊ လင်္ကာများနှင့်ရတုရကန် တို့ကိုရေးသားခြင်း ဗေဒင်အတတ်၊ ဆေးအတတ်၊ နက္ခတ်တာရာ အတတ်စသော လောကီပညာများကိုလည်း ရေးမှတ်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ==ဝေါဟာရ== စံမြန်မာဘာသာစကားမှ သီးသန့်ခြားနားနေသော စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများလည်း ရှိသည်။ စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် အရင်းအမြစ်မတူသော မူရင်းစကားလုံးအချို့လည်းရှိသည်။ ဥပမာ "sarong" ({{my|လုံခြည်}} စံမြန်မာဘာသာစကား, {{my|ဒယော}} ရခိုင်ဘာသာစကား). အခြားစကားလုံးများမှာ စံမြန်မာဘာသာစကားတွင်မတွေ့ရသည့် [[Bengali language|ဘင်္ဂလီ]], [[English language|အင်္ဂလိပ်]] နှင့် [[ဟင်ဒီ]] ဘာသာစကားတို့မှ မွေးစားထားသောစကားလုံးများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာ "hospital," စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ဆေးရုံ}} ဖြစ်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာစကားတွင်မူ {{my|သေပ်လှိုင်}} (pronounced {{IPA|[θeɪʔ l̥àɪɴ]/[ʃeɪʔ l̥àɪɴ]}}) ဟု သုံးစွဲကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား "sick lines" မှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့စကားလုံးများတွင် ခြားနားသော အဓိပ္ပာယ်များရှိကြသည်။ (ဥပမာ "afternoon", ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|ညစ}} နှင့် ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ညနေ}}) ထို့အပြင် အချို့သော ရှေးကျသည့် ဗမာစကားအချို့ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် ပိုမိုသုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာ နာမ်စား အဖြစ် ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|အကျွန်}} ဟု သုံးစွဲပြီး စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် ( {{my|ကျွန်တော်}} ဟု သုံးစွဲသည်။) ===ခြားနားချက်=== စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကားတို့ကြား ထင်ရှားသောခြားနားချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်:<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/burmese/programmes/2011/04/110401_alinkar_paleban_18.shtml?bw=nb&mp=wm&bbcws=1&news=1|title=ရခိုင်စကားနဲ့ ဗမာစကား|date=1 April 2011|work=BBC Burmese|accessdate=16 October 2013}}</ref> {| class="wikitable" |- ! အင်္ဂလိပ် !! မြန်မာ !! ရခိုင် !! မှတ်စုများ |- | thirsty || {{my|ရေဆာ}} || {{my|ရီမွတ်}} || |- | go || {{my|သွား}} || {{my|လား}} || Arakanese for "go" was historically used in Standard Burmese. |- | kick a ball || {{my|ဘောလုံးကန်}} || {{my|ဘောလုံးကျောက်}} || |- | stomach ache || {{my|ဗိုက်နာ}} || {{my|ဝမ်းခဲ}} || Arakanese prefers {{my|ဝမ်း}} to Standard Burmese {{my|ဗိုက်}} for "stomach." |- | guava || {{my|မာလကာသီး}} || {{my|ဂိုယံသီး}} || Standard Burmese for "guava" is derived from the word [[Malacca]], whereas Arakanese for "guava" is from [[Spanish language|Spanish]] ''guayaba''. |- | papaya || {{my|သင်္ဘောသီး}} || {{my|ပဒကာသီး}} || Standard Burmese for "papaya" literally means "boat." |- | soap || {{my|ဆပ်ပြာ}} || {{my|သပုန်}} || |- | superficial || {{my|အပေါ်ယံ}} || {{my|အထက်ပေါ်ရီ}}<ref name="cakkinda">{{cite book|last=အသျှင်စက္ကိန္ဒ|title=ရခိုင်ဘာသာစကားလမ်းညွှန်|location=Burma|date=1994|url=http://www.scribd.com/doc/135135257/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%8A%E1%82%8A%E1%80%94%E1%80%B9|language=Burmese}}</ref> || |- | blanket || {{my|စောင်}} || {{my|ပုဆိုး}}<ref name="cakkinda"/> || {{my|ပုဆိုး}} in Standard Burmese refers to the male [[longyi]] (sarong). |- | dark || {{my|မှောင်}} || {{my|မိုက်}} || The compound word {{my|မှောင်မိုက်}} ("pitch dark") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- | pick a flower || {{my|ပန်းခူး}} || {{my|ပန်းဆွတ်}}<ref name="cakkinda"/> || The compound word {{my|ဆွတ်ခူး}} ("pick") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- | wash [clothes] || {{my|လျှော်}} || {{my|ဖွပ်}}<ref name="cakkinda"/> || The compound word {{my|လျှော်ဖွပ်}} ("wash") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- <!--- | || {{my|}} || {{my|}} || ---> |} ==လေယူလေသိမ်း== ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ- အသံကို ထင်ရှားစွာ အသုံးပြုထားသော်လည်း စံမြန်မာဘာသာတွင် ထိုအသံသည် /j/ ယ-အသံသို့ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သရအသံအချို့လည်း ပေါင်းစည်းသွားပြီး ဧ ([e]) သရသည် ဣ ([i]) သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထို့ကြောင့် စံမြန်မာဘာသာတွင် “သွေး” ([θwé]) ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် သွီး [θwí] ဟု အသံထွက်သည်။ စံမြန်မာဘာသာ ပြောသူများ၏ အမြင်အရ ရခိုင်ဘာသာသည် စံမြန်မာဘာသာနှင့် နားလည်နိုင်မှုအားဖြင့် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သံပြင်း ဃောသသံ သည် စံမြန်မာဘာသာထက် နည်းပြီး  ဟထိုးအသံမရှိသော ဗျည်းများတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။ စံမြန်မာဘာသာနှင့် မတူသည်မှာ [θ] သ-မှ [ð] သှ သို့ အသံပြောင်းလဲမှု မရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ-အသံကို ထိန်းသိမ်းထားသောကြောင့် စံမြန်မာစာရေးရာတွင်သာ ရရစ်(ြ) ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး အသံထွက်တွင် မထင်ရှားတော့သော /-r-/ ရ- အလယ်အသံကို ရခိုင်ဘာသာတွင် ခွဲခြားအသုံးပြုနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂြ၊ ကြ၊ ခြ၊ ငြ၊ ပြ၊ ဖြ၊ ဗြ၊ မြ၊ မြှ၊ ဟြ စသော အသံစုများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ဘာသာတွင် ဖွင့်သရအသံ open vowel များသည် /ə/ သို့ လျော့နည်းသွားခြင်း ပိုမိုတွေ့ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် salary “လခ” ဟူသော စကားလုံးသည် စံမြန်မာဘာသာတွင် [la̰ɡa̰] 'လဂ'ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် [ləkha̰] 'လခ'ဟု အသံထွက်သည်။ အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ ရခိုင်ဘာသာတွင် တွေ့ရသော အသံဗျည်း၊ သရအသံနှင့် အဆုံးသတ်အသံ ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်သည်။ {|class="wikitable" |- ! Written Burmese !! Standard Burmese !! Arakanese !! Notes |- | {{my|-စ်}} || {{IPA|/-ɪʔ/}} || rowspan="2"| {{IPA|/-aɪʔ/}} || e.g. {{my|စစ်}} ("genuine") and {{my|စိုက်}} ("plant") are both pronounced {{IPA|[saɪʔ]}} in Arakanese |- | {{my|ိုက်}} || {{IPA|/-aɪʔ/}} || |- | {{my|-က်}} || -ɛʔ ||-ɔʔ || |- | {{my|-ဉ်}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan="2"| {{IPA|/-aɪɴ/}} || e.g. {{my|ဥယျာဉ်}} ("garden"), from Standard Burmese {{IPA|[ṵ jɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wəjàɪɴ]}}.<br>Irregular rhyme, with various pronunciations.<br>In some words, it is {{IPA|/-ɛɴ/}} (e.g. {{my|ဝိညာဉ်}} "soul", from Standard Burmese {{IPA|[wèɪɴ ɲɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wḭ ɲɛ̀ɴ]}}).<br>In a few words, it is {{IPA|/-i -e/}} (e.g. {{my|ညှဉ်း}} "oppress", from Standard Burmese {{IPA|[ɲ̥ɪ́ɴ]}} → {{IPA|[ɲ̥í, ɲ̥é]}}). |- | {{my|ိုင်}} || {{IPA|/-aɪɴ/}} || |- | {{my|-င်}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan="2"| {{IPA|/-ɔɴ/}} || |- | {{my|-န် ွန်}} || {{IPA|/-aɴ -ʊɴ/}} || {{my|ွန်}} is {{IPA|/-wɔɴ/}} |- | {{my|-ည်}} || {{IPA|/-i, -e, -ɛ/}} || {{IPA|/-e/}} || A few exceptions are pronounced {{IPA|/-aɪɴ/}}, like {{my|ကြည်}} ("clear"), pronounced {{IPA|[kràɪɴ]}} |- | {{my|-ေ}} || {{IPA|/-e/}} || {{IPA|/-i/}} || e.g. {{my|ချီ}} ("carry") and {{my|ချေ}} ("cancel") are pronounced {{IPA|[tɕʰì]}} and {{IPA|[tɕʰè]}} respectively in Standard Burmese, but merged to {{IPA|[tɕʰì]}} in Arakanese |- | {{my|-တ် ွတ်}} || {{IPA|/-aʔ -ʊʔ/}} || {{IPA|/-aʔ/}} || |- | {{my|ိန်}} || {{IPA|/-eɪɴ/}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} || |- | {{my|-ုန်}} || {{IPA|/-oʊɴ/}} || {{IPA|/-ʊɴ/}} || |- | Nasal initial + {{my|-ီ}}<br/>Nasal initial + {{my|-ေ}} || {{IPA|/-i/}} || {{IPA|/-eɪɴ/}} || e.g. {{my|နီ}} ("red") is {{IPA|[nì]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[nèɪɴ]}} in Arakanese<br/>In some words, the rhyme is unchanged from the standard rhyme (e.g. {{my|မြေ}} "land", usually pronounced {{IPA|[mrì]}}, not {{IPA|[mrèɪɴ]}}, or {{my|အမိ}} "mother", usually pronounced {{IPA|[əmḭ]}}, not {{IPA|[əmḛɪɴ]}}<br/>There are few exceptions where the nasal rhyme is {{IPA|/-eɪɴ-/}} even without a nasal initial (e.g. {{my|သီ}} "thread", from Standard Burmese {{IPA|[θì]}} → {{IPA|[θèɪɴ]}}). |- | Nasal initial + {{my|-ု -ူ -ူး}} || {{IPA|/-u/}} || {{IPA|/-oʊɴ/}} || e.g. {{my|နု}} ("tender") is {{IPA|[nṵ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[no̰ʊɴ]}} in Arakanese |- | {{my|ွား}} || {{IPA|/-wá/}} || {{IPA|/-ɔ́/}} || e.g. {{my|ဝါး}} ("bamboo") is {{IPA|[wá]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[wɔ́]}} in Arakanese |- | {{my|ြွ}} || {{IPA|/-w-/}} || {{IPA|/-rw-/}} || Occurs in some words (e.g. {{my|မြွေ}} ("snake") is {{IPA|[mwè]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[mrwèɪɴ]}} in Arakanese) |- | {{my|ရှ-}} || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/hr-/}} || |- | {{my|ချ-}} || {{IPA|/tɕʰ-/}} || {{IPA|/ʃ-/}} || Occasionally occurs (e.g. {{my|ချင်}} ("want") is {{IPA|[tɕʰɪ̀ɴ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[ʃɔ̀ɴ]}}~{{IPA|[tɕʰɔ̀ɴ]}} in Arakanese) |- | {{my|တ-}} → {{my|ရ-}} || {{IPA|/t- d-/}} || {{IPA|/r-/}} || e.g. The present tense particle {{my|တယ်}} ({{IPA|[dɛ̀]}}) corresponds with {{my|ရယ်}} ({{IPA|[rɛ̀]}}) in Arakanese<br/> e.g. The plural particle {{my|တို့}} ({{IPA|[do̰]}}) corresponds with {{my|ရို့}} ({{IPA|[ro̰]}}) in Arakanese<br/> |- | {{my|ရှ- ယှ- ယျှ-}} || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/h-/}} || Found in some words only |- | {{my|-ယ် ဲ}} || -ɛ || -e || |} {|class="wikitable" |- | '''Written''' || {{my|အမေက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲတွင်}} || {{my|ဝတ်ရန်}} || {{my|ထဘီ}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပေးလိုက်ပါ}} || {{my|ဆိုသည်။}} |-class=IPA | '''Standard Burmese''' || ʔəmè ɡa̰ || ðədʒàɴ pwɛ́ dwɪ̀ɴ || wʊʔ jàɴ || tʰəmèɪɴ || ʃɪʔ tʰɛ̀ || pé laɪʔ pà || sʰò dɛ̀ |-class=IPA | '''Arakanese''' || ʔəmì ɡa̰ || θɔ́ɴkràɴ pwé hmà || waʔ pʰo̰ || dəjɔ̀ || ʃaɪʔ tʰè || pí laʔ pà || sʰò rì |- | '''Arakanese (written)''' || {{my|အမိက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲမှာ}} || {{my|ဝတ်ဖို့}} || {{my|ဒယော}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပီးလတ်ပါ}} || {{my|ဆိုရယ်။}} |- | Gloss |- | English || colspan="8" | Mother says "Give me eight pasos for wearing during the Thingyan festival." |} {| class="wikitable IPA" |+Rhymes |- | Open syllables || weak = ə<br/>full = i, e, ɛ, a, ɔ, o, u |- | Closed || nasal = eɪɴ, ɛɴ, aɪɴ, aʊɴ, ɔɴ, oʊɴ<br/>stop = eɪʔ, ɛʔ, aɪʔ, aʊʔ, ɔʔ, oʊʔ |} ==ကိုးကား== {{reflist|2}} ===ကျမ်းပြုစာတမ်းစာရင်း=== * {{cite journal |last1=Houghton |first1=Bernard |year=1897 |title=The Arakanese Dialect of the Burman Language |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |volume= |issue= |pages=453–461 |doi= |jstor=25207880 }} * {{cite journal |last1=Okell |first1=John |year=1995 |title=Three Burmese Dialects |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |publisher= |volume=13 |issue= |pages= |url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/okell1995three.pdf |doi= |ref=harv}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Incubator|code=rki}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] prb94n1wu7oudamzn7egp2sz05puet2 1036933 1036931 2026-06-09T02:37:57Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036933 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |nativename=အာရကန် |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |region= * [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မြန်မာနိုင်ငံ) * [[:en:Bandarban District|Bandarban]], [[:en:Khagrachari District|Khagrachari]], [[:en:Patuakhali District|Patuakhali]], [[:en:Barguna District|Barguna]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ) * [[:en:Tripura|သီရိပုရပြည်နယ်]] (အိန္ဒိယ) |speakers= ၁ သန်း |date=၂၀၁၁–၂၀၁၃ |ref=e18 |speakers2=1 million second language in Myanmar (2013) |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] |fam4=[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဘားမစ်]] |fam5=[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] |dia1=ရမ်းဗြဲဒေသိယစကား |dia2=မရမာ |lc1=rki|ld1=Rakhine ("Arakanese") |lc2=rmz|ld2=Marma ("Burmese") <!--Chaungtha & Yangbye codes have been retired--> |glotto=arak1255 |glottorefname=Arakanese–Marma }} [[File:ArakanLiterature46thA.D.jpg|thumb|right|300px|[[အေဒီ]] ၄ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ အသုံးပြုခဲ့သော ရခိုင်ပြည်သုံး အက္ခရာ<ref>[http://rakhinesthought.blogspot.com/2009/02/arakanese-font-launched.html ရခိုင့္အေတြးအေခၚ: Arakanese Font launched<!-- Bot generated title -->]</ref>]] '''အာရကန်ဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် '''ရခိုင်ဘာသာစကား''' ({{Lang-en|Arakanese language}} သို့မဟုတ် ''Rakhine language'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်သော [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] အရှေ့တန်းစစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတို့တွင် နေထိုင်ကြသည့် [[ရခိုင်လူမျိုး]]တို့၏ မိခင်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref name="Okell">Okell, John (1995). "Three Burmese Dialects". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 13: 1–13.</ref> ဘာသာဗေဒ သဘောတရားအရ ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[မြန်မာဘာသာ|မြန်မာဘာသာစကား]]နှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး မြန်မာစကားမှ အစောဆုံးခွဲထွက်သွားခဲ့သော အဓိကဒေသိယစကား ကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသော်လည်း၊ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရဝိသေသလက္ခဏာများအရ သီးခြားဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ပည်းတင်သုံးစွဲကြသည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14: 1–71.</ref> ဘာသာဗေဒအရ အသေးစိတ်အုပ်စုခွဲခြားလျှင် ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီးမှ[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စု၏ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ]] ထဲတွင် ပါဝင်သော [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]၏ဒေသိယ သံဝဲတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Bradley"/> လက်ရှိတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများရှိ ရခိုင်မျိုးနွယ်စုများ အပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရခိုင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုအသုံးပြုသူ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁.၃ သန်းမှ ၂ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">Ethnologue (2024). "Rakhine". SIL International. Retrieved 2024-10-05.</ref> ရခိုင်ဘာသာစကား၏ မျိုးကွဲများအဖြစ် [[ရမ်းဗြဲစကား]]၊ သံတွဲစကား၊ [[မရမာကြီးဘာသာစကား|မရမာကြီးစကား]] နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ [[မရမာလူမျိုး|မရမာစကား]] တို့ ရှိကြသည်။<ref name="Okell"/>ရခိုင်ဘာသာစကား၏ အရေးအသားစနစ်သည် မြန်မာအက္ခရာကိုပင် အခြေခံ၍ ရေးသားသဖြင့် စာပေအရေးအသားတွင် မြန်မာစာနှင့် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တူညီသော်လည်း၊ စကားပြောဆိုရာ အသံထွက် ပိုင်းတွင်မူ ထူးခြားသော ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခေတ်သစ်မြန်မာစကားတွင် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေသော ရှေးဟောင်းဗမာစာ၏ အာခေါင်သံ "ရ" (R) အသံစစ်စစ်ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် အခိုင်အမာ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း ပြောဆိုကြသည့်အပြင် (ဥပမာ - ကျောင်းကို "ချောင်း"၊ ကြီးကို "ဂြီး"၊ ရေကို "ရီ" ဟု အသံထွက်ခြင်း)၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ ဗျည်းဆင့်အသံများနှင့် သရသံများကို သမိုင်းဝင်အထောက်အထားအဖြစ် သီးသန့်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Historical">Houghton, Bernard (1897). "The Arakanese Dialect of the Burmese Language". ''The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'': 453–461.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်ကပင် စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း၊ အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် ဗြဟ္မီအက္ခရာ အရေးအသား စာတန်းပါ ဗိုက်ပူဘုရား ကျောက်စာသည်လည်း [[ဓည၀တီခေတ်]] ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှု၏ သက်သေ ပင် ဖြစ်သည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]] (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို ဤခေတ်တွင် တွေ့ရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]၏ အထင်ရှားဆုံး ကျောက်စာမှာ အေဒီ ၇၂၉ တွင် ရေးထိုးသော အာနန္ဒစန္ဒြမင်း ကျောက်စာဖြစ်သည်။ ထိုကျောက်စာတွင် ရခိုင် မင်းဆက်များကို ဂါထာ ၆၅ ဂါထာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ ထိုသို့ မင်းစဉ်မင်းဆက်များကို အစအဆုံးမှတ်တမ်း တင်ထားသည့် ကျောက်စာမျိုးမှာ မြန်မာပြည်တွင်သာမက အိန္ဒိယပြည်တွင်ပါ အစောဆုံးဟု သိရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]တွင် ကျောက်စာများသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ အမတ်ကြီး မေဓပညာရေးသားသည့် မေဓပညာ မော်ကွန်းလင်္ကာမှာ ဝေသာလီခေတ် လက်ရာဟု ထင်ရှားသည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်။ ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ [[လေးမြို့ခေတ်]]တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားသည့် [[လောကသာရပျို့]]ကို ရခိုင်သူမြတ်က လေးမြို့ခေတ်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] ရခိုင်ကျောက်စာများအနက် လောင်းကြက်တောင်မော် ကျောက်စာနှင့် မဟာထီး မီးကျောင်းရုပ် ကျောက်စာတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ လောင်းကြက်တောင်မောင် ကျောက်စာသည် အလျား ပေ ၃၀ ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံး ကျောက်စာ ဖြစ်သည်။ [[မြောက်ဦးခေတ်]]တွင် ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော ဘဒူမင်းညို၏ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း၊ နန်းတွင်းမိညို၏ ကိုယ်ရည်သွေးရတုနှင့် စာဆို ဥက္ကာပျံ၏ ၁၂ လ ရာသီ ရတုတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ [[မြောက်ဦးခေတ်]] ရခိုင်စာဆိုတော် ဥက္ကာပျံ၏- {{Poem quote |အောက်အာကာဗွီ၊ ဝါယောထွီ၍ ရီထက်ကားမြီ၊ မြီထက်လီနှင့် ပထဝီဟု၊ ထူထု နှစ်သိန်း၊ လေးသောင်းကိန်းထက်၊ ရံသိန်းစကြာ၀ဠာ ညီစွာဝန်းလည်၊ ကျောက်တိတည်ကား}} ဟူသည့် မိုးဖွဲ့ရတုသည် ရခိုင်ဘာသာစကား၊ ရခိုင်သံ၊ ရခိုင်ကာရန် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည့် ရခိုင်စာပေ ၏ အကောင်းဆုံး သာဓက ပြယုဂ် ဖြစ်သည်။ ဘိုးတော်ဗဒုံမင်း ရခိုင်ကို သိမ်းသော် ရခိုင်စာပေများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ရေးရခိုင်စာပေအထောက်အထားများ မရှိသလောက် နည်းပါးသွားခဲ့သည်။<ref>ကုန်းဘောင်ဆက် မြန်မာရာဇဝင် ဒု တွဲ။</ref> သကျသာကီဝင် မာရယုမင်းလက်ထက်တွင် စတင်ကာ စာပေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုနေသော်လည်း သက်သေအထောက်အထား အခိုင်အမာ မရှိပေ။ [[ရခိုင်လူမျိုး]]များ၏ စာပေမှာ သင်္သကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သင်္သကရိုက်စာပေသည် အလွန်ရှေးကျသော အိန္ဒိယ ဘာသာရပ် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ရခိုင်ပြည်၏ ရှေးဟောင်းစာပေများမှာ သင်္သကရိုက်ဘာသာ စာပေမှ တစတစ ပြောင်းလဲလာပြီး ရခိုင်ဘာသာ စာပေဘဝသို့ ပြောင်းရွေ့ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ === မျဉ်းဖြောင့်များမှလုံးဝိုင်းသောရခိုင်စာ === ရှေးရခိုင် ကျောက်စာ၊ ရခိုင်ပြည်သုံး ဒင်္ဂါးများမှာ ရေးထိုးထားသော စာများမှာ များသောအားဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်များဖြင့် ရေးသားထားသော စာများကို တွေ့ရှိရကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အသံထွက်များမှာလည်း သင်္သကရိုက်ဘာသာနှင့် အားလုံးနည်းပါး တူညီနေသဖြင့် သင်္သကရိုက်ဘာသာမှ ပြောင်းရွေ့လာကြောင်း အထောက်အထား တစ်ရပ်အဖြစ် တွေ့ရှိရကြောင်း သိရသည်။ ရခိုင်စာပေကို ပေထက်အက္ခရာ တင်လာသောအခါတွင် ရေးသားရာတွင် လွယ်ကူရန် လုံးဝိုင်းသော အက္ခရာများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ရှေးရခိုင် မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့သည် ပိဋကတ် ကျမ်းဂန်များ၊စာပေပရိယတ္တိများကို ပေမူများဖြင့် ရေးမှတ်ကာ နန်းတော် ပိဋကတ်တိုက်အတွင်း သိမ်းဆည်းစုဆောင်းလာခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့သည် ပျို့ကဗျာများ၊ လင်္ကာများနှင့်ရတုရကန် တို့ကိုရေးသားခြင်း ဗေဒင်အတတ်၊ ဆေးအတတ်၊ နက္ခတ်တာရာ အတတ်စသော လောကီပညာများကိုလည်း ရေးမှတ်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ==ဝေါဟာရ== စံမြန်မာဘာသာစကားမှ သီးသန့်ခြားနားနေသော စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများလည်း ရှိသည်။ စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် အရင်းအမြစ်မတူသော မူရင်းစကားလုံးအချို့လည်းရှိသည်။ ဥပမာ "sarong" ({{my|လုံခြည်}} စံမြန်မာဘာသာစကား, {{my|ဒယော}} ရခိုင်ဘာသာစကား). အခြားစကားလုံးများမှာ စံမြန်မာဘာသာစကားတွင်မတွေ့ရသည့် [[Bengali language|ဘင်္ဂလီ]], [[English language|အင်္ဂလိပ်]] နှင့် [[ဟင်ဒီ]] ဘာသာစကားတို့မှ မွေးစားထားသောစကားလုံးများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာ "hospital," စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ဆေးရုံ}} ဖြစ်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာစကားတွင်မူ {{my|သေပ်လှိုင်}} (pronounced {{IPA|[θeɪʔ l̥àɪɴ]/[ʃeɪʔ l̥àɪɴ]}}) ဟု သုံးစွဲကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား "sick lines" မှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့စကားလုံးများတွင် ခြားနားသော အဓိပ္ပာယ်များရှိကြသည်။ (ဥပမာ "afternoon", ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|ညစ}} နှင့် ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ညနေ}}) ထို့အပြင် အချို့သော ရှေးကျသည့် ဗမာစကားအချို့ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် ပိုမိုသုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာ နာမ်စား အဖြစ် ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|အကျွန်}} ဟု သုံးစွဲပြီး စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် ( {{my|ကျွန်တော်}} ဟု သုံးစွဲသည်။) ===ခြားနားချက်=== စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကားတို့ကြား ထင်ရှားသောခြားနားချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်:<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/burmese/programmes/2011/04/110401_alinkar_paleban_18.shtml?bw=nb&mp=wm&bbcws=1&news=1|title=ရခိုင်စကားနဲ့ ဗမာစကား|date=1 April 2011|work=BBC Burmese|accessdate=16 October 2013}}</ref> {| class="wikitable" |- ! အင်္ဂလိပ် !! မြန်မာ !! ရခိုင် !! မှတ်စုများ |- | thirsty || {{my|ရေဆာ}} || {{my|ရီမွတ်}} || |- | go || {{my|သွား}} || {{my|လား}} || Arakanese for "go" was historically used in Standard Burmese. |- | kick a ball || {{my|ဘောလုံးကန်}} || {{my|ဘောလုံးကျောက်}} || |- | stomach ache || {{my|ဗိုက်နာ}} || {{my|ဝမ်းခဲ}} || Arakanese prefers {{my|ဝမ်း}} to Standard Burmese {{my|ဗိုက်}} for "stomach." |- | guava || {{my|မာလကာသီး}} || {{my|ဂိုယံသီး}} || Standard Burmese for "guava" is derived from the word [[Malacca]], whereas Arakanese for "guava" is from [[Spanish language|Spanish]] ''guayaba''. |- | papaya || {{my|သင်္ဘောသီး}} || {{my|ပဒကာသီး}} || Standard Burmese for "papaya" literally means "boat." |- | soap || {{my|ဆပ်ပြာ}} || {{my|သပုန်}} || |- | superficial || {{my|အပေါ်ယံ}} || {{my|အထက်ပေါ်ရီ}}<ref name="cakkinda">{{cite book|last=အသျှင်စက္ကိန္ဒ|title=ရခိုင်ဘာသာစကားလမ်းညွှန်|location=Burma|date=1994|url=http://www.scribd.com/doc/135135257/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%8A%E1%82%8A%E1%80%94%E1%80%B9|language=Burmese}}</ref> || |- | blanket || {{my|စောင်}} || {{my|ပုဆိုး}}<ref name="cakkinda"/> || {{my|ပုဆိုး}} in Standard Burmese refers to the male [[longyi]] (sarong). |- | dark || {{my|မှောင်}} || {{my|မိုက်}} || The compound word {{my|မှောင်မိုက်}} ("pitch dark") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- | pick a flower || {{my|ပန်းခူး}} || {{my|ပန်းဆွတ်}}<ref name="cakkinda"/> || The compound word {{my|ဆွတ်ခူး}} ("pick") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- | wash [clothes] || {{my|လျှော်}} || {{my|ဖွပ်}}<ref name="cakkinda"/> || The compound word {{my|လျှော်ဖွပ်}} ("wash") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- <!--- | || {{my|}} || {{my|}} || ---> |} ==လေယူလေသိမ်း== ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ- အသံကို ထင်ရှားစွာ အသုံးပြုထားသော်လည်း စံမြန်မာဘာသာတွင် ထိုအသံသည် /j/ ယ-အသံသို့ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သရအသံအချို့လည်း ပေါင်းစည်းသွားပြီး ဧ ([e]) သရသည် ဣ ([i]) သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထို့ကြောင့် စံမြန်မာဘာသာတွင် “သွေး” ([θwé]) ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် သွီး [θwí] ဟု အသံထွက်သည်။ စံမြန်မာဘာသာ ပြောသူများ၏ အမြင်အရ ရခိုင်ဘာသာသည် စံမြန်မာဘာသာနှင့် နားလည်နိုင်မှုအားဖြင့် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သံပြင်း ဃောသသံ သည် စံမြန်မာဘာသာထက် နည်းပြီး  ဟထိုးအသံမရှိသော ဗျည်းများတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။ စံမြန်မာဘာသာနှင့် မတူသည်မှာ [θ] သ-မှ [ð] သှ သို့ အသံပြောင်းလဲမှု မရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ-အသံကို ထိန်းသိမ်းထားသောကြောင့် စံမြန်မာစာရေးရာတွင်သာ ရရစ်(ြ) ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး အသံထွက်တွင် မထင်ရှားတော့သော /-r-/ ရ- အလယ်အသံကို ရခိုင်ဘာသာတွင် ခွဲခြားအသုံးပြုနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂြ၊ ကြ၊ ခြ၊ ငြ၊ ပြ၊ ဖြ၊ ဗြ၊ မြ၊ မြှ၊ ဟြ စသော အသံစုများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ဘာသာတွင် ဖွင့်သရအသံ open vowel များသည် /ə/ သို့ လျော့နည်းသွားခြင်း ပိုမိုတွေ့ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် salary “လခ” ဟူသော စကားလုံးသည် စံမြန်မာဘာသာတွင် [la̰ɡa̰] 'လဂ'ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် [ləkha̰] 'လခ'ဟု အသံထွက်သည်။ အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ ရခိုင်ဘာသာတွင် တွေ့ရသော အသံဗျည်း၊ သရအသံနှင့် အဆုံးသတ်အသံ ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်သည်။ {|class="wikitable" |- ! Written Burmese !! Standard Burmese !! Arakanese !! Notes |- | {{my|-စ်}} || {{IPA|/-ɪʔ/}} || rowspan="2"| {{IPA|/-aɪʔ/}} || e.g. {{my|စစ်}} ("genuine") and {{my|စိုက်}} ("plant") are both pronounced {{IPA|[saɪʔ]}} in Arakanese |- | {{my|ိုက်}} || {{IPA|/-aɪʔ/}} || |- | {{my|-က်}} || -ɛʔ ||-ɔʔ || |- | {{my|-ဉ်}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan="2"| {{IPA|/-aɪɴ/}} || e.g. {{my|ဥယျာဉ်}} ("garden"), from Standard Burmese {{IPA|[ṵ jɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wəjàɪɴ]}}.<br>Irregular rhyme, with various pronunciations.<br>In some words, it is {{IPA|/-ɛɴ/}} (e.g. {{my|ဝိညာဉ်}} "soul", from Standard Burmese {{IPA|[wèɪɴ ɲɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wḭ ɲɛ̀ɴ]}}).<br>In a few words, it is {{IPA|/-i -e/}} (e.g. {{my|ညှဉ်း}} "oppress", from Standard Burmese {{IPA|[ɲ̥ɪ́ɴ]}} → {{IPA|[ɲ̥í, ɲ̥é]}}). |- | {{my|ိုင်}} || {{IPA|/-aɪɴ/}} || |- | {{my|-င်}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan="2"| {{IPA|/-ɔɴ/}} || |- | {{my|-န် ွန်}} || {{IPA|/-aɴ -ʊɴ/}} || {{my|ွန်}} is {{IPA|/-wɔɴ/}} |- | {{my|-ည်}} || {{IPA|/-i, -e, -ɛ/}} || {{IPA|/-e/}} || A few exceptions are pronounced {{IPA|/-aɪɴ/}}, like {{my|ကြည်}} ("clear"), pronounced {{IPA|[kràɪɴ]}} |- | {{my|-ေ}} || {{IPA|/-e/}} || {{IPA|/-i/}} || e.g. {{my|ချီ}} ("carry") and {{my|ချေ}} ("cancel") are pronounced {{IPA|[tɕʰì]}} and {{IPA|[tɕʰè]}} respectively in Standard Burmese, but merged to {{IPA|[tɕʰì]}} in Arakanese |- | {{my|-တ် ွတ်}} || {{IPA|/-aʔ -ʊʔ/}} || {{IPA|/-aʔ/}} || |- | {{my|ိန်}} || {{IPA|/-eɪɴ/}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} || |- | {{my|-ုန်}} || {{IPA|/-oʊɴ/}} || {{IPA|/-ʊɴ/}} || |- | Nasal initial + {{my|-ီ}}<br/>Nasal initial + {{my|-ေ}} || {{IPA|/-i/}} || {{IPA|/-eɪɴ/}} || e.g. {{my|နီ}} ("red") is {{IPA|[nì]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[nèɪɴ]}} in Arakanese<br/>In some words, the rhyme is unchanged from the standard rhyme (e.g. {{my|မြေ}} "land", usually pronounced {{IPA|[mrì]}}, not {{IPA|[mrèɪɴ]}}, or {{my|အမိ}} "mother", usually pronounced {{IPA|[əmḭ]}}, not {{IPA|[əmḛɪɴ]}}<br/>There are few exceptions where the nasal rhyme is {{IPA|/-eɪɴ-/}} even without a nasal initial (e.g. {{my|သီ}} "thread", from Standard Burmese {{IPA|[θì]}} → {{IPA|[θèɪɴ]}}). |- | Nasal initial + {{my|-ု -ူ -ူး}} || {{IPA|/-u/}} || {{IPA|/-oʊɴ/}} || e.g. {{my|နု}} ("tender") is {{IPA|[nṵ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[no̰ʊɴ]}} in Arakanese |- | {{my|ွား}} || {{IPA|/-wá/}} || {{IPA|/-ɔ́/}} || e.g. {{my|ဝါး}} ("bamboo") is {{IPA|[wá]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[wɔ́]}} in Arakanese |- | {{my|ြွ}} || {{IPA|/-w-/}} || {{IPA|/-rw-/}} || Occurs in some words (e.g. {{my|မြွေ}} ("snake") is {{IPA|[mwè]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[mrwèɪɴ]}} in Arakanese) |- | {{my|ရှ-}} || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/hr-/}} || |- | {{my|ချ-}} || {{IPA|/tɕʰ-/}} || {{IPA|/ʃ-/}} || Occasionally occurs (e.g. {{my|ချင်}} ("want") is {{IPA|[tɕʰɪ̀ɴ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[ʃɔ̀ɴ]}}~{{IPA|[tɕʰɔ̀ɴ]}} in Arakanese) |- | {{my|တ-}} → {{my|ရ-}} || {{IPA|/t- d-/}} || {{IPA|/r-/}} || e.g. The present tense particle {{my|တယ်}} ({{IPA|[dɛ̀]}}) corresponds with {{my|ရယ်}} ({{IPA|[rɛ̀]}}) in Arakanese<br/> e.g. The plural particle {{my|တို့}} ({{IPA|[do̰]}}) corresponds with {{my|ရို့}} ({{IPA|[ro̰]}}) in Arakanese<br/> |- | {{my|ရှ- ယှ- ယျှ-}} || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/h-/}} || Found in some words only |- | {{my|-ယ် ဲ}} || -ɛ || -e || |} {|class="wikitable" |- | '''Written''' || {{my|အမေက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲတွင်}} || {{my|ဝတ်ရန်}} || {{my|ထဘီ}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပေးလိုက်ပါ}} || {{my|ဆိုသည်။}} |-class=IPA | '''Standard Burmese''' || ʔəmè ɡa̰ || ðədʒàɴ pwɛ́ dwɪ̀ɴ || wʊʔ jàɴ || tʰəmèɪɴ || ʃɪʔ tʰɛ̀ || pé laɪʔ pà || sʰò dɛ̀ |-class=IPA | '''Arakanese''' || ʔəmì ɡa̰ || θɔ́ɴkràɴ pwé hmà || waʔ pʰo̰ || dəjɔ̀ || ʃaɪʔ tʰè || pí laʔ pà || sʰò rì |- | '''Arakanese (written)''' || {{my|အမိက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲမှာ}} || {{my|ဝတ်ဖို့}} || {{my|ဒယော}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပီးလတ်ပါ}} || {{my|ဆိုရယ်။}} |- | Gloss |- | English || colspan="8" | Mother says "Give me eight pasos for wearing during the Thingyan festival." |} {| class="wikitable IPA" |+Rhymes |- | Open syllables || weak = ə<br/>full = i, e, ɛ, a, ɔ, o, u |- | Closed || nasal = eɪɴ, ɛɴ, aɪɴ, aʊɴ, ɔɴ, oʊɴ<br/>stop = eɪʔ, ɛʔ, aɪʔ, aʊʔ, ɔʔ, oʊʔ |} ==ကိုးကား== {{reflist|2}} ===ကျမ်းပြုစာတမ်းစာရင်း=== * {{cite journal |last1=Houghton |first1=Bernard |year=1897 |title=The Arakanese Dialect of the Burman Language |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |volume= |issue= |pages=453–461 |doi= |jstor=25207880 }} * {{cite journal |last1=Okell |first1=John |year=1995 |title=Three Burmese Dialects |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |publisher= |volume=13 |issue= |pages= |url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/okell1995three.pdf |doi= |ref=harv}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Incubator|code=rki}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] aupos6apc2ckqwlne9qvt61kjjhgyip 1036934 1036933 2026-06-09T02:46:20Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036934 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |nativename=အာရကန် |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |region= * [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မြန်မာနိုင်ငံ) * [[:en:Bandarban District|Bandarban]], [[:en:Khagrachari District|Khagrachari]], [[:en:Patuakhali District|Patuakhali]], [[:en:Barguna District|Barguna]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ) * [[:en:Tripura|သီရိပုရပြည်နယ်]] (အိန္ဒိယ) |speakers= ၁ သန်း |date=၂၀၁၁–၂၀၁၃ |ref=e18 |speakers2=1 million second language in Myanmar (2013) |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] |fam4=[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဘားမစ်]] |fam5=[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] |dia1=ရမ်းဗြဲဒေသိယစကား |dia2=မရမာ |lc1=rki|ld1=Rakhine ("Arakanese") |lc2=rmz|ld2=Marma ("Burmese") <!--Chaungtha & Yangbye codes have been retired--> |glotto=arak1255 |glottorefname=Arakanese–Marma }} [[File:ArakanLiterature46thA.D.jpg|thumb|right|300px|[[အေဒီ]] ၄ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ အသုံးပြုခဲ့သော ရခိုင်ပြည်သုံး အက္ခရာ<ref>[http://rakhinesthought.blogspot.com/2009/02/arakanese-font-launched.html ရခိုင့္အေတြးအေခၚ: Arakanese Font launched<!-- Bot generated title -->]</ref>]] '''အာရကန်ဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် '''ရခိုင်ဘာသာစကား''' ({{Lang-en|Arakanese language}} သို့မဟုတ် ''Rakhine language'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်သော [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] အရှေ့တန်းစစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတို့တွင် နေထိုင်ကြသည့် [[ရခိုင်လူမျိုး]]တို့၏ မိခင်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref name="Okell">Okell, John (1995). "Three Burmese Dialects". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 13: 1–13.</ref> ဘာသာဗေဒ သဘောတရားအရ ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[မြန်မာဘာသာ|မြန်မာဘာသာစကား]]နှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး မြန်မာစကားမှ အစောဆုံးခွဲထွက်သွားခဲ့သော အဓိကဒေသိယစကား ကြီးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသော်လည်း၊ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရဝိသေသလက္ခဏာများအရ သီးခြားဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် ကမ္ပည်းတင်သုံးစွဲကြသည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14: 1–71.</ref> ဘာသာဗေဒအရ အသေးစိတ်အုပ်စုခွဲခြားလျှင် ရခိုင်ဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ]] မိသားစုကြီးမှ[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] အုပ်စု၏ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ]] ထဲတွင် ပါဝင်သော [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]၏ဒေသိယ သံဝဲတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Bradley"/> လက်ရှိတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများရှိ ရခိုင်မျိုးနွယ်စုများ အပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရခိုင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုအသုံးပြုသူ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁.၃ သန်းမှ ၂ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">Ethnologue (2024). "Rakhine". SIL International. Retrieved 2024-10-05.</ref> ရခိုင်ဘာသာစကား၏ မျိုးကွဲများအဖြစ် [[ရမ်းဗြဲစကား]]၊ သံတွဲစကား၊ [[မရမာကြီးဘာသာစကား|မရမာကြီးစကား]] နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ [[မရမာလူမျိုး|မရမာစကား]] တို့ ရှိကြသည်။<ref name="Okell"/>ရခိုင်ဘာသာစကား၏ အရေးအသားစနစ်သည် မြန်မာအက္ခရာကိုပင် အခြေခံ၍ ရေးသားသဖြင့် စာပေအရေးအသားတွင် မြန်မာစာနှင့် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တူညီသော်လည်း၊ စကားပြောဆိုရာ အသံထွက် ပိုင်းတွင်မူ ထူးခြားသော ကွဲပြားချက်များ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခေတ်သစ်မြန်မာစကားတွင် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေသော ရှေးဟောင်းဗမာစာ၏ အာခေါင်သံ "ရ" (R) အသံစစ်စစ်ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် အခိုင်အမာ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း ပြောဆိုကြသည့်အပြင် (ဥပမာ - ကျောင်းကို "ချောင်း"၊ ကြီးကို "ဂြီး"၊ ရေကို "ရီ" ဟု အသံထွက်ခြင်း)၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ ဗျည်းဆင့်အသံများနှင့် သရသံများကို သမိုင်းဝင်အထောက်အထားအဖြစ် သီးသန့်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Historical">Houghton, Bernard (1897). "The Arakanese Dialect of the Burmese Language". ''The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'': 453–461.</ref> == ရခိုင်စာပေနှင့် အရေးအသားစနစ် == ရခိုင်စာပေသည် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယအရေးအသားစနစ်များနှင့် ခိုင်မာစွာ ဆက်နွှဲနေသည့် သမိုင်းကြောင်းရှိသည်။ လက်ရှိတွင် ရခိုင်ဘာသာစကားကို ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်နှင့် ကျေးရွာအနှံ့အပြား၌ အဓိက ပြောဆိုသုံးစွဲနေကြသော်လည်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ လူဦးရေအများစုသည် စာပေအရေးအသား၌ ခေတ်သစ်မြန်မာစာ (မြန်မာအက္ခရာ) ကိုသာ အများဆုံး အသုံးပြုကြသဖြင့် ရခိုင်စာပေသီးသန့် အသုံးပြုမှုမှာ ခေတ်ကာလအရ နည်းပါးလျက်ရှိသည်။<ref name="Gutman">Gutman, Pamela (2001). ''Burma's Lost Kingdoms: Splendours of Arakan''. Bangkok: Orchid Press.</ref> သမိုင်းဝင်အထောက်အထားများအရ ရခိုင်လူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းသုံး ရှေးဟောင်းအက္ခရာများကို မြန်မာ့ပထဝီဝင်နယ်ပယ်အတွင်း အစောဆုံး ရယူအသုံးပြုခဲ့ကြသည့် လူမျိုးစုများထဲတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Sircar">Sircar, D.C. (1979). ''Inscriptions of Mrauk-U''. Journal of the Epigraphical Society of India.</ref> ရခိုင်ဒေသတွင် တွေ့ရှိရသည့် သမိုင်းဝင်ကျောက်စာများကို အစောဆုံး ခရစ်နှစ် (၆) ရာစုခန့်တွင် စတင်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ဗေဒါတ်နှင့် ကျောက်စာပညာရှင်များက မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="SanThaAung">ဦးစံသာအောင်။ (၁၉၇၄)။ ''အနန္ဒစန္ဒြား မင်းကျောက်စာ''။ ရန်ကုန်: စာပေဗိမာန်။</ref>ဝေသာလီခေတ် ရှေးရခိုင်တို့သည် ဘုရင်နှင့် မှူးမတ်တို့၏ ကောင်းမှုကုသိုလ် မှတ်တမ်းများကို သမိုင်းဝင် ဂုပ္တအက္ခရာ ကို အသုံးပြု၍၎င်း၊ အချို့ကို နာဂရီအက္ခရာ များ အသုံးပြု၍၎င်း [[သက္ကတဘာသာ]]ဖြင့် ရေးထိုးပူဇော်ခဲ့ကြသည့် ခိုင်မာသော သာဓကများ ရှိသည်။<ref name="SanThaAung"/><ref name="Gutman"/> ခေတ်ပြိုင်ကာလတွင် ရခိုင်ဘာသာစကား၏ စကားပြောသံ ပိုင်းတွင် တိုင်းရင်းသားဝိသေသလက္ခဏာအရ ထူးခြားကွဲပြားမှုများ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ စာပေရေးသားမှု စနစ်တွင်မူ ဗြာဟ္မီအရေးအသားမှတစ်ဆင့် ပုံသွင်းဆင်းသက်လာခဲ့သည့် စံမြန်မာအက္ခရာစနစ်ကိုပင် ပေါင်းစည်းအသုံးပြုလျက် ရှိကြသည်။<ref name="Gutman"/> == သမိုင်းကြောင်း == ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်ကပင် စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း၊ အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် ဗြဟ္မီအက္ခရာ အရေးအသား စာတန်းပါ ဗိုက်ပူဘုရား ကျောက်စာသည်လည်း [[ဓည၀တီခေတ်]] ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှု၏ သက်သေ ပင် ဖြစ်သည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]] (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို ဤခေတ်တွင် တွေ့ရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]၏ အထင်ရှားဆုံး ကျောက်စာမှာ အေဒီ ၇၂၉ တွင် ရေးထိုးသော အာနန္ဒစန္ဒြမင်း ကျောက်စာဖြစ်သည်။ ထိုကျောက်စာတွင် ရခိုင် မင်းဆက်များကို ဂါထာ ၆၅ ဂါထာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ ထိုသို့ မင်းစဉ်မင်းဆက်များကို အစအဆုံးမှတ်တမ်း တင်ထားသည့် ကျောက်စာမျိုးမှာ မြန်မာပြည်တွင်သာမက အိန္ဒိယပြည်တွင်ပါ အစောဆုံးဟု သိရသည်။ [[ဝေသာလီခေတ်]]တွင် ကျောက်စာများသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ အမတ်ကြီး မေဓပညာရေးသားသည့် မေဓပညာ မော်ကွန်းလင်္ကာမှာ ဝေသာလီခေတ် လက်ရာဟု ထင်ရှားသည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်။ ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ [[လေးမြို့ခေတ်]]တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားသည့် [[လောကသာရပျို့]]ကို ရခိုင်သူမြတ်က လေးမြို့ခေတ်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ [[လေးမြို့ခေတ်]] ရခိုင်ကျောက်စာများအနက် လောင်းကြက်တောင်မော် ကျောက်စာနှင့် မဟာထီး မီးကျောင်းရုပ် ကျောက်စာတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ လောင်းကြက်တောင်မောင် ကျောက်စာသည် အလျား ပေ ၃၀ ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံး ကျောက်စာ ဖြစ်သည်။ [[မြောက်ဦးခေတ်]]တွင် ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော ဘဒူမင်းညို၏ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း၊ နန်းတွင်းမိညို၏ ကိုယ်ရည်သွေးရတုနှင့် စာဆို ဥက္ကာပျံ၏ ၁၂ လ ရာသီ ရတုတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ [[မြောက်ဦးခေတ်]] ရခိုင်စာဆိုတော် ဥက္ကာပျံ၏- {{Poem quote |အောက်အာကာဗွီ၊ ဝါယောထွီ၍ ရီထက်ကားမြီ၊ မြီထက်လီနှင့် ပထဝီဟု၊ ထူထု နှစ်သိန်း၊ လေးသောင်းကိန်းထက်၊ ရံသိန်းစကြာ၀ဠာ ညီစွာဝန်းလည်၊ ကျောက်တိတည်ကား}} ဟူသည့် မိုးဖွဲ့ရတုသည် ရခိုင်ဘာသာစကား၊ ရခိုင်သံ၊ ရခိုင်ကာရန် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည့် ရခိုင်စာပေ ၏ အကောင်းဆုံး သာဓက ပြယုဂ် ဖြစ်သည်။ ဘိုးတော်ဗဒုံမင်း ရခိုင်ကို သိမ်းသော် ရခိုင်စာပေများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ရေးရခိုင်စာပေအထောက်အထားများ မရှိသလောက် နည်းပါးသွားခဲ့သည်။<ref>ကုန်းဘောင်ဆက် မြန်မာရာဇဝင် ဒု တွဲ။</ref> သကျသာကီဝင် မာရယုမင်းလက်ထက်တွင် စတင်ကာ စာပေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုနေသော်လည်း သက်သေအထောက်အထား အခိုင်အမာ မရှိပေ။ [[ရခိုင်လူမျိုး]]များ၏ စာပေမှာ သင်္သကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သင်္သကရိုက်စာပေသည် အလွန်ရှေးကျသော အိန္ဒိယ ဘာသာရပ် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ရခိုင်ပြည်၏ ရှေးဟောင်းစာပေများမှာ သင်္သကရိုက်ဘာသာ စာပေမှ တစတစ ပြောင်းလဲလာပြီး ရခိုင်ဘာသာ စာပေဘဝသို့ ပြောင်းရွေ့ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ === မျဉ်းဖြောင့်များမှလုံးဝိုင်းသောရခိုင်စာ === ရှေးရခိုင် ကျောက်စာ၊ ရခိုင်ပြည်သုံး ဒင်္ဂါးများမှာ ရေးထိုးထားသော စာများမှာ များသောအားဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်များဖြင့် ရေးသားထားသော စာများကို တွေ့ရှိရကြောင်းသိရသည်။ အက္ခရာ အသံထွက်များမှာလည်း သင်္သကရိုက်ဘာသာနှင့် အားလုံးနည်းပါး တူညီနေသဖြင့် သင်္သကရိုက်ဘာသာမှ ပြောင်းရွေ့လာကြောင်း အထောက်အထား တစ်ရပ်အဖြစ် တွေ့ရှိရကြောင်း သိရသည်။ ရခိုင်စာပေကို ပေထက်အက္ခရာ တင်လာသောအခါတွင် ရေးသားရာတွင် လွယ်ကူရန် လုံးဝိုင်းသော အက္ခရာများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ရှေးရခိုင် မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့သည် ပိဋကတ် ကျမ်းဂန်များ၊စာပေပရိယတ္တိများကို ပေမူများဖြင့် ရေးမှတ်ကာ နန်းတော် ပိဋကတ်တိုက်အတွင်း သိမ်းဆည်းစုဆောင်းလာခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့သည် ပျို့ကဗျာများ၊ လင်္ကာများနှင့်ရတုရကန် တို့ကိုရေးသားခြင်း ဗေဒင်အတတ်၊ ဆေးအတတ်၊ နက္ခတ်တာရာ အတတ်စသော လောကီပညာများကိုလည်း ရေးမှတ်ကြ ကြောင်းသိရသည်။ ==ဝေါဟာရ== စံမြန်မာဘာသာစကားမှ သီးသန့်ခြားနားနေသော စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများလည်း ရှိသည်။ စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် အရင်းအမြစ်မတူသော မူရင်းစကားလုံးအချို့လည်းရှိသည်။ ဥပမာ "sarong" ({{my|လုံခြည်}} စံမြန်မာဘာသာစကား, {{my|ဒယော}} ရခိုင်ဘာသာစကား). အခြားစကားလုံးများမှာ စံမြန်မာဘာသာစကားတွင်မတွေ့ရသည့် [[Bengali language|ဘင်္ဂလီ]], [[English language|အင်္ဂလိပ်]] နှင့် [[ဟင်ဒီ]] ဘာသာစကားတို့မှ မွေးစားထားသောစကားလုံးများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာ "hospital," စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ဆေးရုံ}} ဖြစ်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာစကားတွင်မူ {{my|သေပ်လှိုင်}} (pronounced {{IPA|[θeɪʔ l̥àɪɴ]/[ʃeɪʔ l̥àɪɴ]}}) ဟု သုံးစွဲကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား "sick lines" မှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့စကားလုံးများတွင် ခြားနားသော အဓိပ္ပာယ်များရှိကြသည်။ (ဥပမာ "afternoon", ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|ညစ}} နှင့် ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် {{my|ညနေ}}) ထို့အပြင် အချို့သော ရှေးကျသည့် ဗမာစကားအချို့ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် ပိုမိုသုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာ နာမ်စား အဖြစ် ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် {{my|အကျွန်}} ဟု သုံးစွဲပြီး စံမြန်မာဘာသာစကားတွင် ( {{my|ကျွန်တော်}} ဟု သုံးစွဲသည်။) ===ခြားနားချက်=== စံမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကားတို့ကြား ထင်ရှားသောခြားနားချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်:<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/burmese/programmes/2011/04/110401_alinkar_paleban_18.shtml?bw=nb&mp=wm&bbcws=1&news=1|title=ရခိုင်စကားနဲ့ ဗမာစကား|date=1 April 2011|work=BBC Burmese|accessdate=16 October 2013}}</ref> {| class="wikitable" |- ! အင်္ဂလိပ် !! မြန်မာ !! ရခိုင် !! မှတ်စုများ |- | thirsty || {{my|ရေဆာ}} || {{my|ရီမွတ်}} || |- | go || {{my|သွား}} || {{my|လား}} || Arakanese for "go" was historically used in Standard Burmese. |- | kick a ball || {{my|ဘောလုံးကန်}} || {{my|ဘောလုံးကျောက်}} || |- | stomach ache || {{my|ဗိုက်နာ}} || {{my|ဝမ်းခဲ}} || Arakanese prefers {{my|ဝမ်း}} to Standard Burmese {{my|ဗိုက်}} for "stomach." |- | guava || {{my|မာလကာသီး}} || {{my|ဂိုယံသီး}} || Standard Burmese for "guava" is derived from the word [[Malacca]], whereas Arakanese for "guava" is from [[Spanish language|Spanish]] ''guayaba''. |- | papaya || {{my|သင်္ဘောသီး}} || {{my|ပဒကာသီး}} || Standard Burmese for "papaya" literally means "boat." |- | soap || {{my|ဆပ်ပြာ}} || {{my|သပုန်}} || |- | superficial || {{my|အပေါ်ယံ}} || {{my|အထက်ပေါ်ရီ}}<ref name="cakkinda">{{cite book|last=အသျှင်စက္ကိန္ဒ|title=ရခိုင်ဘာသာစကားလမ်းညွှန်|location=Burma|date=1994|url=http://www.scribd.com/doc/135135257/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%8A%E1%82%8A%E1%80%94%E1%80%B9|language=Burmese}}</ref> || |- | blanket || {{my|စောင်}} || {{my|ပုဆိုး}}<ref name="cakkinda"/> || {{my|ပုဆိုး}} in Standard Burmese refers to the male [[longyi]] (sarong). |- | dark || {{my|မှောင်}} || {{my|မိုက်}} || The compound word {{my|မှောင်မိုက်}} ("pitch dark") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- | pick a flower || {{my|ပန်းခူး}} || {{my|ပန်းဆွတ်}}<ref name="cakkinda"/> || The compound word {{my|ဆွတ်ခူး}} ("pick") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- | wash [clothes] || {{my|လျှော်}} || {{my|ဖွပ်}}<ref name="cakkinda"/> || The compound word {{my|လျှော်ဖွပ်}} ("wash") is used in both Standard Burmese and Arakanese. |- <!--- | || {{my|}} || {{my|}} || ---> |} ==လေယူလေသိမ်း== ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ- အသံကို ထင်ရှားစွာ အသုံးပြုထားသော်လည်း စံမြန်မာဘာသာတွင် ထိုအသံသည် /j/ ယ-အသံသို့ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သရအသံအချို့လည်း ပေါင်းစည်းသွားပြီး ဧ ([e]) သရသည် ဣ ([i]) သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထို့ကြောင့် စံမြန်မာဘာသာတွင် “သွေး” ([θwé]) ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် သွီး [θwí] ဟု အသံထွက်သည်။ စံမြန်မာဘာသာ ပြောသူများ၏ အမြင်အရ ရခိုင်ဘာသာသည် စံမြန်မာဘာသာနှင့် နားလည်နိုင်မှုအားဖြင့် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ဘာသာတွင် သံပြင်း ဃောသသံ သည် စံမြန်မာဘာသာထက် နည်းပြီး  ဟထိုးအသံမရှိသော ဗျည်းများတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။ စံမြန်မာဘာသာနှင့် မတူသည်မှာ [θ] သ-မှ [ð] သှ သို့ အသံပြောင်းလဲမှု မရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ရခိုင်ဘာသာတွင် /r/ ရ-အသံကို ထိန်းသိမ်းထားသောကြောင့် စံမြန်မာစာရေးရာတွင်သာ ရရစ်(ြ) ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး အသံထွက်တွင် မထင်ရှားတော့သော /-r-/ ရ- အလယ်အသံကို ရခိုင်ဘာသာတွင် ခွဲခြားအသုံးပြုနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂြ၊ ကြ၊ ခြ၊ ငြ၊ ပြ၊ ဖြ၊ ဗြ၊ မြ၊ မြှ၊ ဟြ စသော အသံစုများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ဘာသာတွင် ဖွင့်သရအသံ open vowel များသည် /ə/ သို့ လျော့နည်းသွားခြင်း ပိုမိုတွေ့ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် salary “လခ” ဟူသော စကားလုံးသည် စံမြန်မာဘာသာတွင် [la̰ɡa̰] 'လဂ'ဟု အသံထွက်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာတွင် [ləkha̰] 'လခ'ဟု အသံထွက်သည်။ အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ ရခိုင်ဘာသာတွင် တွေ့ရသော အသံဗျည်း၊ သရအသံနှင့် အဆုံးသတ်အသံ ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်သည်။ {|class="wikitable" |- ! Written Burmese !! Standard Burmese !! Arakanese !! Notes |- | {{my|-စ်}} || {{IPA|/-ɪʔ/}} || rowspan="2"| {{IPA|/-aɪʔ/}} || e.g. {{my|စစ်}} ("genuine") and {{my|စိုက်}} ("plant") are both pronounced {{IPA|[saɪʔ]}} in Arakanese |- | {{my|ိုက်}} || {{IPA|/-aɪʔ/}} || |- | {{my|-က်}} || -ɛʔ ||-ɔʔ || |- | {{my|-ဉ်}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan="2"| {{IPA|/-aɪɴ/}} || e.g. {{my|ဥယျာဉ်}} ("garden"), from Standard Burmese {{IPA|[ṵ jɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wəjàɪɴ]}}.<br>Irregular rhyme, with various pronunciations.<br>In some words, it is {{IPA|/-ɛɴ/}} (e.g. {{my|ဝိညာဉ်}} "soul", from Standard Burmese {{IPA|[wèɪɴ ɲɪ̀ɴ]}} → {{IPA|[wḭ ɲɛ̀ɴ]}}).<br>In a few words, it is {{IPA|/-i -e/}} (e.g. {{my|ညှဉ်း}} "oppress", from Standard Burmese {{IPA|[ɲ̥ɪ́ɴ]}} → {{IPA|[ɲ̥í, ɲ̥é]}}). |- | {{my|ိုင်}} || {{IPA|/-aɪɴ/}} || |- | {{my|-င်}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} ||rowspan="2"| {{IPA|/-ɔɴ/}} || |- | {{my|-န် ွန်}} || {{IPA|/-aɴ -ʊɴ/}} || {{my|ွန်}} is {{IPA|/-wɔɴ/}} |- | {{my|-ည်}} || {{IPA|/-i, -e, -ɛ/}} || {{IPA|/-e/}} || A few exceptions are pronounced {{IPA|/-aɪɴ/}}, like {{my|ကြည်}} ("clear"), pronounced {{IPA|[kràɪɴ]}} |- | {{my|-ေ}} || {{IPA|/-e/}} || {{IPA|/-i/}} || e.g. {{my|ချီ}} ("carry") and {{my|ချေ}} ("cancel") are pronounced {{IPA|[tɕʰì]}} and {{IPA|[tɕʰè]}} respectively in Standard Burmese, but merged to {{IPA|[tɕʰì]}} in Arakanese |- | {{my|-တ် ွတ်}} || {{IPA|/-aʔ -ʊʔ/}} || {{IPA|/-aʔ/}} || |- | {{my|ိန်}} || {{IPA|/-eɪɴ/}} || {{IPA|/-ɪɴ/}} || |- | {{my|-ုန်}} || {{IPA|/-oʊɴ/}} || {{IPA|/-ʊɴ/}} || |- | Nasal initial + {{my|-ီ}}<br/>Nasal initial + {{my|-ေ}} || {{IPA|/-i/}} || {{IPA|/-eɪɴ/}} || e.g. {{my|နီ}} ("red") is {{IPA|[nì]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[nèɪɴ]}} in Arakanese<br/>In some words, the rhyme is unchanged from the standard rhyme (e.g. {{my|မြေ}} "land", usually pronounced {{IPA|[mrì]}}, not {{IPA|[mrèɪɴ]}}, or {{my|အမိ}} "mother", usually pronounced {{IPA|[əmḭ]}}, not {{IPA|[əmḛɪɴ]}}<br/>There are few exceptions where the nasal rhyme is {{IPA|/-eɪɴ-/}} even without a nasal initial (e.g. {{my|သီ}} "thread", from Standard Burmese {{IPA|[θì]}} → {{IPA|[θèɪɴ]}}). |- | Nasal initial + {{my|-ု -ူ -ူး}} || {{IPA|/-u/}} || {{IPA|/-oʊɴ/}} || e.g. {{my|နု}} ("tender") is {{IPA|[nṵ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[no̰ʊɴ]}} in Arakanese |- | {{my|ွား}} || {{IPA|/-wá/}} || {{IPA|/-ɔ́/}} || e.g. {{my|ဝါး}} ("bamboo") is {{IPA|[wá]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[wɔ́]}} in Arakanese |- | {{my|ြွ}} || {{IPA|/-w-/}} || {{IPA|/-rw-/}} || Occurs in some words (e.g. {{my|မြွေ}} ("snake") is {{IPA|[mwè]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[mrwèɪɴ]}} in Arakanese) |- | {{my|ရှ-}} || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/hr-/}} || |- | {{my|ချ-}} || {{IPA|/tɕʰ-/}} || {{IPA|/ʃ-/}} || Occasionally occurs (e.g. {{my|ချင်}} ("want") is {{IPA|[tɕʰɪ̀ɴ]}} in Standard Burmese, but {{IPA|[ʃɔ̀ɴ]}}~{{IPA|[tɕʰɔ̀ɴ]}} in Arakanese) |- | {{my|တ-}} → {{my|ရ-}} || {{IPA|/t- d-/}} || {{IPA|/r-/}} || e.g. The present tense particle {{my|တယ်}} ({{IPA|[dɛ̀]}}) corresponds with {{my|ရယ်}} ({{IPA|[rɛ̀]}}) in Arakanese<br/> e.g. The plural particle {{my|တို့}} ({{IPA|[do̰]}}) corresponds with {{my|ရို့}} ({{IPA|[ro̰]}}) in Arakanese<br/> |- | {{my|ရှ- ယှ- ယျှ-}} || {{IPA|/ʃ-/}} || {{IPA|/h-/}} || Found in some words only |- | {{my|-ယ် ဲ}} || -ɛ || -e || |} {|class="wikitable" |- | '''Written''' || {{my|အမေက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲတွင်}} || {{my|ဝတ်ရန်}} || {{my|ထဘီ}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပေးလိုက်ပါ}} || {{my|ဆိုသည်။}} |-class=IPA | '''Standard Burmese''' || ʔəmè ɡa̰ || ðədʒàɴ pwɛ́ dwɪ̀ɴ || wʊʔ jàɴ || tʰəmèɪɴ || ʃɪʔ tʰɛ̀ || pé laɪʔ pà || sʰò dɛ̀ |-class=IPA | '''Arakanese''' || ʔəmì ɡa̰ || θɔ́ɴkràɴ pwé hmà || waʔ pʰo̰ || dəjɔ̀ || ʃaɪʔ tʰè || pí laʔ pà || sʰò rì |- | '''Arakanese (written)''' || {{my|အမိက}} || {{my|သင်္ကြန်ပွဲမှာ}} || {{my|ဝတ်ဖို့}} || {{my|ဒယော}} || {{my|ရှစ်ထည်}} || {{my|ပီးလတ်ပါ}} || {{my|ဆိုရယ်။}} |- | Gloss |- | English || colspan="8" | Mother says "Give me eight pasos for wearing during the Thingyan festival." |} {| class="wikitable IPA" |+Rhymes |- | Open syllables || weak = ə<br/>full = i, e, ɛ, a, ɔ, o, u |- | Closed || nasal = eɪɴ, ɛɴ, aɪɴ, aʊɴ, ɔɴ, oʊɴ<br/>stop = eɪʔ, ɛʔ, aɪʔ, aʊʔ, ɔʔ, oʊʔ |} ==ကိုးကား== {{reflist|2}} ===ကျမ်းပြုစာတမ်းစာရင်း=== * {{cite journal |last1=Houghton |first1=Bernard |year=1897 |title=The Arakanese Dialect of the Burman Language |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |volume= |issue= |pages=453–461 |doi= |jstor=25207880 }} * {{cite journal |last1=Okell |first1=John |year=1995 |title=Three Burmese Dialects |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |publisher= |volume=13 |issue= |pages= |url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/okell1995three.pdf |doi= |ref=harv}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Incubator|code=rki}} {{မြန်မာဘာသာစကား}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] 1orcpe477kec3l2z6s9e85bvste83tk 0 9745 1036928 1027651 2026-06-09T02:30:21Z Salai Rungtoi 22844 1036928 wikitext text/x-wiki {{distinguish|မြန်မာ–တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး}} {{Infobox Bilateral relations|တရုတ်-မြန်မာ |People's Republic of China|Myanmar|envoytitle1=တရုတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး|envoytitle2=မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်သံအမတ်ကြီး|envoy1=ဦးဇော်ဝင်းမြင့်|envoy2=Ms. Ma Ja|mission1=မြန်မာသံရုံး၊ ပေကျင်းမြို့|mission2=တရုတ်သံရုံး၊ ရန်ကုန်မြို့}} '''တရုတ်-မြန်မာဆက်ဆံရေး'''သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် လက်ရှိအနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံဟုခေါ်သော နိုင်ငံတို့အကြား နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဖြစ်သည်။ တရုတ်နှင့်မြန်မာသည် နှစ်ဦးနှစ်ဘက် အပြန်အလည်ရှိသော ဆက်ဆံရေးမျိုးဖြစ်သည်။ သို့သော် တရုတ်မှနိုင်ငံရေးအတိုက်အခံလက်နက်ကိုင်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာဘက်မှ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း ပြဿနာတက်ရသည်လည်း ရှိသည်။ နိုင်ငံရေးအရဆက်ဆံမှုတွင် အရှေ့တောင်အာရှ၌ မြန်မာမှာ ဗီယက်နမ်နောက်တွင် တရုတ်နှင့် ပလဲပနံအသင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး စီးပွားရေးအရလည်း လာအိုနောက်တွင် ဒုတိယနေရာယူသည်။ သို့သော် ကြွေးမြီထောက်ချောက်ဆင်သည်ဟု စွပ်စွဲချက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနယ်မြောက်ပိုင်းရှိ တရုတ်ကိုကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း မီးစာတဖက်ရေမှုတ်တဖက်ဟု ယူဆရမည်ဖြစ်သည်။ ==နောက်ကြောင်းရာဇဝင်== တရုတ်ရော မြန်မာပါ လူမျိုးနည်းတူ ဘာသာစကားတို့သည်လည်း တရုတ်-တိဘက်ဘာသာစကားမိသားစုမှ သက်ဆင်းလာခြင်းဖြစ်သည်။ ယွမ်မင်းဆက်၌ မွန်ဂိုတို့ မြန်မာသို့ ၂ ကြိမ် ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ ကင်မင်းဆက်၌ တရုတ်နှင့်မြန်မာ စစ်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မှ အွိုင်ဂါတို့ (ဘမာတို့က ပန်းသေး ခေါ်သည်) မြန်မာပြည်သို့ အများအပြား လာရောက်ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည်။ မြန်မာပြည်ကို ဗြတိသျှတို့ အုပ်စိုးစဉ်ပင် တရုတ်ပြည်မှ ကင်မင်းဆက်က မြန်မာကို ပဏ္ဏာဆက်နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်၍ သတ်မှတ်နေသေးသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် အိန္ဒိယမှ တရုတ်ပြည်သို့ဆက်သော ဘားမားရုတ် (Burma Road) ခေါ် ဗမာလမ်းမကြီးကို ဖေါက်ခဲ့သည်။ == ခေတ်သစ်ဆက်ဆံရေး == မြန်မာသည် တရုတ်တို့က ၁၉၄၉ ခု၌ ကွန်မြူနစ် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]ကို စထောင်သည်နောက် ကွန်မြူနစ်မဟုတ်သည့် နိုင်ငံအနေဖြင့် ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခု၊ ဇွန်လ ၈ ရက်တွင် သံတမန်ဆက်သွယ်မှူးကို [[ဥပဒေ]]စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနှင့်အညီ ထူထောင်သည်။ ၁၉၅၄ ခု၊ ဇွန်လ ၂၉ ရက်တွင် မိတ်ဆွေဖြစ်မှုနှင့် အပြန်အလှန် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုမပြုရေး နိုင်ငံချင်းသဘောတူစာချုပ်နှင့် ပူးတွဲကြေညာချက်တစောင် ထုတ်သည်။ ယင်းတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးမူ ၅ ရပ်အပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ "ဆွေမျိုးပေါက်ဖော်ဆက်ဆံရေး" ဟူသော စကားလုံး၏အစပင်ဖြစ်သည်။ မည်သို့ဆိုစေ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]သည် ကုလသမဂ္ဂသို့ စဝင်ကတည်းကပင် ဖော်ဆောင်ထားသော ကြားနေဝါဒကို ၁၉၅၀-၆၀ ကာလတွင် ထိန်းထားသည်။ ၁၉၆၇ ခုတွင် တရုတ်-ဗမာအရေးအခင်းဖြစ်သည့်နောက် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး တန်းသွားသည်။ ၁၉၇၀ နောက်ပိုင်းမှ နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရာတွင် ယူနန်ဘက်သို့ မြေများပေးခြင်းဖြင့် ဆက်ဆံရေးပြန်ကောင်းလာသည်။ တရုတ်၌ တိန့်ရှောင်ဖန်ခေါင်းဆောင်သည်နောက် [[မော်စီတုန်း]]ကဲ့သို့ ကွန်မြူနစ်ဝါဒပြန့်ပွားရေးကို အာရုံမစိုက်တော့ဘဲ စီးပွားရေးကို ဇောင်းပေးကာ [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]တို့အား ထောက်ပံ့မှုလျှော့ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၅ ရက်တွင် တရားဝင်နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာထောက်ပံ့ရေးတို့အတွက် အရေးပါသော ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ==ကုန်သွယ်ဆက်ဆံရေး== ၂၀၀၇ ခုတွင် တရုတ်-မြန်မာ နှစ်ဖက်ကုန်သွယ်မှုသည် ဒေါ်လာ ၁.၄ ဘီလီယံ ကျော်သည်။ တရုတ်မှ ရေနံ၊ သံမဏိနှင့် အထည်များ သွင်း၍၊ မြန်မာမှ သဘာဝရော်ဘာနှင့် သစ်လုံးများ ပို့သည်။ တရုတ်သည် စက်မှုအခြေခံအဆောက်အုံများ ဖွံ့ဖြိုးစေကာ မြန်မာမှ ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုက်များ၏ ထုတ်လုပ်မှုကို အဓိကအကျိုးခံစားရရှိသူဖြစ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် စစ်တွေပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းကို ပြုပြင်ချဲ့ထွင်ရာ၌ အဓိကလုပ်ငန်းဖက်များအနက် တနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ဒေသတွင် သဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုက်တူးဖော်မှုတို့အတွက် အခွင့်အရေးရခဲ့သည်။ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သည် စစ်အစိုးရအား ချေးငွေနှင့် အတိုးဆိုင်းခွင့်များ ပေးခဲ့သည့်အပြင် ဆည်မြောင်း၊ လမ်းတံတား၊ ဆိပ်ကမ်းဆောက်ခြင်းများအတွက်နှင့် စက်မှုစီမံကိန်းများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပေးခဲ့သည်။ ထပ်တိုးဆောက်ရွက်ချက်မှာ ဧရာဝတီမြစ်ဘေးလမ်းများမှသည် ယူနန်မှ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်သို့ဆက်သော ဗျူဟာမြောက်လမ်းမကြီးကို ဖော်ဆောင်ရန်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မှ အဖွဲ့အစည်းများသည် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းမှ ယူနန်နယ်အထိ ၂၃၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၄၇၉ မိုင်) အရှည်ရှိသည့် ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းများ ဆောက်လုပ်မှုတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ တရုတ်အမျိုးသားကမ်းလွန်ရေနံကော်ပိုရေးရှင်း (China National Offshore Oil Corporation) နှင့် တရုတ်အမျိုးသားစက်သုံးဆီကော်ပိုရေးရှင်း (China National Petroleum Corporation) တို့သည် မြန်မာ့ရေနံမြေများနှင့် ရေနံချက်စက်ရုံများ အဆင့်မြှင့်ကာ ထုတ်လုပ်မှုကို မျှဝေခံစားရန်အရေးကြီးစာချုပ်များ ချုပ်ခဲ့သည်။ ပက်ထရိုချိုင်းနား (PetroChina) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ကမ်းခြေ အေ-၁ ရွှေရေနံမြေမှ ယူနန်သို့ ဦးတည်ထားသည့် အဓိက သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း ဆောက်လုပ်မှုကို ဆောင်ရွက် နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကုဗပေ ၂.၈၈ မှ ၃.၆ ထရီလီယံ ရှိသည့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များကို ရမည်ဖြစ်သည်။ အဆိုပြုချက်အနေဖြင့် ဆောင်ရွက်နေဆဲဖြစ်သော မြန်မာအနောက်ဘက်ကမ်းခြေမှ တရုတ်-မြန်မာရေနံပိုက်လိုင်းသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ ရေနံများကို မလက္ကာရေလက်ကြားအား ဖြတ်ရန်မလိုတော့ဘဲ တရုတ်ပြည်သို့ တင်သွင်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ တရုတ်စွမ်းအင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကော်ပိုရေးရှင်း (China Power Investment Corporation) သည် ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်ရှိ မြစ်ဆုံရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ၌ ဒေါ်လာ ၃.၆ ဘီလီယံ ထည့်ဝင်ထားသည်။ ၎င်းမှရသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို ယူနန်နယ်သို့ ပို့မည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခု၊ အောက်တိုဘာအစောပိုင်းတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သမားတို့ လှုံ့ဆော်ပေးမှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသားတို့ သတိထားမိလာကာ ဆန္ဒပြမှုများရှိလာသည်။ လုပ်ကွက်ပြလိုသော သမ္မတသစ် ဦးသိန်းစိန်က ၎င်းစီမံကိန်းကို ဒေသခံများ၏ အကျိုးစီးပွား၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အတွက် အကျိုးသက်ရောက်နိုင်မှုတို့ကို သုံးသပ်၍ ဆိုင်းငံ့ထားမည်ဟု ကြေညာသည်။ တရုတ်အစိုးရက ၎င်းစီမံကိန်းကြောင့် အခွန်အနေဖြင့် ဒေါ်လာ ၅၄ ဘီလီယံခန့် ရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ရှယ်ယာအနေဖြင့်လည်း ရဦးမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားတချို့ကိုလည်း အခမဲ့ရမည်ဖြစ်ကြောင်း ကောင်းကွက်များကို ထောက်ပြသည်။ ပြဿနာကြီးလာချိန်၌ တရုတ်စွမ်းအင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကော်ပိုရေးရှင်းသည် မဖြစ်မနေပြောင်းရန်လိုသော ရွာ ၅ ရွာမှ ဒေသခံ ၂၁၄၆ ဦးကို နှစ်ထပ်ဆောင်များဆောက်ကာ ကျပ် ၁ သိန်းစီထောက်ပံ့၍ ရွှေ့ခဲ့သည်။ ==ဗျူဟာမြောက်ဆက်ဆံရေး== တရုတ်နိုင်ငံသည် အရေးကြီးဆုံးသော စစ်ဖက်အကူအညီများ ထောက်ပံ့သူဖြစ်၍၊ ကျယ်ပြန့်သည့် နည်းဗျူဟာနှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းမှုများကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားသည်။၁၉၈၉ ခုနှစ် ကတည်းက တရုတ်နိုင်ငံ သည် မြန်မာနိုင်ငံအား ဂျက်တိုက်လေယာဉ်များ၊သံချပ်ကာကားများနှင့်ရေတပ်သင်္ဘောများပံ့ပိုးပေးခဲ့၍ကုန်းတပ်၊လေတပ်နှင့်ရေတပ်သားများကိုသင်တန်းများပေးခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆိပ်ကမ်းများ၊ ရေတပ်တည်ဆောက်မှုများကို ရရှိထားနိုင်မှုသည်၊ တရုတ်နိုင်ငံအား ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် အင်ဒီးယန်းပင်လယ်ဒေသနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကို နည်းဗျူဟာကျသည့် လွှမ်းမိုးမှုများပြုနိုင်စေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် ကျောက်ဖြူမြို့၌ ရေနက်ပိုင်းဆိပ်ကမ်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကြီးမားသည့် ကိုကိုးကျွန်းပေါ်တွင် ရေတပ်လွယ်ကူမှုများ၊ အဓိကထောက်လှမ်းခြင်းများနှင့် လျှပ်စစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တန်ဖိုးရှိသည့် သတင်းစနစ် များဖြင့် ၈၅ မီတာ ရှိသည့် ဆိပ်ခံတံတားတစ်ခုကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]၏ အန်ဒမန်နှင့် နီကိုဘာ ကျွန်းများမှ ၁၈ ကီလိုမီတာ အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိ၍၊ တရုတ်နိုင်ငံအား [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]၏ ဒုံးကျည်စမ်းသပ်မှုများအပါအဝင် စစ်ရေးဆောင်ရွက်မှုများကို စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်း များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ စစ်တွေတွင် ရေတပ်အခြေစိုက်စခန်း တည်ဆောက်ရန် တရုတ်နိုင်ငံက အကူအညီပေးသည်။ ၎င်းသည် အရှေ့ဘက်အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့တော်နှင့် ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ကာလကတ္တားနှင့် နည်းဗျူဟာကျစွာ အရေးကြီးသည့် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းပင် ဖြစ်သည်။ ဘေဂျင်းသည်လည်း တောင်ဘက် တရုတ်ပြည်မှ အင်ဒီယန်းပင်လယ်သို့ အတိုဆုံးလမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် ရန်ကုန်နှင့် စစ်တွေ ဆက်သွယ် သည့်လမ်းကို ဖေါက်လုပ်ရန် ရန်ပုံငွေများ ပေးခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့သည် တစ်ချိန်တစ်ခါက [[ကုလသမဂ္ဂ]]လုံခြုံရေးကောင်စီ တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အား အပြစ်ပေးမည့် ဆုံးဖြတ်ချက်အစီအစဉ်ချခဲ့ခြင်းကို ဗီတိုအာဏာဖြင့် ပါယ်ချခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံသည် မြန်မာအစိုးရကို ကျောထောက်နောက်ခံပြုရန် ဆန္ဒလျော့နည်းလာပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအခြေအနေ များအား တည်ငြိမ်စေရန် ကြိုးပမ်းမှုများကိုမူ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ များမကြာမှီနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် နည်းဗျူဟာကျသည့် ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံမှုများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ပြောင်းလဲဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းအားဖြင့် ဘင်္ဂလား ပင်လယ်အော်နှင့် ရှည်လျားသည့် နယ်နိမိတ်ကို မျှဝေပါသည်။ ယင်းသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နှင့် စစ်ရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ရရှိစေ၍၊ ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်ပါဝင်သော ဆက်ဆံရေးကို အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများ(အာဆီယံ) နှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေပြီး၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏နိုင်ငံခြားရေးမှုဝါဒကို တရုတ်နိုင်ငံအပေါ်တွင်သာ လွန်ကဲစွာ မှီခိုနေရခြင်းအား အနေအထား ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ်ကို ပြသသည်။ ==နယ်နိမိတ်မှ စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်မှု== ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လက ကိုးကန့်အခင်း ဖြစ်ပွားမှုနောက်ပိုင်း နိုင်ငံတကာ သတင်းမီဒီယာများ စိတ်ဝင်စား မှုကို ရရှိစေပြီး၊ အချို့သော ကျွမ်းကျင်သူများ မေးခွန်းထုတ်ခဲ့မှုများသည် ခိုင်မာသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော ဗမာ-တရုတ် ဆက်ဆံရေးများကို ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ဘာတေး(လ်)လစ်တနာက မြန်မာနိုင်ငံ သည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့်ချည်နှောင်မှုများအပေါ် ပြည်တွင်းတိုက်ခိုက်မှုများအား ဦးစားပေး အဆင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ရှီရင်ဟောင်ကဲ့သို့သော အချို့သောတရုတ်သရုပ်ခွဲဆန်းစစ်သူများမှ မြန်မာနိုင်ငံနှင့်တရုတ်နိုင်ငံတို့၏ဆက်ဆံရေးကိုအလေးမထားပြောဆိုခဲ့ သည်မှာ “သူတို့သည် ခမ်းနားကြီးကျယ်သည့် မိတ်ဆွေများ မဟုတ်ကြပါ။ သူတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံမှ ပြောဆိုသည်များကို နား မထောင်ကြပါ” ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည်မြန်မာနိုင်ငံအားနယ်နိမိတ်ဧရိယာတည်ငြိမ်မှုကို သေချာစေရန်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ၎င်း၏တိုင်းသူပြည်သားများ၏အကျိုးကိုအကာအကွယ်ပေးရန်တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနသည် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံအား ယင်းအခင်းဖြစ်ပွားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ တောင်းပန်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အစိုးရသတင်းစာတစ်စောင်ဖြစ်သော [http://www.mmtimes.com/ Myanmar Times] တွင် ဒလိုင် လာမာ ပုံပြင်တစ်ခုကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံတော်မှ အနှစ် ၂၀ မျှ ချုပ်ကိုင်ထားသည့် မီဒီယာမှ ၎င်းအား ပထမဦးစွာ ဖော်ပြချက်ပင်ဖြစ်၏။ တရုတ်အရာထမ်းများသည် နယ်နိမိတ်မှ စိတ်အနှောင့် အယှက် ဖြစ်စေသော စော်ကားမှုအတွက် ကြိုတင်သတိပေးခြင်း မရှိခဲ့သည်ကို “ဒေါသထွက်” ကြ၍ “လွန်ကဲစွာ စိတ်မချမ်းမသာ” ဖြစ်ခဲ့ကြရသည်ဟု ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ == ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှု == {{see also|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}} ၂၀၂၁ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၌ မြန်မာစစ်တပ်က အရပ်သားအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များကို ဖမ်းဆီးကာ အာဏာသိမ်းသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်တွင် [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ|ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ]]၌ မြန်မာအား စီးပွားရေးပိတ်ဆို့ရန် အဆိုသွင်းသောအခါ တရုတ်နှင့်ရုရှားက ပယ်ချသည်။ ကနဦးတွင် တရုတ်သည် ဒုသမ္မတဖြစ်သူက သမ္မတဖြစ်လာသည့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်အပြောင်းအလဲသာဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် တပ်မတော်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်၏ ၁၂-လ အရေးပေါ်ကာလ ကြေညာသည့်အခါ အောင်ဆန်းစုကြည်အား လွှတ်ပေးရန်တောင်းဆိုကြောင်း ပြောင်းလဲပြောဆိုသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်တွင် ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်သံရုံးရှေ့၌ ဆန္ဒပြမှုများရှိခဲ့ပြီး အာဏာသိမ်းမှုအတွက် တရုပ်အား အပြစ်တင်ကြသည်။ မြန်မာဆိုင်ရာ တရုတ်သံအမတ် ချန်ဟိုင်က "လက်ရှိမြန်မာအခြေအနေမှာ တရုတ်တို့မြင်လိုသောအနေအထား လုံးဝမဟုတ်" ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းအဆိုနှင့် မဆီလျော်သောအကြောင်းမှာ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်တွင် အိန္ဒိယမှလာသော ကိုဗစ်ကာကွယ်ဆေးတင်လေယာဉ်အပါအဝင် အခြား နိုင်ငံတကာလေယာဉ်များကို နိုင်ငံတွင်း ပေးမဝင်သော်လည်း တရုတ်သံရုံးက ပင်လယ်စာဟု ကြေညာချက်ထုတ်ရသည့် လေယာဉ်များကိုမူ အာဏာသိမ်းအစိုးရက ကြည်ကြည်ဖြူဖြူ ဆင်းခွင့်ပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအချက်အတွက် အာဏာအသိမ်းခံပြည်သူတို့ စိတ်ထွက်ပေါက်မှာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ တရုတ်စက်ရုံများ ဖြစ်လာသည်။ မတ်လ ၁၅ ရက်တွင် လူ ၁၅ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် တရုတ်သံရုံးက ရှို့မီးများအား အလွန်စိုးရိမ်မိကြောင်း စာထုတ်သည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ မတ်လအလယ်ပိုင်းတွင် တရုတ်-မြန်မာ လူထုဆက်ဆံရေးမှာ အလွန်မှေးမှိန်သွားသည့်နည်းတူ မြန်မာရှိ တရုတ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများလည်း စိုးရိမ်ဖွယ်ဖြစ်လာသည်။ မည်သို့ဆိုစေကာမူ လုံခြုံရေးကောင်စီ၌ စစ်အစိုးရအား ခေါင်းစဉ်တပ်လေတိုင်း တရုတ်နှင့်ရုရှားက ပယ်ချပေးနေသည်။ အကြောင်းမှာ မြန်မာ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူမှာ တရုတ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာမှအကျိုးအမြတ်ကိုလည်း တရုတ်ကသာ ရနေခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံးရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူဖြစ်သော ဂျပန်မှာ စီးပွားအမြင်နည်းသည် ဖြစ်ဟန်တူ၏။ ၂၀၂၁ ခု၊ မေလ ၃ ရက်တွင် စိုင်နိုဗက် (Sinovac) နှင့် စိုင်နိုဖန်း (Sinopharm) ကိုဗစ်ကာကွယ်ဆေး အလုံး ၅ သိန်းကို အကူအညီအနေဖြင့် ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းဆေးမှာ လိုအပ်ပါက ကာကွယ်ဆေးအဖြစ် သုံးသင့်သည်ဟု [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]က အသိအမှတ်ပြုပြီးဖြစ်သည်။ သို့သော် အများပြည်သူများက တရုတ်အနေဖြင့် စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို ထောက်ပံ့ကြောင်းအဖြစ်သာမြင်ခဲ့၍ တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေးမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/china-donates-500000-covid-19-vaccines-myanmar-junta.html</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့တွင် [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]မြို့ရှိ မင်္ဂလာသီရိဟိုတယ်၌ ကျင်းပသည့် မြန်မာ-တရုတ် နှစ်နိုင်ငံ သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်မှု (၇၅) နှစ်မြောက် စိန်ရတုအထိမ်းအမှတ် အခမ်းအနားသို့ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်၍ အမှာစကား ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့တွင် နှစ်နိုင်ငံသံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စိန်ရတုကာလသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/70843|title=မြန်မာ - တရုတ် နှစ်နိုင်ငံသံတမန်ဆက်ဆံရေးထူထောင်မှု (၇၅) နှစ်မြောက် စိန်ရတုအထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနား ကျင်းပ၊ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်အမှာစကားပြောကြား|accessdate=2025-6-9|publisher=Ministry of Information|date=06/08/2025}}</ref> == ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရလက်ထက် == ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် ပြည်သူ့ကွန်ဂရက် အမြဲတမ်းကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ နှင့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဟေလုံကျန်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာကော်မတီအတွင်းရေးမှူး H.E. Mr. Xu Qin ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်တွေ့ဆုံသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် ပြည်သူ့ကွန်ဂရက်အမြဲတမ်းကော်မတီဥက္ကဋ္ဌနှင့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဟေလုံကျန်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81952 |access-date=2026-04-26 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံသည်။ သံတမန်ဆက်ဆံရေး၊ အေးအတူပူအမျှအသိုက်အဝန်း ဖော်ဆောင်မှု၊ နယ်စပ်တည်ငြိမ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး၊ မန္တလေးငလျင်ပြန်လည်ထူထောင်ရေး၊ အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှု တိုက်ဖျက်ရေး၊ စွမ်းအင်၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ နည်းပညာ၊ အာဆီယံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု စသည့် ကိစ္စရပ်များအား ခင်မင်ရင်းနှီးစွာ အမြင်ချင်းဖလှယ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82092 |access-date=2026-04-26 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကောင်စစ်ဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေး == ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသံရုံးသည် မြန်မာနိုင်ငံသား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်ဖက်များနှင့် ကလေးများအတွက် အများဆုံး ၅ နှစ် သက်တမ်းရှိပြီး အများဆုံး ရက်ပေါင်း ၁၈၀ နေထိုင်ခွင့်ပြုမည့် အကြိမ်ကြိမ် ဝင်ထွက်နိုင်သော ဗီဇာအမျိုးအစား (ASEAN Visa) ကို စတင်ဆောင်ရွက်ထုတ်ပေးမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://mm.china-embassy.gov.cn/eng/lsfw/202506/t20250606_11642296.htm|title=Notice on Applying for "ASEAN Visa"|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250609040557/https://mm.china-embassy.gov.cn/eng/lsfw/202506/t20250606_11642296.htm|archivedate=2025-6-9|accessdate=2025-6-9|publisher=Chinese Embassy in Myanmar}}</ref> == သံတမန် အဆက်အသွယ် == တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံသံရုံးသည် ဘေဂျင်းမြို့တွင် တည်ရှိပြီး၊ ကောင်စစ်ဝန်ရုံးများကို [[ဟောင်ကောင်]]၊ [[ကူမင်းမြို့]]၊ နန်နင်းမြို့၊ [[ချုံချင့်မြို့]]တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။​ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသံရုံးသည် ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး၊ ကောင်စစ်ဝန်ရုံးကို မန္တလေးမြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} * [http://www.worldpoliticsreview.com/articles/129/india-and-china-compete-for-burmas-resources ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးရှုထောင့် ဝက်ဘ်စာမျက်နှာ] * [http://news.xinhuanet.com/english/2009-09/01/content_11979578.htm စင်ဟွာသတင်းစာမျက်နှာ] [[Category:မြန်မာ-တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး‎]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး‎]] {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} 4e9yqdh9pf9gnt0nium6m81c3japcbd 4 9992 1036910 1035382 2026-06-08T21:29:36Z MediaWiki message delivery 21591 /* Tech News: 2026-24 */ အပိုင်းသစ် 1036910 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|နည်းပညာ|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''နည်းပညာ''' အခန်းသည် '''ဝီကီပီးဒီးယား''' ''အကြောင်း'' နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးရန် ဖြစ်သည်။ ဝီကီဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့ရန်နှင့် အင်္ဂါရပ်အသစ်များ တောင်းဆိုရန်များကို [[mw:Phabricator|Phabricator]] တွင် ပြုလုပ်ပါ ( [[mw:How to report a bug|ဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့နည်း]] ကို ကြည့်ပါ)။ <!-- All of the text for this top section is found at template:Villagepumppages --> မီဒီယာဝီကီ (MediaWiki) ဆိုင်ရာ အထွေထွေ မေးခွန်းများအတွက် [[mw:Project:Support desk|မီဒီယာဝီကီ အကူအညီ စားပွဲ]] သို့ သွားပါ။ |center=<div id="villagepumpfaq" style="padding-right: 30px; text-align: center; margin: 0 auto;">{{FAQ|see also=[[Wikipedia:FAQ/Technical]]|style=margin: 0 auto; width: 85%;|collapsed=yes}}</div> |3=WP:VPT|4=WP:VP/T|5=WP:TECHPUMP|6=WP:PUMPTECH}}<!-- -->__NEWSECTIONLINK__<!-- --> __TOC__ {{anchor|below_toc}} {{clear}}<!-- ကဏ္ဍကို စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးသို့ ကျေးဇူးပြု၍ မရွှေ့ပါနှင့်။ စာမျက်နှာ မော်ကွန်းထိန်းသိမ်းရာတွင် ပါဝင်သွားနိုင်၍ ဖြစ်သည်။ -->[[<!-- OK -->Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] </noinclude><!-- မေးခွန်းအသစ်များကို ကျေးဇူးပြု၍ စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် ရေးသားပါ။ မေးခွန်းမေးမြန်းရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ စာမျက်နှာအပေါ်ဖက်နားရှိ "ဆွေးနွေးချက်အသစ်" ကိုနှိပ်နိုင်ပါသည်။ --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၃၃၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၂၉၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၁၇၊ ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၇:၄၃၊ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၃:၃၀၊ ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၁၆၊ ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၃၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၃၀၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၀၃၊ ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၇:၅၁၊ ၂ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၅၂၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၃၅၊ ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])</bdi> ၁၁:၁၅၊ ၁၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၅၀၊ ၂၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၂၅၊ ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၁၈၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၁၈၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၀၀၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၀၅၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၄၃၊ ၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၂၀၊ ၁၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၂၁၊ ၁၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၅၂၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၇၊ ၂၉ မေ ၂၀၂၆ (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:기나ㅏㄴ@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၀၈၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၂၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> 5mk94jx8jon9wuircbj4jc58puosolk 0 10360 1037038 865899 2026-06-09T10:41:29Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1037038 wikitext text/x-wiki {{Infobox beverage | name = Wine | image = Red and white wine 12-2015.jpg | caption = ဝိုင်နီနှင့် ဝိုင်ဖြူခွက် | type = Alcoholic beverage | abv = 5.5–15.5% | ingredients = အမျိုးမျိုးကွဲပြားသည် | variants = {{Flatlist| * [[ဝိုင်နီ]] * [[ဝိုင်ဖြူ]] * [[နှင်းဆီဝိုင်]] * [[လိမ္မော်ဝိုင်]] * [[စပါကလင်ဝိုင်]] * [[ဒဲဆတ်ဝိုင်]] }} | related = | website = }} [[File:Wine press from 16th century.jpg|thumb|upright|၁၆ ရာစုမှ ဝိုင်ညှစ်စက်]] '''ဝိုင်''' ဆိုသည်မှာ ယမကာ တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ကဇော်ဖောက်ထားသော စပျစ်သီးမှ ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တဆေး သည် စပျစ်သီးထဲမှ သကြားကို စုပ်ယူပြီး အီသနော၊ ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်ဒ်နှင့် အပူဓာတ်တို့ အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည်။ စပျစ်သီး အမျိုးမျိုး နှင့် တဆေးမျိုးထူး အမျိုးမျိုးတို့မှ ဝိုင်စတိုင်လ် အမျိုးမျိုးကို ရရှိစေသည်။ ထိုသို့ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားရခြင်း အကြောင်းမှာ စပျစ်သီး၏ ဇီဝဓာတုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ ရှုပ်ထွေးသော ဩဇာတွဲဖက်မှုများ၊ ကဇော်ဖောက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ပါဝင်သော ဓာတ်ပြုခြင်းများ၊ စပျစ်သီးစိုက်ပျိုးရာ ပတ်ဝန်းကျင် နှင့် ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်များ စသည်တို့၏ ရလဒ်များပင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအများစုတွင် ဝိုင်၏ စတိုင်လ် နှင့် အရည်အသွေးကို သတ်မှတ်ရန် အတွင် တရားဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားသော အမည်နာမ များ ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှ ပထဝီဆိုင်ရာ မူလရင်းမြစ် နှင့် ခွင့်ပြုထားသော စပျစ်သီး အမျိုးမျိုးကို ကန့်သတ်ထားသကဲ့သို့ ဝိုင်ထုတ်လုပ်မှု၏ အခြားသော အရာများကိုလည်း ကန့်သတ် ထားသည်။ စပျစ်သီးမှ ပြုလုပ်ထားခြင်း မဟုတ်သော ဝိုင်များတွင် အခြားသော သီးနှံများကို အသုံးပြုထားပြီး ၎င်းတို့တွင် ဆန်မှ ပြုလုပ်ထားသော ဝိုင်နှင့် အခြားသော သစ်သီးများ ဖြစ်သော ဇီးသီး၊ ချယ်ရီသီး၊ တလည်းသီး၊ ဘယ်ရီသီးနှင့် အဲလ်ဒါးဘယ်ရီသီးတို့ကို အသုံးပြုကြသည်။ ဝိုင် အားချက်လုပ်ခဲ့ကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကြာမြင့်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဝိုင်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောဆုံးတွေ့ရသော အထောက်အထားမှာ ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ (ဘီစီ ၆၀၀၀)၊ အီရန် (ဘီစီ ၅၀၀၀) ၊ <ref name="indie">{{cite news|url=http://www.penn.museum/blog/collection/125th-anniversary-object-of-the-day/7000-year-old-wine-jar-object-of-the-day-24/|title=7,000 Year-old Wine Jar|last=Ellsworth|first=Amy|date=18 July 2012|publisher=University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology|accessdate=26 April 2020|archivedate=26 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120826123906/http://www.penn.museum/blog/collection/125th-anniversary-object-of-the-day/7000-year-old-wine-jar-object-of-the-day-24/}}</ref> နှင့် စစ္စလီကျွန်း (ဘီစီ ၄၀၀၀)<ref name="SicilyGuardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2017/aug/30/traces-of-6000-year-old-wine-discovered-in-sicilian-cave|title=Traces of 6,000-year-old wine discovered in Sicilian cave|last=Tondo|first=Lorenzo|date=30 August 2017|agency=The Guardian}}</ref> တို့ဖြစ်ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် နိုင်ငံ ၅ နိုင်ငံ၌ ဝိုင်အများဆုံး ထုတ်လုပ်သော ဒေသများ ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ အီတလီ၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite book |title=Vintage: The Story of Wine |url=https://archive.org/details/vintagestoryofwi0000john |last=Johnson |first=H. |year=1989 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-671-79182-7 |pages=[https://archive.org/details/vintagestoryofwi0000john/page/11 11]–6}}</ref> ဝိုင်သည် ဘာသာရေးတွင် အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဝိုင်အနီးသည် ရှေးခေတ် အီဂျစ်တို့အတွက် သွေး နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။<ref>{{cite web | url = http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Moralia/Isis_and_Osiris*/A.html | title = Isis & Osiris | publisher = University of Chicago}}</ref>ထို့ပြင် ရှေးဟောင်း ဂရိတို့၏ ဒိုင်ယိုနီးဆပ်စ်ဂိုဏ်း နှင့် ရှေးဟောင်း ရောမတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ရဟူဒီဘာသာ နှင့် ခရစ်ယာန် ဘာသာတို့နှင့်လည်း ဆက်နွယ်လျက် ရှိသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== [[File:Areni-1 cave entrance.jpg|thumb|အာမေးနီးယားနိုင်ငံရှိ အာရန်နီ-၁ လှိုဏ်ဂူသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံးဟု သိရှိသော ဝိုင်ချက်လုပ်ရာ ဖြစ်သည်။]] ဝိုင်၏ အစောဆုံး လက်ရာများကို ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံတွင် ဘီစီ ၆၀၀၀ ခုနှစ်၊<ref>{{Cite web |url=https://www.haaretz.com/archaeology/earliest-wine-in-world-found-in-8-000-year-old-neolithic-georgia-1.5465158 |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=26 April 2020 |archive-date=1 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180201001916/https://www.haaretz.com/archaeology/earliest-wine-in-world-found-in-8-000-year-old-neolithic-georgia-1.5465158 |url-status=dead }}</ref><ref name="independent8k">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/science/now-thats-what-you-call-a-real-vintage-professor-unearths-8000yearold-wine-84179.html|title=Now that's what you call a real vintage: professor unearths 8,000-year-old wine|last=Keys|first=David|date=28 December 2003|work=[[The Independent]]}}</ref><ref name="MichaelWong">{{cite book|url=|title=Cultures of The World Georgia|last1=Spilling|first1=Michael|last2=Wong|first2=Winnie|year=2008|isbn=978-0-7614-3033-9|location=|page=128|authorlink=|accessdate=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.euronews.com/2015/05/21/evidence-of-ancient-wine-found-in-georgia-a-vintage-quaffed-some-6000-years-bc/|title=Evidence of ancient wine found in Georgia a vintage quaffed some 6,000 years BC|date=21 May 2015|accessdate=24 May 2015|agency=Euronews|archivedate=24 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150524115043/http://www.euronews.com/2015/05/21/evidence-of-ancient-wine-found-in-georgia-a-vintage-quaffed-some-6000-years-bc/}}</ref><ref>[https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/06/08/412039092/georgias-giant-clay-pots-hold-an-8-000-year-old-secret-to-great-wine/ Georgia's Giant Clay Pots Hold An 8,000-Year-Old Secret To Great Wine], NPR.</ref> အီရန် (ပါရှား)တွင် ဘီစီ ၅၀၀၀ <ref name="indie" /><ref name="archaeology96">{{cite journal|last=Berkowitz|first=Mark|year=1996|title=World's Earliest Wine|url=http://www.archaeology.org/9609/newsbriefs/wine.html|journal=Archaeology|publisher=Archaeological Institute of America|volume=49|issue=5}}</ref> နှင့် စစ္စလီကျွန်းတွင် ဘီစီ ၄၀၀၀ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသည်။<ref name="SicilyGuardian" /> ထိုခေတ်များမတိုင်မီက ဘီစီ ၇၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၌ အလားတူ ယမကာမျိုးကို သောက်သုံးခဲ့ကြောင်းလည်း အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Castro-Sowinski">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=hdqGDQAAQBAJ&pg=PA42&dq=wine+7000+bc+%22grape+wine%22#v=onepage&q=wine%207000%20bc%20%22grape%20wine%22&f=false|title=Microbial Models: From Environmental to Industrial Sustainability|last1=Castro-Sowinski|first1=Susana|date=17 November 2016|publisher=Springer|isbn=9789811025556|page=42}}</ref><ref name="Hames">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=XPNTBAAAQBAJ&pg=PA17&dq=%22grape+wine%22+7000#v=onepage&q=%22grape%20wine%22%207000&f=false|title=Alcohol in World History|last1=Hames|first1=Gina|date=2010|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-54870-6|page=17}}</ref><ref name="McGovern">[https://www.penn.museum/sites/biomoleculararchaeology/?page_id=247] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180123202735/https://www.penn.museum/sites/biomoleculararchaeology/?page_id=247 |date=23 January 2018 }}. Prehistoric China – The Wonders That Were Jiahu The World’s Earliest Fermented Beverage. Professor Patrick McGovern the Scientific Director of the Biomolecular Archaeology Project for Cuisine, Fermented Beverages, and Health at the University of Pennsylvania Museum in Philadelphia. Retrieved on 3 January 2017.</ref> ဝိုင်သည် ဘော်လကန်ဒေသသို့ ဘီစီ ၄,၅၀၀ တွင် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရှေးဟောင်းဂရိ၊ သရေးရှား နှင့် ရောမတို့တွင် သောက်သုံး၍ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတလျှောက်တွင် ဝိုင်အား ၎င်း၏ မူးယစ်စေသော သက်ရောက်မှုအတွက် သောက်သုံးခဲ့ကြသည်။<ref name="BAC per Drink tables">{{cite web|url=http://attorneydwi.com/bacperdrink.html|title=BAC per Drink tables|access-date=26 April 2020|archive-date=7 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407060758/http://attorneydwi.com/bacperdrink.html}}</ref><ref name="Effects At Specific B.A.C. Levels">{{cite web|url=http://www.brad21.org/effects_at_specific_bac.html|title=Effects At Specific B.A.C. Levels|accessdate=26 April 2020|archivedate=7 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170607212047/http://www.brad21.org/effects_at_specific_bac.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aicr.org/press/health-features/health-talk/2014/mar14/wine-serving-size.html|title=wine-serving-size|website=American Institute for Cancer Research|access-date=2016-12-13}}</ref>. ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့ရှိ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယား တက္ကသိုလ်ပြတိုက်မှ ဟင်းလျာ၊ကဇော်ဖောက်ထားသော ယမကာနှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဇီဝမော်လီကျူး ရှေးဟောင်းသုတေသန စီမံကိန်းမှ သိပ္ပံဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာ ဒေါက်တာ ပက်ထရစ် အီ မက်ဂါးဗန်း ဦးဆောင်သော သုတေသနမှ ဂျော်ဂျီယာသည် ဝိုင် စတင်မွေးဖွားရာ အရပ်ဖြစ်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://agenda.ge/en/news/2017/1943|title=Georgia is cradle of wine, confirms international study|website=Agenda.ge|access-date=2019-11-21}}</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ယမကာ]] [[Category:အရက်]] e7rbpzjz9if1vzpck7deg3uwjydi4w5 0 12012 1036960 850425 2026-06-09T04:34:43Z Chenzeyan29 141880 အကြောင်းအရာ "{{merge|တပင်ရွှေထီး}}" ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည် 1036960 wikitext text/x-wiki {{merge|တပင်ရွှေထီး}} js4k0r4xgb0lhgu3iqdik8z2eqshol2 0 17304 1037055 961052 2026-06-09T11:51:10Z ~2026-34119-93 144122 /* စာပေသို့လည်း ပျံ့နှံ့လာ (၁၄၀၀-ကျော် ခုနှစ်များ) */ 1037055 wikitext text/x-wiki ၁၄ ရာစုနှစ်အတွင်း [[အီတလီနိုင်ငံ]]၌ စတင်၍ [[ဥရောပ]]တဝိုက် ပျံ့နှံ့ကာ ၁၅ရာစုအတွင်းလည်း ဆက်လက် ထွန်းကားသွားသော '''ဉာဏ်သစ်အရေးတော်ပုံ''' (သို့) '''ဉာဏ်တဖန်မွေး ခေတ်''' ({{lang-en|Renaissance}})ဟူသည်မှာ - ([[ရှေးဂရိ]] မြို့ပြနိုင်ငံများ၊ ရှေး[[ရောမ]] လူ့အဖွဲ့အစည်း စသည့်) ရှေးခေတ်ဥရောပလောက (European Antiquity) ထံမှ အသိဉာဏ်စများသဖွယ် [[ဒဿနိကဗေဒ|ဒဿနိကဆိုင်ရာ]] အတွေးအခေါ် စနစ်တကျများ၊ [[သိပ္ပံ]]၏ ဇာစ်မြစ် အတွေးအမြင်များ၊ [[စာပေ]] နှင့် [[ဂီတ]] ကဲ့သို့သော [[အနုပညာ]] [[ဝါဒ၊ ဝါဒီ|အတွေးစုများ]] စသည်တို့ကို [[အမှောင်ခေတ်|ဥရောပ ကြားခေတ်မျောကာလ]]ကြီး အပြီး၌ ပြန်လည်တွေ့ရှိ တန်ဖိုးထားမိကြရာမှ [[လူသားဗဟိုပြု ဝါဒ|လူသားဗဟိုပြု ဝါဒ (humanism)]] အားပြုလျက် အရာရာကို ပြန်လည်ဆန်းစစ် လေ့လာကြသည့် လှုပ်ရှားမှုများကို ခြုံငုံညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်တော့၏။ ခုနှစ် ၁၃၀၀ ကျော်မှ ၁၅၀၀ ခန့်အထိဟု အကြမ်းဖျင်း ခြုံငုံသတ်မှတ်ကြည့်နိုင်သော ဤ ဉာဏ်သစ် အရေးတော်ပုံကာလကြီးပြီးလျှင် ဥရောပအဖို့ [[ကမ္ဘာ့ခြေဆန့်ခေတ်|ဥရောပ ကမ္ဘာ့ခြေဆန့်ခေတ်]] ဖြစ်ပေါ်၏။ == အမည် စကားလုံးအနက်မှန်များ | Etymology == ဉာဏ်တဖန်မွေးခေတ်ကို [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]၌ ''Renaissance'' ဟု ခေါ်ခြင်းသည် [[ပြင်သစ်ဘာသာစကား|ပြင်သစ်စကား]]မှ မွေးစားထားခြင်း ဖြစ်၏။ "အဟောင်း ကို ဖယ်ရှား၍၊ အသစ်ကို တည်ဆောက်ခြင်း" ဟူသည်မျိုး ဆိုလိုသည်။ == ဥရောပသမိုင်းကြောင်း အတွင်း == ၁၉ ရာစုနှစ်စာပေပညာရှင်တို့က အထက်ပါအတိုင်း ခေတ်သဘောကိုအကဲဖြတ်ခဲ့ရာ၊ ၂ဝ ရာစုနှစ်စာပေ ပညာရှင် တို့က တစ်ဖန် ထိုအကဲဖြတ်ချက်ကို ပြန်၍ဝေဖန်သုံးသပ်ကြည့်ကြပြန်သည်။ အကြမ်းအားဖြင့် ရောမနိုင်ငံကြီး ပြိုကွဲအားပျက်သည့် ခုနှစ် ၅၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်မှ စ၍ ဤ ဉာဏ်သစ် အရေးတော်ပုံမတိုင်ခင်အထိ ကြားကာလ (အနည်းဆုံး အနှစ် ၈၀၀ ခန့်) ကို ''ဥရောပ ကြားခေတ်မျောကြီး (Medieval Era)'' ဟုခေါ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှစ်စာပေပညာရှင်တို့က ထိုခေတ်ကို 'အမှောင်ခေတ်များ' ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ၂ဝ ရာစုနှစ်စာပေပညာရှင်တို့ကမူ ထိုခေတ်များသည်သည် "အသိပညာ တိမ်ကောလှသော အမှောင်ခေတ်" ဟု မဆိုသာ၊ အကယ်၍ အမှောင်ခေတ်သတ်သတ် ဟု ဆိုရပါလျှင်၊ ကြားခေတ်မျောကြီး၌ ထုံးဓလေ့အခြေခံတို့သည် အဘယ်နည်းဖြင့် ဤသို့ ထွန်းကားလာရပါသနည်းဟူ၍ စောဒက တက်လာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဉာဏ်သစ် အရေးတော်ပုံသည် ကြားခေတ်မျောကြီး၏ ထုံးဓလေ့နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဆောက်အအုံပေါ်တွင် အခြေပြုကာ၊ နှောင်းခေတ်ယဉ်ကျေး မှုတို့ တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် အသစ်အသစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း တစ်ဆင့် တစ်ကာလ ဟု ဆိုကြသည်လည်း ရှိ၏။ ရီနေးဆန့်စ် (သို့) ရက်နဆန့်စ် ဟူသော စကားသည် အသိဉာဏ်ဆိတ်သုဉ်းသော ခေတ်ကိုလွန်၍၊ ဉာဏ်သစ် ပညာသစ် ထွန်းကားလာသည် ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်သည်ထက်၊ အသိဉာဏ်ပညာတို့သည် ရှေးဟောင်းထုံးဓလေ့တို့ကို ပြန်လည်မွေးဖွားစေသည် အဓိပ္ပာယ်ကိုသာဆောင်အပ်သည်ဟု ယူဆလာ ကြကုန်သည်။ === အစပျိုးခြင်း (၁၃၀၀-ကျော် ခုနှစ်များ) === ထိုကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ် ပညာရှင်တို့၏ အလိုအားဖြင့် ဉာဏ်တဖန်မွေးခေတ်၏ သဘောအကျဉ်းချုပ်ကား၊ ရှေးဟောင်း ထုံးဓလေ့ (antique culture) တို့ကို စူးစမ်းရှာဖွေလေ့လာပြီးလျှင်၊ ယင်းတို့ကို တစ်ဖန်ပြန်လည် ဆန်းသစ်စေသော သဘောဖြစ်လေသည်။ ဥရောပ ကြားခေတ်မျောကြီး (Medieval Era) ၏ လူမှုရေးရာတို့သည် [[ကံကြွေးချစနစ်]]အရ ပေါ်ပေါက်လာသော လူမှုရေးရာတို့ ဖြစ်သည်။ ကံကြွေးချစနစ် ကာလများတွင် တိုင်းကားပြည်ရွာတို့ကို မထူထောင်နိုင်သေးမီ၊ လူတို့သည် မြို့စားရွာစားတို့၏ နယ်ပယ်များတွင် မိမိတို့လူမျိုးစုနှင့် မိမိသီးခြားနေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုခေတ်လူမှု ဆက်ဆံရေးစနစ်သည် မြို့စားရွာစားတို့နေထိုင်ရာ ဗြဲတိုက်နှင့် သာသနာရေး ဂိုဏ်းချုပ် ဂိုဏ်းအုပ်တို့နေထိုင်ရာ နန်းတမျှ ကျောင်းအိမ်တို့ကို အဓိကပြုရသည်။<br> ထိုစဉ်က လူမှုရေးသည် ရှုပ်ထွေးမြားမြောင်ခြင်းမရှိ၊ ဘာသာ အယူဝါဒ၏ အဆုံးအမ၌သာလျှင် တည်နေကြလေရာ၊ လူတို့ သည် မိမိတို့ရပ်တည်ရာ လောကအခြင်းအရာကို သတိမူဘဲ၊ ကောင်းကင်ဘုံကိုသာလျှင် ရည်စူးကြကုန်သည်။ ဉာဏ်တဖန်မွေးခေတ် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ၌မူကား လူတို့သည် ဘာသာ အယူဝါဒအရေးထက် လောကီအရေးတို့ကို ပိုမို စိတ်ညွတ်လာကြသည်။ လောကီ၊ လောကုတ္တရာနှစ်ဖြာရှိသည်တွင်၊ ရှေးက လောကုတ္တရာဖက်သို့ စိတ်ညွတ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ယခုအခါ လောကီဘက် သို့စိတ်ညွတ်လာကြသည်။ ထိုကြောင့် လောကပတ် ဝန်းကျင်ကို လက်တွေ့ဆင်ခြင် သုံးသပ်လာကြသည်။ လူသည် ထာဝရဘုရားသခင်ကိုသာ မူလက ဆည်းကပ်ခဲ့ရာမှ၊ ယခုအခါ လူလျှင်လူချင်း ပိုမိုချဉ်းကပ်လာပြီးလျှင်၊ လောက၏တိုးတက်မှုကို ကြံဆောင်လာကြသည်။ ဤ၌ ဥရောပတိုက်သား တို့သည် ခရစ်တော်၏ သာသနာအယူဝါဒကို ပစ်ပယ်သည်ဟုမမှတ်ရာ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ အယူဝါဒနှင့် အခြား ရှေးရိုး အစဉ်အလာ အယူဝါဒတို့ကို လောက၏ဖြစ်စဉ်နှင့် နှိုင်းကြည့်ခြင်းကို ဆိုလိုပေသည်။ ဤသို့ လောကုတ္တရာအရေးကို လိုက် စားခဲ့ရာမှ၊ လောကီအရေးကို လိုက်စားလာကြသည့်အခြင်းအရာကို ဥရောပသမိုင်းအလိုအရ လောကတ္ထစရိယလမ်းစဉ်ဟုခေါ်ဆို ကြသည်။ အလယ်ခေတ်မှ လွန်သည်ရှိသော်၊ မြို့စားရွာစားနယ်ပယ်တို့သည် နိုင်ငံရေးအရ ပူးပေါင်းလာကြပြီးလျှင်၊ တိုင်း ပြည်နိုင်ငံများဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ရှေးက မိမိအစုနှင့်မိမိ သီးခြားနေထိုင်ခဲ့သော သူတို့သည် ယခုအခါ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုတို့ကြောင့်၊ တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ကူးလူးဆက်ဆံလာကြလေရကား၊ အသိဉာဏ်ပညာ ဗဟုသုတတို့သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာကြကုန်သည်။ မူလက နိုင်ငံရေးအာဏာသည် သာသနာရေးအဖွဲ့အစည်းတို့၏ လက်တွင် အချုပ်အချာအားဖြင့် တည်ရှိခဲ့ရာ၊ ယခုမှာမူ ထိုနိုင်ငံရေးအာဏာသည် ရေမြေစိုးပိုင်သူတို့၏ လက်ထဲသို့ သာသနာရေးကိစ္စမှတစ်ပါး အားလုံးလိုလိုပင် ကူးပြောင်း လာခဲ့သည်။ ဤအခြေတွင် လူတို့သည် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အယူဝါဒတို့၌ပင်လျှင် စူးစမ်းဆင်ခြင်သောအားဖြင့် စစ်ဆေးသမှုပြုလာကြသည်။ ထိုကြောင့်လည်း ခရစ်ယာန်သာသနာအရေးပုံဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ခေတ်ပြောင်းလာသည်တွင်၊ လူတို့သည် ခေတ်နှင့်လျော်သော လူနေမှုစနစ်တစ်ရပ်ကို ရှေးဟောင်း စံပြစာပေနှင့် အနုပညာ ထုံးဓလေ့တို့တွင် စူးစမ်းရှာဖွေလာကြသည်။ ဤတွင် ဂရိနှင့်ရောမ ရှေးဟောင်းစံပြစာပေနှင့် အနုပညာယဉ်ကျေးမှုတို့၌ မိမိတို့လိုရာကို တွေ့ရှိလာကြသည်။ ထိုကြောင့် ထိုခေတ် တွင် အထက်ကပြဆိုခဲ့သော လောကတ္ထစရိယလမ်းစဉ် ထွန်းကားလာသည့်အပြင်၊ ရှေးဟောင်းစာပေ လေ့လာခြင်းသည်လည်း ခေတ်၏သဘောဖြစ်လာလေသည်။ ရီနေဆန်းခေတ်မတိုင်းမီက ဥရောပတိုက်ရှိ တိုင်းပြည်တို့ သည် လက်တင်ဘာသာဖြင့်ရေးသားသော စာပေကိုမှ စာပေမြောက်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုကြောင့် စာပေပြုစုရာ၌ တိုင်းရင်းဘာသာဖြင့် မပြုစုဘဲ၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့်သာ ပြုစုလေ့ရှိသည်။ အီတာလျံလူမျိုး ကဗျာဆရာကြီး ဒန်တီ (ခရစ် ၁၂၆၅-၁၃၂၁)သည် 'ဒီဗိုင်းကော်မီဒီ' လင်္ကာကို အီတာလျံဘာသာဖြင့် စီကုံးရေးသားလေသည်။ ဤအတွက်ကြောင့် ဒန်တီကို ဉာဏ်တဖန်မွေးခေတ်၏ ရှေ့ပြေးပုဂ္ဂိုလ် ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။ === စာပေသို့လည်း ပျံ့နှံ့လာ (၁၄၀၀-ကျော် ခုနှစ်များ) === သို့ရာတွင် [[စာပေ]]လောက၌ ဉာဏ်သစ်အရေးပုံကို စတင်ခဲ့သူကား ပီးထရတ် (ခရစ် ၁၃ဝ၄-၇၄)ဖြစ်သည်ဟု စာပေပညာရှင်တို့က ဆိုကြသည်။ ပီးထရတ်သည် ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့မှ ပြန့်ပွားလာ သော ဂရိနှင့်ရောမ စံပြစာပေတို့၏ အဖွဲ့အနွဲ့နှင့် အတွေးအခေါ်တို့ကို ကောင်းစွာ လေ့လာခဲ့သူဖြစ်သည့်အလျောက်၊ မိမိကိုယ်တိုင် အီတာလျံဘာသာဖြင့် ကဗျာလင်္ကာတို့ကို စပ်ဆိုသည်တွင်၊ ဂရိနှင့်ရောမစံပြစာပေတို့၏ သဘောတရားသည် အသစ်တစ်ဖန် ပြန်လည် ထွန်းကားလာလေသည်။ ပီးထရတ်နှင့် ပီးထရတ်၏ နမူနာကို ယူသော အဖော်အပေါင်းတို့သည် ပတ်ဝန်းကျင်လူ့ လောက၏အကျိုးကို ဆောင်သောသဘောရှိသည့် စာပေတို့ကို ရေးသားပြုစုကြသဖြင့်၊ နှောင်းလူတို့က ယင်းတို့ကို လောကတ္ထစရိယလမ်းစဉ်ချမှတ်သူများဟူ၍ အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ရှေးဟောင်း စံပြစာပေတို့ကို အခြေပြု၍၊ စာပေသစ်ကို ဖန်တီးကြသည်။ ဤသို့လျှင် အီတလီနိုင်ငံ၌ ဉာဏ်သစ် အရေးတော်ပုံသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။ ခရစ် ၁၄၅၃ ခုနှစ်တွင် ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့သည် တူရကီလူမျိုးတို့၏ လက်ထဲသို့ကျရောက်လေသည်။ ထိုအခါ များစွာကုန် သော ဂရိပညာရှိတို့သည်အီတလီ နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခိုလှုံကြ ပြီးလျှင်၊ ဂရိဘာသာ စာပေတို့ကို သင်ကြားပို့ချကြလေသည်။ ဤအချက်ကြောင့် ရှေးဟောင်း စံပြစာပေကို လေ့လာသောဓလေ့ သည် ပိုမိုပြန့်ပွားလာပြန်သည်။ ခရစ် ၁၄၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ''ခေတ်မီ'' စာပုံနှိပ်စက် ပေါ်လာသည်။ ထိုနှစ်၌ပင်လျှင် အီရက်ဇမပ်အမည် ရှိ ပညာရှင်တစ်ဦးထွန်းကားသည်။ ထိုပညာရှင်သည် ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ [[ဂျာမနီ]]စသော တိုင်းပြည်တို့တွင် ဂရိနှင့် လက်တင်စာပေပြန့်ပွားအောင် သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် အီရက်ဇမပ်သည် ဂရိဘာသာဖြင့် [[ဓမ္မသစ်ကျမ်း|ဓမ္မသစ်ကျမ်းစာ]]ကို တည်းဖြတ် သုတ်သင်သည်။ ''ခေတ်မီ'' စာပုံနှိA B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Zပ်စက်များကြောင့် ထိုဓမ္မသစ်ကျမ်းသည် လူအများထံသို့ ပျံ့နှံ့နိုင်လာသည်။ သမ္မာကျမ်းစာကို လူအများစနစ်တကျသိရှိ တတ်ကျွမ်းအောင် ဖန်တီးပေးသောအချက် ဖြစ်လေသည်။ အထက်ပါ အကြောင်းတို့ကြောင့်လည်း ဉာဏ်တဖန်မွေး အရေးတော်ပုံသည် အီတလီနိုင်ငံမှ ဥရောပရှိ အရပ်ရပ်တို့သို့ ပျံနှံ့အား ပိုကောင်းသွားရပြန်သည်။ ဟလိုပါ === ပျံ့နှံ့ခေတ်စားမှု အထွတ်အထိပ် (၁၅၀၀ တဝိုက်) === စာပေ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သည့် နည်းတူ [[ပန်းချီ]]၊ [[ပန်းပု]]၊ [[ဗိသုကာအတတ်]] စသော အနုပညာတို့သည်လည်း တသွင်ဆန်း ဖွံ့ဖြိုးလာလေသည်။ ၁၅ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၆ ရာစုနှစ်အကြားတွင် [[ရာဖယ်|ရက်ဖီအယ်]]၊ [[လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ|လီယိုနာဒို ဒါဗင်းချိ]]၊ [[မိုက်ကယ်အိန်ဂျလို|မိုက်ကယ်အန် ဂျလို]]၊ [[တစ်ရှန်]]တို့၏ ပန်းချီလက်ရာတို့သည် ဉာဏ်တဖန်မွေးခေတ် အထွတ်အထိပ်(prime) သို့ ရောက်ခဲ့မှုကို ညွှန်ပြလေသည်။ ဖလန်းဒါး၊ ဟော်လန်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံတို့တွင် ဗန်အိုက်၊ ဒူရာဟောလဗိုင်းစသော ပန်းချီ ပညာရှင်တို့သည် သူတို့နှင့်ဆိုင်ရာ တိုင်းပြည်တွင် ဉာဏ်သစ် အရေးပုံကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ အသစ်တည်ထောင်သော သဘောတို့ကိုပြရလျှင်၊ [[ပြင်သစ်]]နိုင်ငံတွင် ရက်ဗီလေး အက်(ဖ)၊ ( ရက်ဗီလေး အက်(ဖ)။) [[စပိန်နိုင်ငံ]]တွင် [[သာဗင်တေး]]၊ အင်္ဂလန်ပြည် တွင် [[ရှိတ်စပီးယား]]ဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အရေးအသားကို ပြရမည် ဖြစ်၏။ [[သဘာဝစိုင်းယန့်စ်|သိပ္ပံ]]ပညာရပ်တို့၌ အသိဉာဏ်ဆန်းသစ်ထွန်းကားလာပုံကို မူကား [[နီကိုလာ့စ် ကော်ပါးနိကပ်စ်|ကော့ပါးနီကပ်]]၊ [[အန်းဒရိယ ဗီဆေးလိယပ်|ဗိဆေးလိယပ်]]၊ [[ဂယ်လီလေအို]]ဟူသော ပညာရှင်တို့၏ ရှာဖွေစမ်းသပ်ချက်တို့၌ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ဒီးအတ်၊ ဗတ်ရှကူးသဂါမ၊ [[ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ်|ကိုလံဗပ်]]၊ မဂျဲလန်စသော ခရီးသည် တို့၏ စူးစမ်းရှာဖွေမှုတို့သည်လည်း ဉာဏ်သစ်အရေးပုံတည်ဆောက်ရာ၌ အကျုံးဝင်လေသည်။ ဥရောပသမိုင်း အလိုအားဖြင့်၊ ထိုဉာဏ်သစ်အရေးပုံသည် အင်္ဂလန်ပြည် အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မကွယ်လွန်သော ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်မှ လွန်လေသော် ခေတ်ကုန်ခြင်းသို့ရောက်သည်ဟု ဆိုသည်။ စင်စစ်၊ ဉာဏ်သစ်အရေးပုံသည် အသိဉာဏ် ထွန်းကားသောခေတ်သို့ ရောက်ပြီးလျှင်၊ [[ပြင်သစ် တော်လှန်ရေး|ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး]]ခေတ်သို့ ရှေးရှုလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> == ကိုးကား == <references/> [[ကဏ္ဍ:အနောက်တိုင်း ယဉ်ကျေးမှု]] [[ကဏ္ဍ:သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပ]] el4sfdjbnshrmlhdt5ko1kijyo82va3 0 17736 1036993 702558 2026-06-09T06:45:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1036993 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} [[File:သစ်သားကာဒိုင်းနှင့် တူမီးသေနတ်.jpg|thumb|သစ်သားကာဒိုင်းနှင့် တူမီးသေနတ်]] ==သေနတ်လက်နက်== တစ်လုံးထိုး၊ နှစ်လုံးပူး၊ ခြောက်လုံးပူး၊ မြင်းသေနတ်၊ ရိုင်ဖယ်စသည့် လက်နက်များဖြစ်သော မီးပေါက်လက်နက်များ အ ကြောင်းကို ၁၄ ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ပထမဆုံးပေါ်သည့် လက် ပစ်သေနတ်မှအစပြု၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ်တင်ပြထားသည်။ ==မီးပေါက်လက်နက်== မီးပေါက်လက်နက်ဟူသည်မှာ တစ်လုံးထိုး၊ နှစ်လုံးပူး၊ ရိုင် ဖယ်၊ မြင်းသေနတ်၊ ခြောက်လုံးပူး စသည့် လက်နက်ငယ်များဖြစ် ကြသည်။ ယမ်းကို လက်ဖြင့် မီးရှို့ပြီးပစ်ရသော ပထမဆုံးပေါ်သည့် လက်ပစ် သေနတ်မျိုးကို ၁၄ ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းလောက်မှ စတင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ပစ်သေနတ်ကို ၃ ပေမျှ ရှည်သော တစ်ဖက်ပိတ် သတ္တုပြောင်းဖြင့် ပြုလုပ်ထား၍ သစ်သားချောင်း အဖြောင့်တစ်ချောင်းတွင် မြဲမြံစွာ တပ်ဆင်ထားလေသည်။ ယမ်းကို ပြောင်းဝမှ ကျောက်ခဲစ၊ သံစများနှင့် ရော၍ထည့်ပေးရသည်။ ပစ် လိုသောအခါ လူတစ်ယောက်က လက်မောင်းအောက်တွင် ယင်းကို မြဲမြဲည|ပ်ထားရ၍ အခြားတစ်ယောက် သေနတ်နောက်ပိုင်းရှိ အ ပေါက်မှ ယမ်းကို သံချောင်းရဲရဲနှင့် မီးရှို့ပေးရသည်။ ထိုအခါ မီးခိုးလုံးများထ၍ ပြင်းထန်သော အသံဖြင့် ပေါက်ထွက်သွားလေ သည်။ ပထမဆုံးပေါ်သည့် ထိုသေနတ်ပစ်နည်းသည် အနီးရှိရန်သူ အနည်းငယ်အား ထိခိုက်သေဆုံး ဒဏ်ရာရရှိစေသည် မှန်သော် လည်း ပစ်သူများကိုယ်တိုင်မှာလည်း မသက်သာဘဲ ထိခိုက်သေဆုံး တတ်ကြလေသည်။ ဤရှေးအကျဆုံးသေနတ်မျိုးနှင့် ယခု ၂ဝ ရာစု ခေတ်ပေါ်သေနတ်မျိုးကို နှိုင်းရှည့်ကြည့်ပါက မည်မျှကွာခြားသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ ယခုခေတ် သေနတ်များသည် ရှေးခေတ် သေနတ် များကဲ့သို့ ယမ်းနှင့် ကျည်ဆန်များထည့်၍ ပစ်ကြရသဖြင့် မူချင်း အတူတူပင် ဖြစ် ကြသည်။ သို့သော်လည်း ယခုခေတ် သေနတ်များ ကို ပစ်ရာ၌ ပစ်သူသည် ဒင်ကို ပခုံးတွင် ထောက်၍ ချိန်ပြီးလျှင် မောင်းကို ဆွဲလိုက်ရုံမျှနှင့် ချက်ချင်းဆိုသလို ကျည်ဆန်များသည် လေထက် လျင်မြန်သောနှုန်းဖြင့် ထွက်သွားပြီးလျှင် မိုင်ဝက်ဝေး သော နေရာ၌ရှိသည့် လက်မတစ်မတ် အထူရှိသော သံမဏိကို ဖောက်ထွင်းသွားနိုင်လေသည်။ ဤသည်ကို ထောက်လျှင် မည်မျှ ကွာခြား၍ မည်မျှတိုးတက်လာသည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။ ပထမဆုံးပေါ်သည့် လက်ပစ်သေနတ်မျိုးကို မူတည်၍ ယင်းမှ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာသော ''အာကွီဗတ်'' ခေါ် သေ နတ်တစ်မျိုးသည် ၁၅ ရာစုခေတ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ဤ သေနတ်မျိုးသည် ပြောင်းရှည်၍ လက်မောင်းအောက်တွင် ည|ပ်၍ မပစ်ရတော့ဘဲ သေနတ်ဒင်ကို ပခုံးတွင်ထောက်၍ ပစ်ရသည်။ အာကွီဗတ် သေနတ်မျိုးမှ တစ်ဖန် တိုးတက် လုပ်ကိုင်လာသော သေနတ်တစ်မျိုးတွင် သေနတ်ပြောင်းနောက်နားပေါ်၌ စနက်မောင်း တစ်ခု တပ်ဆင်ပါရှိသည်။ ထိုစနက်မောင်းသည် ခလုတ်ကို ဆွဲ လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြုင်နက် စနက်ပေါက်တွင် လာ၍ရိုက်သဖြင့် မီးပွင့်ပြီးလျှင် သေနတ်ကျည်ဆန် ထွက်သွားသည်။ ဤသေနတ်မျိုး ကို စနက်မောင်းသေနတ်ဟု ခေါ်သည်။ သို့သော် ယင်းသည် မိုးတွင်းအခါ၌ဖြစ်စေ၊ လေပြင်းထန်သော ရာသီဥတု၌ဖြစ်စေ ထိုင်းမှိုင်း စွတ်စိုသဖြင့် မီးကူးလေ့မရှိသော ကြောင့် ယင်းကို များစွာအသုံးမပြု ခဲ့ကြချေ။ စနက်မောင်းသေနတ်ကို အသုံးပြုလာကြရာမှ ၁၅၂ဝ ပြည့် နှစ်လောက်တွင် သေနတ်နောက်နား၌ ဘီးကလေးတစ်ခု တပ်ဆင် ထားသော သေနတ်တစ်မျိုးကို တီထွင်ပြုလုပ်လာကြပြန်သည်။ ထို သေနတ်မျိုးတွင် ခလုတ်ကို ဆွဲလိုက်သည့်အခါ ဘီးကလေးသည် လည်၍ မီးခတ်ကျောက်နှင့် ခြစ်သဖြင့် မီးပွင့်လာပြီးလျှင် ကျည် ဆန်ထွက်သွားလေသည်။ ဤသေနတ်မျိုးကို ဘီးသေနတ်ဟုခေါ်၍ မြင်းသေနတ်များတွင် အများအားဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ၁၅၄ဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် စပိန်လူမျိုးတို့သည် စနက် မောင်းသေနတ်ထက် ကောင်းသော ''မတ်စကက်'' ခေါ် စစ်သုံးသေနတ်မျိုးကို တိုးတက် လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ ထိုသေနတ်မျိုးသည် သာမန်သေနတ်ထက် ပြောင်းဝ အနည်းငယ် ကြီး၍ ရှည်သည်။ အလွန်လေးသောကြောင့် ပစ်သောအခါ မြေ ကြီးတွင် သေနတ်ကို ခွနှင့်ထောက်၍ ပစ်ရသည်။ ယင်းတွင် ခဲကျည်လုံး တစ်လုံးတည်း ကိုသာအသုံးပြုရ၍ ကျည်လုံးကို ယမ်းဆောင့်တံနှင့် ပြောင်းဝမှနေ၍ ယမ်းရှိရာသို့ ထိုးသွင်းပေးရသည်။ ဤသေနတ်မျိုးကို ၁၇ ရာစု ခေတ်တိုင်အောင် အသုံးပြုလာကြသည်။ ၁၇ ရာစုနှစ် အစလောက်တွင် မီးခတ်သေနတ်တစ်မျိုးကို တီထွင်လာနိုင်ကြပြန်လေသည်။ လက်ပစ်သေနတ်မျိုးမှ တဖြည်း ဖြည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်လာခဲ့ကြသော သေနတ် များသည် မီးခတ်သေနတ်ခေတ်သို့ ရောက်လာသောအခါ ယခင် ကဲ့သို့ သံချောင်းရဲရဲနှင့် ယမ်းတွင် တို့ပေးရခြင်း၊ စနက်မောင်း ထားပေးရခြင်းများ မရှိတော့ချေ။ ဤမီးခတ်သေနတ်တွင် စပရင်နှင့် တပ်ဆင်ထားသော မောင်း၏ထိပ်တွင် တူကဲ့သို့ ခေါင်းကလေး တစ်ခုရှိ၍ ထိုခေါင်းတွင် မီးခေတ်ကျောက်စကလေး တစ်ခုကို တပ် ထားသည်။ သေနတ်ပြောင်းဘေးရှိ စနက်ပေါက်တစ်ဝိုက်တွင် ယမ်း ထည့်ထားသော နားခွက်တစ်ခုရှိ၏။ ထိုနားခွက်ကို အထက်သို့ ပွင့်သော အဖုံးကလေးတစ်ခုဖြင့် ဖုံးထားလေသည်။ ခလုတ်ကို ဆွဲ လိုက်သောအခါ မောင်းကျလာ၍ မောင်းထိပ်တွင် ရှိသော မီးခတ် သည် နားခွက်ဖုံးအတွင်ရိုက်၍ မီးပွင့်စေပြီးလျှင် နားခွက်ရှိ ယမ်း တွင် မီးကူးစေသည်။ နားခွက်မှ မီးသည် စနက်ပေါက်မှဆင်း၍ ပြောင်းတွင်းရှိယမ်းကို မီးကူးပြီးလျှင် ကျည်ဆန်အား ပေါက်ထွက် သွားစေလေသည်။ ဤမီးခေတ်သေနတ်မျိုးကို ၁၇ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုခေတ် အစလောက်တိုင်အောင် အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ပထမဦးစွာ ရောက်ရှိသွားကြသော ဥရောပတိုက်သား နယ်သစ်ရှာ အာဇာနည်တို့သည် တိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသော ရက်အင်ဒီးယန်း များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရလေရာ ထိုမီးခတ်သေနတ်မျိုးကိုပင် အသုံး ပြု၍ အောင်မြင်ခဲ့ကြလေသည်။ ဥရောပတိုက်တွင် ပြင်သစ်တော် လှန်ရေးနှင့် နပိုလီယန်စစ်ပွဲများ၌လည်း ဤမီးခတ်သေနတ်မျိုးကို အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ ၁၈ဝ၇ ခုနှင်တွင် စကော့လူမျိုး ဘုန်းကြီးတစ်ပါးက သေ နတ်၌ ပေါက်ကွဲစေတတ်သည့် ယမ်းတစ်မျိုးကိုထည့်၍ စတင်အသုံး ပြုလာခဲ့ပြန်သည်။ ၁၉ ရာစု အလယ် ခေတ်လောက်တိုင်အောင် သေနတ်များတွင် မီးခတ်ကျောက်ကို အသုံးမပြုတော့ဘဲ ယင်းအစား[[တူမီး]]ကို အသုံးပြုလာကြသည်။ တူမီးသေနတ်များတွင် ထိပ်သီး ကလေးကို သေနတ်နောက်ပေါက်တွင် တပ်ဆင်ထား၍ ယမ်းထည့် ထားသော ကြေးအဖုံးကလေးကို ထိုထိပ်သီးပေါ်၌ တပ်ထားသည်။ ခလုတ်ကို ဆွဲလိုက်သောအခါ ကျလာသော မောင်းသည် ထိပ်ဖုံးကို ရိုက်သဖြင့် ပေါက်ကွဲသွားပြီးလျှင် ပြောင်းထဲရှိ ယမ်းကို မီးကူး သွားသောကြောင့် ကျည်ဆန်ထွက်သွားသည်။ ၁၉ ရာစု အလယ် ခေတ်ကျော်တိုင်အောင် ခေတ်စားလာခဲ့သော အထက်ပါ ရှေးသေ နတ်များတွင် ချွတ်ယွင်းချက် နှစ်ခုရှိ၏။ ပထမအချက်မှာ ပစ်လိုက်သည့်အခါ အထိနာစေရန် ကျည်လုံးများကို အတော်အတန် ကြီး ထားရာ၊ ကြီးထားရသဖြင့် လေအဆီးအတားများသောကြောင့် ထင် သလောက် မမြန်နိုင်ချေ။ ဒုတိယအချက်မှာ ကျည်လုံးသည် ချောနေသောသေနတ် ပြောင်းထဲမှ ထွက်သွားရသောကြောင့် ဖြောင့်ဖြောင့်မသွားဘဲ တဖြည်းဖြည်း လမ်းကောက်သွားတတ်သည်။ ထိုကြောင့် ကိုက်တစ်ရာကျော်ကျော်လောက်တွင်ရှိသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို မမှန်နိုင်ချေ။ ယင်းချွတ်ယွင်းချက်များမှ လွန်မြောက်စေရန် သေနတ် ပြောင်းတွင်း၌ ဝက်အူရစ်ကြောင်း ထွင်းသည့်စနစ်ကို တီထွင်လုပ် ကြပြန်သည်။ သို့လုပ်ရာ၌ သေနတ်ပြောင်းအတွင်း၌ ဝက်အူရစ်ပုံ ထွင်းကြောင်းများကို ထွင်းကြရသည်။ ဤဝက်အူရစ်ပုံထွင်း ကြောင်းများကြောင့် ကျည်ဆန်သည် သေနတ်ပြောင်းအတွင်း၌ လည်၍ တစ်ဖြောင့်တည်း ထွက်သွားလေသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့်ရှည်၍ ကတော့ပုံရှိသောကျည်ဆန်များသုံး နိုင်သည်အထိ တိုးတက်လာခဲ့ လေသည်။ ကတော့ပုံကျည်ဆန်များကို သုံးခြင်းအားဖြင့် လေအဆီး အတားနည်းပြီးလျှင် ပို၍လည်းလေးသည်။ ကျည်ဆန်များ ဝက်အူရစ် ကဲ့သို့ လည်၍ထွက်သွားသော သတ္တိသည် ကျည်ဆန်အချွန်ကို တသမတ်တည်း ဖြောင့်ဖြောင့် ထွက်သွားစေ၍ အမြီးပြန် ခေါင်းပြန် လည်သွားခြင်းကိုလည်း တားဆီးနိုင်လေသည်။ ၁၈ ရာစုခေတ် အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲ၌ ဤဝက်အူရစ်ပုံထွင်းထားသော သေနတ်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဝက်အူရစ်ပုံ ထွင်းခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ သေနတ်များကို ရိုင်ဖယ်သေနတ်ဟု ခေါ်တွင်ခ ဲ့ကြသည်။ ဤရှေးခေတ် ရိုင်ဖယ်သေနတ်များသည် ရှေ့ထိုးသေနတ် များဖြစ်ကြ၍ ကျည်လုံးများကို အမဲဆီ ဆွတ်ထားသော အဝတ်တွင်ထုပ်ပြီးလျှင် ပြောင်းဝမှနေ၍ အထဲသို့ထိုးသွင်းရသည်။ ဤရိုင်ဖယ်သေနတ်မျိုး ပေါ်လာသော်လည်း ကျည်လုံးများ ထည့် သွင်းရာ၌ နှေးကွေးသောကြောင့် ပြောင်းချောသေနတ်များလောက် လူကြိုက်မများခဲ့ချေ။ စစ်ဖက်တွင် ပြောင်းချောသေနတ်များကိုသာ ဆက်လက် အသုံးပြုကြသည်။ ကတော့ပုံကျည်ဆန်သည် ရှည်သော ကြောင့် ရှေ့ထိုးသေနတ်တွင် အသုံးပြုရာ၌ ကျပ်သဖြင့် အသုံးမများ ကြချေ။ ၁၈၅၂ ခုနှစ် လောက်တွင်မှအသစ်တီထွင်၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော ရိုင်ဖယ်သေနတ်တစ်မျိုးမှာ ကျည်ဆန်ထည့်ရာ၌ ချောင် ချောင်ချိချိရှိ၍ ပစ်လိုက်သည့်အခါမှ ကြီးလာပြီးလျှင် ပြောင်းထဲတွင် အံကျဖြစ်၍ ထွက်သွားလေသည်။ ဤရိုင်ဖယ်သေနတ်မျိုး ပေါ်လာသောအခါ ပြောင်းချောသေနတ်ကို အသုံးမပြုကြတော့ချေ။ အသုံးမပြုဟု ဆိုငြားသော်လည်း လုံးလုံးမဟုတ်သေးပေ။ နောက် ထိုး ရိုင်ဖယ်သေနတ်များ ပေါ်လာမှသာ လုံးလုံးအသုံးမပြုတော့ချေ။ မီးခတ်နောက်ထိုး သေနတ်ကို အမေရိကန်လူမျိုး ဂျွန်ဟော ဆိုသူက ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ်လောက်ကတည်းက တီထွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော် လည်း ယမ်းငွေ့များနောက်ပေါက်မှ အများအပြားထွက်တတ်သော ကြောင့် ကျည်ဆန်ထွက်ရာ၌ အရှိန်မပြင်းလှသဖြင့် များစွာအကျိုး မများလှချေ။ ၁၈၃၆ ခုနှစ်၌ ဆယ်မျူယယ်ကို့ ဆိုသူလည်း နောက်ထိုးခြောက်လုံးပူး သေနတ်တစ်မျိုးကို ကြံစည်ပြုလုပ်ခဲ့၏။ သို့သော် မီးခတ်နောက်ထိုး သေနတ်ကဲ့သို့ပင် နောက်ပေါက်မှ ယမ်းငွေ့အများအပြား ထွက်သောကြောင့် လူသုံးမများလှချေ။ ထိုနောက် ယမ်းတောင့်ကို အသုံးပြုသော ပရပ်ရှင်း နောက်ထိုးရိုင်ဖယ် သေနတ်တစ်မျိုး ပေါ်လာပြန်သည်။ ထိုရိုင်ဖယ် သေနတ်မျိုးကို ပထမဆုံး စစ်ဖက်တွင် အသုံးပြုသဖြင့် ပရပ်ရှင်း လူမျိုးတို့သည် 0x100သစတြီးယန်း လူမျိုးတို့အား ကောင်းစွာ အောင် မြင်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ထိုးသေနတ်များတွင် ပထမဆုံးအသုံးပြုသည့် ယမ်းတောင့်သည် စက္ကူအထုပ်တစ်ခုတွင် ယမ်းနှင့်ကျည်ဆန်ကို ထည့်ထားသဖြင့် သေနတ်နောက်မှ လွယ်ကူစွာ ထည့်သွင်းနိုင် သည်။ ထည့်ရာတွင်လည်း စက္ကူထုပ်၏ ထောင့်စွန်းကလေးကို ပါးစပ်ဖြင့် အသာကိုက်ဆုတ်ပြီး ထည့်လိုက်ပါက စနက်ထိပ်ဖုံးမှ မီးသည် ယမ်းရှိရာသို့ ရောက်လာကာ သေနတ် ပေါက်ထွက်သွား တော့သည်။ ဤသို့ စက္ကူယမ်းတောင့်ကို အသုံးပြုလာကြရာမှ တဖြည်းဖြည်း မကြာမီပင် ကြေးနီခွံ ကြေးဝါခွံတို့ဖြင့် လုပ်သော ယမ်းတောင့်ကို သုံးနိုင်လာကြသည်။ ထိုသတ္တုယမ်းတောင့်များသည် ယမ်းပေါက်ကွဲသောအခါ၌ အနည်းငယ် ကြီးလာသဖြင့် သေနတ် နောက်ပေါက်ကို ကျပ်သွားစေသောကြောင့် ယမ်းငွေ့များမထွက်တော့ပေ။ ထို့ ကြောင့်လည်း သတ္တုယမ်းတောင့်များနှင့် အသုံးပြုရ သော နောက်ထိုးသေနတ်များကို အသုံးများလာကြသည်။ ယမ်းတောင့်ကို အသုံးပြုသော နောက်ထိုးသေနတ်များ ပေါ်လာပြီးနောက် မကြာမီပင် ယမ်းတောင့်ခွံများ အလိုအလျောက် ထွက်သွားစေသည့် ကိရိယာတစ်ခု ပေါ်လာသည်။ ထိုကိရိယာကို သေနတ်ပစ်ပြီး၍ နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်ပစ်ရန် ဖွင့်လိုက်သည့်အခါ ပစ်ပြီးယမ်းခွံသည် အလိုအလျောက် ထွက်သွားလေသည်။ ဤ ကိရိယာပေါ်လာပြီး မရှေးမနှောင်းပင် ယမ်းတောင့်အများ ထည့်နိုင် သော ယမ်းတောင့်ကတ် ပေါ်လာပြန်သည်။ ဤယမ်းတောင့်ကတ်ကို တီထွင်ထားသည့် စနစ်ကား ယမ်းတောင့်များသည် သေနတ်ထဲသို့ စနစ်တကျဝင်လာပြီးလျှင် ပစ်ပြီးသော ယမ်းတောင့်ခွံများလည်း အလိုအလျောက် ထွက်သွားသည်။ ဤနည်းဖြင့် အချက်ပေါင်း များစွာကို တစ်ခဏချင်းနှင့် အလွယ်တကူ ပစ်နိုင်ပေသည်။ ယခု ခေတ်ပေါ် ရိုင်ဖယ်သေနတ်များတွင် ယမ်းတောင့်ကတ် အမျိုးမျိုးရှိ ကြသည်။ ပေါမော်ဇာ အမည်ရှိ ဂျာမန်လူမျိုးတစ်ဦး တီထွင်ခဲ့သော မော်ဇာရိုင်ဖယ်တွင် ထည့်သော ယမ်းတောင့်ကတ်၌ ယမ်းတောင့် များသည် တစ်ခုပေါ် တစ်ခုဆင့်၍ ရှိကြသည်။ ယမ်းတောင့်ကတ်များ ပေါ်လာပြီးနောက် မီးခိုးမထွက်သော ယမ်းတောင့်များပေါ်လာပြန်သည်။ ထိုအသစ်ပေါ် ယမ်းတောင့်များ သည် မီးခိုးမထွက်သည်သာမက ပစ်ရာတွင်လည်း ယမ်းအား အလွန်ကောင်းသောကြောင့် သေနတ်အနည်းငယ် ခုန်တတ်သည်။ ခုန်သည့် အခြားအ ကြောင်းတစ်ခုမှာ ခဲကျည်လုံးများပျော့၍ ပေါ့ သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ကျည်ဆန်ကို ဖမ်းထားသည့် အည|ပ်ကို တီထွင်ပြုလုပ်ကြပြန်လေသည်။ အည|ပ်ကို ကြေးနီနှင့် နစ်ကယ် ရောထားသော သတ္တုရောတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားရာ အလွန် မာသည်။ ဤအည|ပ်ရှိခြင်းကြောင့် ကျည်ဆန်မခုန်သည့်ပြင် ဝက်အုူ ရစ်ပုံ ထွင်းကြောင်းမှ လျင်မြန်စွာ လည်၍ ထွက်သွားသည်။ ဝ.၃ဝ လက်မ အချင်းရှိသည့် ကျည်ဆန်နှင့် ထည့်၍ပစ်သော စပရင်းဖီး ရိုင်ဖယ်သေနတ်သည် တစ်စက္ကန့်လျှင် ပေ ပေါင်း ၂ယ၇ဝဝ အထိ သွား၍ တစ်မိုင်အတွင်း အလွန်တည့်၏။ ၃ မိုင်အတွင်း၌ရှိသော ရန်သူကို သေစေနိုင်သည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ပွဲတွင် အလိုအလျောက် ပစ်သော ရိုင်ဖယ် တစ်မျိုးကို တိုးတက်လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ ဤသေနတ်မျိုးတွင် ပစ်ပြီးယမ်းတောင့်များကို အလိုအလျောက်ထုတ်၍ ယမ်းတောင့် အသစ်များကိုလည်း ပြန်ဖြည့်ပြီးလျှင် တစ်ဆက်တည်း ယမ်းတောင့် ၄ဝ အထိ ပစ်နိုင်အောင် စီမံထားသည်။ ဤအော်တိုမက်တစ် ရိုင် ဖယ်မျိုးကို စက်သေနတ်အပေါ့စားဟု ခေါ်သည်။ ရှေးမြင်းသေနတ်များသည် လက်တစ်ဖက်တည်းနှင့် ပစ်ရ သော သေနတ်ငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြင်းသေနတ်များ ပြုလုပ်ရာ မှ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်လာရာ နောက်ဆုံး ခြောက် လုံးပူးသေနတ်ကို တီထွင်ပြုလုပ်နိုင်လာသည်အထိ ရောက်ခဲ့လေ သည်။ ခြောက်လုံးပူးသေနတ်တွင် ကျည်ဆန် ၆ ခုပါသော ဆုံ လည် ဆလင်ဒါတစ်ခုရှိ၏။ သေနတ်မောင်းကို ဆွဲလိုက်တိုင်း ကျည်ဆန်များသည် ပြောင်းတစ်ခုတည်းမှ အလှည့်ကျ ပတ်၍ ထွက်လာကြသည်။ သို့သော် အလိုအလျောက်ပစ်သော အော်တို မက်တစ် မြင်းသေနတ်တစ်မျိုး ထပ်မံပေါ်လာရာ ခြောက်လုံးပူး ထက် သာလေသည်။ ယင်းသည် အရှိန်ပြင်းပြင်းဖြင့် ဂ ချက်မှ ၁ဝ ချက်အထိ ပစ်နိုင်သည်။ ခြောက်လုံးပူးတွင် ပြောင်းနှင့် ဆလင်ဒါ အဆက်၌ ချွတ်ယွင်းချက်ရှိသဖြင့် ယမ်းခိုးများ ထွက်လာတတ် သည်။ ၁၅၈ဝ ပြည့်နှစ်လောက်ကတည်းက ပျံနေသော ငှက်များ ကိုပစ်ရန် ငှက်ပစ်သေနတ် အပေါ့စားတစ်မျိုး ပေါ်လာခဲ့ဖူးဟန်တူ သည်။ သံစ၊ ကျောက်ခဲစ စသည့် စရိတ်များထည့်၍ ပစ်သဖြင့် ခရာကဲ့သို့ အဝကျယ်သော သေနတ်များကို စစ်ပွဲ၌လည်းကောင်း၊ လမ်းခရီး၌ လုယက်တိုက်ခိုက်သော ဓားပြများဘေးမှ ကာကွယ်ရန် လည်းကောင်း အသုံးပြုလာကြသည်။ ထိုအဝကျယ်သေနတ်များမှ ယခုခေတ် နှစ်လုံးပူး သေနတ်များသည် ရိုင်ဖယ်သေနတ်များ ပေါ်လာသကဲ့သို့ တစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့် ပေါ်လာခဲ့ကြလေသည်။ ယခုခေတ် နှစ်လုံးပူးသေနတ်များတွင် ၈ ဗိုးမှ ၂၄ ဗိုးအထိ ပြောင်း အရွယ် အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ ပုံပမြာ၁၂ ဗိုးပြောင်းရှိသော စံနှစ်လုံး ပူးသေနတ်သည် အတော်အသင့်ကြီးသော ခဲကျည်လုံးတစ်လုံး ထည့် ၍ပစ်နိုင်ရာ ထိုခဲကျည်လုံးမျိုး ၁၂ လုံးသည် အလေးချိန် တစ်ပေါင် စီးလေသည်။ ကြေးဝါ အပိတ်နှင့် စက္ကူထူ ဘေးပတ်တို့ဖြင့် ပြုလုပ် ထားသော နောက်ထိုး နှစ်လုံးပူးသေနတ် ယမ်းတောင့်များတွင် ငှက်ကလေးများပစ်သည့် စရိတ်ကျည်ကလေးများမှ သားကြီး များပစ် သည့် ကျည်လုံးကြီးများ အထိ ထည့်ထားသည်။ ပြောင်းဝကျဉ်းသည့် သေနတ်တစ်မျိုးရှိသေးသည်။ ယင်း သေနတ်မျိုးသည် ပြောင်းဝကျဉ်းသဖြင့် ကျည်ဆန်များ စု၍ထွက် သွားသောကြောင့် တာဝေးပစ်ရန်အတွက် ကောင်း၏။ ထိုသေနတ် မျိုးကို ကြက်ငှက်များ ပစ်ရန်အတွက် အထူးစီမံထားသည်။ စံ နှစ်လုံးပူးသေနတ်တွင် တစ်ဖက်သော ပြောင်းဝကို ကျဉ်းထား၍ တစ်ဖက်သော ပြောင်းဝကို နဂိုအတိုင်းထားသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> ==တစ်လုံးထိုးသေနတ်== {{Unreferenced|section}} [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြမှုများ|မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး]]တွင် [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[မုံရွာ]]၊ [[မန္တလေး]]တစ်ဝိုက်၌ အခြေစိုက်ကြသည့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးမဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစု၏ ပင်မလက်နက်ထုတ်လုပ်ရေးရုံမှ ၂၀၂၁၊ ဩဂုတ်လ၊ ၁ရက်နေ့တွင် စမ်းသပ်ထုတ်လုပ်ခဲ့သောသေနတ်ဖြစ်သည်။ ရိုးရာတူမီးကို တစ်ဆင့်မြှင့်ထားသော ကျည်တစ်လုံးထိုး [[ရိုင်ဖယ်]]ပုံစံဖြစ်သည်။ ပြောင်းရှည်ပြီး သေနတ်ဒင်ကို ပခုံးတွင်ထောက်ကာ ပစ်ရသည်။ ခဲကို မိုလောင်း၍ ထုတ်လုပ်သော ကျည်လုံးကို အသုံးပြုကြသည်။ == ကိုးကား == <references/> [[Category:လက်နက်]] dklqylys3dftrib1p04rbqkqhuotu01 0 19819 1036862 1020281 2026-06-08T13:58:16Z Salai Rungtoi 22844 /* မွေးဖွားသူများ */ 1036862 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၁၉၄၅}} {{Year nav}} {{Year article header|1945}} ==ဖြစ်ရပ်များ== === ဇန်နဝါရီလ === (၁၂) ရက်။ ::* ပထမအကြိမ် တပ်မှူးများညီလာခံ ကျင်းပသည်။ === ဖေဖော်ဝါရီလ === (၁၁) ရက်။ ::* ဆရာ [[ရွှေတိုင်ညွန့်]]သည် အသက်(၃၆)နှစ် အရွယ်တွင် အဆုပ်ရောဂါ ဝေဒနာဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ (၂၃) ရက်။ ::* တူရကီနိုင်ငံသည် ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံ စစ်ကျေညာခဲ့လေသည်။ === မတ်လ === (၁) ရက်။ ::*ဗမာ့ တပ်မတော်သည် ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတိဂုံဘုရား အနောက် မြောက်ဘက်ရှိ ကွင်းပြင်ကြီး(ယခုတော်လှန်ရေး ပန်းခြံ)တွင် စစ်ရေးပြပွဲ အခမ်းအနားနှင့် တပ်ထွက်ပွဲ အခမ်းအနားကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ::* ၁ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ [[ဖဆပလ]] အစည်းအဝေးကို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနေအိမ်၌ ကျင်းပ (၃၁) ရက်။ ::* [[ဗဆွေ၊ ဦး၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးဗဆွေ]]ကို ဂျပန်တို့က ဖမ်းလိုက်ကြသည်။ (၂၆) ရက်။ ::* [[ဒေးဗစ် လွိုက်ဂျော့ချ်]]သည် အယ်လ်လန်နီစတမ်းဒ်ဝီကျေးရွာရှိ တိုင်းမ်နယူးဝစ်ဒ် (ခေါ်) အမျိုးသားစာရေးဆရာများ စာပေရေးသားမှုဆိုင်ရာ အတတ်သင်ဌာန တွင်ကွယ်လွန်လေသည်။ (၂၇) ရက်။ ::*[[တပ်မတော်နေ့]] ဟု စတင်သတ်မှတ်၊ ဖက်စစ်ဂျပန်ကို စတင်တော်လှန်ကြကုန်သည်။ ::*ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး စတင်ဆင်နွှဲသည်။ <ref>နိုင်ငံတော်ဖွံ့ ဖြိုးတိုးတက်မှုမှတ်တမ်း(၂၀၁၀)</ref> === ဧပြီလ === (၁၇) ရက်။ ::* စာရေးဆရာ [[ဝံသ၊ မောင်|မောင်ဝံသ]] ပဲခူးတိုင်း၊ ဝေါမြို့နယ်၊ မြစ်ကျိုးကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ (၂၀) ရက်။ ::* [[သိန်းစိန်၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]]ဧရာဝတီတိုင်း ငပုတောမြို့နယ် ကြူကုန်းကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ (၂၄) ရက်။ ::* [[ဗဆွေ၊ ဦး၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|ဦးဗဆွေ]] ပြန်လည် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ (၂၈) ရက်။ ::*[[မူဆိုလီနီ ၊ ဗင်နီတို| မူဆိုလီနီ]] ကွယ်လွန်၊ (၂၉) ရက်။ ::* [[မြရင်၊ မ (လေဘာတီ)|လေဘာတီ မမြရင်]] ငှက်ဖျားရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်၊ (၃၀) ရက်။ ::* [[ဟစ်တလာ]] ကွယ်လွန်၊ === မေလ === (၁) ရက်။ ::* [[ဂျိုးဇက် ဂိုဘဲလ်|ဂျိုးဇက် ဂြိုဟ်ဘယ်လ်စ]]သည် ဘာလင်မြို့၌ မိမိကိုယ်ကိုယ် အဆုံးစီရင်ခဲ့သည်။ (၁၀) ရက်။ ::*[[အာရပ်နိုင်ငံများအဖွဲ့ချုပ်]]ကို ထူထောင်ခဲ့။ === ဇွန်လ === (၂) ရက် ::*[[ဗထူး၊ ဗိုလ်မှူးကြီး|ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူး]]သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း အောင်ပန်းမြို့နယ် မြင်းကြာဒိုး ရွာအနီး ‘တယ်လူးစခန်း’ ၌ အသက်(၂၉)နှစ်အရွယ် ကွယ်လွန်။ (၃) ရက် ::*[[ကျော်ဝင်း၊ မနုဿ (စာရေးဆရာ)|မနုဿ ကျော်ဝင်း]]ကို ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားမြို့တွင် ဖွားမြင်သည်။ (၁၉) ရက် ::*[[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] ([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး) ကို ဖခင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]နှင့် မိခင်[[ဒေါ်ခင်ကြည်]] တို့မှ မီးရှုးသန့်စင် ဖွားမြင်သည်။ (၂၆) ရက် ::* အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံပေါင်း (၁၉၂) နိုင်ငံရှိပြီး [[ကုလသမဂ္ဂ]]အဖွဲ့ဌာနချုပ်ကို [[အမေရိကန်နိုင်ငံ]] ၊ [[နယူးယောက်မြို့]]တွင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည်။ === ဇူလိုင်လ === (၁၅) ရက်။ ::*လူထု သတင်းစာတိုက်မှ လူထုဂျာနယ်ကို စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ (၁၆) ရက်။ ::* [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]သည် မက်ဆီကိုနယ် အယ်လာမာဂေါ်ဒိုဒေသ၌ ပထမဆုံးအနုမြူဗုံးကို ဖေါက်ခွဲခဲ့သည်။ (၁၇) ရက်။ ::*မြန်မာရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော် [[ဇော်ဝမ်း]] ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဩဂုတ်လ === * [[၆ ဩဂုတ်]] - [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]မှ B-29 အမျိုးအစား "အီနိုလာဂေး" (Enola Gay) လေယာဉ်ဖြင့် "လစ်တဲလ်ဘွိုင်း" (Little Boy) အမည်ရှိ [[အဏုမြူ လက်နက်|အဏုမြူဗုံး]]ကို [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟီရိုရှီးမားမြို့]]ပေါ်သို့ ကြဲချခဲ့ရာ မြို့တော်တစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ ဗုံးပေါက်ကွဲမှုကြောင့် လူပေါင်း ၇၀,၀၀၀ ခန့် ချက်ချင်း သေဆုံးခဲ့ရပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် မီးလောင်ဒဏ်ရာများနှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်မှုများကြောင့် နောက်နှစ်များတွင် ထောင်နှင့်ချီသော လူများ ထပ်မံသေဆုံးခဲ့ရသည်။ (၁၄) ရက်။ ::*[[ဂျပန်]]တို့ တာရှည်မခံနိုင်တော့ဘဲ လက်နက်ချကာ အရှုံးပေးလေသည်။ === စက်တင်ဘာလ === (၂) ရက်။ ::*ဂျပန်အစိုးရက လက်နက်ချသော စာချုပ်ကို စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးလေသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး]]မှာ ပြီးဆုံးသည်။ === အောက်တိုဘာလ === * ၄ အောက်တိုဘာ - ပန်းချီဆရာကြီး [[ဘဉာဏ်၊ ဦး (ပန်းချီဆရာ)|ဦးဘဉာဏ်]]သည် မော်လမြိုင်မြို့နယ်၊ [[ကတိုးရွာ၊ မော်လမြိုင်မြို့နယ်|ကတိုးရွာ]]တွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ * ၂၄ အောက်တိုဘာ - နော်ဝေးနိုင်ငံရေးသမား [[ကွစ်ဇလင်း ဗွီ၊ အေ|ဗစ်ဒကွန် အေဗရာဟမ် ကွစ်ဇလင်း]] ကို နော်ဝေးအစိုးရမှ ကွပ်မျက်လိုက်လေသည်။ === နိုဝင်ဘာလ === (၆) ရက်။ ::*[[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)|ကိုကြည် (ပြင်ဦးလွင်)]]ကို မွေးဖွားခဲ့ပြီး သားအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ (၁၆) ရက်။ ::*[[ယူနက်စကို]]သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အထူး အေဂျင်စီတစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ (၂၀) ရက်။ ::*[[ထိန်ဝင်း၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်ထိန်ဝင်း]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံ လန်ပန်မြို့၌ အဆုတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ === ဒီဇင်ဘာလ === (၁) ရက်။ ::*ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့သည် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ခေါင်းဆောင်မှုနဲ့ စတင်ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက် လာခြင်းဖြစ်သည်။ (၁၅) ရက်။ ::*ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခဲ့။ ::*ကန္နီစာချုပ် ချုပ်ဆို။ == မွေးဖွားသူများ == * [[၁၉ ဇွန်]] - [[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အောင်ဆန်းစုကြည်]]၊ မြန်မာ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမား * [[၂၁ စက်တင်ဘာ]] - [[ဗစ်တာခင်ညို]]၊ စတီရီယိုခေတ်ဦး အဆိုတော် ([[၂၀၂၅]] ကွယ်လွန်) * [[၆ နိုဝင်ဘာ]] - [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)|ကိုကြည် (ပြင်ဦးလွင်)]]၊ အငြိမ်းစား တပ်မတော်ဗိုလ်ကြီး၊ ဘာသာပြန်စာရေးဆရာ ([[၁၉၉၆]] ကွယ်လွန်)<br /> == ကွယ်လွန်သူများ == * [[၂၈ ဧပြီ]] - [[ဗင်နီတို မူဆိုလီနီ]]၊ အီတလီလူမျိုး ဂျာနယ်လစ်နှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ၂၇ ဦးမြောက် [[အီတလီနိုင်ငံ]] ဝန်ကြီးချုပ် ([[၁၈၈၃]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:၁၉၄၅]] [[Category:၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်]] 6q9mqyu1q8151gqv1vxsvmrtlpwbowp 0 19890 1036857 859131 2026-06-08T13:37:29Z ~2026-33837-17 144058 /* */ 1036857 wikitext text/x-wiki [[File:Taw Htwak Chinn.jpg|thumb|right|သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားတောထွက်ခန်းကို ပုဂံဒေသရှိ [[အာနန္ဒာဘုရား]]တွင် တွေ့ရပုံ]] [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]]လောင်း ဖြစ်တော်မူသော [[သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား]] ကို သက္ကတိုင်း၊ [[ကပိလဝတ်ပြည်|ကပိလဝတ်ပြည့်]]ရှင် သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော [[သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး]]နှင့်မိဖုရားခေါင်ဖြစ်သော [[သိရီမဟာမာယာဒေဝီ]] မိဖုရားကြီးတို့မှ မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် သောကြာနေ့ နံနက် ၁ ချက်တီးအချိန် ဝိသာခါနက္ခတ်နှင့်စန်းအယှဉ်တွင် ကပိလဝတ်ပြည်မှ ဒေဝဒဟပြည်သို့အသွား [[လုမ္ဗိနီ|လုမ္ဗိနီအင်ကြင်းတော]] (ယခုနီပေါနိုင်ငံ) ၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်။ ဗုဒ္ဓသည် (ခရစ်တော်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၆၂၃) လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ ကျော်ကမွေးဖွားခဲ့သည်။ ဘီစီ (၅၈၈) တွင် ဗုဒ္ဓဝါဒ ကိုစတင်တည်ထောင်ခဲ့သော အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မဟာလူသားတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ တရားရှုမှတ်ခြင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ (၅၈၈) တွင် ဤလောကသုံးပါး၌အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဗုဒ္မ(သစ္စာလေးပါးကိုကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့်သိသူ)မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏အဆိုအရ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရား၏ ဘိုးဘွားဘီဘင်များသည် အင်ဒို-အာရီယာန် (Indo- Aryan) တို အနွယ် ဖြစ်သည်။ <ref>[http://worldamity.wordpress.com/2010/08/09/buddha-was-born-in-nepal-and-he-was-mongoloid-race/ Buddha was born in Nepal and he was Mongoloid race « Lumbini-Kapilvastu Day Blog<!-- Bot generated title -->]</ref> ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဝိပဿနာကျင့်စဉ်ကိုပထမဆုံးသော စတင်တွေ့ရှိကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မြတ်ဗုဒ္ဓသည် ဘုရားအဖြစ်နှင့် (၄၅)နှစ်နေပြီး မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခု ကဆုန်လပြည့် အင်္ဂါနေ့ ဘီစီ ၅၄၃ မှာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူသည်။ ဗုဒ္ဓအဖြစ် (ဘီစီ ၅၈၈ - ဘီစီ ၅၄၃ ) ၄၅ နှစ်အတွင်း တာဝန်ကြီး ၂ ရပ်ကို တစ်နေ့လျှင် ၂၂ နာရီ မိနစ် ၂၀ ခန့်မျှ နေမအား ညမနား လူသား၊သတ္တဝါတို့၏ ကောင်းကျိုးကို မျှော်ကိုး၍ ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည်။ (၃၂) ပါးသောလက္ခဏာတော်ကြီး၊ (၈ဝ) သော လက္ခဏာတော်ငယ်တို့နှင့်ပြည့်စုံသော ဘုရားအလောင်းတော်မင်းသားသည် တစ်ပါးသောသူတို့ကဲ့သို့ လိမ်းကျံရစ်ထွေး ညစ်ကြေးသမ်းမို့ခြင်းမရှိ၊ ပကတိသွန်းသစ်သောဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေစင်ကဲ့သို့ စင်ကြယ်စွာဖွားမြင်တော်မူလာသည်။ ထို့နောက်အလောင်းတော်ငယ်သည် အရှေ့အရပ်မှမြောက်သို့လှည့်တော်မူလျက် ခုနစ်ဖဝါးသွား၍ မတ်မတ်ရပ်တန့်ပြီးလျှင်· * အဂ္ဂေါ ဟ မသ္မိံ လောကဿ၊ * ဇေဋ္ဌော ဟ မသ္မိံ လောကဿ * သေဋ္ဌော ဟ မသ္မိံ လောကဿ၊ ဟူ၍သုံးခွန်းသောစကားဖြင့် ကြုံးဝါးတော်မူလေသည်။ အဓိပ္ပာယ်ကား * ငါသည်လူအပေါင်းတို့ထက်အမျိုးအားဖြင့် မြတ်၏။ * ငါသည်လောကသုံးပါးထက်ကြီးမြတ်၏။ * ငါသည်လူသုံးပါးတို့ထက်အထူးသဖြင့်ချီးမွမ်းအပ်၏ ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်အလောင်းတော်မင်းသားကို ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ပြန်ပို့ကြလေသည်။ အလောင်းတော်ဖွားသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဖွားဖက်တော်ခုနစ်ဦးဖြစ်သော [[ယသောဓရာ|ဘဒ္ဒကစ္စနာယသောဓရာမင်းသမီး]] ၊[[အာနန္ဒာထေရ်|အာနန္ဒာမင်းသား]] ၊ [[ဆန္ဒအမတ်]]၊ [[ကာဠုဒါယီအမတ်]]၊ [[ကဏ္ဍကမြင်း]]တို့ကိုအသီးသီးဖွားမြင်ကြ၍ မဟာ[[ဗောဓိပင်]]နှင့် [[ရွှေအိုးကြီးလေးလုံး]] တို့လည်းပေါ်ပေါက်လာကြလေသည်။ [[သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး]]၏ဆရာဖြစ်သော[[ကာဠဒေဝီလရသေ့]]သည်ဘုရားလောင်းမင်းသားဖွားမြင်ကြောင်းကိုနတ်တို့ထံမှ ကြားသိရသဖြင့်မင်းကြီးနန်းတော်သို့ကြွလာ၏။ မင်းကြီးသည် သားတော်ကိုရင်ခွင်၌ထား၍ ရသေ့အားရှိခိုးစိမ့်သောငှာ လက်နှစ်ဖက်ကိုယှက်စေသော် အလောင်းမင်းသား၏လက်ဖဝါးတော်အစုံသည် လျှပ်ခြည်စက်ကဲ့သို့ပျံတက်ကာ ရသေ့၏ဦးထိပ်ပြင်ထက်၌တည်လေ၏။ ဤကဲ့သို့အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သည်ကိုမြင်ရလျှင် ရသေ့သည်ထ၍ ရှိခိုးဦးတိုက်၏။ မင်းကြီးလည်းသားတော်မြတ်ကို တုပ်ဝပ်ရိုကျိုးရှိခိုးလေသည်။ ထိုနောက် ရှင်ရသေ့က ဤမင်းသားသည်စင်စစ်လျှင်ဘုရားဖြစ်လတ္တံ့။ သို့သော် ငါမူကားမင်းသားဘုရားဖြစ်သည်ကို ဖူးမြော်ရမည်မဟုတ်ဟု မိန့်တော်မူလေသည်။ အလောင်းတော်မင်းသားကိုဖွားမြင်ပြီးသည့်နောက် ငါးရက်မြောက်နေ့၌ အမည်မှည့်ရန်ရွေးချယ်ကြရာ အလုံးစုံသောလူနတ်တို့၏အလိုခပ်သိမ်းကို ပြီးငြိမ်းစေတတ်ရကား ''သိဒ္ဓတ္ထကုမာရ''ဟူ၍အမည် မှည့်၏။ ခုနစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ကား [[မယ်တော်မာယာ|မယ်တော်သိရီမဟာမာယာ]]မိဖုရားသည်စုတေ၍ ဘုရားမယ်တော်တို့၏ဖြစ်ရာ တုသိတာနတ်ပြည်ဝယ် [[မယ်တော်မာယာ|သန္တုဿိတ]]အမည်ရှိသောနတ်မင်းဖြစ်လေသည်။ မယ်တော်နတ်ရွာစံပြီးနောက် နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မိထွေးတော်[[မဟာပဇာပတိဂေါတမီ]]မိဖုရားသည် သားတော်[[နန္ဒမင်းသား]]ကို မွေးဖွားတော်မူ၏။ သို့သော် သားတော်နန္ဒမင်းသားကို နို့ထိန်းတို့အားအပ်၍ ဘုရားလောင်းမင်းသားကိုမူကိုယ်တိုင်နို့တိုက်၍ စောင့်ရှောက်မွေးမြူတော်မူလေသည်။ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကိုဖွား၍ တစ်လမြောက်သောအခါ ခမည်းတော်မင်းကြီးသည် အခြံအရံတို့နှင့် လယ်ထွန်မင်္ဂလာပြုတော်မူရာတွင် မင်းသားကို ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ရင်းဝယ် ကောင်းမြတ်သောနေရာ၌ထား၏။ အထိန်းမိန်းမတို့လည်း မင်းကြီး၏လယ်ထွန်သဘင်ကို ကြည့်ရှုနေသဖြင့် မေ့လျော့နေစဉ်တွင် အလောင်းမင်းသားသည် သိပ်ထားရာမှ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေထိုင်နေတော်မူပြီးလျှင် [[အာနာပါန]] [[ကမ္မဋ္ဌာန်း]]ကို စီးဖြန်းရင်း ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူ၏။ အလောင်းမင်းသား၏ [[အာနုဘော်]]ကြောင့်ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ရိပ်သည် နံနက်မှ မွန်းစောင်းသည့်တိုင်အောင်မပြောင်းမရွှေ့ပဲ ထီးဝန်းအုပ်သကဲ့သို့ တည်နေတော့၏။ ထိုအချင်းအရာကိုမြင်သော မင်းကြီးသည် ဝမ်းမြောက်လှရကား လက်အုပ်ချီမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်တော်မူ၏။ ဤကား ခမည်းတော်၏ နှစ်ကြိမ်မြောက် ရှိခိုးခြင်းတည်း။ အလောင်းတော်မင်းသား ၁၆ နှစ်အရွယ်သို့ရောက်သောအခါ ဒေဝဒဟပြည့်ရှင်သုပ္ပဗုဒ္ဓမင်း၏သမီးတော် ဘဒ္ဒကစ္စနာနှင့် ထိမ်းမြား၍ [[ယသောဓရာ]]ဗိမ္ဗာဒေဝီဟူသောအမည်ဖြင့် ဘိသိက်ခံကာ အဂ္ဂမဟေသီ‌နေရာထားတော်မူသည်။ ထိုနောက် ပြာဿာဒ်သုံးခုဝယ် ဥတုအလှည့်အလည်အားဖြင့် မိန်းမအခြံအရံများဖြင့်သာလျှင် ၁၃ နှစ်တိုင်တိုင် ပျော်စံတော်မူလေသည်။ မင်းသားသက်တော် နှစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ်သို့ရောက်သောအခါ တစ်နေ့၌ ဥယျာဉ်တော်သို့ထွက်တော်မူရာ ဥယျာဉ်အနီးတွင် နတ်တို့က သူအိုအသွင် ဖန်ဆင်း၍ ပြသည်။ နောက်လေးလအကြာ ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်ပြန်ရာ သူနာအသွင်ကို ဖန်ဆင်း၍ပြသည်။ နောက်လေးလအကြာထွက်တော်မူပြန်လျှင် သူသေအသွင်ကို ဖန်ဆင်း၍ပြသည်။ နောက်လေးလတစ်ကြိမ်တွင်လည်း ရဟန်းအသွင်ကိုဖန်ဆင်းပြ၏။ ဤသို့ သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ ရဟန်းတည်းဟူသော နိမိတ်လေးပါးထင်လာသည်နှင့်ကြောက်လန့်ပြီးလျှင် အလွန်[[သံဝေဂတရား|သံဝေဂ]]ရှိတော်မူလေသည်။ ထိုအခိုက်တွင် ဘဒ္ဒကစ္စနာတွင်လည်း သားတော်ရာဟုလာကိုဖွားမြင်တော်မူပြန်ရာ ကျဉ်းကျပ်သော နှလုံးတော်ရှိလှသဖြင့် ထိုညဉ့်တွင်ပင် တောထွက်အံ့ဟု ကြံတော်မူ၏။ ကြံသည့်အတိုင်းသက်တော် ၂၉နှစ် မဟာသက္ကရာဇ် ၉၇ ခု ဝါဆိုလပြည့် တနင်္လာနေ့ ညဉ့်သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဖွားဖက်တော်ကဏ္ဍကမြင်းကိုစီး၍ မြို့ကထွက်သော် ငယ်ဖော်ဆန္ဒအမတ်သည်လည်း မသွားစေလို၍ တားရာ မရသဖြင့် ခရီးအစပိုင်းတွင် မြင်းမြှီးဆွဲကာ ဘုရားလောင်းတောထွက်ရာတွင် လိုက်ပါလေ၏။ တောထွက်၍ယူဇနာ ၃ဝကျော်မျှဝေးသော အနောမာမြစ်၏တစ်ဘက်ကမ်းသို့ရောက်သောအခါ ဗြဟ္မာမင်းကပရိက္ခရာရှစ်ပါး ဆက်ကပ်လှူဒါန်းရာ လက်ခံပြီးလျှင် ကြာသင်္ကန်းဖြင့်ရဟန်းပြုတော်မူ၏။ ရဟန်းအဖြစ်ဖြင့် [[ဒုက္ကရစရိယာ]] ခြောက်နှစ်တိုင်အောင်ကျင့်တော်မူပြီးသည်၏အဆုံး၌ ဤမှာ နည်းလမ်းအမှန်မဟုတ်နိုင်ဟုသိရှိပြီး မဇ္ဈိမပဋိပဋာလမ်းစဉ်ဖြင့် ဥရုဝေလတောအနီး သေနာနိဂုံးမှ သူဌေးကြီးသေနိယ၏သမီး သုဇာတာ လှူဒါန်းသော ဃနာနို့ဆွမ်းကိုဘုဉ်းပေးပြီး တရားကျင့်ကြံရာ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အကုန် နေအရုဏ်တက်သည်နှင့် သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်ကိုရ၍ သက်တော် ၃၅နှစ်၌ ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူလေသည်။ ဘုရား၏အမျိုးအနွယ်မှာ ဂေါတမဖြစ်၍ ဘွဲ့အမည်ကား ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားတည်း။ ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးနောက် ၄၅ ဝါပတ်လုံး လူနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့အား တရားရေအေးအမြိုက်ဆေး တိုက်ကျွေးတော်မူပြီးလျှင် သက်တော် ၈ဝ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ခု ကဆုန်လပြည့် အင်္ဂါနေ့နံနက် မိုးသောက်ယံတွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> ==ရုပ်ပုံများ== <center> <gallery> File:San Taw Pal Kann.jpg|သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားဆံတော်ပယ်ခန်း </gallery> </center> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ]] trgpyteylqyarusj1cujk2265gkt2r5 1036858 1036857 2026-06-08T13:38:13Z ~2026-33837-17 144058 /* */ 1036858 wikitext text/x-wiki [[File:Taw Htwak Chinn.jpg|thumb|right|သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားတောထွက်ခန်းကို ပုဂံဒေသရှိ [[အာနန္ဒာဘုရား]]တွင် တွေ့ရပုံ]] [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]]လောင်း ဖြစ်တော်မူသော [[သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား]] ကို သက္ကတိုင်း၊ [[ကပိလဝတ်ပြည်|ကပိလဝတ်ပြည့်]]ရှင် သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော [[သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး]]နှင့်မိဖုရားခေါင်ဖြစ်သော [[သိရီမဟာမာယာဒေဝီ]] မိဖုရားကြီးတို့မှ မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် သောကြာနေ့ နံနက် ၁ ချက်တီးအချိန် ဝိသာခါနက္ခတ်နှင့်စန်းအယှဉ်တွင် ကပိလဝတ်ပြည်မှ ဒေဝဒဟပြည်သို့အသွား [[လုမ္ဗိနီ|လုမ္ဗိနီအင်ကြင်းတော]] (ယခုနီပေါနိုင်ငံ) ၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်။ ဗုဒ္ဓသည် (ခရစ်တော်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၆၂၃) လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ ကျော်ကမွေးဖွားခဲ့သည်။ ဘီစီ (၅၈၈) တွင် ဗုဒ္ဓဝါဒ ကိုစတင်တည်ထောင်ခဲ့သော အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မဟာလူသားတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ တရားရှုမှတ်ခြင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ (၅၈၈) တွင် ဤလောကသုံးပါး၌အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဗုဒ္မ(သစ္စာလေးပါးကိုကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့်သိသူ)မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏အဆိုအရ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရား၏ ဘိုးဘွားဘီဘင်များသည် အင်ဒို-အာရီယာန် (Indo- Aryan) အနွယ် ဖြစ်သည်။ <ref>[http://worldamity.wordpress.com/2010/08/09/buddha-was-born-in-nepal-and-he-was-mongoloid-race/ Buddha was born in Nepal and he was Mongoloid race « Lumbini-Kapilvastu Day Blog<!-- Bot generated title -->]</ref> ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဝိပဿနာကျင့်စဉ်ကိုပထမဆုံးသော စတင်တွေ့ရှိကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မြတ်ဗုဒ္ဓသည် ဘုရားအဖြစ်နှင့် (၄၅)နှစ်နေပြီး မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခု ကဆုန်လပြည့် အင်္ဂါနေ့ ဘီစီ ၅၄၃ မှာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူသည်။ ဗုဒ္ဓအဖြစ် (ဘီစီ ၅၈၈ - ဘီစီ ၅၄၃ ) ၄၅ နှစ်အတွင်း တာဝန်ကြီး ၂ ရပ်ကို တစ်နေ့လျှင် ၂၂ နာရီ မိနစ် ၂၀ ခန့်မျှ နေမအား ညမနား လူသား၊သတ္တဝါတို့၏ ကောင်းကျိုးကို မျှော်ကိုး၍ ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည်။ (၃၂) ပါးသောလက္ခဏာတော်ကြီး၊ (၈ဝ) သော လက္ခဏာတော်ငယ်တို့နှင့်ပြည့်စုံသော ဘုရားအလောင်းတော်မင်းသားသည် တစ်ပါးသောသူတို့ကဲ့သို့ လိမ်းကျံရစ်ထွေး ညစ်ကြေးသမ်းမို့ခြင်းမရှိ၊ ပကတိသွန်းသစ်သောဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေစင်ကဲ့သို့ စင်ကြယ်စွာဖွားမြင်တော်မူလာသည်။ ထို့နောက်အလောင်းတော်ငယ်သည် အရှေ့အရပ်မှမြောက်သို့လှည့်တော်မူလျက် ခုနစ်ဖဝါးသွား၍ မတ်မတ်ရပ်တန့်ပြီးလျှင်· * အဂ္ဂေါ ဟ မသ္မိံ လောကဿ၊ * ဇေဋ္ဌော ဟ မသ္မိံ လောကဿ * သေဋ္ဌော ဟ မသ္မိံ လောကဿ၊ ဟူ၍သုံးခွန်းသောစကားဖြင့် ကြုံးဝါးတော်မူလေသည်။ အဓိပ္ပာယ်ကား * ငါသည်လူအပေါင်းတို့ထက်အမျိုးအားဖြင့် မြတ်၏။ * ငါသည်လောကသုံးပါးထက်ကြီးမြတ်၏။ * ငါသည်လူသုံးပါးတို့ထက်အထူးသဖြင့်ချီးမွမ်းအပ်၏ ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်အလောင်းတော်မင်းသားကို ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ပြန်ပို့ကြလေသည်။ အလောင်းတော်ဖွားသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဖွားဖက်တော်ခုနစ်ဦးဖြစ်သော [[ယသောဓရာ|ဘဒ္ဒကစ္စနာယသောဓရာမင်းသမီး]] ၊[[အာနန္ဒာထေရ်|အာနန္ဒာမင်းသား]] ၊ [[ဆန္ဒအမတ်]]၊ [[ကာဠုဒါယီအမတ်]]၊ [[ကဏ္ဍကမြင်း]]တို့ကိုအသီးသီးဖွားမြင်ကြ၍ မဟာ[[ဗောဓိပင်]]နှင့် [[ရွှေအိုးကြီးလေးလုံး]] တို့လည်းပေါ်ပေါက်လာကြလေသည်။ [[သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး]]၏ဆရာဖြစ်သော[[ကာဠဒေဝီလရသေ့]]သည်ဘုရားလောင်းမင်းသားဖွားမြင်ကြောင်းကိုနတ်တို့ထံမှ ကြားသိရသဖြင့်မင်းကြီးနန်းတော်သို့ကြွလာ၏။ မင်းကြီးသည် သားတော်ကိုရင်ခွင်၌ထား၍ ရသေ့အားရှိခိုးစိမ့်သောငှာ လက်နှစ်ဖက်ကိုယှက်စေသော် အလောင်းမင်းသား၏လက်ဖဝါးတော်အစုံသည် လျှပ်ခြည်စက်ကဲ့သို့ပျံတက်ကာ ရသေ့၏ဦးထိပ်ပြင်ထက်၌တည်လေ၏။ ဤကဲ့သို့အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သည်ကိုမြင်ရလျှင် ရသေ့သည်ထ၍ ရှိခိုးဦးတိုက်၏။ မင်းကြီးလည်းသားတော်မြတ်ကို တုပ်ဝပ်ရိုကျိုးရှိခိုးလေသည်။ ထိုနောက် ရှင်ရသေ့က ဤမင်းသားသည်စင်စစ်လျှင်ဘုရားဖြစ်လတ္တံ့။ သို့သော် ငါမူကားမင်းသားဘုရားဖြစ်သည်ကို ဖူးမြော်ရမည်မဟုတ်ဟု မိန့်တော်မူလေသည်။ အလောင်းတော်မင်းသားကိုဖွားမြင်ပြီးသည့်နောက် ငါးရက်မြောက်နေ့၌ အမည်မှည့်ရန်ရွေးချယ်ကြရာ အလုံးစုံသောလူနတ်တို့၏အလိုခပ်သိမ်းကို ပြီးငြိမ်းစေတတ်ရကား ''သိဒ္ဓတ္ထကုမာရ''ဟူ၍အမည် မှည့်၏။ ခုနစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ကား [[မယ်တော်မာယာ|မယ်တော်သိရီမဟာမာယာ]]မိဖုရားသည်စုတေ၍ ဘုရားမယ်တော်တို့၏ဖြစ်ရာ တုသိတာနတ်ပြည်ဝယ် [[မယ်တော်မာယာ|သန္တုဿိတ]]အမည်ရှိသောနတ်မင်းဖြစ်လေသည်။ မယ်တော်နတ်ရွာစံပြီးနောက် နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မိထွေးတော်[[မဟာပဇာပတိဂေါတမီ]]မိဖုရားသည် သားတော်[[နန္ဒမင်းသား]]ကို မွေးဖွားတော်မူ၏။ သို့သော် သားတော်နန္ဒမင်းသားကို နို့ထိန်းတို့အားအပ်၍ ဘုရားလောင်းမင်းသားကိုမူကိုယ်တိုင်နို့တိုက်၍ စောင့်ရှောက်မွေးမြူတော်မူလေသည်။ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကိုဖွား၍ တစ်လမြောက်သောအခါ ခမည်းတော်မင်းကြီးသည် အခြံအရံတို့နှင့် လယ်ထွန်မင်္ဂလာပြုတော်မူရာတွင် မင်းသားကို ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ရင်းဝယ် ကောင်းမြတ်သောနေရာ၌ထား၏။ အထိန်းမိန်းမတို့လည်း မင်းကြီး၏လယ်ထွန်သဘင်ကို ကြည့်ရှုနေသဖြင့် မေ့လျော့နေစဉ်တွင် အလောင်းမင်းသားသည် သိပ်ထားရာမှ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေထိုင်နေတော်မူပြီးလျှင် [[အာနာပါန]] [[ကမ္မဋ္ဌာန်း]]ကို စီးဖြန်းရင်း ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူ၏။ အလောင်းမင်းသား၏ [[အာနုဘော်]]ကြောင့်ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ရိပ်သည် နံနက်မှ မွန်းစောင်းသည့်တိုင်အောင်မပြောင်းမရွှေ့ပဲ ထီးဝန်းအုပ်သကဲ့သို့ တည်နေတော့၏။ ထိုအချင်းအရာကိုမြင်သော မင်းကြီးသည် ဝမ်းမြောက်လှရကား လက်အုပ်ချီမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်တော်မူ၏။ ဤကား ခမည်းတော်၏ နှစ်ကြိမ်မြောက် ရှိခိုးခြင်းတည်း။ အလောင်းတော်မင်းသား ၁၆ နှစ်အရွယ်သို့ရောက်သောအခါ ဒေဝဒဟပြည့်ရှင်သုပ္ပဗုဒ္ဓမင်း၏သမီးတော် ဘဒ္ဒကစ္စနာနှင့် ထိမ်းမြား၍ [[ယသောဓရာ]]ဗိမ္ဗာဒေဝီဟူသောအမည်ဖြင့် ဘိသိက်ခံကာ အဂ္ဂမဟေသီ‌နေရာထားတော်မူသည်။ ထိုနောက် ပြာဿာဒ်သုံးခုဝယ် ဥတုအလှည့်အလည်အားဖြင့် မိန်းမအခြံအရံများဖြင့်သာလျှင် ၁၃ နှစ်တိုင်တိုင် ပျော်စံတော်မူလေသည်။ မင်းသားသက်တော် နှစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ်သို့ရောက်သောအခါ တစ်နေ့၌ ဥယျာဉ်တော်သို့ထွက်တော်မူရာ ဥယျာဉ်အနီးတွင် နတ်တို့က သူအိုအသွင် ဖန်ဆင်း၍ ပြသည်။ နောက်လေးလအကြာ ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်ပြန်ရာ သူနာအသွင်ကို ဖန်ဆင်း၍ပြသည်။ နောက်လေးလအကြာထွက်တော်မူပြန်လျှင် သူသေအသွင်ကို ဖန်ဆင်း၍ပြသည်။ နောက်လေးလတစ်ကြိမ်တွင်လည်း ရဟန်းအသွင်ကိုဖန်ဆင်းပြ၏။ ဤသို့ သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ ရဟန်းတည်းဟူသော နိမိတ်လေးပါးထင်လာသည်နှင့်ကြောက်လန့်ပြီးလျှင် အလွန်[[သံဝေဂတရား|သံဝေဂ]]ရှိတော်မူလေသည်။ ထိုအခိုက်တွင် ဘဒ္ဒကစ္စနာတွင်လည်း သားတော်ရာဟုလာကိုဖွားမြင်တော်မူပြန်ရာ ကျဉ်းကျပ်သော နှလုံးတော်ရှိလှသဖြင့် ထိုညဉ့်တွင်ပင် တောထွက်အံ့ဟု ကြံတော်မူ၏။ ကြံသည့်အတိုင်းသက်တော် ၂၉နှစ် မဟာသက္ကရာဇ် ၉၇ ခု ဝါဆိုလပြည့် တနင်္လာနေ့ ညဉ့်သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဖွားဖက်တော်ကဏ္ဍကမြင်းကိုစီး၍ မြို့ကထွက်သော် ငယ်ဖော်ဆန္ဒအမတ်သည်လည်း မသွားစေလို၍ တားရာ မရသဖြင့် ခရီးအစပိုင်းတွင် မြင်းမြှီးဆွဲကာ ဘုရားလောင်းတောထွက်ရာတွင် လိုက်ပါလေ၏။ တောထွက်၍ယူဇနာ ၃ဝကျော်မျှဝေးသော အနောမာမြစ်၏တစ်ဘက်ကမ်းသို့ရောက်သောအခါ ဗြဟ္မာမင်းကပရိက္ခရာရှစ်ပါး ဆက်ကပ်လှူဒါန်းရာ လက်ခံပြီးလျှင် ကြာသင်္ကန်းဖြင့်ရဟန်းပြုတော်မူ၏။ ရဟန်းအဖြစ်ဖြင့် [[ဒုက္ကရစရိယာ]] ခြောက်နှစ်တိုင်အောင်ကျင့်တော်မူပြီးသည်၏အဆုံး၌ ဤမှာ နည်းလမ်းအမှန်မဟုတ်နိုင်ဟုသိရှိပြီး မဇ္ဈိမပဋိပဋာလမ်းစဉ်ဖြင့် ဥရုဝေလတောအနီး သေနာနိဂုံးမှ သူဌေးကြီးသေနိယ၏သမီး သုဇာတာ လှူဒါန်းသော ဃနာနို့ဆွမ်းကိုဘုဉ်းပေးပြီး တရားကျင့်ကြံရာ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အကုန် နေအရုဏ်တက်သည်နှင့် သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်ကိုရ၍ သက်တော် ၃၅နှစ်၌ ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူလေသည်။ ဘုရား၏အမျိုးအနွယ်မှာ ဂေါတမဖြစ်၍ ဘွဲ့အမည်ကား ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားတည်း။ ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးနောက် ၄၅ ဝါပတ်လုံး လူနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့အား တရားရေအေးအမြိုက်ဆေး တိုက်ကျွေးတော်မူပြီးလျှင် သက်တော် ၈ဝ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ခု ကဆုန်လပြည့် အင်္ဂါနေ့နံနက် မိုးသောက်ယံတွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> ==ရုပ်ပုံများ== <center> <gallery> File:San Taw Pal Kann.jpg|သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားဆံတော်ပယ်ခန်း </gallery> </center> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ]] 99u7y2cyfba3m5hbk2izvehuv4vd02k 1036870 1036858 2026-06-08T15:07:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[Special:Contributions/~2026-33837-17|~2026-33837-17]] ([[User talk:~2026-33837-17|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1036858|1036858]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1036870 wikitext text/x-wiki [[File:Taw Htwak Chinn.jpg|thumb|right|သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားတောထွက်ခန်းကို ပုဂံဒေသရှိ [[အာနန္ဒာဘုရား]]တွင် တွေ့ရပုံ]] [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]]လောင်း ဖြစ်တော်မူသော [[သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား]] ကို သက္ကတိုင်း၊ [[ကပိလဝတ်ပြည်|ကပိလဝတ်ပြည့်]]ရှင် သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော [[သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး]]နှင့်မိဖုရားခေါင်ဖြစ်သော [[သိရီမဟာမာယာဒေဝီ]] မိဖုရားကြီးတို့မှ မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် သောကြာနေ့ နံနက် ၁ ချက်တီးအချိန် ဝိသာခါနက္ခတ်နှင့်စန်းအယှဉ်တွင် ကပိလဝတ်ပြည်မှ ဒေဝဒဟပြည်သို့အသွား [[လုမ္ဗိနီ|လုမ္ဗိနီအင်ကြင်းတော]] (ယခုနီပေါနိုင်ငံ) ၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်။ ဗုဒ္ဓသည် (ခရစ်တော်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၆၂၃) လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ ကျော်ကမွေးဖွားခဲ့သည်။ ဘီစီ (၅၈၈) တွင် ဗုဒ္ဓဝါဒ ကိုစတင်တည်ထောင်ခဲ့သော အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မဟာလူသားတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ တရားရှုမှတ်ခြင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ (၅၈၈) တွင် ဤလောကသုံးပါး၌အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဗုဒ္မ(သစ္စာလေးပါးကိုကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့်သိသူ)မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏အဆိုအရ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရား၏ ဘိုးဘွားဘီဘင်များသည် အင်ဒို-အာရီယာန် (Indo- Aryan) တို အနွယ် ဖြစ်သည်။ <ref>[http://worldamity.wordpress.com/2010/08/09/buddha-was-born-in-nepal-and-he-was-mongoloid-race/ Buddha was born in Nepal and he was Mongoloid race « Lumbini-Kapilvastu Day Blog<!-- Bot generated title -->]</ref> ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဝိပဿနာကျင့်စဉ်ကိုပထမဆုံးသော စတင်တွေ့ရှိကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မြတ်ဗုဒ္ဓသည် ဘုရားအဖြစ်နှင့် (၄၅)နှစ်နေပြီး မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခု ကဆုန်လပြည့် အင်္ဂါနေ့ ဘီစီ ၅၄၃ မှာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူသည်။ ဗုဒ္ဓအဖြစ် (ဘီစီ ၅၈၈ - ဘီစီ ၅၄၃ ) ၄၅ နှစ်အတွင်း တာဝန်ကြီး ၂ ရပ်ကို တစ်နေ့လျှင် ၂၂ နာရီ မိနစ် ၂၀ ခန့်မျှ နေမအား ညမနား လူသား၊သတ္တဝါတို့၏ ကောင်းကျိုးကို မျှော်ကိုး၍ ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည်။ (၃၂) ပါးသောလက္ခဏာတော်ကြီး၊ (၈ဝ) သော လက္ခဏာတော်ငယ်တို့နှင့်ပြည့်စုံသော ဘုရားအလောင်းတော်မင်းသားသည် တစ်ပါးသောသူတို့ကဲ့သို့ လိမ်းကျံရစ်ထွေး ညစ်ကြေးသမ်းမို့ခြင်းမရှိ၊ ပကတိသွန်းသစ်သောဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေစင်ကဲ့သို့ စင်ကြယ်စွာဖွားမြင်တော်မူလာသည်။ ထို့နောက်အလောင်းတော်ငယ်သည် အရှေ့အရပ်မှမြောက်သို့လှည့်တော်မူလျက် ခုနစ်ဖဝါးသွား၍ မတ်မတ်ရပ်တန့်ပြီးလျှင်· * အဂ္ဂေါ ဟ မသ္မိံ လောကဿ၊ * ဇေဋ္ဌော ဟ မသ္မိံ လောကဿ * သေဋ္ဌော ဟ မသ္မိံ လောကဿ၊ ဟူ၍သုံးခွန်းသောစကားဖြင့် ကြုံးဝါးတော်မူလေသည်။ အဓိပ္ပာယ်ကား * ငါသည်လူအပေါင်းတို့ထက်အမျိုးအားဖြင့် မြတ်၏။ * ငါသည်လောကသုံးပါးထက်ကြီးမြတ်၏။ * ငါသည်လူသုံးပါးတို့ထက်အထူးသဖြင့်ချီးမွမ်းအပ်၏ ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်အလောင်းတော်မင်းသားကို ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ပြန်ပို့ကြလေသည်။ အလောင်းတော်ဖွားသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဖွားဖက်တော်ခုနစ်ဦးဖြစ်သော [[ယသောဓရာ|ဘဒ္ဒကစ္စနာယသောဓရာမင်းသမီး]] ၊[[အာနန္ဒာထေရ်|အာနန္ဒာမင်းသား]] ၊ [[ဆန္ဒအမတ်]]၊ [[ကာဠုဒါယီအမတ်]]၊ [[ကဏ္ဍကမြင်း]]တို့ကိုအသီးသီးဖွားမြင်ကြ၍ မဟာ[[ဗောဓိပင်]]နှင့် [[ရွှေအိုးကြီးလေးလုံး]] တို့လည်းပေါ်ပေါက်လာကြလေသည်။ [[သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး]]၏ဆရာဖြစ်သော[[ကာဠဒေဝီလရသေ့]]သည်ဘုရားလောင်းမင်းသားဖွားမြင်ကြောင်းကိုနတ်တို့ထံမှ ကြားသိရသဖြင့်မင်းကြီးနန်းတော်သို့ကြွလာ၏။ မင်းကြီးသည် သားတော်ကိုရင်ခွင်၌ထား၍ ရသေ့အားရှိခိုးစိမ့်သောငှာ လက်နှစ်ဖက်ကိုယှက်စေသော် အလောင်းမင်းသား၏လက်ဖဝါးတော်အစုံသည် လျှပ်ခြည်စက်ကဲ့သို့ပျံတက်ကာ ရသေ့၏ဦးထိပ်ပြင်ထက်၌တည်လေ၏။ ဤကဲ့သို့အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သည်ကိုမြင်ရလျှင် ရသေ့သည်ထ၍ ရှိခိုးဦးတိုက်၏။ မင်းကြီးလည်းသားတော်မြတ်ကို တုပ်ဝပ်ရိုကျိုးရှိခိုးလေသည်။ ထိုနောက် ရှင်ရသေ့က ဤမင်းသားသည်စင်စစ်လျှင်ဘုရားဖြစ်လတ္တံ့။ သို့သော် ငါမူကားမင်းသားဘုရားဖြစ်သည်ကို ဖူးမြော်ရမည်မဟုတ်ဟု မိန့်တော်မူလေသည်။ အလောင်းတော်မင်းသားကိုဖွားမြင်ပြီးသည့်နောက် ငါးရက်မြောက်နေ့၌ အမည်မှည့်ရန်ရွေးချယ်ကြရာ အလုံးစုံသောလူနတ်တို့၏အလိုခပ်သိမ်းကို ပြီးငြိမ်းစေတတ်ရကား ''သိဒ္ဓတ္ထကုမာရ''ဟူ၍အမည် မှည့်၏။ ခုနစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ကား [[မယ်တော်မာယာ|မယ်တော်သိရီမဟာမာယာ]]မိဖုရားသည်စုတေ၍ ဘုရားမယ်တော်တို့၏ဖြစ်ရာ တုသိတာနတ်ပြည်ဝယ် [[မယ်တော်မာယာ|သန္တုဿိတ]]အမည်ရှိသောနတ်မင်းဖြစ်လေသည်။ မယ်တော်နတ်ရွာစံပြီးနောက် နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မိထွေးတော်[[မဟာပဇာပတိဂေါတမီ]]မိဖုရားသည် သားတော်[[နန္ဒမင်းသား]]ကို မွေးဖွားတော်မူ၏။ သို့သော် သားတော်နန္ဒမင်းသားကို နို့ထိန်းတို့အားအပ်၍ ဘုရားလောင်းမင်းသားကိုမူကိုယ်တိုင်နို့တိုက်၍ စောင့်ရှောက်မွေးမြူတော်မူလေသည်။ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကိုဖွား၍ တစ်လမြောက်သောအခါ ခမည်းတော်မင်းကြီးသည် အခြံအရံတို့နှင့် လယ်ထွန်မင်္ဂလာပြုတော်မူရာတွင် မင်းသားကို ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ရင်းဝယ် ကောင်းမြတ်သောနေရာ၌ထား၏။ အထိန်းမိန်းမတို့လည်း မင်းကြီး၏လယ်ထွန်သဘင်ကို ကြည့်ရှုနေသဖြင့် မေ့လျော့နေစဉ်တွင် အလောင်းမင်းသားသည် သိပ်ထားရာမှ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေထိုင်နေတော်မူပြီးလျှင် [[အာနာပါန]] [[ကမ္မဋ္ဌာန်း]]ကို စီးဖြန်းရင်း ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူ၏။ အလောင်းမင်းသား၏ [[အာနုဘော်]]ကြောင့်ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ရိပ်သည် နံနက်မှ မွန်းစောင်းသည့်တိုင်အောင်မပြောင်းမရွှေ့ပဲ ထီးဝန်းအုပ်သကဲ့သို့ တည်နေတော့၏။ ထိုအချင်းအရာကိုမြင်သော မင်းကြီးသည် ဝမ်းမြောက်လှရကား လက်အုပ်ချီမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်တော်မူ၏။ ဤကား ခမည်းတော်၏ နှစ်ကြိမ်မြောက် ရှိခိုးခြင်းတည်း။ အလောင်းတော်မင်းသား ၁၆ နှစ်အရွယ်သို့ရောက်သောအခါ ဒေဝဒဟပြည့်ရှင်သုပ္ပဗုဒ္ဓမင်း၏သမီးတော် ဘဒ္ဒကစ္စနာနှင့် ထိမ်းမြား၍ [[ယသောဓရာ]]ဗိမ္ဗာဒေဝီဟူသောအမည်ဖြင့် ဘိသိက်ခံကာ အဂ္ဂမဟေသီ‌နေရာထားတော်မူသည်။ ထိုနောက် ပြာဿာဒ်သုံးခုဝယ် ဥတုအလှည့်အလည်အားဖြင့် မိန်းမအခြံအရံများဖြင့်သာလျှင် ၁၃ နှစ်တိုင်တိုင် ပျော်စံတော်မူလေသည်။ မင်းသားသက်တော် နှစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ်သို့ရောက်သောအခါ တစ်နေ့၌ ဥယျာဉ်တော်သို့ထွက်တော်မူရာ ဥယျာဉ်အနီးတွင် နတ်တို့က သူအိုအသွင် ဖန်ဆင်း၍ ပြသည်။ နောက်လေးလအကြာ ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်ပြန်ရာ သူနာအသွင်ကို ဖန်ဆင်း၍ပြသည်။ နောက်လေးလအကြာထွက်တော်မူပြန်လျှင် သူသေအသွင်ကို ဖန်ဆင်း၍ပြသည်။ နောက်လေးလတစ်ကြိမ်တွင်လည်း ရဟန်းအသွင်ကိုဖန်ဆင်းပြ၏။ ဤသို့ သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ ရဟန်းတည်းဟူသော နိမိတ်လေးပါးထင်လာသည်နှင့်ကြောက်လန့်ပြီးလျှင် အလွန်[[သံဝေဂတရား|သံဝေဂ]]ရှိတော်မူလေသည်။ ထိုအခိုက်တွင် ဘဒ္ဒကစ္စနာတွင်လည်း သားတော်ရာဟုလာကိုဖွားမြင်တော်မူပြန်ရာ ကျဉ်းကျပ်သော နှလုံးတော်ရှိလှသဖြင့် ထိုညဉ့်တွင်ပင် တောထွက်အံ့ဟု ကြံတော်မူ၏။ ကြံသည့်အတိုင်းသက်တော် ၂၉နှစ် မဟာသက္ကရာဇ် ၉၇ ခု ဝါဆိုလပြည့် တနင်္လာနေ့ ညဉ့်သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဖွားဖက်တော်ကဏ္ဍကမြင်းကိုစီး၍ မြို့ကထွက်သော် ငယ်ဖော်ဆန္ဒအမတ်သည်လည်း မသွားစေလို၍ တားရာ မရသဖြင့် ခရီးအစပိုင်းတွင် မြင်းမြှီးဆွဲကာ ဘုရားလောင်းတောထွက်ရာတွင် လိုက်ပါလေ၏။ တောထွက်၍ယူဇနာ ၃ဝကျော်မျှဝေးသော အနောမာမြစ်၏တစ်ဘက်ကမ်းသို့ရောက်သောအခါ ဗြဟ္မာမင်းကပရိက္ခရာရှစ်ပါး ဆက်ကပ်လှူဒါန်းရာ လက်ခံပြီးလျှင် ကြာသင်္ကန်းဖြင့်ရဟန်းပြုတော်မူ၏။ ရဟန်းအဖြစ်ဖြင့် [[ဒုက္ကရစရိယာ]] ခြောက်နှစ်တိုင်အောင်ကျင့်တော်မူပြီးသည်၏အဆုံး၌ ဤမှာ နည်းလမ်းအမှန်မဟုတ်နိုင်ဟုသိရှိပြီး မဇ္ဈိမပဋိပဋာလမ်းစဉ်ဖြင့် ဥရုဝေလတောအနီး သေနာနိဂုံးမှ သူဌေးကြီးသေနိယ၏သမီး သုဇာတာ လှူဒါန်းသော ဃနာနို့ဆွမ်းကိုဘုဉ်းပေးပြီး တရားကျင့်ကြံရာ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အကုန် နေအရုဏ်တက်သည်နှင့် သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်ကိုရ၍ သက်တော် ၃၅နှစ်၌ ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူလေသည်။ ဘုရား၏အမျိုးအနွယ်မှာ ဂေါတမဖြစ်၍ ဘွဲ့အမည်ကား ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားတည်း။ ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးနောက် ၄၅ ဝါပတ်လုံး လူနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့အား တရားရေအေးအမြိုက်ဆေး တိုက်ကျွေးတော်မူပြီးလျှင် သက်တော် ၈ဝ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ခု ကဆုန်လပြည့် အင်္ဂါနေ့နံနက် မိုးသောက်ယံတွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> ==ရုပ်ပုံများ== <center> <gallery> File:San Taw Pal Kann.jpg|သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားဆံတော်ပယ်ခန်း </gallery> </center> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ]] trgpyteylqyarusj1cujk2265gkt2r5 1036871 1036870 2026-06-08T15:08:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 အကိုးအကားမပါရှိ။ 1036871 wikitext text/x-wiki [[File:Taw Htwak Chinn.jpg|thumb|right|သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားတောထွက်ခန်းကို ပုဂံဒေသရှိ [[အာနန္ဒာဘုရား]]တွင် တွေ့ရပုံ]] [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]]လောင်း ဖြစ်တော်မူသော [[သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား]] ကို သက္ကတိုင်း၊ [[ကပိလဝတ်ပြည်|ကပိလဝတ်ပြည့်]]ရှင် သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော [[သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး]]နှင့်မိဖုရားခေါင်ဖြစ်သော [[သိရီမဟာမာယာဒေဝီ]] မိဖုရားကြီးတို့မှ မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် သောကြာနေ့ နံနက် ၁ ချက်တီးအချိန် ဝိသာခါနက္ခတ်နှင့်စန်းအယှဉ်တွင် ကပိလဝတ်ပြည်မှ ဒေဝဒဟပြည်သို့အသွား [[လုမ္ဗိနီ|လုမ္ဗိနီအင်ကြင်းတော]] (ယခုနီပေါနိုင်ငံ) ၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်။ ဗုဒ္ဓသည် (ခရစ်တော်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၆၂၃) လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ ကျော်ကမွေးဖွားခဲ့သည်။ ဘီစီ (၅၈၈) တွင် ဗုဒ္ဓဝါဒ ကိုစတင်တည်ထောင်ခဲ့သော အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မဟာလူသားတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ တရားရှုမှတ်ခြင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ (၅၈၈) တွင် ဤလောကသုံးပါး၌အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဗုဒ္မ(သစ္စာလေးပါးကိုကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့်သိသူ)မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏အဆိုအရ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရား၏ ဘိုးဘွားဘီဘင်များသည် တိဘက်-မြန်မာ (Tibeto-Burman; tribes of Himalaya) တိုင်းရင်းသား အနွယ် ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က တိဘက်တို-ဘားမင်းတို့သည် မွန်ဂိုတူလူမျိုးနွယ် (Mongoloid race) ဖြစ်သည်။ <ref>[http://worldamity.wordpress.com/2010/08/09/buddha-was-born-in-nepal-and-he-was-mongoloid-race/ Buddha was born in Nepal and he was Mongoloid race « Lumbini-Kapilvastu Day Blog<!-- Bot generated title -->]</ref> ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဝိပဿနာကျင့်စဉ်ကိုပထမဆုံးသော စတင်တွေ့ရှိကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မြတ်ဗုဒ္ဓသည် ဘုရားအဖြစ်နှင့် (၄၅)နှစ်နေပြီး မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခု ကဆုန်လပြည့် အင်္ဂါနေ့ ဘီစီ ၅၄၃ မှာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူသည်။ ဗုဒ္ဓအဖြစ် (ဘီစီ ၅၈၈ - ဘီစီ ၅၄၃ ) ၄၅ နှစ်အတွင်း တာဝန်ကြီး ၂ ရပ်ကို တစ်နေ့လျှင် ၂၂ နာရီ မိနစ် ၂၀ ခန့်မျှ နေမအား ညမနား လူသား၊သတ္တဝါတို့၏ ကောင်းကျိုးကို မျှော်ကိုး၍ ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည်။ (၃၂) ပါးသောလက္ခဏာတော်ကြီး၊ (၈ဝ) သော လက္ခဏာတော်ငယ်တို့နှင့်ပြည့်စုံသော ဘုရားအလောင်းတော်မင်းသားသည် တစ်ပါးသောသူတို့ကဲ့သို့ လိမ်းကျံရစ်ထွေး ညစ်ကြေးသမ်းမို့ခြင်းမရှိ၊ ပကတိသွန်းသစ်သောဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေစင်ကဲ့သို့ စင်ကြယ်စွာဖွားမြင်တော်မူလာသည်။ ထို့နောက်အလောင်းတော်ငယ်သည် အရှေ့အရပ်မှမြောက်သို့လှည့်တော်မူလျက် ခုနစ်ဖဝါးသွား၍ မတ်မတ်ရပ်တန့်ပြီးလျှင်· * အဂ္ဂေါ ဟ မသ္မိံ လောကဿ၊ * ဇေဋ္ဌော ဟ မသ္မိံ လောကဿ * သေဋ္ဌော ဟ မသ္မိံ လောကဿ၊ ဟူ၍သုံးခွန်းသောစကားဖြင့် ကြုံးဝါးတော်မူလေသည်။ အဓိပ္ပာယ်ကား * ငါသည်လူအပေါင်းတို့ထက်အမျိုးအားဖြင့် မြတ်၏။ * ငါသည်လောကသုံးပါးထက်ကြီးမြတ်၏။ * ငါသည်လူသုံးပါးတို့ထက်အထူးသဖြင့်ချီးမွမ်းအပ်၏ ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်အလောင်းတော်မင်းသားကို ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ပြန်ပို့ကြလေသည်။ အလောင်းတော်ဖွားသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဖွားဖက်တော်ခုနစ်ဦးဖြစ်သော [[ယသောဓရာ|ဘဒ္ဒကစ္စနာယသောဓရာမင်းသမီး]] ၊[[အာနန္ဒာထေရ်|အာနန္ဒာမင်းသား]] ၊ [[ဆန္ဒအမတ်]]၊ [[ကာဠုဒါယီအမတ်]]၊ [[ကဏ္ဍကမြင်း]]တို့ကိုအသီးသီးဖွားမြင်ကြ၍ မဟာ[[ဗောဓိပင်]]နှင့် [[ရွှေအိုးကြီးလေးလုံး]] တို့လည်းပေါ်ပေါက်လာကြလေသည်။ [[သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး]]၏ဆရာဖြစ်သော[[ကာဠဒေဝီလရသေ့]]သည်ဘုရားလောင်းမင်းသားဖွားမြင်ကြောင်းကိုနတ်တို့ထံမှ ကြားသိရသဖြင့်မင်းကြီးနန်းတော်သို့ကြွလာ၏။ မင်းကြီးသည် သားတော်ကိုရင်ခွင်၌ထား၍ ရသေ့အားရှိခိုးစိမ့်သောငှာ လက်နှစ်ဖက်ကိုယှက်စေသော် အလောင်းမင်းသား၏လက်ဖဝါးတော်အစုံသည် လျှပ်ခြည်စက်ကဲ့သို့ပျံတက်ကာ ရသေ့၏ဦးထိပ်ပြင်ထက်၌တည်လေ၏။ ဤကဲ့သို့အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သည်ကိုမြင်ရလျှင် ရသေ့သည်ထ၍ ရှိခိုးဦးတိုက်၏။ မင်းကြီးလည်းသားတော်မြတ်ကို တုပ်ဝပ်ရိုကျိုးရှိခိုးလေသည်။ ထိုနောက် ရှင်ရသေ့က ဤမင်းသားသည်စင်စစ်လျှင်ဘုရားဖြစ်လတ္တံ့။ သို့သော် ငါမူကားမင်းသားဘုရားဖြစ်သည်ကို ဖူးမြော်ရမည်မဟုတ်ဟု မိန့်တော်မူလေသည်။ အလောင်းတော်မင်းသားကိုဖွားမြင်ပြီးသည့်နောက် ငါးရက်မြောက်နေ့၌ အမည်မှည့်ရန်ရွေးချယ်ကြရာ အလုံးစုံသောလူနတ်တို့၏အလိုခပ်သိမ်းကို ပြီးငြိမ်းစေတတ်ရကား ''သိဒ္ဓတ္ထကုမာရ''ဟူ၍အမည် မှည့်၏။ ခုနစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ကား [[မယ်တော်မာယာ|မယ်တော်သိရီမဟာမာယာ]]မိဖုရားသည်စုတေ၍ ဘုရားမယ်တော်တို့၏ဖြစ်ရာ တုသိတာနတ်ပြည်ဝယ် [[မယ်တော်မာယာ|သန္တုဿိတ]]အမည်ရှိသောနတ်မင်းဖြစ်လေသည်။ မယ်တော်နတ်ရွာစံပြီးနောက် နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မိထွေးတော်[[မဟာပဇာပတိဂေါတမီ]]မိဖုရားသည် သားတော်[[နန္ဒမင်းသား]]ကို မွေးဖွားတော်မူ၏။ သို့သော် သားတော်နန္ဒမင်းသားကို နို့ထိန်းတို့အားအပ်၍ ဘုရားလောင်းမင်းသားကိုမူကိုယ်တိုင်နို့တိုက်၍ စောင့်ရှောက်မွေးမြူတော်မူလေသည်။ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကိုဖွား၍ တစ်လမြောက်သောအခါ ခမည်းတော်မင်းကြီးသည် အခြံအရံတို့နှင့် လယ်ထွန်မင်္ဂလာပြုတော်မူရာတွင် မင်းသားကို ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ရင်းဝယ် ကောင်းမြတ်သောနေရာ၌ထား၏။ အထိန်းမိန်းမတို့လည်း မင်းကြီး၏လယ်ထွန်သဘင်ကို ကြည့်ရှုနေသဖြင့် မေ့လျော့နေစဉ်တွင် အလောင်းမင်းသားသည် သိပ်ထားရာမှ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေထိုင်နေတော်မူပြီးလျှင် [[အာနာပါန]] [[ကမ္မဋ္ဌာန်း]]ကို စီးဖြန်းရင်း ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူ၏။ အလောင်းမင်းသား၏ [[အာနုဘော်]]ကြောင့်ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ရိပ်သည် နံနက်မှ မွန်းစောင်းသည့်တိုင်အောင်မပြောင်းမရွှေ့ပဲ ထီးဝန်းအုပ်သကဲ့သို့ တည်နေတော့၏။ ထိုအချင်းအရာကိုမြင်သော မင်းကြီးသည် ဝမ်းမြောက်လှရကား လက်အုပ်ချီမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်တော်မူ၏။ ဤကား ခမည်းတော်၏ နှစ်ကြိမ်မြောက် ရှိခိုးခြင်းတည်း။ အလောင်းတော်မင်းသား ၁၆ နှစ်အရွယ်သို့ရောက်သောအခါ ဒေဝဒဟပြည့်ရှင်သုပ္ပဗုဒ္ဓမင်း၏သမီးတော် ဘဒ္ဒကစ္စနာနှင့် ထိမ်းမြား၍ [[ယသောဓရာ]]ဗိမ္ဗာဒေဝီဟူသောအမည်ဖြင့် ဘိသိက်ခံကာ အဂ္ဂမဟေသီ‌နေရာထားတော်မူသည်။ ထိုနောက် ပြာဿာဒ်သုံးခုဝယ် ဥတုအလှည့်အလည်အားဖြင့် မိန်းမအခြံအရံများဖြင့်သာလျှင် ၁၃ နှစ်တိုင်တိုင် ပျော်စံတော်မူလေသည်။ မင်းသားသက်တော် နှစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ်သို့ရောက်သောအခါ တစ်နေ့၌ ဥယျာဉ်တော်သို့ထွက်တော်မူရာ ဥယျာဉ်အနီးတွင် နတ်တို့က သူအိုအသွင် ဖန်ဆင်း၍ ပြသည်။ နောက်လေးလအကြာ ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်ပြန်ရာ သူနာအသွင်ကို ဖန်ဆင်း၍ပြသည်။ နောက်လေးလအကြာထွက်တော်မူပြန်လျှင် သူသေအသွင်ကို ဖန်ဆင်း၍ပြသည်။ နောက်လေးလတစ်ကြိမ်တွင်လည်း ရဟန်းအသွင်ကိုဖန်ဆင်းပြ၏။ ဤသို့ သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ ရဟန်းတည်းဟူသော နိမိတ်လေးပါးထင်လာသည်နှင့်ကြောက်လန့်ပြီးလျှင် အလွန်[[သံဝေဂတရား|သံဝေဂ]]ရှိတော်မူလေသည်။ ထိုအခိုက်တွင် ဘဒ္ဒကစ္စနာတွင်လည်း သားတော်ရာဟုလာကိုဖွားမြင်တော်မူပြန်ရာ ကျဉ်းကျပ်သော နှလုံးတော်ရှိလှသဖြင့် ထိုညဉ့်တွင်ပင် တောထွက်အံ့ဟု ကြံတော်မူ၏။ ကြံသည့်အတိုင်းသက်တော် ၂၉နှစ် မဟာသက္ကရာဇ် ၉၇ ခု ဝါဆိုလပြည့် တနင်္လာနေ့ ညဉ့်သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဖွားဖက်တော်ကဏ္ဍကမြင်းကိုစီး၍ မြို့ကထွက်သော် ငယ်ဖော်ဆန္ဒအမတ်သည်လည်း မသွားစေလို၍ တားရာ မရသဖြင့် ခရီးအစပိုင်းတွင် မြင်းမြှီးဆွဲကာ ဘုရားလောင်းတောထွက်ရာတွင် လိုက်ပါလေ၏။ တောထွက်၍ယူဇနာ ၃ဝကျော်မျှဝေးသော အနောမာမြစ်၏တစ်ဘက်ကမ်းသို့ရောက်သောအခါ ဗြဟ္မာမင်းကပရိက္ခရာရှစ်ပါး ဆက်ကပ်လှူဒါန်းရာ လက်ခံပြီးလျှင် ကြာသင်္ကန်းဖြင့်ရဟန်းပြုတော်မူ၏။ ရဟန်းအဖြစ်ဖြင့် [[ဒုက္ကရစရိယာ]] ခြောက်နှစ်တိုင်အောင်ကျင့်တော်မူပြီးသည်၏အဆုံး၌ ဤမှာ နည်းလမ်းအမှန်မဟုတ်နိုင်ဟုသိရှိပြီး မဇ္ဈိမပဋိပဋာလမ်းစဉ်ဖြင့် ဥရုဝေလတောအနီး သေနာနိဂုံးမှ သူဌေးကြီးသေနိယ၏သမီး သုဇာတာ လှူဒါန်းသော ဃနာနို့ဆွမ်းကိုဘုဉ်းပေးပြီး တရားကျင့်ကြံရာ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အကုန် နေအရုဏ်တက်သည်နှင့် သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်ကိုရ၍ သက်တော် ၃၅နှစ်၌ ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူလေသည်။ ဘုရား၏အမျိုးအနွယ်မှာ ဂေါတမဖြစ်၍ ဘွဲ့အမည်ကား ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားတည်း။ ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးနောက် ၄၅ ဝါပတ်လုံး လူနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့အား တရားရေအေးအမြိုက်ဆေး တိုက်ကျွေးတော်မူပြီးလျှင် သက်တော် ၈ဝ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ခု ကဆုန်လပြည့် အင်္ဂါနေ့နံနက် မိုးသောက်ယံတွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> ==ရုပ်ပုံများ== <center> <gallery> File:San Taw Pal Kann.jpg|သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားဆံတော်ပယ်ခန်း </gallery> </center> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ]] 4i4nkaqo7oqffwmjuuxklvud39u529c 0 21423 1036932 879628 2026-06-09T02:37:51Z Salai Rungtoi 22844 /* ဖြစ်စဉ်များ */ 1036932 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဇွန်လ}} |} [[ဇွန်]]လ၊ (၈)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၅၉)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]]ဖြစ်လျှင် (၁၆၀)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၀၆) ရက် ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်စဉ်များ == *[[၁၉၅၀]] - [[မြန်မာ-တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆက်ဆံရေး]]: မြန်မာနိုငံသည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် တရားဝင် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ * * == မွေးဖွားသူများ == *[[၁၈၄၅]] &ndash; [[အင်ဒရူး ဂျက်ဆန်]]၊ အမေရိကန်လူမျိုး ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သတ္တမမြောက် သမ္မတ (၁၇၆၇ မွေး) *[[၁၉၈၂]] &ndash; [[အောင်အောင်ဦး (ဘောလုံးသမား)|အောင်အောင်ဦး]]၊ မြန်မာလူမျိုး ဘောလုံးသမား *[[၁၉၇၁]] - [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)|လွန်းထားထား]] (ဆေးတက္ကသိုလ်)၊ စာရေးဆရာမ == ကွယ်လွန်သူများ == * * * == ပွဲတော်ရက်များ == * * * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဇွန်]] 1gjsdtn6qr95a4ryeawgpo8aoxe57wp 0 21434 1036860 884757 2026-06-08T13:57:02Z Salai Rungtoi 22844 /* ပြင်ပလင့်ခ်များ */ 1036860 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဇွန်လ}} |} [[ဇွန်]]လ၊ (၁၉)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၇၀)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]]ဖြစ်လျှင် (၁၇၁)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၉၅) ရက် ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်စဉ်များ == *[[၂၀၂၅]] - [[ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥပဒေ]] [[s:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ_ဥပဒေအမှတ်_၄၀/၂၀၂၅|တတိယအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ]]ကို နစကက ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊​ ယင်းပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေအရ အများပြည်သူ၏ ယုံကြည်လေးစားမှုကို ခံယူရရှိသူပုဂ္ဂိုလ်များ သို့မဟုတ် [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း]]များဖြင့် ကော်မရှင်အဖွဲ့ခွဲကို အနည်းဆုံး သုံးဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းရမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Citeweb|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgeqjq8g8w4o|title=ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေ တတိယအကြိမ် ပြင်ဆင် ပြဋ္ဌာန်း|accessdate=2025-6-21|publisher=BBC Burmese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621135204/https://www.bbc.com/burmese/articles/cgeqjq8g8w4o|archivedate=2025-6-21|date=2025-6-20}}</ref> * * == မွေးဖွားသူများ == * [[၁၉၄၅]] &ndash; [[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အောင်ဆန်းစုကြည်]]၊ မြန်မာအမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမား၊ ၁၉၉၁ ခုနှစ်၏ [[ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု]]ရှင်၊ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင် * * == ကွယ်လွန်သူများ == * * * == ပွဲတော်ရက်များ == * * * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == <references /> {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဇွန်]] buw1khm7rh4w5u3256nne04w2ge0ws4 0 23198 1037044 693883 2026-06-09T10:53:14Z Chenzeyan29 141880 1037044 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Abiraja.jpg|thumb|250px|အဘိရာဇာမင်းကြီး မြန်မာပြည်သို့ ရောက်ရှိလာပုံအား စိတ်မှန်းဖြင့် ရေးဆွဲထားသည့်ပုံ<ref name="story">''မြန်မာ့သမိုင်းပုံပြင်များ'' (၁၉၅၂ ခုနှစ်)။</ref>]] '''အဘိရာဇာမင်း''' သည် မြန်မာ့အစဉ်အလာ နန်းတွင်းရာဇဝင်ကျမ်းကြီးများဖြစ်သည့် ''[[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]'' နှင့် ''[[မဟာရာဇဝင်ကြီး]]'' တို့တွင် [[တကောင်းမြို့|တကောင်းနေပြည်တော်]]ကို ပထမဆုံး စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် ဖော်ပြထားသည့် ရာဇဝင်လာ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ရာဇဝင်အဆိုအရ ၎င်းသည် [[သာကီဝင်မင်းမျိုး]]ဖြစ်ပြီး၊ [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]] ပွင့်တော်မမူမီ နှစ်ပေါင်း သုံးရာကျော်က [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းမှ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် တိမ်းရှောင်ရင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကာ တကောင်းမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ ၁ (၂၀၀၃)။</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်သမိုင်းသုတေသန၊ ဘာသာဗေဒ နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ လက်တွေ့အထောက်အထားများအရ အဘိရာဇာမင်းသည် သမိုင်းတွင် လက်တွေ့အစစ်အမှန် ရှိခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်တစ်ပါးမဟုတ်ဘဲ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင်မှ စနစ်တကျ ထည့်သွင်းဖန်တီးခဲ့သည့် "ပါးစပ်ရာဇဝင်လာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ဇာတ်ကောင်" မျှသာဖြစ်ကြောင်း ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာက အတည်ပြုထားသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း (၂၀၀၂)။ ''မြန်မာ့သမိုင်းအစောပိုင်းကာလများ''။</ref><ref name="Lieberman">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 196.</ref> == ခေတ်သစ်သမိုင်း အမြင်နှင့် ပြင်ဆင်ချက်များ == === ၁။ နိုင်ငံရေးအရ ရာဇဝင်ဖန်တီးမှု (Political Myth-making) === ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] နှင့် နိုင်ငံတကာမြန်မာသမိုင်းပညာရှင် [[ဂေါ်ဒွန် လုစ်]] (G.H. Luce) တို့က ကုန်းဘောင်ခေတ်မတိုင်မီ အစောပိုင်းကာလ (ပုဂံ၊ အင်းဝခေတ်) ကျောက်စာများ၌ အဘိရာဇာအမည်ကို လုံးဝ (လုံးဝ) မတွေ့ရှိရကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagan'', Artibus Asiae. pp. 7-9.</ref> မြန်မာမင်းဆက်များသည် မိမိတို့၏ ထီးနန်းစိုးစံပိုင်ခွင့် အာဏာ (Legitimacy) ကို ပိုမိုမြင့်မြတ်ခိုင်မာစေရန်နှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ သာကီဝင်မျိုးရိုးနှင့် တိုက်ရိုက်တော်စပ်လိုသဖြင့် အိန္ဒိယဆင်းသက်လာမှု ပုံပြင်ကို ရာဇဝင်ဆရာများက ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun"/> === ၂။ မျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်မှု အမှန်တရား (Ethno-linguistic Reality) === ရာဇဝင်၌ မြန်မာတို့သည် အိန္ဒိယ (အနောက်ဘက်) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ လက်တွေ့ သိပ္ပံနည်းကျ ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ သုတေသနများအရ မြန်မာ (ဗမာ) နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့အပါအဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် (Tibeto-Burman) များသည် အရှေ့မြောက်ဘက် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှတစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman"/><ref name="MyintU">Myint-U, Thant (2006). ''The River of Lost Footsteps--Histories of Burma''. Farrar, Straus and Giroux. pp. 45–46.</ref> ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယ အာရိယန်အနွယ်ဝင်များ လုံးဝမဟုတ်ကြပေ။ === ၃။ ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထား === တကောင်းမြို့ဟောင်း နယ်မြေကို ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနက တူးဖော်ဆန်းစစ်သောအခါ အိန္ဒိယ သာကီဝင်မင်းဆက်များနှင့် ပတ်သက်သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရဘဲ၊ ခေတ်ပြိုင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ|ပျူယဉ်ကျေးမှု]] ဆိုင်ရာ အုတ်ခဲ၊ အရိုးအိုးနှင့် အသုံးအဆောင်များကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် "မြန်မာအစ တကောင်းက" ဆိုသော စကားသည် "ပျူယဉ်ကျေးမှုအစ မြောက်ဘက်တကောင်းက" ဟု ဆိုလျှင် ပိုမိုလက်တွေ့ကျသည်။<ref name="Hudson">Hudson, Bob (2004). ''The Origins of Bagan: Archaeological Landscape of Upper Burma''. University of Sydney.</ref> == ရာဇဝင်လာ ဇာတ်လမ်းဖြစ်စဉ် == ''မှန်နန်းရာဇဝင်'' ၏ အဆိုအရ အဘိရာဇာမင်းတွင် သားတော် [[ကံရာဇာကြီး]] နှင့် [[ကံရာဇာငယ်]] ဟူ၍ သားတော်နှစ်ပါး ရှိသည်။ မင်းကြီးသည် သားတော်နှစ်ပါးအနက် မည်သူ ထီးနန်းနှင့် ထိုက်တန်သည်ကို စုံစမ်းရန် ညတွင်းချင်း ကုသိုလ်ဖြစ် စေတီတစ်ဆူစီ အပြီးတည်စေရာ သားတော်ငယ် (ကံရာဇာငယ်) က အဝတ်ဖြူ၊ ဝါး၊ ဖျာတို့ဖြင့် စေတီပုံဖော်၍ အင်္ဂတေကိုင်ကာ အရင်ပြီးမြောက်အောင် ဉာဏ်ဆင်ခဲ့သဖြင့် အိမ်ရှေ့မင်းအရာ ရရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan"/> အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန်သောအခါ သားတော်ငယ် ကံရာဇာငယ်က တကောင်းထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံခဲ့ပြီး၊ နောင်တော်ဖြစ်သူ ကံရာဇာကြီးမှာမူ အလုံးအရင်းနှင့် တကောင်းမှ ထွက်ခွာ၍ ချင်းတွင်းမြစ်အတိုင်း ဆန်တက်ကာ ကလေးတောင်ညို၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့တို့ကို တည်ထောင်ပြီးနောက် ရခိုင်ပြည် [[ဓညဝတီ]] မြို့ဟောင်းအထိ သွားရောက်စိုးစံခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များက ဆိုသည်။<ref name="Hmannan"/> သို့သော် ဤအဆိုသည်လည်း စေတီပုထိုးများ မပေါ်ပေါက်သေးမီ ဗုဒ္ဓမပွင့်ခင် ကာလကပင် "ညတွင်းချင်း စေတီပြိုင်တည်ခိုင်းသည်" ဆိုသော အချက်မှာပင် သမိုင်းဘက်မှ ကြည့်လျှင် အချိန်ကာလလွဲမှားနေသော ဒဏ္ဍာရီ p6wpp97dom472ila55p5qih8i0l91mu 1037045 1037044 2026-06-09T10:54:31Z Chenzeyan29 141880 /* ခေတ်သစ်သမိုင်း အမြင်နှင့် ပြင်ဆင်ချက်များ */ 1037045 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Abiraja.jpg|thumb|250px|အဘိရာဇာမင်းကြီး မြန်မာပြည်သို့ ရောက်ရှိလာပုံအား စိတ်မှန်းဖြင့် ရေးဆွဲထားသည့်ပုံ<ref name="story">''မြန်မာ့သမိုင်းပုံပြင်များ'' (၁၉၅၂ ခုနှစ်)။</ref>]] '''အဘိရာဇာမင်း''' သည် မြန်မာ့အစဉ်အလာ နန်းတွင်းရာဇဝင်ကျမ်းကြီးများဖြစ်သည့် ''[[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]'' နှင့် ''[[မဟာရာဇဝင်ကြီး]]'' တို့တွင် [[တကောင်းမြို့|တကောင်းနေပြည်တော်]]ကို ပထမဆုံး စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် ဖော်ပြထားသည့် ရာဇဝင်လာ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ရာဇဝင်အဆိုအရ ၎င်းသည် [[သာကီဝင်မင်းမျိုး]]ဖြစ်ပြီး၊ [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]] ပွင့်တော်မမူမီ နှစ်ပေါင်း သုံးရာကျော်က [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းမှ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် တိမ်းရှောင်ရင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကာ တကောင်းမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ ၁ (၂၀၀၃)။</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်သမိုင်းသုတေသန၊ ဘာသာဗေဒ နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ လက်တွေ့အထောက်အထားများအရ အဘိရာဇာမင်းသည် သမိုင်းတွင် လက်တွေ့အစစ်အမှန် ရှိခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်တစ်ပါးမဟုတ်ဘဲ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင်မှ စနစ်တကျ ထည့်သွင်းဖန်တီးခဲ့သည့် "ပါးစပ်ရာဇဝင်လာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ဇာတ်ကောင်" မျှသာဖြစ်ကြောင်း ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာက အတည်ပြုထားသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း (၂၀၀၂)။ ''မြန်မာ့သမိုင်းအစောပိုင်းကာလများ''။</ref><ref name="Lieberman">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 196.</ref> == ခေတ်သစ်သမိုင်း အမြင်နှင့် ပြင်ဆင်ချက်များ == === ၁။ နိုင်ငံရေးအရ ရာဇဝင်ဖန်တီးမှု === ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] နှင့် နိုင်ငံတကာမြန်မာသမိုင်းပညာရှင် [[ဂေါ်ဒွန် လုစ်]] (G.H. Luce) တို့က ကုန်းဘောင်ခေတ်မတိုင်မီ အစောပိုင်းကာလ (ပုဂံ၊ အင်းဝခေတ်) ကျောက်စာများ၌ အဘိရာဇာအမည်ကို လုံးဝ (လုံးဝ) မတွေ့ရှိရကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagan'', Artibus Asiae. pp. 7-9.</ref> မြန်မာမင်းဆက်များသည် မိမိတို့၏ ထီးနန်းစိုးစံပိုင်ခွင့် အာဏာ (Legitimacy) ကို ပိုမိုမြင့်မြတ်ခိုင်မာစေရန်နှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ သာကီဝင်မျိုးရိုးနှင့် တိုက်ရိုက်တော်စပ်လိုသဖြင့် အိန္ဒိယဆင်းသက်လာမှု ပုံပြင်ကို ရာဇဝင်ဆရာများက ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun"/> === ၂။ မျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်မှု အမှန်တရား === ရာဇဝင်၌ မြန်မာတို့သည် အိန္ဒိယ (အနောက်ဘက်) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ လက်တွေ့ သိပ္ပံနည်းကျ ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ သုတေသနများအရ မြန်မာ (ဗမာ) နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့အပါအဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် များသည် အရှေ့မြောက်ဘက် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှတစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman"/><ref name="MyintU">Myint-U, Thant (2006). ''The River of Lost Footsteps--Histories of Burma''. Farrar, Straus and Giroux. pp. 45–46.</ref> ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယ အာရိယန်အနွယ်ဝင်များ လုံးဝမဟုတ်ကြပေ။ === ၃။ ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထား === တကောင်းမြို့ဟောင်း နယ်မြေကို ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနက တူးဖော်ဆန်းစစ်သောအခါ အိန္ဒိယ သာကီဝင်မင်းဆက်များနှင့် ပတ်သက်သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရဘဲ၊ ခေတ်ပြိုင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ|ပျူယဉ်ကျေးမှု]] ဆိုင်ရာ အုတ်ခဲ၊ အရိုးအိုးနှင့် အသုံးအဆောင်များကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် "မြန်မာအစ တကောင်းက" ဆိုသော စကားသည် "ပျူယဉ်ကျေးမှုအစ မြောက်ဘက်တကောင်းက" ဟု ဆိုလျှင် ပိုမိုလက်တွေ့ကျသည်။<ref name="Hudson">Hudson, Bob (2004). ''The Origins of Bagan: Archaeological Landscape of Upper Burma''. University of Sydney.</ref> == ရာဇဝင်လာ ဇာတ်လမ်းဖြစ်စဉ် == ''မှန်နန်းရာဇဝင်'' ၏ အဆိုအရ အဘိရာဇာမင်းတွင် သားတော် [[ကံရာဇာကြီး]] နှင့် [[ကံရာဇာငယ်]] ဟူ၍ သားတော်နှစ်ပါး ရှိသည်။ မင်းကြီးသည် သားတော်နှစ်ပါးအနက် မည်သူ ထီးနန်းနှင့် ထိုက်တန်သည်ကို စုံစမ်းရန် ညတွင်းချင်း ကုသိုလ်ဖြစ် စေတီတစ်ဆူစီ အပြီးတည်စေရာ သားတော်ငယ် (ကံရာဇာငယ်) က အဝတ်ဖြူ၊ ဝါး၊ ဖျာတို့ဖြင့် စေတီပုံဖော်၍ အင်္ဂတေကိုင်ကာ အရင်ပြီးမြောက်အောင် ဉာဏ်ဆင်ခဲ့သဖြင့် အိမ်ရှေ့မင်းအရာ ရရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan"/> အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန်သောအခါ သားတော်ငယ် ကံရာဇာငယ်က တကောင်းထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံခဲ့ပြီး၊ နောင်တော်ဖြစ်သူ ကံရာဇာကြီးမှာမူ အလုံးအရင်းနှင့် တကောင်းမှ ထွက်ခွာ၍ ချင်းတွင်းမြစ်အတိုင်း ဆန်တက်ကာ ကလေးတောင်ညို၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့တို့ကို တည်ထောင်ပြီးနောက် ရခိုင်ပြည် [[ဓညဝတီ]] မြို့ဟောင်းအထိ သွားရောက်စိုးစံခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များက ဆိုသည်။<ref name="Hmannan"/> သို့သော် ဤအဆိုသည်လည်း စေတီပုထိုးများ မပေါ်ပေါက်သေးမီ ဗုဒ္ဓမပွင့်ခင် ကာလကပင် "ညတွင်းချင်း စေတီပြိုင်တည်ခိုင်းသည်" ဆိုသော အချက်မှာပင် သမိုင်းဘက်မှ ကြည့်လျှင် အချိန်ကာလလွဲမှားနေသော ဒဏ္ဍာရီ 92ias16u1ecld8wvkzue4fzgvq9psxb 1037046 1037045 2026-06-09T10:55:32Z Chenzeyan29 141880 /* ရာဇဝင်လာ ဇာတ်လမ်းဖြစ်စဉ် */ 1037046 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Abiraja.jpg|thumb|250px|အဘိရာဇာမင်းကြီး မြန်မာပြည်သို့ ရောက်ရှိလာပုံအား စိတ်မှန်းဖြင့် ရေးဆွဲထားသည့်ပုံ<ref name="story">''မြန်မာ့သမိုင်းပုံပြင်များ'' (၁၉၅၂ ခုနှစ်)။</ref>]] '''အဘိရာဇာမင်း''' သည် မြန်မာ့အစဉ်အလာ နန်းတွင်းရာဇဝင်ကျမ်းကြီးများဖြစ်သည့် ''[[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]'' နှင့် ''[[မဟာရာဇဝင်ကြီး]]'' တို့တွင် [[တကောင်းမြို့|တကောင်းနေပြည်တော်]]ကို ပထမဆုံး စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် ဖော်ပြထားသည့် ရာဇဝင်လာ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ရာဇဝင်အဆိုအရ ၎င်းသည် [[သာကီဝင်မင်းမျိုး]]ဖြစ်ပြီး၊ [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]] ပွင့်တော်မမူမီ နှစ်ပေါင်း သုံးရာကျော်က [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းမှ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် တိမ်းရှောင်ရင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကာ တကောင်းမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ ၁ (၂၀၀၃)။</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်သမိုင်းသုတေသန၊ ဘာသာဗေဒ နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ လက်တွေ့အထောက်အထားများအရ အဘိရာဇာမင်းသည် သမိုင်းတွင် လက်တွေ့အစစ်အမှန် ရှိခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်တစ်ပါးမဟုတ်ဘဲ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင်မှ စနစ်တကျ ထည့်သွင်းဖန်တီးခဲ့သည့် "ပါးစပ်ရာဇဝင်လာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ဇာတ်ကောင်" မျှသာဖြစ်ကြောင်း ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာက အတည်ပြုထားသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း (၂၀၀၂)။ ''မြန်မာ့သမိုင်းအစောပိုင်းကာလများ''။</ref><ref name="Lieberman">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 196.</ref> == ခေတ်သစ်သမိုင်း အမြင်နှင့် ပြင်ဆင်ချက်များ == === ၁။ နိုင်ငံရေးအရ ရာဇဝင်ဖန်တီးမှု === ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] နှင့် နိုင်ငံတကာမြန်မာသမိုင်းပညာရှင် [[ဂေါ်ဒွန် လုစ်]] (G.H. Luce) တို့က ကုန်းဘောင်ခေတ်မတိုင်မီ အစောပိုင်းကာလ (ပုဂံ၊ အင်းဝခေတ်) ကျောက်စာများ၌ အဘိရာဇာအမည်ကို လုံးဝ (လုံးဝ) မတွေ့ရှိရကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagan'', Artibus Asiae. pp. 7-9.</ref> မြန်မာမင်းဆက်များသည် မိမိတို့၏ ထီးနန်းစိုးစံပိုင်ခွင့် အာဏာ (Legitimacy) ကို ပိုမိုမြင့်မြတ်ခိုင်မာစေရန်နှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ သာကီဝင်မျိုးရိုးနှင့် တိုက်ရိုက်တော်စပ်လိုသဖြင့် အိန္ဒိယဆင်းသက်လာမှု ပုံပြင်ကို ရာဇဝင်ဆရာများက ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun"/> === ၂။ မျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်မှု အမှန်တရား === ရာဇဝင်၌ မြန်မာတို့သည် အိန္ဒိယ (အနောက်ဘက်) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ လက်တွေ့ သိပ္ပံနည်းကျ ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ သုတေသနများအရ မြန်မာ (ဗမာ) နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့အပါအဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် များသည် အရှေ့မြောက်ဘက် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှတစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman"/><ref name="MyintU">Myint-U, Thant (2006). ''The River of Lost Footsteps--Histories of Burma''. Farrar, Straus and Giroux. pp. 45–46.</ref> ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယ အာရိယန်အနွယ်ဝင်များ လုံးဝမဟုတ်ကြပေ။ === ၃။ ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထား === တကောင်းမြို့ဟောင်း နယ်မြေကို ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနက တူးဖော်ဆန်းစစ်သောအခါ အိန္ဒိယ သာကီဝင်မင်းဆက်များနှင့် ပတ်သက်သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရဘဲ၊ ခေတ်ပြိုင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ|ပျူယဉ်ကျေးမှု]] ဆိုင်ရာ အုတ်ခဲ၊ အရိုးအိုးနှင့် အသုံးအဆောင်များကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် "မြန်မာအစ တကောင်းက" ဆိုသော စကားသည် "ပျူယဉ်ကျေးမှုအစ မြောက်ဘက်တကောင်းက" ဟု ဆိုလျှင် ပိုမိုလက်တွေ့ကျသည်။<ref name="Hudson">Hudson, Bob (2004). ''The Origins of Bagan: Archaeological Landscape of Upper Burma''. University of Sydney.</ref> == ရာဇဝင်လာ ဇာတ်လမ်းဖြစ်စဉ် == ''မှန်နန်းရာဇဝင်'' ၏ အဆိုအရ အဘိရာဇာမင်းတွင် သားတော် [[ကံရာဇာကြီး]] နှင့် [[ကံရာဇာငယ်]] ဟူ၍ သားတော်နှစ်ပါး ရှိသည်။ မင်းကြီးသည် သားတော်နှစ်ပါးအနက် မည်သူ ထီးနန်းနှင့် ထိုက်တန်သည်ကို စုံစမ်းရန် ညတွင်းချင်း ကုသိုလ်ဖြစ် စေတီတစ်ဆူစီ အပြီးတည်စေရာ သားတော်ငယ် (ကံရာဇာငယ်) က အဝတ်ဖြူ၊ ဝါး၊ ဖျာတို့ဖြင့် စေတီပုံဖော်၍ အင်္ဂတေကိုင်ကာ အရင်ပြီးမြောက်အောင် ဉာဏ်ဆင်ခဲ့သဖြင့် အိမ်ရှေ့မင်းအရာ ရရှိခဲ့သည်။<ref name="Hmannan"/> အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန်သောအခါ သားတော်ငယ် ကံရာဇာငယ်က တကောင်းထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံခဲ့ပြီး၊ နောင်တော်ဖြစ်သူ ကံရာဇာကြီးမှာမူ အလုံးအရင်းနှင့် တကောင်းမှ ထွက်ခွာ၍ ချင်းတွင်းမြစ်အတိုင်း ဆန်တက်ကာ ကလေးတောင်ညို၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့တို့ကို တည်ထောင်ပြီးနောက် ရခိုင်ပြည် [[ဓညဝတီ]] မြို့ဟောင်းအထိ သွားရောက်စိုးစံခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များက ဆိုသည်။<ref name="Hmannan"/> သို့သော် ဤအဆိုသည်လည်း စေတီပုထိုးများ မပေါ်ပေါက်သေးမီ ဗုဒ္ဓမပွင့်ခင် ကာလကပင် "ညတွင်းချင်း စေတီပြိုင်တည်ခိုင်းသည်" ဆိုသော အချက်မှာပင် သမိုင်းဘက်မှ ကြည့်လျှင် အချိန်ကာလလွဲမှားနေသော ဒဏ္ဍာရီဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== ag4t4ry1fahy6wo3ya6b7e1d7ql2h16 0 58571 1036972 782841 2026-06-09T06:06:48Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1036972 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |name = မွန်အမျိုးသားပါတီ |native_name = ဗော် ကောန်ဂကူ မန် |lang1= အင်္ဂလိပ် |name_lang1 =Mon National Partyv |colorcode = #ED2124 |chairman = ဦးနိုင်ငွေသိန်း |secretary_general = ဒေါက်တာမင်းစိုးလင်း |leader1_title = |leader1_name = |leader2_title = |leader2_name = |founded = {{Start date|df=yes|1990}}<br>{{Start date|df=yes|2012|4|26}}<ref name=UEC/><small>(ပြန်လည် မှတ်ပုံတင်)</small> |headquarters = မြိုင်သာယာရပ်ကွက်၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]] |website = |ideology = [[မွန်လူမျိုး|မွန်လူမျိုး အခွင့်အရေး]]<br/> [[ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်]] |position = |international = |membership = ၅၀,၀၀၀+<ref name=7day/> |colours = အနီ |seats1_title = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats1 = {{Composition bar|1|224|hex=#CC232A}} |seats2_title = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats2 = {{Composition bar|0|440|hex=#CC232A}} |seats3_title = [[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats3 = {{Composition bar|2|31|hex=#CC232A}} |symbol = |country = မြန်မာနိုင်ငံ |flag = [[File:Flag of the Mon National Party.svg|200px]] |succeeded_by = [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] |dissolved = ၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ }} '''မွန်အမျိုးသားပါတီ''' ({{lang-en|Mon National Party}}; အတိုကောက် '''MNP;''' [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]''':''' ''<small>ဗော် ကောန်ဂကူ မန်</small>'') သည် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် '''Mon National Party- MNP'''ဟု လူသိများသည်။ မွန် ဒီမိုကရေစီပါတီနှင့် မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ပါတီနှစ်ခုကို ပူးပေါင်း၍ ၂၀၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်တွင် မွန်အမျိုးသား ပါတီ အဖြစ် ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းသည်။<ref>https://www.bbc.com/burmese/burma/2015/10/151014_2015_election_party_49</ref> ပါတီ၏ နိုင်ငံရေး သဘောတရားမှာ [[မွန်လူမျိုး|မွန်လူမျိုး အခွင့်အရေး]] နှင့်  [[ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်]] ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မွန်အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ (Mon National Democratic Front) ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး [[ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မွန်အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အား နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ်မှ ဖျက်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေတွင် ပါရှိသည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်အချို့ကို မွန်အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့မှ သဘောမတူသည့်အတွက် မှတ်ပုံတင်ပြန်လည်ပြုလုပ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်း ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပြီးနောက်ပိုင်း ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မွန်ဒီမိုကရေစီပါတီအဖြစ် ပြန်လည်မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး<ref name=UEC>{{cite web|url=http://uecmyanmar.org/index.php/voters/86-2013-05-08-09-12-08/209-2013-11-15-07-38-56|title=Mon National Party|publisher=[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]]|accessdate=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅}}</ref> [[မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ|၂၀၁၂ ခုနှစ် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း အနိုင်ရရှိခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မွန်ဒီမိုကရေစီပါတီနှင့် မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာပါတီနှစ်ခုကို ပူးပေါင်း၍ မွန်အမျိုးသားပါတီ အဖြစ် ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name=7day>{{cite web|url=http://www.7daydaily.com/story/45201|title=မွန်အမျိုးသားပါတီ|publisher=၇ ရက်သတင်းဂျာနယ်|date=၂၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၅|accessdate=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304223452/http://www.7daydaily.com/story/45201}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မွန်အမျိုးသားပါတီ MNP အဖြစ်သို့ ပါတီနာမည်ပြောင်းလဲခဲ့ရာတွင် [[နိုင်သက်လွင်]] သည် ဒုဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မွန်အမျိုးသားပါတီအနေဖြင့် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲဆန္ဒနယ် ၅၃ နေရာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ အမျိုးသားလွှတ်တော်တစ်နေရာနှင့် ပြည်နယ်လွှတ်တော် နှစ်နေရာသာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://elevenmyanmar.com/news/30193 |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=18 July 2020 |archive-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718104740/https://elevenmyanmar.com/news/30193 |url-status=dead }}</ref> == ဖျက်သိမ်းခြင်း == ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]]ကို [[မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီပါတီ]] နှင့် မွန်အမျိုးသားပါတီတို့ ပူးပေါင်း၍ ပါတီတစ်ခုတည်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့်အတွက် မွန်အမျိုးသားပါတီကို ပါတီမှတ်ပုံတင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail1&news_id=X8H88HmdI%2Br7pktwPwMzy9W9hVIh7LLosxgJblUfw8c%3D|title=နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုထားခြင်းကို ပယ်ဖျက်၍ ပါတီအား ဖျက်သိမ်းခြင်း|date=၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၀|accessdate=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၀|publisher=[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]]|archive-date=17 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117020732/https://www.uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail1&news_id=X8H88HmdI%2Br7pktwPwMzy9W9hVIh7LLosxgJblUfw8c%3D}}</ref> == ပါတီမူဝါဒ == * အမျိုးသား တန်းတူညီမျှမှုနှင့် တိုင်းရင်သားများ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် ရရှိရေး၊ * စစ်မှန်သည့် ဒီမိုကရက်တစ် ပြည်ထာင်စု ထူထောင်ရေး၊ * ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး (သို့) အသစ်ရေးဆွဲရေး။ == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] *[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] *[[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] *[[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ]] [[Category:မွန်ပြည်နယ်]] {{Myanmar-party-stub}} ipasdvi10z4xkf0sxsbe6rrjpyd9qqi 0 67706 1036999 717856 2026-06-09T07:34:28Z ~2026-34112-07 144106 /* */ 1036999 wikitext text/x-wiki '''Lee bel ya mayး''' ဟူသည် မြန်မာ[[စကားပုံ]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရှင်းလင်းချက်== က ချင်သူသည် ကရခါနီးမှ လက်ကျိုးသဖြင့် မကလိုက်ရ ဖြစ်သကဲ့သို့ မိမိအစွမ်းအစကို ပြမည်ဟု အားခဲထားသူသည် အစွမ်းအစကို ပြရခါနီးမှ အကြောင်းမညီညွတ်သောကြောင့် မပြလိုက်ရဖြစ်သည်။ == အခြားအသုံးအနှုန်း == *က ချင်လျက် လက်နာ ဟူ၍ အသုံးလည်းရှိသည်။ ==ကျမ်းကိုး== {{reflist| <ref>မြန်မာစာအဖွဲ့၊ မြန်မာ[[စကားပုံ]]၊ နှာ- ၁ </ref> }} [[Category:မြန်မာစကားပုံများ]] dsmlaaqi1ai3gg136giqoe4kgeetyl3 0 71960 1037051 851206 2026-06-09T11:23:07Z ~2026-22643-79 144120 1037051 wikitext text/x-wiki {{Infobox dot-com company | Nickname = Google Maps | developer = [[Google]] | programming language = [[C++]] , [[JavaScript]], [[XML]], [[Unicode San (programming)|Oops]] (UNI) | logo = Google Maps icon (2026).svg | screenshot = [[File:Google maps screenshot.png|250px]] | caption = Screenshot of Google Maps on a web browser |collapsible = |collapse text = Screenshot | url = Google Chrome {{URL|https://www.google.com/maps}} | commercial =Today | type = Web mapping | key_people = Khing Phyo San<be /><small>(Code၊၄၀၄)</small><be />facebook groups<small>(Code)</small> | language =Gboard | registration = Optional, included with a Google Account | owner = [[Google]] | launch date = {{start date and age|2005|2|8}} | current status = Globalization | revenue = }} [[File:Sign of Google in the centre of Szczecin.jpg|thumb|A monument in the shape of ''Google Maps'' pointer in the center of the city office, Union of Myanmar]] '''Google Maps''' သည် [[Google]] ကုမ္ပဏီ၏ Web Store Online Mapping ဝန်ဆောင်မှုဖြစ်ပြီး ခြေကျင်၊ ဆိုင်ကယ်၊ မော်တော်ကား၊ လူနေအိမ် အများပြည်သူခရီးသွားလာရေးများနှင့်သက်ဆိုင်သော လမ်းများ၏ ဂြိုဟ်တုမြေပုံများကို ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ Google Maps Post ၂၀၀၅ ခုနှစ် <ref>{{Cite web|url=https://www.google.co.uk/about/company/history/#2005|website=google.co.uk|publisher=Google|title=Google Company: Our history in depth|access date=June 13, 2016}}</ref> Google Maps သည် API ကို ထောက်ပံ့လိုက်သောကြောင့် third-party ဝဘ်ဆိုဒ်များတွင် embedded လုပ်ကာ ထည့်သွင်းစေနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://developers.google.com/maps/|title=What is the Google Maps API?}}</ref> Google Map Maker မှ ကမ္ဘာအနှံ့ အသုံးပြုသူများကို ပူးပေါင်းပါဝင်စေခဲ့ကာ တိုးချဲ့လာအောင် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ Google Maps သည် အောက်ကိုငုံ့ကြည့်သော မြင်ကွင်း (ငှက်မြင်ကွင်း) ဖြစ်သည်။ မြို့ကြီးများ၏ မြင်ကွင်းသည် ပေ ၈၀၀ မှ ၁၅၀၀ အမြင့် ဝေဟင်မှ ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်ပြီး အများစုမှာ ဂြိုဟ်တုပုံများကို အသုံးပြုထားသည်။<ref>{{cite web |url=https://support.google.com/earth/answer/21417?hl=en |title=Blurry or Outdated Imagery}}</ref> ဂြိုဟ်တုပုံရိပ် အတော်များများသည် ၃ နှစ် ကြာမြင့်နေပြီး ပုံမှန် အဆင့်မြင့်တင်ပေးသည်။<ref>[http://www.technicamix.com/2011/10/18/how-often-is-google-maps-and-google-earth-updated/ How Often is Google Maps and Google Earth Updated?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203003513/http://www.technicamix.com/2011/10/18/how-often-is-google-maps-and-google-earth-updated/ |date=3 December 2013 }} {{Web archive|url=https://web.archive.org/web/20131203003513/http://www.technicamix.com/2011/10/18/how-often-is-google-maps-and-google-earth-updated/ |date=3 December 2013 }}. google.com (2011-10-18). Retrieved on 2013-11-24.</ref> Google Maps သည် Location projection ကိုအသုံးပြုထားသောကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်းအနားနယ်မြေများကို အတိအကျ မဖော်ပြပေးနိုင်ပေ။ စားပွဲတင် ကွန်ပျူတာတွင် အသုံးချနိုင်သော လက်ရှိပြန်လည်မွမ်းမံထားသည့် Google Maps ဗားရှင်းအား ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပေးခဲ့သည်။ မိုဘိုင်းဖုန်းများအတွက်မူ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အရ Google Maps သည် ကမ္ဘာ့လူသုံးအများဆုံး Mobile app အဖြစ် စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web | url=http://www.businessinsider.com/google-smartphone-app-popularity-2013-9#infographic |title=Google+ Smartphone App Popularity |publisher=Business Insider |access date=2013-09-04}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် Google ကုမ္ပဏီမှ Google Maps အတွက် ပုံရိပ်များ ဖမ်းယူပေးသည့် ဝန်ထမ်းပေါင်း ၇၁၀၀ ယောက်ရှိသည်ဟု သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{city language web|url=http://www.businessinsider.com.au/to-do-what-google-does-in-maps-apple-would-have-to-hire-7000-people-2012-6|title=To Do What Google Does In Maps, Apple Would Have To Hire 7,000 People|last=Carlson|first=Nicholas|website=Business Insider Australia|access-date=2016-03-06|archive-date=20 August 2016|archival=https://web.archive.org/web/20160820205051/http://www.businessinsider.com.au/to-do-what-google-does-in-maps-apple-would-have-to-hire-7000-people-2012-6}}</ref> ==ကိုးကား== {{Realistic}} [[Category:Google Maps]] twfnlu2a58vjtbuo3vj8ug8ox8ksstd 0 72919 1037039 846363 2026-06-09T10:44:17Z Chenzeyan29 141880 1037039 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = တကောင်း နေပြည်တော် |conventional_long_name = Kingdom of Tagaung |common_name = Tagaung Kingdom |continent = အာရှတိုက် |region = အရှေ့တောင်အာရှ |country = မြန်မာနိုင်ငံ |era = Classical Antiquity |status = မြို့ပြနိုင်ငံ |event_start = တည်ထောင် |year_start = ၁ ရာစုခန့် |date_start = |event_end = ပျက်သုန်း |year_end = ၁၀၅၀ ခုနှစ်များခန့် |date_end = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = ပုဂံခေတ် |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |image_flag = |flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = Pyu Realm.png |symbol = |symbol_type = |image_map_caption = |capital = [[တကောင်းမြို့]] |common_languages = [[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] |religion = |government_type = သက်ဦးဆံပိုင် |leader1 = |year_leader1 = |leader2 = |year_leader2 = |leader3 = |year_leader3 = |leader4 = |year_leader4 = |leader5 = |year_leader5 = |currency = |legislature = }} '''တကောင်းမြို့ဟောင်း''' သို့မဟုတ် '''တကောင်းနန်းတော်ရာနယ်မြေ''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]]အတွင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသော ထင်ရှားသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် ပြုစုခဲ့သည့် ''[[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]'' ၌ တကောင်းကို ပထမဆုံး မြန်မာ့သက်ဦးဆံပိုင်မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် စတင်ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော [[အဘိရာဇာ]]သည် [[ဂေါတမ]]မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မမူမီ နှစ်ပေါင်း သုံးရာကျော်က [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ ပြောင်းရွှေ့ဝင်ရောက်လာကာ တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ ၁ (၂၀၀၃): ၁၅၃–၁၅၄။</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန တွေ့ရှိချက်များအရ တကောင်းသည် နန်းတွင်းရာဇဝင်လာ အိန္ဒိယအနွယ်ဝင် သာကီဝင်မင်းဆက်များ တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြို့ပြမဟုတ်ဘဲ၊ ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ|ပျူမြို့ပြနိုင်ငံ]] တစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်း လက်တွေ့ကျကျ သက်သေပြနေသည်။<ref name="MyintU">Myint-U, Thant (2006). ''The River of Lost Footsteps--Histories of Burma''. Farrar, Straus and Giroux. pp. 45–46.</ref> '''<u>သမိုင်းကြောင်း</u>''' တကောင်းကို [[အဘိရာဇာ]]မင်းက စတင်တည်ထောင်ပြီး မင်း ( ၃၃ ) ဆက်မြောက် ဘိန္နက မင်းလက်ထက်တွင် ပထမ တကောင်း ပျက်စီးခဲ့သည်။ တကောင်းကို ဒုတိယ အကြိမ် ပြန်လည်ထူထောင်သူကား ဓဇရာဇာမင်း ဖြစ်သည်။ ဓဇရာဇာမင်းသည် ဘိန္နက ၏ မိဖုရား နာကဆိန်နှင့် စုံဖက်၍ ဆက်လက် စိုးစံသည်။ ထိုမင်းမှ စ၍ မင်းပေါင်း ( ၁၇ ) ဆက် စိုးစံခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် တကောင်းတွင် မင်းပေါင်း ( ၅၀ ) စိုးစံခဲ့ဖူးလေသည်။ သာကီဝင်မင်း အဘိရာဇာ၌ သားတော်နှစ်ပါးရှိသည်။ သားငယ်ဖြစ်သော [[ကံရာဇာငယ်]]သည် တကောင်းထီးနန်းကို ဆက်ခံလာသောအခါ၊ သားကြီး[[ကံရာဇာကြီး]]မှာ အလုံးအရင်းနှင့် တကောင်းမှ ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ခဲ့၍၊ ချင်းတွင်းမြစ်ကို ဆန်တက်ကာ၊ ကလေးကျေးတောင်ညိုအရပ်၌ '''ရာဇဂြိုဟ်''' အမည်ပေး၍ ခြောက်လ ဗိုလ်ဝင်ခံသည်။ ထိုနောက် ကစ္ပနဒီမြစ် အရှေ့ဘက်၌ [[ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့]]ကို တည်ထောင်စိုးစံသည်။ ထိုကမှ ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းဆက်ပြတ်နေသော ဓညဝတီမြို့ဟောင်းကို သိမ်းယူ၍ အုပ်ချုပ်သည်။ အဘိရာဇာမင်းမှစ၍ ရေတွက်သော်၊ ၃၃ ပါးမြောက် ဘိန္နကမင်းလက်ထက်တွင် တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်သဖြင့် တကောင်းပြည်ပျက်သည်။ ဘန္နိကမင်းနတ်ရွာစံသောအခါ၊ မိဖုရားနာဂဆိန်သည် နောက်လိုက်ဗိုလ်ပါတို့နှင့် ကျန်ရစ်၏။ တကောင်းကို ဒုတိယအကြိမ် တည်ထောင်သူကား အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဓဇရာဇာဆိုသူ သာကီဝင်မင်းဖြစ်၍၊ ထိုမင်းသည် ဘန္နမင်း၏မိဖုရား နာဂဆိန်နှင့်ဆုံဖက်၍ စိုးစံသည်။ ထိုမင်းမှစ၍ မင်းပေါင်း ၁၇ ပါး တကောင်းတွင် စိုးစံကြသည်။ ထိုသို့ဖြင့် တကောင်းတွင် မင်းပေါင်း ၅ဝ စိုးစံခဲ့ဘူးလေသည်။ တကောင်းပြည်ကို သင်းတွဲပြည်ဟုလည်းခေါ်ကြသေး၏။ တကောင်းကို စတင်တည်ထောင်သည့်အချိန်က မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ [[ပျူလူမျိုး]]၊ အနောက်ဘက်၌ [[ကမ်းယံလူမျိုး]]၊ မြောက်ဘက်၌ [[သက်လူမျိုး]]၊ [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]၊[[သံလွင်မြစ်|သံလွင်]]၊ [[စစ်တောင်းမြစ်|စစ်တောင်း]]မြစ်ဝှမ်းတို့၌ [[မွန်လူမျိုး]]များ နေထိုင်ကြသည်ဟု သမိုင်းဆရာတို့က ယူဆသည်။ ထိုအခါက [[ပြည်မြို့]]သည် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်ဟုလည်း မှတ်ယူကြသည်။ တကောင်းပြည်ကြီး၌ အဘိရာဇာ- သကျသာကီဝင်မင်းကြီးမှစ၍- သားတော် - ကံရာဇာငယ် သားတော် - ဇမ္ဗူဒီပရာဇာ သားတော် - သင်္ဃသရာဇာ သားတော် - ဝိပ္ပန္နရာဇာ သားတော် - ဒေဝတရာဇာ သားတော် - မုနိကရာဇာ သားတော် - နာဂရာဇာ သားတော် - ဣန္ဒရာဇာ သားတော် - သမုတိရာဇာ သားတော် - ဒေဝရာဇာ သားတော် - မဟိန္ဒရာဇာ သားတော် - ဝိမလိရာဇာ သားတော် - သီဟနုရာဇာ သားတော် - မင်္ဂနရာဇာ သားတော် - ကလိင်္ဂရာဇာ သားတော် - သင်းတွဲရာဇာ သားတော် - သီဟဠရာဇာ သားတော် - ဟံသရာဇာ သားတော် - ဝရရာဇာ သားတော် - အလောင်းရာဇာ သားတော် - ကောလကရာဇာ သားတော် - သူရိယရာဇာ သားတော် - သင်ကြီးရာဇာ သားတော် - တိုင်းချစ်ရာဇာ သားတော် - မဓုရာဇာ သားတော် - မင်းလှကြီးရာဇာ သားတော် - သံသုသီဟရာဇာ သားတော် - ဓနင်္ဂရာဇာ သားတော် - ဟိန္ဒရာဇာ သားတော် - မောရိယရာဇာ သားတော် - ဘိန္နကရာဇာ ၃၃-ယောက်သောမင်းတို့ တကောင်းပြည်၌ အစဥ◌်အတိုင်း မင်းပြုခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယအကြိမ် တကောင်းကို ပြန်လည်ထူထောင်သော မင်း ( ၁၇ )ဆက်မှာ- ၁။ သတိုးဇမ္ဗုဒီပဓဇရာဇာမင်း ၂။ သတိုးတိုင်းရမင်း ၃။ သတိုးရထားရမင်း ၄။ သတိုးတံခွန်ရမင်း ၅။ သတိုးလှံပျံရမင်း ၆။ သတိုးရွှေမင်း ၇။ သတိုးဂဠုန်ရမင်း ၈။ သတိုးနဂါးရမင်း ၉။ သတိုးနဂါးနိုင်မင်း ၁၀။ သတိုးရဟောလာမင်း ၁၁။ သတိုးပေါင်ရှည်မင်း ၁၂။ သတိုးကျောက်ရှည်မင်း ၁၃။ သတိုးဆင်လောက်မင်း ၁၄။ သတိုးဆင်ထိန်းမင်း ၁၅။ သတိုးတိုင်းချစ်မင်း ၁၆။ သတိုးမင်းကြီးမင်း ၁၇။ သတိုးမဟာရာဇာမင်း == ကိုးကား == {{reflist}} {{Myanmar-hist-stub}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ပျူခေတ်]] srqlsiyo3puvsb8uakh9h00obm8g6i5 1037040 1037039 2026-06-09T10:47:45Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1037040 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = တကောင်း နေပြည်တော် |conventional_long_name = Kingdom of Tagaung |common_name = Tagaung Kingdom |continent = အာရှတိုက် |region = အရှေ့တောင်အာရှ |country = မြန်မာနိုင်ငံ |era = Classical Antiquity |status = မြို့ပြနိုင်ငံ |event_start = တည်ထောင် |year_start = ၁ ရာစုခန့် |date_start = |event_end = ပျက်သုန်း |year_end = ၁၀၅၀ ခုနှစ်များခန့် |date_end = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = ပုဂံခေတ် |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |image_flag = |flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = Pyu Realm.png |symbol = |symbol_type = |image_map_caption = |capital = [[တကောင်းမြို့]] |common_languages = [[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] |religion = |government_type = သက်ဦးဆံပိုင် |leader1 = |year_leader1 = |leader2 = |year_leader2 = |leader3 = |year_leader3 = |leader4 = |year_leader4 = |leader5 = |year_leader5 = |currency = |legislature = }} '''တကောင်းမြို့ဟောင်း''' သို့မဟုတ် '''တကောင်းနန်းတော်ရာနယ်မြေ''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]]အတွင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသော ထင်ရှားသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် ပြုစုခဲ့သည့် ''[[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]'' ၌ တကောင်းကို ပထမဆုံး မြန်မာ့သက်ဦးဆံပိုင်မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် စတင်ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော [[အဘိရာဇာ]]သည် [[ဂေါတမ]]မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မမူမီ နှစ်ပေါင်း သုံးရာကျော်က [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ ပြောင်းရွှေ့ဝင်ရောက်လာကာ တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ ၁ (၂၀၀၃): ၁၅၃–၁၅၄။</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန တွေ့ရှိချက်များအရ တကောင်းသည် နန်းတွင်းရာဇဝင်လာ အိန္ဒိယအနွယ်ဝင် သာကီဝင်မင်းဆက်များ တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြို့ပြမဟုတ်ဘဲ၊ ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ|ပျူမြို့ပြနိုင်ငံ]] တစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်း လက်တွေ့ကျကျ သက်သေပြနေသည်။<ref name="MyintU">Myint-U, Thant (2006). ''The River of Lost Footsteps--Histories of Burma''. Farrar, Straus and Giroux. pp. 45–46.</ref> == ရာဇဝင်လာ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ခေတ်သစ်သမိုင်း ဝေဖန်ဆန်းစစ်ချက် == === ပထမတကောင်းမင်းဆက်နှင့် ရာဇဝင်လာဖြစ်စဉ် === မြန်မာ့သမိုင်းကျမ်းဂန်များနှင့် ''[[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]'' တို့၏ အဆိုအရ တကောင်းနေပြည်တော်ကို သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော [[အဘိရာဇာ]]မင်းက စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan"/> အဘိရာဇာမင်းတွင် သားတော်နှစ်ပါးရှိရာ သားငယ်ဖြစ်သော [[ကံရာဇာငယ်]]က တကောင်းထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး၊ သားကြီး[[ကံရာဇာကြီး]]မှာမူ အလုံးအရင်းနှင့် တကောင်းမှ ဧရာဝတီမြစ်အတိုင်း စုန်ဆင်းကာ၊ ချင်းတွင်းမြစ်ကို ဆန်တက်၍ ကလေးကျေးတောင်ညိုအရပ်၌ 'ရာဇဂြိုဟ်' အမည်ဖြင့် ခြောက်လ ဗိုလ်ဝင်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကစ္ဆပနဒီမြစ် (ယခု ကုလားတန်မြစ်) အရှေ့ဘက်၌ [[ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့]]ကို တည်ထောင်စိုးစံပြီးမှ ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းဆက်ပြတ်နေသော ဓညဝတီမြို့ဟောင်းကို သိမ်းယူအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များက ဆိုသည်။<ref name="Hmannan"/> အဘိရာဇာမင်းမှစ၍ ရေတွက်သော် ၃၃ ပါးမြောက်ဖြစ်သော ဘိန္နကမင်းလက်ထက်တွင် တရုတ် (ဝါ) မြောက်ဘက်မှ တစ်ပါးသောလူမျိုးများ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်သဖြင့် ပထမတကောင်းပြည် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref name="Phayre"/> ဘိန္နကမင်း နတ်ရွာစံသောအခါ မိဖုရားနာဂဆိန်သည် နောက်လိုက်ဗိုလ်ပါတို့နှင့်အတူ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan"/> === ဒုတိယတကောင်းမင်းဆက် === တကောင်းကို ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ထူထောင်သူမှာ အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှ လာသည်ဆိုသော သာကီဝင်မင်းမျိုး ဓဇရာဇာ (သတိုးဇမ္ဗုဒီပဓဇရာဇာ) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘိန္နကမင်း၏ မိဖုရားဟောင်း နာဂဆိန်နှင့် စုံဖက်၍ တကောင်းပြည်ကို ဆက်လက်စိုးစံခဲ့သည်။<ref name="Hmannan"/> ထိုဓဇရာဇာမင်းမှစ၍ နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သည့် သတိုးမဟာရာဇာမင်းအထိ မင်းပေါင်း ၁၇ ဆက် စိုးစံခဲ့သဖြင့်၊ ရာဇဝင်ကျမ်းများအလိုအရ တကောင်းတွင် ပထမနှင့် ဒုတိယမင်းဆက် စုစုပေါင်း မင်းပြား ၅၀ စိုးစံခဲ့ဖူးလေသည်။<ref name="ThanTun"/> ထို့ပြင် တကောင်းပြည်ကို 'သင်းတွဲပြည်' ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသေးသည်။<ref name="Hmannan"/> === ခေတ်သစ်သမိုင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန ရှုထောင့် === နန်းတွင်းရာဇဝင်များတွင် တကောင်းကို အိန္ဒိယမှ သာကီဝင်မင်းမျိုးများက ဂေါတမဗုဒ္ဓ ပွင့်တော်မမူမီကပင် လာရောက်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ရေးသားထားသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန တွေ့ရှိချက်များအရ ဤအဆိုမှာ လက်တွေ့မကျဘဲ ဒဏ္ဍာရီဆန်လှသည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="ThanTun"/><ref name="Lieberman"/> သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ရာဇဝင်ဆရာများသည် မြန်မာမင်းဆက်များကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ သာကီဝင်မျိုးရိုးနှင့် ဆက်စပ်ပေးခြင်းဖြင့် ထီးနန်းလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ပိုမိုမြင့်မြတ်စေရန် နိုင်ငံရေးအရ ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။<ref name="ThanTun"/> ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့ တကောင်းမြေပြင်ကို တူးဖော်ဆန်းစစ်ချက်များအရ တကောင်းသည် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုထက် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ|ပျူယဉ်ကျေးမှု]] ထွန်းကားခဲ့သည့် မြို့ပြတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Hudson"/> ထို့ကြောင့် တကောင်းကို တည်ထောင်သည့်အချိန်က မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ [[ပျူလူမျိုး]]၊ အနောက်ဘက်၌ [[ကမ်းယံလူမျိုး]]၊ မြောက်ဘက်၌ [[သက်လူမျိုး]] နှင့် အောက်မြစ်ဝှမ်းဒေသများ၌ [[မွန်လူမျိုး]] များ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟူသော သမိုင်းဆရာတို့၏ ယူဆချက်သည် ပိုမိုလက်တွေ့ကျပါသည်။<ref name="MyintU"/> အစောပိုင်းကာလက [[ပြည်မြို့]] (သရေခေတ္တရာအနီး) သည် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်ဟူသော အချက်သည်လည်း ဘူမိဗေဒနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name="Stargardt"/> သမိုင်းစစ်စစ်အရ တကောင်းသည် အိန္ဒိယမှဆင်းသက်လာသူများ တည်ထောင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းလာပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် အခြေချခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ပျူမျိုးနွယ်စုများ၏ မြောက်ဘက်အကျဆုံး ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ခံတပ်မြို့ပြနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်မှာ ပိုမိုလက်တွေ့ကျသော သမိုင်းအမှန်ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman"/><ref name="Hudson"/> == ရာဇဝင်လာ တကောင်းမင်းဆက်များ စာရင်း == === ပထမမင်းဆက် (၃၃ ဆက်) === ''မှန်နန်းရာဇဝင်'' အရ ပထမတကောင်းခေတ်တွင် စိုးစံခဲ့သော မင်း ၃၃ ပါး စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! အဆင့် !! မင်းအမည် !! အပြုအစုနှင့် မှတ်ချက် |- | ၁ || [[အဘိရာဇာ]]မင်း || သာကီဝင်မင်းမျိုး၊ တကောင်းကို စတင်တည်ထောင်သူ။ |- | ၂ || [[ကံရာဇာငယ်]] || အဘိရာဇာ၏ သားတော်ငယ်၊ ထီးနန်းဆက်ခံသူ။ |- | ၃ || ဇမ္ဗူဒီပရာဇာ || သားတော် |- | ၄ || သင်္ဃသရာဇာ || သားတော် |- | ၅ || ဝိပ္ပန္နရာဇာ || သားတော် |- | ၆ || ဒေဝတရာဇာ || သားတော် |- | ၇ || မုနိကရာဇာ || သားတော် |- | ၈ || နာဂရာဇာ || သားတော် |- | ၉ || ဣန္ဒရာဇာ || သားတော် |- | ၁၀ || သမုတိရာဇာ || သားတော် |- | ၁၁ || ဒေဝရာဇာ || သားတော် |- | ၁၂ || မဟိန္ဒရာဇာ || သားတော် |- | ၁adjusted_၁၃ || ဝိမလိရာဇာ || သားတော် |- | ၁၄ || သီဟနုရာဇာ || သားတော် |- | ၁၅ || မင်္ဂနရာဇာ || သားတော် |- | ၁၆ || ကလိင်္ဂရာဇာ || သားတော် |- | ၁၇ || သင်းတွဲရာဇာ || သားတော် |- | ၁၈ || သီဟဠရာဇာ || သားတော် |- | ၁၉ || ဟံသရာဇာ || သားတော် |- | ၂၀ || ဝရရာဇာ || သားတော် |- | ၂၁ || အလောင်းရာဇာ || သားတော် |- | ၂၂ || ကောလကရာဇာ || သားတော် |- | ၂၃ || သူရိယရာဇာ || သားတော် |- | ၂၄ || သင်ကြီးရာဇာ || သားတော် |- | ၂၅ || တိုင်းချစ်ရာဇာ || သားတော် |- | ၂၆ || မဓုရာဇာ || သားတော် |- | ၂၇ || မင်းလှကြီးရာဇာ || သားတော် |- | ၂၈ || သံသုသီဟရာဇာ || သားတော် |- | ၂၉ || ဓနင်္ဂရာဇာ || သားတော် |- | ၃၀ || ဟိန္ဒရာဇာ || သားတော် |- | ၃၁ || မောရိယရာဇာ || သားတော် |- | ၃၂ || ဘိန္နကရာဇာ || သားတော်၊ ၎င်းလက်ထက်တွင် ပထမတကောင်း ပျက်စီးသည်။ |} === ဒုတိယမင်းဆက် (၁၇ ဆက်) === တကောင်းပြည်ကို ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့သော မင်း ၁၇ ပါး စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! အဆင့် !! မင်းအမည် !! မှတ်ချက် |- | ၁ || သတိုးဇမ္ဗုဒီပဓဇရာဇာမင်း || ဒုတိယတကောင်းကို ပြန်လည်တည်ထောင်သူ။ |- | ၂ || သတိုးတိုင်းရမင်း || |- | ၃ || သတိုးရထားရမင်း || |- | ၄ || သတိုးတံခွန်ရမင်း || |- | ၅ || သတိုးလှံပျံရမင်း || |- | ၆ || သတိုးရွှေမင်း || |- | ၇ || သတိုးဂဠုန်ရမင်း || |- | ၈ || သတိုးနဂါးရမင်း || |- | ၉ || သတိုးနဂါးနိုင်မင်း || |- | ၁၀ || သတိုးရဟောလာမင်း || |- | ၁၁ || သတိုးပေါင်ရှည်မင်း || |- | ၁၂ || သတိုးကျောက်ရှည်မင်း || |- | ၁၃ || သတိုးဆင်လောက်မင်း || |- | ၁၄ || သတိုးဆင်ထိန်းမင်း || |- | ၁၅ || သတိုးတိုင်းချစ်မင်း || |- | ၁၆ || သတိုးမင်းကြီးမင်း || |- | ၁၇ || သတိုးမဟာရာဇာမင်း || ဒုတိယတကောင်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်း။ |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{Myanmar-hist-stub}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ပျူခေတ်]] lwnp1i1v9pgqmdtlsbj6hvfrxvclzy9 1037041 1037040 2026-06-09T10:49:50Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1037041 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = တကောင်း နေပြည်တော် |conventional_long_name = Kingdom of Tagaung |common_name = Tagaung Kingdom |continent = အာရှတိုက် |region = အရှေ့တောင်အာရှ |country = မြန်မာနိုင်ငံ |era = Classical Antiquity |status = မြို့ပြနိုင်ငံ |event_start = တည်ထောင် |year_start = ၁ ရာစုခန့် |date_start = |event_end = ပျက်သုန်း |year_end = ၁၀၅၀ ခုနှစ်များခန့် |date_end = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = ပုဂံခေတ် |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |image_flag = |flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = Pyu Realm.png |symbol = |symbol_type = |image_map_caption = |capital = [[တကောင်းမြို့]] |common_languages = [[ပျူဘာသာစကား|ပျူ]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] |religion = |government_type = သက်ဦးဆံပိုင် |leader1 = |year_leader1 = |leader2 = |year_leader2 = |leader3 = |year_leader3 = |leader4 = |year_leader4 = |leader5 = |year_leader5 = |currency = |legislature = }} '''တကောင်းမြို့ဟောင်း''' သို့မဟုတ် '''တကောင်းနန်းတော်ရာနယ်မြေ''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]]အတွင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသော ထင်ရှားသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် ပြုစုခဲ့သည့် ''[[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]'' ၌ တကောင်းကို ပထမဆုံး မြန်မာ့သက်ဦးဆံပိုင်မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် စတင်ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော [[အဘိရာဇာ]]သည် [[ဂေါတမ]]မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မမူမီ နှစ်ပေါင်း သုံးရာကျော်က [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ ပြောင်းရွှေ့ဝင်ရောက်လာကာ တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Hmannan">''မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ အတွဲ ၁ (၂၀၀၃): ၁၅၃–၁၅၄။</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန တွေ့ရှိချက်များအရ တကောင်းသည် နန်းတွင်းရာဇဝင်လာ အိန္ဒိယအနွယ်ဝင် သာကီဝင်မင်းဆက်များ တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြို့ပြမဟုတ်ဘဲ၊ ဒေသခံ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ|ပျူမြို့ပြနိုင်ငံ]] တစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်း လက်တွေ့ကျကျ သက်သေပြနေသည်။<ref name="MyintU">Myint-U, Thant (2006). ''The River of Lost Footsteps--Histories of Burma''. Farrar, Straus and Giroux. pp. 45–46.</ref> == ရာဇဝင်လာ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ခေတ်သစ်သမိုင်း ဝေဖန်ဆန်းစစ်ချက် == === ပထမတကောင်းမင်းဆက်နှင့် ရာဇဝင်လာဖြစ်စဉ် === မြန်မာ့သမိုင်းကျမ်းဂန်များနှင့် ''[[မှန်နန်း ရာဇဝင်]]'' တို့၏ အဆိုအရ တကောင်းနေပြည်တော်ကို သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော [[အဘိရာဇာ]]မင်းက စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan"/> အဘိရာဇာမင်းတွင် သားတော်နှစ်ပါးရှိရာ သားငယ်ဖြစ်သော [[ကံရာဇာငယ်]]က တကောင်းထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး၊ သားကြီး[[ကံရာဇာကြီး]]မှာမူ အလုံးအရင်းနှင့် တကောင်းမှ ဧရာဝတီမြစ်အတိုင်း စုန်ဆင်းကာ၊ ချင်းတွင်းမြစ်ကို ဆန်တက်၍ ကလေးကျေးတောင်ညိုအရပ်၌ 'ရာဇဂြိုဟ်' အမည်ဖြင့် ခြောက်လ ဗိုလ်ဝင်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကစ္ဆပနဒီမြစ် (ယခု ကုလားတန်မြစ်) အရှေ့ဘက်၌ [[ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့]]ကို တည်ထောင်စိုးစံပြီးမှ ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းဆက်ပြတ်နေသော ဓညဝတီမြို့ဟောင်းကို သိမ်းယူအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များက ဆိုသည်။<ref name="Hmannan"/> အဘိရာဇာမင်းမှစ၍ ရေတွက်သော် ၃၃ ပါးမြောက်ဖြစ်သော ဘိန္နကမင်းလက်ထက်တွင် တရုတ် (ဝါ) မြောက်ဘက်မှ တစ်ပါးသောလူမျိုးများ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်သဖြင့် ပထမတကောင်းပြည် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref name="Phayre"/> ဘိန္နကမင်း နတ်ရွာစံသောအခါ မိဖုရားနာဂဆိန်သည် နောက်လိုက်ဗိုလ်ပါတို့နှင့်အတူ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။<ref name="Hmannan"/> === ဒုတိယတကောင်းမင်းဆက် === တကောင်းကို ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ထူထောင်သူမှာ အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှ လာသည်ဆိုသော သာကီဝင်မင်းမျိုး ဓဇရာဇာ (သတိုးဇမ္ဗုဒီပဓဇရာဇာ) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘိန္နကမင်း၏ မိဖုရားဟောင်း နာဂဆိန်နှင့် စုံဖက်၍ တကောင်းပြည်ကို ဆက်လက်စိုးစံခဲ့သည်။<ref name="Hmannan"/> ထိုဓဇရာဇာမင်းမှစ၍ နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သည့် သတိုးမဟာရာဇာမင်းအထိ မင်းပေါင်း ၁၇ ဆက် စိုးစံခဲ့သဖြင့်၊ ရာဇဝင်ကျမ်းများအလိုအရ တကောင်းတွင် ပထမနှင့် ဒုတိယမင်းဆက် စုစုပေါင်း မင်းပြား ၅၀ စိုးစံခဲ့ဖူးလေသည်။<ref name="ThanTun"/> ထို့ပြင် တကောင်းပြည်ကို 'သင်းတွဲပြည်' ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသေးသည်။<ref name="Hmannan"/> === ခေတ်သစ်သမိုင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန ရှုထောင့် === နန်းတွင်းရာဇဝင်များတွင် တကောင်းကို အိန္ဒိယမှ သာကီဝင်မင်းမျိုးများက ဂေါတမဗုဒ္ဓ ပွင့်တော်မမူမီကပင် လာရောက်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ရေးသားထားသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန တွေ့ရှိချက်များအရ ဤအဆိုမှာ လက်တွေ့မကျဘဲ ဒဏ္ဍာရီဆန်လှသည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="ThanTun"/><ref name="Lieberman"/> သမိုင်းပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] က ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ရာဇဝင်ဆရာများသည် မြန်မာမင်းဆက်များကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ သာကီဝင်မျိုးရိုးနှင့် ဆက်စပ်ပေးခြင်းဖြင့် ထီးနန်းလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ပိုမိုမြင့်မြတ်စေရန် နိုင်ငံရေးအရ ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။<ref name="ThanTun"/> ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့ တကောင်းမြေပြင်ကို တူးဖော်ဆန်းစစ်ချက်များအရ တကောင်းသည် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုထက် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ|ပျူယဉ်ကျေးမှု]] ထွန်းကားခဲ့သည့် မြို့ပြတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Hudson"/> ထို့ကြောင့် တကောင်းကို တည်ထောင်သည့်အချိန်က မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ [[ပျူလူမျိုး]]၊ အနောက်ဘက်၌ [[ကမ်းယံလူမျိုး]]၊ မြောက်ဘက်၌ [[သက်လူမျိုး]] နှင့် အောက်မြစ်ဝှမ်းဒေသများ၌ [[မွန်လူမျိုး]] များ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟူသော သမိုင်းဆရာတို့၏ ယူဆချက်သည် ပိုမိုလက်တွေ့ကျပါသည်။<ref name="MyintU"/> အစောပိုင်းကာလက [[ပြည်မြို့]] (သရေခေတ္တရာအနီး) သည် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်ဟူသော အချက်သည်လည်း ဘူမိဗေဒနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name="Stargardt"/> သမိုင်းစစ်စစ်အရ တကောင်းသည် အိန္ဒိယမှဆင်းသက်လာသူများ တည်ထောင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းလာပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် အခြေချခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ပျူမျိုးနွယ်စုများ၏ မြောက်ဘက်အကျဆုံး ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ခံတပ်မြို့ပြနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်မှာ ပိုမိုလက်တွေ့ကျသော သမိုင်းအမှန်ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman"/><ref name="Hudson"/> == ရာဇဝင်လာ တကောင်းမင်းဆက်များ စာရင်း == === ပထမမင်းဆက် (၃၃ ဆက်) === ''မှန်နန်းရာဇဝင်'' အရ ပထမတကောင်းခေတ်တွင် စိုးစံခဲ့သော မင်း ၃၃ ပါး စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! အဆင့် !! မင်းအမည် !! အပြုအစုနှင့် မှတ်ချက် |- | ၁ || [[အဘိရာဇာ]]မင်း || သာကီဝင်မင်းမျိုး၊ တကောင်းကို စတင်တည်ထောင်သူ။ |- | ၂ || [[ကံရာဇာငယ်]] || အဘိရာဇာ၏ သားတော်ငယ်၊ ထီးနန်းဆက်ခံသူ။ |- | ၃ || ဇမ္ဗူဒီပရာဇာ || သားတော် |- | ၄ || သင်္ဃသရာဇာ || သားတော် |- | ၅ || ဝိပ္ပန္နရာဇာ || သားတော် |- | ၆ || ဒေဝတရာဇာ || သားတော် |- | ၇ || မုနိကရာဇာ || သားတော် |- | ၈ || နာဂရာဇာ || သားတော် |- | ၉ || ဣန္ဒရာဇာ || သားတော် |- | ၁၀ || သမုတိရာဇာ || သားတော် |- | ၁၁ || ဒေဝရာဇာ || သားတော် |- | ၁၂ || မဟိန္ဒရာဇာ || သားတော် |- | ၁adjusted_၁၃ || ဝိမလိရာဇာ || သားတော် |- | ၁၄ || သီဟနုရာဇာ || သားတော် |- | ၁၅ || မင်္ဂနရာဇာ || သားတော် |- | ၁၆ || ကလိင်္ဂရာဇာ || သားတော် |- | ၁၇ || သင်းတွဲရာဇာ || သားတော် |- | ၁၈ || သီဟဠရာဇာ || သားတော် |- | ၁၉ || ဟံသရာဇာ || သားတော် |- | ၂၀ || ဝရရာဇာ || သားတော် |- | ၂၁ || အလောင်းရာဇာ || သားတော် |- | ၂၂ || ကောလကရာဇာ || သားတော် |- | ၂၃ || သူရိယရာဇာ || သားတော် |- | ၂၄ || သင်ကြီးရာဇာ || သားတော် |- | ၂၅ || တိုင်းချစ်ရာဇာ || သားတော် |- | ၂၆ || မဓုရာဇာ || သားတော် |- | ၂၇ || မင်းလှကြီးရာဇာ || သားတော် |- | ၂၈ || သံသုသီဟရာဇာ || သားတော် |- | ၂၉ || ဓနင်္ဂရာဇာ || သားတော် |- | ၃၀ || ဟိန္ဒရာဇာ || သားတော် |- | ၃၁ || မောရိယရာဇာ || သားတော် |- | ၃၂ || ဘိန္နကရာဇာ || သားတော်၊ ၎င်းလက်ထက်တွင် ပထမတကောင်း ပျက်စီးသည်။ |} === ဒုတိယမင်းဆက် (၁၇ ဆက်) === တကောင်းပြည်ကို ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့သော မင်း ၁၇ ပါး စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Hmannan"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! အဆင့် !! မင်းအမည် !! မှတ်ချက် |- | ၁ || သတိုးဇမ္ဗုဒီပဓဇရာဇာမင်း || ဒုတိယတကောင်းကို ပြန်လည်တည်ထောင်သူ။ |- | ၂ || သတိုးတိုင်းရမင်း || |- | ၃ || သတိုးရထားရမင်း || |- | ၄ || သတိုးတံခွန်ရမင်း || |- | ၅ || သတိုးလှံပျံရမင်း || |- | ၆ || သတိုးရွှေမင်း || |- | ၇ || သတိုးဂဠုန်ရမင်း || |- | ၈ || သတိုးနဂါးရမင်း || |- | ၉ || သတိုးနဂါးနိုင်မင်း || |- | ၁၀ || သတိုးရဟောလာမင်း || |- | ၁၁ || သတိုးပေါင်ရှည်မင်း || |- | ၁၂ || သတိုးကျောက်ရှည်မင်း || |- | ၁၃ || သတိုးဆင်လောက်မင်း || |- | ၁၄ || သတိုးဆင်ထိန်းမင်း || |- | ၁၅ || သတိုးတိုင်းချစ်မင်း || |- | ၁၆ || သတိုးမင်းကြီးမင်း || |- | ၁၇ || သတိုးမဟာရာဇာမင်း || ဒုတိယတကောင်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်း။ |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{Myanmar-hist-stub}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ပျူခေတ်]] mfvmp3mrrbx684xodkv78qdcg4pxgzl 0 74869 1036917 1025111 2026-06-09T00:30:21Z ~2026-34002-72 144089 /* ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်များစာရင်း (၁၉၄၇–လက်ရှိ) */ 1036917 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = မြို့တော်ဝန် | body = ရန်ကုန်မြို့တော် | native_name = | flag = | flagsize = | flagborder = | flagcaption = | insignia = | insigniasize = | insigniacaption = | image = | imagesize = | alt = | incumbent = [[မျိုးမြင့်အောင်]] | incumbentsince = ၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ | style = His/Her Excellency | member_of = [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]] | reports_to = | residence = | nominator = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၏ ဝန်ကြီးချုပ် | appointer = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတ]] | appointer_qualified = | termlength = ၅ နှစ် | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | formation = | first = | last = | abolished = | succession = | abbreviation = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = }} '''ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်'''သည် [[ရန်ကုန်မြို့]]ကို အုပ်ချုပ်ရသော အဓိကအစိုးရအဖွဲ့၏ ဦးဆောင်သူဖြစ်သည်။ မြို့တော်ဝန်သည် မြို့တော်ဝန်ရာထူးနှင့်အတူ [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]]၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ပါ တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.ibiblio.org/obl/docs4/SLORC_Law_No._11-90.pdf|title=The City of Yangon Development Law|date=14 May 1990|publisher=The State Law and Order Restoration Council |accessdate=15 November 2016}}</ref> == သမိုင်း == ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်နှင့် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ၁၈၇၄ ခုနှစ် အက်ဥပဒေ၊ အပိုဒ် ၇ အရ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ စည်ပင်သာယာကော်မတီအမိန့်ပြန်တမ်းကို ၁၀၉၀ ဗမာအက်ဥပဒေအရ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ၁၉၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ရန်ကုန်မြို့တော်မြူနီစပါယ်အက်ဥပဒေအရ အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။<ref name=msk-11-271>Myanma Swezon Kyan Vol. 11 1970: 271</ref> == ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်များစာရင်း (၁၉၄၇–လက်ရှိ) == အောက်ပါစာရင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလနှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် နောက်ပိုင်း ခေတ်အဆက်ဆက် ရန်ကုန်မြို့တော်အား စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကြသည့် မြို့တော်ဝန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုခဲ့သော အမည်နာမဖြစ်သော '''ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်ကော်ပိုရေးရှင်း'''ကို ၁၉၆၉ ခုနှစ်တိုင်အောင် အစဉ်အဆက်အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ်နောက်တွင် '''ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်ကော်မတီ'''၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် '''ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့'''၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ]] အဖြစ် ယနေ့တိုင် သုံးစွဲလျက်ရှိသည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; font-size:90%;" ! rowspan="2" style="background:#4A7CAC; color:white;" | စဉ် ! rowspan="2" style="background:#4A7CAC; color:white; width:20%;" | အမည် ! colspan="3" style="background:#4A7CAC; color:white;" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" style="background:#4A7CAC; color:white; width:25%;" | နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! style="background:#4A7CAC; color:white; width:15%;" | စတင်ရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white; width:15%;" | ပြီးဆုံးရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white; width:15%;" | သက်တမ်း |- ! colspan="6" style="background:#DCDCDC; color:black;" | လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးနှင့် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ် (၁၉၄၇–၁၉၆၂) |- | ၁ || ဦးထွန်းအုန် || ၁၉၄၇ || ၁၉၄၉ || || |- | ၂ || ဦးထွန်းတင် || ၁၉၄၉ || ၁၉၅၀ || || |- | ၃ || ဦးသိမ်းမောင် || ၁၉၅၀ || ၁၉၅၁ || || |- | ၄ || ဦးဘစိုး || ၁၉၅၁ || ၁၉၅၂ || || |- | ၅ || ဦးထွန်းတင် || ၁၉၅၂ || ၁၉၅၃ || || |- | ၆ || ဦးထွန်း || ၁၉၅၃ || ၁၉၅၄ || || |- | ၇ || [[ဘညွန့်|ဦးဘညွန့်]] || ၁၉၅၄ || ၁၉၅၅ || || |- | ၈ || ဦးစိန်ဖေ || ၁၉၅၅ || ၁၉၅၆ || || |- | ၉ || ဦးမောင်မောင် || ၁၉၅၆ || ၁၉၅၇ || || |- | ၁၀ || ဦးလှမောင် || ၁၉၅၇ || - || || |- | ၁၁ || ဦးလှမောင် || ၁၉၅၇ || ၁၉၅၉ || || |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၁၂}} | ဗိုလ်မှူးကြီးထွန်းစိန် | ၁၉၅၈ | ၁၉၆၀ | | [[တပ်မတော်]] |- | ၁၃ || ဦးကျော်မင်း || ၁၉၆၀ || ၁၉၆၃ || || |- ! colspan="6" style="background:#DCDCDC; color:black;" | တော်လှန်ရေးကောင်စီခေတ် (၁၉၆၂–၁၉၇၄) |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၁၄}} | ဗိုလ်မှူးကြီးလှဘုန်း | ၁၉၆၃ | ၁၉၆၉ | | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၁၅}} | ဗိုလ်မှူးကြီးမျိုးအောင် | ၁၉၆၉ | ၁၉၇၂ | | [[တပ်မတော်]] |- | ၁၆ || ဦးသိန်းဝင်း || ၁၉၇၂ || ၁၉၇၇ || || |- ! colspan="6" style="background:#DCDCDC; color:black;" | ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၄–၁၉၈၈) |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၁၇}} | ဦးသိန်းအောင် | ၁၉၇၇ | ၁၉၇၈ | | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၁၈}} | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးကျော်မြင့် | ၁၉၇၈ | ၁၉၈၅ | | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၁၉}} | ဦးကျော်သိန်း | ၁၉၈၅ | - | | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၂၀}} | [[တင်ဖေ|ဦးတင်ဖေ]] | ၁ ဧပြီ ၁၉၈၅ | ၁၅ ဩဂုတ် ၁၉၈၆ | {{Age in years and days|1985|4|1|1986|8|15}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၂၁}} | ဦးကြည်ညွန့် | ၁၆ ဩဂုတ် ၁၉၈၆ | ၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၆ | {{Age in years and days|1986|8|16|1986|12|30}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၂၂}} | [[အောင်ခင် (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးအောင်ခင်]] | ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၆ | ၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၈ | {{Age in years and days|1986|12|31|1988|11|10}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! colspan="6" style="background:#DCDCDC; color:black;" | ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် (နဝတ/နအဖ ခေတ်) (၁၉၈၈–၂၀၁၁) |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၂၃}} | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးပန်းအောင် | ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၈ | ၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၈ | {{Age in years and days|1988|11|12|1988|12|6}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၂၄}} | [[ကိုလေး (ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်)|ဦးကိုလေး]] | ၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၈ | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | {{Age in years and days|1988|12|7|2003|8|25}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၂၅}} | [[အောင်သိန်းလင်း|ဦးအောင်သိန်းလင်း]] | ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | ၃၁ မတ် ၂၀၁၁ | {{Age in years and days|2003|8|26|2011|3|31}} | [[တပ်မတော်]] |- ! colspan="6" style="background:#DCDCDC; color:black;" | ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၂၀၁၁–လက်ရှိ) |- ! style="background:{{party color|Union Solidarity and Development Party}};" | {{color|white|၂၆}} | [[လှမြင့် (ဗိုလ်မှူးချုပ်)|ဦးလှမြင့်]] | ၁ ဧပြီ ၂၀၁၁ | ၃၁ မတ် ၂၀၁၆ | {{Age in years and days|2011|4|1|2016|3|31}} | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Independent}};" | {{color|black|၂၇}} | [[မောင်မောင်စိုး|ဦးမောင်မောင်စိုး]] | ၁ ဧပြီ ၂၀၁၆ | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ | {{Age in years and days|2016|4|1|2021|1|31}} | တစ်သီးပုဂ္ဂလ |- ! style="background:{{party color|Independent}};" | {{color|black|၂၈}} | [[ဗိုလ်ဌေး|ဦးဗိုလ်ဌေး]] | ၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{Age in years and days|2021|2|11|2026|4|10}} | အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ |- ! style="background:{{party color|Independent}};" | {{color|black|၂၉}} | [[မျိုးမြင့်အောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]] | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | လက်ရှိ | {{Age in years and days|2026|4|10}} | ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ |} == ကိုလိုနီခေတ် ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်ဥက္ကဋ္ဌများ == ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျ ဒဂုံမြို့ကိုသိမ်းပြီး ရန်ကုန်ဟု သမုတ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ]] အပြီး ၁၈၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့နောက်ပိုင်း ၁၈၇၄ ခုနှစ်ကစ၍ သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်ခံရသည့် ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်ဥက္ကဋ္ဌများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ငြိမ်းချမ်း |first=K. |date=2017-06-11 |title=ရန္ကုန္သမိုင္း သမိုင္းထဲက ရန္ကုန္ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2017/06/11/136392.html |access-date=2026-04-11 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ '''ရန်ကုန်မြူနီစီပါယ်ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌများ (၁၈၇၄–၁၉၀၆)''' ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စဉ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | အမည် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စတင်ရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ပြီးဆုံးရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | မှတ်ချက် |- | ၁ || Capt. R. C. Evanson || ၁-၈-၁၉၇၄|| ၄-၄-၁၈၇၅ || |- | ၂ || L Mciver || ၅-၄-၁၈၇၅ || ၁၉-၆-၁၈၇၆ || |- | ၃ || Mr. J. M. Macrea || ၂၀-၆-၁၈၇၆ || ၁၈-၁၂-၁၈၇၆ || |- | ၄ || Capt. C. H. E. Adamson || ၁၁-၂-၁၈၇၇ || ၁၁-၉-၁၈၈၁ || |- | ၅ || Major M. C. Poole Mr. Mciver || ၁၁-၉-၁၈၈၁ || ၂၂-၃-၁၈၈၂ || |- | ၆ || K. G. Burne || ၂၃-၃-၁၈၈၂ || ၂၇-၆-၁၈၈၂ || |- | ၇ || Major M. C. Poole || ၂၈-၆-၁၈၈၂ || ၂၁-၂-၁၈၈၃ || |- | ၈ || S.Hare || ၂၂-၂-၁၈၈၃ || ၁၁-၇-၁၈၈၃ || |- | ၉ || Lt. Col. H. R. Spearman || ၁၂-၇-၁၈၈၃ || ၁၁-၁-၁၈၈၄ || |- | ၁၀ || Capt. C. H. E. Adamson || ၁၂-၁-၁၈၈၄ || ၇-၁၂-၁၈၈၅ || |- | ၁၁ || J.Thompson || ၈-၁၂-၁၈၈၅ || ၁၁-၁-၁၈၈၆ || |- | ၁၂ || Lt. Col. H. R. Spearman || ၁၂-၁-၁၈၈၆ || ၂၉-၂-၁၈၈၈ || |- | ၁၃ || D.Norton || ၁-၃-၁၈၈၈ || ၇-၂-၁၈၉၁ || |- | ၁၄ || Major R. C. Temple || ၁၈-၂-၁၈၉၁ || ၈-၈-၁၈၉၂ || |- | ၁၅ || J.M.Macrea || ၉-၈-၁၈၉၂ || ၂၃-၁၂-၁၈၉၂ || |- | ၁၆ || Major R. C. Temple || ၂၄-၁၂-၁၈၉၂ || ၁၈-၁၂-၁၈၉၃ || |- | ၁၇ || G. M. S. Carter || ၁၉-၁၂-၁၈၉၃ || ၁၈-၁-၁၈၉၄ || |- | ၁၈ || Major R. C. Temple || ၁၉-၁-၁၈၉၄ || ၃-၃-၁၈၉၄ || |- | ၁၉ || W. T. Hall || ၄-၃-၁၈၉၄ || ၁၈-၇-၁၈၉၅ || |- | ၂၀ || Lt. Col. C. A. Cresswell || ၁၉-၇-၁၈၉၅ || ၃၀-၁၂-၁၈၉၅ || |- | ၂၁ || W. T. Hall || ၃၁-၁၂-၁၈၉၅ || ၁၀-၄-၁၈၉၆ || |- | ၂၂ || H. L. Eales || ၁၁-၄-၁၈၉၆ || ၁၃-၁၂-၁၈၉၆ || |- | ၂၃ || W. T. Hall || ၁၄-၁၂-၁၈၉၆ || ၁၂-၄-၁၈၉၇ || |- | ၂၄ || H. L. Eales || ၁၃-၄-၁၈၉၇ || ၃၀-၃-၁၈၉၉ || |- | ၂၅ || H. L. Tilly || ၃၁-၃-၁၈၉၉ || ၂၂-၇-၁၈၉၉ || |- | ၂၆ || H. L. Eales || ၂၃-၇-၁၈၉၉ || ၉-၈-၁၈၉၉ || |- | ၂၇ || Mr. W. H. A. St. John Leeds || ၁၀-၈-၁၈၉၉ || ၂၈-၅-၁၉၀၃ || |- | ၂၈ || M. Laurie || ၂၉-၅-၁၉၀၃ || ၁၉-၉-၁၉၀၃ || |- | ၂၉ || W. H. A. St. John Leeds || ၂၀-၉-၁၉၀၃ || ၂၂-၃-၁၉၀၄ || |- | ၃၀ || M. Laurie || ၂၃-၃-၁၉၀၄ || ၁၅-၃-၁၉၀၆ || |- | ၃၁ || G.W .Dawson || ၁၆-၃-၁၉၀၆ || ၁၅-၉-၁၉၀၆ || |- | ၃၂ || M. Laurie || ၁၆-၉-၁၉၀၆ || ၁၀-၅-၁၉၁၀ || |- | ၃၃ || G.W .Dawson || ၁၇-၅-၁၉၁၀ || ၂၅-၁-၁၉၁၁ || |- | ၃၄ || W.H.L Cabell || ၄-၂-၁၉၁၁ || ၁၈-၃-၁၉၁၃ || |- | ၃၅ || Gavin Scott || ၁၉-၃-၁၉၁၃ || ၁-၁၂-၁၉၁၃ || |- | ၃၆ || W.H.L Cabell || ၂-၁၂-၁၉၁၃ || ၈-၁-၁၉၁၇ || |- | ၃၇ || Gavin Scott || ၉-၁-၁၉၁၇ || ၃၁-၃-၁၉၂၀ || |- | ၃၈ || J.E Houldey || ၁-၄-၁၉၂၀ || ၃၁-၃-၁၉၂၁ || |- | ၃၉ ||Gavin Scott || ၃၁-၃-၁၉၂၁ || ၂၀-၁၂-၁၉၂၂ || |} {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ '''ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်ကော်ပိုရေးရှင်းအဖြစ်ပြောင်းလဲ၊ မြူနီစီပယ်မင်းကြီးနှင့် ဥက္ကဋ္ဌများစာရင်း (၁၉၂၁–၁၉၃၃)''' ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စဉ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | အမည် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စတင်ရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ပြီးဆုံးရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ရာထူး / မှတ်ချက် |- | ၄၀ || Gavin Scott || ၁-၄-၁၉၂၁ || ၁၆-၃-၁၉၂၃ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၄၁ || P. P. Ginwala || ၂၁-၁၂-၁၉၂၂ || ၃-၇-၁၉၂၃ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၄၂ || C. C. Cameron || ၁၈-၃-၁၉၂၃ || ၁၆-၅-၁၉၂၃ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၄၃ || Dr. Alan M. Murray || ၄-၇-၁၉၂၃ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၃ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၄၄ || Gavin Scott || ၁၇-၅-၁၉၂၃ || ၁၂-၃-၁၉၂၅ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၄၅ | ဒေါက်တာဘရင် || ၈-၁-၁၉၂၄ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၄ || ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၄၆ | ဦးဆက် || ၁၃-၃-၁၉၂၅ || ၂၁-၁၂-၁၉၂၅ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၄၇ || L. Ah Rain || ၆-၁-၁၉၂၅ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၅ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၄၈ || Gavin Scott || ၂၂-၁၂-၁၉၂၅ || ၁၈-၁-၁၉၂၉ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၄၉ || E. M. Patail || ၅-၁-၁၉၂၆ || ၂၁-၁၂-၁၉၂၆ || ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၅၀ | ဦးဆက် || ၁၉-၁-၁၉၂၉ || ၁၄-၁၀-၁၉၂၉ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၅၁ || C. H. Campagnac || ၄-၁-၁၉၂၇ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၇ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၅၂ || Gavin Scott || ၁၅-၁၀-၁၉၂၉ || ၁၄-၁၁-၁၉၃၀ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၅၃ | ဦးမောင်မောင်အုန်းခိုင် || ၆-၁-၁၉၂၈ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၈ || ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၅၄ | ဦးဆက် || ၁၅-၄-၁၉၃၀ || ၇-၃-၁၉၃၃ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၅၅ || M. M. Rafi || ၈-၁-၁၉၂၉ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၉ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၅၆ || C. C. Cameron || ၈-၃-၁၉၃၃ || ၁၅-၅-၁၉၃၃ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |} {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ '''ဥက္ကဋ္ဌနှင့် မြူနီစီပယ်မင်းကြီးများ စာရင်း''' ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စဉ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | အမည် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စတင်ရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ပြီးဆုံးရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ရာထူး |- | ၅၇ || Capt. R. B. Rushall || ၇-၁-၁၉၃၀ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၀ || ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၅၈ | ဦးဆက် || ၁၅-၅-၁၉၃၃ || ၂၂-၄-၁၉၃၅ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၅၉ | ဦးသိန်းမောင် || ၆-၁-၁၉၃၁ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၁ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၆၀ || Mr. C. C. Cameron || ၂၃-၄-၁၉၃၅ || ၆-၁၂-၁၉၃၅ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၆၁ | ဦးပေါ်ထွန်း || ၅-၁-၁၉၃၂ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၂ || ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၆၂ | ဦးဆက် || ၇-၁၂-၁၉၃၅ || -|| မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၆၃ || Dr. R. S. Dugal || ၆-၁-၁၉၃၃ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၃ || ဥက္ကဋ္ဌ |} {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ '''ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်အဖြစ် စတင်သုံးနှုန်းခဲ့သည့် စာရင်း (၁၉၃၄–၁၉၄၇)''' ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စဉ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | အမည် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စတင်နှစ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ပြီးဆုံးနှစ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | မှတ်ချက် |- | ၆၄ || Mr. J. K. Munshi || ၉-၁-၁၉၃၄ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၄ || ပထမဆုံး မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၆၅ | ဦးကျော်ဇံ || ၈-၄-၁၉၃၅ || ၈-၁-၁၉၃၅ || မြို့တော်ဝန် |- | ၆၆ || Mr. M. M. Rafi || ၇-၁-၁၉၃၆ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၆ || မြို့တော်ဝန် |- | ၆၇ || Dr. Alan Murray || ၅-၁-၁၉၃၇ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၇ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၆၈ | ဦးဘကလေး || ၄-၁-၁၉၃၈ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၈ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၆၉ | ဦးဘဝင်း || ၁၉၃၉ || ၁၉၄၀ || မြို့တော်ဝန် |- | ၇၀ || Mr. M. Aawzan || ၁၉၄၀ || ၁၉၄၁ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၇၁ | ဦးသင်းမောင် || ၁၉၄၁ || ၁၉၄၂ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၇၂ | ဦးဆက် || ၁၉၄၂ || ၁၉၄၃ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၇၃ | ဦးကျော်ဇံ || ၁၉၄၄ || ၁၉၄၅ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၇၄ | ဦးစိုးညွန့် || ၁၉၄၅ || ၁၉၄၇ || မြို့တော်ဝန် |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်များ]] pzmg1qbueexsnp3fejr8q1y92o96o1e 1036943 1036917 2026-06-09T03:33:58Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-34002-72|~2026-34002-72]] ([[User talk:~2026-34002-72|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1036917|1036917]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1036943 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = မြို့တော်ဝန် | body = ရန်ကုန်မြို့တော် | native_name = | flag = | flagsize = | flagborder = | flagcaption = | insignia = | insigniasize = | insigniacaption = | image = | imagesize = | alt = | incumbent = [[မျိုးမြင့်အောင်]] | incumbentsince = ၁၀ ​ဧပြီ ၂၀၂၆ | style = His/Her Excellency | member_of = [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]] | reports_to = | residence = | nominator = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၏ ဝန်ကြီးချုပ် | appointer = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတ]] | appointer_qualified = | termlength = ၅ နှစ် | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | formation = | first = | last = | abolished = | succession = | abbreviation = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = }} '''ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်'''သည် [[ရန်ကုန်မြို့]]ကို အုပ်ချုပ်ရသော အဓိကအစိုးရအဖွဲ့၏ ဦးဆောင်သူဖြစ်သည်။ မြို့တော်ဝန်သည် မြို့တော်ဝန်ရာထူးနှင့်အတူ [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]]၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ပါ တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.ibiblio.org/obl/docs4/SLORC_Law_No._11-90.pdf|title=The City of Yangon Development Law|date=14 May 1990|publisher=The State Law and Order Restoration Council |accessdate=15 November 2016}}</ref> == သမိုင်း == ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်နှင့် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ၁၈၇၄ ခုနှစ် အက်ဥပဒေ၊ အပိုဒ် ၇ အရ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ စည်ပင်သာယာကော်မတီအမိန့်ပြန်တမ်းကို ၁၀၉၀ ဗမာအက်ဥပဒေအရ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ၁၉၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ရန်ကုန်မြို့တော်မြူနီစပါယ်အက်ဥပဒေအရ အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။<ref name=msk-11-271>Myanma Swezon Kyan Vol. 11 1970: 271</ref> == ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်များစာရင်း (၁၉၄၇–လက်ရှိ) == အောက်ပါစာရင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလနှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် နောက်ပိုင်း ခေတ်အဆက်ဆက် ရန်ကုန်မြို့တော်အား စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကြသည့် မြို့တော်ဝန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုခဲ့သော အမည်နာမဖြစ်သော '''ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်ကော်ပိုရေးရှင်း'''ကို ၁၉၆၉ ခုနှစ်တိုင်အောင် အစဉ်အဆက်အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ်နောက်တွင် '''ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်ကော်မတီ'''၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် '''ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့'''၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ]] အဖြစ် ယနေ့တိုင် သုံးစွဲလျက်ရှိသည်။ {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; font-size:90%;" ! rowspan="2" style="background:#4A7CAC; color:white;" | စဉ် ! rowspan="2" style="background:#4A7CAC; color:white; width:20%;" | အမည် ! colspan="3" style="background:#4A7CAC; color:white;" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" style="background:#4A7CAC; color:white; width:25%;" | နိုင်ငံရေးပါတီ |- ! style="background:#4A7CAC; color:white; width:15%;" | စတင်ရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white; width:15%;" | ပြီးဆုံးရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white; width:15%;" | သက်တမ်း |- ! colspan="6" style="background:#DCDCDC; color:black;" | လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးနှင့် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ် (၁၉၄၇–၁၉၆၂) |- | ၁ || ဦးထွန်းအုန် || ၁၉၄၇ || ၁၉၄၉ || || |- | ၂ || ဦးထွန်းတင် || ၁၉၄၉ || ၁၉၅၀ || || |- | ၃ || ဦးသိမ်းမောင် || ၁၉၅၀ || ၁၉၅၁ || || |- | ၄ || ဦးဘစိုး || ၁၉၅၁ || ၁၉၅၂ || || |- | ၅ || ဦးထွန်းတင် || ၁၉၅၂ || ၁၉၅၃ || || |- | ၆ || ဦးထွန်း || ၁၉၅၃ || ၁၉၅၄ || || |- | ၇ || [[ဘညွန့်|ဦးဘညွန့်]] || ၁၉၅၄ || ၁၉၅၅ || || |- | ၈ || ဦးစိန်ဖေ || ၁၉၅၅ || ၁၉၅၆ || || |- | ၉ || ဦးမောင်မောင် || ၁၉၅၆ || ၁၉၅၇ || || |- | ၁၀ || ဦးလှမောင် || ၁၉၅၇ || - || || |- | ၁၁ || ဦးလှမောင် || ၁၉၅၇ || ၁၉၅၉ || || |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၁၂}} | ဗိုလ်မှူးကြီးထွန်းစိန် | ၁၉၅၈ | ၁၉၆၀ | | [[တပ်မတော်]] |- | ၁၃ || ဦးကျော်မင်း || ၁၉၆၀ || ၁၉၆၃ || || |- ! colspan="6" style="background:#DCDCDC; color:black;" | တော်လှန်ရေးကောင်စီခေတ် (၁၉၆၂–၁၉၇၄) |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၁၄}} | ဗိုလ်မှူးကြီးလှဘုန်း | ၁၉၆၃ | ၁၉၆၉ | | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၁၅}} | ဗိုလ်မှူးကြီးမျိုးအောင် | ၁၉၆၉ | ၁၉၇၂ | | [[တပ်မတော်]] |- | ၁၆ || ဦးသိန်းဝင်း || ၁၉၇၂ || ၁၉၇၇ || || |- ! colspan="6" style="background:#DCDCDC; color:black;" | ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၉၇၄–၁၉၈၈) |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၁၇}} | ဦးသိန်းအောင် | ၁၉၇၇ | ၁၉၇၈ | | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၁၈}} | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးကျော်မြင့် | ၁၉၇၈ | ၁၉၈၅ | | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၁၉}} | ဦးကျော်သိန်း | ၁၉၈၅ | - | | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၂၀}} | [[တင်ဖေ|ဦးတင်ဖေ]] | ၁ ဧပြီ ၁၉၈၅ | ၁၅ ဩဂုတ် ၁၉၈၆ | {{Age in years and days|1985|4|1|1986|8|15}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၂၁}} | ဦးကြည်ညွန့် | ၁၆ ဩဂုတ် ၁၉၈၆ | ၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၆ | {{Age in years and days|1986|8|16|1986|12|30}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Burma Socialist Programme Party}};" | {{color|white|၂၂}} | [[အောင်ခင် (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးအောင်ခင်]] | ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၆ | ၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၈ | {{Age in years and days|1986|12|31|1988|11|10}} | [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |- ! colspan="6" style="background:#DCDCDC; color:black;" | ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် (နဝတ/နအဖ ခေတ်) (၁၉၈၈–၂၀၁၁) |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၂၃}} | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးပန်းအောင် | ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၈ | ၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၈ | {{Age in years and days|1988|11|12|1988|12|6}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၂၄}} | [[ကိုလေး (ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်)|ဦးကိုလေး]] | ၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၈ | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | {{Age in years and days|1988|12|7|2003|8|25}} | [[တပ်မတော်]] |- ! style="background:{{party color|Military rule}};" | {{color|white|၂၅}} | [[အောင်သိန်းလင်း|ဦးအောင်သိန်းလင်း]] | ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ | ၃၁ မတ် ၂၀၁၁ | {{Age in years and days|2003|8|26|2011|3|31}} | [[တပ်မတော်]] |- ! colspan="6" style="background:#DCDCDC; color:black;" | ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (၂၀၁၁–လက်ရှိ) |- ! style="background:{{party color|Union Solidarity and Development Party}};" | {{color|white|၂၆}} | [[လှမြင့် (ဗိုလ်မှူးချုပ်)|ဦးလှမြင့်]] | ၁ ဧပြီ ၂၀၁၁ | ၃၁ မတ် ၂၀၁၆ | {{Age in years and days|2011|4|1|2016|3|31}} | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |- ! style="background:{{party color|Independent}};" | {{color|black|၂၇}} | [[မောင်မောင်စိုး|ဦးမောင်မောင်စိုး]] | ၁ ဧပြီ ၂၀၁၆ | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ | {{Age in years and days|2016|4|1|2021|1|31}} | တစ်သီးပုဂ္ဂလ |- ! style="background:{{party color|Independent}};" | {{color|black|၂၈}} | [[ဗိုလ်ဌေး|ဦးဗိုလ်ဌေး]] | ၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{Age in years and days|2021|2|11|2026|4|10}} | တစ်သီးပုဂ္ဂလ |- ! style="background:{{party color|Independent}};" | {{color|black|၂၉}} | [[မျိုးမြင့်အောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]] | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | လက်ရှိ | {{Age in years and days|2026|4|10}} | တစ်သီးပုဂ္ဂလ |} == ကိုလိုနီခေတ် ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်ဥက္ကဋ္ဌများ == ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျ ဒဂုံမြို့ကိုသိမ်းပြီး ရန်ကုန်ဟု သမုတ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ]] အပြီး ၁၈၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့နောက်ပိုင်း ၁၈၇၄ ခုနှစ်ကစ၍ သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်ခံရသည့် ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်ဥက္ကဋ္ဌများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ငြိမ်းချမ်း |first=K. |date=2017-06-11 |title=ရန္ကုန္သမိုင္း သမိုင္းထဲက ရန္ကုန္ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2017/06/11/136392.html |access-date=2026-04-11 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ '''ရန်ကုန်မြူနီစီပါယ်ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌများ (၁၈၇၄–၁၉၀၆)''' ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စဉ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | အမည် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စတင်ရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ပြီးဆုံးရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | မှတ်ချက် |- | ၁ || Capt. R. C. Evanson || ၁-၈-၁၉၇၄|| ၄-၄-၁၈၇၅ || |- | ၂ || L Mciver || ၅-၄-၁၈၇၅ || ၁၉-၆-၁၈၇၆ || |- | ၃ || Mr. J. M. Macrea || ၂၀-၆-၁၈၇၆ || ၁၈-၁၂-၁၈၇၆ || |- | ၄ || Capt. C. H. E. Adamson || ၁၁-၂-၁၈၇၇ || ၁၁-၉-၁၈၈၁ || |- | ၅ || Major M. C. Poole Mr. Mciver || ၁၁-၉-၁၈၈၁ || ၂၂-၃-၁၈၈၂ || |- | ၆ || K. G. Burne || ၂၃-၃-၁၈၈၂ || ၂၇-၆-၁၈၈၂ || |- | ၇ || Major M. C. Poole || ၂၈-၆-၁၈၈၂ || ၂၁-၂-၁၈၈၃ || |- | ၈ || S.Hare || ၂၂-၂-၁၈၈၃ || ၁၁-၇-၁၈၈၃ || |- | ၉ || Lt. Col. H. R. Spearman || ၁၂-၇-၁၈၈၃ || ၁၁-၁-၁၈၈၄ || |- | ၁၀ || Capt. C. H. E. Adamson || ၁၂-၁-၁၈၈၄ || ၇-၁၂-၁၈၈၅ || |- | ၁၁ || J.Thompson || ၈-၁၂-၁၈၈၅ || ၁၁-၁-၁၈၈၆ || |- | ၁၂ || Lt. Col. H. R. Spearman || ၁၂-၁-၁၈၈၆ || ၂၉-၂-၁၈၈၈ || |- | ၁၃ || D.Norton || ၁-၃-၁၈၈၈ || ၇-၂-၁၈၉၁ || |- | ၁၄ || Major R. C. Temple || ၁၈-၂-၁၈၉၁ || ၈-၈-၁၈၉၂ || |- | ၁၅ || J.M.Macrea || ၉-၈-၁၈၉၂ || ၂၃-၁၂-၁၈၉၂ || |- | ၁၆ || Major R. C. Temple || ၂၄-၁၂-၁၈၉၂ || ၁၈-၁၂-၁၈၉၃ || |- | ၁၇ || G. M. S. Carter || ၁၉-၁၂-၁၈၉၃ || ၁၈-၁-၁၈၉၄ || |- | ၁၈ || Major R. C. Temple || ၁၉-၁-၁၈၉၄ || ၃-၃-၁၈၉၄ || |- | ၁၉ || W. T. Hall || ၄-၃-၁၈၉၄ || ၁၈-၇-၁၈၉၅ || |- | ၂၀ || Lt. Col. C. A. Cresswell || ၁၉-၇-၁၈၉၅ || ၃၀-၁၂-၁၈၉၅ || |- | ၂၁ || W. T. Hall || ၃၁-၁၂-၁၈၉၅ || ၁၀-၄-၁၈၉၆ || |- | ၂၂ || H. L. Eales || ၁၁-၄-၁၈၉၆ || ၁၃-၁၂-၁၈၉၆ || |- | ၂၃ || W. T. Hall || ၁၄-၁၂-၁၈၉၆ || ၁၂-၄-၁၈၉၇ || |- | ၂၄ || H. L. Eales || ၁၃-၄-၁၈၉၇ || ၃၀-၃-၁၈၉၉ || |- | ၂၅ || H. L. Tilly || ၃၁-၃-၁၈၉၉ || ၂၂-၇-၁၈၉၉ || |- | ၂၆ || H. L. Eales || ၂၃-၇-၁၈၉၉ || ၉-၈-၁၈၉၉ || |- | ၂၇ || Mr. W. H. A. St. John Leeds || ၁၀-၈-၁၈၉၉ || ၂၈-၅-၁၉၀၃ || |- | ၂၈ || M. Laurie || ၂၉-၅-၁၉၀၃ || ၁၉-၉-၁၉၀၃ || |- | ၂၉ || W. H. A. St. John Leeds || ၂၀-၉-၁၉၀၃ || ၂၂-၃-၁၉၀၄ || |- | ၃၀ || M. Laurie || ၂၃-၃-၁၉၀၄ || ၁၅-၃-၁၉၀၆ || |- | ၃၁ || G.W .Dawson || ၁၆-၃-၁၉၀၆ || ၁၅-၉-၁၉၀၆ || |- | ၃၂ || M. Laurie || ၁၆-၉-၁၉၀၆ || ၁၀-၅-၁၉၁၀ || |- | ၃၃ || G.W .Dawson || ၁၇-၅-၁၉၁၀ || ၂၅-၁-၁၉၁၁ || |- | ၃၄ || W.H.L Cabell || ၄-၂-၁၉၁၁ || ၁၈-၃-၁၉၁၃ || |- | ၃၅ || Gavin Scott || ၁၉-၃-၁၉၁၃ || ၁-၁၂-၁၉၁၃ || |- | ၃၆ || W.H.L Cabell || ၂-၁၂-၁၉၁၃ || ၈-၁-၁၉၁၇ || |- | ၃၇ || Gavin Scott || ၉-၁-၁၉၁၇ || ၃၁-၃-၁၉၂၀ || |- | ၃၈ || J.E Houldey || ၁-၄-၁၉၂၀ || ၃၁-၃-၁၉၂၁ || |- | ၃၉ ||Gavin Scott || ၃၁-၃-၁၉၂၁ || ၂၀-၁၂-၁၉၂၂ || |} {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ '''ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်ကော်ပိုရေးရှင်းအဖြစ်ပြောင်းလဲ၊ မြူနီစီပယ်မင်းကြီးနှင့် ဥက္ကဋ္ဌများစာရင်း (၁၉၂၁–၁၉၃၃)''' ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စဉ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | အမည် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စတင်ရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ပြီးဆုံးရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ရာထူး / မှတ်ချက် |- | ၄၀ || Gavin Scott || ၁-၄-၁၉၂၁ || ၁၆-၃-၁၉၂၃ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၄၁ || P. P. Ginwala || ၂၁-၁၂-၁၉၂၂ || ၃-၇-၁၉၂၃ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၄၂ || C. C. Cameron || ၁၈-၃-၁၉၂၃ || ၁၆-၅-၁၉၂၃ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၄၃ || Dr. Alan M. Murray || ၄-၇-၁၉၂၃ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၃ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၄၄ || Gavin Scott || ၁၇-၅-၁၉၂၃ || ၁၂-၃-၁၉၂၅ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၄၅ | ဒေါက်တာဘရင် || ၈-၁-၁၉၂၄ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၄ || ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၄၆ | ဦးဆက် || ၁၃-၃-၁၉၂၅ || ၂၁-၁၂-၁၉၂၅ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၄၇ || L. Ah Rain || ၆-၁-၁၉၂၅ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၅ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၄၈ || Gavin Scott || ၂၂-၁၂-၁၉၂၅ || ၁၈-၁-၁၉၂၉ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၄၉ || E. M. Patail || ၅-၁-၁၉၂၆ || ၂၁-၁၂-၁၉၂၆ || ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၅၀ | ဦးဆက် || ၁၉-၁-၁၉၂၉ || ၁၄-၁၀-၁၉၂၉ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၅၁ || C. H. Campagnac || ၄-၁-၁၉၂၇ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၇ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၅၂ || Gavin Scott || ၁၅-၁၀-၁၉၂၉ || ၁၄-၁၁-၁၉၃၀ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၅၃ | ဦးမောင်မောင်အုန်းခိုင် || ၆-၁-၁၉၂၈ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၈ || ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၅၄ | ဦးဆက် || ၁၅-၄-၁၉၃၀ || ၇-၃-၁၉၃၃ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၅၅ || M. M. Rafi || ၈-၁-၁၉၂၉ || ၃၁-၁၂-၁၉၂၉ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၅၆ || C. C. Cameron || ၈-၃-၁၉၃၃ || ၁၅-၅-၁၉၃၃ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |} {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ '''ဥက္ကဋ္ဌနှင့် မြူနီစီပယ်မင်းကြီးများ စာရင်း''' ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စဉ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | အမည် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စတင်ရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ပြီးဆုံးရက် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ရာထူး |- | ၅၇ || Capt. R. B. Rushall || ၇-၁-၁၉၃၀ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၀ || ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၅၈ | ဦးဆက် || ၁၅-၅-၁၉၃၃ || ၂၂-၄-၁၉၃၅ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၅၉ | ဦးသိန်းမောင် || ၆-၁-၁၉၃၁ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၁ || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ၆၀ || Mr. C. C. Cameron || ၂၃-၄-၁၉၃၅ || ၆-၁၂-၁၉၃၅ || မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၆၁ | ဦးပေါ်ထွန်း || ၅-၁-၁၉၃၂ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၂ || ဥက္ကဋ္ဌ |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၆၂ | ဦးဆက် || ၇-၁၂-၁၉၃၅ || -|| မြူနီစီပယ်မင်းကြီး |- | ၆၃ || Dr. R. S. Dugal || ၆-၁-၁၉၃၃ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၃ || ဥက္ကဋ္ဌ |} {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ '''ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်အဖြစ် စတင်သုံးနှုန်းခဲ့သည့် စာရင်း (၁၉၃၄–၁၉၄၇)''' ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စဉ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | အမည် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | စတင်နှစ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | ပြီးဆုံးနှစ် ! style="background:#4A7CAC; color:white;" | မှတ်ချက် |- | ၆၄ || Mr. J. K. Munshi || ၉-၁-၁၉၃၄ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၄ || ပထမဆုံး မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၆၅ | ဦးကျော်ဇံ || ၈-၄-၁၉၃၅ || ၈-၁-၁၉၃၅ || မြို့တော်ဝန် |- | ၆၆ || Mr. M. M. Rafi || ၇-၁-၁၉၃၆ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၆ || မြို့တော်ဝန် |- | ၆၇ || Dr. Alan Murray || ၅-၁-၁၉၃၇ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၇ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၆၈ | ဦးဘကလေး || ၄-၁-၁၉၃၈ || ၃၁-၁၂-၁၉၃၈ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၆၉ | ဦးဘဝင်း || ၁၉၃၉ || ၁၉၄၀ || မြို့တော်ဝန် |- | ၇၀ || Mr. M. Aawzan || ၁၉၄၀ || ၁၉၄၁ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၇၁ | ဦးသင်းမောင် || ၁၉၄၁ || ၁၉၄၂ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၇၂ | ဦးဆက် || ၁၉၄၂ || ၁၉၄၃ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၇၃ | ဦးကျော်ဇံ || ၁၉၄၄ || ၁၉၄၅ || မြို့တော်ဝန် |- ! style="background:#E8F5E9;" | ၇၄ | ဦးစိုးညွန့် || ၁၉၄၅ || ၁၉၄၇ || မြို့တော်ဝန် |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်များ]] cxor0olwkyh93flv7vf91a9aqi1z4mx 0 74903 1037007 712405 2026-06-09T08:26:35Z ~2026-34047-12 144108 ကဗျာရှင်းလင်းချက် 1037007 wikitext text/x-wiki '''စစ်မှာတမူ''' ကဗျာကို [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် တောင်တွင်းရှင်ငြိမ်းမယ် ရေးခဲ့သည်။ [[အိုင်ချင်း]] ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ စစ်ထွက်ခါနီးအချိန်တွင် စစ်သည်တစ်ဦးက ချစ်သူနှင့် အပြန်အလှန်ပြောဆိုနေပုံကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။ တိုင်းပြည်အတွက် မည်သည့်အချိန်တွင်မဆိုအသင့်ရှိနေသောစစ်သည်တစ်ဉီးနှင့် စစ်ထွက်သွား‌သောချစ်သူမောင်အားစိုးရိမ်နေသောမိန်းမပျိုလေး၏ရင်တွင်းခံစားချက်များကိုပေါ်လွင်အောင်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ ထို့အပြင် ‌‌‌‌ောင်ရမ်း‌ေတ်စာ‌ေအရေးအသားကို ဤကဗျာတွင်လေ့လာနိုင်ပါသည်။ ==စစ်မှာတမူ== <poem> ချစ်တဲ့သူငယ်လေ သူငယ်ချင်းကောင်း၊ ယောက်မတို့လေ။ သူများမောင်မှာ စစ်သံကြားလျှင်၊ နာဖျားဥပါယ်ခိုကြတယ်။ နှမလေး၊ မယ်တို့မောင်မှာ စစ်သံကြားလျှင်၊ ရွှေဓားပိုက်ကာ အိုးစားဖက်ကို၊ လိုက်လို့ရှာသည် ရိက္ခာကနည်း(နဲ)၊ မိုးကသည်း(သဲ) နှင့်၊ သင်းတွဲကို ကူးပါလိမ့်မလားတော်။ စစ်မှာတစ်မူ နှမလေး မယ့်ထက်ဖြူကို၊ ယူမလားတော်။ စစ်မှာယွန်းမ နှမလေး မယ့်ထက်လှကို၊ ရမလားတော်။ စစ်မှာဆွေမျိုး ဘိုးဘွားမောင့်မှာ ရှိသလားတော်။ စစ်မှာတစ်မူ နှမလေး မယ့်ထက်ဖြူကို၊ မယူဘူးဗျာ။ စစ်မှာယွန်းမ နှမလေး မယ့်ထက်လှကို၊ မရဘူးဗျာ။ စစ်မှာဆွေမျိုး ဘိုးဘွားမောင့်မှာ၊ မရှိဘူးဗျာ။ ရေမြေ့သခင် ရှင်ဘုရင်က မိန့်တော်စာနှင့်၊ အပါချသည် လိုက်ရတော့မယ်။ မြင်းမှာအုန်းခွံ၊ ကျွန်မှာကုလား ဓားမှာမိုးကြိုး၊ ယွန်းပုဆိုးနှင့် အိုးစားဖက်စုံ၊ စစ်သည်ပုံမှာ ကျွန်ယုံစားမို့၊ မောင်ကလေးငယ် မောင်သာလိုက်တဲ့၊ တောင်ပတ်လည်နှင့် ဇင်းမယ်ဆိုသည်၊ ညိုတဲ့မြို့မှာ ပျို့ လွမ်းဖွယ်လေး။ </poem> ==ကိုးကား== {{reflist| <ref name="ဒသမတန်းမြန်မာစာသင်ရိုးကုန်">{{cite book|title=ဒသမတန်းမြန်မာစာသင်ရိုးကုန်လေ့လာချက်|author=ဦးရဲဝေ (မြန်မာစာ)}}</ref> }} [[Category:မြန်မာ ကဗျာများ]] scamczjs7vydhw3cug7fsrevbbzyjmm 1037008 1037007 2026-06-09T08:27:32Z ~2026-34047-12 144108 1037008 wikitext text/x-wiki '''စစ်မှာတမူ''' ကဗျာကို [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]တွင် တောင်တွင်းရှင်ငြိမ်းမယ် ရေးခဲ့သည်။ [[အိုင်ချင်း]] ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ စစ်ထွက်ခါနီးအချိန်တွင် စစ်သည်တစ်ဦးက ချစ်သူနှင့် အပြန်အလှန်ပြောဆိုနေပုံကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။ တိုင်းပြည်အတွက် မည်သည့်အချိန်တွင်မဆိုအသင့်ရှိနေသောစစ်သည်တစ်ဉီးနှင့် စစ်ထွက်သွား‌သောချစ်သူမောင်အားစိုးရိမ်နေသောမိန်းမပျိုလေး၏ရင်တွင်းခံစားချက်များကိုပေါ်လွင်အောင်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ ထို့အပြင် ‌‌‌‌ညောင်ရမ်းခေတ်စာ‌ပေအရေးအသားကို ဤကဗျာတွင်လေ့လာနိုင်ပါသည်။ ==စစ်မှာတမူ== <poem> ချစ်တဲ့သူငယ်လေ သူငယ်ချင်းကောင်း၊ ယောက်မတို့လေ။ သူများမောင်မှာ စစ်သံကြားလျှင်၊ နာဖျားဥပါယ်ခိုကြတယ်။ နှမလေး၊ မယ်တို့မောင်မှာ စစ်သံကြားလျှင်၊ ရွှေဓားပိုက်ကာ အိုးစားဖက်ကို၊ လိုက်လို့ရှာသည် ရိက္ခာကနည်း(နဲ)၊ မိုးကသည်း(သဲ) နှင့်၊ သင်းတွဲကို ကူးပါလိမ့်မလားတော်။ စစ်မှာတစ်မူ နှမလေး မယ့်ထက်ဖြူကို၊ ယူမလားတော်။ စစ်မှာယွန်းမ နှမလေး မယ့်ထက်လှကို၊ ရမလားတော်။ စစ်မှာဆွေမျိုး ဘိုးဘွားမောင့်မှာ ရှိသလားတော်။ စစ်မှာတစ်မူ နှမလေး မယ့်ထက်ဖြူကို၊ မယူဘူးဗျာ။ စစ်မှာယွန်းမ နှမလေး မယ့်ထက်လှကို၊ မရဘူးဗျာ။ စစ်မှာဆွေမျိုး ဘိုးဘွားမောင့်မှာ၊ မရှိဘူးဗျာ။ ရေမြေ့သခင် ရှင်ဘုရင်က မိန့်တော်စာနှင့်၊ အပါချသည် လိုက်ရတော့မယ်။ မြင်းမှာအုန်းခွံ၊ ကျွန်မှာကုလား ဓားမှာမိုးကြိုး၊ ယွန်းပုဆိုးနှင့် အိုးစားဖက်စုံ၊ စစ်သည်ပုံမှာ ကျွန်ယုံစားမို့၊ မောင်ကလေးငယ် မောင်သာလိုက်တဲ့၊ တောင်ပတ်လည်နှင့် ဇင်းမယ်ဆိုသည်၊ ညိုတဲ့မြို့မှာ ပျို့ လွမ်းဖွယ်လေး။ </poem> ==ကိုးကား== {{reflist| <ref name="ဒသမတန်းမြန်မာစာသင်ရိုးကုန်">{{cite book|title=ဒသမတန်းမြန်မာစာသင်ရိုးကုန်လေ့လာချက်|author=ဦးရဲဝေ (မြန်မာစာ)}}</ref> }} [[Category:မြန်မာ ကဗျာများ]] qbaigaunl986y8liko6rfpi06d64964 0 84855 1036940 1026979 2026-06-09T03:06:09Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1036940 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name =မောင်မောင်ကျော် | image = General Maung Maung Kyaw.jpg | image_upright = | alt = | caption = |order = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]<br/> |term_start = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end =၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |predecessor =ကောင်စီစတင် |successor =ရာထူးအနားပေး |order1 = {{flagicon image|Air Force Ensign of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော် (လေ)]]<br/> |term_start1 = ၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ |term_end1 = ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |predecessor1 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ခင်အောင်မြင့် (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ခင်အောင်မြင့်]] |successor1 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]] | birth_name = | other_name = | nickname = | birth_date = {{birth-date and age|23 July 1964}} | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} death date first, then birth date --> | death_place = | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{air force|Myanmar}} | serviceyears = | serviceyears_label = | rank = [[File:Vice Senior General Tatmadaw Air Force.gif|15px]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | rank_label = | servicenumber = လေ ၁၉၂၅ | unit =ကက(လေ) | battles_label = | battles = | awards =[[သင်္ဂဟ၊ ဘွဲ့၊ တံဆိပ်၊#ဘွဲ့များ|ဇေယျကျော်ထင်]]ဘွဲ့ | memorials = | parents = | father = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သင်္ဂဟ၊ ဘွဲ့၊ တံဆိပ်၊#တံဆိပ်များ|သူရ]] [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|ကျော်ထင်]]<br/>{{Small|(အငြိမ်းစား [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]])}} | mother = | spouse = ဒေါ်အောင်မာမြင့် | children = {{Bulleted list | ဟိန်းထက် | ကောင်းထက် }} | relations = | laterwork = | signature = | signature_size = | signature_alt = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = |office1=|title1=[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (လေ)]]|title=အဖွဲ့ဝင်|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <br/> [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]]|appointer=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၁|1blankname2=|1namedata2=|1blankname=ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ|1namedata=မင်းအောင်လှိုင်}} ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ဇေယျကျော်ထင် '''မောင်မောင်ကျော်''' (၂၃ ဇူလိုင် ၁၉၆၄)<ref name="UK:1">{{Cite web|date=25 February 2021|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK - REGIME: Burma|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/964719/Burma.pdf|url-status=live|access-date=2021-03-08|website=Office of Financial Sanctions Implementation, [[HM Treasury]]|page=2}}</ref> သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ့]][[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]၏ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သက်ပြည့် အငြိမ်းစားယူသွားသည့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်အောင်မြင့်၏ နေရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ကျော်အား တပ်မတော် (လေ)၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့မှ စတင်ခန့်အပ်ကြောင်း [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]မှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://news-eleven.com/politics/29896|title=ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (လေ) ပြောင်းလဲခန့်အပ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်|work=Eleven Media|date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈|accessdate=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈|archive-date=17 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317023156/http://news-eleven.com/politics/29896|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အဆိုပါ ရာထူးတာဝန်မှ လုပ်သက်ပြည့်၍ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။<ref name="rfa">{{cite web |title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ကျော် လေတပ်ဦးစီးချုပ်ရာထူးမှ အနားပေးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/general-maung-maung-kyaw-resigns-as-air-force-commander-in-chief-01112022015603.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်း - ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမောင်မောင်ကျော် လေချုပ်တာဝန်ကအနားပေးခံရ - ဘီဘီစီ မြန်မာ {{!}} အထူးသတင်း {{!}} နောက်ဆုံးရ သတင်း {{!}} နောက်ဆုံးရခေါင်းစဉ် သတင်း {{!}}မြန်မာသတင်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-59819021 |website=BBC News မြန်မာ |access-date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ |language=my-MM}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ကျော် သည် ယခင်က စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ရာထူးနေရာ၌ [[ဗိုလ်ချုပ်]] အဆင့်ဖြင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="voice" /> ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ကျော်၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]ခေတ်တွင် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရ[[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|ကျော်ထင်]] ဖြစ်သည်။<ref name="voice">{{cite web|url=http://thevoicemyanmar.com/popular-posts/15585-trk|title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရကျော်ထင်၏ အငယ်ဆုံးသားကို လေတပ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်|work=The Voice|date=၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈|accessdate=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈|archivedate=16 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416101613/http://thevoicemyanmar.com/popular-posts/15585-trk}}</ref> သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ အမည်မှာ ဒေါ်အောင်မာမြင့် ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် ဟိန်းထက် နှင့် ကောင်းထက် အမည်ရှိသော သား (၂) ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web|title=Myanmar military SAC members, their businesses and associates that require targeted sanctions|url=https://justiceformyanmar.github.io/justiceformyanmar.org/stories/myanmar-military-sac-members-their-businesses-and-associates-that-require-targeted-sanctions.html|access-date=2021-02-11|website=Justice For Myanmar}}</ref> ဟိန်းထက် (ခေါ်) Ivan Htet သည် ပါရာမောင့်အီးဗန့်စ်မြန်မာကုမ္ပဏီလီမိတက် (Paramount Events Myanmar Company Ltd) နှင့် စင်္ကာစစ်စတန်ကုမ္ပဏီလီမိတက် (Singa Systems Company Limited) တွင် ဒါရိုက်တာတစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>https://www.myco.dica.gov.mm/Corp/EntityProfile.aspx?id=f49d32f9-6548-42f8-b0a8-605b914523f6</ref><ref name=":0" /> == စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ကျော်သည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် (၂၆) ဆင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် မြိတ်လေတပ်စခန်း ဌာနချုပ်မှူး၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ဦးစီး အရာရှိချုပ် (လေ)နှင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် (လေ) ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="rfa"/> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်းမှု]] ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့မှ စတင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခြင်း |url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=797A7E0F43ACDD4DA6982E22E9BD9661?lawordSn=15776 |website=မြန်မာဥပဒေသတင်းအချက်အလက်စနစ် |access-date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |archive-date=11 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220111074455/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=797A7E0F43ACDD4DA6982E22E9BD9661?lawordSn=15776 }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်ရာ ကောင်စီဝင် အဖြစ် ပါဝင်ခြင်း မရှိတော့ဘဲ၊ ရာထူးတာဝန် အသီးအသီးမှ အနားပေးခံရသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{Lifetime|၁၉၆၄|}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၄ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (လေ) များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] e6tyrigzx6r4qb9tr2i8t7s4m47orkv 0 87075 1036962 760209 2026-06-09T04:48:28Z Chenzeyan29 141880 1036962 wikitext text/x-wiki '''သကျသာကီမျိုးနွယ်''' ({{lang-sa|Śākya}}၊ {{lang-pi|Sākya}}) သို့မဟုတ် '''သကျမင်းမျိုး''' ဆိုသည်မှာ ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ် ၁ ထောင်စုခန့် (သံခေတ်) အတွင်း အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မြောက်ပိုင်း၊ ယခုခေတ် နီပေါနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော [[အာရိယန်]] သက္ကတမျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။<ref name="Law">Law, B.C. (1973). ''Tribes in Ancient India'', Poona: Bhandarkar Oriental Research Institute, pp.245-256</ref> {{Infobox | bodyclass = vcard | title = သကျသာကီ သမ္မတနိုင်ငံတော် | titleclass = fn org | image = | image_size = 240px | caption = | header1 = မျိုးနွယ်စု အချက်အလက်များ | label2 = ဒေသရင်း | data2 = [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (ယခု နီပေါနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်) | label3 = ခေတ်ကာလ | data3 = [[ခရစ်တော်မပေါ်မီ အုန်းနှစ်|ဘီစီ]] ၁ ထောင်စုခန့် ([[သံခေတ်]]) | label4 = အုပ်ချုပ်မှုစနစ် | data4 = ဂဏသံဃ (စုပေါင်းအုပ်ချုပ်သော သမ္မတစနစ်) | label5 = ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်များ | data5 = [[သုဒ္ဓေါဒနမင်း]]<br>မဟာနာမ်မင်း | label6 = ကိုးကွယ်မှု | data6 = ဗေဒင်ဘာသာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | header7 = သမိုင်းဝင် အဆင့်အတန်း | label8 = ကျဆုံးခြင်း | data8 = [[ကောသလတိုင်း]] ဝိဋဋူပမင်း၏ ကျူးကျော်ဖျက်ဆီးမှုခံရခြင်း }} ၎င်းတို့သည် [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (Kapilavastu) ကို မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ [[အယုဒ္ဓယ]] အိက္ခာကု (Ikshvaku) မင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် ကျမ်းဂန်များက ဆိုကြသည်။<ref name="Thapar">Thapar, Romila (2013). ''The Past Before Us'', Harvard University Press, pp. 280–281</ref> သကျမျိုးနွယ်စုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များနှင့် ပညာရှိများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သည့် "ဂဏသံဃ" (Gana Sangha) ဟုခေါ်သော အထူးသမ္မတနိုင်ငံစနစ် (Oligarchy/Republic) အသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Samuel">Samuel, Geoffrey (2010). ''The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century'', Cambridge University Press, p. 61</ref> ၎င်းတို့သည် [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (Kapilavastu) ကို မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ [[အယုဒ္ဓယ]] အိက္ခာကု (Ikshvaku) မင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် ကျမ်းဂန်များက ဆိုကြသည်။<ref name="Thapar">Thapar, Romila (2013). ''The Past Before Us'', Harvard University Press, pp. 280–281</ref> သကျမျိုးနွယ်စုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များနှင့် ပညာရှိများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သည့် "ဂဏသံဃ" (Gana Sangha) ဟုခေါ်သော အထူးသမ္မတနိုင်ငံစနစ် (Oligarchy/Republic) အသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Samuel">Samuel, Geoffrey (2010). ''The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century'', Cambridge University Press, p. 61</ref> == ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့် သမိုင်းကြောင်း == "သကျ" ဟူသော စကားရပ်သည် သက္ကတဘာသာဖြင့် "စွမ်းဆောင်နိုင်သူ၊ အစွမ်းသတ္တိရှိသူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပိဋကတ်တော်လာ အဆိုအရ ဥက္ကာကရာဇ်မင်း၏ သားတော်၊ သမီးတော်များသည် မင်းကြီး၏ အမိန့်ဖြင့် တောထွက်ခဲ့ရပြီးနောက်၊ ဟိမဝန္တာတောခြေရှိ [[ကပိလရသေ့]] သီတင်းသုံးရာ သစ်တောကြီးကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ မြို့တည်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ မိမိတို့အချင်းချင်း မျိုးရိုးမပျက်အောင် အိမ်ထောင်ပြု၍ မြို့ပြတည်ထောင်နိုင်သည်ကို ဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီး ကြားသိရသောအခါ "ငါ့သားတော်သမီးတော်များသည် အချက်အလက်နှင့် ညီညွတ်ကြပေစွ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ကြပေစွ" ဟု အံ့ဩချီးမွမ်းရာမှ "သကျ" (ဝါ) "သာကီဝင်" ဟူသောအမည် တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Ambattha">''ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိ၊ အမ္ဗဋ္ဌသုတ်''။</ref> == ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆက်နွှယ်မှု == သကျသာကီမျိုးနွယ်စုသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အထင်ရှားဆုံးသော မျိုးနွယ်စုဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာတို့၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်တော်မူသော [[ဂေါတမဗုဒ္ဓ]] မြတ်စွာဘုရားသည် ဤမျိုးနွယ်စု၏ အကြီးအကဲတစ်ဦးဖြစ်သူ [[သုဒ္ဓေါဒနမင်း]] နှင့် မိဖုရားကြီး [[မဟာမာယာ]] တို့မှ မွေးဖွားသန့်စင်လာခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Keown">Keown, Damien (2013). ''Encyclopedia of Buddhism'', Routledge, p. 659</ref> ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို မျိုးနွယ်စုအား အစွဲပြု၍ "သကျမုနိ" (သကျတို့၏ ပညာရှိမြတ်) ဟုလည်းကောင်း၊ သာကီဝင်မင်းသားဟူ၍လည်းကောင်း ကမ္ဘာက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ကြသည်။ == မျိုးနွယ်စု ပျက်စီးခြင်း == မြတ်စွာဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် ကာလနောက်ဆုံးပိုင်း၌ [[ကောသလတိုင်း]] ရှင်ဘုရင် [[ဝိဋဋူပ]] (Vidudabha) မင်းသားသည် မိမိအား ကပိလဝတ်ပြည်မှ သာကီဝင်တို့က ကာမဒါသီ (ကျွန်မ) ၏ သားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ နှိမ့်ချဆက်ဆံခဲ့သည်ကို ရန်ငြိုးဖွဲ့ကာ ကပိလဝတ်ပြည်သို့ စစ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တားဆီးပေးခဲ့သော်လည်း စတုတ္ထအကြိမ်တွင် သာကီဝင်တို့၏ ရှေးဝဋ်ကြွေးကံကြောင့် တားဆီးတော်မမူတော့ဘဲ၊ ဝိဋဋူပမင်း၏ တပ်များက သကျသာကီမျိုးနွယ်စုတစ်ခုလုံးနီးပါးကို ကလေးလူကြီးမကျန် ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့သဖြင့် သကျသာကီမျိုးနွယ်စုကြီးသည် သမိုင်းကဏ္ဍမှ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ရရှာသည်။<ref name="Raychaudhuri">Raychaudhuri, H.C. (1972). ''Political History of Ancient India'', Calcutta: University of Calcutta, pp.182-186</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} c4yviek6aukiv6tr2c1c1mg8yf3kxw7 1036963 1036962 2026-06-09T04:48:43Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036963 wikitext text/x-wiki '''သကျသာကီမျိုးနွယ်''' ({{lang-sa|Śākya}}၊ {{lang-pi|Sākya}}) သို့မဟုတ် '''သကျမင်းမျိုး''' ဆိုသည်မှာ ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ် ၁ ထောင်စုခန့် (သံခေတ်) အတွင်း အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မြောက်ပိုင်း၊ ယခုခေတ် နီပေါနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော အာရိယန် သက္ကတမျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။<ref name="Law">Law, B.C. (1973). ''Tribes in Ancient India'', Poona: Bhandarkar Oriental Research Institute, pp.245-256</ref> {{Infobox | bodyclass = vcard | title = သကျသာကီ သမ္မတနိုင်ငံတော် | titleclass = fn org | image = | image_size = 240px | caption = | header1 = မျိုးနွယ်စု အချက်အလက်များ | label2 = ဒေသရင်း | data2 = [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (ယခု နီပေါနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်) | label3 = ခေတ်ကာလ | data3 = [[ခရစ်တော်မပေါ်မီ အုန်းနှစ်|ဘီစီ]] ၁ ထောင်စုခန့် ([[သံခေတ်]]) | label4 = အုပ်ချုပ်မှုစနစ် | data4 = ဂဏသံဃ (စုပေါင်းအုပ်ချုပ်သော သမ္မတစနစ်) | label5 = ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်များ | data5 = [[သုဒ္ဓေါဒနမင်း]]<br>မဟာနာမ်မင်း | label6 = ကိုးကွယ်မှု | data6 = ဗေဒင်ဘာသာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | header7 = သမိုင်းဝင် အဆင့်အတန်း | label8 = ကျဆုံးခြင်း | data8 = [[ကောသလတိုင်း]] ဝိဋဋူပမင်း၏ ကျူးကျော်ဖျက်ဆီးမှုခံရခြင်း }} ၎င်းတို့သည် [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (Kapilavastu) ကို မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ [[အယုဒ္ဓယ]] အိက္ခာကု (Ikshvaku) မင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် ကျမ်းဂန်များက ဆိုကြသည်။<ref name="Thapar">Thapar, Romila (2013). ''The Past Before Us'', Harvard University Press, pp. 280–281</ref> သကျမျိုးနွယ်စုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များနှင့် ပညာရှိများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သည့် "ဂဏသံဃ" (Gana Sangha) ဟုခေါ်သော အထူးသမ္မတနိုင်ငံစနစ် (Oligarchy/Republic) အသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Samuel">Samuel, Geoffrey (2010). ''The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century'', Cambridge University Press, p. 61</ref> ၎င်းတို့သည် [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (Kapilavastu) ကို မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ [[အယုဒ္ဓယ]] အိက္ခာကု (Ikshvaku) မင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် ကျမ်းဂန်များက ဆိုကြသည်။<ref name="Thapar">Thapar, Romila (2013). ''The Past Before Us'', Harvard University Press, pp. 280–281</ref> သကျမျိုးနွယ်စုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များနှင့် ပညာရှိများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သည့် "ဂဏသံဃ" (Gana Sangha) ဟုခေါ်သော အထူးသမ္မတနိုင်ငံစနစ် (Oligarchy/Republic) အသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Samuel">Samuel, Geoffrey (2010). ''The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century'', Cambridge University Press, p. 61</ref> == ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့် သမိုင်းကြောင်း == "သကျ" ဟူသော စကားရပ်သည် သက္ကတဘာသာဖြင့် "စွမ်းဆောင်နိုင်သူ၊ အစွမ်းသတ္တိရှိသူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပိဋကတ်တော်လာ အဆိုအရ ဥက္ကာကရာဇ်မင်း၏ သားတော်၊ သမီးတော်များသည် မင်းကြီး၏ အမိန့်ဖြင့် တောထွက်ခဲ့ရပြီးနောက်၊ ဟိမဝန္တာတောခြေရှိ [[ကပိလရသေ့]] သီတင်းသုံးရာ သစ်တောကြီးကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ မြို့တည်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ မိမိတို့အချင်းချင်း မျိုးရိုးမပျက်အောင် အိမ်ထောင်ပြု၍ မြို့ပြတည်ထောင်နိုင်သည်ကို ဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီး ကြားသိရသောအခါ "ငါ့သားတော်သမီးတော်များသည် အချက်အလက်နှင့် ညီညွတ်ကြပေစွ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ကြပေစွ" ဟု အံ့ဩချီးမွမ်းရာမှ "သကျ" (ဝါ) "သာကီဝင်" ဟူသောအမည် တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Ambattha">''ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိ၊ အမ္ဗဋ္ဌသုတ်''။</ref> == ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆက်နွှယ်မှု == သကျသာကီမျိုးနွယ်စုသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အထင်ရှားဆုံးသော မျိုးနွယ်စုဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာတို့၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်တော်မူသော [[ဂေါတမဗုဒ္ဓ]] မြတ်စွာဘုရားသည် ဤမျိုးနွယ်စု၏ အကြီးအကဲတစ်ဦးဖြစ်သူ [[သုဒ္ဓေါဒနမင်း]] နှင့် မိဖုရားကြီး [[မဟာမာယာ]] တို့မှ မွေးဖွားသန့်စင်လာခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Keown">Keown, Damien (2013). ''Encyclopedia of Buddhism'', Routledge, p. 659</ref> ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို မျိုးနွယ်စုအား အစွဲပြု၍ "သကျမုနိ" (သကျတို့၏ ပညာရှိမြတ်) ဟုလည်းကောင်း၊ သာကီဝင်မင်းသားဟူ၍လည်းကောင်း ကမ္ဘာက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ကြသည်။ == မျိုးနွယ်စု ပျက်စီးခြင်း == မြတ်စွာဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် ကာလနောက်ဆုံးပိုင်း၌ [[ကောသလတိုင်း]] ရှင်ဘုရင် [[ဝိဋဋူပ]] (Vidudabha) မင်းသားသည် မိမိအား ကပိလဝတ်ပြည်မှ သာကီဝင်တို့က ကာမဒါသီ (ကျွန်မ) ၏ သားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ နှိမ့်ချဆက်ဆံခဲ့သည်ကို ရန်ငြိုးဖွဲ့ကာ ကပိလဝတ်ပြည်သို့ စစ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တားဆီးပေးခဲ့သော်လည်း စတုတ္ထအကြိမ်တွင် သာကီဝင်တို့၏ ရှေးဝဋ်ကြွေးကံကြောင့် တားဆီးတော်မမူတော့ဘဲ၊ ဝိဋဋူပမင်း၏ တပ်များက သကျသာကီမျိုးနွယ်စုတစ်ခုလုံးနီးပါးကို ကလေးလူကြီးမကျန် ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့သဖြင့် သကျသာကီမျိုးနွယ်စုကြီးသည် သမိုင်းကဏ္ဍမှ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ရရှာသည်။<ref name="Raychaudhuri">Raychaudhuri, H.C. (1972). ''Political History of Ancient India'', Calcutta: University of Calcutta, pp.182-186</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} hi4vxnebehlxxj5o8s4lon1c2lh78kh 1036968 1036963 2026-06-09T05:48:45Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိန္ဒိယ လူမျိုးများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1036968 wikitext text/x-wiki '''သကျသာကီမျိုးနွယ်''' ({{lang-sa|Śākya}}၊ {{lang-pi|Sākya}}) သို့မဟုတ် '''သကျမင်းမျိုး''' ဆိုသည်မှာ ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ် ၁ ထောင်စုခန့် (သံခေတ်) အတွင်း အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မြောက်ပိုင်း၊ ယခုခေတ် နီပေါနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော အာရိယန် သက္ကတမျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။<ref name="Law">Law, B.C. (1973). ''Tribes in Ancient India'', Poona: Bhandarkar Oriental Research Institute, pp.245-256</ref> {{Infobox | bodyclass = vcard | title = သကျသာကီ သမ္မတနိုင်ငံတော် | titleclass = fn org | image = | image_size = 240px | caption = | header1 = မျိုးနွယ်စု အချက်အလက်များ | label2 = ဒေသရင်း | data2 = [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (ယခု နီပေါနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်) | label3 = ခေတ်ကာလ | data3 = [[ခရစ်တော်မပေါ်မီ အုန်းနှစ်|ဘီစီ]] ၁ ထောင်စုခန့် ([[သံခေတ်]]) | label4 = အုပ်ချုပ်မှုစနစ် | data4 = ဂဏသံဃ (စုပေါင်းအုပ်ချုပ်သော သမ္မတစနစ်) | label5 = ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်များ | data5 = [[သုဒ္ဓေါဒနမင်း]]<br>မဟာနာမ်မင်း | label6 = ကိုးကွယ်မှု | data6 = ဗေဒင်ဘာသာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | header7 = သမိုင်းဝင် အဆင့်အတန်း | label8 = ကျဆုံးခြင်း | data8 = [[ကောသလတိုင်း]] ဝိဋဋူပမင်း၏ ကျူးကျော်ဖျက်ဆီးမှုခံရခြင်း }} ၎င်းတို့သည် [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (Kapilavastu) ကို မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ [[အယုဒ္ဓယ]] အိက္ခာကု (Ikshvaku) မင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် ကျမ်းဂန်များက ဆိုကြသည်။<ref name="Thapar">Thapar, Romila (2013). ''The Past Before Us'', Harvard University Press, pp. 280–281</ref> သကျမျိုးနွယ်စုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များနှင့် ပညာရှိများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သည့် "ဂဏသံဃ" (Gana Sangha) ဟုခေါ်သော အထူးသမ္မတနိုင်ငံစနစ် (Oligarchy/Republic) အသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Samuel">Samuel, Geoffrey (2010). ''The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century'', Cambridge University Press, p. 61</ref> ၎င်းတို့သည် [[ကပိလဝတ်ပြည်]] (Kapilavastu) ကို မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ [[အယုဒ္ဓယ]] အိက္ခာကု (Ikshvaku) မင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် ကျမ်းဂန်များက ဆိုကြသည်။<ref name="Thapar">Thapar, Romila (2013). ''The Past Before Us'', Harvard University Press, pp. 280–281</ref> သကျမျိုးနွယ်စုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များနှင့် ပညာရှိများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သည့် "ဂဏသံဃ" (Gana Sangha) ဟုခေါ်သော အထူးသမ္မတနိုင်ငံစနစ် (Oligarchy/Republic) အသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Samuel">Samuel, Geoffrey (2010). ''The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century'', Cambridge University Press, p. 61</ref> == ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့် သမိုင်းကြောင်း == "သကျ" ဟူသော စကားရပ်သည် သက္ကတဘာသာဖြင့် "စွမ်းဆောင်နိုင်သူ၊ အစွမ်းသတ္တိရှိသူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပိဋကတ်တော်လာ အဆိုအရ ဥက္ကာကရာဇ်မင်း၏ သားတော်၊ သမီးတော်များသည် မင်းကြီး၏ အမိန့်ဖြင့် တောထွက်ခဲ့ရပြီးနောက်၊ ဟိမဝန္တာတောခြေရှိ [[ကပိလရသေ့]] သီတင်းသုံးရာ သစ်တောကြီးကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ မြို့တည်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ မိမိတို့အချင်းချင်း မျိုးရိုးမပျက်အောင် အိမ်ထောင်ပြု၍ မြို့ပြတည်ထောင်နိုင်သည်ကို ဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီး ကြားသိရသောအခါ "ငါ့သားတော်သမီးတော်များသည် အချက်အလက်နှင့် ညီညွတ်ကြပေစွ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ကြပေစွ" ဟု အံ့ဩချီးမွမ်းရာမှ "သကျ" (ဝါ) "သာကီဝင်" ဟူသောအမည် တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Ambattha">''ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိ၊ အမ္ဗဋ္ဌသုတ်''။</ref> == ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆက်နွှယ်မှု == သကျသာကီမျိုးနွယ်စုသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အထင်ရှားဆုံးသော မျိုးနွယ်စုဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာတို့၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်တော်မူသော [[ဂေါတမဗုဒ္ဓ]] မြတ်စွာဘုရားသည် ဤမျိုးနွယ်စု၏ အကြီးအကဲတစ်ဦးဖြစ်သူ [[သုဒ္ဓေါဒနမင်း]] နှင့် မိဖုရားကြီး [[မဟာမာယာ]] တို့မှ မွေးဖွားသန့်စင်လာခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Keown">Keown, Damien (2013). ''Encyclopedia of Buddhism'', Routledge, p. 659</ref> ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို မျိုးနွယ်စုအား အစွဲပြု၍ "သကျမုနိ" (သကျတို့၏ ပညာရှိမြတ်) ဟုလည်းကောင်း၊ သာကီဝင်မင်းသားဟူ၍လည်းကောင်း ကမ္ဘာက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ကြသည်။ == မျိုးနွယ်စု ပျက်စီးခြင်း == မြတ်စွာဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် ကာလနောက်ဆုံးပိုင်း၌ [[ကောသလတိုင်း]] ရှင်ဘုရင် [[ဝိဋဋူပ]] (Vidudabha) မင်းသားသည် မိမိအား ကပိလဝတ်ပြည်မှ သာကီဝင်တို့က ကာမဒါသီ (ကျွန်မ) ၏ သားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ နှိမ့်ချဆက်ဆံခဲ့သည်ကို ရန်ငြိုးဖွဲ့ကာ ကပိလဝတ်ပြည်သို့ စစ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တားဆီးပေးခဲ့သော်လည်း စတုတ္ထအကြိမ်တွင် သာကီဝင်တို့၏ ရှေးဝဋ်ကြွေးကံကြောင့် တားဆီးတော်မမူတော့ဘဲ၊ ဝိဋဋူပမင်း၏ တပ်များက သကျသာကီမျိုးနွယ်စုတစ်ခုလုံးနီးပါးကို ကလေးလူကြီးမကျန် ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့သဖြင့် သကျသာကီမျိုးနွယ်စုကြီးသည် သမိုင်းကဏ္ဍမှ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ရရှာသည်။<ref name="Raychaudhuri">Raychaudhuri, H.C. (1972). ''Political History of Ancient India'', Calcutta: University of Calcutta, pp.182-186</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယ လူမျိုးများ]] roxv3kch3x51u0ct4rubw7c9xrk1u98 0 88975 1037004 840536 2026-06-09T08:12:13Z Markuss86 92761 1037004 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = အင်္ဂလန် | Flag = Flag of England.svg | Badge = Arms of The Football Association (include star).svg | Badge_size = 120px | FIFA Trigramme = ENG | Nickname = The Three Lions | Association = [[:en:The Football Association|The Football Association]] | Confederation = [[UEFA]] (ဥရောပ) | Coach = Gareth Southgate | Most caps = Peter Shilton (၁၂၅) | Captain = Harry Kane | Top scorer = Wayne Rooney (၅၃) | Home Stadium = [[:en:Wembley Stadium|ဝင်ဘာလီ အားကစားကွင်း]] | FIFA Rank = {{Nft rank|၁၃|steady|၀|date=၁၇ မေ ၂၀၁၈}} | FIFA max = ၃ | FIFA max date = ဩဂုတ် ၂၀၁၂ | FIFA min = ၂၇ | FIFA min date = ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၆ | Elo Rank = {{Nft rank|၇|steady|date=၁၈ ဧပြီ ၂၀၁၈}} <!-- Elo rankings change often and irregularly; there are no "releases" from which a team can go up or down in ranking --> | Elo max = ၁ | Elo max date = ၁၈၇၂–၁၈၇၆<br />၁၈၉၂–၁၉၁၁<br />၁၉၆၆–၁၉၇၀<br />၁၉၈၇–၁၉၈၈ | Elo min = ၁၇ | Elo min date = ၁၁ ဇွန် ၁၉၉၅ | pattern_la1 = _eng26H | pattern_b1 = _eng26H | pattern_ra1 = _eng26H | pattern_sh1 = _eng26H | pattern_so1 = _eng26Hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _eng26A | pattern_b2 = _eng26A | pattern_ra2 = _eng26A | pattern_sh2 = _eng26A | pattern_so2 = _eng26Al | leftarm2 = fe080a | body2 = fe080a | rightarm2 = fe080a | shorts2 = 000040 | socks2 = fe080a | First game = {{fb|Scotland}} [[:en:1872 Scotland vs England football match|၀–၀]] {{fb-rt|England}}<br />(Partick, စကော့တလန်; ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၂) | Largest win = {{fb|England}} ၁၃–၀ {{fb-rt|Ireland|1783}}<br />(Belfast, အိုင်ယာလန်; ၃၁ ဇူလိုင် ၁၈၈၂) | Largest loss = {{fb|Hungary|1949}} [[:en:Hungary 7–1 England (1954 association football friendly)|၇–၁]] {{fb-rt|England}}<br />([[ဗူးဒပက်မြို့|ဘူဒါပတ်မြို့]], ဟန်ဂေရီ; ၂၃ မေ ၁၉၅၄) | First win = {{flagicon|England}} England ၄–၂ {{fb-rt|Scotland}}<br />(လန်ဒန်မြို့၊ အင်္ဂလန်; ၈ မတ် ၁၈၇၃) | First loss = {{fb|England}} ၁–၂ {{fb-rt|Scotland}}<br />(Hamilton, စကော့တလန်; ၇ မတ် ၁၈၇၄) | World cup apps = ၁၅ | World cup first = ၁၉၅၀ | World cup best = Champions ([[:en:1966 FIFA World Cup|၁၉၆၆]]) | Regional name = [[:en:UEFA European Football Championship|European Championship]] | Regional cup apps = ၉ | Regional cup first = [[:en:UEFA Euro 1968|၁၉၆၈]] | Regional cup best = Third place ([[:en:UEFA Euro 1968|၁၉၆၈]], [[:en:UEFA Euro 1996|၁၉၉၆]]) }} '''အင်္ဂလန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း'''သည် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ကိုယ်စားပြု ဘောလုံးအသင်းဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ([[:en:The Football Association|The Football Association]]; FA) မှ အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲသည်။<ref>{{cite web|title=FA Handbook 2013–14|url=http://www.thefa.com/~/media/files/thefaportal/governance-docs/rules-of-the-association/2013-14/fa-handbook-2013-14.ashx|publisher=TheFA.com|accessdate=၂၄ မေ ၂၀၁၈|page=621|format=pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=Written evidence submitted by Lord Triesman|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmcumeds/792/792we16.htm|publisher=Parliament.uk|accessdate=၂၄ မေ ၂၀၁၈|date=May 2009|archivedate=14 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614172317/https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmcumeds/792/792we16.htm}}</ref> အက်ဖ်အေသည် [[ဥရောပ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်]] ([[ယူအေးဖာ]])၏ အောက်ရှိအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်၍ ကမ္ဘာ့ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် [[ဖီဖာ]]၏ စည်းကမ်းဆိုင်ရာ စီရင်မီုအေုက်တွင်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=FA Handbook 2013–14|url=http://www.thefa.com/~/media/files/thefaportal/governance-docs/rules-of-the-association/2013-14/fa-handbook-2013-14.ashx|publisher=TheFA.com|access-date=2 February 2014|page=621|format=pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=Written evidence submitted by Lord Triesman|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmcumeds/792/792we16.htm|publisher=Parliament.uk|access-date=31 August 2014|date=May 2009|accessdate=24 May 2018|archivedate=14 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614172317/https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmcumeds/792/792we16.htm}}</ref> အသင်းသည် [[ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]၊ [[ယူအေးဖာ ဥရောပဖလား ပြိုင်ပွဲ]]၊ ယူအေးဖာနိုင်ငံများလိဂ် (UEFA Nations League) စသည့် အဓိကပြိုင်ပွဲကြီး သုံးရပ်၌ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည်။ အင်္ဂလန်အသင်းသည် ကမ္ဘာ့ဖလားဆု ရရှိခဲ့သော နိုင်ငံရှစ်နိုင်ငံထဲက အသင်းတစ်သင်းလည်းဖြစ်၏ ။<ref>{{cite web|url=https://metro.co.uk/2020/06/07/1966-world-cup-final-who-was-england-team-what-was-final-score-12817541/ |title = England win the world cup |access-date=27 January 2021}}</ref> အင်္ဂလန်အမျိုးသားအသင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်၌ သက်တမ်းအကြာဆုံး ပူးတွဲအသင်းတစ်ခုဖြစ်၍ ၁၈၇၂ တွင် စကော့တလန် အမျိုးသားဘောလုံးအသင်းကို ပထမဆုံးနိုင်ငံတကာပွဲအဖြစ် ယှဉ်ပြိုင်ကစားခဲ့သည်။ အသင်း၏ အိမ်ကွင်းမှာ ဝင်ဘာလီ အားကစားကွင်း (Wembley Stadium; /ဝမ်းဘလီ/) ဖြစ်၍ လန်ဒန်တွင် တည်ရှိပြီး လေ့ကျင့်ရေးဌာနချုပ်များသည် စိန့် ဂျော့ဂျ်ပါ့ခ်၊ ဘာတန်နပေါန်ထရန့်တ်မြို့ (Burton upon Trent) တို့၌ ရှိသည်။ လက်ရှိအသင်း၏ မန်နေဂျာ (နည်းပြ)မှာ ဂရက် ဆောက်ဂိတ် ဖြစ်၏ ။ အင်္ဂလန်အသင်းသည် ဖီဖာကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို (၁၅) ကြိမ်အထိ အရည်အချင်းစစ်အောင်မြင်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အသင်းအိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပသောနှစ် ၁၉၆၆ ၌ ကမ္ဘာ့ဖလားဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၉၀၊ ၂၀၁၈ ပြိုင်ပွဲများတွင်လည်း စတုတ္ထနေရာ၌ ရပ်တည်နိုင်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် အင်္ဂလန်အသင်းသည် ဥရောပဖလားပြိုင်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိဖူးခြင်းမရှိသေးဘဲ အကောင်းဆုံး စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဥရောပဖလားပွဲတွင် ဗိုလ်လုပွဲအထိရောက်ရှိခဲ့သည်။ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပါဝင်နိုင်ငံဖြစ်သည့် အင်္ဂလန်အနေဖြင့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ]]အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သောကြောင့် [[အိုလံပစ် အားကစားပွဲတော်|အိုလံပစ်အားကစားပြိုင်ပွဲများ]]တွင် ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မရှိပေ။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:အင်္ဂလန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]] [[Category:အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘောလုံးအားကစား]] ns3qvhef87p1w4ukche6p2y661li1nb 1037021 1037004 2026-06-09T09:42:54Z Markuss86 92761 1037021 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = အင်္ဂလန် | Flag = Flag of England.svg | Badge = Arms of The Football Association (include star).svg | Badge_size = 170px | FIFA Trigramme = ENG | Nickname = The Three Lions | Association = [[:en:The Football Association|The Football Association]] | Confederation = [[UEFA]] (ဥရောပ) | Coach = Gareth Southgate | Most caps = Peter Shilton (၁၂၅) | Captain = Harry Kane | Top scorer = Wayne Rooney (၅၃) | Home Stadium = [[:en:Wembley Stadium|ဝင်ဘာလီ အားကစားကွင်း]] | FIFA Rank = {{Nft rank|၁၃|steady|၀|date=၁၇ မေ ၂၀၁၈}} | FIFA max = ၃ | FIFA max date = ဩဂုတ် ၂၀၁၂ | FIFA min = ၂၇ | FIFA min date = ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၆ | Elo Rank = {{Nft rank|၇|steady|date=၁၈ ဧပြီ ၂၀၁၈}} <!-- Elo rankings change often and irregularly; there are no "releases" from which a team can go up or down in ranking --> | Elo max = ၁ | Elo max date = ၁၈၇၂–၁၈၇၆<br />၁၈၉၂–၁၉၁၁<br />၁၉၆၆–၁၉၇၀<br />၁၉၈၇–၁၉၈၈ | Elo min = ၁၇ | Elo min date = ၁၁ ဇွန် ၁၉၉၅ | pattern_la1 = _eng26H | pattern_b1 = _eng26H | pattern_ra1 = _eng26H | pattern_sh1 = _eng26H | pattern_so1 = _eng26Hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _eng26A | pattern_b2 = _eng26A | pattern_ra2 = _eng26A | pattern_sh2 = _eng26A | pattern_so2 = _eng26Al | leftarm2 = fe080a | body2 = fe080a | rightarm2 = fe080a | shorts2 = 000040 | socks2 = fe080a | First game = {{fb|Scotland}} [[:en:1872 Scotland vs England football match|၀–၀]] {{fb-rt|England}}<br />(Partick, စကော့တလန်; ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၂) | Largest win = {{fb|England}} ၁၃–၀ {{fb-rt|Ireland|1783}}<br />(Belfast, အိုင်ယာလန်; ၃၁ ဇူလိုင် ၁၈၈၂) | Largest loss = {{fb|Hungary|1949}} [[:en:Hungary 7–1 England (1954 association football friendly)|၇–၁]] {{fb-rt|England}}<br />([[ဗူးဒပက်မြို့|ဘူဒါပတ်မြို့]], ဟန်ဂေရီ; ၂၃ မေ ၁၉၅၄) | First win = {{flagicon|England}} England ၄–၂ {{fb-rt|Scotland}}<br />(လန်ဒန်မြို့၊ အင်္ဂလန်; ၈ မတ် ၁၈၇၃) | First loss = {{fb|England}} ၁–၂ {{fb-rt|Scotland}}<br />(Hamilton, စကော့တလန်; ၇ မတ် ၁၈၇၄) | World cup apps = ၁၅ | World cup first = ၁၉၅၀ | World cup best = Champions ([[:en:1966 FIFA World Cup|၁၉၆၆]]) | Regional name = [[:en:UEFA European Football Championship|European Championship]] | Regional cup apps = ၉ | Regional cup first = [[:en:UEFA Euro 1968|၁၉၆၈]] | Regional cup best = Third place ([[:en:UEFA Euro 1968|၁၉၆၈]], [[:en:UEFA Euro 1996|၁၉၉၆]]) }} '''အင်္ဂလန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း'''သည် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ကိုယ်စားပြု ဘောလုံးအသင်းဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ([[:en:The Football Association|The Football Association]]; FA) မှ အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲသည်။<ref>{{cite web|title=FA Handbook 2013–14|url=http://www.thefa.com/~/media/files/thefaportal/governance-docs/rules-of-the-association/2013-14/fa-handbook-2013-14.ashx|publisher=TheFA.com|accessdate=၂၄ မေ ၂၀၁၈|page=621|format=pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=Written evidence submitted by Lord Triesman|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmcumeds/792/792we16.htm|publisher=Parliament.uk|accessdate=၂၄ မေ ၂၀၁၈|date=May 2009|archivedate=14 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614172317/https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmcumeds/792/792we16.htm}}</ref> အက်ဖ်အေသည် [[ဥရောပ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်]] ([[ယူအေးဖာ]])၏ အောက်ရှိအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်၍ ကမ္ဘာ့ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် [[ဖီဖာ]]၏ စည်းကမ်းဆိုင်ရာ စီရင်မီုအေုက်တွင်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=FA Handbook 2013–14|url=http://www.thefa.com/~/media/files/thefaportal/governance-docs/rules-of-the-association/2013-14/fa-handbook-2013-14.ashx|publisher=TheFA.com|access-date=2 February 2014|page=621|format=pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=Written evidence submitted by Lord Triesman|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmcumeds/792/792we16.htm|publisher=Parliament.uk|access-date=31 August 2014|date=May 2009|accessdate=24 May 2018|archivedate=14 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614172317/https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmcumeds/792/792we16.htm}}</ref> အသင်းသည် [[ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]၊ [[ယူအေးဖာ ဥရောပဖလား ပြိုင်ပွဲ]]၊ ယူအေးဖာနိုင်ငံများလိဂ် (UEFA Nations League) စသည့် အဓိကပြိုင်ပွဲကြီး သုံးရပ်၌ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည်။ အင်္ဂလန်အသင်းသည် ကမ္ဘာ့ဖလားဆု ရရှိခဲ့သော နိုင်ငံရှစ်နိုင်ငံထဲက အသင်းတစ်သင်းလည်းဖြစ်၏ ။<ref>{{cite web|url=https://metro.co.uk/2020/06/07/1966-world-cup-final-who-was-england-team-what-was-final-score-12817541/ |title = England win the world cup |access-date=27 January 2021}}</ref> အင်္ဂလန်အမျိုးသားအသင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်၌ သက်တမ်းအကြာဆုံး ပူးတွဲအသင်းတစ်ခုဖြစ်၍ ၁၈၇၂ တွင် စကော့တလန် အမျိုးသားဘောလုံးအသင်းကို ပထမဆုံးနိုင်ငံတကာပွဲအဖြစ် ယှဉ်ပြိုင်ကစားခဲ့သည်။ အသင်း၏ အိမ်ကွင်းမှာ ဝင်ဘာလီ အားကစားကွင်း (Wembley Stadium; /ဝမ်းဘလီ/) ဖြစ်၍ လန်ဒန်တွင် တည်ရှိပြီး လေ့ကျင့်ရေးဌာနချုပ်များသည် စိန့် ဂျော့ဂျ်ပါ့ခ်၊ ဘာတန်နပေါန်ထရန့်တ်မြို့ (Burton upon Trent) တို့၌ ရှိသည်။ လက်ရှိအသင်း၏ မန်နေဂျာ (နည်းပြ)မှာ ဂရက် ဆောက်ဂိတ် ဖြစ်၏ ။ အင်္ဂလန်အသင်းသည် ဖီဖာကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို (၁၅) ကြိမ်အထိ အရည်အချင်းစစ်အောင်မြင်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အသင်းအိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပသောနှစ် ၁၉၆၆ ၌ ကမ္ဘာ့ဖလားဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၉၀၊ ၂၀၁၈ ပြိုင်ပွဲများတွင်လည်း စတုတ္ထနေရာ၌ ရပ်တည်နိုင်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် အင်္ဂလန်အသင်းသည် ဥရောပဖလားပြိုင်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိဖူးခြင်းမရှိသေးဘဲ အကောင်းဆုံး စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဥရောပဖလားပွဲတွင် ဗိုလ်လုပွဲအထိရောက်ရှိခဲ့သည်။ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပါဝင်နိုင်ငံဖြစ်သည့် အင်္ဂလန်အနေဖြင့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ]]အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သောကြောင့် [[အိုလံပစ် အားကစားပွဲတော်|အိုလံပစ်အားကစားပြိုင်ပွဲများ]]တွင် ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မရှိပေ။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:အင်္ဂလန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]] [[Category:အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘောလုံးအားကစား]] 5jqujywhlst9egkspmu2vvqyhxav06b 0 96754 1036987 1020396 2026-06-09T06:29:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1036987 wikitext text/x-wiki '''ချင်းသုပ်''' (''ဂျင်းသုပ်'' ဟု အသံထွက်) သည် [[ချင်းပင်]] အဓိက ပါဝင်သော အသုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ == ပါဝင်ပစ္စည်းများ == * [[ချင်းပင်|ချင်း]] * ကန်စွန်းဥကြော် ငှက်ပျောသီးအစိမ်းအကြွပ်ကြော် * အုန်းကြော် * မြေပဲကြော် * ပဲဆံကြော် * နှမ်း * ခရမ်းချဉ်သီး * သံပရာသီး * ဆား * အချိုမှုန့် * ပုစွန်ခြောက် * ပဲမှုန့်အကျက်မှုန့် * ကြက်သွန်ဖြူ * ငရုတ်သီးစိမ်း * ပဲဆီ == အသုပ်ပြုလုပ်ခြင်း == ခြစ်ပြီးသားချင်းကို ရေစိမ်ကာ အရည်ညှစ်ပြီး ဆား၊ အချိုမှုန့်၊ သံပရာရည် (သို့) ရှောက်ရည်တို့ဖြင့် သမအောင် နယ်၍ နှပ်ကာ ပဲမှုန့်၊ ပဲဆီ၊ ပုစွန်ခြောက်ထောင်းတို့ဖြင့် သုပ်နိုင်သည်။ ချင်းသုပ်ကို ငှက်ပျောကြော်၊ အုန်းကြော်၊ မြေပဲကြော်၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ အကြော်စုံ၊ နှမ်း၊ ကြက်သွန်ဖြူတို့ဖြင့်လည်း တွဲဖက် စားသုံးကြသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာအစားအသောက်}} [[Category:အသုပ်များ]] 8imat9qme0dxfrln1atla3uij7jtujl 1036989 1036987 2026-06-09T06:34:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ဂျင်းသုပ်]] စာမျက်နှာကို [[ချင်းသုပ်]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1036987 wikitext text/x-wiki '''ချင်းသုပ်''' (''ဂျင်းသုပ်'' ဟု အသံထွက်) သည် [[ချင်းပင်]] အဓိက ပါဝင်သော အသုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ == ပါဝင်ပစ္စည်းများ == * [[ချင်းပင်|ချင်း]] * ကန်စွန်းဥကြော် ငှက်ပျောသီးအစိမ်းအကြွပ်ကြော် * အုန်းကြော် * မြေပဲကြော် * ပဲဆံကြော် * နှမ်း * ခရမ်းချဉ်သီး * သံပရာသီး * ဆား * အချိုမှုန့် * ပုစွန်ခြောက် * ပဲမှုန့်အကျက်မှုန့် * ကြက်သွန်ဖြူ * ငရုတ်သီးစိမ်း * ပဲဆီ == အသုပ်ပြုလုပ်ခြင်း == ခြစ်ပြီးသားချင်းကို ရေစိမ်ကာ အရည်ညှစ်ပြီး ဆား၊ အချိုမှုန့်၊ သံပရာရည် (သို့) ရှောက်ရည်တို့ဖြင့် သမအောင် နယ်၍ နှပ်ကာ ပဲမှုန့်၊ ပဲဆီ၊ ပုစွန်ခြောက်ထောင်းတို့ဖြင့် သုပ်နိုင်သည်။ ချင်းသုပ်ကို ငှက်ပျောကြော်၊ အုန်းကြော်၊ မြေပဲကြော်၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ အကြော်စုံ၊ နှမ်း၊ ကြက်သွန်ဖြူတို့ဖြင့်လည်း တွဲဖက် စားသုံးကြသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာအစားအသောက်}} [[Category:အသုပ်များ]] 8imat9qme0dxfrln1atla3uij7jtujl 1036991 1036989 2026-06-09T06:36:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1036991 wikitext text/x-wiki [[File:ချင်းသုပ်နှင့် ကျောက်ကျော.jpg|thumb|ချင်းသုပ်နှင့် ကျောက်ကျော]] '''ချင်းသုပ်''' (''ဂျင်းသုပ်'' ဟု အသံထွက်) သည် [[ချင်းပင်]] အဓိက ပါဝင်သော အသုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ == ပါဝင်ပစ္စည်းများ == * [[ချင်းပင်|ချင်း]] * ကန်စွန်းဥကြော် ငှက်ပျောသီးအစိမ်းအကြွပ်ကြော် * အုန်းကြော် * မြေပဲကြော် * ပဲဆံကြော် * နှမ်း * ခရမ်းချဉ်သီး * သံပရာသီး * ဆား * အချိုမှုန့် * ပုစွန်ခြောက် * ပဲမှုန့်အကျက်မှုန့် * ကြက်သွန်ဖြူ * ငရုတ်သီးစိမ်း * ပဲဆီ == အသုပ်ပြုလုပ်ခြင်း == ခြစ်ပြီးသားချင်းကို ရေစိမ်ကာ အရည်ညှစ်ပြီး ဆား၊ အချိုမှုန့်၊ သံပရာရည် (သို့) ရှောက်ရည်တို့ဖြင့် သမအောင် နယ်၍ နှပ်ကာ ပဲမှုန့်၊ ပဲဆီ၊ ပုစွန်ခြောက်ထောင်းတို့ဖြင့် သုပ်နိုင်သည်။ ချင်းသုပ်ကို ငှက်ပျောကြော်၊ အုန်းကြော်၊ မြေပဲကြော်၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ အကြော်စုံ၊ နှမ်း၊ ကြက်သွန်ဖြူတို့ဖြင့်လည်း တွဲဖက် စားသုံးကြသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာအစားအသောက်}} [[Category:အသုပ်များ]] mkg4ghtsqeep406ocb2idqy6ytywzc5 0 105683 1036865 543324 2026-06-08T14:10:04Z 663highland 6543 1036865 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2014}} {{Infobox station | name = ခဂအွန်းဆင်းဘူတာ | native_name = 加賀温泉駅 | native_name_lang = ja | type = | image = 260606 Kagaonsen Station Kaga Ishikawa pref Japan01s3.jpg | alt = | caption = ခဂအွန်းဆင်းဘူတာ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ | other_name = | address = 58 Sakumi-machi, Kaga-shi, Ishikawa-ken 922-0423 | country = Japan | coordinates ={{Coord|36.3202471|136.3505352|display=title, inline|type:railwaystation}} | operator = [[File:JR logo (west).svg|20px]] JR West | line = {{Colorbull|DodgerBlue}} Hokuriku Main Line | platforms = ၂ island platforms | tracks = ၄ | distance = 134.3 km from {{STN|Maibara}} | structure = | code = | status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'') | website = {{official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0541439}} | opened = ၁၉၄၄ အောက်တိုဘာ ၁၁ | closed = | former = Sakumi (၁၉၇၀ အထိ ) | passengers = နေ့စဉ် ၂၂၂၉ | pass_year = FY2015 | services = | map_type = Japan }} ''' ခဂအွန်းဆင်းဘူတာ ''' (加賀温泉駅'' ခဂအွန်းဆင်း - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၊ [[ခဂမြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] iflvrmarhbk2s23dysj9rmshnfw6xcu 0 124399 1036935 825662 2026-06-09T02:55:19Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036935 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system | name = ဗြာဟ္မီအက္ခရာ | type = [[အဘူဂီဒါ]] (Abugida) | image =[[File:Brahmic Alphabets.png]] | image_size = 260px | alt = ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲပုံဇယား | caption = ဗြာဟ္မီအက္ခရာမှတစ်ဆင့် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ (မြန်မာအပါအဝင်) သို့ အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပျံ့နှံ့ပြောင်းလဲသွားပုံ ပြဇယား | languages = [[သက္ကတဘာသာ]]၊ [[ပါဠိဘာသာ]] နှင့် ပြာကြိုတ်ဘာသာစုများ | time = ခရစ်မပေါ်မီ (၆) ရာစု သို့မဟုတ် (၃) ရာစု မှ ခရစ်နှစ် (၅) ရာစုအထိ | direction = ဘယ်မှညာ (Left-to-right) | fam1 = ရှေးဦးဆီမစ်တစ်အရေးအသား (ယူဆချက်) | fam2 = ဖိုနီရှန်းအက္ခရာ (ယူဆချက်) | fam3 = အာရမိတ်အက္ခရာ (ယူဆချက်) | children = [[ဂုပ္တအက္ခရာ]]၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာ၊ ပလ္လဝအက္ခရာ၊ [[မြန်မာအက္ခရာ]] နှင့် အခြားဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ | sisters = ခရောပ္ပီအက္ခရာ (Kharosthi) | iso15924 = Brah | uniref = U+11000–U+1107F }} '''ဗြာဟ္မီအရေးအသား''' သို့မဟုတ် '''ဗြာဟ္မီအက္ခရာ''' ({{Lang-en|Brahmi script}}) သည် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယဆဗ်ကွန်တီးနန့် (အိန္ဒိယတိုက်ငယ်) တွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် အရေးအသားစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တောင်အာရှ၊ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတို့ရှိ ခေတ်သစ်အက္ခရာစနစ်အများစု (အထူးသဖြင့် ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ သို့မဟုတ် Brahmic scripts) ဆင်းသက်ရာ မိခင်အခြေခံအက္ခရာကြီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Salomon">Salomon, Richard (1998). ''Indian Epigraphy: A Guide to the Study of the Inscriptions of Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိအသုံးပြုနေသော [[မြန်မာအက္ခရာ]]၊ [[မွန်အက္ခရာ]] နှင့် ရှေးဟောင်း [[ပျူအက္ခရာ]] တို့သည်လည်း ဤဗြာဟ္မီအရေးအသားစနစ်မှ ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels">Daniels, Peter T. (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref> === သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဆင်းသက်ပုံ === ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၏ သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အာသောကမင်းကြီး (Ashoka the Great) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၃ ရာစုက ရေးထိုးခဲ့သော "အာသောကကျောက်စာများ" (Edicts of Ashoka) တွင် အထင်ရှားဆုံး စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Salomon"/> သို့သော် မကြာသေးမီက သီရိလင်္ကာနှင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတို့တွင် တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ဤအရေးအသားစနစ်သည် ခရစ်မပေါ်မီ (၅) ရာစု သို့မဟုတ် (၆) ရာစုကတည်းက အခြေခံစတင်တည်ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Coningham">Coningham, R.A.E. (1996). "Anuradhapura Citadel Archaeological Project: Preliminary Report". ''Antiquity''. 70 (267): 139–147.</ref> === အက္ခရာစနစ်၏ ဝိသေသလက္ခဏာ === ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အခြေခံဗျည်းလုံးများတွင် သရသံ (အသံတွဲ) ပါဝင်ပြီးသားဖြစ်ကာ သရအမှတ်အသားများကို ဗျည်း၏ အပေါ်၊ အောက်၊ ရှေ့၊ နောက်တွင် တွဲဖက်၍ ရေးသားရသော '''[[အဘူဂီဒါ]]''' (''Abugida'') အမျိုးအစား အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels"/> ၎င်း၏ ရေးသားမှုဦးတည်ချက်မှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ဘယ်ဘက်မှ ညာဘက်သို့ (Left-to-right) ရေးသားရခြင်း ဖြစ်သည်။ === ပျံ့နှံ့ပုံနှင့် အမွေအနှစ် === အိန္ဒိယသမိုင်းတွင် ဂုပ္တအင်ပါယာခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ၍ [[ဂုပ္တအက္ခရာ]] ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ အသွင်ကွဲများ ထပ်မံကွဲပြားကာ အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် ဒေဝနာဂရီအက္ခရာ (ဟိန္ဒီစကားသုံး)၊ တိဗက်အက္ခရာ နှင့် ဘင်္ဂါလီအက္ခရာများ ဖြစ်လာသည်။<ref name="Salomon"/> တောင်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် ပလ္လဝအက္ခရာ၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာ၊ မွန်၊ ခမာ၊ ထိုင်း၊ လာအို နှင့် ဂျာဗား (အင်ဒိုနီးရှား) အက္ခရာများအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာတို့နှင့်အတူ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Daniels"/> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == အခြားကြည့်ရန် == * [[မြန်မာအက္ခရာ]] * [[ဂုပ္တအက္ခရာ]] * [[ပါဠိဘာသာ]] [[Category:ရှေးဟောင်း အရေးအသားစနစ်များ]] [[Category:ဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ]] ==ဗြဟ္မီအက္ခရာအရေးအသား== အေဒီ ခြောက်ရာစုနှင့် ယင်းမတိုင်မီ ရခိုင်ပြည်သုံးအက္ခရာ။ ဦးစံသာအောင်။ ပကြိမ်။ နိုဝင်ဘာ၊ ၁၉၇၄။ ဥမ္မာအောင်စာပေ။ ရန်ကုန်။ [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာဗေဒသမိုင်း]] jinpxxl6vyhuvxkuef8w8g140jb7kar 1036936 1036935 2026-06-09T02:56:11Z Chenzeyan29 141880 1036936 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system | name = ဗြာဟ္မီအက္ခရာ | type = [[အဘူဂီဒါ]] (Abugida) | image =[[File:Brahmic Alphabets.png]] | image_size = 260px | alt = ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲပုံဇယား | caption = ဗြာဟ္မီအက္ခရာမှတစ်ဆင့် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ (မြန်မာအပါအဝင်) သို့ အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပျံ့နှံ့ပြောင်းလဲသွားပုံ ပြဇယား | languages = [[သက္ကတဘာသာ]]၊ [[ပါဠိဘာသာ]] နှင့် ပြာကြိုတ်ဘာသာစုများ | time = ခရစ်မပေါ်မီ (၆) ရာစု သို့မဟုတ် (၃) ရာစု မှ ခရစ်နှစ် (၅) ရာစုအထိ | direction = ဘယ်မှညာ (Left-to-right) | fam1 = ရှေးဦးဆီမစ်တစ်အရေးအသား (ယူဆချက်) | fam2 = ဖိုနီရှန်းအက္ခရာ (ယူဆချက်) | fam3 = အာရမိတ်အက္ခရာ (ယူဆချက်) | children = [[ဂုပ္တအက္ခရာ]]၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာ၊ ပလ္လဝအက္ခရာ၊ [[မြန်မာအက္ခရာ]] နှင့် အခြားဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ | sisters = ခရောပ္ပီအက္ခရာ (Kharosthi) | iso15924 = Brah | uniref = U+11000–U+1107F }} '''ဗြာဟ္မီအရေးအသား''' သို့မဟုတ် '''ဗြာဟ္မီအက္ခရာ''' ({{Lang-en|Brahmi script}}) သည် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယဆဗ်ကွန်တီးနန့် (အိန္ဒိယတိုက်ငယ်) တွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် အရေးအသားစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တောင်အာရှ၊ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတို့ရှိ ခေတ်သစ်အက္ခရာစနစ်အများစု (အထူးသဖြင့် ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ သို့မဟုတ် Brahmic scripts) ဆင်းသက်ရာ မိခင်အခြေခံအက္ခရာကြီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Salomon">Salomon, Richard (1998). ''Indian Epigraphy: A Guide to the Study of the Inscriptions of Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိအသုံးပြုနေသော [[မြန်မာအက္ခရာ]]၊ [[မွန်အက္ခရာ]] နှင့် ရှေးဟောင်း [[ပျူအက္ခရာ]] တို့သည်လည်း ဤဗြာဟ္မီအရေးအသားစနစ်မှ ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels">Daniels, Peter T. (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဆင်းသက်ပုံ == ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၏ သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အာသောကမင်းကြီး (Ashoka the Great) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၃ ရာစုက ရေးထိုးခဲ့သော "အာသောကကျောက်စာများ" (Edicts of Ashoka) တွင် အထင်ရှားဆုံး စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Salomon"/> သို့သော် မကြာသေးမီက သီရိလင်္ကာနှင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတို့တွင် တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ဤအရေးအသားစနစ်သည် ခရစ်မပေါ်မီ (၅) ရာစု သို့မဟုတ် (၆) ရာစုကတည်းက အခြေခံစတင်တည်ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Coningham">Coningham, R.A.E. (1996). "Anuradhapura Citadel Archaeological Project: Preliminary Report". ''Antiquity''. 70 (267): 139–147.</ref> == အက္ခရာစနစ်၏ ဝိသေသလက္ခဏာ == ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အခြေခံဗျည်းလုံးများတွင် သရသံ (အသံတွဲ) ပါဝင်ပြီးသားဖြစ်ကာ သရအမှတ်အသားများကို ဗျည်း၏ အပေါ်၊ အောက်၊ ရှေ့၊ နောက်တွင် တွဲဖက်၍ ရေးသားရသော '''[[အဘူဂီဒါ]]''' (''Abugida'') အမျိုးအစား အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels"/> ၎င်း၏ ရေးသားမှုဦးတည်ချက်မှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ဘယ်ဘက်မှ ညာဘက်သို့ (Left-to-right) ရေးသားရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ပျံ့နှံ့ပုံနှင့် အမွေအနှစ် == အိန္ဒိယသမိုင်းတွင် ဂုပ္တအင်ပါယာခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ၍ [[ဂုပ္တအက္ခရာ]] ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ အသွင်ကွဲများ ထပ်မံကွဲပြားကာ အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် ဒေဝနာဂရီအက္ခရာ (ဟိန္ဒီစကားသုံး)၊ တိဗက်အက္ခရာ နှင့် ဘင်္ဂါလီအက္ခရာများ ဖြစ်လာသည်။<ref name="Salomon"/> တောင်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် ပလ္လဝအက္ခရာ၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာ၊ မွန်၊ ခမာ၊ ထိုင်း၊ လာအို နှင့် ဂျာဗား (အင်ဒိုနီးရှား) အက္ခရာများအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာတို့နှင့်အတူ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Daniels"/> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == အခြားကြည့်ရန် == * [[မြန်မာအက္ခရာ]] * [[ဂုပ္တအက္ခရာ]] * [[ပါဠိဘာသာ]] [[Category:ရှေးဟောင်း အရေးအသားစနစ်များ]] [[Category:ဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ]] cwp0ufvm7t4dr519dqkydtq054c4npr 1036944 1036936 2026-06-09T03:34:20Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာဗေဒသမိုင်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1036944 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system | name = ဗြာဟ္မီအက္ခရာ | type = [[အဘူဂီဒါ]] (Abugida) | image =[[File:Brahmic Alphabets.png]] | image_size = 260px | alt = ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲပုံဇယား | caption = ဗြာဟ္မီအက္ခရာမှတစ်ဆင့် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ (မြန်မာအပါအဝင်) သို့ အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပျံ့နှံ့ပြောင်းလဲသွားပုံ ပြဇယား | languages = [[သက္ကတဘာသာ]]၊ [[ပါဠိဘာသာ]] နှင့် ပြာကြိုတ်ဘာသာစုများ | time = ခရစ်မပေါ်မီ (၆) ရာစု သို့မဟုတ် (၃) ရာစု မှ ခရစ်နှစ် (၅) ရာစုအထိ | direction = ဘယ်မှညာ (Left-to-right) | fam1 = ရှေးဦးဆီမစ်တစ်အရေးအသား (ယူဆချက်) | fam2 = ဖိုနီရှန်းအက္ခရာ (ယူဆချက်) | fam3 = အာရမိတ်အက္ခရာ (ယူဆချက်) | children = [[ဂုပ္တအက္ခရာ]]၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာ၊ ပလ္လဝအက္ခရာ၊ [[မြန်မာအက္ခရာ]] နှင့် အခြားဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ | sisters = ခရောပ္ပီအက္ခရာ (Kharosthi) | iso15924 = Brah | uniref = U+11000–U+1107F }} '''ဗြာဟ္မီအရေးအသား''' သို့မဟုတ် '''ဗြာဟ္မီအက္ခရာ''' ({{Lang-en|Brahmi script}}) သည် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယဆဗ်ကွန်တီးနန့် (အိန္ဒိယတိုက်ငယ်) တွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် အရေးအသားစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တောင်အာရှ၊ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတို့ရှိ ခေတ်သစ်အက္ခရာစနစ်အများစု (အထူးသဖြင့် ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ သို့မဟုတ် Brahmic scripts) ဆင်းသက်ရာ မိခင်အခြေခံအက္ခရာကြီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Salomon">Salomon, Richard (1998). ''Indian Epigraphy: A Guide to the Study of the Inscriptions of Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိအသုံးပြုနေသော [[မြန်မာအက္ခရာ]]၊ [[မွန်အက္ခရာ]] နှင့် ရှေးဟောင်း [[ပျူအက္ခရာ]] တို့သည်လည်း ဤဗြာဟ္မီအရေးအသားစနစ်မှ ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels">Daniels, Peter T. (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဆင်းသက်ပုံ == ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၏ သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အာသောကမင်းကြီး (Ashoka the Great) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၃ ရာစုက ရေးထိုးခဲ့သော "အာသောကကျောက်စာများ" (Edicts of Ashoka) တွင် အထင်ရှားဆုံး စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Salomon"/> သို့သော် မကြာသေးမီက သီရိလင်္ကာနှင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတို့တွင် တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ဤအရေးအသားစနစ်သည် ခရစ်မပေါ်မီ (၅) ရာစု သို့မဟုတ် (၆) ရာစုကတည်းက အခြေခံစတင်တည်ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Coningham">Coningham, R.A.E. (1996). "Anuradhapura Citadel Archaeological Project: Preliminary Report". ''Antiquity''. 70 (267): 139–147.</ref> == အက္ခရာစနစ်၏ ဝိသေသလက္ခဏာ == ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အခြေခံဗျည်းလုံးများတွင် သရသံ (အသံတွဲ) ပါဝင်ပြီးသားဖြစ်ကာ သရအမှတ်အသားများကို ဗျည်း၏ အပေါ်၊ အောက်၊ ရှေ့၊ နောက်တွင် တွဲဖက်၍ ရေးသားရသော '''[[အဘူဂီဒါ]]''' (''Abugida'') အမျိုးအစား အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels"/> ၎င်း၏ ရေးသားမှုဦးတည်ချက်မှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ဘယ်ဘက်မှ ညာဘက်သို့ (Left-to-right) ရေးသားရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ပျံ့နှံ့ပုံနှင့် အမွေအနှစ် == အိန္ဒိယသမိုင်းတွင် ဂုပ္တအင်ပါယာခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ၍ [[ဂုပ္တအက္ခရာ]] ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ အသွင်ကွဲများ ထပ်မံကွဲပြားကာ အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် ဒေဝနာဂရီအက္ခရာ (ဟိန္ဒီစကားသုံး)၊ တိဗက်အက္ခရာ နှင့် ဘင်္ဂါလီအက္ခရာများ ဖြစ်လာသည်။<ref name="Salomon"/> တောင်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် ပလ္လဝအက္ခရာ၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာ၊ မွန်၊ ခမာ၊ ထိုင်း၊ လာအို နှင့် ဂျာဗား (အင်ဒိုနီးရှား) အက္ခရာများအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာတို့နှင့်အတူ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Daniels"/> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == အခြားကြည့်ရန် == * [[မြန်မာအက္ခရာ]] * [[ဂုပ္တအက္ခရာ]] * [[ပါဠိဘာသာ]] [[Category:ရှေးဟောင်း အရေးအသားစနစ်များ]] [[Category:ဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာဗေဒသမိုင်း]] nzogzlgbbs4raa5fle9e2m21jcvy3ts 1036946 1036944 2026-06-09T03:37:08Z Salai Rungtoi 22844 1036946 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system | name = ဗြာဟ္မီအက္ခရာ | type = [[အဘူဂီဒါ (စာအရေးအသားစနစ်)|အဘူဂီဒါ]] | image =[[File:Brahmic Alphabets.png]] | image_size = 260px | alt = ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲပုံဇယား | caption = ဗြာဟ္မီအက္ခရာမှတစ်ဆင့် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ (မြန်မာအပါအဝင်) သို့ အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပျံ့နှံ့ပြောင်းလဲသွားပုံ ပြဇယား | languages = [[သက္ကတဘာသာ]]၊ [[ပါဠိဘာသာစကား]] နှင့် ပြာကြိုတ်ဘာသာစုများ | time = ခရစ်မပေါ်မီ (၆) ရာစု သို့မဟုတ် (၃) ရာစု မှ ခရစ်နှစ် (၅) ရာစုအထိ | direction = ဘယ်မှညာ (Left-to-right) | fam1 = ရှေးဦးဆီမစ်တစ်အရေးအသား (ယူဆချက်) | fam2 = ဖိုနီရှန်းအက္ခရာ (ယူဆချက်) | fam3 = အာရမိတ်အက္ခရာ (ယူဆချက်) | children = [[ဂုပ္တအက္ခရာ]]၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာ၊ ပလ္လဝအက္ခရာ၊ [[မြန်မာအက္ခရာ]] နှင့် အခြားဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ | sisters = ခရောပ္ပီအက္ခရာ (Kharosthi) | iso15924 = Brah | uniref = U+11000–U+1107F }} '''ဗြာဟ္မီအရေးအသား''' သို့မဟုတ် '''ဗြာဟ္မီအက္ခရာ''' ({{Lang-en|Brahmi script}}) သည် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယဆဗ်ကွန်တီးနန့် (အိန္ဒိယတိုက်ငယ်) တွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် အရေးအသားစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တောင်အာရှ၊ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတို့ရှိ ခေတ်သစ်အက္ခရာစနစ်အများစု (အထူးသဖြင့် ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ သို့မဟုတ် Brahmic scripts) ဆင်းသက်ရာ မိခင်အခြေခံအက္ခရာကြီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Salomon">Salomon, Richard (1998). ''Indian Epigraphy: A Guide to the Study of the Inscriptions of Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိအသုံးပြုနေသော [[မြန်မာအက္ခရာ]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်အက္ခရာ]] နှင့် ရှေးဟောင်း [[ပျူဘာသာစကား|ပျူအက္ခရာ]] တို့သည်လည်း ဤဗြာဟ္မီအရေးအသားစနစ်မှ ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels">Daniels, Peter T. (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဆင်းသက်ပုံ == ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၏ သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အာသောကမင်းကြီး (Ashoka the Great) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၃ ရာစုက ရေးထိုးခဲ့သော "အာသောကကျောက်စာများ" (Edicts of Ashoka) တွင် အထင်ရှားဆုံး စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Salomon"/> သို့သော် မကြာသေးမီက သီရိလင်္ကာနှင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတို့တွင် တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ဤအရေးအသားစနစ်သည် ခရစ်မပေါ်မီ (၅) ရာစု သို့မဟုတ် (၆) ရာစုကတည်းက အခြေခံစတင်တည်ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Coningham">Coningham, R.A.E. (1996). "Anuradhapura Citadel Archaeological Project: Preliminary Report". ''Antiquity''. 70 (267): 139–147.</ref> == အက္ခရာစနစ်၏ ဝိသေသလက္ခဏာ == ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အခြေခံဗျည်းလုံးများတွင် သရသံ (အသံတွဲ) ပါဝင်ပြီးသားဖြစ်ကာ သရအမှတ်အသားများကို ဗျည်း၏ အပေါ်၊ အောက်၊ ရှေ့၊ နောက်တွင် တွဲဖက်၍ ရေးသားရသော '''[[အဘူဂီဒါ (စာအရေးအသားစနစ်)|အဘူဂီဒါ]]''' (''Abugida'') အမျိုးအစား အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels"/> ၎င်း၏ ရေးသားမှုဦးတည်ချက်မှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ဘယ်ဘက်မှ ညာဘက်သို့ (Left-to-right) ရေးသားရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ပျံ့နှံ့ပုံနှင့် အမွေအနှစ် == အိန္ဒိယသမိုင်းတွင် ဂုပ္တအင်ပါယာခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ၍ ဂုပ္တအက္ခရာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ အသွင်ကွဲများ ထပ်မံကွဲပြားကာ အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် ဒေဝနာဂရီအက္ခရာ (ဟိန္ဒီစကားသုံး)၊ တိဗက်အက္ခရာ နှင့် ဘင်္ဂါလီအက္ခရာများ ဖြစ်လာသည်။<ref name="Salomon"/> တောင်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် ပလ္လဝအက္ခရာ၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာ၊ မွန်၊ ခမာ၊ ထိုင်း၊ လာအို နှင့် ဂျာဗား (အင်ဒိုနီးရှား) အက္ခရာများအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာတို့နှင့်အတူ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Daniels"/> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == အခြားကြည့်ရန် == * [[မြန်မာအက္ခရာ]] * [[ဂုပ္တအက္ခရာ]] * [[ပါဠိဘာသာ]] [[Category:ရှေးဟောင်း အရေးအသားစနစ်များ]] [[Category:ဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာဗေဒသမိုင်း]] 2hwhrzlh9i11ocnlvmdktaciveds4up 1036948 1036946 2026-06-09T03:41:41Z Salai Rungtoi 22844 1036948 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system | name = ဗြာဟ္မီအက္ခရာ | type = [[အဘူဂီဒါ (စာအရေးအသားစနစ်)|အဘူဂီဒါ]] | image =[[File:Brahmic Alphabets.png]] | image_size = 260px | alt = ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲပုံဇယား | caption = ဗြာဟ္မီအက္ခရာမှတစ်ဆင့် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ (မြန်မာအပါအဝင်) သို့ အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပျံ့နှံ့ပြောင်းလဲသွားပုံ ပြဇယား | languages = [[သက္ကတဘာသာ]]၊ [[ပါဠိဘာသာစကား]] နှင့် ပြာကြိုတ်ဘာသာစုများ | time = ခရစ်မပေါ်မီ (၆) ရာစု သို့မဟုတ် (၃) ရာစု မှ ခရစ်နှစ် (၅) ရာစုအထိ | direction = ဘယ်မှညာ (Left-to-right) | fam1 = ရှေးဦးဆီမစ်တစ်အရေးအသား (ယူဆချက်) | fam2 = ဖိုနီရှန်းအက္ခရာ (ယူဆချက်) | fam3 = အာရမိတ်အက္ခရာ (ယူဆချက်) | children = [[ဂုပ္တအက္ခရာ]]၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာ၊ ပလ္လဝအက္ခရာ၊ [[မြန်မာအက္ခရာ]] နှင့် အခြားဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ | sisters = ခရောပ္ပီအက္ခရာ (Kharosthi) | iso15924 = Brah | uniref = U+11000–U+1107F }} '''ဗြာဟ္မီအရေးအသား''' သို့မဟုတ် '''ဗြာဟ္မီအက္ခရာ''' ({{Lang-en|Brahmi script}}) သည် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယဆဗ်ကွန်တီးနန့် (အိန္ဒိယတိုက်ငယ်) တွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် အရေးအသားစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တောင်အာရှ၊ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတို့ရှိ ခေတ်သစ်အက္ခရာစနစ်အများစု (အထူးသဖြင့် ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ) ဆင်းသက်ရာ မိခင်အခြေခံအက္ခရာကြီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Salomon">Salomon, Richard (1998). ''Indian Epigraphy: A Guide to the Study of the Inscriptions of Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိအသုံးပြုနေသော [[မြန်မာအက္ခရာ]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်အက္ခရာ]] နှင့် ရှေးဟောင်း [[ပျူဘာသာစကား|ပျူအက္ခရာ]] တို့သည်လည်း ဤဗြာဟ္မီအရေးအသားစနစ်မှ ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels">Daniels, Peter T. (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဆင်းသက်ပုံ == ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၏ သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို [[အသောကမင်း|အသောကမင်းကြီး]] (Ashoka the Great) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၃ ရာစုက ရေးထိုးခဲ့သော "အာသောက ကျောက်စာများ" (Edicts of Ashoka) တွင် အထင်ရှားဆုံး စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Salomon"/> သို့သော် မကြာသေးမီက [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]နှင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတို့တွင် တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ဤအရေးအသားစနစ်သည် ခရစ်မပေါ်မီ (၅) ရာစု သို့မဟုတ် (၆) ရာစုကတည်းက အခြေခံစတင်တည်ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref name="Coningham">Coningham, R.A.E. (1996). "Anuradhapura Citadel Archaeological Project: Preliminary Report". ''Antiquity''. 70 (267): 139–147.</ref> == အက္ခရာစနစ်၏ ဝိသေသလက္ခဏာ == ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အခြေခံဗျည်းလုံးများတွင် သရသံ (အသံတွဲ) ပါဝင်ပြီးသားဖြစ်ကာ သရအမှတ်အသားများကို ဗျည်း၏ အပေါ်၊ အောက်၊ ရှေ့၊ နောက်တွင် တွဲဖက်၍ ရေးသားရသော [[အဘူဂီဒါ (စာအရေးအသားစနစ်)|အဘူဂီဒါ]] (''Abugida'') အမျိုးအစား အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels"/> ၎င်း၏ ရေးသားမှုဦးတည်ချက်မှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ဘယ်ဘက်မှ ညာဘက်သို့ (Left-to-right) ရေးသားရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ပျံ့နှံ့ပုံနှင့် အမွေအနှစ် == [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်း|အိန္ဒိယသမိုင်း]]တွင် ဂုပ္တအင်ပါယာခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ၍ ဂုပ္တအက္ခရာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ အသွင်ကွဲများ ထပ်မံကွဲပြားကာ အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် [[ဒေဝနာဂရီအက္ခရာ]] (ဟိန္ဒီစကားသုံး)၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်အက္ခရာ]] နှင့် [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီအက္ခရာ]]များ ဖြစ်လာသည်။<ref name="Salomon"/>တောင်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် ပလ္လဝအက္ခရာ၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာ၊ မွန်၊ ခမာ၊ ထိုင်း၊ လာအို နှင့် ဂျာဗား (အင်ဒိုနီးရှား) အက္ခရာများအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ [[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]တို့နှင့်အတူ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Daniels"/> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == အခြားကြည့်ရန် == * [[မြန်မာအက္ခရာ]] * [[ဂုပ္တအက္ခရာ]] * [[ပါဠိဘာသာ]] [[Category:ရှေးဟောင်း အရေးအသားစနစ်များ]] [[Category:ဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာဗေဒသမိုင်း]] g8wx7r0f0lj4s7tq9oxiqg5pe84a1i7 0 125059 1036998 953507 2026-06-09T07:27:05Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1036998 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox television channel | name = ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်း ၇ | logofile =Logo Channel 7 HD.svg | logosize = 200px | launch = | share = | share as of = | share source = | owner = | slogan = | country = {{flag|Thailand}} | language = [[ထိုင်းဘာသာစကား]] | broadcast area = ထိုင်းနိုင်ငံ | picture format = 4:3 SDTV <br/> 16:9 [[HDTV]] | former names = | sister names = | headquarters = [[ဘန်ကောက်မြို့]] | timeshift names = | sat serv 1 = | sat chan 1 = Channel 35 (HD) | online serv 1 = | online chan 1 = | web = }} {{translated page|th|สถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7|version=|insertversion=|section=name}} '''ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်း ၇''' (สถานีโทรทัศน์สีกองทัพกช่อง 7) သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဝန်ကြီးဌာန]]၊ နှင့် Bangkok Television & Radio Co.,Ltd မှ<ref>{{Cite web |url=https://positioningmag.com/1152490 |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=5 December 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512083539/https://positioningmag.com/1152490 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.ch7.com/about_us</ref> ၁၉၆၇၊ နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှု]] 5xbogl4k1sbf8ydt34nusk7w4qurlap 0 131130 1036941 507650 2026-06-09T03:32:09Z Salai Rungtoi 22844 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:လက်ဘနွန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1036941 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဘေးဘလော့စ်မြို့ <br/> Byblos | native_name = جبيل, Βύβλος | other_name = Jbeil | native_name_lang = ara<!-- ISO 639-2 code: "fr" for French, "ara" for Arabic --> | settlement_type = City | image_skyline = Byblos Libanon 2003.JPG | image_alt =byblos | image_caption = ဘေးဘလော့စ်မြို့ဟောင်း | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[လက်ဘနွန်နိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = မောင့်လက်ဘနွန် | subdivision_type2 =ခရိုင် | subdivision_name2 = ဂျေဘေးလ် | established_title = <!-- Founded --> | established_date = | founder = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 5 | area_metro_km2 = 17 | population_total = 40000 | population_metro = 100000 | population_note = | timezone1 = EET | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = EEST | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = Postal code | postal_code = | area_code_type = Dialing code | area_code = +961 | footnotes = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHS | designation1_offname = ဘေးဘလော့စ် | designation1_date = ၁၉၈၄ <small>(အဋ္ဌမအကြိမ်)</small> | designation1_type = ယဉ်ကျေးမှု | designation1_criteria = iii, iv,vi | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/295 295] | designation1_free1name = နိုင်ငံ | designation1_free1value = လက်ဘနွန်နိုင်ငံ | designation1_free2name = ဒေသ | designation1_free2value = အာရှနှင့် ပစိဖိတ် }} }} '''ဘေးဘလော့စ်မြို့''' အား ဒေသအတွင်းတွင် '''ဂျေဘေးမြို့''' ဟု ခေါ်ကြပြီး ထရီပိုလီကောင်တီ အတွင်းတွင် '''ဂျေးဘလက်''' ဟု ခေါ်ကြကာ [[လက်ဘနွန်နိုင်ငံ]] မောင့်လက်ဘနွန်ပြည်နယ် အတွင်းရှိ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ထိုမြို့တွင် ဘီစီ ၈,၈၀၀ နှင့် ၇,၀၀၀ ကြားကပင် စတင်၍ လူများ နေထိုင်ကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး<ref name="PeltenburgWasse2004a">{{cite book|editor1=E. J. Peltenburg|editor2=Alexander Wasse|author=Garfinkel, Yosef|chapter= "Néolithique" and "Énéolithique" Byblos in Southern Levantine Context| title=Neolithic Revolution: New Perspectives on Southwest Asia in Light of Recent Discoveries on Cyprus|url=https://books.google.com/books?id=6mKBAAAAMAAJ|accessdate=18 January 2012|year=2004|publisher=Oxbow Books|isbn=978-1-84217-132-5}}</ref> ဘီစီ ၅,၀၀၀ ခုနှစ်ကတည်းက ယခုတိုင် လူတို့ နေထိုင်ကြသဖြင့်<ref name="byblos1">{{cite book |title=Cities of the Middle East and North Africa |last1=Dumper |first1=Michael |last2=Stanley |first2=Bruce E. |last3= Abu-Lughod |first3=Janet L. |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=1-57607-919-8 |page=104 |quote=Archaeological excavations at Byblos indicate that the site has been continually inhabited since at least 5000 B.C. |url=https://books.google.com/?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA104&dq=byblos+continually+inhabited |access-date=22 July 2009}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ယနေ့တိုင် လူတို့နေထိုင်ကြသော ရှေးအကျဆုံး နေရာများတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သည်။<ref name=Britannica>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Byblos|title=Byblos|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=14 March 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/galleries/The-worlds-20-oldest-cities/1old-byblos/|title=The world's 20 oldest cities|date=30 May 2017|newspaper=The Telegraph|access-date=14 March 2018}}</ref>[[ယူနက်စကို]] မှ [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]] အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/295|title=Byblos|website=UNESCO|access-date=14 March 2018}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:လက်ဘနွန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:လက်ဘနွန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] r684v42o5xf0ypwslfbxrrmk83tpd89 0 138163 1036876 634728 2026-06-08T15:46:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1036876 wikitext text/x-wiki [[File:နောင်ဖာကန် ရေလည်စေတီ.jpg|thumb|နောင်ဖာရေကန်ရှိ ရေလယ်စေတီ]] '''နောင်ဖာရေကန် ''' သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ခိုလမ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="irrawadynews">[https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/travel/2019/05/14/191109.html ခိုလမ်မြို့နယ်၊ မက်မွန်လောင်းကျေးရွာက ပလောင်တိုင်းရင်းသားတွေဆီ အလည်တခေါက်<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ]] ldx8rmsjutfjpz4j4hnd907uz67nu1r 0 205878 1036966 736699 2026-06-09T05:19:46Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1036966 wikitext text/x-wiki {{မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု}} မြန်မာ့ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များတွင် သာမန်မဟုတ်ထူးခြားသည့် သတ္တဝါများကို တွေ့ရှိရသည်။ အချို့သတ္တဝါများမှာ လူ့အသွင်တစ်ပိုင်းတစ ရှိတတ်ကြသည်။ အချို့မှာမူ လူ့အသွင်ကိုဖန်ဆင်းနိုင်ကြသည်။<ref>Mythical Creatures in Burmese Folklore, Jataka tales, History of Burma, Yama Zatdaw, Ramayana, Asura (Buddhism), Rakshasa, Garuda. (2011), 108 pag. {{ISBN|978-613-6-67801-6}}</ref> ရွှေသွေးဂျာနယ်မှ ရေးဆွဲထားသော [[ဇာတက|ဗုဒ္ဓဇာတ်တော်]]များတွင် ထိုကဲ့သို့သောသတ္တဝါများကို တွေ့ရှိရသည်။ လူသိအများဆုံးသတ္တဝါမှာ [[ဘီလူး]]ဖြစ်သည်။ [[File:Bodleian Ms. Burm. a. 5 fol 138.jpg|thumbnail|right|ဘီလူးဖိုနှင့်ဘီလူးမပန်းချီ]] [[File:Bodleian Ms. Burm. a. 5 fol 198.jpg|thumbnail|right|[[သမန်းကျား]]ပန်းချီ]] ==သတ္တဝါများ== အောက်ပါတို့မှ မြန်မာ့ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များမှ တွေ့ရှိရသော သတ္တဝါများဖြစ်ကြသည်။ ===အခြားဘုံမှသတ္တဝါများ=== * [[အသူရကာယ်]] – အပါယ်လေးပါးအနက် တစ်ပါးဖြစ်သော ပြိတ္တာတစ်မျိုး။ (အသူရာ(တာဝတိံသာနတ်တို့၏ပြိုင်ဘက်နှင့်မတူ) အသူရကာယ်သည် (နတ်ပြိတ္တာ) တို့၏ အပေါင်းအစုဟု အနက်ရသည်။)<ref>Pali-English Dictionary, A P Buddhadatta Mahathera and Vipassana Research Institute.</ref><ref>မြန်မာ-မြန်မာ အဘိဓာန်၊ မြန်မာစာအဖွဲ့</ref> * [[ဘီလူး]] – ဇာတ်၊ ဒဏ္ဍာရီများတွင် ဖော်ပြလေ့ရှိသော၊ အစွယ်အမွှေးပါသော၊ လူနှင့်ဆင်တူသော၊ ကြီးမားကြမ်းကြုတ်သောသတ္တဝါ ** ပန်းကိုက်ဘီလူး – ကြီးမားဖြောင့်တန်းသောအစွယ်ရှိ၍ လူတို့ကိုစားလေ့ရှိသော ဘီလူမျိုး ** ပန်းဆွဲဘီလူး – ကြီးမားကောက်ကွေ့သော အစွယ်ရှိ၍ ပန်းသို့မဟုတ်သစ်သီးတို့ကို စားလေ့ရှိသောဘီလူမျိုး * [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်စိမ်း]] – အသေဆိုးနှင့် သေပြီးနောက်ဖြစ်‌သော နတ်တစ်မျိုး * ဥစ္စာစောင့် – ဥစ္စာပစ္စည်းစွဲလမ်းစိတ်ဖြင့် သေလွန်ပြီးနောက် ထိုဥစ္စာပစ္စည်းကို စောင့်နေရသော နာနာဘာဝမျိုး * သိုက်နန်းရှင် – ရာတနာသိုက်ကို စောင့်ရသော ဥစ္စာစောင့်မျိုး * [[ပြိတ္တာ]] – သရဲ၊ တစ္တေ၊ မှင်စာစသော နာနာဘာဝမျိုး (အပါယ်လေးဘုံသတ္တဝါအနက် တစ်မျိုးဖြစ်သည်) * စုန်း – ပြုစားတတ်သည်ဆိုသော လောကီအတတ်ပညာသည် * သရဲ – မကောင်းဆိုးဝါးကောင်တစ်မျိုး * [[ယမမင်း]] – ငရဲပြည်ကို အစိုးရသောသူ * ယက္ခ – သစ်ပင်၌ရှိသောနတ်တစ်မျိုး၊ နတ်ဘီလူးတစ်မျိုး * [[ဇော်ဂျီ]] – ဆေးဝါးမန္တရားအတတ်၊ မြေလျှိုးမိုးပျံအတတ် စသည်ကျွမ်းကျင်သူ ===ငှက်များ=== * [[ဂဠုန်]] – ငှက်တို့၏မင်း၊ နဂါးတို့၏ရန်သူဖြစ်သော ငှက်ကြီး * [[ဟင်္သာ]] – ရေအိုင်တွင်နေထိုင်ကျက်စားတတ်သော [[ဝမ်းဘဲ]]မျိုးဝင် ငှက်တစ်မျိုး ([[မွန်လူမျိုး]]တို့၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာဖြစ်သော ငှက်လည်းဖြစ်သည်) * [[ကရဝိတ်ငှက်]] – သာသောအသံရှိသည့် ငှက်တစ်မျိုး ===တွားသွားသတ္တဝါများ=== * [[မကန်း]] – ဆူးရှိသော ကိုယ်ခွံအထပ်ထပ်နှင့် လက်မကြီးနှစ်ခု၊ လက်ခြောက်ဖက်၊ အမြှီးပါရှိသည့် ပင်လယ်သတ္တဝါတစ်မျိုး * [[နဂါး]] – ကျမ်းဂန်လာမြွေကြီးတစ်မျိုး * ငမိုးရိပ် – မင်းနန္ဒာနှင့်ရှင်မွှေးလွန်း ဒဏ္ဍာရီလာ မိကျောင်း၏အမည် ===နို့တိုက်သတ္တဝါများ=== * ကျွတ် – စိုစွတ်သောအရပ်တွင်နေ၍ တွယ်ကပ်သွေးစုတ်တတ်သေ ကျောရိုးမဲ့ ကောင်ငယ်တစ်မျိုး * [[စာမရီ]] – မွှေးရှည်နွားတစ်မျိုး * [[သမန်းကျား]] – လူမှကျားအဖြစ်ပြောင်းလဲသော မိစ္ဆာအတတ်တစ်မျိုး ===ပင့်ကူများ=== * ပင်းတယပင့်ကူ – [[ပင်းတယမြို့]]၌ မင်းသမီး ၇ ဦးကို ဖမ်းခေါ်သွားခဲ့သော ပင့်ကူကြီး ===ပေါင်းစပ်သတ္တဝါများ=== * [[ဗျာလ]] – ရခိုင်ဒဏ္ဍာရီ၏ နဝရူပသတ္တဝါပုစံ * [[ကိန္နရာ]] (ထီး)၊ ကိန္နရီ (မ) – မြင်း၏မျက်နှာနှင့်တူသော မျက်နှာရှိ၍ လူနှင့်တူသော ကိုယ်လက်အင်္ဂါရှိသောသတ္တဝါ * [[မနုဿီဟ]] – လူမျက်နှာတစ်ခုနှင့် ခြင်္သေ့ကိုယ်နှစ်ခွပါရှိသော သတ္တဝါ * [[နဝရူပ]] – သတ္တဝါ ၉ မျိုး၏ ရုပ်အဆင်းရှိသော သတ္တဝါ * [[ပဉ္စရူပ]] – သတ္တဝါ ၅ မျိုး၏ ရုပ်အဆင်းရှိသော သတ္တဝါ ==ကိုးကားချက်== {{reflist}} *Htin Aung, ''Maung'' ''Folk Elements in Burmese Buddhism''. London, New York: Oxford University Press, 1962. ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * [http://www.allthingsburmese.com/Traditions_Beliefs&Superstitions_MythicalCreatures.htm All things Burmese Mythical Creatures] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120722235422/http://www.allthingsburmese.com/Traditions_Beliefs&Superstitions_MythicalCreatures.htm |date=22 July 2012 }} * [http://www.myanmar.com/lifestyle/mythical_creatures.html Mythical creatures of Myanmar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130125125319/http://www.myanmar.com/lifestyle/mythical_creatures.html |date=25 January 2013 }} * [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1969/12/folk-elements-in-burmese-buddhism/6833/ Folk-Elements in Burmese Buddhism] [[ကဏ္ဍ: မြန်မာ့ဒဏ္ဍာရီများ]] [[ကဏ္ဍ: ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါများ]] {{၃၁-ဘုံ}} poxm9m2z4w7nadi4rn7hor4x7oypwt9 0 212960 1037022 1017763 2026-06-09T09:43:25Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1037022 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး (ပထန်)<br>(Pashtuns / Pathans) | image = [[File:Pashtun people.jpg|thumb|260px|ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ]] | poptime = သန်း ၅၀ – သန်း ၆၀ ခန့် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/ |title=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |date=2024 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = {{flag|အာဖဂန်နစ္စတန်}} (လူဦးရေ၏ ၄၂% ခန့်)<br>{{flag|ပါကစ္စတန်}} (လူဦးရေ၏ ၁၅% ခန့်)<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] (ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ) | languages = [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား|ပက်ရှ်တို]] (Pashto)<br>[[ဒါရီဘာသာစကား|ဒါရီ]] / [[ဥရဒူဘာသာစကား|ဥရဒူ]] (ဒုတိယဘာသာစကား) | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆွန်နီမွတ်စလင် အများစု) | related = [[အီရန်လူမျိုးစုများ]] (Iranian peoples) }} '''ပထန်''' သို့မဟုတ် '''ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Pashtuns}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Pushtuns}}) သည် တောင်အာရှနှင့် အလယ်အာရှအစပ် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ခိုင်ဘာပက်တွန်ခွာပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသည့် အီရန်နွယ်ဖွား (Iranian-speaking) တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |language=en}}</ref> အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၎င်းတို့ကို **"ပထန်လူမျိုး"** ({{lang-en|Pathans}}) ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ပိုမိုလူသိများကြသည်။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း (Segmentary lineage society) ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာကျင့်ထုံးဥပဒေဖြစ်သော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် လက်စားချေခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ရွာမကွဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ထိန်းကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=Pukhtun Economy and Society: Traditional Structure and Economic Development in a Tribal Society |year=1980 |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0710003898 |language=en}}</ref> === မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု === မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထန်လူမျိုးများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး (၁၉ ရာစု) ကတည်းက ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်၏ စစ်သည်တော်များ၊ အစောင့်အရှောက်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ပထန်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ သန်မာထွားကျိုင်းသော ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ပုံ၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် သစ္စာရှိမှုတို့ကြောင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ အားထားရသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် [[မော်လမြိုင်မြို့]]ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာပြည်ဖွား ပထန်လူမျိုးများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြပြီး၊ အများစုမှာ ဗမာ သို့မဟုတ် အခြား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် သွေးနှောကာ မွတ်စလင်ဘာသာဝင် မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ယနေ့တိုင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများတွင် ဆက်လက်ရှင်သန် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] a3ovi8tj9h33c7zm9u964f7etbdmvk4 1037023 1037022 2026-06-09T09:45:44Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1037023 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး (ပထန်)<br>(Pashtuns / Pathans) | image = [[File:Pashtun people.jpg|thumb|260px|ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ]] | poptime = သန်း ၅၀ – သန်း ၆၀ ခန့် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/ |title=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |date=2024 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = {{flag|Afghanistan}} (လူဦးရေ၏ ၄၂% ခန့်)<br>{{flag|Pakistan}} (လူဦးရေ၏ ၁၅% ခန့်)<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] (ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ) | languages = [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား|ပက်ရှ်တို]] (Pashto)<br>[[ဒါရီဘာသာစကား|ဒါရီ]] / [[ဥရဒူဘာသာစကား|ဥရဒူ]] (ဒုတိယဘာသာစကား) | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆွန်နီမွတ်စလင် အများစု) | related = [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} '''ပထန်''' သို့မဟုတ် '''ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Pashtuns}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Pushtuns}}) သည် တောင်အာရှနှင့် အလယ်အာရှအစပ် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ခိုင်ဘာပက်တွန်ခွာပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသည့် အီရန်နွယ်ဖွား (Iranian-speaking) တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |language=en}}</ref> အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၎င်းတို့ကို **"ပထန်လူမျိုး"** ({{lang-en|Pathans}}) ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ပိုမိုလူသိများကြသည်။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း (Segmentary lineage society) ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာကျင့်ထုံးဥပဒေဖြစ်သော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် လက်စားချေခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ရွာမကွဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ထိန်းကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=Pukhtun Economy and Society: Traditional Structure and Economic Development in a Tribal Society |year=1980 |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0710003898 |language=en}}</ref> === မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု === မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထန်လူမျိုးများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး (၁၉ ရာစု) ကတည်းက ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်၏ စစ်သည်တော်များ၊ အစောင့်အရှောက်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ပထန်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ သန်မာထွားကျိုင်းသော ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ပုံ၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် သစ္စာရှိမှုတို့ကြောင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ အားထားရသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် [[မော်လမြိုင်မြို့]]ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာပြည်ဖွား ပထန်လူမျိုးများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြပြီး၊ အများစုမှာ ဗမာ သို့မဟုတ် အခြား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် သွေးနှောကာ မွတ်စလင်ဘာသာဝင် မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ယနေ့တိုင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများတွင် ဆက်လက်ရှင်သန် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] ag7cu3lwgu96f1zynp0t1im87dillfc 1037024 1037023 2026-06-09T09:46:46Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1037024 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး (ပထန်)<br>(Pashtuns / Pathans) | image = [[File:Pashtun people.jpg|thumb|260px|ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ]] | poptime = သန်း ၅၀ – သန်း ၆၀ ခန့် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/ |title=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |date=2024 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = {{flag|Afghanistan}} (လူဦးရေ၏ ၄၂% ခန့်)<br>{{flag|Pakistan}} (လူဦးရေ၏ ၁၅% ခန့်)<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] (ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ) | languages = [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား|ပက်ရှ်တို]] (Pashto)<br>[[ဒါရီဘာသာစကား|ဒါရီ]] / [[ဥရဒူဘာသာစကား|ဥရဒူ]] (ဒုတိယဘာသာစကား) | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆွန်နီမွတ်စလင် အများစု) | related = [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} '''ပထန်''' သို့မဟုတ် '''ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Pashtuns}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Pushtuns}}) သည် တောင်အာရှနှင့် အလယ်အာရှအစပ် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ခိုင်ဘာပက်တွန်ခွာပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသည့် အီရန်နွယ်ဖွား (Iranian-speaking) တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |language=en}}</ref> အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပထန်လူမျိုး" ({{lang-en|Pathans}}) ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ပိုမိုလူသိများကြသည်။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာကျင့်ထုံးဥပဒေဖြစ်သော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် လက်စားချေခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ရွာမကွဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ထိန်းကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=Pukhtun Economy and Society: Traditional Structure and Economic Development in a Tribal Society |year=1980 |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0710003898 |language=en}}</ref> === မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု === မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထန်လူမျိုးများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး (၁၉ ရာစု) ကတည်းက ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်၏ စစ်သည်တော်များ၊ အစောင့်အရှောက်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ပထန်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ သန်မာထွားကျိုင်းသော ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ပုံ၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် သစ္စာရှိမှုတို့ကြောင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ အားထားရသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် [[မော်လမြိုင်မြို့]]ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာပြည်ဖွား ပထန်လူမျိုးများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြပြီး၊ အများစုမှာ ဗမာ သို့မဟုတ် အခြား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် သွေးနှောကာ မွတ်စလင်ဘာသာဝင် မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ယနေ့တိုင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများတွင် ဆက်လက်ရှင်သန် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] 8u7u7h75ezm4sc1ozfbab9d7k0bcv5s 1037025 1037024 2026-06-09T09:47:20Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1037025 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး (ပထန်)<br>(Pashtuns / Pathans) | image = [[File:Pashtun people.jpg|thumb|260px|ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ]] | poptime = သန်း ၅၀ – သန်း ၆၀ ခန့် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/ |title=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |date=2024 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = {{flag|Afghanistan}} (လူဦးရေ၏ ၄၂% ခန့်)<br>{{flag|Pakistan}} (လူဦးရေ၏ ၁၅% ခန့်)<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] (ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ) | languages = [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား|ပက်ရှ်တို]] (Pashto)<br>[[ဒါရီဘာသာစကား|ဒါရီ]] / [[ဥရဒူဘာသာစကား|ဥရဒူ]] (ဒုတိယဘာသာစကား) | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆွန်နီမွတ်စလင် အများစု) | related = [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} '''ပထန်''' သို့မဟုတ် '''ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Pashtuns}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Pushtuns}}) သည် တောင်အာရှနှင့် အလယ်အာရှအစပ် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ခိုင်ဘာပက်တွန်ခွာပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသည့် အီရန်နွယ်ဖွား တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |language=en}}</ref> အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပထန်လူမျိုး" ({{lang-en|Pathans}}) ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ပိုမိုလူသိများကြသည်။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာကျင့်ထုံးဥပဒေဖြစ်သော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် လက်စားချေခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ရွာမကွဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ထိန်းကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=Pukhtun Economy and Society: Traditional Structure and Economic Development in a Tribal Society |year=1980 |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0710003898 |language=en}}</ref> === မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု === မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထန်လူမျိုးများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး (၁၉ ရာစု) ကတည်းက ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်၏ စစ်သည်တော်များ၊ အစောင့်အရှောက်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ပထန်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ သန်မာထွားကျိုင်းသော ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ပုံ၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် သစ္စာရှိမှုတို့ကြောင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ အားထားရသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် [[မော်လမြိုင်မြို့]]ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာပြည်ဖွား ပထန်လူမျိုးများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြပြီး၊ အများစုမှာ ဗမာ သို့မဟုတ် အခြား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် သွေးနှောကာ မွတ်စလင်ဘာသာဝင် မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ယနေ့တိုင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများတွင် ဆက်လက်ရှင်သန် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] 99il6geczgxubu8drya76aarlmv9m0l 1037026 1037025 2026-06-09T09:47:54Z Chenzeyan29 141880 /* မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု */ 1037026 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး (ပထန်)<br>(Pashtuns / Pathans) | image = [[File:Pashtun people.jpg|thumb|260px|ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ]] | poptime = သန်း ၅၀ – သန်း ၆၀ ခန့် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/ |title=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |date=2024 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = {{flag|Afghanistan}} (လူဦးရေ၏ ၄၂% ခန့်)<br>{{flag|Pakistan}} (လူဦးရေ၏ ၁၅% ခန့်)<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] (ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ) | languages = [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား|ပက်ရှ်တို]] (Pashto)<br>[[ဒါရီဘာသာစကား|ဒါရီ]] / [[ဥရဒူဘာသာစကား|ဥရဒူ]] (ဒုတိယဘာသာစကား) | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆွန်နီမွတ်စလင် အများစု) | related = [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} '''ပထန်''' သို့မဟုတ် '''ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Pashtuns}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Pushtuns}}) သည် တောင်အာရှနှင့် အလယ်အာရှအစပ် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ခိုင်ဘာပက်တွန်ခွာပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသည့် အီရန်နွယ်ဖွား တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |language=en}}</ref> အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပထန်လူမျိုး" ({{lang-en|Pathans}}) ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ပိုမိုလူသိများကြသည်။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာကျင့်ထုံးဥပဒေဖြစ်သော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် လက်စားချေခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ရွာမကွဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ထိန်းကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=Pukhtun Economy and Society: Traditional Structure and Economic Development in a Tribal Society |year=1980 |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0710003898 |language=en}}</ref> == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထန်လူမျိုးများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး (၁၉ ရာစု) ကတည်းက ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်၏ စစ်သည်တော်များ၊ အစောင့်အရှောက်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ပထန်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ သန်မာထွားကျိုင်းသော ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ပုံ၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် သစ္စာရှိမှုတို့ကြောင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ အားထားရသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် [[မော်လမြိုင်မြို့]]ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာပြည်ဖွား ပထန်လူမျိုးများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြပြီး၊ အများစုမှာ ဗမာ သို့မဟုတ် အခြား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် သွေးနှောကာ မွတ်စလင်ဘာသာဝင် မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ယနေ့တိုင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများတွင် ဆက်လက်ရှင်သန် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] g9lh6iiszacy7p67o6j28wj0xy2dhyv 1037027 1037026 2026-06-09T09:56:50Z Chenzeyan29 141880 /* လူမျိုးသမိုင်း */ 1037027 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး (ပထန်)<br>(Pashtuns / Pathans) | image = [[File:Pashtun people.jpg|thumb|260px|ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ]] | poptime = သန်း ၅၀ – သန်း ၆၀ ခန့် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/ |title=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |date=2024 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = {{flag|Afghanistan}} (လူဦးရေ၏ ၄၂% ခန့်)<br>{{flag|Pakistan}} (လူဦးရေ၏ ၁၅% ခန့်)<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] (ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ) | languages = [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား|ပက်ရှ်တို]] (Pashto)<br>[[ဒါရီဘာသာစကား|ဒါရီ]] / [[ဥရဒူဘာသာစကား|ဥရဒူ]] (ဒုတိယဘာသာစကား) | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆွန်နီမွတ်စလင် အများစု) | related = [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} '''ပထန်''' သို့မဟုတ် '''ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Pashtuns}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Pushtuns}}) သည် တောင်အာရှနှင့် အလယ်အာရှအစပ် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ခိုင်ဘာပက်တွန်ခွာပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသည့် အီရန်နွယ်ဖွား တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |language=en}}</ref> အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပထန်လူမျိုး" ({{lang-en|Pathans}}) ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ပိုမိုလူသိများကြသည်။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာကျင့်ထုံးဥပဒေဖြစ်သော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် လက်စားချေခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ရွာမကွဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ထိန်းကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=Pukhtun Economy and Society: Traditional Structure and Economic Development in a Tribal Society |year=1980 |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0710003898 |language=en}}</ref> == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထန်လူမျိုးများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး (၁၉ ရာစု) ကတည်းက ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်၏ စစ်သည်တော်များ၊ အစောင့်အရှောက်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ပထန်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ သန်မာထွားကျိုင်းသော ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ပုံ၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် သစ္စာရှိမှုတို့ကြောင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ အားထားရသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် [[မော်လမြိုင်မြို့]]ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာပြည်ဖွား ပထန်လူမျိုးများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြပြီး၊ အများစုမှာ ဗမာ သို့မဟုတ် အခြား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် သွေးနှောကာ မွတ်စလင်ဘာသာဝင် မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ယနေ့တိုင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများတွင် ဆက်လက်ရှင်သန် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == လူမျိုးသမိုင်း == ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးဟောင်းအလယ်အာရှနှင့် တောင်အာရှ သမိုင်းကြောင်းများနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဇစ်မြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ကွဲပြားသော ယူဆချက်များ ရှိကြသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ဟိန္ဒူကုရှ် တောင်တန်းဒေသတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အရှေ့အီရန်နွယ်ဖွား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများက ဆိုသည်။ ဂရိသမိုင်းပညာရှင် ဟီရိုဒိုးတပ်စ် (Herodotus) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၅ ရာစုခန့်က မှတ်တမ်းများတွင် အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် ပါကစ္စတန်နယ်စပ် ပက်ခ်တီးယား (Pactya) ဒေသ၌ နေထိုင်ကြသည့် "ပက်ခ်တီယန်" (Pactyan) ဟုခေါ်သော သတ္တိပြောင်မြောက်သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအကြောင်း ဖော်ပြထားရာ ထိုစကားလုံးသည် ယနေ့ခေတ် "ပက်ရှ်ထွန်" သို့မဟုတ် "ပခ်တွန်" (Pakhtun) ဟူသော အခေါ်အဝေါ်၏ ကနဦးအစ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |pages=၃၅-၄၂ |language=en}}</ref> ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် အစ္စလာမ့်သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့တွင်မူ ပထန်လူမျိုးများသည် အစ္စရေး၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော မျိုးနွယ်စု ၁၀ ခု (Ten Lost Tribes of Israel) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးဖြစ်သူ "ကိုက်စ် အဗ္ဗဒူ ရာရှစ်" (Qais Abdur Rashid) သည် တမန်တော်မုဟမ္မဒ် သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်ကတည်းက အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းကာ ပထန်မျိုးနွယ်စုများကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း ဤအယူအဆကို ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် DNA ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များက ခိုင်မာမှုမရှိကြောင်း ပယ်ချခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Haber |first=Marc |title=Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events |date=2012 |journal=PLOS ONE |volume=၇ |issue=၃ |pages=e34288 |language=en}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုတွင် အာရပ်မွတ်စလင် စစ်တပ်များ အလယ်အာရှသို့ ချီတက်လာချိန်မှစ၍ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ တဖြည်းဖြည်း ကူးပြောင်းခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၁၁ ရာစု ဂါ့ဇ်နီခေတ် (Ghaznavid Empire) သို့ရောက်သောအခါ အားလုံးနီးပါး မွတ်စလင်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ပထန်လူမျိုးများသည် စစ်ရေးစွမ်းရည် ထက်မြက်လှသဖြင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကို စိုးမိုးခဲ့သည့် ဒေလီဆုလတန်စော်ဘွားများခေတ် (Delhi Sultanate) တွင် အဓိက လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး လိုဒီမင်းဆက် (Lodi dynasty) နှင့် ဆူရီမင်းဆက် (Suri dynasty) တို့ကို တည်ထောင်ကာ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းကို ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref>{{cite book |last=Dupree |first=Louis |title=Afghanistan |year=1973 |publisher=Princeton University Press |pages=၃၆၈-၃၇၅ |language=en}}</ref> ၁၇၄၇ ခုနှစ်တွင် ပက်ရှ်ထွန်စစ်သူကြီး "အာမတ် ရှာ ဒူရာနီ" (Ahmad Shah Durrani) သည် ကွဲပြားနေသော ပထန်မျိုးနွယ်စုအားလုံးကို စုစည်းကာ ဒူရာနီအင်ပါယာ (Durrani Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဤအင်ပါယာသည် ယနေ့ခေတ် ခေတ်သစ် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အစပျိုးခြင်းဖြစ်ပြီး အာမတ်ရှာကိုလည်း အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ဖခင်ကြီးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Ewans |first=Martin |title=Afghanistan: A Short History of Its People and Politics |year=2002 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0060505080 |language=en}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာသည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းရာမှ အင်္ဂလိပ်-အာဖဂန် စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် အာဖဂန်စော်ဘွားတို့အကြား "ဒူးရန်းလိုင်း" (Durand Line) ဟုခေါ်သော နယ်စပ်မျဉ်းကို သတ်မှတ်ခဲ့ရာ၊ အဆိုပါမျဉ်းသည် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများ စုစည်းနေထိုင်ရာ နယ်မြေကြီးကို တစ်စစီ ခွဲပစ်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တစ်ဝက် (အဓိက အာဏာရမျိုးနွယ်စုအဖြစ်) နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်ဝက် (လူနည်းစု မျိုးနွယ်စုအဖြစ်) နိုင်ငံနှစ်ခုကြား ကွဲပြားစွာ ရှင်သန်နေထိုင်ကြရခြင်း ဖြစ်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မူလအစ == ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် [[အီရန်လူမျိုးစုများ|အီရန်နွယ်ဖွား မျိုးနွယ်စု]] တွင် ပါဝင်ပြီး [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဗီဇဗေဒပညာရှင်များ က လေ့လာခဲ့ကြရာ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အလယ်အာရှ ဥရောပ-အာရှ စတက်ပ်လွင်ပြင် မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော အင်ဒို-ဥရောပနွယ်ဖွား များ၊ အီရန်ကုန်းပြင်မြင့် အခြေချနေထိုင်သူများနှင့် ဒေသခံ တောင်အာရှသားများ၏ ဗီဇများ ရောနှောလျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ Y-Chromosome (ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ) လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် Haplogroup R1a (ဗဟိုနှင့် တောင်အာရှတွင် အတွေ့ရများသော ဗီဇ) ပါဝင်မှုနှုန်း အလွန်မြင့်မားကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>{{cite journal |last=Haber |first=Marc |display-authors=etal |title=Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events |date=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=3 |pages=e34288 |doi=10.1371/journal.pone.0034288 |language=en}}</ref> ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် သမိုင်းဟောင်းအချို့တွင် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများသည် အစ္စရေးတို့၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော မျိုးနွယ်စုတစ်စု (Lost Tribes of Israel) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟူသော "ဗာနီအစ္စရေး" (Bani Israel) သီအိုရီ ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း ခေတ်သစ် DNA စစ်ဆေးမှု အထောက်အထားများအရ ဤယူဆချက်သည် မှန်ကန်မှုမရှိဘဲ ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုသာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Firasat |first=Sadaf |display-authors=etal |title=Y-chromosomal evidence for a limited Chaddar-like genetic contribution to the Pathans of Pakistan |date=2007 |journal=European Journal of Human Genetics |volume=15 |issue=1 |pages=121–126 |doi=10.1038/sj.ejhg.5201728 |language=en}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဓလေ့ == ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သီးခြားအတည်ရှိဆုံးနှင့် ထူးခြားမှုအရှိဆုံး ယဉ်ကျေးမှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ဆွန်နီမွတ်စလင် ကျင့်ထုံးများနှင့် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဥပဒေများ ပေါင်းစပ်လျက်ရှိသည်။ === ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ (Pashtunwali) === ပက်ရှ်ထွန်လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ထိန်းကျောင်းမောင်းနှင်နေသည့် အဓိကတရားရှင်မှာ ဥပဒေအထက်တွင်ရှိသော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် မိရိုးဖလာ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ ကျင့်ထုံးဥပဒေ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Glautier |first=Michel |title=The Pashtunwali Code: Praise, Honor and Revenge |year=2010 |publisher=Baraka Books |isbn=978-0986513305 |language=en}}</ref> မဲလ်မတ်စ်တီယာ (Melmastia - ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်း)သည် မိမိထံသို့ ရောက်ရှိလာသော ဧည့်သည် သို့မဟုတ် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံလာသူ မည်သူ့ကိုမဆို (ရန်သူပင်ဖြစ်လင့်ကစား) လူမျိုး၊ ဘာသာမရွေး နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုရမည်ဖြစ်ပြီး အသက်နှင့်လဲ၍ အကာအကွယ်ပေးရမည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။နာနဝါဆေး (Nanawatai - ခိုလှုံခွင့်)သည် ပြစ်မှားမိသူတစ်ဦးက အမှားကို ဝန်ခံပြီး နှိမ့်ချစွာဖြင့် ခွင့်လွှတ်မှု သို့မဟုတ် အကာအကွယ် တောင်းခံလာပါက လက်ခံခွင့်လွှတ်ရမည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ဗာဒယ်လ် (Badal - လက်စားချေခြင်း)သည် မိမိ၏ မိသားစု၊ ဆွေမျိုး သို့မဟုတ် ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိပါးစော်ကားလာပါက မဖြစ်မနေ တုံ့ပြန်လက်စားချေရမည့် ကျင့်ဝတ်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကြောင့် ပက်ရှ်ထွန်မျိုးနွယ်စုများအကြား မျိုးဆက်နှင့်ချီသော ရန်ငြိုးအာဃာတများ (Blood feuds) ရှိတတ်ကြသည်။ === လူမှုဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဂျီရ်ဂါ (Jirga) === ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း (Tribal society) ဖြစ်ပြီး မိသားစုနှင့် မိမိတို့ မျိုးနွယ်စုအပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှုမှာ အလွန်မြင့်မားသည်။ အမျိုးနွယ်စုအတွင်း ပဋိပက္ခများ၊ မြေယာအငြင်းပွားမှုများနှင့် အရေးကြီးသော ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ချမှတ်ရာတွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ တရားရုံးများသို့ မသွားဘဲ အသက်ကြီးသူ ပညာတတ်ရပ်မိရပ်ဖများ ပါဝင်သော "ဂျီရ်ဂါ" (Jirga) ဟုခေါ်သည့် သက်ကြီးဝါကြီးကောင်စီ အစည်းအဝေးများဖြင့်သာ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းလေ့ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |last=Beattie |first=Hugh |title=Imperial Frontier: Tribe and State in Waziristan |year=2002 |publisher=Routledge |pages=၄၅-၅၂ |language=en}}</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အနုပညာ === ပက်ရှ်ထွန်အမျိုးသားများသည် ချောင်ချိပြီး သက်တောင့်သက်သာရှိသော "ပက်ရှ်ထွန် ရှာဝါ ကမီးဇ်" (Pashtun Shalwar Kameez) ဝတ်စုံပွပွများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ဦးခေါင်းတွင် ရိုးရာခေါင်းပေါင်း (Lungee/Turban) သို့မဟုတ် ပါကော်လ် (Pakol) ဟုခေါ်သော သိုးမွေးဦးထုပ်များကို ဆင်ယင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် လှပသော လက်ယက်ပန်းထိုး ဒီဇိုင်းများနှင့် ဖန်စီမှန်ကူကွက်များ ပါဝင်သည့် ရောင်စုံဂါဝန်ရှည်ကြီးများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Lindholm |first=Charles |title=Frontier Perspectives: Essays on Comparative Anthropology |year=2013 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> [[File:Pashtun clothes.jpg|thumb|upright=1.2|center|'''ပက်ရှ်ထွန် ရိုးရာဝတ်စုံများ'''<br>အနုစိတ်ပန်းထိုးလက်ရာများနှင့် မှန်ကူကွက်များ ပါဝင်သည့် ရောင်စုံဂါဝန်ရှည်ကို ဆင်ယင်ထားသော ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ၎င်းတို့၏ တန်ဖိုးထားရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာလက်မှုအနုပညာကို ထင်ဟပ်စေသည်။]] အနုပညာပိုင်းတွင် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကဗျာလင်္ကာ (Pashto Poetry) ရွတ်ဆိုခြင်းကို မြတ်နိုးကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအကဖြစ်သော ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သည့် "အတ္တန်အက" (Attan Dance) သည် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများ စုပေါင်း၍ ဒုန်းမောင်းသံများနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကပြရသော အလွန်ထင်ရှားသည့် အမျိုးသားရေး အထိမ်းအမှတ်အက ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] msrfqkt7fnsln7y9rvb9kt8axrtfwk9 1037028 1037027 2026-06-09T09:57:07Z Chenzeyan29 141880 1037028 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး (ပထန်)<br>(Pashtuns / Pathans) | image = [[File:Pashtun people.jpg|thumb|260px|ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ]] | poptime = သန်း ၅၀ – သန်း ၆၀ ခန့် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/ |title=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |date=2024 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = {{flag|Afghanistan}} (လူဦးရေ၏ ၄၂% ခန့်)<br>{{flag|Pakistan}} (လူဦးရေ၏ ၁၅% ခန့်)<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] (ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ) | languages = [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား|ပက်ရှ်တို]] (Pashto)<br>[[ဒါရီဘာသာစကား|ဒါရီ]] / [[ဥရဒူဘာသာစကား|ဥရဒူ]] (ဒုတိယဘာသာစကား) | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆွန်နီမွတ်စလင် အများစု) | related = [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} '''ပထန်''' သို့မဟုတ် '''ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Pashtuns}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Pushtuns}}) သည် တောင်အာရှနှင့် အလယ်အာရှအစပ် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ခိုင်ဘာပက်တွန်ခွာပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသည့် အီရန်နွယ်ဖွား တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |language=en}}</ref> အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပထန်လူမျိုး" ({{lang-en|Pathans}}) ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ပိုမိုလူသိများကြသည်။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာကျင့်ထုံးဥပဒေဖြစ်သော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် လက်စားချေခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ရွာမကွဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ထိန်းကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=Pukhtun Economy and Society: Traditional Structure and Economic Development in a Tribal Society |year=1980 |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0710003898 |language=en}}</ref> == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထန်လူမျိုးများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး (၁၉ ရာစု) ကတည်းက ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်၏ စစ်သည်တော်များ၊ အစောင့်အရှောက်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ပထန်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ သန်မာထွားကျိုင်းသော ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ပုံ၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် သစ္စာရှိမှုတို့ကြောင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ အားထားရသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် [[မော်လမြိုင်မြို့]]ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာပြည်ဖွား ပထန်လူမျိုးများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြပြီး၊ အများစုမှာ ဗမာ သို့မဟုတ် အခြား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် သွေးနှောကာ မွတ်စလင်ဘာသာဝင် မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ယနေ့တိုင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများတွင် ဆက်လက်ရှင်သန် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == လူမျိုးသမိုင်း == ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးဟောင်းအလယ်အာရှနှင့် တောင်အာရှ သမိုင်းကြောင်းများနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဇစ်မြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ကွဲပြားသော ယူဆချက်များ ရှိကြသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ဟိန္ဒူကုရှ် တောင်တန်းဒေသတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အရှေ့အီရန်နွယ်ဖွား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများက ဆိုသည်။ ဂရိသမိုင်းပညာရှင် ဟီရိုဒိုးတပ်စ် (Herodotus) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၅ ရာစုခန့်က မှတ်တမ်းများတွင် အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် ပါကစ္စတန်နယ်စပ် ပက်ခ်တီးယား (Pactya) ဒေသ၌ နေထိုင်ကြသည့် "ပက်ခ်တီယန်" (Pactyan) ဟုခေါ်သော သတ္တိပြောင်မြောက်သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအကြောင်း ဖော်ပြထားရာ ထိုစကားလုံးသည် ယနေ့ခေတ် "ပက်ရှ်ထွန်" သို့မဟုတ် "ပခ်တွန်" (Pakhtun) ဟူသော အခေါ်အဝေါ်၏ ကနဦးအစ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |pages=၃၅-၄၂ |language=en}}</ref> ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် အစ္စလာမ့်သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့တွင်မူ ပထန်လူမျိုးများသည် အစ္စရေး၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော မျိုးနွယ်စု ၁၀ ခု (Ten Lost Tribes of Israel) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးဖြစ်သူ "ကိုက်စ် အဗ္ဗဒူ ရာရှစ်" (Qais Abdur Rashid) သည် တမန်တော်မုဟမ္မဒ် သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်ကတည်းက အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းကာ ပထန်မျိုးနွယ်စုများကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း ဤအယူအဆကို ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် DNA ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များက ခိုင်မာမှုမရှိကြောင်း ပယ်ချခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Haber |first=Marc |title=Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events |date=2012 |journal=PLOS ONE |volume=၇ |issue=၃ |pages=e34288 |language=en}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုတွင် အာရပ်မွတ်စလင် စစ်တပ်များ အလယ်အာရှသို့ ချီတက်လာချိန်မှစ၍ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ တဖြည်းဖြည်း ကူးပြောင်းခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၁၁ ရာစု ဂါ့ဇ်နီခေတ် (Ghaznavid Empire) သို့ရောက်သောအခါ အားလုံးနီးပါး မွတ်စလင်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ပထန်လူမျိုးများသည် စစ်ရေးစွမ်းရည် ထက်မြက်လှသဖြင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကို စိုးမိုးခဲ့သည့် ဒေလီဆုလတန်စော်ဘွားများခေတ် (Delhi Sultanate) တွင် အဓိက လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး လိုဒီမင်းဆက် (Lodi dynasty) နှင့် ဆူရီမင်းဆက် (Suri dynasty) တို့ကို တည်ထောင်ကာ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းကို ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref>{{cite book |last=Dupree |first=Louis |title=Afghanistan |year=1973 |publisher=Princeton University Press |pages=၃၆၈-၃၇၅ |language=en}}</ref> ၁၇၄၇ ခုနှစ်တွင် ပက်ရှ်ထွန်စစ်သူကြီး "အာမတ် ရှာ ဒူရာနီ" (Ahmad Shah Durrani) သည် ကွဲပြားနေသော ပထန်မျိုးနွယ်စုအားလုံးကို စုစည်းကာ ဒူရာနီအင်ပါယာ (Durrani Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဤအင်ပါယာသည် ယနေ့ခေတ် ခေတ်သစ် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အစပျိုးခြင်းဖြစ်ပြီး အာမတ်ရှာကိုလည်း အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ဖခင်ကြီးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Ewans |first=Martin |title=Afghanistan: A Short History of Its People and Politics |year=2002 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0060505080 |language=en}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာသည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းရာမှ အင်္ဂလိပ်-အာဖဂန် စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် အာဖဂန်စော်ဘွားတို့အကြား "ဒူးရန်းလိုင်း" (Durand Line) ဟုခေါ်သော နယ်စပ်မျဉ်းကို သတ်မှတ်ခဲ့ရာ၊ အဆိုပါမျဉ်းသည် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများ စုစည်းနေထိုင်ရာ နယ်မြေကြီးကို တစ်စစီ ခွဲပစ်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တစ်ဝက် (အဓိက အာဏာရမျိုးနွယ်စုအဖြစ်) နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်ဝက် (လူနည်းစု မျိုးနွယ်စုအဖြစ်) နိုင်ငံနှစ်ခုကြား ကွဲပြားစွာ ရှင်သန်နေထိုင်ကြရခြင်း ဖြစ်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မူလအစ == ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် [[အီရန်လူမျိုးစုများ|အီရန်နွယ်ဖွား မျိုးနွယ်စု]] တွင် ပါဝင်ပြီး [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဗီဇဗေဒပညာရှင်များ က လေ့လာခဲ့ကြရာ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အလယ်အာရှ ဥရောပ-အာရှ စတက်ပ်လွင်ပြင် မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော အင်ဒို-ဥရောပနွယ်ဖွား များ၊ အီရန်ကုန်းပြင်မြင့် အခြေချနေထိုင်သူများနှင့် ဒေသခံ တောင်အာရှသားများ၏ ဗီဇများ ရောနှောလျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ Y-Chromosome (ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ) လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် Haplogroup R1a (ဗဟိုနှင့် တောင်အာရှတွင် အတွေ့ရများသော ဗီဇ) ပါဝင်မှုနှုန်း အလွန်မြင့်မားကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>{{cite journal |last=Haber |first=Marc |display-authors=etal |title=Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events |date=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=3 |pages=e34288 |doi=10.1371/journal.pone.0034288 |language=en}}</ref> ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် သမိုင်းဟောင်းအချို့တွင် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများသည် အစ္စရေးတို့၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော မျိုးနွယ်စုတစ်စု (Lost Tribes of Israel) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟူသော "ဗာနီအစ္စရေး" (Bani Israel) သီအိုရီ ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း ခေတ်သစ် DNA စစ်ဆေးမှု အထောက်အထားများအရ ဤယူဆချက်သည် မှန်ကန်မှုမရှိဘဲ ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုသာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Firasat |first=Sadaf |display-authors=etal |title=Y-chromosomal evidence for a limited Chaddar-like genetic contribution to the Pathans of Pakistan |date=2007 |journal=European Journal of Human Genetics |volume=15 |issue=1 |pages=121–126 |doi=10.1038/sj.ejhg.5201728 |language=en}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဓလေ့ == ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သီးခြားအတည်ရှိဆုံးနှင့် ထူးခြားမှုအရှိဆုံး ယဉ်ကျေးမှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ဆွန်နီမွတ်စလင် ကျင့်ထုံးများနှင့် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဥပဒေများ ပေါင်းစပ်လျက်ရှိသည်။ === ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ (Pashtunwali) === ပက်ရှ်ထွန်လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ထိန်းကျောင်းမောင်းနှင်နေသည့် အဓိကတရားရှင်မှာ ဥပဒေအထက်တွင်ရှိသော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် မိရိုးဖလာ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ ကျင့်ထုံးဥပဒေ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Glautier |first=Michel |title=The Pashtunwali Code: Praise, Honor and Revenge |year=2010 |publisher=Baraka Books |isbn=978-0986513305 |language=en}}</ref> မဲလ်မတ်စ်တီယာ (Melmastia - ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်း)သည် မိမိထံသို့ ရောက်ရှိလာသော ဧည့်သည် သို့မဟုတ် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံလာသူ မည်သူ့ကိုမဆို (ရန်သူပင်ဖြစ်လင့်ကစား) လူမျိုး၊ ဘာသာမရွေး နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုရမည်ဖြစ်ပြီး အသက်နှင့်လဲ၍ အကာအကွယ်ပေးရမည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။နာနဝါဆေး (Nanawatai - ခိုလှုံခွင့်)သည် ပြစ်မှားမိသူတစ်ဦးက အမှားကို ဝန်ခံပြီး နှိမ့်ချစွာဖြင့် ခွင့်လွှတ်မှု သို့မဟုတ် အကာအကွယ် တောင်းခံလာပါက လက်ခံခွင့်လွှတ်ရမည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ဗာဒယ်လ် (Badal - လက်စားချေခြင်း)သည် မိမိ၏ မိသားစု၊ ဆွေမျိုး သို့မဟုတ် ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိပါးစော်ကားလာပါက မဖြစ်မနေ တုံ့ပြန်လက်စားချေရမည့် ကျင့်ဝတ်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကြောင့် ပက်ရှ်ထွန်မျိုးနွယ်စုများအကြား မျိုးဆက်နှင့်ချီသော ရန်ငြိုးအာဃာတများ (Blood feuds) ရှိတတ်ကြသည်။ === လူမှုဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဂျီရ်ဂါ (Jirga) === ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း (Tribal society) ဖြစ်ပြီး မိသားစုနှင့် မိမိတို့ မျိုးနွယ်စုအပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှုမှာ အလွန်မြင့်မားသည်။ အမျိုးနွယ်စုအတွင်း ပဋိပက္ခများ၊ မြေယာအငြင်းပွားမှုများနှင့် အရေးကြီးသော ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ချမှတ်ရာတွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ တရားရုံးများသို့ မသွားဘဲ အသက်ကြီးသူ ပညာတတ်ရပ်မိရပ်ဖများ ပါဝင်သော "ဂျီရ်ဂါ" (Jirga) ဟုခေါ်သည့် သက်ကြီးဝါကြီးကောင်စီ အစည်းအဝေးများဖြင့်သာ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းလေ့ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |last=Beattie |first=Hugh |title=Imperial Frontier: Tribe and State in Waziristan |year=2002 |publisher=Routledge |pages=၄၅-၅၂ |language=en}}</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အနုပညာ === ပက်ရှ်ထွန်အမျိုးသားများသည် ချောင်ချိပြီး သက်တောင့်သက်သာရှိသော "ပက်ရှ်ထွန် ရှာဝါ ကမီးဇ်" (Pashtun Shalwar Kameez) ဝတ်စုံပွပွများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ဦးခေါင်းတွင် ရိုးရာခေါင်းပေါင်း (Lungee/Turban) သို့မဟုတ် ပါကော်လ် (Pakol) ဟုခေါ်သော သိုးမွေးဦးထုပ်များကို ဆင်ယင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် လှပသော လက်ယက်ပန်းထိုး ဒီဇိုင်းများနှင့် ဖန်စီမှန်ကူကွက်များ ပါဝင်သည့် ရောင်စုံဂါဝန်ရှည်ကြီးများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Lindholm |first=Charles |title=Frontier Perspectives: Essays on Comparative Anthropology |year=2013 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> [[File:Pashtun clothes.jpg|thumb|upright=1.2|center|'''ပက်ရှ်ထွန် ရိုးရာဝတ်စုံများ'''<br>အနုစိတ်ပန်းထိုးလက်ရာများနှင့် မှန်ကူကွက်များ ပါဝင်သည့် ရောင်စုံဂါဝန်ရှည်ကို ဆင်ယင်ထားသော ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ၎င်းတို့၏ တန်ဖိုးထားရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာလက်မှုအနုပညာကို ထင်ဟပ်စေသည်။]] အနုပညာပိုင်းတွင် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကဗျာလင်္ကာ (Pashto Poetry) ရွတ်ဆိုခြင်းကို မြတ်နိုးကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအကဖြစ်သော ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သည့် "အတ္တန်အက" (Attan Dance) သည် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများ စုပေါင်း၍ ဒုန်းမောင်းသံများနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကပြရသော အလွန်ထင်ရှားသည့် အမျိုးသားရေး အထိမ်းအမှတ်အက ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] 11il9qv6a26f82hye0ctqkpt352w3ph 1037029 1037028 2026-06-09T09:59:32Z Chenzeyan29 141880 /* လူမျိုးသမိုင်း */ 1037029 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး (ပထန်)<br>(Pashtuns / Pathans) | image = [[File:Pashtun people.jpg|thumb|260px|ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ]] | poptime = သန်း ၅၀ – သန်း ၆၀ ခန့် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/ |title=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |date=2024 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = {{flag|Afghanistan}} (လူဦးရေ၏ ၄၂% ခန့်)<br>{{flag|Pakistan}} (လူဦးရေ၏ ၁၅% ခန့်)<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] (ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ) | languages = [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား|ပက်ရှ်တို]] (Pashto)<br>[[ဒါရီဘာသာစကား|ဒါရီ]] / [[ဥရဒူဘာသာစကား|ဥရဒူ]] (ဒုတိယဘာသာစကား) | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆွန်နီမွတ်စလင် အများစု) | related = [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} '''ပထန်''' သို့မဟုတ် '''ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Pashtuns}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Pushtuns}}) သည် တောင်အာရှနှင့် အလယ်အာရှအစပ် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ခိုင်ဘာပက်တွန်ခွာပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသည့် အီရန်နွယ်ဖွား တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |language=en}}</ref> အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပထန်လူမျိုး" ({{lang-en|Pathans}}) ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ပိုမိုလူသိများကြသည်။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာကျင့်ထုံးဥပဒေဖြစ်သော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် လက်စားချေခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ရွာမကွဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ထိန်းကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=Pukhtun Economy and Society: Traditional Structure and Economic Development in a Tribal Society |year=1980 |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0710003898 |language=en}}</ref> == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထန်လူမျိုးများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး (၁၉ ရာစု) ကတည်းက ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်၏ စစ်သည်တော်များ၊ အစောင့်အရှောက်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ပထန်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ သန်မာထွားကျိုင်းသော ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ပုံ၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် သစ္စာရှိမှုတို့ကြောင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ အားထားရသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် [[မော်လမြိုင်မြို့]]ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာပြည်ဖွား ပထန်လူမျိုးများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြပြီး၊ အများစုမှာ ဗမာ သို့မဟုတ် အခြား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် သွေးနှောကာ မွတ်စလင်ဘာသာဝင် မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ယနေ့တိုင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများတွင် ဆက်လက်ရှင်သန် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == လူမျိုးသမိုင်း == ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးဟောင်းအလယ်အာရှနှင့် တောင်အာရှ သမိုင်းကြောင်းများနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဇစ်မြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ကွဲပြားသော ယူဆချက်များ ရှိကြသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ဟိန္ဒူကုရှ် တောင်တန်းဒေသတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အရှေ့အီရန်နွယ်ဖွား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများက ဆိုသည်။ [[File:Farmers in Zabul province of Afghanistan.jpg|thumb|right|300px|အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ဇာဘူးလ်ပြည်နယ် တွင် ရိုးရာ "ရှာဝါ ကမီးဇ်" ဝတ်စုံနှင့် ခေါင်းပေါင်းများကို ဆင်ယင်ကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းခွင်အတွင်း လုပ်ကိုင်နေကြသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုး လယ်သမားများ]] ဂရိသမိုင်းပညာရှင် ဟီရိုဒိုးတပ်စ် (Herodotus) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၅ ရာစုခန့်က မှတ်တမ်းများတွင် အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် ပါကစ္စတန်နယ်စပ် ပက်ခ်တီးယား (Pactya) ဒေသ၌ နေထိုင်ကြသည့် "ပက်ခ်တီယန်" (Pactyan) ဟုခေါ်သော သတ္တိပြောင်မြောက်သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအကြောင်း ဖော်ပြထားရာ ထိုစကားလုံးသည် ယနေ့ခေတ် "ပက်ရှ်ထွန်" သို့မဟုတ် "ပခ်တွန်" (Pakhtun) ဟူသော အခေါ်အဝေါ်၏ ကနဦးအစ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |pages=၃၅-၄၂ |language=en}}</ref> ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် အစ္စလာမ့်သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့တွင်မူ ပထန်လူမျိုးများသည် အစ္စရေး၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော မျိုးနွယ်စု ၁၀ ခု (Ten Lost Tribes of Israel) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးဖြစ်သူ "ကိုက်စ် အဗ္ဗဒူ ရာရှစ်" (Qais Abdur Rashid) သည် တမန်တော်မုဟမ္မဒ် သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်ကတည်းက အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းကာ ပထန်မျိုးနွယ်စုများကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း ဤအယူအဆကို ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် DNA ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များက ခိုင်မာမှုမရှိကြောင်း ပယ်ချခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Haber |first=Marc |title=Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events |date=2012 |journal=PLOS ONE |volume=၇ |issue=၃ |pages=e34288 |language=en}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုတွင် အာရပ်မွတ်စလင် စစ်တပ်များ အလယ်အာရှသို့ ချီတက်လာချိန်မှစ၍ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ တဖြည်းဖြည်း ကူးပြောင်းခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၁၁ ရာစု ဂါ့ဇ်နီခေတ် (Ghaznavid Empire) သို့ရောက်သောအခါ အားလုံးနီးပါး မွတ်စလင်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ပထန်လူမျိုးများသည် စစ်ရေးစွမ်းရည် ထက်မြက်လှသဖြင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကို စိုးမိုးခဲ့သည့် ဒေလီဆုလတန်စော်ဘွားများခေတ် (Delhi Sultanate) တွင် အဓိက လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး လိုဒီမင်းဆက် (Lodi dynasty) နှင့် ဆူရီမင်းဆက် (Suri dynasty) တို့ကို တည်ထောင်ကာ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းကို ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref>{{cite book |last=Dupree |first=Louis |title=Afghanistan |year=1973 |publisher=Princeton University Press |pages=၃၆၈-၃၇၅ |language=en}}</ref> ၁၇၄၇ ခုနှစ်တွင် ပက်ရှ်ထွန်စစ်သူကြီး "အာမတ် ရှာ ဒူရာနီ" (Ahmad Shah Durrani) သည် ကွဲပြားနေသော ပထန်မျိုးနွယ်စုအားလုံးကို စုစည်းကာ ဒူရာနီအင်ပါယာ (Durrani Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဤအင်ပါယာသည် ယနေ့ခေတ် ခေတ်သစ် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အစပျိုးခြင်းဖြစ်ပြီး အာမတ်ရှာကိုလည်း အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ဖခင်ကြီးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Ewans |first=Martin |title=Afghanistan: A Short History of Its People and Politics |year=2002 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0060505080 |language=en}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာသည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းရာမှ အင်္ဂလိပ်-အာဖဂန် စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် အာဖဂန်စော်ဘွားတို့အကြား "ဒူးရန်းလိုင်း" (Durand Line) ဟုခေါ်သော နယ်စပ်မျဉ်းကို သတ်မှတ်ခဲ့ရာ၊ အဆိုပါမျဉ်းသည် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများ စုစည်းနေထိုင်ရာ နယ်မြေကြီးကို တစ်စစီ ခွဲပစ်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တစ်ဝက် (အဓိက အာဏာရမျိုးနွယ်စုအဖြစ်) နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်ဝက် (လူနည်းစု မျိုးနွယ်စုအဖြစ်) နိုင်ငံနှစ်ခုကြား ကွဲပြားစွာ ရှင်သန်နေထိုင်ကြရခြင်း ဖြစ်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မူလအစ == ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် [[အီရန်လူမျိုးစုများ|အီရန်နွယ်ဖွား မျိုးနွယ်စု]] တွင် ပါဝင်ပြီး [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဗီဇဗေဒပညာရှင်များ က လေ့လာခဲ့ကြရာ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အလယ်အာရှ ဥရောပ-အာရှ စတက်ပ်လွင်ပြင် မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော အင်ဒို-ဥရောပနွယ်ဖွား များ၊ အီရန်ကုန်းပြင်မြင့် အခြေချနေထိုင်သူများနှင့် ဒေသခံ တောင်အာရှသားများ၏ ဗီဇများ ရောနှောလျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ Y-Chromosome (ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ) လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် Haplogroup R1a (ဗဟိုနှင့် တောင်အာရှတွင် အတွေ့ရများသော ဗီဇ) ပါဝင်မှုနှုန်း အလွန်မြင့်မားကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>{{cite journal |last=Haber |first=Marc |display-authors=etal |title=Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events |date=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=3 |pages=e34288 |doi=10.1371/journal.pone.0034288 |language=en}}</ref> ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် သမိုင်းဟောင်းအချို့တွင် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများသည် အစ္စရေးတို့၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော မျိုးနွယ်စုတစ်စု (Lost Tribes of Israel) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟူသော "ဗာနီအစ္စရေး" (Bani Israel) သီအိုရီ ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း ခေတ်သစ် DNA စစ်ဆေးမှု အထောက်အထားများအရ ဤယူဆချက်သည် မှန်ကန်မှုမရှိဘဲ ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုသာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Firasat |first=Sadaf |display-authors=etal |title=Y-chromosomal evidence for a limited Chaddar-like genetic contribution to the Pathans of Pakistan |date=2007 |journal=European Journal of Human Genetics |volume=15 |issue=1 |pages=121–126 |doi=10.1038/sj.ejhg.5201728 |language=en}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဓလေ့ == ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သီးခြားအတည်ရှိဆုံးနှင့် ထူးခြားမှုအရှိဆုံး ယဉ်ကျေးမှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ဆွန်နီမွတ်စလင် ကျင့်ထုံးများနှင့် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဥပဒေများ ပေါင်းစပ်လျက်ရှိသည်။ === ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ (Pashtunwali) === ပက်ရှ်ထွန်လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ထိန်းကျောင်းမောင်းနှင်နေသည့် အဓိကတရားရှင်မှာ ဥပဒေအထက်တွင်ရှိသော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် မိရိုးဖလာ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ ကျင့်ထုံးဥပဒေ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Glautier |first=Michel |title=The Pashtunwali Code: Praise, Honor and Revenge |year=2010 |publisher=Baraka Books |isbn=978-0986513305 |language=en}}</ref> မဲလ်မတ်စ်တီယာ (Melmastia - ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်း)သည် မိမိထံသို့ ရောက်ရှိလာသော ဧည့်သည် သို့မဟုတ် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံလာသူ မည်သူ့ကိုမဆို (ရန်သူပင်ဖြစ်လင့်ကစား) လူမျိုး၊ ဘာသာမရွေး နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုရမည်ဖြစ်ပြီး အသက်နှင့်လဲ၍ အကာအကွယ်ပေးရမည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။နာနဝါဆေး (Nanawatai - ခိုလှုံခွင့်)သည် ပြစ်မှားမိသူတစ်ဦးက အမှားကို ဝန်ခံပြီး နှိမ့်ချစွာဖြင့် ခွင့်လွှတ်မှု သို့မဟုတ် အကာအကွယ် တောင်းခံလာပါက လက်ခံခွင့်လွှတ်ရမည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ဗာဒယ်လ် (Badal - လက်စားချေခြင်း)သည် မိမိ၏ မိသားစု၊ ဆွေမျိုး သို့မဟုတ် ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိပါးစော်ကားလာပါက မဖြစ်မနေ တုံ့ပြန်လက်စားချေရမည့် ကျင့်ဝတ်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကြောင့် ပက်ရှ်ထွန်မျိုးနွယ်စုများအကြား မျိုးဆက်နှင့်ချီသော ရန်ငြိုးအာဃာတများ (Blood feuds) ရှိတတ်ကြသည်။ === လူမှုဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဂျီရ်ဂါ (Jirga) === ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း (Tribal society) ဖြစ်ပြီး မိသားစုနှင့် မိမိတို့ မျိုးနွယ်စုအပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှုမှာ အလွန်မြင့်မားသည်။ အမျိုးနွယ်စုအတွင်း ပဋိပက္ခများ၊ မြေယာအငြင်းပွားမှုများနှင့် အရေးကြီးသော ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ချမှတ်ရာတွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ တရားရုံးများသို့ မသွားဘဲ အသက်ကြီးသူ ပညာတတ်ရပ်မိရပ်ဖများ ပါဝင်သော "ဂျီရ်ဂါ" (Jirga) ဟုခေါ်သည့် သက်ကြီးဝါကြီးကောင်စီ အစည်းအဝေးများဖြင့်သာ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းလေ့ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |last=Beattie |first=Hugh |title=Imperial Frontier: Tribe and State in Waziristan |year=2002 |publisher=Routledge |pages=၄၅-၅၂ |language=en}}</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အနုပညာ === ပက်ရှ်ထွန်အမျိုးသားများသည် ချောင်ချိပြီး သက်တောင့်သက်သာရှိသော "ပက်ရှ်ထွန် ရှာဝါ ကမီးဇ်" (Pashtun Shalwar Kameez) ဝတ်စုံပွပွများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ဦးခေါင်းတွင် ရိုးရာခေါင်းပေါင်း (Lungee/Turban) သို့မဟုတ် ပါကော်လ် (Pakol) ဟုခေါ်သော သိုးမွေးဦးထုပ်များကို ဆင်ယင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် လှပသော လက်ယက်ပန်းထိုး ဒီဇိုင်းများနှင့် ဖန်စီမှန်ကူကွက်များ ပါဝင်သည့် ရောင်စုံဂါဝန်ရှည်ကြီးများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Lindholm |first=Charles |title=Frontier Perspectives: Essays on Comparative Anthropology |year=2013 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> [[File:Pashtun clothes.jpg|thumb|upright=1.2|center|'''ပက်ရှ်ထွန် ရိုးရာဝတ်စုံများ'''<br>အနုစိတ်ပန်းထိုးလက်ရာများနှင့် မှန်ကူကွက်များ ပါဝင်သည့် ရောင်စုံဂါဝန်ရှည်ကို ဆင်ယင်ထားသော ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ၎င်းတို့၏ တန်ဖိုးထားရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာလက်မှုအနုပညာကို ထင်ဟပ်စေသည်။]] အနုပညာပိုင်းတွင် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကဗျာလင်္ကာ (Pashto Poetry) ရွတ်ဆိုခြင်းကို မြတ်နိုးကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအကဖြစ်သော ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သည့် "အတ္တန်အက" (Attan Dance) သည် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများ စုပေါင်း၍ ဒုန်းမောင်းသံများနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကပြရသော အလွန်ထင်ရှားသည့် အမျိုးသားရေး အထိမ်းအမှတ်အက ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] k1dhd715ryd7o0h33rkucnevox37w9s 1037030 1037029 2026-06-09T10:05:59Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1037030 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး (ပထန်)<br>(Pashtuns / Pathans) | image = [[File: Pashtuns.jpg |thumb|260px|ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ]] | poptime = သန်း ၅၀ – သန်း ၆၀ ခန့် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/ |title=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |date=2024 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = {{flag|Afghanistan}} (လူဦးရေ၏ ၄၂% ခန့်)<br>{{flag|Pakistan}} (လူဦးရေ၏ ၁၅% ခန့်)<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] (ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ) | languages = [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား|ပက်ရှ်တို]] (Pashto)<br>[[ဒါရီဘာသာစကား|ဒါရီ]] / [[ဥရဒူဘာသာစကား|ဥရဒူ]] (ဒုတိယဘာသာစကား) | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆွန်နီမွတ်စလင် အများစု) | related = [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} '''ပထန်''' သို့မဟုတ် '''ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Pashtuns}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Pushtuns}}) သည် တောင်အာရှနှင့် အလယ်အာရှအစပ် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ခိုင်ဘာပက်တွန်ခွာပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသည့် အီရန်နွယ်ဖွား တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |language=en}}</ref> အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပထန်လူမျိုး" ({{lang-en|Pathans}}) ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ပိုမိုလူသိများကြသည်။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာကျင့်ထုံးဥပဒေဖြစ်သော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် လက်စားချေခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ရွာမကွဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ထိန်းကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=Pukhtun Economy and Society: Traditional Structure and Economic Development in a Tribal Society |year=1980 |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0710003898 |language=en}}</ref> == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထန်လူမျိုးများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး (၁၉ ရာစု) ကတည်းက ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်၏ စစ်သည်တော်များ၊ အစောင့်အရှောက်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ပထန်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ သန်မာထွားကျိုင်းသော ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ပုံ၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် သစ္စာရှိမှုတို့ကြောင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ အားထားရသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် [[မော်လမြိုင်မြို့]]ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာပြည်ဖွား ပထန်လူမျိုးများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြပြီး၊ အများစုမှာ ဗမာ သို့မဟုတ် အခြား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် သွေးနှောကာ မွတ်စလင်ဘာသာဝင် မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ယနေ့တိုင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများတွင် ဆက်လက်ရှင်သန် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == လူမျိုးသမိုင်း == ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးဟောင်းအလယ်အာရှနှင့် တောင်အာရှ သမိုင်းကြောင်းများနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဇစ်မြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ကွဲပြားသော ယူဆချက်များ ရှိကြသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ဟိန္ဒူကုရှ် တောင်တန်းဒေသတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အရှေ့အီရန်နွယ်ဖွား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများက ဆိုသည်။ [[File:Farmers in Zabul province of Afghanistan.jpg|thumb|right|300px|အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ဇာဘူးလ်ပြည်နယ် တွင် ရိုးရာ "ရှာဝါ ကမီးဇ်" ဝတ်စုံနှင့် ခေါင်းပေါင်းများကို ဆင်ယင်ကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းခွင်အတွင်း လုပ်ကိုင်နေကြသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုး လယ်သမားများ]] ဂရိသမိုင်းပညာရှင် ဟီရိုဒိုးတပ်စ် (Herodotus) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၅ ရာစုခန့်က မှတ်တမ်းများတွင် အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် ပါကစ္စတန်နယ်စပ် ပက်ခ်တီးယား (Pactya) ဒေသ၌ နေထိုင်ကြသည့် "ပက်ခ်တီယန်" (Pactyan) ဟုခေါ်သော သတ္တိပြောင်မြောက်သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအကြောင်း ဖော်ပြထားရာ ထိုစကားလုံးသည် ယနေ့ခေတ် "ပက်ရှ်ထွန်" သို့မဟုတ် "ပခ်တွန်" (Pakhtun) ဟူသော အခေါ်အဝေါ်၏ ကနဦးအစ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |pages=၃၅-၄၂ |language=en}}</ref> ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် အစ္စလာမ့်သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့တွင်မူ ပထန်လူမျိုးများသည် အစ္စရေး၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော မျိုးနွယ်စု ၁၀ ခု (Ten Lost Tribes of Israel) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးဖြစ်သူ "ကိုက်စ် အဗ္ဗဒူ ရာရှစ်" (Qais Abdur Rashid) သည် တမန်တော်မုဟမ္မဒ် သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်ကတည်းက အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းကာ ပထန်မျိုးနွယ်စုများကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း ဤအယူအဆကို ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် DNA ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များက ခိုင်မာမှုမရှိကြောင်း ပယ်ချခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Haber |first=Marc |title=Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events |date=2012 |journal=PLOS ONE |volume=၇ |issue=၃ |pages=e34288 |language=en}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုတွင် အာရပ်မွတ်စလင် စစ်တပ်များ အလယ်အာရှသို့ ချီတက်လာချိန်မှစ၍ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ တဖြည်းဖြည်း ကူးပြောင်းခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၁၁ ရာစု ဂါ့ဇ်နီခေတ် (Ghaznavid Empire) သို့ရောက်သောအခါ အားလုံးနီးပါး မွတ်စလင်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ပထန်လူမျိုးများသည် စစ်ရေးစွမ်းရည် ထက်မြက်လှသဖြင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကို စိုးမိုးခဲ့သည့် ဒေလီဆုလတန်စော်ဘွားများခေတ် (Delhi Sultanate) တွင် အဓိက လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး လိုဒီမင်းဆက် (Lodi dynasty) နှင့် ဆူရီမင်းဆက် (Suri dynasty) တို့ကို တည်ထောင်ကာ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းကို ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref>{{cite book |last=Dupree |first=Louis |title=Afghanistan |year=1973 |publisher=Princeton University Press |pages=၃၆၈-၃၇၅ |language=en}}</ref> ၁၇၄၇ ခုနှစ်တွင် ပက်ရှ်ထွန်စစ်သူကြီး "အာမတ် ရှာ ဒူရာနီ" (Ahmad Shah Durrani) သည် ကွဲပြားနေသော ပထန်မျိုးနွယ်စုအားလုံးကို စုစည်းကာ ဒူရာနီအင်ပါယာ (Durrani Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဤအင်ပါယာသည် ယနေ့ခေတ် ခေတ်သစ် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အစပျိုးခြင်းဖြစ်ပြီး အာမတ်ရှာကိုလည်း အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ဖခင်ကြီးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Ewans |first=Martin |title=Afghanistan: A Short History of Its People and Politics |year=2002 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0060505080 |language=en}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာသည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းရာမှ အင်္ဂလိပ်-အာဖဂန် စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် အာဖဂန်စော်ဘွားတို့အကြား "ဒူးရန်းလိုင်း" (Durand Line) ဟုခေါ်သော နယ်စပ်မျဉ်းကို သတ်မှတ်ခဲ့ရာ၊ အဆိုပါမျဉ်းသည် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများ စုစည်းနေထိုင်ရာ နယ်မြေကြီးကို တစ်စစီ ခွဲပစ်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တစ်ဝက် (အဓိက အာဏာရမျိုးနွယ်စုအဖြစ်) နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်ဝက် (လူနည်းစု မျိုးနွယ်စုအဖြစ်) နိုင်ငံနှစ်ခုကြား ကွဲပြားစွာ ရှင်သန်နေထိုင်ကြရခြင်း ဖြစ်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မူလအစ == ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် [[အီရန်လူမျိုးစုများ|အီရန်နွယ်ဖွား မျိုးနွယ်စု]] တွင် ပါဝင်ပြီး [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဗီဇဗေဒပညာရှင်များ က လေ့လာခဲ့ကြရာ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အလယ်အာရှ ဥရောပ-အာရှ စတက်ပ်လွင်ပြင် မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော အင်ဒို-ဥရောပနွယ်ဖွား များ၊ အီရန်ကုန်းပြင်မြင့် အခြေချနေထိုင်သူများနှင့် ဒေသခံ တောင်အာရှသားများ၏ ဗီဇများ ရောနှောလျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ Y-Chromosome (ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ) လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် Haplogroup R1a (ဗဟိုနှင့် တောင်အာရှတွင် အတွေ့ရများသော ဗီဇ) ပါဝင်မှုနှုန်း အလွန်မြင့်မားကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>{{cite journal |last=Haber |first=Marc |display-authors=etal |title=Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events |date=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=3 |pages=e34288 |doi=10.1371/journal.pone.0034288 |language=en}}</ref> ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် သမိုင်းဟောင်းအချို့တွင် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများသည် အစ္စရေးတို့၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော မျိုးနွယ်စုတစ်စု (Lost Tribes of Israel) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟူသော "ဗာနီအစ္စရေး" (Bani Israel) သီအိုရီ ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း ခေတ်သစ် DNA စစ်ဆေးမှု အထောက်အထားများအရ ဤယူဆချက်သည် မှန်ကန်မှုမရှိဘဲ ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုသာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Firasat |first=Sadaf |display-authors=etal |title=Y-chromosomal evidence for a limited Chaddar-like genetic contribution to the Pathans of Pakistan |date=2007 |journal=European Journal of Human Genetics |volume=15 |issue=1 |pages=121–126 |doi=10.1038/sj.ejhg.5201728 |language=en}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဓလေ့ == ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သီးခြားအတည်ရှိဆုံးနှင့် ထူးခြားမှုအရှိဆုံး ယဉ်ကျေးမှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ဆွန်နီမွတ်စလင် ကျင့်ထုံးများနှင့် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဥပဒေများ ပေါင်းစပ်လျက်ရှိသည်။ === ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ (Pashtunwali) === ပက်ရှ်ထွန်လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ထိန်းကျောင်းမောင်းနှင်နေသည့် အဓိကတရားရှင်မှာ ဥပဒေအထက်တွင်ရှိသော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် မိရိုးဖလာ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ ကျင့်ထုံးဥပဒေ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Glautier |first=Michel |title=The Pashtunwali Code: Praise, Honor and Revenge |year=2010 |publisher=Baraka Books |isbn=978-0986513305 |language=en}}</ref> မဲလ်မတ်စ်တီယာ (Melmastia - ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်း)သည် မိမိထံသို့ ရောက်ရှိလာသော ဧည့်သည် သို့မဟုတ် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံလာသူ မည်သူ့ကိုမဆို (ရန်သူပင်ဖြစ်လင့်ကစား) လူမျိုး၊ ဘာသာမရွေး နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုရမည်ဖြစ်ပြီး အသက်နှင့်လဲ၍ အကာအကွယ်ပေးရမည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။နာနဝါဆေး (Nanawatai - ခိုလှုံခွင့်)သည် ပြစ်မှားမိသူတစ်ဦးက အမှားကို ဝန်ခံပြီး နှိမ့်ချစွာဖြင့် ခွင့်လွှတ်မှု သို့မဟုတ် အကာအကွယ် တောင်းခံလာပါက လက်ခံခွင့်လွှတ်ရမည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ဗာဒယ်လ် (Badal - လက်စားချေခြင်း)သည် မိမိ၏ မိသားစု၊ ဆွေမျိုး သို့မဟုတ် ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိပါးစော်ကားလာပါက မဖြစ်မနေ တုံ့ပြန်လက်စားချေရမည့် ကျင့်ဝတ်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကြောင့် ပက်ရှ်ထွန်မျိုးနွယ်စုများအကြား မျိုးဆက်နှင့်ချီသော ရန်ငြိုးအာဃာတများ (Blood feuds) ရှိတတ်ကြသည်။ === လူမှုဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဂျီရ်ဂါ (Jirga) === ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း (Tribal society) ဖြစ်ပြီး မိသားစုနှင့် မိမိတို့ မျိုးနွယ်စုအပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှုမှာ အလွန်မြင့်မားသည်။ အမျိုးနွယ်စုအတွင်း ပဋိပက္ခများ၊ မြေယာအငြင်းပွားမှုများနှင့် အရေးကြီးသော ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ချမှတ်ရာတွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ တရားရုံးများသို့ မသွားဘဲ အသက်ကြီးသူ ပညာတတ်ရပ်မိရပ်ဖများ ပါဝင်သော "ဂျီရ်ဂါ" (Jirga) ဟုခေါ်သည့် သက်ကြီးဝါကြီးကောင်စီ အစည်းအဝေးများဖြင့်သာ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းလေ့ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |last=Beattie |first=Hugh |title=Imperial Frontier: Tribe and State in Waziristan |year=2002 |publisher=Routledge |pages=၄၅-၅၂ |language=en}}</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အနုပညာ === ပက်ရှ်ထွန်အမျိုးသားများသည် ချောင်ချိပြီး သက်တောင့်သက်သာရှိသော "ပက်ရှ်ထွန် ရှာဝါ ကမီးဇ်" (Pashtun Shalwar Kameez) ဝတ်စုံပွပွများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ဦးခေါင်းတွင် ရိုးရာခေါင်းပေါင်း (Lungee/Turban) သို့မဟုတ် ပါကော်လ် (Pakol) ဟုခေါ်သော သိုးမွေးဦးထုပ်များကို ဆင်ယင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် လှပသော လက်ယက်ပန်းထိုး ဒီဇိုင်းများနှင့် ဖန်စီမှန်ကူကွက်များ ပါဝင်သည့် ရောင်စုံဂါဝန်ရှည်ကြီးများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Lindholm |first=Charles |title=Frontier Perspectives: Essays on Comparative Anthropology |year=2013 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> [[File:Pashtun clothes.jpg|thumb|upright=1.2|center|'''ပက်ရှ်ထွန် ရိုးရာဝတ်စုံများ'''<br>အနုစိတ်ပန်းထိုးလက်ရာများနှင့် မှန်ကူကွက်များ ပါဝင်သည့် ရောင်စုံဂါဝန်ရှည်ကို ဆင်ယင်ထားသော ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ၎င်းတို့၏ တန်ဖိုးထားရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာလက်မှုအနုပညာကို ထင်ဟပ်စေသည်။]] အနုပညာပိုင်းတွင် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကဗျာလင်္ကာ (Pashto Poetry) ရွတ်ဆိုခြင်းကို မြတ်နိုးကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအကဖြစ်သော ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သည့် "အတ္တန်အက" (Attan Dance) သည် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများ စုပေါင်း၍ ဒုန်းမောင်းသံများနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကပြရသော အလွန်ထင်ရှားသည့် အမျိုးသားရေး အထိမ်းအမှတ်အက ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] g86e6zu71tgx0widc10ooi2yaf8t85b 1037035 1037030 2026-06-09T10:07:38Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1037035 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး (ပထန်)<br>(Pashtuns / Pathans) | image = [[File: Pashtuns.jpg |thumb|260px|ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ထားသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ]] | poptime = သန်း ၅၀ – သန်း ၆၀ ခန့် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/ |title=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |date=2024 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = {{flag|Afghanistan}} (လူဦးရေ၏ ၄၂% ခန့်)<br>{{flag|Pakistan}} (လူဦးရေ၏ ၁၅% ခန့်)<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] (ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ) | languages = [[ပက်ရှ်တွန်းဘာသာစကား|ပက်ရှ်တို]] (Pashto)<br>[[ဒါရီဘာသာစကား|ဒါရီ]] / [[ဥရဒူဘာသာစကား|ဥရဒူ]] (ဒုတိယဘာသာစကား) | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (ဆွန်နီမွတ်စလင် အများစု) | related = [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]] }} '''ပထန်''' သို့မဟုတ် '''ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Pashtuns}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Pushtuns}}) သည် တောင်အာရှနှင့် အလယ်အာရှအစပ် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းနှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ခိုင်ဘာပက်တွန်ခွာပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသည့် အီရန်နွယ်ဖွား တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |language=en}}</ref> အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပထန်လူမျိုး" ({{lang-en|Pathans}}) ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် ပိုမိုလူသိများကြသည်။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာကျင့်ထုံးဥပဒေဖြစ်သော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် လက်စားချေခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ရွာမကွဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ထိန်းကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ahmed |first=Akbar S. |title=Pukhtun Economy and Society: Traditional Structure and Economic Development in a Tribal Society |year=1980 |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0710003898 |language=en}}</ref> == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထန်လူမျိုးများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး (၁၉ ရာစု) ကတည်းက ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်၏ စစ်သည်တော်များ၊ အစောင့်အရှောက်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> ပထန်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ သန်မာထွားကျိုင်းသော ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်ပုံ၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် သစ္စာရှိမှုတို့ကြောင့် ကိုလိုနီအစိုးရ၏ အားထားရသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]နှင့် [[မော်လမြိုင်မြို့]]ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ မြန်မာပြည်ဖွား ပထန်လူမျိုးများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြပြီး၊ အများစုမှာ ဗမာ သို့မဟုတ် အခြား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် သွေးနှောကာ မွတ်စလင်ဘာသာဝင် မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ယနေ့တိုင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများတွင် ဆက်လက်ရှင်သန် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == လူမျိုးသမိုင်း == ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးဟောင်းအလယ်အာရှနှင့် တောင်အာရှ သမိုင်းကြောင်းများနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဇစ်မြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ကွဲပြားသော ယူဆချက်များ ရှိကြသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ဟိန္ဒူကုရှ် တောင်တန်းဒေသတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အရှေ့အီရန်နွယ်ဖွား မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများက ဆိုသည်။ [[File:Farmers in Zabul province of Afghanistan.jpg|thumb|right|300px|အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ဇာဘူးလ်ပြည်နယ် တွင် ရိုးရာ "ရှာဝါ ကမီးဇ်" ဝတ်စုံနှင့် ခေါင်းပေါင်းများကို ဆင်ယင်ကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းခွင်အတွင်း လုပ်ကိုင်နေကြသည့် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုး လယ်သမားများ]] ဂရိသမိုင်းပညာရှင် ဟီရိုဒိုးတပ်စ် (Herodotus) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၅ ရာစုခန့်က မှတ်တမ်းများတွင် အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် ပါကစ္စတန်နယ်စပ် ပက်ခ်တီးယား (Pactya) ဒေသ၌ နေထိုင်ကြသည့် "ပက်ခ်တီယန်" (Pactyan) ဟုခေါ်သော သတ္တိပြောင်မြောက်သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအကြောင်း ဖော်ပြထားရာ ထိုစကားလုံးသည် ယနေ့ခေတ် "ပက်ရှ်ထွန်" သို့မဟုတ် "ပခ်တွန်" (Pakhtun) ဟူသော အခေါ်အဝေါ်၏ ကနဦးအစ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။<ref>{{cite book |last=Caroe |first=Olaf |title=The Pathans: 550 B.C.–A.D. 1957 |year=1958 |publisher=Macmillan & Co |pages=၃၅-၄၂ |language=en}}</ref> ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် အစ္စလာမ့်သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့တွင်မူ ပထန်လူမျိုးများသည် အစ္စရေး၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော မျိုးနွယ်စု ၁၀ ခု (Ten Lost Tribes of Israel) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးဖြစ်သူ "ကိုက်စ် အဗ္ဗဒူ ရာရှစ်" (Qais Abdur Rashid) သည် တမန်တော်မုဟမ္မဒ် သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်ကတည်းက အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းကာ ပထန်မျိုးနွယ်စုများကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း ဤအယူအဆကို ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် DNA ဗီဇဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များက ခိုင်မာမှုမရှိကြောင်း ပယ်ချခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Haber |first=Marc |title=Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events |date=2012 |journal=PLOS ONE |volume=၇ |issue=၃ |pages=e34288 |language=en}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုတွင် အာရပ်မွတ်စလင် စစ်တပ်များ အလယ်အာရှသို့ ချီတက်လာချိန်မှစ၍ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ တဖြည်းဖြည်း ကူးပြောင်းခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၁၁ ရာစု ဂါ့ဇ်နီခေတ် (Ghaznavid Empire) သို့ရောက်သောအခါ အားလုံးနီးပါး မွတ်စလင်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ပထန်လူမျိုးများသည် စစ်ရေးစွမ်းရည် ထက်မြက်လှသဖြင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကို စိုးမိုးခဲ့သည့် ဒေလီဆုလတန်စော်ဘွားများခေတ် (Delhi Sultanate) တွင် အဓိက လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး လိုဒီမင်းဆက် (Lodi dynasty) နှင့် ဆူရီမင်းဆက် (Suri dynasty) တို့ကို တည်ထောင်ကာ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းကို ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref>{{cite book |last=Dupree |first=Louis |title=Afghanistan |year=1973 |publisher=Princeton University Press |pages=၃၆၈-၃၇၅ |language=en}}</ref> ၁၇၄၇ ခုနှစ်တွင် ပက်ရှ်ထွန်စစ်သူကြီး "အာမတ် ရှာ ဒူရာနီ" (Ahmad Shah Durrani) သည် ကွဲပြားနေသော ပထန်မျိုးနွယ်စုအားလုံးကို စုစည်းကာ ဒူရာနီအင်ပါယာ (Durrani Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဤအင်ပါယာသည် ယနေ့ခေတ် ခေတ်သစ် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အစပျိုးခြင်းဖြစ်ပြီး အာမတ်ရှာကိုလည်း အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ဖခင်ကြီးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Ewans |first=Martin |title=Afghanistan: A Short History of Its People and Politics |year=2002 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0060505080 |language=en}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာသည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းရာမှ အင်္ဂလိပ်-အာဖဂန် စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် အာဖဂန်စော်ဘွားတို့အကြား "ဒူးရန်းလိုင်း" (Durand Line) ဟုခေါ်သော နယ်စပ်မျဉ်းကို သတ်မှတ်ခဲ့ရာ၊ အဆိုပါမျဉ်းသည် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများ စုစည်းနေထိုင်ရာ နယ်မြေကြီးကို တစ်စစီ ခွဲပစ်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တစ်ဝက် (အဓိက အာဏာရမျိုးနွယ်စုအဖြစ်) နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်ဝက် (လူနည်းစု မျိုးနွယ်စုအဖြစ်) နိုင်ငံနှစ်ခုကြား ကွဲပြားစွာ ရှင်သန်နေထိုင်ကြရခြင်း ဖြစ်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မူလအစ == ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် [[အီရန်လူမျိုးစုများ|အီရန်နွယ်ဖွား မျိုးနွယ်စု]] တွင် ပါဝင်ပြီး [[ပက်ရှ်တိုဘာသာစကား]]ကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဗီဇဗေဒပညာရှင်များ က လေ့လာခဲ့ကြရာ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် အလယ်အာရှ ဥရောပ-အာရှ စတက်ပ်လွင်ပြင် မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော အင်ဒို-ဥရောပနွယ်ဖွား များ၊ အီရန်ကုန်းပြင်မြင့် အခြေချနေထိုင်သူများနှင့် ဒေသခံ တောင်အာရှသားများ၏ ဗီဇများ ရောနှောလျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ Y-Chromosome (ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုးဗီဇ) လေ့လာချက်များအရ ၎င်းတို့တွင် Haplogroup R1a (ဗဟိုနှင့် တောင်အာရှတွင် အတွေ့ရများသော ဗီဇ) ပါဝင်မှုနှုန်း အလွန်မြင့်မားကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>{{cite journal |last=Haber |first=Marc |display-authors=etal |title=Afghanistan's Ethnic Groups Share a Y-Chromosomal Heritage Structured by Historical Events |date=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=3 |pages=e34288 |doi=10.1371/journal.pone.0034288 |language=en}}</ref> ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် သမိုင်းဟောင်းအချို့တွင် ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) လူမျိုးများသည် အစ္စရေးတို့၏ ပျောက်ဆုံးသွားသော မျိုးနွယ်စုတစ်စု (Lost Tribes of Israel) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟူသော "ဗာနီအစ္စရေး" (Bani Israel) သီအိုရီ ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း ခေတ်သစ် DNA စစ်ဆေးမှု အထောက်အထားများအရ ဤယူဆချက်သည် မှန်ကန်မှုမရှိဘဲ ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုသာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Firasat |first=Sadaf |display-authors=etal |title=Y-chromosomal evidence for a limited Chaddar-like genetic contribution to the Pathans of Pakistan |date=2007 |journal=European Journal of Human Genetics |volume=15 |issue=1 |pages=121–126 |doi=10.1038/sj.ejhg.5201728 |language=en}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဓလေ့ == ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သီးခြားအတည်ရှိဆုံးနှင့် ထူးခြားမှုအရှိဆုံး ယဉ်ကျေးမှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ဆွန်နီမွတ်စလင် ကျင့်ထုံးများနှင့် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဥပဒေများ ပေါင်းစပ်လျက်ရှိသည်။ === ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ (Pashtunwali) === ပက်ရှ်ထွန်လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ထိန်းကျောင်းမောင်းနှင်နေသည့် အဓိကတရားရှင်မှာ ဥပဒေအထက်တွင်ရှိသော "ပက်ရှ်ထွန်ဝါလီ" (Pashtunwali) ဟုခေါ်သည့် မိရိုးဖလာ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ ကျင့်ထုံးဥပဒေ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Glautier |first=Michel |title=The Pashtunwali Code: Praise, Honor and Revenge |year=2010 |publisher=Baraka Books |isbn=978-0986513305 |language=en}}</ref> မဲလ်မတ်စ်တီယာ (Melmastia - ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်း)သည် မိမိထံသို့ ရောက်ရှိလာသော ဧည့်သည် သို့မဟုတ် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံလာသူ မည်သူ့ကိုမဆို (ရန်သူပင်ဖြစ်လင့်ကစား) လူမျိုး၊ ဘာသာမရွေး နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုရမည်ဖြစ်ပြီး အသက်နှင့်လဲ၍ အကာအကွယ်ပေးရမည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။နာနဝါဆေး (Nanawatai - ခိုလှုံခွင့်)သည် ပြစ်မှားမိသူတစ်ဦးက အမှားကို ဝန်ခံပြီး နှိမ့်ချစွာဖြင့် ခွင့်လွှတ်မှု သို့မဟုတ် အကာအကွယ် တောင်းခံလာပါက လက်ခံခွင့်လွှတ်ရမည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။ဗာဒယ်လ် (Badal - လက်စားချေခြင်း)သည် မိမိ၏ မိသားစု၊ ဆွေမျိုး သို့မဟုတ် ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိပါးစော်ကားလာပါက မဖြစ်မနေ တုံ့ပြန်လက်စားချေရမည့် ကျင့်ဝတ်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကြောင့် ပက်ရှ်ထွန်မျိုးနွယ်စုများအကြား မျိုးဆက်နှင့်ချီသော ရန်ငြိုးအာဃာတများ (Blood feuds) ရှိတတ်ကြသည်။ === လူမှုဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဂျီရ်ဂါ (Jirga) === ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် မျိုးနွယ်စုအခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း (Tribal society) ဖြစ်ပြီး မိသားစုနှင့် မိမိတို့ မျိုးနွယ်စုအပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှုမှာ အလွန်မြင့်မားသည်။ အမျိုးနွယ်စုအတွင်း ပဋိပက္ခများ၊ မြေယာအငြင်းပွားမှုများနှင့် အရေးကြီးသော ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ချမှတ်ရာတွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ တရားရုံးများသို့ မသွားဘဲ အသက်ကြီးသူ ပညာတတ်ရပ်မိရပ်ဖများ ပါဝင်သော "ဂျီရ်ဂါ" (Jirga) ဟုခေါ်သည့် သက်ကြီးဝါကြီးကောင်စီ အစည်းအဝေးများဖြင့်သာ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းလေ့ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |last=Beattie |first=Hugh |title=Imperial Frontier: Tribe and State in Waziristan |year=2002 |publisher=Routledge |pages=၄၅-၅၂ |language=en}}</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အနုပညာ === ပက်ရှ်ထွန်အမျိုးသားများသည် ချောင်ချိပြီး သက်တောင့်သက်သာရှိသော "ပက်ရှ်ထွန် ရှာဝါ ကမီးဇ်" (Pashtun Shalwar Kameez) ဝတ်စုံပွပွများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ဦးခေါင်းတွင် ရိုးရာခေါင်းပေါင်း (Lungee/Turban) သို့မဟုတ် ပါကော်လ် (Pakol) ဟုခေါ်သော သိုးမွေးဦးထုပ်များကို ဆင်ယင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် လှပသော လက်ယက်ပန်းထိုး ဒီဇိုင်းများနှင့် ဖန်စီမှန်ကူကွက်များ ပါဝင်သည့် ရောင်စုံဂါဝန်ရှည်ကြီးများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Lindholm |first=Charles |title=Frontier Perspectives: Essays on Comparative Anthropology |year=2013 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> [[File:Pashtun clothes.jpg|thumb|upright=1.2|center|'''ပက်ရှ်ထွန် ရိုးရာဝတ်စုံများ'''<br>အနုစိတ်ပန်းထိုးလက်ရာများနှင့် မှန်ကူကွက်များ ပါဝင်သည့် ရောင်စုံဂါဝန်ရှည်ကို ဆင်ယင်ထားသော ပက်ရှ်ထွန် (ပထန်) အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး။ ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ၎င်းတို့၏ တန်ဖိုးထားရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာလက်မှုအနုပညာကို ထင်ဟပ်စေသည်။]] အနုပညာပိုင်းတွင် ပက်ရှ်ထွန်လူမျိုးများသည် ကဗျာလင်္ကာ (Pashto Poetry) ရွတ်ဆိုခြင်းကို မြတ်နိုးကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအကဖြစ်သော ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သည့် "အတ္တန်အက" (Attan Dance) သည် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများ စုပေါင်း၍ ဒုန်းမောင်းသံများနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကပြရသော အလွန်ထင်ရှားသည့် အမျိုးသားရေး အထိမ်းအမှတ်အက ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:တောင်အာရှရှိ လူမျိုးစုများ]] a41fso7zb5w638xpbtnq0wi2gdxpdfg 0 243995 1036967 1034509 2026-06-09T05:31:32Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1036967 wikitext text/x-wiki {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} အောက်ပါသည် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြပွဲများ]] ပြီးနောက် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ၏ ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များ မှတ်တမ်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ရှိနှင့်ပြီးသော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] ပြန်လည်အစပြုခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ == ၂၀၂၁ == === မတ်လ === * မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် လူငယ်ပေါင်းများစွာ သည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအနက်မှ တစ်ခုအောက်တွင် စာရင်းသွင်းရန်နှင့် လေ့ကျင့်ရန် မြန်မာနိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသများသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြောင်းနှင့် <ref name="fishbeinetal2021">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/|title='The last fight': With growing support for federal army, Kachin prepares for war|date=3 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403142738/https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/}}</ref> နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပြည်တွင်းစစ်အန္တရာယ်ကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite news|title=UN envoy urges action to prevent Myanmar 'civil war'|url=https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war|date=1 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=23 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210523052132/https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war}}</ref> CRPH သည် စစ်တပ်ကို တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် "ဖက်ဒရယ်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့" ဖွဲ့စည်းရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ <ref name="MMN30321">{{Cite news|title=As slaughter of civilians continues, some decide it's time to take up arms|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms|date=30 March 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=30 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210330105416/https://myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms}}</ref> [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) <ref name="KIAbizasusual2021">{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement|title=KIA says more clashes likely despite junta's ceasefire announcement|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210402113940/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement}}</ref> သည် ဖေဖော်ဝါရီလမှ စတင်ကာ စစ်တပ်ကို ထိုးစစ်ဆင်နေပြီး မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] သည် [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ မှ အရပ်သားများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်နေခြင်းကို မရပ်တန့်ပါက စစ်ပွဲ ထပ်မံ ဖြစ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ <ref name="brotherhoodthreat2021">{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire|title=Brotherhood Alliance tells military to stop killings, threatens to abandon ceasefire|accessdate=14 February 2022|archivedate=30 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210330145217/https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire}}</ref> * မတ်လနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ပြည်သူများသည် စစ်တပ်ကို ခုခံကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် တူမီးကဲ့သို့သော လက်လုပ်လက်နက်များ ကိုင်ဆောင်လာကြသည်။ ပြည်သူများနှင့် စစ်တပ် ကြား လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာနေသလို [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] မှလည်း စစ်တပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဆောက်အအုံများနှင့် ရဲစခန်းများကို တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် မိုင်းထောင်ဖောက်ခွဲခြင်းများလည်း ပိုမိုဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=The Junta Is Dragging Myanmar Into Full-Blown Civil War|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html|language=en-US|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410165357/https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html}}</ref> * မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လိုင်ဇာ အနီးရှိ အလောဘွမ် စစ်စခန်းအား [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] မှ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဧပြီလ (၁၁)ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]သည် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် မြေပြင်တပ်များကို အသုံးပြုကာ အခြေစိုက်စခန်းအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း အသေအပျောက်အများအပြာနှင့်အတူ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia|title=Junta's armed forces launch attack to reclaim base seized by KIA|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603024127/https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia}}</ref> * [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]သည် မတ်လ ၂၆ ရက်က စစ်စခန်းတစ်ခုအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အခြားသူများကို စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=10 soldiers killed in Myanmar base attack: Rebel group|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195|date=27 March 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410122729/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195}}</ref> * အာဏာသိမ်းမှုအား ပြောင်ပြောင်တင်းတင်းဆန့်ကျင်သော ပထမဆုံး လက်နက်ကိုင်ပစ်ခတ်မှုမှာ မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကလေး မြို့၌ ဆန္ဒပြသပိတ်စခန်းတစ်ခုအား စစ်သားများနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များတိုက်ခိုက်မှုကို ပြန်လည်ခုခံ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းနောက် ကလေးမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများတွင်လည်း တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=Myanmar Villagers Take Up Homemade Weapons Against Regime's Security Forces|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html|language=en-US|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410172353/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html}}</ref> === ဧပြီလ === * ဧပြီ ၈ ရက်က ပြည်သူများသည် အမဲလိုက်ရိုင်ဖယ်များနှင့် မီးလောင်ဗုံးများဖြင့် စစ်သားများကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ခုခံသူ ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး စစ်တပ်မှလည်း အများအပြား ဒါဏ်ရာရခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် တန့်ဆည်မြို့သည် မကြာခဏ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်မှစ၍ အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြမှုများကြောင့် နိုင်ငံအတွင်း သေဆုံးသူ မှာ ဧပြီ ၈ ရက်နေ့အထိ ၆၀၀ ကျော်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Eleven killed as Myanmar protesters fight troops with hunting rifles, firebombs – media|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH|work=Reuters|date=8 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=8 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210408082100/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH}}</ref> * [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး]] စာချုပ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသား ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] နှင့် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] တို့ အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ၇ ဖွဲ့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြု ကော်မတီနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=MYANMAR'S MEDIATION BLUES: Negotiation or zero-sum game?|url=https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game|work=BNI|date=3 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603040243/https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game}}</ref> * ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့က [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] ၊ [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] တို့ ပါဝင်သော [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့]] က ရှမ်းပြည်နယ် [[နောင်မွန်ရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|နောင်မွန်]]ရဲကင်းစခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Ten Myanmar policemen killed in attack by ethnic armies opposed to junta-report|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056|work=Reuters|date=10 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410075547/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056}}</ref> * ဒီမိုကရေစီအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ နိုင်ငံရေးသမား [[မင်းကိုနိုင်]]က ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]]ကို ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရသော [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] နှင့် [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]] တို့မှာ ၎င်းတို့၏ မူလရာထူးများအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ စင်ပြိုင်အစိုးရသစ်တွင် ကချင်နှင့် ကရင်လူနည်းစုများက ထိပ်တန်းဦးစားပေးနေရာများတွင် ရှိနေသည်။ အဆိုပါကြေညာချက်တွင် မင်းကိုနိုင်သည် စင်ပြိုင်အစိုးရကို အသိအမှတ်ပြုရန် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Aung San Suu Kyi supporters unveil Myanmar 'national unity government'|url=https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece|work=[[Financial Times]]|date=16 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=16 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416161137/https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Opponents of Myanmar's junta set up national unity government|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government|work=[[France24]]|date=16 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=9 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509175927/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government}}</ref> * ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ် ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့သည် [[မင်းတပ်မြို့|မင်းတပ်]] တွင် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|title=Archived copy|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602213654/https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081}}</ref> မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်သည် ဆန့်ကျင်မှုကို နှိမ်နင်းရန် အင်အားသုံးပြီး မြို့တွင်သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ === မေလ === * မေလ ၁၆ ရက်နေ့က ချင်းပြည်နယ် ဟားခါးမြို့တွင် ချင်းပြည်နယ် ကာကွယ်ရေးတပ်က ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ရာ စစ်သား ၆ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref name="Jazeera42721">{{Cite news|title=Fighting erupts in eastern Myanmar near Thai border|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/4/27/fighting-erupts-in-eastern-myanmar-near-thai-border|work=www.aljazeera.com|accessdate=14 February 2022|archivedate=12 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512120546/https://www.aljazeera.com/news/2021/4/27/fighting-erupts-in-eastern-myanmar-near-thai-border}}</ref>ထိုနေ့တွင်ပင် ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်မှ စစ်တပ် အခြေစိုက် စခန်းတခုအား သိမ်းယူခြင်းအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်တပ်မှ ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ * စစ်တပ် ၏ တိုက်ခိုက်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု တပ်မတော်ဆီသို့ ပထမဆုံး ခြေလှမ်းအဖြစ် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရက မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) ကို ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Can Myanmar's New 'People's Defense Force' Succeed?|url=https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/|date=26 April 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=9 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509135933/https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/}}</ref> * မူဆယ်မြို့တွင် မေလ ၂၃ ရက်က စစ်တပ်ာ်နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၃ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar rebels claim police killings as Aung San Suu Kyi appears in court|url=https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force|work=The Guardian|date=24 May 2021|language=en|accessdate=14 February 2022|archivedate=25 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210525013456/https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Myanmar: 13 security forces members killed in clash with anti-coup bloc's defence force|url=https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029|work=ANI News|date=24 May 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526074425/https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029/}}</ref> * ကယားပြည်နယ် ရှိ ကရင်နီပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KPDF) မှ အဖွဲ့ဝင်များသည် ပြည်နယ်မြို့တော် လွိုင်ကော် အနီးရှိ စစ်တပ် စခန်းအချို့ကိုလည်း ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက် ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Karenni resistance fighters open new front against junta|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta|work=Myanmar Now|date=26 May 2021|language=en|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526202734/https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta}}</ref> * ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့ နှင့် ၃၀ ရက်နေ့တို့တွင် စစ်တပ် သည် အမြောက်နှင့် ရဟတ်ယာဉ်များကို အသုံးပြု၍ လွိုင်ကော်နှင့် ဒီမောဆိုးရှိ PDF နှင့် KPDF စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31 |accessdate=14 February 2022 |archivedate=1 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601034353/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31/ }}</ref> * မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) မှ အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းကာ ကသာမြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စစ်သား ၈ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ ပူတာအို၊ ဖားကန့်နှင့် မိုးမောက်မြို့နယ်များတွင်လည်း တိုက်ပွဲတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html|title=Myanmar Junta Forces and KIA in Fresh Fighting in Northern Myanmar|date=31 May 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602234925/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html}}</ref> === ဇွန်လ === * ဇွန် ၁ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ စစ်တပ်နှင့် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်]] (BGF) ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ကရင်တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF ပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့ဖြင့် [[မြဝတီခရိုင်]] အတွင်း တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ဒါဇင်နှင့်ချီ၍ ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref name="Irr6321">{{Cite news|title=Karen Rebel Leader Warns Myanmar Regime of More Fighting|url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html|date=3 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=5 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210605233950/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html}}</ref> * ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့က မန္တလေးမြို့ရှိ ပီဒီအက်ဖ်၏ လုံခြုံစိတ်ချရသော အဆောက်အအုံကို စစ်တပ်က သံချပ်ကာယာဉ်များ အပါအဝင် အသုံးပြု၍ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး တိုက်ခိုက်ရေးသမား အများအပြားကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Troops Battle Civilian Resistance Fighters in Mandalay|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html|date=22 June 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214075443/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html}}</ref> === ဇူလိုင်လ === * ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့ က [[ဒီပဲယင်းမြို့]]လယ်တွင် တော်လှန်ရေးတပ် များနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုအတွင်း လူ ၂၅ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town|title=Myanmar military kills at least 25 people in raid on central town|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203013141/https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town}}</ref> * === ဩဂုတ်လ === * ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]တွင် တော်လှန်ရေးသမားများက မြေမြှုပ်မိုင်းများဖြင့် ဆက်တိုက် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ တပ်သား ၅၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>50 Myanmar Junta Soldiers Killed in Landmine Attacks https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214061731/https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html |date=14 February 2022 }}</ref> === စက်တင်ဘာလ === * စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် NUG သည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် [[နိုင်ငံတော် အရေးပေါ်အခြေအနေ|အရေးပေါ်အခြေအနေ]] အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်အာဏာရှင်ကိုဆန့်ကျင်သည့် ပြည်သူ့ ခုခံတော်လှန်စစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=၂၀၂၁ မြန်မာစစ်အာဏာသိမ်း - NUG က နိုင်ငံတော်ကို အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ - ဘီဘီစီ မြန်မာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6136cfb33fa7c437236bc4cf%26%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20NUG%20%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%262021-09-07T02%3A34%3A28.599Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:16c20cc4-1cd3-4a66-80fe-fa39eacd5f09&pinned_post_asset_id=6136cfb33fa7c437236bc4cf&pinned_post_type=share|accessdate=14 February 2022|archivedate=19 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220119131047/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=6136cfb33fa7c437236bc4cf%26%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20NUG%20%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%8A%E1%80%AC%262021-09-07T02:34:28.599Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:16c20cc4-1cd3-4a66-80fe-fa39eacd5f09&pinned_post_asset_id=6136cfb33fa7c437236bc4cf&pinned_post_type=share}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta|title=Myanmar opposition announces 'defensive war' against junta|date=7 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=2 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220202134355/https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta}}</ref> * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ [[မြင်သားရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|မြင်သားကျေးရွာ]]တွင် စက်တင်ဘာ ၁၀ ရက်က စစ်တပ်နှင့် တော်လှန်ရေးတပ်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ အနည်းဆုံး လူ ၁၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>Deadly unrest reported in Myanmar after opposition urges 'defensive war' https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118194903/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10/ |date=18 January 2022 }}</ref> * လွန်ခဲ့သည့် သုံးလတာကာလအတွင်း တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၀၀ ကျော် ကျဆုံးပြီး ၆၃၀ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက စက်တင်ဘာ ၁၄ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html|title=Over 1700 Junta Soldiers Killed in Past Three Months, Civilian Government Says|date=14 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213184102/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်က ကယားပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးတို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း အရပ်သား တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၆ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/scores-of-myanmar-regime-troops-killed-in-clashes-with-civilian-ethnic-groups.html|title=Scores of Myanmar Regime Troops Killed in Clashes With Civilian/Ethnic Groups|date=21 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214055356/https://www.irrawaddy.com/news/burma/scores-of-myanmar-regime-troops-killed-in-clashes-with-civilian-ethnic-groups.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်က ချင်းပြည်နယ် ထန်တလန်မြို့မှ ဒေသခံ ၈,၀၀၀ နီးပါးသည် စစ်တပ်မှ နေအိမ်များ လက်နက်ကြီးများဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း မီးရှို့ခြင်း တို့ကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်မြို့သို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။ <ref>{{Cite web|title=Myanmar: Whole town flees amid fierce fighting|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762|accessdate=14 February 2022|archivedate=26 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211126130250/https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်အတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်အချို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ ကျော်နှင့် တော်လှန်ရေးတပ်သား ၁၄ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html|title=Over 30 Junta Soldiers Killed In Fierce Weekend Fighting|date=27 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214005244/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html}}</ref> * စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်ကလည်း ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ခြုံခိုတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း စစ်တပ်မှ စစ်သား ၂၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၄ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သလို လက်နက်မဲ့ အသက် ၇၀ အရွယ် အရပ်သားတစ်ဦးလည်း စစ်တပ်၏ လက်ချက်ဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html|title=Myanmar Junta Troops Ambushed in Shan State|date=28 September 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214005113/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html}}</ref> === အောက်တိုဘာလ === * အောက်တိုဘာလ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့က မကွေးတိုင်း ဂန့်ဂေါမြို့နယ်တွင် ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရခြင်းကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ကျော် ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html|title=Over 40 Myanmar Soldiers Killed in Ambush|publisher=The Irrawaddy|date=6 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=6 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211006085942/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html}}</ref> * ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှစပြီး တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အနည်းဆုံး စစ်တပ်သတင်းပေးသူ/ဒလန် ၄၀၆ ဦး သေဆုံးပြီး ၂၈၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း စစ်အစိုးရထိန်းချုပ်ထားသော မီဒီယာများက အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html|title=Hundreds Of Myanmar Junta Informants Killed Or Wounded|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=7 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211007103445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html}}</ref> ထိုနေ့တွင်ပင် [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် ဖြိုးသန့်အား ဘက်ပြောင်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ ယခုအချိန်အထိ ရာထူးမှ လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် အဆင့်အမြင့်ဆုံး အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html|title=Myanmar Military Detains North Western Commander For Planning to Defect: Ethnic Insurgent Sources|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archivedate=7 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211007102131/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်ကုန်က စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့၌ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်အစိုးရ စစ်သည် ၉၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/some-90-myanmar-junta-soldiers-killed-during-intense-weekend-fighting.html|title=Some 90 Junta Soldiers Killed During Intense Weekend Fighting|date=11 October 2021|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214003054/https://www.irrawaddy.com/news/burma/some-90-myanmar-junta-soldiers-killed-during-intense-weekend-fighting.html}}</ref> === နိုဝင်ဘာလ === * နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီး [[ကလေးမြို့]] ပီဒီအက်ဖ် အခြေစိုက် စခန်းအား စစ်အစိုးရ တပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကလေးပီဒီအက်ဖ်မှ ဆေးတပ်သား ၉ ဦး ဖမ်းမိခဲ့ကာ ကလေး PDF တပ်ရင်း ၃ မှ တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers capture PDF medics during raid on resistance base camp in Kalay|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay|accessdate=14 February 2022|archivedate=28 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220128121442/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်ကလည်း ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]ရှိ မိုးဗြဲပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) ၏ ကင်းစခန်းအား ဒါဇင်နှင့်ချီသော အစိုးရ တပ်ဖွဲ့များက ခြုံခိုတိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ကင်းစခန်းအား စောင့်ကြပ်နေသော PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ အိပ်ပျော်နေစဉ် ခြေမြန်တပ်ရင်း (ခမရ) ၄၂၂ မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရတပ်များက ဝိုင်းရံထားသောကြောင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် ကင်းစခန်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Dozens of junta troops ambush Moebye PDF outpost|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost|accessdate=14 February 2022|archivedate=20 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120192337/https://www.myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်ကလည်း စစ်ကိုင်းတိုင်း မုံရွာခရိုင် [[ပလ္လင်ရွာ၊ ကနီမြို့နယ်|ပလ္လင်ကျေးရွာ]]အနီးရှိ ပီဒီအက်ဖ် နယ်မြေခံတပ်ရင်း ၂၀၅ အား ဘူဒိုဇာမြေထိုးစက်များအပါအဝင် စစ်ကား ၁၀ စီး၊ စစ်သား ၃၀ ခန့်က ချောင်းမြောင်းဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ အခြေစိုက်စခန်းသည် PDF မှ ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများပြုလုပ်သည့် အလုပ်ရုံနေရာလည်းဖြစ်သည်။ စီးနင်းမှုအတွင်း စစ်အစိုးရတပ်များက လက်နက်များ သိုလှောင်ထားသည့် အဆောက်အအုံနှစ်ခုကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Military raid destroys resistance base in Monywa, PDF says|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|accessdate=14 February 2022|archivedate=27 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127221223/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says}}</ref> * နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ် ဒီမောဆိုးမြို့နယ် [[ဟိုဖိတ်ရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဟိုဖိတ်ကျေးရွာ]]အနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ကရင်နီအမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KNDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၄ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါ ၄ ဦးမှာ နံနက် ၅ နာရီ ၃၀ ခန့်တွင် ခြေမြန်တပ်ရင်း ၄၂၇ မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရသော ကင်းထောက်အဖွဲ့မှ တပ်သား ၆ ဦးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|title=Military kills four KNDF members in Demoso|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203102554/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso}}</ref> * ထို့အပြင်[[ရွှေကူမြို့]]အရှေ့ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ကချင်အေးကျေးရွာအနီးတွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် နှင့် စစ်တပ်မှ စစ်သား ၁၀၀ ခန့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကေအိုင်အေက ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သည်ဟူသော ကောလာဟလများကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲကြောင့် KIA ၏ ကျဆုံးသူစာရင်းကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်းမရှိပေ။ မကြာသေးမီက ရရှိထားသော [[ဆူခွိုင်း ၃၀|Su-30]] ဂျက်တိုက်လေယာဉ် ၂ စင်းက စမ်းသပ်ပစ်လွှတ်ခဲ့သည့် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|title=Military deploys Russian-made fighter jets against KIA targets|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets|accessdate=14 February 2022|archivedate=6 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206010220/https://myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets}}</ref> * ထိုနေ့တွင်ပင် မတူပီ CDF သည် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]နှင့် ပူးပေါင်းကာ [[မတူပီမြို့]]နှင့် [[ပလက်ဝမြို့]]ကို ဆက်သွယ်သည့် လမ်းပေါ်တွင် ခြေမြန်တပ်ရင်း ၃၀၄ ကင်းစခန်းအား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆုတ်ခွာသွားခြင်းမပြုမီတွင် ခုခံရေးတပ်ဖွဲ့များက အစောင့်တပ်သား ၂ ဦးကိုသာ သတ်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="auto" /> * နိုဝင်ဘာ ၂၆ ရက်က ချင်းပြည်နယ် [[မတူပီမြို့]]အနီးတွင် တပ်စွဲထားသည့် ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများက စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၂ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name="auto">{{Cite news|title=Chinland Defence Force attacks junta soldiers in Matupi|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi|accessdate=14 February 2022|archivedate=1 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201001003/https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi}}</ref> * [[မတ္တရာမြို့နယ်]] အရှေ့တောင်ဘက် တောတောင်ကုန်းများတွင် ယခင်က ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်အလောင်းကို နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက်က တွေ့ရှိခဲ့သည်။ PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ရဲသူနိုင်အား နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းမိခဲ့ပြီး စစ်သားများက စခန်းအား မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် PDF အခြေစိုက်စခန်းသို့ အတင်းအဓမ္မ ပို့ဆောင်ခိုင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=PDF member in Mandalay Region killed in junta custody|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/pdf-member-in-mandalay-region-killed-in-junta-custody|accessdate=14 February 2022|archivedate=3 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203102555/https://www.myanmar-now.org/en/news/pdf-member-in-mandalay-region-killed-in-junta-custody}}</ref> === ဒီဇင်ဘာလ === * မိုးညှင်းတွင် လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ပြီး တစ်ပတ်ခန့်အကြာ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄၂) မှ စစ်သား ၅၀ ခန့်က [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] ညောင်ထောက်ရွာအနီး KIA နယ်မြေကို နံနက် ၈ နာရီ ဝန်းကျင်တွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ညနေ ၆ နာရီခန့်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ KIA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံက ၎င်းတို့ဘက်မှ ထိခိုက်ကျဆုံးမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်း မရှိပေ။ ဖားကန့်မြို့လယ် ၁၇ မိုင်ခန့်အကွာ၊ [[ဖားကန့်မြို့]]နှင့် [[မိုးညှင်းမြို့]]ကို ဆက်သွယ်သည့် ကားလမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ဝေလုံကျေးရွာအနီး၌လည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ခြေလျင်တပ်ရှေ့တိုးနိုင်ရေးအတွက် ညနေ ၃ နာရီမှ ၈ နာရီအထိ လက်နက်ကြီး အမြောက်အချက်ရေ ၃၀ ခန့်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=KIA clashes with junta soldiers in Hpakant and Mohnyin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin|accessdate=14 February 2022|archivedate=6 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206011605/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin}}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များကလည်း ညလုံးပေါက် စစ်ဆင်ရေးပြုလုပ်ခဲ့ရာ တိုက်ပွဲပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် သိန်းမင်း PDF (TM-PDF) စခန်းကို သိမ်းပိုက်ပြီး မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီး TM-PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦး သေဆုံးကာ အခြားအများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ <ref>Awaiting for official news report to be used as citation</ref> * ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်က [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]] [[ဒုံးတောရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်|ဒုံးတောရွာ]]အတွင်း၌ စစ်တပ်မှ အရပ်သား ၁၁ ဦးအား ဖမ်းဆီး၍ မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီးနောက် မီးလောင်ကျွမ်းဆဲဖြစ်သော အလောင်းများကို ဒေသခံများက တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အနီးနားတွင် သွားလာနေသော စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းအား PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများက ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများဖြင့် ဖောက်ခွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့မှုအပြီးတွင် စစ်အစိုးရစစ်သား ၁၀၀ ခန့်က ရွာကို ဝင်ရောက်မွှေနှောက်သွားခဲ့သည်။ မီးလောင်မှုတွင် နောက်ထပ်လူတစ်ဦးမှာ အရပ်သားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို မသိရပေ။<ref>{{Cite news|title=လူအစုလိုက် မီးရှို့သတ်ခံရသည့် ဆားလင်းကြီးတွင် ရုပ်အလောင်းထပ်တွေ့|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/9596|author=မောင်ရွှေဝါ|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214152914/https://www.myanmar-now.org/mm/news/9596}}</ref> * ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်က သိမ်းပိုက်ထားသော ထန်တလန်မြို့တွင် စစ်တပ် နှင့် CDF တပ်ဖွဲ့တို့ မိနစ် ၉၀ ကြာ တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စစ်တပ်က CDF မှ မြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်စေရန် ဦးတည်သည့် ကြီးမားသော ထိုးစစ်ကို ထပ်မံထိုးစစ်ဆင်ပြီးနောက်၊ တိုက်ပွဲအတွင်း CDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဆိုပါသီတင်းပတ်အတွင်း စစ်တပ်သိမ်းပိုက်ထားသည့် ထန်တလန်မြို့တွင် နေအိမ် ၁၂ လုံး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ် မြို့တွင်း အဆောက်အအုံ လေးပုံတစ်ပုံကျော် ပျက်စီးခဲ့ကာ ၂ဘက်လုံးမှ အကာအကွယ်ယူ ပစ်ခတ်ရန် ခက်ခဲသွားသည်။ <ref>{{Cite news|title=Well over a quarter of Thantlang now destroyed by fire as rebel group vows to 'drive out' junta soldiers|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211210154834/https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta}}</ref> * မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မြိုင်ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများက ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက် နံနက်အစောပိုင်းက လက်လုပ်ဗုံး ၃ လုံးဖြင့် စစ်ကားနှစ်စီးအား ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်မှုတွင် အနည်းဆုံး စစ်သား ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း PDF တွင်က ဆိုသည်။ မွန်းတည့်အချိန်၌ PDF သည် [[မင်းသားကျ (တောင်)ရွာ၊ မြိုင်မြို့နယ်|မင်းသားကျကျေးရွာ]]သို့ ခြေလျင်ထွက်ခွာလာသော စစ်သားများအား ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုတိုက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်၍ အသေအပျောက် သတင်းများ မရှိခဲ့ပေ။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers target villagers after ambush by Myaing PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|accessdate=14 February 2022|archivedate=17 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220117130024/https://myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf}}</ref> * KNDF နှင့် ကရင်နီတပ်မတော် (ကေအေ) တပ်ဖွဲ့များနှင့် တပ်မတော် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄၂၈) မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့တို့ တိုက်ပွဲများ ၄ ရက်ကြာ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်သား (၄)ဦး ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း KNDF ကဆိုသည်။ "သေသွားတာလားတော့ မသိဘူး။ အနည်းဆုံးခန့်မှန်းခြေကတော့ သုံးယောက်နဲ့ လေးယောက်ကြားမှာ စစ်တပ်ဘက်က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရထားတယ်လို့ ယူဆထားတယ်" ဟု KNDF ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=ကယားပြည်နယ်အတွင်း တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ပြင်းထန်နေ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/9658 |website=Myanmar NOW |language=my |accessdate=14 February 2022 |archivedate=14 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214144642/https://www.myanmar-now.org/mm/news/9658 }}</ref> <ref>{{Cite news|title=Clashes in Kayah State kill at least four regime soldiers: KNDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf|accessdate=14 February 2022|archivedate=25 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211225174335/https://www.myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf}}</ref> နှစ်ရက်ကြာဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး [[ခေါင်းကွဲရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ခေါင်းကွဲကျေးရွာ]]၌ တပ်မတော်မှ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးနှင့် PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ထို့နောက် တပ်မတော်မှ လက်နက်ကြီးများနှင့် စနိုက်ပါများဖြင့် အင်အားအလွန်အကျွံ အသုံးပြုပြီးနောက် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် ရွာမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Soldiers kill and burn five people in Sagaing Region village after clashes with PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-kill-and-burn-five-people-in-sagaing-region-village-after-clashes-with-pdf|accessdate=14 February 2022|archivedate=8 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220208210310/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-kill-and-burn-five-people-in-sagaing-region-village-after-clashes-with-pdf}}</ref> * ထိုနေ့တွင်ပင် ခုခံ ခိုအောင်းရာ နေရာ နှစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းမှု ကြောင့် မန္တလေး အရပ်ဘက် ပြောက်ကျားတပ်သား ၈ ဦးကို သေဆုံးခဲ့သည်။ စစ်တပ် တပ်ဖွဲ့ဝင်များက မဟာအောင်မြေနှင့် ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်များရှိ ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) များကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ တပ်မတော်တပ်သားများအား တိုက်ခိုက်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သူဟု သံသယရှိသူတစ်ဦးမှ ဝန်ခံပြီးနောက် အဆိုပါစီးနင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မဟာအောင်မြေစခန်း၌ ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတွင် PDF အဖွဲ့ဝင် ၇ ဦး ကျဆုံးကာ စစ်ကောင်စီတပ်သားတစ်ဦး ဝမ်းဗိုက်တွင် ကျည်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ပြည်ကြီးတံခွန်စခန်း၌ စစ်အစိုးရတပ်များအား လက်လုပ်ဗုံးဖြင့် ပစ်ပေါက်ကာ ထွက်ပြေးကြစဉ် PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Claims to Have Killed 8 Resistance Fighters in Mandalay Raids|work=Myanmar NOW|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|accessdate=14 February 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213180339/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html}}</ref> * ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်က အမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်ကူညီနေသည့် စစ်ကိုင်းတိုင်း အရာတော်မြို့နယ် [[ကဲဘာရွာ၊ အရာတော်မြို့နယ်|ကဲဘာကျေးရွာ]]တွင် ဇေယျာ ၇ ဟု ခေါ်သည့် အခြား ဒေသခံ တော်လှန်ရေးသမားများအား ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် စစ်တပ်၏ လက်နက်အင်အား သာလွန်ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=Myanmar military torches 100 homes in Sagaing Region village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|accessdate=14 February 2022|archivedate=15 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211215064637/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village}}</ref> * ထို့အပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်]]တွင် ဗုံးအများအပြား ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၃ ဦး အပါအဝင် သံသယရှိသူ ၁၂ ဦးကို တပ်မတော်မှ PDF ဟုစွပ်စွဲပြီး ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားသည့် နောက်ထပ် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂ ဦးကိုလည်း ကျည်ကာအင်္ကျီများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် အရပ်ဝတ် လက်နက်ကိုင် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ လက်လုပ်ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အခြားပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ သေဆုံးမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Three injured guerrilla fighters among 12 arrested after accidental explosion in Yangon|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon|accessdate=14 February 2022|archivedate=15 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211215064635/https://www.myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon}}</ref>ဒီပဲယင်း PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ နေရာယူထားသည့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ကို တပ်မတော်မှ ဝိုင်းရံထားသည်ဟု ဒီပဲယင်း PDF ခေါင်းဆောင်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ “တော်တော်အခြေအနေဆိုးနေပြီ။ မနားတော့ဘူးဗျ။ စစ်ကြောင်းက တစ်ကြောင်းပြီးတစ်ကြောင်း လာနေတာ။ တစ်ကြောင်းက ဒီရွာကို ဖြတ်သွားရင် နောက်ထပ်တစ်ကြောင်းက ဒီရွာကို ဦးတည်နေပြီ။ အဲဒီလိုမျိုးဖြစ်နေတာ” ဟု ဒီပဲယင်း PDF ခေါင်းဆောင်မှ Myanmar NOW သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့်လမှစတင်၍ တပ်မတော်သည် လေကြောင်း ချေမှုန်းရေး မစ်ရှင်များ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဒီပဲယင်းမြို့ အနောက်ဘက်သို့ ရဟတ်ယာဉ် ခြောက်စီးဖြင့် လေကြောင်းချီတပ်မှ စစ်သား ၁၅၀ ခန့် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Junta soldiers murder three more villagers in Depayin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|accessdate=14 February 2022|archivedate=10 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220210222452/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin}}</ref> * ကေအဲန်ယူ တပ်မဟာ ၆ လက်အောက်ရှိ ထိုင်းနယ်စပ်အနီး [[လေးကေ့ကော်|လေးကကော်မြို့သစ်]]တွင် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်က တပ်မတော်မှ စစ်သား ၂၀၀ ခန့်ဖြင့် ရှာဖွေစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ NLD အမတ် ဝေလင်းအောင် အပါအဝင် စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆရသော လူအများအပြားကို စစ်တပ်က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ခြေမြန်တပ်ရင်း ၅၆၀ မှ ယာဉ်တန်းလေးစီးဖြင့် ရောက်ရှိလာသည့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လေးကေကော်မြို့ ငြိမ်းချမ်းရေး ရပ်ကွက်တွင် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် ပြည်သူ့ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ အဆိုပါ စီးနင်းမှုကို ခွင့်ပြုထားခြင်း ရှိ၊ မရှိ မေးမြန်းရန် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများကို KNU တပ်မဟာ (၆) မှ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဖြေကြားခြင်း မရှိပေ။ * ယောဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (YDF) အစည်းဝေးကျင်းပနေသည့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ဂန့်ဂေါမြို့နယ် [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးကျေးရွာ]]ကို တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်က ယောကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့မှ ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂၀ ကျဆုံးခဲ့သည်။ ရွာကို လေကြောင်းထိုးစစ်ဆင်ရာတွင် ရဟတ်ယာဉ်သုံးစင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ နှမ်းခါးရွာကို စစ်အစိုးရ ကျောထောက်နောက်ခံပြု ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ဝင် ၁၅၀ ခန့်က သိမ်းပိုက်ထားသည်ဟု ရွာခံတစ်ဦးက ပြောသည်။ <ref>{{Cite news|title=At least 20 killed in air raid on Magway village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|accessdate=14 February 2022|archivedate=27 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211227131155/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village}}</ref> ထို့အပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး [[သန်လျင်မြို့နယ်]]တွင် တပ်မတော်က ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုအတွင်း ဒေသခံ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့ ဝင်တစ်ဦး ပစ်သတ်ခံရပြီး အခြား သုံးဦးကိုလည်း ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ နံနက် ၉ နာရီခန့်တွင် [[လဟာယက်|လဟာရပ်ကျေးရွာ]]အနီးရှိ နေအိမ်တစ်လုံးအား စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့မှ အသက် ၃၀ အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦး ရင်ဘတ်နှင့် ပေါင်တို့တွင် သေနတ်ဒဏ်ရာဖြင့် သေဆုံးခဲ့ပြီး အမျိုးသားနှစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးတို့ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သေဆုံးနေသည့် ခုခံတိုက်ခိုက်ရေးသမား၏ ရုပ်အလောင်းကို စစ်သားများက သိမ်းယူသွားကာ သေဆုံးသူမှာ ဖြိုးမောင်မောင်ဦးဖြစ်ကြောင်း သန်လျင်အခြေစိုက် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာတစ်ခုက ဆိုသည်။ <ref>{{Cite news|title=One resistance fighter killed, three arrested in Thanlyin raid|work=Myanmar NOW|url=https://myanmar-now.org/en/news/one-resistance-fighter-killed-three-arrested-in-thanlyin-raid|accessdate=14 February 2022|archivedate=21 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211221031550/https://www.myanmar-now.org/en/news/one-resistance-fighter-killed-three-arrested-in-thanlyin-raid}}</ref> * ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ကရင်နီအမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF) မှ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကယား(ကရင်နီ)ပြည်နယ် လွိုင်ကော်မြို့နယ် [[ကွန်နားရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်|ကွန်နားကျေးရွာ]]မှ တပ်မတော် တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ရက်တွင် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ KNDF အဖွဲ့ဝင်များ၏ ပြောကြားချက်အရ သီတင်းပတ်ကုန်တွင် ခွန်းနား တွင် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၃၀ ခန့် တပ်စွဲထားကြောင်း သိရသည်။ ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်က တနင်္လာနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့များတွင် တိုက်ပွဲ နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများ ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း မရှိဟု ၎င်းက ဆက်လက်ပြောသည်။<ref>{{cite web |author1=အက်စတာဂျေ |title=လွိုင်ကော်မြို့နယ် ကွန်နားရွာတွင် နေအိမ်အများအပြား မီးထပ်ရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/9737 |website=Myanmar NOW |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081334/https://myanmar-now.org/mm/news/9737 }}</ref> ==== ခရစ္စမတ်အကြို လူသတ်ပွဲ ==== {{main|မိုဆို လူသတ်ပွဲ}} * ကယားပြည်နယ် ဖရူဆိုမြို့နယ် [[မိုဆိုရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|မိုဆိုရွာ]]အနီးတွင် စစ်ဘေးရှောင်ယာဉ်တန်းကို [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]က ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လူ ၃၅ ဦးထက်မနည်း သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါသေဆုံးမှုများတွင် အကျိုးအမြတ်မယူသော Save the Children အဖွဲ့မှ ဝန်ထမ်းနှစ်ဦး ပါဝင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=UN 'horrified' by massacre of dozens of civilians in Myanmar|work=Myanmar NOW|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians|date=December 26, 2021|accessdate=February 1, 2022|archivedate=26 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211226231042/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians}}</ref> အဆိုပါဖြစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ 'စေ့စေ့စပ်စပ် ပွင့်လင်းမြင်သာသော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု' ပြုလုပ်ရန် ကုလသမဂ္ဂက တောင်းဆိုထားသည်။ == ၂၀၂၂ == === ဇန်နဝါရီလ === * ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်က မကွေး၊ စစ်ကိုင်းနှင့် တနင်္သာရီတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ချင်းပြည်နယ်၊ ရှမ်းနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့တွင် သုံးရက်ကြာ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရမှုအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး ၃ ဒါဇင်ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html|title=Myanmar Resistance Kills Dozens of Junta Soldiers in Three Days of Clashes|publisher=The Irrawaddy|date=January 31, 2022|accessdate=February 1, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140918/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၁ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ကနီမြို့နယ်အတွင်း စစ်ကောင်စီ တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် မဟာမိတ်ပျူစောထီးပြည်သူ့တပ်ဖွဲ့ဝင် အယောက် ၃၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရက ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများနှင့် စစ်သည်များ သယ်ဆောင်သည့် သင်္ဘောများကို ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း အနည်းဆုံး သင်္ဘောတစ်စီး မီးလောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html|title=Thirty Junta Soldiers reportedly killed in Upper Myanmar|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214193946/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html}}</ref> * ၂ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်အစိုးရလိုလားသော လူထုစုဝေးပွဲတွင် ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် လူ ၂ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၈ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-killed-38-injured-at-rally-attack-on-myanmar-coup-anniversary.html|title=Two Killed, 38 Injured at Rally Attack on Myanmar Coup Anniversary|publisher=The Irrawaddy|date=February 2, 2022|accessdate=February 2, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140526/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-killed-38-injured-at-rally-attack-on-myanmar-coup-anniversary.html}}</ref> * ၃ ဖေဖော်ဝါရီ - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ပြောကြားချက်အရ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် အာဏာသိမ်းမှုမှ စတင်ကာ ပစ်မှတ်ထားသော တိုက်ခိုက်မှုများတွင် စစ်အစိုးရက ခန့်အပ်ထားသော အရာရှိ ၃၆၇ ဦး လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html|title=Almost 370 Junta Officials Assassinated Since Coup|publisher=The Irrawaddy|date=February 2, 2022|accessdate=February 3, 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214194001/https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html}}</ref> * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးအတွင်း နယ်မြေခံ PDF များ၏ လျပ်တပြတ် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်သား ၃၈ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုများတွင် ဒရုန်းများ အသုံးပြုမှုလည်း ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html|title=38 Junta Soldiers Reported Killed in Upper Myanmar|publisher=The Irrawaddy|date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140304/https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html}}</ref> ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် သုံးရက်ကြာ တိုက်ပွဲများအတွင်း တပ်ရင်းမှူး အပါအဝင် စစ်ကောင်စီ စစ်သည် ၂၀၀ ခန့် ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]က ပြောဆိုထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html|title=Over 200 Myanmar Junta Troops Killed in Three Days: Kachin Independence Army|publisher=The Irrawaddy|date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214193909/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html}}</ref> * ၈ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[မောင်တောမြို့နယ်]]တွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့တို့ တိုက်ပွဲ အနည်းဆုံး နှစ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ [[မီးတိုက်ရွာ|မီးတိုက်ကျေးရွာ]] အရှေ့မြောက်ဘက် လက်ပံတောင်အနီးရှိ AA ကင်းစခန်းအား ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်က ခိုးဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ AA ကင်းသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း AA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ [[ခိုင်သုခ]]က ပြောသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့အထိ ၃ နာရီကြာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် AA နှင့်စစ်တပ်တို့ကြား ၂၀၂၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှ စတင်၍ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သော အလွတ်သဘော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြားသွားမည့်အရေးကို စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html|title=Junta Troops Clash With Arakan Army in Western Myanmar|publisher=The Irrawaddy|date=February 8, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140146/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html}}</ref> မောင်တောမြို့နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက် ညက ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် အရပ်သား နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=စစ်တပ်နှင့် AA တို့ တိုက်ပွဲကြား အရပ်သား ၂ ဦး သေဆုံး |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/08/249707.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215124905/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/08/249707.html }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html|title=Two Civilians Dead in Clash Between AA, Regime Troops in Myanmar's Rakhine State|publisher=The Irrawaddy|date=February 8, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213142004/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html}}</ref> *၉ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးများတွင် နယ်မြေခံ PDF များ ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်သား ၃၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-groups-claim-to-kill-35-myanmar-junta-troops.html|title=Resistance Groups Claim to Kill 35 Myanmar Junta Troops|publisher=The Irrawaddy|date=February 9, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213140059/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-groups-claim-to-kill-35-myanmar-junta-troops.html}}</ref> အရပ်သားများကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအတွက် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]ရှိ [[တပ်မတော် (လေ)|လေတပ်]] လေယာဉ်မှူးများ၏ နေအိမ်များကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=လေတပ်အရာရှိ နေအိမ်များကို တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ပြုလုပ် ဟု PDF ဆို |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/09/249720.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081530/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/09/249720.html }}</ref> * ၁၀ ဖေဖေော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီး မြို့နယ် ၃ ခုတွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ဝင်ရောက် စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html|title=Resistance Fighters Claim To Have Killed Around 50 Myanmar Junta Personnel|publisher=The Irrawaddy|date=February 10, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213130332/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html}}</ref> *၁၁ ဖေဖော်ဝါရီလ - ရခိုင်ပြည်နယ် မောင်တောမြို့နယ်ရှိ AA ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဗိုလ်မှူးတစ်ဦး အပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် အများအပြား ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=တကျော့ပြန် ရခိုင်တိုက်ပွဲ ဗိုလ်မှူးအဆင့် အပါအဝင် စစ်တပ်အကျအဆုံးများ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/10/249756.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=15 February 2022 |archivedate=15 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215081245/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/10/249756.html }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်နှင့် ၁၁ ရက်တို့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၈ ဦးနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၅ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-junta-soldiers-killed-in-sagaing-kayah-myanmar-resistance-groups-say.html|title=Dozens of Junta Soldiers Killed in Sagaing, Kayah, Myanmar Resistance Groups Say|publisher=The Irrawaddy|date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022|archivedate=13 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213122752/https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-junta-soldiers-killed-in-sagaing-kayah-myanmar-resistance-groups-say.html}}</ref> * ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ - နေပြည်တော်၊ မကွေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေးနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် PDF တပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ နှင့် ၁၃ ရက်များတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html|title=Junta Soldiers Killed; Social Media Users Boycott Myanmar Coup Leader’s Parade|publisher=The Irrawaddy|date=14 February 2022|accessdate=14 February 2022|archivedate=14 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214143540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html}}</ref> *၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ [[မြို့သစ်ရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်|မြို့သစ်ရွာ]]အနီး၌ စစ်သားနှင့် ပျူစောထီးအင်အား ၈၀ ခန့်နှင့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်များ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် နှစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၁၄ ဦးကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ခင်ဦးမြို့ တိုက်ပွဲတွင် လူငယ် ၁၄ ဦး သေဆုံး |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10499 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=20 February 2022 |archivedate=20 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220220093932/https://www.myanmar-now.org/mm/news/10499 }}</ref> ထိုနေ့မှာပင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲ ဝါရီဆူးပလိုင်ရွာအနီးတွင် ထိုးစစ်ဆင်လာသော စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ကရင်နီပူးပေါင်းတပ်များ တိုက်ပွဲပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ဝန်းကျင်ခန့် ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့သည့် မိုးဗြဲနှင့် ခင်ဦးတွင် PDF ၃၀ ဝန်းကျင် ကျဆုံး |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/18/250030.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |accessdate=20 February 2022 |archivedate=20 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220220093950/https://burma.irrawaddy.com/news/2022/02/18/250030.html }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပေါက်မြို့နယ် ရေပြာရွာ ရဲစခန်းကို ပေါက်၊ မြိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်တို့မှ PDF အဖွဲ့များ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စခန်းမှူးအပါဝင် ရဲ ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=မောင်ရွှေဝါ |title=ပေါက်မြို့ ရေပြာရဲစခန်းကို PDF ၃ ဖွဲ့ ဝင်တိုက်၊ စခန်းမှူးအပါအဝင် ၅ ဦး သေ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10567 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |archivedate=25 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220225041955/https://www.myanmar-now.org/mm/news/10567 }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ် ကာမိုင်းမြို့အနီးရှိ စစ်ဆေးရေးဂိတ်တစ်ခုကို KIA တပ်မဟာ ၉ လက်အောက်ခံ တပ်ရင်း ၄၄ နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ပူးပေါင်းတပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ၂ ဦးနှင့် အရပ်သား ၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ကချင် ကာမိုင်းစစ်ဆေးရေးဂိတ်ကို KIA နှင့် PDF ဝင်တိုက် |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10569 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> * ၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]၊ [[ငါးပိအိုးရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|ငါးပိအိုးကျေးရွာ]]သို့ စစ်ကောင်စီတပ်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် လူတစ်ဦးသေဆုံးကာ အိမ်ခြေ ၄၀ ကျော် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=ကိုချို |title=ရွှေဘိုမြို့ ငပိအိုးရွာကို စစ်တပ်ဝင်၊ အိမ် ၄၀ မီးလောင်ပြီး လူငယ် ၁ ဦး သေဆုံး |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10575 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ [[နှမစားရစ်ရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|နှမစားရစ်ရွာ]]သို့ စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ပျူစောထီးပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့ လေးကြိမ်မြောက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဒေသခံ ၃ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး အိမ်ခြေ ၄၀၀ ကျော် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=ကိုချို |title=စစ်တပ်ဝင်သည့် ရွှေဘိုမြို့ နှမစားရစ်ရွာတွင် ၃ ဦးသေ၊ အိမ် ၄၀၀ မီးလောင် |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/10585 |website=Myanmar NOW |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=my |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> ===မတ်=== လွန်ခဲ့သော ရက်သတ္တပတ်အတွင်း ကယားပြည်နယ်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်တွင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့နှင့် ကရင်နီပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၅ ဦး သေဆုံးပြီး နှစ်ဦး ဖမ်းဆီးရမိကြောင်း မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-suffers-heavy-losses-in-kayah-state-resistance.html|title=Myanmar Junta Suffers Heavy Losses in Kayah State: Resistance|publisher=The Irrawaddy|date=March 7, 2022|accessdate=March 7, 2022|archivedate=18 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022742/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-suffers-heavy-losses-in-kayah-state-resistance.html}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၂ စက်တင်ဘာ - ** ရွေးကောက်ပွဲ မဲသမာမှုတွင် အပြစ်ရှိသည်ဟုဆိုကာ ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအတွက်ကြောင့် သူမသည် အမှုမျိုးစုံမှ ပြစ်ဒဏ်စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ် ကျခံနေရသည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar's Aung San Suu Kyi gets 3 years' jail for election fraud |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud |access-date=2022-09-21 |website=www.aljazeera.com |language=en |archivedate=19 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019052656/https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud }}</ref> ** [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]နှင့် [[ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်]]ရှိ [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]]စခန်းများအား ကေအိုင်အေနှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]က လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta ally attacked in northern Sagaing |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-ally-attacked-in-northern-sagaing |date=2 September 2022 |author=Nyein Swe |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=10 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230810051933/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-ally-attacked-in-northern-sagaing/ }}</ref> * ၁၆ စက်တင်ဘာလ ၁၆ - [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]၊ [[လက်ယက်ကုန်းရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|လက်ယက်ကုန်းရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းအား [[တပ်မတော်|မြန်မာစစ်တပ်]]မှ [[လက်ယက်ကုန်းရွာ ပစ်ခတ်မှု|လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုများ]] ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ကလေးငယ် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 6: reports |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports |access-date=2022-09-22 |website=Nikkei Asia |language=en-GB |archivedate=19 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220919182346/https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports }}</ref> လက်ယက်ကုန်းရွာတွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]တို့ရှိနေသည့်အတွက် တိုက်ခိုက်ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု မြန်မာစစ်တပ်က ဆိုသည်။<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2022-09-20 |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 13, media and residents say |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ |access-date=2022-09-22 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030633/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ }}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂ|ကုလသမဂ္ဂနှင့်]] [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂတို့အပါအဝင်]] နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ထိခိုက်သေဆုံးမှုများအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2022-09-20 |title=Myanmar: Guterres strongly condemns army attacks which left 11 children dead |url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 |access-date=2022-09-22 |website=UN News |language=en |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030644/https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar: Statement by the spokesperson on the latest attack against a school in Tabayin {{!}} EEAS Website |url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en |access-date=2022-09-22 |website=www.eeas.europa.eu |archivedate=22 September 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922030635/https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en }}</ref> * ၂၃ စက်တင်ဘာ - [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဒုဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]၏ ဆရာဖြစ်သူ အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်[[အုန်းသွင်]] အား ရန်ကုန်မြို့ပြပျောက်ကြားအဖွဲ့တစ်ခုက လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ကြံမှုသည် သတ်ဖြတ်ခံရသော တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်သောကြောင့် ရာထူးကြီးစစ်တပ်ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် လုံခြုံရေးအား တိုးမြှင့်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=27 September 2022 |title=Retired Myanmar Brigadier General Shot Dead by Yangon Resistance Group |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html |work=The Irrawaddy |location=Yangon |access-date=19 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=19 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019102837/https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html }}</ref> === အောက်တိုဘာ === {{See also|ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၈ အောက်တိုဘာ - စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ အားနည်းစေရန်ရည်ရွယ်သော "[[ဖြတ်လေးဖြတ်]]"ဗျူဟာအား အကောင်အထည်ဖော်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ အနည်းဆုံး ရွာ ၂၀ ကျော်အား စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း စစ်ကိုင်းအခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ အဆိုအရ ယင်းသို့ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရသဖြင့် အားလုံးဆုံးရှုံးသွားခဲ့သူများမှာ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |author=Nay Thit |title=Why Myanmar Junta's 'Four Cuts' Arson Strategy is Failing to Quell Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html |work=The Irrawaddy |date=22 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html }}</ref> * အောက်တိုဘာလ အလယ်ပိုင်း - ၂၀၂၃ ခုနှစ် အကုန်တွင် နွေဦးတော်လှန်ရေး အောင်ပွဲရမည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းအတွက် မြို့ပြနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် တိုက်ပွဲများ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။<ref name="at20221104">{{cite news |first=Anthony |last=Davis |title=Myanmar's NUG going for broke before its time |url=https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 |date=4 November 2022 |work=Asia Times |accessdate=23 May 2023 |archivedate=5 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221105215701/https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 }}</ref> * ၁၆ အောက်တိုဘာ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[တောင်မြင့်ရွာ၊ ပေါက်မြို့နယ်|တောင်မြင့်ရွာ]]အား စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီနင်းခဲ့ကာ ကျောင်းဆရာ ဦးစောထွန်းမိုးအား ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ကာ ဦးခေါင်းအား [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ|NUG]]၏ စာသင်ကျောင်းဝင်ပေါက်တွင် ချိတ်ဆွဲထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar villagers say army beheaded high school teacher |last=Peck |first=Grant |url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 |work=AP News |date=21 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=22 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022174502/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 }}</ref> * ၂၁ အောက်တိုဘာ - [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်များက ကော့ကရိတ်မြို့ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ မြို့အနီး အာရှလမ်းမကြီးနှင့် မြို့တွင်းရှိ အစိုးရအဆောက်အဦများတွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Heavy Fighting Between Myanmar Junta, Resistance Reported in Karen's Kawkareik |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html |work=The Irrawaddy |date=21 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=20 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220212821/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html }}</ref> * ၂၂ အောက်တိုဘာ - ညနေပိုင်းတွင် ကော့ကရိတ်မြို့မှ [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်များ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ အနီးတဝိုက်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="at20221104"/> * ၂၃ အောက်တိုဘာ - ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]]၏ ၆၂ နှစ်မြောက်အခမ်းအနားကျင်းပနေစဉ် [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]]ကြောင့် လူအနည်းဆုံး ၈၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဤပြည်တွင်းစစ် ပြန်လည်စတင်ချိန်မှစ၍ အရပ်သားအများဆုံး သေဆုံးခဲ့သော ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂက တိုက်ခိုက်မှုအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်းပြောဆိုခဲ့သော်လည်း စစ်ကောင်စီက အရပ်သားသေဆုံးမှုအား ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Ethnic group says Myanmar air attack kills 80 at celebration |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 |last=Peck |first=Grant |work=ABCNews |date=23 October 2022 |access-date=2022-10-24 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=24 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221024125159/https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 }}</ref> * ၂၇ အောက်တိုဘာ - [[ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ဦးဆောင်သော တပ်ဖွဲ့များက ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ အမှတ် ၃၃၉ ခြေမြန်တပ်ရင်းအား ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Resistance Forces Seize Myanmar Junta Base, Capture 17 Soldiers |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html |work=The Irrawaddy |date=27 October 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=27 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027144636/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html }}</ref> === နိုဝင်ဘာ === * ၁၃ နိုဝင်ဘာ - [[တပ်မတော် (လေ)]]၏ [[Mil Mi-24|Mi-34]] ရဟတ်ယာဉ်က စစ်ကောင်စီတပ်အပေါ် မှားယွင်းပစ်ခတ်မှုကြောင့် တပ်သား ၆၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Regime Helicopter Kills At Least 60 Junta Troops in Sagaing Region: Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-helicopter-kills-at-least-60-junta-troops-in-sagaing-region-resistance.html |work=The Irrawaddy |author=Hein Htoo Zan |date=14 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022742/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-helicopter-kills-at-least-60-junta-troops-in-sagaing-region-resistance.html }}</ref> * ၁၄ နိုဝင်ဘာ - [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]]အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ရမည်စိုးသဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သော မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ပေါက်မြို့နယ်]]ရှိ ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများအား စစ်ကောင်စီက ဒဏ်ငွေတပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's military punishes families of administrators who fled militia training |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmars-military-punishes-families-of-administrators-who-fled-militia-training |author=Maung Shwe Wah |date=15 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=14 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230114112736/https://myanmar-now.org/en/news/myanmars-military-punishes-families-of-administrators-who-fled-militia-training }}</ref> * ၁၅ နိုဝင်ဘာ - စစ်ကောင်စီကားတစ်စီးသည် ရက္ခိုင့်တပ်တော်မှ ထောင်ထားသော မြေမြှပ်မိုင်းထိခဲ့သဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ် ရန်ကုန်-စစ်တွေကားလမ်းပေါ်ရှိ ကျေးရွာများအား စစ်ကောင်စီက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ဒေသခံများမှာ ပုဏ္ဏားကျွန်း သို့မဟုတ် စစ်တွေမြို့ပေါ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။<ref>{{cite news |title=Thousands of Rakhine Villagers Flee Myanmar Junta's Deadly Wrath |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thousands-of-rakhine-villagers-flee-myanmar-juntas-deadly-wrath.html |date=15 November 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=4 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204230917/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thousands-of-rakhine-villagers-flee-myanmar-juntas-deadly-wrath.html }}</ref> * ၁၆–၂၂ နိုဝင်ဘာ - ချင်းပြည်နယ် ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက ဒရုန်းများ အသုံးပြုကာ ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရှေ့တန်းစစ်စခန်းအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အခြေစိုက်စစ်ကောင်စီတပ်သား ၇၄ % ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်မှုများကြောင့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] အနေဖြင့် စခန်းအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |title=Chin resistance forces fail to take outpost after week-long siege |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege |date=22 November 2022 |language=en |work=Myanmar Now |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133119/https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege }}</ref> * ၁၉ နိုဝင်ဘာ - [[ခင်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့စခန်းအား ဝင်ရောက်စီးနင်းရာတွင် နေအိမ်များနှင့် ဒေသခံပြည်သူများ သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=IN PICTURES : Sagaing locals flee Myanmar junta's arson campaign |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign }}</ref> * ၂၁–၂၅ နိုဝင်ဘာ - [[မိုးညှင်းမြို့နယ်|မိုးညှင်း]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်|ဗန်းမောက်]]နှင့် [[ကသာမြို့နယ်]]ရှိ [[ကေအိုင်အေ]]စခန်းများအား [[တပ်မတော် (လေ)]]က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။.<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html |title=Myanmar Junta Jets Target Kachin Resistance Forces |date=25 November 2022 |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126125028/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html }}</ref> * ၂၂ နိုဝင်ဘာ ** [[မြိုင်မြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ဆက်လက်နေထိုင်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သောကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military torches own police station in Magway |author=Maung Shwe Wah |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126133111/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway }}</ref> ** [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မိုးညိုမြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်း အဆောက်အဦတစ်ခုအား ပီဒီအက်ဖ်က ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Nearly 60 Myanmar Regime Forces Killed in Two Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=24 November 2022 |language=en |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၂၄ နိုဝင်ဘာ - ကာဒီနယ် [[ချားလ်မောင်ဘို]]၏ နေအိမ်အပါအဝင် [[မုံလှရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်|မုံလှရွာ]]ရှိ နေအိမ်များအား စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html |title=Myanmar Junta Torches Home Village of Catholic Cardinal |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=26 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221126131302/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html }}</ref> * ၂၆ နိုဝင်ဘာ - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ပဲခူးပီဒီအက်ဖ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html |title=Over 70 Myanmar Junta Forces Killed in Three Days of Resistance Attacks |work=The Irrawaddy |language=en |date=28 November 2022 |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183850/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၂၇ နိုဝင်ဘာ - [ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military and Arakan Army Agree Temporary Truce in Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html |date=28 November 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=23 May 2023 |archivedate=29 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html }}</ref> * ၃၀ နိုဝင်ဘာ - [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]အနီးရှိ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]၏ စခန်းတစ်ခုအား စစ်ကောင်စီတပ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military launches major assault on Kokang base on China-Myanmar border |url=https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |work=Myanmar NOW |date=2 December 2022 |language=en |author=Nyein Swe |accessdate=23 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140615/https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border }}</ref> === ဒီဇင်ဘာ === * ၆ ဒီဇင်ဘာ - ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ]]အတွက် တာဝန်ရှိသူ စစ်ကောင်စီအရာရှိ သုံးဦးနှင့် တပ်သားတစ်ဦးကို [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karenni forces capture soldiers linked to last year's Christmas Eve massacre |url=https://myanmar-now.org/en/news/karenni-forces-capture-soldiers-linked-to-last-years-christmas-eve-massacre |author=Esther J |date=6 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=4 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104141538/https://myanmar-now.org/en/news/karenni-forces-capture-soldiers-linked-to-last-years-christmas-eve-massacre }}</ref> * ၇ ဒီဇင်ဘာ - နမ့်ဆန်မြို့နယ်ရှိ [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]နှင့် တပ်မတော် (ကြည်း)တို့ မြေပြင်တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Military Council suffered massive casualties Battle of Namhsan |url=https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan |work=BNI |date=14 December 2022 |access-date=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109143631/https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan }}</ref> * ၁၃ ဒီဇင်ဘာ - နမ့်ဆန်တိုက်ပွဲတွင် တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ဗုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army drops massive aerial bombs during northern Shan State clashes, TNLA says |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says |date=13 December 2022 |author=Nyein Swe |accessdate=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140613/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says }}</ref> * ၁၆ ဒီဇင်ဘာ - [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]တွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူများအား ပိတ်ဆို့အရေးယူမည့် BURMA Act အား ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://foreignaffairs.house.gov/2022/4/meeks-issues-statement-on-house-passage-of-burma-act |title=Meeks Issues Statement on House Passage of BURMA Act |date=6 April 2022 |website=House Foreign Affairs Committee |access-date=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231150112/https://foreignaffairs.house.gov/2022/4/meeks-issues-statement-on-house-passage-of-burma-act }}</ref><ref>{{cite web |title=U.S. Senate Passes Burma Act Bill |url=https://www.abc-usa.org/2022/12/u-s-senate-passes-burma-act-bill/ |website=American Baptist Churches USA |date=16 December 2022 |access-date=24 May 2023 |archivedate=2 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202184408/https://www.abc-usa.org/2022/12/u-s-senate-passes-burma-act-bill/ }}</ref> * ၁၇ ဒီဇင်ဘာ - တပ်သား ၉၈ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များက နန့်ဆန်တိုက်ပွဲမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ကာ TNLA နှင့် နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ TNLA က ယင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Calls Ta'ang Army Battle a 'Misunderstanding' |date=19 December 2022 |work=Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html |accessdate=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109143629/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html }}</ref> * ၂၇ ဒီဇင်ဘာ - [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]ရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက အလစ်တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက အရပ်သုံးထရပ်ကားတွင် အလုပ်သမားများအဖြစ် ပုန်းခိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Several people killed in Myanmar military ambush of Sagaing resistance checkpoint |url=https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint |author=Thura Maung |date=31 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=31 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221231140611/https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint }}</ref> * ၂၉ ဒီဇင်ဘာ - ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦး[[လှမိုးအောင်]]အပါအဝင် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/ayeyarwady-regions-nld-ministers-released.html |title=Ayeyarwady Region's NLD Ministers Released |date=30 December 2022 |work=The Irrawaddy |accessdate=24 May 2023 |archivedate=22 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922151244/https://www.irrawaddy.com/news/burma/ayeyarwady-regions-nld-ministers-released.html }}</ref> * ၃၀ ဒီဇင်ဘာ - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ထောင်ဒဏ် ၃၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar court extends Aung San Suu Kyi's prison sentence to 33 years |url=https://www.cnn.com/2022/12/30/asia/myanmar-aung-san-suu-kyi-court-verdict-intl-hnk/index.html |last=Mogul |first=Rhea |work=CNN |date=30 December 2022 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=19 May 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230519081122/https://www.cnn.com/2022/12/30/asia/myanmar-aung-san-suu-kyi-court-verdict-intl-hnk/index.html }}</ref> ==၂၀၂၃== === ဇန်နဝါရီ === * ၅ ဇန်နဝါရီ - [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]]က ကျေးရွာများအား စပိဘုတ်ထောက်ပံ့ပေးရန်နှင့် ပျူစောထီးအဖွဲ့သို့ ဝင်ရန် ဖိအားပေးမှုများကြောင့် [[အင်းလေး]]ဒေသ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်တို့အကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting Breaks Out Near Inle Lake in Southern Shan State |author=Hein Htoo Zan |date=5 January 2023 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html |work=The Irrawady |accessdate=24 May 2023 |archivedate=9 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109200852/https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html }}</ref> * ၃၁ ဇန်နဝါရီ - "နိုင်ငံတော်အား သစ္စာစောင့်သိသော" နိုင်ငံသားများအား လိုင်စင်ဖြင့် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခွင့်ပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း စစ်ကောင်စီ [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Tin Htet Paing |date=2023-02-13 |title=Myanmar regime issues right to arms policy enabling easier weapons access for pro-junta individuals and militias |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=16 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316191848/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta }}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]က နိုင်ငံတော်၏ အရေးပေါ်အခြေအနေအား နောက်ထပ် ခြောက်လ သက်တမ်းထပ်တိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar regime extends military rule for another six months |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-extends-military-rule-for-another-six-months |access-date=2023-03-12 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=11 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230811023532/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-extends-military-rule-for-another-six-months/ }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ - [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ နောက်ထပ် မြို့နယ် ၃ မြို့နယ်အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-02-23 |title=Myanmar Junta Extends Martial Law in Resistance Stronghold Sagaing Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/myanmar-junta-extends-martial-law-in-resistance-stronghold-sagaing-region.html |access-date=2023-03-11 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111742/https://www.irrawaddy.com/news/myanmar-junta-extends-martial-law-in-resistance-stronghold-sagaing-region.html }}</ref> တပ်မတော် (ကြည်း)၏ [[အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် ၉၉ ခြေမြန်တပ်မ]]သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကျေးရွာများအား စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-03-06 |title=Myanmar army killed 17 people in 2 villages, residents say |url=https://apnews.com/article/myanmar-burma-army-village-killings-beheading-f67a2070a43cfa60c5800881a38f0b82 |access-date=2023-03-11 |website=AP NEWS |language=en |archivedate=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230913161001/https://apnews.com/article/myanmar-burma-army-village-killings-beheading-f67a2070a43cfa60c5800881a38f0b82 }}</ref> * ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ - ကန်တော်ကျေးရွာတွင် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ လူငယ် နှစ်ဦးအပါအဝင် ခုခံရေးသမား လေးဦး ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":3">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=Child fighters beheaded as Myanmar killings rise after martial law |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/myanmar-beheading-sagaing-03032023151949.html |access-date=2023-03-11 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=3 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240203184532/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/myanmar-beheading-sagaing-03032023151949.html }}</ref> === မတ် === {{See also|တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၂ မတ် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် ၉၉ ခြေမြန်တပ်မ]]တပ်သားများက [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]အတွင်း ရွာသူရွာသား ၁၇ ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ နှစ်ဦးမှာ ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရပြီး အမျိုးသမီးသုံးဦးမှာ အသတ်မခံရမီ မုဒိမ်းကျင့်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":1">{{Cite web |last=Maung Shwe Wah |date=2023-03-11 |title=In Myanmar's heartland, new horrors from a junta struggling for control |url=https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control |access-date=2023-03-11 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=11 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230311150651/https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control }}</ref> * ၁၁ မတ် - [[ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီး သုံးပါးအပါအဝင် ရွာသူရွာသား အနည်းဆုံး ၃၀ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Esther J |date=2023-03-16 |title=Bodies of monks killed in Pinlaung massacre showed signs of torture |url=https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archivedate=16 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316175602/https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture }}</ref> === ဧပြီ === {{see also | ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} * ၁၁ ဧပြီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကန့်ဘလူမြို့နယ်]]၊ [[ပဇီကြီးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ပဇီကြီးရွာ]]တွင် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးရုံးဖွင့်ပွဲ ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း [[တပ်မတော် (လေ)]]က လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်ခဲ့သဖြင့် ကလေးသူငယ်များအပါအဝင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၁၂၀ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Paddock |first1=Richard C. |title=Airstrike in Rebel-Held Region of Myanmar Kills at Least 100 |url=https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html |work=The New York Times |date=11 April 2023 |accessdate=24 May 2023 |archivedate=12 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230412112258/https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html }}</ref> === မေ === * ၇ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မုံရွာမြို့]]အရှေ့မြောက်ဘက် [[ရေကန်စုရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်|ရေကန်စုရွာ]]အနီးရှိ မုံရွာခရိုင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း အမှတ် (၂၇) လက်အောက်ခံတပ်ခွဲ (၂) စခန်းကို စစ်ကောင်စီတပ် အင်အား ၈၀ ခန့်က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးနှင့် အရပ်သား ၂ ဦးတို့ကို ပစ်သတ်ကာ မီးရှို့ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=မုံရွာ PDF စခန်း စစ်တပ်ဝင်စီး၊ အမျိုးသမီး ၂ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦးကို သတ်ဖြတ် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37726/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617142156/https://myanmar-now.org/mm/news/37726/ }}</ref> * ၂၅ မေ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]အခြေစိုက် ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့မှ ခေါင်းဆောင် အပါအဝင် တပ်ဖွဲ့ဝင်ရှစ်ဦးသည် လက်နက်၊ ငွေကြေးတွေများ ယူဆောင်ကာ စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်ချအညံ့ခံ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ပခုက္ကူ ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့က ခေါင်းဆောင်နဲ့ အဖွဲ့ဝင်ရှစ်ဦး စစ်ကောင်စီထံထွက်ပြေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/pakokku-pdf-05282023052944.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080519/https://www.rfa.org/burmese/news/pakokku-pdf-05282023052944.html }}</ref> * ၂၆ မေ ** [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဆုံရာ ရေလယ်ကျွန်းဒေသအား စစ်တပ်က သုံးရက်ကြာ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ဒေသခံ ၅ ဦးသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရပြီး ကျေးရွာ ၂၇ ရွာ မီးရှို့ခံခဲ့ရကာ နေအိမ် ၆၀၀ ကျော်မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=သူရမောင် |title=ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဆုံ၌ လူ ၅ ဦး အသတ်ခံရကာ ရွာ ၃၀ နီးပါး မီးရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37413/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=1 ဇွန် 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601074311/https://myanmar-now.org/mm/news/37413/ }}</ref> ** အမျိုးသားရေးအမည်ခံသည့် လှုပ်ရှားမှုများ၊ စစ်တပ်ထောက်ခံပွဲများကို ဦးဆောင်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည့် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသားရေးအစည်းအရုံး (MNO) ဥက္ကဋ္ဌ<ref>{{cite news |first1=RFA Burmese |title=စစ်တပ်ထောက်ခံသူ သေနတ်ပစ်ခတ်ခံရပြီး အရေးပေါ်ဆေးကုသနေ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/army-supporter-shoot-05312023164924.html |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |agency=RFA Burmese |language=my}}</ref> ဦးတင့်လွင်အား သေနတ်သမားတစ်ဦးမှ ပစ်ခတ်လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဟန်သစ် |first2=မြတ်သွယ် |title=ရန်ကုန်တွင် နာမည်ကြီးစစ်တပ်ထောက်ခံသူနှစ်ဦး ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ပစ်သတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37395/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=31 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601074320/https://myanmar-now.org/mm/news/37395/ }}</ref> * ၂၇ မေ ** ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ [[မိုးဗြဲရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|မိုးဗြဲမြို့]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်တို့အကြား သုံးရက်ဆက်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကလေးငယ်နှစ်ဦး အပါအဝင် လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေသည့် မိုးဗြဲတွင် ကလေး ၂ ဦးအပါအဝင် ၄ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37317/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 }}{{Dead link|date=July 2025 }}</ref> ** ကရင်နီတော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (KRU) မှ ဆေးမှူးတပ်ဖွဲ့ဝင် လူငယ်လေးဦးသည် ကယားပြည်နယ် ရှေ့တန်းစစ်မြေပြင်တွင် ဒဏ်ရာရသူများအား ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ဆောင်နေစဉ် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=တိုက်ပွဲကြား ကရင်နီဆေးမှူးတပ်ဖွဲ့ဝင် လေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/youth-died-in-karenni-battle-05282023170555.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080532/https://www.rfa.org/burmese/news/youth-died-in-karenni-battle-05282023170555.html }}</ref> * ၂၉ မေ - ချင်းပြည်နယ် [[ဟားခါးမြို့]]နှင့် [[ထန်တလန်မြို့]]ကြား သီးမစ်လွင်ပြင်တွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] (CNA) နှင့် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီကြား တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာဖြစ်ပွားနေရာ တော်လှန်ရေးသမား ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Now |first1=Myanmar |title=ချင်းပြည်နယ် ဟားခါး၊ ထန်တလန်ကြားတွင် တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37330/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075523/https://myanmar-now.org/mm/news/37330/ }}</ref> * ၃၀ မေ ** [[ဝက်လက်မြို့]]အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ [[စခမ်းသာရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်|စခန်းသာ (ရှပ်ပြဲ) ရွာ]]အနီး ရောက်လာသော စစ်ကြောင်းကို [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]အခြေစိုက် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များဖြစ်သည့် Black Wolf Army နှင့် WHO AM I – ARMY တို့က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးသီး ၇ ခုချ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရပြီးနောက် ဝက်လက်မြို့ဘက်သို့ ပြန်ဆုတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=ဝက်လက်တွင် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းနှစ်ခု ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37375/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=31 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075511/https://myanmar-now.org/mm/news/37375/ }}</ref> ** မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]၊ [[အဝန်းကြီးရွာ၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်|အဝန်းကြီးကျေးရွာ]]ကို တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ဘီးလင်းမြို့အခြေစိုက် စစ်ကောင်စီ၏ အမှတ် (၃၁၄) အမြောက်တပ်ရင်းက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ သံဃာတော် ၃ ပါးနှင့် အရပ်သား ၂ ဦးတို့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |first2=ငြိမ်းဆွေ |title=ဘီးလင်းတွင် စစ်တပ်လက်နက်ကြီးကြောင့် သံဃာနှင့် သာမဏေများ ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37322/ |website=Myanmar Now |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=30 မေ 2023 |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601075522/https://myanmar-now.org/mm/news/37322/ }}</ref> ** တပ်မတော် ထောက်ခံသူနှင့် အမျိုးသားရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ အဆိုတော် လီလီနိုင်ကျော်အား သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရသဖြင့် အရေးပေါ်ဆေးကုသမှုခံယူနေရသည်။<ref>{{cite web |title=အဆိုတော် ဒေါ်လီလီနိုင်ကျော် သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခံရ |url=https://news-eleven.com/article/248964 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း မြို့နယ် ၂၈ မြို့နယ်မှ စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးတွင် ပါဝင်နေသော နိုင်ငံရေး၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၁၇၃ ဖွဲ့နှင့် လေ့လာသူ ၃၁ ဦးတို့ပါဝင်သော ပထမအကြိမ် စစ်ကိုင်းဖိုရမ်ကို နှစ်ရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=စစ်ကိုင်းတိုင်း အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ဖွဲ့စည်းမည် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/sagaing-counsalor-council-05312023171137.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** ကရင်ပြည်နယ်၊ [[ကျုံဒိုးမြို့|ကျုံဒိုးရဲစခန်း]]ကို [[KNLA]] ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဒရုန်းနှင့် ဗုံးချတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ခလရ (၅၄၆) စစ်တပ်က လက်နက်ကြီး ပြန်လည်ပစ်ခတ်ရာတွင် ဒေသခံတစ်ဦး သေဆုံးပြီး တစ်ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=စစ်တပ် လက်နက်ကြီးကြောင့် ကျုံဒိုးဒေသခံတစ်ဦး သေဆုံး၊ တစ်ဦးဒဏ်ရာရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/karen-military-battle-05312023115429.html |website=Radio Free Asia |access-date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |archivedate=1 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230601080531/https://www.rfa.org/burmese/news/karen-military-battle-05312023115429.html }}</ref> * ၃၁ မေ ** ကန့်ဘလူမြို့နယ် [[ဖုတ်ကုန်းရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ဖုတ်ကုန်းရွာ]] ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့စခန်းကို စစ်သား ၆၀ ဝန်းကျင်က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ တော်လှန်ရေးသမားလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="mmnow8"/> ** ချောင်းဦးမြို့မြောက်ဘက် သုံးမိုင်အကွာ ခင်မွန်ရွာအနီးရှိ Area 71 People Defense Force Monywa စခန်းကို စစ်ကောင်စီ အင်အား ၁၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်က ဝင်ရောက်စီးနင်းရာ တော်လှန်ရေးသမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="mmnow8">{{cite web |first1=မောင်ရွှေဝါ |first2=သူရမောင် |title=စစ်ကိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ စခန်းနှစ်ခု စီးနင်းခံရ၊ ငါးဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37442/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=18 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230618025229/https://myanmar-now.org/mm/news/37442/ }}</ref> === ဇွန် === * ၂ ဇွန် - ကရင်ပြည်နယ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးများကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်းတပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီးကို KNU ဝင်တိုက် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37481/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=17 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620181743/https://myanmar-now.org/mm/news/37481/ }}</ref> * ၃ ဇွန် - ဖယ်ခုံမြို့နယ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော တပ်မ (၆၆) လက်အောက်ခံတပ်ကို မြို့အနောက်ဘက် ၅ မိုင်ခန့်အကွာရှိ [[ခေါင်းအီရွာမရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|ခေါင်းအိရွာ]]နှင့် [[စက်တော်ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်|စက်တော်ရွာ]]အကြားတွင် ကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ဖယ်ခုံအခြေစိုက် အမှတ်(၁၀၀၂) တပ်ရင်း၊ ဒီးမော့ဆိုအခြေစိုက် အမှတ် (၁၁၀၁)၊ (၁၁၀၂)၊ (၁၁၀၇) တပ်ရင်းများ၊ မိုးမြို့ဗြဲအခြေစိုက် အမှတ် (၁၀၀၅)၊ (၁၀၀၇)၊ (၁၀၀၈)၊ (၁၀၀၉)၊ လွိုင်ကော်အခြေစိုက် PDF တပ်ရင်း (LKPDF) များနှင့် ကရင်နီအမျိုးသားများကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF)၊ ကယား(ကရင်နီ)တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (KRU) တို့ ပူးပေါင်း ပိတ်ဆို့တိုက်ခိုက်ရာမှ ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့အထိတိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |title=ဖယ်ခုံမြို့နယ်တွင် တိုက်ပွဲ ဆက်တိုက်ဖြစ်နေပြီး နှစ်ဖက် အထိအခိုက်ရှိ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37998/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၅ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617150534/https://myanmar-now.org/mm/news/37998/ }}</ref> * ၅ ဇွန် ** ရှမ်းပြည်နယ်၊ လားရှိုးမြို့၊ အမှတ် (၁၂) ရပ်ကွက် ရဲစခန်း၊ အမှတ် (၅) ရပ်ကွက်ရှိ (၅၀၇) စစ်တပ်စခန်း၊ [[ပန်ဟုန်းရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|ပန်ဟုန်းရွာ]]ရှိ စစ်တပ်စခန်းတို့ကို [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မြတ်ပန်း |title=လားရှိုးမြို့ပေါ် ရဲစခန်းနှင့် စစ်တပ်စခန်းများ တိုက်ခိုက်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37605/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၆ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617233654/https://myanmar-now.org/mm/news/37605/ }}</ref> ** ကလေးမြို့နယ်၊ လက်ပံချောင်း-ရာဇဂြိုဟ်လမ်းမကြီးဘေးရှိ [[ရှုခင်းသာရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်|ရှုခင်းသာကျေးရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းကို စစ်တပ်က MI 35 အမျိုးအစား တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ လူ ၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=မြတ်သွယ် |title=ကလေးမြို့နယ်တွင် စာသင်ကျောင်း တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၄ ဦး ဒဏ်ရာရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37534/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၅ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=18 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230618002204/https://myanmar-now.org/mm/news/37534/ }}</ref> * ၆ ဇွန် ** ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း မိုးဗြဲမြို့တွင် စစ်ကောင်စီတပ် ပစ်ခတ်သဖြင့် အရပ်သား သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=မိုးဗြဲမြို့တွင် တစ်ရက်အတွင်း အရပ်သား သုံးဦး အသတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37673/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617145205/https://myanmar-now.org/mm/news/37673/ }}</ref> ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]ရှိ [[နတ်သံကွင်းမြို့]] ရဲစခန်း၊ တံတားရဲကင်း နှစ်ခု၊ ရေတွင်းကုန်းရွာနှင့် ဘုံသတောရွာအနီးရှိ အခြားစစ်ရေးပစ်မှတ် နှစ်ခုတို့ကို KNU တပ်မဟာ ၃ လက်အောက်ခံတပ်များ၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ တပ်ဖွဲ့များက ဝင်တိုက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး နတ်သံကွင်းတံတားကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ ၃၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ကာ KNU,PDF ပူးပေါင်းတပ်ဘက်မှ ၄ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=လင်းထင် |title=စစ်တောင်းမြစ်ကူး နတ်သံကွင်းတံတား ဖျက်ဆီးခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37664/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=19 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230619182335/https://myanmar-now.org/mm/news/37664/ }}</ref> * ၇ ဇွန် ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်]] စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးနေလင်းဦးနှင့် [[ဗောဓိကွင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ဗောဓိကွင်းရွာ]]အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဦးသူရတို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ပစ်သတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=အောင်နိုင် |title=ကျောက်တံခါးတွင် ဗိုလ်မှူးနှင့် ရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ပစ်သတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37721/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=17 June 2023 |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617115133/https://myanmar-now.org/mm/news/37721/ }}</ref> ** ပဇီကြီးရွာတွင် စစ်ကောင်စီတပ်၏ [[ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြာင်း တိုက်ခိုက်မှု]]ကြောင့် သေဆုံးခဲ့သူများအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်း လူမှုကွန်ရက်ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာမှာ ရေးသားခဲ့ခြင်းကြောင့် သရုပ်ဆောင် မေပန်းချီကို အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်တွင်း စစ်ခုံရုံးက ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ထောင်ဒဏ်သုံးနှစ်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=သရုပ်ဆောင် မေပန်းချီကို စစ်ခုံရုံးက ထောင်သုံးနှစ်ချ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/may-panche-three-years-in-prison-06122023030210.html |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620153215/https://www.rfa.org/burmese/news/may-panche-three-years-in-prison-06122023030210.html }}</ref> * ၉ ဇွန် - ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ [[ညောင်ပင်ကြီးရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်|ညောင်ပင်ကြီးရွာ]] ရဲစခန်းကို ဒေသကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="mmnow9">{{cite web |title=ဆားလင်းကြီးတွင် စစ်တပ်က နေ့စဉ် ရွာမီးရှို့၊ ရွာသား ၁ ဦးကို ပစ်သတ် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37959/ |publisher=Myanmar Now |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617142159/https://myanmar-now.org/mm/news/37959/ }}</ref> * ၁၂ ဇွန် - ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ် မိုးဗြဲမြို့ ရပ်ကွက်များအတွင်း စစ်တပ် ဝင်ရောက်တပ်စွဲထားစဉ် မေ ၂၇ မှ ဇွန် ၉ အတွင်း အရပ်သား ၁၃ ဦးထက်မနည်း ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=စစ်တပ် တပ်စွဲထားသည့် မိုးဗြဲတွင် ပစ်သတ်ခံရသူ ၁၃ ဦးထက်မနည်း ရှိလာ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37834/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617182106/https://myanmar-now.org/mm/news/37834/ }}</ref> * ၁၃ ဇွန် ** ကယားပြည်နယ်၊ မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်း [[တောင်လှရွာ၊ မယ်စဲမြို့နယ်|တောင်လှကျေးရွာ]]အနီးရှိ တောင်လှစခန်း၊ မယ်လနွယ်စခန်းနှင့် မြန်မာ-ထိုင်း နှစ်နိုင်ငံနယ်ခြားမှတ်တိုင်အမှတ် ၁၄ ရှိ BP 14 စခန်းကုန်းနှင့် မြို့မရဲစခန်းတို့ကို ကရင်နီတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက တစ်ပြိုင်တည်း ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မြို့နယ်ရဲမှူး သေဆုံးပြီး၊ စခန်း ၃ ခုမှ မောင်းပြန်သေနတ် ၄၀ ခန့် ရရှိခဲ့ကြောင်း KMIC ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ခူးညေးရယ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=အက်စတာဂျေ |title=မယ်စဲ့မြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ စခန်းလေးခု တစ်ပြိုင်တည်း တိုက်ခိုက်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37939/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617152040/https://myanmar-now.org/mm/news/37939/ }}</ref> ** ဇာမဏီအမည်ရှိ မြင်းမူနှင့် မြောင်မြို့နယ် အခြေစိုက် ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် ကိုဇော်မိုးနှင့် အခြား ၃ ဦးကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ လက်အောက်ခံ မြောင်ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့က လူသတ်မှုသံသယဖြင့် ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးနေစဉ် သေဆုံးသွားကြောင်း မြန်မာနောင်း မီဒီယာ က ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author1=မိုးဦး |author2=သူရမောင် |title=မြောင်ပလဖ ဖမ်းဆီးထားသော တော်လှန်ရေးသမား ၄ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/37899/ |access-date=၁၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=17 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617145032/https://myanmar-now.org/mm/news/37899/ }}</ref> * ၁၅ ဇွန် - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ [[စေတုတ္တရာမြို့နယ်]]၊ [[တပွင်ရွာ၊ စေတုတ္ထရာမြို့နယ်|တပွင်ရွာ]]ရဲစခန်းကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် မင်းဘူးခရိုင် တပ်ရင်း-၃ က တိုက်ခိုက် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]] ၂ ယောက်ကို စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စေတုတ္တရာ တပွင်ရွာရဲစခန်းကို PDF မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ပျူစောထီး ၂ ဦး ဖမ်းမိ (ရုပ်သံ) |url=https://burmese.dvb.no/archives/600035 |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=DVB |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃}}</ref> * ၁၇ ဇွန် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ [[ကင်းပြားရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်|ကင်းဗျားကျေးရွာ]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်က ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးသွားသည့် အမျိုးသားများအနက် ၅ ဦး၏ ရုပ်အလောင်းများကို ဒေသခံများက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=သူရမောင် |title=ရွှေဘိုတွင် စစ်တပ်ဖမ်းသွားသော ရွာသား ၅ ဦး အသတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38221/ |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |date=၁၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620154719/https://myanmar-now.org/mm/news/38221/ }}</ref> * ၁၉ ဇွန် ** ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် လုံခြုံရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ဦးရဲခိုင်ကို ရန်ကုန်အခြေစိုက် မြို့ပြပြောက်ကျားအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် Urban Owls က ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=ဟန်သစ် |title=ရန်ကုန်လေဆိပ် လုံခြုံရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ပစ်သတ်ခံရ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38244/ |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=20 June 2023 |archivedate=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230620181745/https://myanmar-now.org/mm/news/38244/ }}</ref> ** ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးများတွင် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ မွေးနေ့ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ပန်းကိုင်ဆောင် သွားလာခြင်း၊ ပန်းပန်ခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သူများကို စစ်ကောင်စီ တပ်သားများက ဖမ်းဆီးခဲ့ရာ လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မွေးနေ့ ပန်းသပိတ်လှုပ်ရှားမှု လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/dassk-birthday-activists-arrested-06202023070640.html |access-date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> * ၂၀ ဇွန် - မြင်းခြံမြို့နယ်၊ [[ယုန်ထိုးရွာ၊ မြင်းခြံမြို့နယ်|ယုန်ထိုးရွာ]]အနီးတွင် စစ်ကောင်စီ ကင်းပုန်းအဖွဲ့၏ ကြားဖြတ်ပစ်ခတ်ခဲ့မှုကြောင့် PDF တပ်ရင်း (၁) နှင့် (၈) ပူးပေါင်းအဖွဲ့မှ ၁၀ ဦး တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |first2=သူရမောင် |title=မြင်းခြံတွင် PDF များ ချုံခိုတိုက်ခံရ၊ ၅ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38408/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040849/https://myanmar-now.org/mm/news/38408/ }}</ref> * ၂၁ ဇွန် - [[မြောင်မြို့]]ပေါ်ရှိ မြို့မရဲစခန်း၊ မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရုံးနှင့် ရဲဝန်ထမ်းအိမ်ရာတို့ကို PDF မြင်းခြံခရိုင် အမှတ် (၈) တပ်ရင်းအပါအဝင် မြောင်မြို့နယ်အတွင်း အခြေစိုက်သည့် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ ၉ ဖွဲ့က တစ်နာရီနီးပါး တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=မြောင်မြို့ စစ်ကောင်စီပစ်မှတ် ၃ ခုကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ဝင်တိုက် – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38403/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040848/https://myanmar-now.org/mm/news/38403/ }}</ref> * ၂၄ ဇွန် - မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်း ၆ ခုကို ကရင်နီတပ်ပေါင်းစုက ဇွန် ၁၃ မှ ၂၄ အတွင်း သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=အက်စတာဂျေ |title=မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအားလုံး ကရင်နီတပ်ပေါင်းစု သိမ်းယူ – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38487/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703042353/https://myanmar-now.org/mm/news/38487/ }}</ref> * ၂၅ ဇွန် - စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[ကင်းတော်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကင်းတော်ရွာ]]အနီးရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေး တပ်စခန်းတစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ဒေသခံကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးနှင့် အရပ်သား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကင်းတော်ရွာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးစခန်း စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု ၁ ဒါဇင်ခန့်သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/about-1-dozen-pdfs-were-killed-in-the-attack-on-kintaw-village/7153236.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၆ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> * ၂၇ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ [[ညောင်ကုန်းရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်|ညောင်ကုန်းရွာ]]နှင့် [[ချင်ပြစ်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်|ချင်ပြစ်ရွာ]]ကို စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် သံဃာတော်တစ်ပါးအပါအဝင် အရပ်သား ၁၀ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ အရပ်သားထိခိုက်သေဆုံးမှုရှိ |url=https://burmese.voanews.com/a/sagaing-pearl-airstrikes-civillian-deaths/7155156.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032047/https://burmese.voanews.com/a/sagaing-pearl-airstrikes-civillian-deaths/7155156.html }}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မြောင်မြို့နယ်အနောက်ခြမ်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်က ဖမ်းဆီးသွားသည့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) ခရိုင်တပ်ရင်းခေါင်းဆောင် အသတ်ခံခဲ့ရပြီး လိုက်လံကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၃ ဦးလည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=သူရမောင် |title=မြောင်တွင် PDF ခေါင်းဆောင် အပါအဝင် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး သေဆုံး – Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/38623/ |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |date=၂၇ ဇွန် ၂၀၂၃ |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703040901/https://myanmar-now.org/mm/news/38623/ }}</ref> * ၂၈ ဇွန် ** မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့]]နှင့် [[သထုံမြို့]]အကြားက ရွှေရောင်ပြတံတားကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ် KNLA/PDF ပူးပေါင်းတပ်များက မိုင်းခွဲ ဖျက်ဆီးခဲ့ရာ အိမ်စီးကား ၃ စီး တံတားအောက် ထိုးကျကာ လူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=သထုံ၊ ဘီးလင်းလမ်း KNU တိုက်ခိုက်မှု ထိခိုက်သေဆုံးသူတချို့ရှိ |url=https://burmese.voanews.com/a/ethnic-armed-knu-launches-an-roadsite-attack-on-a-highway-in-karen-state/7159908.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032053/https://burmese.voanews.com/a/ethnic-armed-knu-launches-an-roadsite-attack-on-a-highway-in-karen-state/7159908.html }}</ref> တံတားပေါက်ကွဲမှုအပြီး စစ်ကောင်စီဘက်က ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုသွားရောက်လုပ်ကိုင်နေစဉ်အတွင်း ထပ်မံပစ်ခတ်ခံရမှုကြောင့် လူ၂၀ ကျော် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ခရိုင်အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဇွန် ၂၉ ရက်ထိပ်တန်းသတင်းများ-ဘီးလင်းကျုံအိတ်တံတား ဖောက်ခွဲခံရမှု အနည်းဆုံး နှစ်ဦး သေ၊ ၂၀ ကျော်ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cq5g1p7wnqzo |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=BBC News မြန်မာ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032047/https://www.bbc.com/burmese/articles/cq5g1p7wnqzo }}</ref> ** စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[စဉ့်ကိုင်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|စဉ့်ကိုင်ရွာ]]အနီးရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်စခန်းတစ်ခုကို စစ်တပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၄ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်း စဉ့်ကိုင်ရွာအနီးတိုက်ပွဲ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၁၄ဦးသေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-raid-saging-pda-camp/7158813.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032051/https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-raid-saging-pda-camp/7158813.html }}</ref> * ၂၉ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းမြို့နယ် [[စမွန်းရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|စမွန်းရွာ]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့က ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ အရပ်သားလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် စမွန်းရွာ စီးနင်းခံရပြီး အရပ်သားလေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/death-samun-village-07012023070514.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032046/https://www.rfa.org/burmese/news/death-samun-village-07012023070514.html }}</ref> ** ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[မူဆယ်မြို့နယ်]] ကြူကုတ် (ပန်ဆိုင်း) အနီး မုံးပေါ်ရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် MNDAA ကိုးကန့်တပ်အကြား တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကောင်စီ နဲ့ ကိုးကန့်တပ် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှာ တိုက်ပွဲပြင်းထန် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-council-and-the-kokant-army-fought-fiercely-in-northern-shan-state/7161806.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=3 July 2023 |archivedate=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703032049/https://burmese.voanews.com/a/myanmar-military-council-and-the-kokant-army-fought-fiercely-in-northern-shan-state/7161806.html }}</ref> * ၃၀ ဇွန် ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မော်လိုက်မြို့နယ်]]၊ [[တောင်းအင်ရွာ၊ မော်လိုက်မြို့နယ်|တောင်းအင်ရွာ]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ အမှတ် ၁ စစ်ဒေသ၊ မော်လိုက်ခရိုင် တပ်ရင်း ၂ က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ၁၀ ဦး သေဆုံးပြီး လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်ဟု NUG ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=မော်လိုက်မြို့နယ် တောင်းအင်ရွာ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်း စီးနင်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/occupied-military-camp-07022023043408.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကောလင်းမြို့]]ပေါ်တွင် လက်နက်ကြီးကျည် ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ အသက် ရှစ်နှစ်အရွယ် မိန်းကလေးတစ်ဦး အပါအဝင် မြို့ခံလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကောလင်းမြို့ပေါ်လက်နက်ကြီးကျပြီး ကလေးအပါ လေးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kawlin-weapon-died-07012023074419.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ** [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ကိုထက်ပိုင်စိုးကို စစ်ကောင်စီက အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀ (ည)ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ဆယ်နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဖမ်းဆီးခံ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ထောင် ဆယ်နှစ်ချမှတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/student-prison-06302023123037.html |access-date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> === ဇူလိုင် === * ၁၅ ဇူလိုင် - မန္တလေးတိုင်း၊ မတ္တရာမြို့နယ်အရှေ့ခြမ်း အမှတ် (၁၀၁၄) လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ် အခြေစိုက်စခန်းနှင့် ကင်းစခန်းတို့ကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=မတ္တရာမြို့နယ်ရှိ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစခန်းကို PDF တိုက်ခိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39642/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145935/https://myanmar-now.org/mm/news/39642/ }}</ref> * ၂၀ ဇူလိုင် - စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းတစ်ခုသည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ထန်တလန်မြို့အနီး တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့]] (CDF) စခန်းငယ်တစ်ခုကို လေတပ်အကူအညီဖြင့် စီးနင်းသိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ထန်တလန် CDF စခန်းတစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ် သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39859/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145933/https://myanmar-now.org/mm/news/39859/ }}</ref> * ၂၁ ဇူလိုင် ** ကရင်ပြည်နယ်၊ မြဝတီမြို့အနီးရှိ လက်ခတ်တောင်ကြောပေါ်တွင် အခြေစိုက်ထားသည့် စစ်ကောင်စီ စခန်းကုန်းကို ဇူလိုင် ၂၁ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် KNU လက်အောက်ရှိ ကော်ဘရာစစ်ကြောင်း၊ ကျားသစ်နက်စစ်ကြောင်း၊ Federal Wings စသည့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့က သိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=လင်းထင် |title=မြဝတီမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ လက်ခတ်တောင်စခန်းကုန်း အသိမ်းခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39883/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145938/https://myanmar-now.org/mm/news/39883/ }}</ref> ** စစ်ကောင်စီတပ်မှ အင်အား ၈၀ ခန့်ပါသည့် စစ်ကြောင်းသည် ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ စုန်းချောင်းရွာအား နံနက် ၂ နာရီခန့်တွင် ရုတ်တရက် ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး ပစ်သတ်ခံရခဲ့ကာ ရွာခံ ၁၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးသွားခဲ့ပြီး ရွာမှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာစဉ် ပစ်သတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ယင်းမာပင်၊ စုန်းချောင်းရွာ စစ်တပ်ဝင်စီးပြီး အသက်မပြည့်သေးသူ ၃ ဦးအပါအဝင် အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/39903/ |access-date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |accessdate=23 July 2023 |archivedate=23 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723145936/https://myanmar-now.org/mm/news/39903/ }}</ref> === ဩဂုတ် === * ၄ ဩဂုတ် - [[ကနောင်စစ်ဆင်ရေး]]အရ နောင်ချိုမြို့အနီးတွင် အရာရှိတစ်ဦးအပါအဝင် အင်အား ၁၅ ဦးပါ စစ်ကားတစ်စီးကို PDF က ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ကားပေါ်ပါ အားလုံး သေဆုံးခဲ့ကာ လက်နက်ခဲယမ်းများ ရခဲ့သည်။<ref name="kanaung">{{cite news |last1=သူရမောင် |first1=မိုးဦး, မြတ်ပန်း |title=တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ် အထိနာဟု မန္တလေး PDF ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41819/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=29 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929234718/https://myanmar-now.org/mm/news/41819/ }}</ref> * ၇ ဩဂုတ် - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဘုတလင်မြို့]]လယ်ရှိ မီးသတ်စခန်းကို ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး မြို့နယ်မီးသတ်ဦးစီးမှူးအပါအဝင် စခန်းအတွင်းနေထိုင်သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ဘုတလင်မြို့ မီးသတ်စခန်းကို PDF စီးနင်းပြီး မီးသတ်သမားများကို ဖမ်းဆီး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40502/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165302/https://myanmar-now.org/mm/news/40502/ }}</ref> * ၁၁ ဩဂုတ် - အင်အား ၅၀ ပါ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့တစ်ခုကို နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းတွင် မိုင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ရာ စစ်ကြောင်းမှူး အပါအဝင် ၁၀ ဦး သေဆုံးပြီး ၆ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref name="kanaung"/> * ၁၂ ဩဂုတ် - ဘုတလင်မြို့နယ် [[သခွတ္တနယ်ရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်|သခွတ္တနယ်ကျေးရွာ]] ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဝင်းအတွင်း ဖွင့်လှစ်ထားသည့် အခမဲ့ဆေးခန်းနှင့် ထိုရွာရှိ နေအိမ် ၄၀ ဝန်းကျင်ကို အင်အား ၇၀ နီးပါးပါသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့က မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဘုတလင်တွင် ပရဟိတဆေးခန်းနှင့် အိမ်များ မီးရှို့ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40691/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165300/https://myanmar-now.org/mm/news/40691/ }}</ref> * ၁၄ ဩဂုတ် - ချင်းပြည်နယ်၊ ထန်တလန်မြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီ တပ်စွဲထားသည့် တောင်ကုန်းကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များ]]က စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ လက်နက် ၆ လက် သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကာ ချင်းကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ထန်တလန် စစ်ကောင်စီစခန်းကို တော်လှန်ရေးတပ်များ ဝင်ရောက်စီးနင်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/40730/ |access-date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |accessdate=14 August 2023 |archivedate=14 August 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230814165252/https://myanmar-now.org/mm/news/40730/ }}</ref> * ၃၁ ဩဂုတ် - ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ယာယီစခန်းတစ်ခု အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA) က စီးနင်းခဲ့ရာ CDF တပ်ဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး သေဆုံးပြီး ဒရုန်းများ၊ လက်နက်ကြီးများ ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။<ref name="cdf">{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=ချင်းပြည်နယ် တော်လှန်ရေးစခန်းနှစ်ခုကို ဇိုမီးနယ်ခြားစောင့်တပ် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41872/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=11 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231011071230/https://myanmar-now.org/mm/news/41872/ }}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၃ စက်တင်ဘာ - [[မြဝတီမြို့]]ရှိ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံးကို ဗုံးတပ်ဒရုန်းလေယာဉ်ငယ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ယာယီတပ်ရင်းမှူး ဒုဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ဦး၊ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦး အပါအဝင် ၅ ဦး သေဆုံးပြီး၊ ဒဏ်ရာပြင်းထန်သူ ၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=ကိုချို |title=မြဝတီခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး ဗုံးကြဲခံရပြီးနောက် လုံခြုံရေးတင်းကျပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41640/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=6 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230906152506/https://myanmar-now.org/mm/news/41640/ }}</ref> * ၆ စက်တင်ဘာ - မုံရွာမြို့နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ စခန်းတစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မောင်ရွှေဝါ |title=မုံရွာတောင်ပိုင်း ကာကွယ်ရေးစခန်းတစ်ခု စီးနင်းခံရ၊ ၄ ဦး သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41719/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=8 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230908100342/https://myanmar-now.org/mm/news/41719/ }}</ref> * ၈ စက်တင်ဘာ - ပြင်ဦးလွင်-မိုးကုတ်ကားလမ်းဘေး၊ တောင်နီကျေးရွာအနီးရှိ တာဝါတိုင်ကုန်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်များအား ကနောင်စစ်ဆင်ရေးအဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ ၁၃ ဦး နှင့် PDF တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="kanaung"/> * ၁၀ စက်တင်ဘာ ** တွန်းဇံမြို့နယ်အတွင်းရှိ ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ယာယီစခန်းတစ်ခုကို ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်က ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ CDF တပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး သေဆုံးပြီး မောင်းပြန်သေနတ် ၁ လက် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်ဟု CDF (တွန်းဇံ) က ဆိုသည်။<ref name="cdf"/> ** မကွေးတိုင်း ရေစကြိုမြို့ဘက်မှ လာသည့် စစ်သင်္ဘောတစ်စီးသည် ချင်းတွင်းမြစ်ကမ်းကျေးရွာများကို ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ ဖောင်းကတာကျေးရွာရှိ နေအိမ်နှစ်လုံးပေါ် လက်နက်ကြီးကျည် ကျရောက် ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး တစ်ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=စစ်သင်္ဘောပစ်ခတ်မှုကြောင့် ဆားလင်းကြီးဒေသခံ တစ်ဦးသေ၊ နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41786/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=12 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230912053546/https://myanmar-now.org/mm/news/41786/ }}</ref> * ၁၁ စက်တင်ဘာ - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]]ရှိ [[ပြည်တွင်းအခွန်များ ဦးစီးဌာန|ပြည်တွင်းအခွန်များဦးစီးဌာန]]ရုံးကို လက်ပစ်ဗုံးဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခံရသော်လည်း အထိအခိုက်မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |first1=နေမင်းနီ |title=မန္တလေးတွင် အခွန်ဦးစီးဌာနရုံး ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/41892/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230913090008/https://myanmar-now.org/mm/news/41892/ }}</ref> * ၁၄ စက်တင်ဘာ **စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ [[ကင်းတော်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကင်းတော်ကျေးရွာ]]၊ [[တံတားဦးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|တံတားဦးကျေးရွာ]]တို့အနီးတွင် ရှိသည့် ကျေးရွာပကဖအဖွဲ့တို့၏ စခန်းများကို အင်အား ၁၀၀ ခန့်ပါ စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ [[မြင်းဆည်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|မြင်းဆည်ရွာ]]မှ အရပ်သား ၄ ဦးအား ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=မိုးဦး |title=စစ်ကိုင်းတွင် အမျိုးသား ၄ ဦးကို စစ်ကောင်စီတပ် သတ်ဖြတ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/42050/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=11 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231011065251/https://myanmar-now.org/mm/news/42050/ }}</ref> ** [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]] အရှေ့တောင်ဘက် မိုင် ၃၀ ကျော်ခန့်အကွာ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်မျဉ်းအနီးတွင် တည်ရှိသည့် စစ်ကောင်စီ၏ ရေတံလျှောက်စခန်းကုန်းကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၁၄ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး ပူးပေါင်းအဖွဲ့မှ ၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=လင်းထင် |title=ထိုင်းနယ်စပ် စခန်းကုန်းတစ်ခုကို KNU တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/42027/ |access-date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Myanmar Now |date=၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |accessdate=17 September 2023 |archivedate=15 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230915104351/https://myanmar-now.org/mm/news/42027/ }}</ref> === အောက်တိုဘာ === {{main article |လိုင်ဇာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} *၉ အောက်တိုဘာ - စစ်ကောင်စီ [[တပ်မတော် (ကြည်း)|တပ်မတော်]]က [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]၏ မြို့ဖြစ်သော [[လိုင်ဇာမြို့]]ပေါ်သို့ လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် မုန်လိုင်ခတ်စစ်ဘေးရှောင်စခန်းအား ထိမှန်ခဲ့ပြီး ကလေးငယ် ၁၃ ဦးအပါအဝင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၂၉ ဦး သေဆုံးကာ အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Dozens killed and injured in military attack on Myanmar refugee camp |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/10/dozens-killed-and-injured-in-military-attack-on-myanmar-refugee-camp |agency=Al Jazeera |date=October 10, 2023 |accessdate=22 October 2023 |archivedate=7 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207001508/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/10/dozens-killed-and-injured-in-military-attack-on-myanmar-refugee-camp }}</ref> {{main article|၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး}} *၂၇ အောက်တိုဘာ **[[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]၊ [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]နှင့် [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] တို့ပါဝင်သော [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]] က [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကို စတင်ခဲ့သည်။ မဟာမိတ်အဖွဲ့များက ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များတွင် စစ်ကောင်စီစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite news |title=Alliance of 3 ethnic rebel groups carries out coordinated attacks in northeastern Myanmar |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/alliance-3-ethnic-rebel-groups-carries-coordinated-attacks-104431614 |access-date=October 27, 2023 |agency=ABC News |accessdate=22 November 2023 |archivedate=4 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231104221713/https://abcnews.go.com/International/wireStory/alliance-3-ethnic-rebel-groups-carries-coordinated-attacks-104431614 }}</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ကချင်ပြည်နယ်တို့တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar: Escalation of clashes in northern Shan and the Southeast Flash Update #1 (As of 30 October 2023) |url=https://www.unocha.org/publications/report/myanmar/myanmar-escalation-clashes-northern-shan-and-southeast-flash-update-1-30-october-2023 |website=UNOCHA |access-date=October 30, 2023}}</ref> ** KNLA နှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ကော့ကရိတ်မြို့တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-10-29 |title=ကော့ကရိတ်တိုက်ပွဲအတွင်း လက်နက်ကြီးကျလို့ ဒေသခံ ၆ ဦးသေဆုံး |language=Burmese |work=BBC Burmese |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/czd08g301xvo |access-date=2023-10-30 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=30 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231030042923/https://www.bbc.com/burmese/articles/czd08g301xvo }}</ref> *၃၀ အောက်တိုဘာ ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နောင်ချိုမြို့]]နှင့် ဂုတ်တွင်းတံတားကို မဟာမိတ်တပ်များ စီးနင်းထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-10-30 |title=နောင်ချိုမြို့နဲ့ ဂုတ်တွင်းတံတားကို မဟာမိတ်တပ်တွေ စီးနင်းထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html |access-date=2023-10-30 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=4 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231104222309/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ကွမ်းလုံမြို့]]တွင် စစ်ကောင်စီမှ ခလရ ၁၄၃ တပ်ရင်းက လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-01 |title=ခလရ ၁၄၃ တပ်ရင်းတရင်းလုံး လက်နက်ချခဲ့ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ထုတ်ပြန် |language=Burmese |work=VOA |url=https://burmese.voanews.com/a/7336659.html |access-date=2023-11-01 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=1 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231101103323/https://burmese.voanews.com/a/7336659.html }}</ref> === နိုဝင်ဘာ === [[File:Operation 1027.svg|thumb|၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး အခြေအနေ (၂၀၂၄ ဇန်နဝါရီ ၉ အထိ)]] *၁ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်ကောင်စ်ီက နောင်ချိုမြို့သို့ စစ်ကူယာဉ်တန်းပို့ဆောင်ခဲ့ရာ မဟာမိတ်အဖွဲ့များနှင့် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြာ သံချပ်ကာကားတစ်စင်း ပေါက်ကွဲပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=နောင်ချိုမြို့အနီး စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းကို TNLAနှင့် MDY PDFတို့စစ်ဆင် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/02/376015.html |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=2 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102152449/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/02/376015.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]၊ [[ပန်ဆန်းမြို့]] နှင့် [[သိန္နီမြို့]]များကို မဟာမိတ်အဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=မြို့သုံးမြို့ကျသွားပြီဟု စစ်ကောင်စီဝန်ခံ |language=Burmese |work=DVB |url=https://burmese.dvb.no/post/623052 |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231107103759/https://burmese.dvb.no/post/623052 }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-02 |title=ညီနောင်မဟာမိတ်များ၏ စစ်ဆင်ရေး၇ရက်မြောက်နေ့တွင် မြို့လေးမြို့ကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ |language=Burmese |work=Ayeyarwaddy Times |url=https://ayartimes.com/?p=27362 |access-date=2023-11-02 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=3 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231103150134/https://ayartimes.com/?p=27362 }}</ref> *၃ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: နမ့်ခမ်းမြို့အနီး ရွှေလီကြိုးတံတားကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=နမ့်ခမ်းမြို့မှာ TNLA နဲ့ စစ်ကောင်စီတပ်တို့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၊စစ်တပ်ကလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုလုပ် |language=Burmese |work=BBC Burmese |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ck5xg61z3ppo |access-date=2023-11-03 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=3 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231103102012/https://www.bbc.com/burmese/articles/ck5xg61z3ppo }}</ref> *၆ နိုဝင်ဘာ - ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ခရိုင်မြို့ဖြစ်သော [[ကောလင်းမြို့]]ကို အေအေ၊ ကေအိုင်အေနှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-06 |title=Myanmar Resistance Seizes First District Level Town in Sagaing as Offensive Expands |language=English |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107031740/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နမ့်ခမ်းမြို့]]တစ်မြို့လုံးနီးပါးကို တီအန်လယ်အေက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-06 |title=နမ့်ခမ်းတစ်မြို့လုံးနီးပါး TNLAထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44666/ |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107031753/https://myanmar-now.org/mm/news/44666/ }}</ref> *၇ နိုဝင်ဘာ - {{main article |၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး}} ** [[၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး]] ကို ကရင်နီပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက စတင်ခဲ့ကာ [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်စခန်းများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-09 |title=ကရင်နီဒေသ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး တိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o |access-date=2023-11-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my |archivedate=10 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231110124854/https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-08 |title=ကရင်နီဒေသ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး စတင် |url=https://burmese.voanews.com/a/7346374.html |access-date=2023-11-10 |website=ဗွီအိုအေ |language=my |archivedate=10 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231110130401/https://burmese.voanews.com/a/7346374.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ခြမ်း [[တမူးမြို့နယ်]]ရှိ [[ခမ်းပါတ်မြို့]]ကို ပီဒီအက်ဖ်အဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=ကလေး- တမူးလမ်းပေါ်ရှိ ခါမ်းပါတ်မြို့ကို PDF သိမ်း |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=7 November 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231107165647/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] မုံးကိုးတိုက်ပွဲတွင် တပ်မ ၉၉ ဗျူဟာမှူး ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ကျော်လွင် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=မုံးကိုးတိုက်ပွဲတွင် တပ်မ(၉၉)ဗျူဟာမှူးအပါအဝင် အရာရှိစစ်သည် ၃၀ကျော် သေဆုံး |language=Burmese |work=DVB |url=https://burmese.dvb.no/post/623785 |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131804/https://burmese.dvb.no/post/623785 }}</ref> ** ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: MNDAA က ကွမ်းလုံနှင့် [[မုံးကိုးမြို့]]များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-08 |title=မုံးကိုးမြို့ကို အလုံးစုံထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း MNDAAပြော |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44791/ |access-date=2023-11-08 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131848/https://myanmar-now.org/mm/news/44791/ }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |title=ကွမ်းလုံနဲ့ နမ့်ခမ်းမြို့ကို ညီနောင်မဟာမိတ်တပ်ထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376163.html |access-date=2023-11-07 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108135526/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376163.html }}</ref> *၈ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: TNLA နှင့် MDY-PDF တို့ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]အနီး စစ်တပ်စခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-08 |title=ဂုတ်ထိပ်တံတားအနီးရှိ စစ်တပ်စခန်းကို TNLA/PDFပူးပေါင်းအဖွဲ့တိုက်ခိုက်နေ |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44780/ |access-date=2023-11-08 |accessdate=23 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131918/https://myanmar-now.org/mm/news/44780/ }}</ref> *၁၁ နိုဝင်ဘာ - {{main article |၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး}} ** ကယားပြည်နယ်မြို့တော် လွိုင်ကော်မြို့အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် [[၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး]] ကို KNDF, KA နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-14 |title=Tens of Thousands Trapped as Myanmar Resistance Strikes Kayah State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |access-date=2023-11-14 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=2023-11-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231114143014/https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |url-status=live}}</ref> ** ၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး - [[တပ်မတော် (လေ)]]၏ တိုက်ခိုက်ရေးဂျက်လေယာဉ်တစ်စင်း ကယားပြည်နယ်တွင် ပျက်ကျခဲ့သည်။ KNDF က ပစ်ချခဲ့သည်ဟုဆိုသော်လည်း စက်ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ပျက်ကျသည်ဟု တပ်မတော်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=A military jet crashes in eastern Myanmar. Ethnic resistance groups claim they shot it down |url=https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 |last=Peck |first=Grant |date=11 November 2023 |language=en |accessdate=23 November 2023 |archivedate=11 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111174038/https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 }}</ref> *၁၂ နိုဝင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: TNLA က [[သီပေါမြို့]]အနီးရှိ ကျင်သီတံတားဂိတ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2023-11-12 |title=သီပေါ ကျင်တီတံတားတပ်စခန်းကို TNLAသိမ်းပိုက် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html |access-date=2023-11-12 |archivedate=12 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112050203/https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html |url-status=live |accessdate=23 November 2023 |archivedate=12 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112050203/https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html }}</ref> *၁၃ နိုဝင်ဘာ - [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရသေ့တောင်မြို့နယ် နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဒုံးပိုက်စခန်းကိုသိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟုဆို |trans-title=Two Rathedaung Township Border Guard Military Posts attacked by Arakan Army with Dong Paik camp being captured |date=13 November 2023 |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 |language=my |work=Narinjara News |accessdate=23 November 2023 |archivedate=13 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231113013729/https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 }}</ref> *၁၅ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိသားစုဝင်များအပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းတစ်ခုလုံး အလင်းဝင်လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-15 |title=An ethnic resistance group in northern Myanmar says an entire army battalion surrendered to it |url=https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 |access-date=2023-11-16 |website=NBC News |language=en |archivedate=30 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231130093234/https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 }}</ref> **၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး: KNDF က [[လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်]]ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၁၁၀ ကျော်သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-15 |title=Kayah Resistance Seizes Myanmar Junta Bases in State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html |access-date=2023-11-15 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=16 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231116062451/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html }}</ref> *၁၆ နိုဝင်ဘာ - **စစ်တွေမြို့နှင့် မဝေးသော [[ပေါက်တောမြို့]]ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။ စစ်ကောင်စီက ရေတပ်နှင့် လေတပ်အသုံးပြု၍ ပစ်ခတ်မှုမျာ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သားနေအိမ်များ ထိမှန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Captures Town in Rakhine, Prompting Bombardment by Myanmar Military |date=16 November 2023 |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html |work=The Irrawaddy |accessdate=23 November 2023 |archivedate=17 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231117203523/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: အွန်လိုင်းရာဇဝတ်မှုခေါင်းဆောင် မြီရှောက်ချန်းနှင့် မိသားစုအာ စစ်ကောင်စီက ဖမ်းဆီးကာ တရုတ်နိုင်ငံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-17/3118050.html|title=最新消息！缅北电诈头目明学昌，已自杀身亡|work=National Business Daily|date=2023-11-17|language=zh-cn|access-date=23 November 2023|archivedate=4 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204173627/https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-17/3118050.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Former lawmaker dies in police custody after arrest for Myanmar scams |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/lawmaker-11162023165911.html |access-date=2023-11-17 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118082258/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/lawmaker-11162023165911.html }}</ref> * ၂၁ နိုဝင်ဘာ - ချင်းပြည်နယ် တီးတိန်မြို့၊ [[ကနေဒီတောင်]]ပေါ်တွင် တပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီ တပ်စခန်းကို ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ PDF – Zoland က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကနေဒီတောင် စစ်ကောင်စီစခန်း ချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.voanews.com/a/the-chin-defense-forces-occupied-the-kennedy-peak-myanmar-military-base/7364067.html |access-date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |language=my |accessdate=23 November 2023 |archivedate=28 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240228064921/https://burmese.voanews.com/a/the-chin-defense-forces-occupied-the-kennedy-peak-myanmar-military-base/7364067.html }}</ref> *၂၄ နိုဝင်ဘာ - ရန်ကုန်မြို့တွင် ညအချိန် သံချပ်ကာကားများ လှည့်လည်နေခြင်းကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ညဉ့်မနက်မီ စောစီးစွာပိတ်သိမ်းကြသည်။<ref>{{cite news |title=Reports of Forced Conscription by Myanmar's Military Spark Panic in Yangon |author=Yuzana |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/reports-of-forced-conscription-by-myanmars-military-spark-panic-in-yangon.html |date=24 November 2023 |work=The Irrawaddy |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=9 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240409133020/https://www.irrawaddy.com/news/burma/reports-of-forced-conscription-by-myanmars-military-spark-panic-in-yangon.html }}</ref><ref>{{cite news |date=24 November 2023 |title=Parents Pull Children From Schools in Yangon as Myanmar Junta Troops Move In |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/parents-pull-children-from-schools-in-yangon-as-myanmar-junta-troops-move-in.html |work=The Irrawaddy |access-date=25 November 2023 |accessdate=12 January 2024 |archivedate=9 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240409133018/https://www.irrawaddy.com/news/burma/parents-pull-children-from-schools-in-yangon-as-myanmar-junta-troops-move-in.html }}</ref> *၂၅ နိုဝင်ဘာ - ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်က မတူပီမြို့နယ်ရှိ လိုင်လင်းပီမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-11-25 |title=Another town on the India-Myanmar border falls to the resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ |access-date=2023-12-01 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231127132400/https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ }}</ref> *၂၈ နိုဝင်ဘာ - **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: စစ်သည် ၁၈၆ ဦးပါဝင်သော အမှတ် ၁၂၅ ခြေမြန်တပ်ရင်းသည် MNDAA ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်အား MNDAA က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-29 |title=Another Entire Junta Battalion Raises the White Flag in Myanmar's Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-entire-junta-battalion-raises-the-white-flag-in-myanmars-northern-shan-state.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=29 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231129205115/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-entire-junta-battalion-raises-the-white-flag-in-myanmars-northern-shan-state.html }}</ref><ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-30 |title=After Over 30 Years of Control, Myanmar Junta Loses Grip on Township Near China Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/after-over-30-years-of-control-myanmar-junta-loses-grip-on-township-near-china-border.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201023257/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/after-over-30-years-of-control-myanmar-junta-loses-grip-on-township-near-china-border.html }}</ref> **၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့သည် မူဆယ်မြို့သို့ ဦးတည်သော ကုန်းလမ်းများအား ထိန်းချုပ်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Regan |first1=Helen |title=Opponents vow 'beginning of the end' for Myanmar's junta as resistance launches nationwide offensive |url=https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html |access-date=28 November 2023 |agency=CNN |date=28 November 2023 |archivedate=28 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128025624/https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=28 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128025624/https://www.cnn.com/2023/11/28/asia/myanmar-nationwide-offensive-junta-intl-hnk/index.html }}</ref> *၂၉ နိုဝင်ဘာ - ** CDF နှင့် CNA တို့က မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရေဇွာမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Chin allied resistance claims big junta losses in western Myanmar |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html |access-date=2023-12-01 |website=Radio Free Asia |language=en |archivedate=2 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231202043350/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html }}</ref> ** [[သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း|ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ]]တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Cho |first=Ko |date=2023-11-30 |title=Rival Shan armies declare truce as other ethnic armed groups gain ground |url=https://myanmar-now.org/en/news/rival-shan-armies-declare-truce-as-other-ethnic-armed-groups-gain-ground/ |access-date=2023-12-01 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240327180609/https://myanmar-now.org/en/news/rival-shan-armies-declare-truce-as-other-ethnic-armed-groups-gain-ground/ }}</ref> === ဒီဇင်ဘာ === {{see also|လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ}} * ၁ ဒီဇင်ဘာ - [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့အရှေ့တောင်ပိုင်းကို MNDAA က စတင်ထိုးစစ်ဆင်သည်။ အရပ်သားများစွာ မြို့အတွင်း ပိတ်မိနေကာ ရန်ကုန်မြို့ရှိ တရုတ်သံရုံးက တရုတ်နိုင်ငံသားများ မြို့အတွင်းမှ ထွက်ခွာကြရန် ဆော်ဩသည်။<ref>{{cite news |title=After weeks of preparation, MNDAA says it has entered Laukkai |url=https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |date=1 December 2023 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=6 January 2024 |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=1 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231201131025/https://myanmar-now.org/en/news/after-weeks-of-preparation-mndaa-says-it-has-entered-laukkai/ }}</ref> * ၃ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့တောင်ဘက်ရှိ ဘုရားလေးဆူကုန်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို MNDAA က တိုက်ခိုက်သည်။ တိုက်ပွဲမှာ ရှစ်နာရီခန့် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။<ref name=4bsh>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-05 |title=Ethnic Army Battles to Seize Another Base From Myanmar Junta Near Border With China |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |access-date=2023-12-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=6 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231206134554/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |url-status=live}}</ref> * ၄ ဒီဇင်ဘာ - ** ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး: KNLA နှင့် ဒေသခံ PDF များက ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ မုန်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်နိုင်သော မြို့ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-05 |title=Myanmar Resistance Seizes First Town in Bago Region: KNU |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-seizes-first-town-in-bago-region-knu.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=15 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415180748/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-seizes-first-town-in-bago-region-knu.html }}</ref> ** လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မှ ထွက်ပြေးသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား MNDAA က လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=4bsh/> * ၅ ဒီဇင်ဘာ - ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ တရွန်အိုင် ဗျူဟာစခန်းကုန်းအား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-06 |title=Arakan Army Declares Seizure of Major Myanmar Junta Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archivedate=7 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231207024830/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html }}</ref> * ၆ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: ဘုရားလေးဆူကုန်းအား MNDAA က သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ လောက်ကိုင်မြို့ တောင်ပိုင်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-seizes-key-outpost-south-of-laukkai/ |title=MNDAA seizes key outpost south of Laukkai |date=6 December 2023 |access-date=6 December 2023 |archivedate=8 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208173510/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-seizes-key-outpost-south-of-laukkai/ |url-status=live}}</ref> * ၇ ဒီဇင်ဘာ - [[အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် (၁၂) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] ဌာနချုပ်မှူးဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဇော်လင်းကို အသေရမိခဲ့သည်ဟု ကိုးကန့်မီဒီယာများက ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း သေဆုံးမှုအား အတည်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |title=敏昂萊武裝第12野戰旅旅長在果敢戰場被擊斃 |url=https://kokang123.blogspot.com/2023/12/12.html |access-date=2023-12-08 |website=果敢资讯网 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231209231216/https://kokang123.blogspot.com/2023/12/12.html|archivedate=December 9, 2023|trans-title=Tatmadaw's 12th Military Operations Brigadier General Shot Dead in Kokang Battlefield|lang=zh}}</ref>{{Better source needed|date=December 2023}} * ၁၁ ဒီဇင်ဘာ - ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် တပ်မတော်တို့အကြား ဆွေးနွေးပွဲကို တရုတ်နိုင်ငံက လက်ခံကျင်းပခဲ့ရာ 'အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ' ရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=China brokers talks in Myanmar between military junta and rebel groups that yield 'positive results' |url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3244699/china-brokers-talks-myanmar-between-military-junta-and-rebel-groups-yield-positive-results |access-date=11 December 2023 |date=December 11, 2023 |accessdate=12 January 2024 |archivedate=11 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231211145421/https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3244699/china-brokers-talks-myanmar-between-military-junta-and-rebel-groups-yield-positive-results }}</ref> * ၁၃ ဒီဇင်ဘာ - တရုတ်ဦးဆောင်သော ဆွေးနွေးပွဲမှာ "၁၀ မိနစ်ခန့်သာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်" ဟု ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့က ဆိုခဲ့ကာ ဆက်လက်တိုက်ပွဲဝင်သွားမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Brotherhood Alliance Denies Myanmar Junta Peace Deal Rumors |work=The Irrawaddy |date=13 December 2023 |url=https://www.irrawaddy.com/news/politics/brotherhood-alliance-denies-myanmar-junta-peace-deal-rumors.html |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=1 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240101211111/https://www.irrawaddy.com/news/politics/brotherhood-alliance-denies-myanmar-junta-peace-deal-rumors.html }}</ref> * ၁၅ ဒီဇင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: [[နမ့်ဆန်မြို့]]အား TNLA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2023-12-16 |title=Myanmar rebels seize town from military junta despite China-backed ceasefire |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20231216-myanmar-s-three-brotherhood-alliance-seizes-town-from-military-despite-china-backed-ceasefire |access-date=2023-12-18 |website=France 24 |language=en |archivedate=23 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231223164727/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20231216-myanmar-s-three-brotherhood-alliance-seizes-town-from-military-despite-china-backed-ceasefire }}</ref> * ၁၈ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်မြို့ မြောက်ဘက်ဝင်ပေါက်အနီးရှိ [[ထန်ပါကျိုင်းရွာ၊ လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်|ထန်ပါကျိုင်းရွာ]]ရှိ MNDAA အပေါ် တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ သုံးကြိမ် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 November 2023 |author=Kyaw Oo |url=https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ |title=Fighting restarts near Laukkai as MNDAA seizes border gate and trade zone |work=Myanmar Now |language=en |access-date=6 January 2024 |archivedate=26 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226191555/https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=26 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226191555/https://myanmar-now.org/en/news/fighting-restarts-near-laukkai-as-mndaa-seizes-border-gate-and-trade-zone/ }}</ref> * ၁၉ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ဝင်ပေါက် ရန်လုံးကြိုင်နယ်စပ်ဂိတ်ကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Myanmar ethnic armed group seizes another crossing point along the Chinese border, reports say |url=https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ |access-date=2024-01-05 |website=ABC News |date=20 December 2023 |language=en |archivedate=31 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240131114238/https://www.abc27.com/international/ap-myanmar-ethnic-armed-group-seizes-another-crossing-point-along-the-chinese-border-reports-say/ }}</ref> * ၂၂ ဒီဇင်ဘာ - ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး: မန်တုံမြို့ကို TNLA က သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက် [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]သည် TNLA ၏ အလုံးစုံထိန်းချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |author=Hein Htoo Zan |date=23 December 2023 |title=Brotherhood Alliance Seizes Another Ethnic Zone in Myanmar's northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/brotherhood-alliance-seizes-another-ethnic-zone-in-myanmars-northern-shan-state.html |access-date=25 December 2023 |website=The Irrawaddy |archivedate=23 December 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231223205345/https://www.irrawaddy.com/news/burma/brotherhood-alliance-seizes-another-ethnic-zone-in-myanmars-northern-shan-state.html }}</ref> * ၂၅ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့ပေါ်သို့ စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၈ ဦးသေဆုံးကာ ၂၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref name=most>{{cite news |title=Most of Laukkai now under MNDAA control |url=https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |date=28 December 2023 |author=Kyaw Oo |work=Myanmar Now |language=en |access-date=6 January 2024 |archivedate=30 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=30 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ }}</ref> * ၂၆ ဒီဇင်ဘာ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၉၀ ပါဝင်သော တပ်မတော်၏ အမှတ် ၅၅ ခြေမြန်တပ်ရင်းနှင့် ဒေသခံ နယ်ခြားစောင့်တပ်မှူး ပယ်ဆောက်ချိန်တို့အပါဝင် နယ်ခြားစောင့်တပ် MNDAA ထံတွင် လက်နက်ချသည်။ လက်နက်ချပြီးနောက် MNDAA က မြို့အား ကင်းလှည့်လည်သည်။<ref name=cas>{{cite news |title=Myanmar Infantry Division Surrenders in Laukkai, Shan State: Reports |author=Saw Reh |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |language=en |date=26 December 2023 |access-date=6 January 2024 |archivedate=27 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |url-status=live |accessdate=12 January 2024 |archivedate=27 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html }}</ref> * ၂၇ ဒီဇင်ဘာ - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ နတ်သံကွင်းမြို့အား KNLA ဦးဆောင်သောအဖွဲ့မှ သိမ်းပိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-loses-another-town-in-bago-region-kills-four-children-in-airstrike.html |access-date=12 January 2024 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118022540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-loses-another-town-in-bago-region-kills-four-children-in-airstrike.html }}</ref> * ၂၉ ဒီဇင်ဘာ - စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၅၁ ဦး အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇီုရမ်ပြည်နယ်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://theprint.in/india/151-myanmar-soldiers-flee-to-mizoram-border-village-after-rebel-forces-capture-military-base/1905269/ |access-date=12 January 2024 |archivedate=14 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114105949/https://theprint.in/india/151-myanmar-soldiers-flee-to-mizoram-border-village-after-rebel-forces-capture-military-base/1905269/ }}</ref> == ၂၀၂၄ == === ဇန်နဝါရီ === * ၄ ဇန်နဝါရီ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ: လောက်ကိုင်မြို့ရှိ ဒေသကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်သည် လက်နက်ချခဲ့ရာ လက်နက်ခဲယမ်း အများအပြားကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ရရှိသည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားနှင့် မိသားစုဝင်များ လားရှိုးမြို့သို့ ထွက်ခွာသည်။<ref name=end>{{cite news |title=Myanmar Regime Raises the White Flag in Kokang Zone on China Border in Shan State |date=5 January 2024 |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-regime-raises-the-white-flag-in-kokang-zone-on-china-border-in-shan-state.html |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=12 January 2024 |archivedate=18 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118021858/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-regime-raises-the-white-flag-in-kokang-zone-on-china-border-in-shan-state.html }}</ref> * ၅ ဇန်နဝါရီ - လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲပြီးဆုံးကာ [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]နှင့် [[လောက်ကိုင်မြို့]]အား MNDAA က အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA captures military command centre outside Laukkai, taking full control of city |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |date=5 January 2024 |language=en |work=Myanmar Now |accessdate=12 January 2024 |archivedate=11 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240111142130/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ }}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၃၈၉ ဦးနှင့် မိသားစုဝင် ၁၆၀၀ ဦး လက်နက်ချသည်ဟု MNDAA က ထုတ်ပြန်သည်။ မိသားစုဝင်များ၏ အသက်အန္တရာယ်လုံခြုံရေးအတွက် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု စစ်ကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဆိုသည်။<ref name=surr2>{{cite news |title=Myanmar ethnic minority armed groups: Over 2,300 military personnel surrendered |date=6 January 2024 |url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ |work=NHK World- Japan |language=en |accessdate=12 January 2024 |archivedate=7 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240107114044/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240106_21/ }}</ref> * ၈ ဇန်နဝါရီ - ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်ရှိ တောင်ရှည်တောင်စစ်စခန်းကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းယူသည်။ ယင်းတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ခန့် လက်နက်ချသည်။<ref name=aakt>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses Nearly 50 Troops, More Bases in Three Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html |date=10 January 2024 |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=20 January 2024 |archivedate=15 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240115022517/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၉ ဇန်နဝါရီ - အင်ဒို-မြန်မာ [[ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်း]]တွင် ဗျူဟာကျသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည့် [[ပလက်ဝမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သော [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]တွင်း တိုက်ပွဲများတွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=aakt/> * ၁၂ ဇန်နဝါရီ - ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် ကြားဝင်စေ့စပ်ခဲ့ကြောင်း တရုတ်နိုင်ငံက ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/myanmar-junta-and-armed-rebels-agree-ceasefire |access-date=20 January 2024 |archivedate=28 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240228144830/https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/myanmar-junta-and-armed-rebels-agree-ceasefire }}</ref> * ၁၃ ဇန်နဝါရီ - [[လားရှိုးမြို့နယ်]]နှင့် [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]များအပါအဝင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ကာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု TNLA က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Breaks Chinese-Brokered Ceasefire: TNLA |author=Yuzana |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html |date=13 January 2024 |work=The Irrawaddy |language=en |accessdate=20 January 2024 |archivedate=13 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240113144010/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html }}</ref> * ၁၅ ဇန်နဝါရီ - ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော တိုက်ပွဲများဖြင့် ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-victory-in-paletwa-myanmars-chin-state.html |access-date=20 January 2024 |archivedate=27 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240227180712/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-victory-in-paletwa-myanmars-chin-state.html }}</ref> * ၁၈ ဇန်နဝါရီ - ရက္ခိုင့်တပ်တော်နှင့် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၇၆ ဦးသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်သို့ ထွက်ပြေးကာ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.ndtv.com/india-news/more-myanmar-soldiers-enter-mizoram-amid-conflict-with-armed-ethnic-group-4888638 |access-date=20 January 2024 |archivedate=19 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240119102953/https://www.ndtv.com/india-news/more-myanmar-soldiers-enter-mizoram-amid-conflict-with-armed-ethnic-group-4888638 }}</ref> * ၂၀ ဇန်နဝါရီ - ** စစ်ကောင်စီတပ်သား ၆၀၀ ကျော်သည် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်က အိန္ဒိယစစ်တပ်ထံ ခိုလှုံမှုများနှင့် စစ်ဘေးရှောင်များ ဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ် ၁,၆၄၃ ကီလိုမီတာအား ခြံစည်းရိုးကာရန် အိန္ဒိယအစိုးရက ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=India-Myanmar border to be fenced soon, says Home Minister Amit Shah |url=https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece |date=20 January 2024 |work=The Hindu |language=en |accessdate=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126182417/https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece }}</ref> ** တပ်မတော်နှင့် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]တို့သည် [[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]တွင် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/firefight-erupts-as-myanmar-junta-troops-halt-pnlo-arms-convoy-in-shan-state.html Firefight Erupts as Myanmar Junta Troops Halt PNLO Arms Convoy in Shan State]. Brian Wei. January 23, 2024. [[The Irrawaddy]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124045933/https://www.irrawaddy.com/news/burma/firefight-erupts-as-myanmar-junta-troops-halt-pnlo-arms-convoy-in-shan-state.html|date=January 24, 2024}}</ref> * ၂၄ ဇန်နဝါရီ - ** [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တို့သည် ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်နှင့် တပ်မတော်တို့ ထိန်းချုပ်ထားသော ဆီဆိုင်မြို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-now-at-war-with-ethnic-pa-o-army-and-allies-in-southern-shan-state.html Myanmar Military Now at War With Ethnic Pa-O Army And Allies in Southern Shan State]. Brian Wei. January 26, 2024. [[The Irrawaddy]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240126163421/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-now-at-war-with-ethnic-pa-o-army-and-allies-in-southern-shan-state.html|date=January 26, 2024}}</ref> ** ရေးမြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီနှင့် နီးစပ်သော မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ပိုင် ကားတစ်စီးကို ပီဒီအက်ဖ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်သုံးဦးသေဆုံးပြီး လက်နက်နှင့် ဗုံးပစ်လောင်ချာတို့ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=မွန်ငြိမ်းချမ်းရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃ ဦး ပစ်သတ်ခံရ|trans-title=Three members of the Mon Peace Defense Force were shot dead|lang=my|url=https://burmese.monnews.org/2024/01/24/%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD/|date=January 24, 2024|archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20240126160153/https://burmese.monnews.org/2024/01/24/%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD/|archivedate=|access-date=6 February 2024|archivedate=26 January 2024}}</ref> * ၂၅ ဇန်နဝါရီ - စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် အပြင်းအထန်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ပေါက်တောမြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ မြို့ပေါ်ရှိ အဆောက်အုံအများအပြား ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=January 25, 2024 |title=Arakan Army Captures Key Town From Junta in Myanmar's Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html |website=The Irrawaddy |access-date=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126031058/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html }}</ref> * ၂၆ ဇန်နဝါရီ - ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]အား ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Pa-O, Karenni forces seize control of town in southern Shan State |url=https://myanmar-now.org/en/news/pa-o-karenni-forces-seize-control-of-town-in-southern-shan-state/ |author=Aung Naing |date=26 January 2024 |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=6 February 2024 |archivedate=26 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240126121405/https://myanmar-now.org/en/news/pa-o-karenni-forces-seize-control-of-town-in-southern-shan-state/ }}</ref> * ၂၉ ဇန်နဝါရီ - ** KNLA နှင့် PDF တပ်ဖွဲ့များက တပ်မတော်၏ [[:en:Eurocopter AS365|ရဟတ်ယာဉ်]]တစ်စင်းအား စက်သေနတ်များ၊ စနိုက်ပါနှင့် ဒုံးပစ်လက်နက်တို့ဖြင့် ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးချုပ်အေးမင်းနောင်၊ ဗိုလ်မှူးစိုးလွင်ထွန်း၊ ဗိုလ်မှူး တိုးဦးနှင့် အခြားနှစ်ဦးတို့ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/in-karen-state-another-myanmar-junta-chopper-shot-down.html In Karen State, Another Myanmar Junta Chopper Shot Down]. January 29, 2024. [[The Irrawaddy]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240129142812/https://www.irrawaddy.com/news/burma/in-karen-state-another-myanmar-junta-chopper-shot-down.html|date=January 29, 2024}}</ref><ref> [https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146 Sniper Shoots Dead Myanmar Brigadier-general In Helicopter]. January 29, 2024. [[Agence France-Presse|AFP]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240129194457/https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146|archivedate=January 29, 2024}}</ref> ** မင်းပြားမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ အမှတ် ၃၈၀ ခြေမြန်တပ်ရင်းဌာနချုပ်အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Junta's infantry base seized by Arakan Army|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-myanmar-junta-infantry-base-seized.html|access-date=2024-01-29|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=4 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204054158/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-myanmar-junta-infantry-base-seized.html}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၁ ဖေဖော်ဝါရီ - [[မြောက်ဦးမြို့နယ်|ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ အမှတ် ၅၄၀ ခြေမြန်တပ်ရင်းအား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Another myanmar battalion base captured|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-myanmar-battalion-routed-in-rakhine-as-aa-eyes-state-capital.html|access-date=2024-02-01|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=4 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240504195023/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/another-myanmar-battalion-routed-in-rakhine-as-aa-eyes-state-capital.html}}</ref> * ၅ ဖေဖော်ဝါရီ - ကယားပြည်နယ်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်၊ [[ဒေါဆီအီရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဒေါဆီအီရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းအား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့်အတွက် ကလေးငယ် အနည်းဆုံး လေးဦး သေဆုံးကာ ၁၀ ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Warplanes Bomb School in Karenni State, Killing 4 Children|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-warplanes-bomb-school-in-karenni-state-killing-4-children.html|access-date=2024-02-06|website=Irrawady|accessdate=6 February 2024|archivedate=8 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240508031855/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-warplanes-bomb-school-in-karenni-state-killing-4-children.html}}</ref> * ၆ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်]]နှင့် [[မံစီမြို့နယ်]]များရှိ စစ်ကောင်စီ စစ်စခန်းနှစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=KIA, PDF Seize Two Myanmar Junta Outposts in Kachin State Within a Week|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html|access-date=2024-02-06|website=Irrawaddy|accessdate=11 February 2024|archivedate=13 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213160055/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html}}</ref> * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - ** မင်းပြားမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ တပ်ရင်းဌာနချုပ် လက်ကျန်နှစ်ခုအား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မင်းပြားမြို့နယ်အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html |access-date=11 February 2024 |archivedate=7 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240207113816/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html }}</ref> ** မြောက်ဦးနှင့် [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]များတွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိကာ ကျောက်တော်မြို့အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253|title=AA captures six towns so far, two more waits for coming under their control|access-date=8 February 2024|website=Narinjara News|archivedate=8 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240208171938/https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253}}</ref> * ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ - ** အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၃၅ နှစ်အကြား အမျိုးသားနှင့် အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၂၇ နှစ်ကြား အမျိုးသမီး အရွယ်ရောက်သူတိုင်း စစ်မှုထမ်းရမည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အာဏာတည်ကြောင်း စစ်ကောင်စီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar junta enforces compulsory military service law: Report|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/myanmar-junta-enforces-compulsory-military-service-law-report-101707581223173-amp.html|access-date=2024-02-10|website=[[Hindustan Times]]|accessdate=11 February 2024|archivedate=11 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240211051317/https://www.hindustantimes.com/world-news/myanmar-junta-enforces-compulsory-military-service-law-report-101707581223173-amp.html}}</ref> ** ရက္ခိုင့်တပ်တော်က မြောက်ဦးမြို့အား သိမ်းပိုက်လို်က်ကာ တပ်မတော်၏ ကမ်းတက်ရေယာဉ်သုံးစင်းကို နှစ်မြှုပ်ခဲ့သည်။ * ၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ - ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့သုံးမြို့ သိမ်းပိုက်ခံရခြင်းအပေါ် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] [[ကုလားတန်မြစ်]]ကူးတံတားဖြစ်သော ကစ္ဆပနဒီတံတားကို စစ်ကောင်စီက ဖောက်ခွဲမှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းနေ့အစောပိုင်းတွင်လည်း စစ်တွေမြို့အဝင်ရှိ မီးချောင်းတံတားကိုလည်း ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military blows bridge to Rakhine State capital as AA advances |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=12 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=13 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213161248/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html }}</ref> * ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ - အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ထိန်းချုပ်ထားသော [[ကောလင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html Myanmar Junta Retakes Town From Civilian Government in Sagaing Region]. [[The Irrawaddy]]. February 13, 2024 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213160046/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html|date=February 13, 2024}}</ref> * ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ - ** အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ထိုးထားသော [[မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ယင်း၏ နိုင်ငံရေးပါတီ [[မွန်ပြည်သစ်ပါတီ]] မှ "မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေး)" အမည်ဖြင့် ခွဲထွက်ကာ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီအား တိုက်ခိုက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်မည်ဟု မွန်ပြည်သစ်ပါတီ နိုင်ငံရေးစစ်ရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ ကြေညာ |url=https://burmese.dvb.no/post/638482 |work=Democratic Voice of Burma |language=my |access-date=14 February 2024 |date=14 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=29 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240229120629/https://burmese.dvb.no/post/638482 }}</ref><ref>{{cite news |title=မွန်ပြည်သစ်ပါတီမှအတွင်းရေးမှူး၊ ဒုစစ်ဦးစီးချုပ်တို့မှ ပါတီတွင်းမှ ယုံကြည်ချက်တူသူများနှင့် လက်တွဲ၍ စစ်ကောင်စီကို တိုက်ခိုက်သွားမည်ဟု ကြေညာချက်ထုတ် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/65cc4d61a17cfc013770fe67 |work=Narinjara |language=my |access-date=14 February 2024 |date=14 February 2024 |accessdate=15 February 2024 |archivedate=22 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240322032425/https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/65cc4d61a17cfc013770fe67 }}</ref> ** [[ကရင်နီ တပ်မတော်]]နှင့် [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]သည် [[ရှားတောမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ ကယားပြည်နယ်အတွင်း ကရင်နီအဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်နိုင်သော ဒုတိယမြောက်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-forces-capture-shadaw-as-hilltop-junta-base-falls.html Karenni Resistance Forces Capture Shadaw as Hilltop Junta Base Falls]. [[The Irrawaddy]]. Hein Htoo Zan. February 14, 2024. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240214152425/https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-forces-capture-shadaw-as-hilltop-junta-base-falls.html|date=February 14, 2024}}</ref> * ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ - စစ်ကောင်စီတပ်များ စွန့်ခွာသွားပြီးနောက် [[မြေပုံမြို့]]အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army captures another Rakhine State town, warns locals clashes may continue |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ |work=Myannmar Now |language=en |date=16 February 2024 |accessdate=17 February 2024 |archivedate=17 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240217073534/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ }}</ref> * ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈-၁၉ : ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာလေးရွာမှ [[ရိုဟင်ဂျာ]] ၁၀၀ ခန့်ကို နိုင်ငံသားအဖြစ် လျှောက်ထားသော်လည်း စစ်အစိုးရက စစ်မှုထမ်းစေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား မှတ်ပုံတင်ကတ်များ၊ ဆန်တစ်အိတ်နှင့် လစဉ် လစာ ၄၁ ဒေါ်လာ ပေးမည်ဟု စစ်အစိုးရက ကတိပြုထားသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ၁၄ ရက်ကြာ အခြေခံသင်တန်းကို တက်ရောက်ခဲ့ရသည်။ ရှောင်တိမ်းနေသော ရိုဟင်ဂျာ အများအပြားသည် [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်|ARSA]] သို့မဟုတ် RSO ကို ကျော်ပြီး ရက္ခိုင့်တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းကြသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/rohingya-men-in-myanmar-are-being-forcibly-recruited-by-the-juntas-military.html Rohingya Men in Myanmar Are Being Forcibly Recruited by The Junta’s Military] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240507140422/https://www.irrawaddy.com/news/burma/rohingya-men-in-myanmar-are-being-forcibly-recruited-by-the-juntas-military.html |date=7 May 2024 }}. [[The Irrawaddy]]. Hein Htoo Zan. February 23, 2024.</ref> <ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/65d7032ace78abb409ae8bc8 Junta forces abduct 100 young Muslims from Buthidaung to enroll in conscription] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240404225520/https://www.narinjara.com/news/detail/65d7032ace78abb409ae8bc8 |date=4 April 2024 }}. Narinjara News. February 22, 2024.</ref> တချိန်တည်းတွင် အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၅၅ နှစ်ကြား အမျိုးသားများကို ပြည်သူ့စစ်များအဖြစ် မဝင်ရောက်ပါက နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ရုပ်သိမ်းမည်ဟု စစ်အစိုးရ တာဝန်ရှိသူများက ကျောက်ဖြူမြို့ရှိ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]စစ်ဘေးရှောင်များကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/en/news/kaman-idps-in-rakhine-state-told-to-form-pro-junta-militia/|title=Kaman IDPs in Rakhine State told to form pro-junta militia|date=February 21, 2024|publisher=[[Myanmar Now]]|url-access=subscription|author=Jessy Wolf|access-date=29 February 2024|archivedate=24 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224175618/https://myanmar-now.org/en/news/kaman-idps-in-rakhine-state-told-to-form-pro-junta-militia/}}</ref> * ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ: ** KIA တပ်ဖွဲ့များသည် ၄ ရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် Jehkam စစ်အခြေစိုက်စခန်းအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ** [[ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ|ရှမ်းပြည် တိုးတက်ရေးပါတီ]] (SSPP) နှင့် ၎င်း၏ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များသည် စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး အင်အားစုများနှင့် ပူးပေါင်းမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-02-23 |title=အာဏာရှင်စနစ်ကျဆုံးရေး၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်း လာရေး တိုက်ပွဲဝင်နေဟု SSPP/SSA ကြေညာ၊ တော်လှန်လိုသော ပြည်သူများကို ကြိုဆိုလက်ခံမည်ဟု ဖိတ်ခေါ် |url=https://yktnews.com/2024/02/147102/ |access-date=2024-02-24 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archivedate=24 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224160442/https://yktnews.com/2024/02/147102/ }}</ref> * ၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ: ** ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် KIA နှင့် ABSDF မှ သိမ်းပိုက်ခံထားရသော မော်လူးမြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် စစ်အစိုးရတပ်များက ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army launches offensive to retake Maw Luu from resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ |work=Myanmar Now |date=22 February 2024 |language=en |accessdate=29 February 2024 |archivedate=22 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222203614/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ }}</ref> ** အစိုးရ/PNA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|PNLA]] တပ်ဖွဲ့များကို တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဟိုပန်မြို့အရှေ့ဘက်တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ နာရီများစွာကြာပြီးနောက် စစ်အစိုးရတပ်များ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army soldiers killed as fighting continues near Shan State capital |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-soldiers-killed-as-fighting-continues-near-shan-state-capital/ |date=22 February 2024 |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=29 February 2024 |archivedate=22 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222145811/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-soldiers-killed-as-fighting-continues-near-shan-state-capital/ }}</ref> * ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ: SSPP နှင့် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဟိုပန်နှင့် မိုင်းပွန်ကြားရှိ စစ်စခန်းတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-02-23 |title=ဟိုပုံးမြိုနှင့် မိုင်းပွန်မြို အကြားရှိ စစ်ကောင်စီ၏ လွယ်ဝိုးတုတ်စခန်းကို SSPP နှင့်မဟာမိတ်တပ်များ သိမ်းပိုက် |url=https://yktnews.com/2024/02/147203/ |access-date=2024-02-24 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archivedate=24 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224160513/https://yktnews.com/2024/02/147203/ }}</ref> * ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ: ရမ်းဗြဲမြို့နယ်တွင် AA နှင့် တပ်မတော်တို့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီး သုံးရက်အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Suffers Disaster in Battle for Rakhine Township: AA |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=27 February 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=24 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240424115557/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html }}</ref> * ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ: ကောလင်းမြို့၏ နေရာအတော်များများကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Town Almost Razed to Ground After Being Retaken by Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html |work=The Irrawaddy |date=27 February 2024 |language=en |accessdate=6 March 2024 |archivedate=7 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307115156/https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html }}</ref> * ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ: မင်းပြားမြို့နယ်တွင် နောက်ဆုံးကျန်ရှိသော စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်းကို အေအေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မင်းပြားမြို့နယ်အား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA seizes last junta base in Minbya Township, Rakhine State |url=https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=28 February 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=1 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240301151655/https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ }}</ref> * ၂၉ ဖေဖော်ဝါရီ: [[ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်း|ကုလားတန်လမ်းဖောက်လုပ်ရေး]]အတွက် အေအေ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[:en:K. Vanlalvena|K. Vanlalvena]] တို့ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army meets with Indian officials to discuss resumption of Kaladan road |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-meets-with-indian-officials-to-discuss-resumption-of-kaladan-road/ |work=Myanmar Now |language=en |date=4 March 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=4 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240304171458/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-meets-with-indian-officials-to-discuss-resumption-of-kaladan-road/ }}</ref> === မတ် === * ၂ မတ်: မုဒုံမြို့နယ်ရှိ [[ကမာဝက်မြို့|ကမာဝက်]]နှင့် [[ကော့ပီထော်ရွာ၊ မုဒုံမြို့နယ်|ကော့ပိထော]]ရှိ ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်သုံးဦးအား မွန်ပြည်သစ်ပါတီ-စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့ (NMSP-AMD) မှ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military Junta Forces Extends Presence Across Mudon Township |url=https://www.bnionline.net/en/news/military-junta-forces-extends-presence-across-mudon-township |work=Independent Mon News Agency |language=en |date=7 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509114158/https://www.bnionline.net/en/news/military-junta-forces-extends-presence-across-mudon-township }}</ref> * ၄-၅ မတ်: NMSP-AMD ၏ လုပ်ဆောင်မှုများအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီသည် မုဒုံနှင့် ကမာဝက်မြို့များတွင် စစ်အင်အား ၁၆၀ ကို တိုးမြှင့်ချထားခဲ့သည်။ * ၅ မတ်: TNLA သိမ်းပိုက်ထားသော မြို့နယ်များဖြစ်သည့် [[မန်တုံမြို့နယ်]]၊ [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]နှင့် [[နမ္မတူမြို့နယ်]]များကို တပ်မတော်က စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Number of Townships Placed Under Martial Law by Myanmar Junta Rises to 61 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=5 March 2024 |accessdate=6 March 2024 |archivedate=11 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240311051705/https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html }}</ref> * ၇ မတ်: [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]]၏ ပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင် ဦးရွှေမင်းသည် အောင်မြေသစ်ရွာအနီးတွင် KIA ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref> [https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ Junta-allied Lisu militia leader killed in battle with Kachin forces]. [[Myanmar Now]]. March 8, 2024. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240308151624/https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/|date=March 8, 2024}}</ref> * ၈ မတ်: [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]တွင် အရပ်သားအစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်ရေးအတွက် ဒေသခံချင်းခေါင်းဆောင်များနှင့် ဆွေးနွေးလျက်ရှိသည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army to launch public administration in Paletwa Township, Chin State |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=8 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308152007/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ }}</ref> * ၁၁ မတ်: ယခင်အပတ်မှ စတင်သော စစ်ဆင်ရေးတွင် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီ အခြေစိုက်စခန်းနှင့် ရှေ့တန်းစခန်း ၂၀ ကျော်ကို သိမ်းပို်က်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ကေအိုင်အေက ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military Loses Major Bases as KIA Continues Offensive in Kachin State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-loses-major-bases-as-kia-continues-offensive-in-kachin-state.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=11 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=21 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240321012725/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-loses-major-bases-as-kia-continues-offensive-in-kachin-state.html }}</ref> * ၁၂ မတ်: ** ရခိုင်ပြည်နယ် [[ရမ်းဗြဲမြို့]]ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Seizes Rakhine Town Near Key Chinese Port Project |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-rakhine-town-near-key-chinese-port-project.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=12 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406123333/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-rakhine-town-near-key-chinese-port-project.html }}</ref> ** [[မောင်တောမြို့နယ်]]ရှိ အောင်သပြေနယ်စပ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင်းသို့ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၉ ဦး ထွက်ပြေးခဲ့သည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Claims Seizure of Myanmar Junta Border Outpost |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=13 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=13 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240313152401/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html }}</ref> * ၁၄ မတ်: ** ချင်းရွှေဟော်နှင့် ကြူကုတ်နယ်စပ်စခန်းများကို MNDAAA က ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA reopens two Myanmar-China border trading points |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-reopens-two-myanmar-china-border-trading-points/ |work=Myanmar Now |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=16 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240316234633/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-reopens-two-myanmar-china-border-trading-points/ }}</ref> ** ကရင်နီတပ်များက [[ဖားဆောင်းမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karenni resistance fighters occupy Thailand-Myanmar border town of Hpasawng |url=https://myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-occupy-thailand-myanmar-border-town-of-hpasawng/ |work=Myanmar Now |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=16 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240316234603/https://myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-occupy-thailand-myanmar-border-town-of-hpasawng/ }}</ref> **ကလေးမြို့ရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအား ထိုးစစ်ဆင်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်များက စခန်းနှင့် ကမ်းပါးနီရွာများကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ကမ်းပါးနီရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance’s ‘Final Warning’ to Junta Sparks Civilian Exodus in Kale Warzone |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=15 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240315030445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html }}</ref> * ၁၅ မတ်: [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]ရှိ အမှတ် ၂၃၇ ခြေလျင်တပ်ရင်း ဌာနချုပ်ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA: Myanmar Junta Battalion Headquarters Seized |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-myanmar-junta-battalion-headquarters-seized.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=15 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509072930/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-myanmar-junta-battalion-headquarters-seized.html }}</ref> * ၁၇ မတ်: ရသေ့တောင်မြို့ကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ စစ်တွေမြို့အား ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် ဖြတ်တောက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army takes Rathedaung, its eighth town seizure in Rakhine State |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-takes-rathedaung-its-eighth-town-seizure-in-rakhine-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=18 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=22 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240422062735/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-takes-rathedaung-its-eighth-town-seizure-in-rakhine-state/ }}</ref> * ၁၉ မတ်: ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကြောင့် လူစုဆောင်းရခြင်းအတွက် သံတွဲမြို့နယ်ရှိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ၂၁ ဦး နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/resignations-03192024163107.html|title=Village heads quit in anger over military recruitment in Myanmar's Rakhine state|date=2024-03-19|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=7 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240407002128/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/resignations-03192024163107.html}}</ref> * ၂၂ မတ် ** လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်ရှိ ရှေ့တန်းစခန်းများအားလုံး၊ မြို့နယ် ၅ မြို့နယ်ရှိ တပ်ရင်းဌာနချုပ်များနှင့် [[ပါဂျောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|ပါဂျောင်]]အနီးရှိ စခန်းများအပါအဝင် မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်စခန်း ၅၀ ကျော်နှင့် ဗျူဟာကုန်း ၁၃ ခုအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA: Nine Myanmar Junta Strongholds Seized in Two Days |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html |work=The Irrawaddy |date=23 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111740/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html|archivedate=April 6, 2024}}</ref> ** မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်သည် အခြားသော မွန်ပြည်နယ်အခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ မလွှဲတောင်နှင့် [[ကလိန်အောင်မြို့|ကလိန်အောင်]]အကြား လမ်းတလျောက်တွင် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MSRF Vows to Cut Off Junta's Logistic Routes |url=https://www.bnionline.net/en/news/msrf-vows-cut-juntas-logistic-routes |work=Karen Information Center |date=22 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406070646/https://www.bnionline.net/en/news/msrf-vows-cut-juntas-logistic-routes|archivedate=April 6, 2024}}</ref> * ၂၄ မတ်: [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]တည်ရှိရာ [[အမ်းမြို့နယ်]]တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။ တဆက်တည်းမှာပင် မကွေးတိုင်း၊ [[ငဖဲမြို့နယ်]]တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Attacks Myanmar Junta's Rakhine Power Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-attacks-myanmar-juntas-rakhine-power-base.html |work=The Irrawaddy |date=29 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111814/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-attacks-myanmar-juntas-rakhine-power-base.html }}</ref> * ၂၅ မတ် : မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေး) သည် မွန်အမျိုးသားတပ်မတော်အပါအဝင် မဟာမိတ်များဖြင့် [[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်]]ရှိ [[ကော့ဘိန်းရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်|ကော့ဘိန်း]]ရဲစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Revolutionary Group Captures Kawt Bein Police Station, Seizes Weapons and Ammunition |url=https://www.bnionline.net/en/news/revolutionary-group-captures-kawt-bein-police-station-seizes-weapons-and-ammunition |work=Independent Mon News Agency |date=27 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=9 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240509094009/https://www.bnionline.net/en/news/revolutionary-group-captures-kawt-bein-police-station-seizes-weapons-and-ammunition }}</ref> စစ်ကောင်စီက ကော့ဘိန်းနှင့် အနီးတဝိုက်အား လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပြန်လည် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Warships Unleash Firestorm on Mon Village After Police Station Seized |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-warships-unleash-firestorm-on-mon-village-after-police-station-seized.html |work=The Irrawaddy |date=29 March 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=29 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240429155525/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-warships-unleash-firestorm-on-mon-village-after-police-station-seized.html }}</ref> * ၂၇ မတ်: အမ်းမြို့နယ်ရှိ ဂဲလောင်နှင့် လုံးကောက်ရွာအနီးရှိ စစ်စခန်းများကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=2024-03-28|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/arakan-army-ninth-township-03282024045722.html|title=Myanmar ethnic army sets eyes on ninth township in Rakhine state|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=3 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240403204637/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/arakan-army-ninth-township-03282024045722.html}}</ref> * ၂၈ မတ်: ** မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော တိုက်ပွဲများဖြင့် [[ဖာပွန်မြို့]]အား KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/knla-claims-seizure-of-karen-town-while-myanmar-junta-celebrates.html|title=knla claims seizure of karen town while myanmar junta celebrates|date=2024-03-19|work=RFA|access-date=2 May 2024|archivedate=2 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240402112349/https://www.irrawaddy.com/news/burma/knla-claims-seizure-of-karen-town-while-myanmar-junta-celebrates.html}}</ref> ** [[မိုးမောက်မြို့နယ်]]ရှိ တရုတ်နယ်စပ်ပေါ်ရှိ [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း နှစ်ခုကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329">{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html|title=Myanmar Junta Loses Another Town, More Bases in Four Days of Resistance Attacks|date=2024-03-29|work=The Irrawaddy|access-date=2 May 2024|archivedate=24 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240424112802/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html}}</ref> ** နွားထိုးကြီး ပီဒီအက်ဖ်နှင့် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့တို့ပူးပေါင်း၍ နွားထိုးကြီးမြို့ အရှေ့ဘက်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329" /> * ၂၉ မတ် : [[နွားထိုးကြီးမြို့]] ရဲစခန်းနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးရုံးတွင် အခြေချထားသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား နွားထိုးကြီး ပီဒီအက်ဖ်နှင့် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့တို့ပူးပေါင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329" /> * ၃၁ မတ် : [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ကူများအား KNLA နှင့် ဘထူးတပ်ဖွဲ့တို့က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111832/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html|archivedate=April 6, 2024}}</ref> === ဧပြီ === * ၁ ဧပြီ - ဗန်းမော်-လွယ်ဂျယ်လမ်းအား ကေအိုင်အေက အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024 |accessdate=2 May 2024 |archivedate=6 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406111832/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> * ၄ ဧပြီ - [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]] အေလာလေတပ်စခန်း၊ တပ်မတော်စစ်ရုံးနှင့် မင်းအောင်လှိုင်၏နေအိမ်များသို့ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က အသေခံဒရုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဒရုံး ၃၀ ခန့်အသုံးပြုခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီက ၇ စင်းအား ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's military-ruled capital attacked by drones|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68730993|work=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|date=4 April 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Drones Target Junta Chief's Residence, Military HQ and Airbase in Naypyitaw|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-drones-target-junta-chiefs-residence-military-hq-and-airbase-in-naypyitaw.html|work=The Irrawaddy |date=4 April 2024}}</ref> * ၅ ဧပြီ - မြဝတီရှိ စစ်ကောင်စီမြို့စောင့်တပ်သည် KNLA ထံတွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref> [https://www.bbc.com/news/world-asia-68750528 Myanmar military loses border town in another big defeat]. April 6, 2024. [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. Jonathan Head. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240406171044/https://www.bbc.com/news/world-asia-68750528|date=April 6, 2024}}</ref> * ၇ ဧပြီ - မြဝတီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း မြို့ပေါ်ရှိအစိုးရဝန်ထမ်းအချို့မှာ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ ဝန်ထမ်းများနှင့် အခြားစစ်ပွဲရှောင်များအား သယ်ဆောင်ရန် [[မဲဆောက်မြို့]]သို့ လေယာဉ်ဆင်းသက်ရန် စစ်ကောင်စီက ထိုင်းအစိုးရအား တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.khaosodenglish.com/news/2024/04/08/myanmar-army-in-myawaddy-asks-thailand-to-shelter-its-officials/ |title=Myanmar Army in Myawaddy Asks Thailand to Shelter its Officials |date=8 April 2024 |work=[[Khaosod]] |language=en}}</ref> * ၈ ဧပြီ - [[မော်လမြိုင်မြို့]]ရှိ [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]သို့ ဒုတိယတပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] ရောက်ရှိနေစဉ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က ဒရုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/resistance-drones-strike-myanmar-militarys-se-command-during-junta-no-2s-visit.html |date=10 April 2024 |author=Ei Thinzar Myint |work=The Irrawaddy|title= Resistance Drones Strike Myanmar Military’s SE Command During Junta No. 2’s Visit|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240413025342/https://www.irrawaddy.com/news/resistance-drones-strike-myanmar-militarys-se-command-during-junta-no-2s-visit.html |archivedate=April 13, 2024|language=en}}</ref> * ၉ ဧပြီ - ** နံနက်ပိုင်းတွင် မြဝတီမြို့ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ထိုင်း-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးတံတားအား KNLA တပ်များက ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Ethnic Army Launches Final Push to Capture Myawaddy on Thai Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-ethnic-army-launches-final-push-to-capture-myawaddy-on-thai-border.html |date=9 April 2024 |work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> ယင်းနောက် ခလရ ၂၇၅ ခြေလျင်တပ်အား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ [[ကရင်အမျိုးသားတပ်မတော်]] (ယခင် ကရင်ပြည်နယ် [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]])က မြို့တွင်းတွင် လှည့်လည်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military Battling to Prevent Complete Defeat in Town Near Thai Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-battling-to-prevent-complete-defeat-in-town-near-thai-border.html |work=The Irrawaddy |date=10 April 2024}}</ref> ** [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]၏ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ပြည်သူ့ညီလာခံက ၁၉၈၂ ခုနှစ် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဥပဒေ|မြန်မာနိုင်ငံသား ဥပဒေ]]ကို ရုပ်သိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=BHRN welcomes pledge by People’s Assembly to revoke 1982 Myanmar Citizenship Law |url=https://eng.mizzima.com/2024/04/18/9102 |work=Mizzima |date=18 April 2024}}</ref> * ၁၀ ဧပြီ - ည ၁၀ နာရီခန့်တွင် ခလရ ၂၇၅ အား KNLA တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ကျော်မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ မဲဆောက်မြို့သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံက နယ်စပ်တွင် လုံခြုံရေးများ တိုးမြှင့်ချထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Troops Withdraw From Myawaddy Following Clashes |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-withdraw-from-myawaddy-following-clashes.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref> မြို့အား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြဝတီအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ကောင်စီက အောင်ဇေယျစစ်ဆင်ရေးဖြင့် စစ်ကူများ ပို့ဆောင်ခဲ့သော်လည်း ကျုံဒိုးမြို့အနီးတွင် ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Spotlight on Thailand as Cornered Myanmar Junta Threatens Disaster on Border |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/spotlight-on-thailand-as-cornered-myanmar-junta-threatens-disaster-on-border.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=KNLA and Allied Forces Complete Epic Victory over all Junta |url=https://www.bnionline.net/en/news/knla-and-allied-forces-complete-epic-victory-over-all-junta |work=Than Lwin Times |date=11 April 2024}}</ref> * ၁၄ ဧပြီ - **မန္တလေးမြို့ သင်္ကြန်ပွဲကျင်းပနေစဉ် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လူ ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref> [https://news-eleven.com/article/290879 မန္တလေးမြို့ လမ်းလျှောက်သင်္ကြန် ပွဲတော် ဆိုင်ကယ်အပ်နှံရာ နေရာများတွင် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု၌ ကလေးငါးဦး အပါအဝင် ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာ ရရှိပြီး ၂၇ လမ်းနှင့် ၇၁ လမ်းထောင့်အား ယာဉ်ဝင်ခွင့် မပြုဘဲ လုံခြုံရေးတင်းကျပ်]. April 14, 2024. Eleven News {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240414153706/https://news-eleven.com/article/290879|date=April 14, 2024}}</ref> ** တချိန်တည်းမှာပင် ၁၀၇ မီလီမီတာ ရှော့တိုက်ဒုံးများကို [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]အတွင်းသို့ ပီဒီအက်ဖ်များက မင်းအောင်လှိုင်အား ထိခိုက်စေရန် ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ ဒုံးအချို့မှာ ပြင်ဦးလွင်ပြည်သူ့ဆေးရုံအား ထိမှန်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.bbc.com/burmese/articles/cn03r8kg7p0o How did the missile attack on Pyin Oo Lwin's DSA happen?] [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. April 15, 2024. {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/3Ezkg|date=April 16, 2024}}</ref> *၁၅ ဧပြီ - ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ရှိ [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[အာရက္ခတပ်တော်]]တို့ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ရိုဟင်ဂျာ ၂၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/program_2/rohingya-killed-buthidaung-04152024043904.html ဘူးသီးတောင်တိုက်ပွဲ ရိုဟင်ဂျာ ၂၅ ဦးသေဆုံး၊ ၃၀၀၀ နီးပါး ထွက်ပြေးနေရ]. April 15, 2024. [[Radio Free Asia]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240415131654/https://www.rfa.org/burmese/program_2/rohingya-killed-buthidaung-04152024043904.html|date=April 15, 2024}}</ref> *၂၄ ဧပြီ - KNLA တပ်များ ဆုတ်ခွာသွားပြီးနောက် မြဝတီမြို့အား စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar’s Junta Recaptures Town That Was a Significant Gain for Rebels|url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/asia/myanmar-junta-rebels-myawaddy.html|access-date=2024-04-26|website=[[NY Times]]}}</ref> *၂၇ ဧပြီ - ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှင့် ထောက်ပို့စခန်းအား KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Karen Troops Capture Another Myanmar Junta Base Near Thai Border|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-troops-capture-another-myanmar-junta-base-near-thai-border.html|access-date=2024-04-28|website=[[Irrawaddy]]}}</ref> === မေ === * ၂ မေ – စစ်မှုထမ်းသက်အတွင်းရှိသော အမျိုးသားများကို နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ အလုပ်လုပ်ခွင့်ကို စစ်ကောင်စီက ကန့်သတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-05-03 |title=Myanmar bans citizens leaving for work amid conscription drive |url=https://www.bbc.com/news/articles/cw8q9vx93q6o |access-date=2024-05-13 |website=BBC News |language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240510063056/https://www.bbc.com/news/articles/cw8q9vx93q6o|archivedate=May 10, 2024}}</ref> * ၇ မေ – ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း သက်ဆင်သည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ခေါင်းဆောင်းများ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ခေါင်းဆောင်များနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-05-07 |title=Former Thai PM Thaksin seeks mediation role in Myanmar conflict |url=https://www.voanews.com/a/former-thai-pm-thaksin-seeks-mediation-role-in-myanmar-conflict/7601736.html |access-date=2024-05-13 |website=Voice of America |language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240513103532/https://www.voanews.com/a/former-thai-pm-thaksin-seeks-mediation-role-in-myanmar-conflict/7601736.html|archivedate=May 13, 2024}}</ref> * ၉ မေ – မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဆောမြို့နယ်ရှိ [[အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ၊ ဆောမြို့နယ်|အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ]]အား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ၁၅ ဦး သေဆုံးပြီး ၃၀ ခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Now |first1=Myanmar |title=At least 15 killed in junta airstrike on Magway Region monastery |url=https://myanmar-now.org/en/news/at-least-15-killed-in-junta-airstrike-magway-region-monastery/ |access-date=11 May 2024 |work=Myanmar Now |date=10 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=ဆောမြို့နယ် အကြည်ပန်းပလွန်းရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူထပ်တိုးနိုင် |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/saw-ahkyipanpalun-airstrikes-killed-05102024062647.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240510105003/https://www.rfa.org/burmese/program_2/saw-ahkyipanpalun-airstrikes-killed-05102024062647.html|archivedate=May 10, 2024|access-date=11 May 2024 |agency=Radio Free Asia |date=10 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=မကွေးတိုင်း၊ ကျောက်ထုမှာ စစ်ကောင်စီလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၁၅ ဦးထက်အနည်း သေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/airstrike-in-magway/7605817.html |access-date=11 May 2024 |work=VOA Burmese |date=10 May 2024 |language=my|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240511033822/https://burmese.voanews.com/a/airstrike-in-magway/7605817.html|archivedate=May 11, 2024}}</ref> * ၁၁ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[လက်ထုတ္တောရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်|လက်ထုတ္တောရွာ]]တွင် ရွာသား ၃၂ ဦးအား စစ်ကောင်စီတပ်သားများက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Zan |first1=Hein Htoo |title=Myanmar NUG Condemns Junta Forces’ Massacre of 32 Civilians in Sagaing |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-nug-condemns-junta-forces-massacre-of-32-civilians-in-sagaing.html |access-date=14 May 2024 |publisher=The Irrawaddy|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240515185531/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-nug-condemns-junta-forces-massacre-of-32-civilians-in-sagaing.html |date=13 May 2024|archivedate=May 15, 2024}}</ref><ref name="dvb">{{cite news |title=Jailed anti-coup protest leader given another 20 years; Military kills 30 in raid against People's Defense Force |url=https://english.dvb.no/jailed-anti-coup-protest-leader-given-another-20-years-military-kills-30-in-raid-against-peoples-defense-force/ |access-date=14 May 2024|archiveurl= https://web.archive.org/web/20240514212416/https://english.dvb.no/jailed-anti-coup-protest-leader-given-another-20-years-military-kills-30-in-raid-against-peoples-defense-force/|archivedate=May 14, 2024 |work=DVB |date=13 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Blazevic |first1=Igor |title=Who carries responsibility for the atrocities in Myanmar? |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9844 |access-date=14 May 2024 |publisher=Mizzima |date=13 May 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240526144626/https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9844|archivedate=May 26, 2024}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ဘူးသီးတောင်မြို့]]အား [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=18 May 2024 |title=AA Claims Seizure of Buthidaung Near Bangladesh Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-claims-seizure-of-buthidaung-near-bangladesh-border.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240518132145/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-claims-seizure-of-buthidaung-near-bangladesh-border.html |archivedate=18 May 2024 |access-date=20 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၂၀ မေ - ** [[ကျီခါးမြို့]]နှင့် [[တွန်းဇံမြို့]]များကို ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Two towns Near India Border in Myanmar Captured by Chin Resistance Groups |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-towns-near-india-border-in-myanmar-captured-by-chin-resistance-groups.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240520104736/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-towns-near-india-border-in-myanmar-captured-by-chin-resistance-groups.html |archivedate=20 May 2024 |access-date=20 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ** မွန်ပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်နှင့် မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်တို့ စစ်ရေးအရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=20 May 2024 |title=Two Mon Armies Unite to Defeat Anti Junta Forces in Mon State |url=https://www.bnionline.net/en/news/two-mon-armies-unite-defeat-anti-junta-forces-mon-state |work=Than Lwin Times}}</ref> ===ဇွန်=== * ၂ ဇွန် - [[သံတွဲမြို့နယ်]]၊ [[ငပလီကမ်းခြေ]]အနီး သံတွဲ-တောင်ကုတ်လမ်းတလျောက် ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အေအေ က [[ဂေါ့ရွာ]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army 'Less Than 2 KM' From Myanmar's Thandwe Airport |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-less-than-2-km-from-myanmars-thandwe-airport.html |date=4 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၇ ဇွန် – ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[သံတွဲမြို့နယ်]] [[ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ဆင်ခေါင်း|ဆင်ခေါင်းရွာ]]တွင် အာရက္ခတပ်တော်နှင့် ဆက်သွယ်မှုရှိသည်ဟုဆိုကာ ရွာသား ၆၀ ကျော်အား စစ်ကောင်စီက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Attacks Kill Over 60 Rakhine Villagers|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-attacks-kill-over-60-rakhine-villagers.html|access-date=2024-06-11|website=[[The Irrawaddy|Irrawady]]}}</ref> * ၈ ဇွန် - မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် တစ်နိုင်ငံလုံးအား ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် အမှတ် ၈ ပြည်ထောင်စု အဝေးပြေးလမ်းအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် တပ်မတော်က ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-launches-fierce-offensive-to-retake-only-highway-in-southern-myanmar.html Junta Launches Fierce Offensive to Retake Only Highway in Southern Myanmar]. June 14, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> * ၉ ဇွန် - ပြည်နယ်တွင်းမှ စစ်ကောင်စီအား တွန်းထုတ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သော ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး အား စတင်ကြောင်း ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းနောက် [[မတူပီမြို့]]ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=15 June 2024 |title=Operation Chin Brotherhood Sees Swift Success Against Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/operation-chin-brotherhood-sees-swift-success-against-myanmar-junta-troops.html |access-date=16 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၁၁ ဇွန် - [[ဆဒုံးမြို့]]အား [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ကချင်ပြည်နယ်တွင်းရှိ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်းများအားလုံးအား စစ်ကောင်စီက လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-juntas-last-remaining-china-trade-route-in-kachin-state.html KIA Seizes Myanmar Junta’s Last Remaining China Trade Route in Kachin State]. June 14, 2024. [[The Irrawaddy]].</ref> [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]မှ တစ်မိုင်အကွာတွင်ရှိသော စစ်စခန်းအား တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ Resistance forces capture outpost, prisoners near Myanmar army’s northwestern regional headquarters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240919002531/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ |date=19 September 2024 }}. [[Myanmar Now]]. June 14, 2024</ref> * ၁၅ ဇွန် - အာရက္ခတပ်တော်သည် [[တောင်ကုတ်မြို့]]အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ထိုးစစ်စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Launches Offensive to Capture Tanungup |url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-launches-offensive-capture-tanungup |date=17 June 2024 |work=Narinjara}}</ref> *၁၇ ဇွန် - [[သိုင်းချောင်းရွာ]]အနီးရှိ ဒွါရဝတီရေတပ်စခန်းကို စစ်ကောင်စီက စွန့်ခွာခဲ့ရာ [[ကျောက်ဖြူမြို့]]ပြင်ပတွင် တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fierce fighting breaks out near Myanmar naval base in Rakhine |url=https://myanmar-now.org/en/news/fierce-fighting-breaks-out-near-myanmar-naval-base-in-rakhine/ |date=18 June 2024 |work=Myanmar Now |accessdate=7 September 2024 |archivedate=18 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240618194426/https://myanmar-now.org/en/news/fierce-fighting-breaks-out-near-myanmar-naval-base-in-rakhine/ }}</ref> * ၂၀ ဇွန် - တောင်ကုတ်-ပန်းတောင်းလမ်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းအား အေအေတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၆၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Ambushes Junta Troops en route to Taungup |url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-ambushes-junta-troops-en-route-taungup |date=22 June 2024 |work=Narinjara}}</ref> * ၂၃ ဇွန် - [[သံတွဲလေဆိပ်]]အား [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-seizes-thandwe-airport-near-rakhines-ngapali-beach-local-sources-say.html AA Seizes Thandwe Airport Near Rakhine’s Ngapali Beach, Local Sources Say] [[The Irrawaddy]]. Roe Kyaw. June 24, 2024</ref> * ၂၄ ဇွန် - [[အမ်းမြို့နယ်]]ရှိ တောဟိန်းတောင် စခန်းအား အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/66797e0c452b71b584792349 AA fully captures Taw Hein Taung tactical operation command in Ann]. Thinzar New. June 24, 2024. Narinjara News.</ref> * ၂၆ ဇွန် ** အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအား ချိုးဖောက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီအား ဆန့်ကျင်ရေးအတွက် စစ်ဆင်ရေးများ စတင်မည်ဖြစ်ကြောင်း [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]က ကြေညာပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် [[နောင်ချိုမြို့]]အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=26 June 2024 |title=TNLA Seizes Town and Myanmar Regime Positions in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-seizes-town-and-myanmar-regime-positions-in-northern-shan-state.html |url-status=live |access-date=27 June 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ** သံတွဲမြို့ရှိ လက်ကျန်စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုနှင့် ငပလီကမ်းခြေတို့အား အေအေက စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting on Famous Ngapali Beach -AA Army tries to Knock Out 2 last Junta bases in Thandwe |url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-famous-ngapali-beach-aa-army-tries-knock-out-2-last-junta-bases-thandwe |date=27 June 2024 |work=Development Media Group}}</ref> === ဇူလိုင် === * ၃ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] က [[ကျောက်မဲမြို့]]အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=3 July 2024 |title=Myanmar's MNDAA Launches Offensive to Seize Northern Shan Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-mndaa-launches-offensive-to-seize-northern-shan-capital.html |access-date=15 July 2024 |website=The Irrawaddy}}</ref> * ၇ ဇူလိုင် - [[အာရက္ခတပ်တော်]]က သံတွဲလေဆိပ်အား သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀၀ ခန့်သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA captures Thandao Airport; More than 400 members of the military council were killed and the remaining battalion continued to attack |url=https://bur.mizzima.com/2024/07/07/26608 |date=7 July 2024 |work=Mizzima |language=my}}</ref> * ၉ ဇူလိုင် - ငပလီကမ်းခြေအား အာရက္ခတပ်တော် က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army: Final Myanmar Junta Base Seized in Ngapali |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-final-myanmar-junta-base-seized-in-ngapali.html |date=13 July 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၁၁ ဇူလိုင် - စစ်ကောင်စီနှင့် သဘောတူညီမှုရယူပြီးနောက် [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်|ဝပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးတပ်မတော်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း တန့်ယန်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Maung |first=Myat Pan, Min |date=2024-07-12 |title=Wa army takes control of town in northern Shan State |url=https://myanmar-now.org/en/news/wa-army-takes-control-of-town-in-northern-shan-state/ |access-date=2024-07-15 |website=Myanmar Now |language=en-US |archivedate=27 July 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240727145339/https://myanmar-now.org/en/news/wa-army-takes-control-of-town-in-northern-shan-state/ }}</ref> * ၁၃ ဇူလိုင် - ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[မိုင်းရယ်မြို့]]အား [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း]]က ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Wansai |first=Sai |date=2024-07-15 |title=CHANGING CONFLICT PATTERN IN NORTHERN SHAN STATE: Tangyan, Mongyai and ethnic rivalry |url=https://english.shannews.org/archives/27234 |access-date=2024-07-15 |website=Shan Herald Agency for News |language=en-US}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံတွဲထောင်ကို ၂၀၂၄ ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် မြို့ပေါ်ရှိ လက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်းကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ မြို့အား အလုံးစုံထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=AA Seizes Thandwe Prison, Consolidates Control Over Town|url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-seizes-thandwe-prison-consolidates-control-over-town|access-date=2024-07-17|website=Burma News International|language=en}}</ref> * ၁၇ ဇူလိုင် - **[[နေပြည်တော်လေဆိပ်]]အား ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က ရှော့တိုက်ဒုံးများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သော်လည်း အသေအပျောက် မရှိခဲ့ပေ။<ref>[https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/myanmar-junta-opponents-launch-rocket-attack-on-capital-airport Myanmar junta opponents launch rocket attack on capital airport]. [[Agence-France Presse]]. July 17, 2024.</ref> ** [[စဉ့်ကူးမြို့]]အား မန္တလေးပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Mandalay PDF Seizes Singu Township From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/mandalay-pdf-seizes-singu-township-from-myanmar-junta.html|work=The Irrawaddy |date=20 July 2024}}</ref> * ၂၀ ဇူလိုင် - ** "Operation Rung" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် CDF-ဟားခါး သည် ဟားခါးမြို့မရဲစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးခံ ၆၂ ဦးအား ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance Forces Raid Police Station in Hakha, Chin State, Freeing Over 60 Detainees |url=https://www.bnionline.net/en/news/resistance-forces-raid-police-station-hakha-chin-state-freeing-over-60-detainees |date=22 July 2024 |work=Khonumthung News}}</ref> ** ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇူလိုင် ၃၁ အထိ သက်တမ်းတိုးခဲ့ရာ တရုတ်၏ ဖိအားများကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Alliance Agrees to Extend Ceasefire With Junta in Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/politics/myanmar-alliance-agrees-to-extend-ceasefire-with-junta-in-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=22 July 2024}}</ref> On the same day, despite the ceasefire, junta reinforcements launched renewed attacks on Kyaukme.<ref>{{cite news |title=At least eight civilians killed in Myanmar junta attacks near Shan State town |url=https://myanmar-now.org/en/news/at-least-eight-civilians-killed-in-myanmar-junta-attacks-near-shan-state-town/ |work=Myanmar Now |date=22 July 2024 |accessdate=7 October 2024 |archivedate=7 October 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241007104228/https://myanmar-now.org/en/news/at-least-eight-civilians-killed-in-myanmar-junta-attacks-near-shan-state-town/ }}</ref> * ၂၂ ဇူလိုင် - ထန်တလန်မြို့ရှိ လက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦးနှင့် မဟာမိတ်များက ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ထန်တလန်-ဟားခါးလမ်းပေါ်ရှိ စခန်းအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=thantlang2024>{{cite news |title=CNA Warns Myanmar Junta Troops to Surrender in Thantlang After Last Base Falls |url= https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/cna-warns-myanmar-junta-troops-to-surrender-in-thantlang-after-last-base-falls.html |work=The Irrawaddy |date=7 August 2024}}</ref> * ၂၅ ဇူလိုင် - [[မိုးကုတ်မြို့]]အား [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=TNLA, PDF Seize Myanmar's Ruby Hub Mogoke From Junta |url= https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-pdf-seize-myanmars-ruby-hub-mogoke-from-junta.html |work=The Irrawaddy |date=25 July 2024}}</ref> * ၂၇ ဇူလိုင် - ** ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး နှင့် ဇိုမီးတော်လှန်ရေးအဖွဲ့တို့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် [[အိုက်ဇောမြို့]]တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title= Chin National Front and Zomi Revolutionary Group meeting agreed on 3 points |url= https://bur.mizzima.com/2024/07/28/28515 |date=28 July 2024 |work=Mizzima |language=my}}</ref> ** ပြင်ပဆက်ဆံရေးရုံးများအား ကာကွယ်ရန်အတွက် ဝ တပ်ဖွဲ့များသည် MNDAA နှင့် စစ်ကောင်စီတို့ထံမှ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် လားရှိုးမြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title= Myanmar's Wa Army Moves Forces Into Lashio |url= https://www.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/myanmars-wa-army-moves-forces-into-lashio.html |work=The Irrawaddy |date=29 July 2024}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - လားရှိုးမြို့သို့ စစ်ကူလာရောက်သော စစ်ကောင်စီတပ်အား MNDAA တပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အများအပြားထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MNDAA Ambushes Junta Reinforcement Convoy Heading to Lashio, Inflicts Heavy Casualties |url= https://www.bnionline.net/en/news/mndaa-ambushes-junta-reinforcement-convoy-heading-lashio-inflicts-heavy-casualties |work=Shan Herald Agency for News |date=31 July 2024}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - **[[အင်းလေးကန်]]အနီး စစ်ကောင်စီစခန်းအား [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]နှင့် မဟာမိတ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ** မြို့တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီလက်ကျန်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် TNLA တပ်ဖွဲ့များသည် [[မိုးမိတ်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Surrenders Third Town to TNLA in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-surrenders-third-town-to-tnla-in-northern-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=1 August 2024}}</ref> === ဩဂုတ် === === စက်တင်ဘာ === * ၄ စက်တင်ဘာ - [[လွိုင်ကော်မြို့]]သို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]ရောက်ရှိနေစဉ်အတွင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က လက်နက်ကြီးများဖြင့် လုပ်ကြံရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-09-05 |title=Myanmar Junta Boss Targeted in Artillery Attack While Visiting Karenni Capital|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-boss-targeted-in-artillery-attack-while-visiting-karenni-capital.html|access-date=2024-09-06 |website=The Irrawaddy}}</ref> * ၈ နှင့် ၉ စက်တင်ဘာ - ပေါက်တောမြို့နှင့် မောင်တောမြို့ရှိ ဆေးခန်းတစ်လုံး၊ ကုလသမဂ္ဂ အဆောက်အဦးတစ်ခုနှင့် အကျဉ်းစခန်းနှစ်ခုတို့အား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု အာရက္ခတပ်တော်က ဆိုသည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-airstrikes-kill-regime-detainees-arakan-army.html Myanmar Junta Airstrikes Kill Regime Detainees: Arakan Army]. [[The Irrawaddy]]. September 10, 2024</ref> * ၁၀ စက်တင်ဘာ - ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ရန် ရည်ရွယ်သူ ၂၇ ဦးအပါအဝင် စစ်မှုထမ်းရန် ခေါ်ဆောင်ခြင်းခံရသူ ၂၉ ဦးသည် စစ်ကောင်စီတပ်သားနှစ်ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အများစုသည် ကေအန်ယူထိန်းချုပ်နယ်မြေသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး ၂၂ ဦးမှာ ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/knu-myanmar-junta-conscripts-kill-guards-and-escape.html KNU: Myanmar Junta Conscripts Kill Guards and Escape]. Brian Wei. September 12, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၂ စက်တင်ဘာ- [[ဖားကန့်မြို့]]ပြင် [[ဆိုင်းတောင် (ရွာဟောင်း)ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်|ဆိုင်းတောင်]]ရှိ ရဲစခန်းအား ကေအိုင်အေ က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-seize-police-station-near-myanmars-ruby-hub-hpakant.html KIA Seize Police Station Near Myanmar’s Ruby Hub Hpakant] Brian Wei. September 13, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၃ စက်တင်ဘာ - သင်တန်းလေ့ကျင့်ခန်းဆင်းနေစဉ်အတွင်း ယာဂီမုန်တိုင်းကြောင့် ရေကြီးမှုအတွင်း ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/18-myanmar-resistance-medics-die-in-karenni-floods.html 18 Myanmar Resistance Medics Die in Karenni Floods] September 14, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၈ စက်တင်ဘာ- [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] သို့မဟုတ် တရုတ်နှင့် မြန်မာအစိုးရကို ဆန့်ကျင်သူများနှင့် ပူးပေါင်းမည်မဟုတ်ကြောင်း MNDAA က ကြေညာခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန်မှလွဲ၍ စစ်ကောင်စီအစိုးရအား တိုက်ခိုက်မည့် စစ်ရေးများအားလုံးကိုလည်း ရပ်တန့်ကြောင်း ထပ်မံကြေညာခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/mndaa-declares-no-military-or-political-alliance-nug-will-not-launch-offensives-mandalay-and MNDAA Declares No Military or Political Alliance with NUG, Will Not Launch Offensives in Mandalay and Taunggyi Cities] September 19, 2024. [[Mizzima]]</ref> *၂၀ စက်တင်ဘာ - [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]]ရှိ [[သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]]အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအား လားဟူပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့က တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/junta-and-militia-launch-joint-attack-rcss-base-mongping-shan-state Junta and militia launch joint attack on RCSS base in Mongping, Shan State] [[Burma News International|Shan State Herald for News]]. September 20, 2024</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/articles/c78dw7v9jjeo September 21st Nationwide News Summary: What RCSS Says About the Military Council Resuming Battle] [[British Broadcasting Corporation]]. September 21, 2024</ref> *၂၆ စက်တင်ဘာ- တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF များအား လက်နက်စွန့်ကာ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ကြရန် စစ်ကောင်စီက ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20240926-myanmar-junta-invites-armed-groups-to-stop-fighting-start-talks Myanmar junta invites armed groups to stop fighting, start talks]. September 26, 2024. [[Agence-France Presse]]</ref><ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-urges-armed-opposition-join-political-fold-elections-2024-09-26/ Myanmar junta urges armed opposition to join political fold in elections] September 26, 2024. [[Reuters]].</ref> *၂၉ စက်တင်ဘာ - [[ချီဖွေမြို့]]အား ကေအိုင်အေ က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-says-it-controls-rare-earth-mining-hub-chipwi-in-myanmars-kachin.html KIA Says It Controls Rare-Earth Mining Hub Chipwi in Myanmar’s Kachin] Brian Wei. October 1, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> === အောက်တိုဘာ === *၁ အောက်တိုဘာ – MNDAA ထိန်းချုပ်ထားသော [[လားရှိုးမြို့]]ကို [[တပ်မတော် (လေ)]] က ဗုံးကြဲခဲ့သဖြင့် ၈၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/residents-flee-lashio-amid-indiscriminate-air-raids-by-myanmar-junta.html Residents Flee Lashio Amid Indiscriminate Air Raids by Myanmar Junta] [[The Irrawaddy]]. October 4, 2024</ref> * ၃ အောက်တိုဘာ - အာဆီယံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ကုလသမဂ္ဂနှင့် NUG တို့သည် ဂျကာတာတွင်ပြုလုပ်မည့် ဒေသတွင်းဆွေးနွေးပွဲတွင် တွေ့ဆုံကြလိမ့်မည်ဟု အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံက ကြေညာခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ယင်းဆွေးနွေးပွဲအား တက်ရောက်မည်မဟုတ်ပေ။<ref> [https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-hosts-international-meeting-myanmar-with-un-junta-rivals-sources-say-2024-10-04/ Indonesia hosts international meeting on Myanmar with UN, junta rivals, sources say] Shoon Naing and Poppy Mcpherson. October 4, 2024. [[Reuters]]</ref> <ref>[https://myanmar-now.org/en/news/indonesia-to-host-discussions-on-myanmar-conflict-diplomat/ Indonesia to host discussions on Myanmar conflict: diplomat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007092040/https://myanmar-now.org/en/news/indonesia-to-host-discussions-on-myanmar-conflict-diplomat/|date=7 October 2024}}. October 4, 2024. [[Agence France-Presse]]</ref> *၈ အောက်တိုဘာ – စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ကချင်ပြည်နယ် နယ်စပ်ရှိ ပင်လည်ဘူးမြို့ကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ် ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပင်လည်ဘူးကို စစ်ဆင်ရေးစတင်ခဲ့ပြီး ရက် ၅၀ ကျော်အကြာတွင် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/resistance-hails-huge-blow-for-myanmar-junta-in-pinlebu.html Resistance Hails Huge Blow for Myanmar Junta in Pinlebu]</ref> *၉ အောက်တိုဘာ – သီပေါမြို့နယ်ရှိ လက်ကျန်စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/tnla-targets-final-myanmar-junta-stronghold-in-hsipaw-township.html TNLA Targets Final Myanmar Junta Stronghold in Hsipaw Township] [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၀ အောက်တိုဘာ – စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ဘုတလင်မြို့နယ်တွင်းရှိ [[ကျောက်အိုး (မြောက်)ရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်|ကျောက်အိုး (မြောက်)ရွာ]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ခဲ့သည်ဟု ဒေသခံများက ဆိုသည်။ * ၁၅ အောက်တိုဘာ – ** သီပေါမြို့နယ်ရှိ ခမရ ၅၀၃ နှင့် ၅၀၄ တို့အား တိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ်က ဖမ်းဆီးရမိသော စစ်ကောင်စီမိသားစုဝင် ၁၉၁ ဦးအား လွှတ်ပေးခဲ့သည်ဟု တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် က ဆိုသည်။ ** [[ပန်ဝါမြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီ[[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]] (ယခင် [[ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်]]) တပ်ရင်းကို ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ <ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-allied-border-battalion-falls-in-kachin-rare-earth-hub.html Myanmar Junta-Allied Border Battalion Falls in Kachin Rare Earth Hub]</ref> *၁၆ အောက်တိုဘာ – သုံးလအကြာတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် သီပေါမြို့ရှိ နောက်ဆုံးလက်ကျန် စစ်ကောင်စီစခန်း အမှတ် ၂၃ ခြေမြန်တပ်ရင်းကို တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ** ချင်းပြည်နယ်တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များအား သင်တန်းပေးမည့် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]] ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/11/13/why-i-left-us-deep-south-to-fight-in-myanmar-civil-war/ Why I left the US Deep South to fight in Myanmar’s brutal civil war]. [[The Daily Telegraph|The Telegraph]]. Sarah Newey. November 13, 2024</ref><ref>[https://illwill.com/the-revolution-in-myanmar The Revolution in Myanmar]. Ill Will. September 13, 2024</ref><ref>[https://libcom.org/article/statement-anti-fascist-internationalist-front-myanmar-15th-october-2024 Statement from "Anti-Fascist Internationalist Front" Myanmar]. [[Libcom.org]]. October 15, 2024</ref> * ၁၇ အောက်တိုဘာ – မူဆယ်မြို့မှ မိနစ်သုံးဆယ်အကွာရှိ ကျေးရွာတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် MNDAA တို့ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဒေသခံများက ဆိုသည်။ * ၂၁ အောက်တိုဘာ – တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် [[ကန်ပိုက်တီမြို့]]ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ (ယခင် [[ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်]]) တပ်ရင်း ၁၀၀၃ ကို ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်အောက်တွင် တပ်ရင်း ၁၀၀၁ သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ * ၂၅ အောက်တိုဘာ – ** တပ်မတော် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တည်ရှိရာ အမ်းမြို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Encircle Myanmar Junta Western Command in Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-encircle-myanmar-junta-western-command-in-rakhine-state.html |work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> ** ဖလမ်းမြို့အနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တို့ ထိတွေ့တို်က်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=About 90 Per Cent of Falam Town Residents Flee Fighting |url= https://www.bnionline.net/en/news/about-90-cent-falam-town-residents-flee-fighting |work=Khonumthung News |date=8 November 2024}}</ref> * ၂၇ အောက်တိုဘာ – ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး တစ်နှစ်ပြည့်ကာလတွင် [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]]က [[အညာ]]ဒေသတွင် စစ်ဆင်ရေးများ ဖော်ဆောင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>[https://myanmar-now.org/en/news/bpla-troops-to-relocate-to-myanmars-dry-zone/ BPLA troops to relocate to Myanmar’s dry zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201101652/https://myanmar-now.org/en/news/bpla-troops-to-relocate-to-myanmars-dry-zone/ |date=1 December 2024 }} Maung Shwe Wah. [[Myanmar Now]]. October 28, 2024</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/articles/c7896ej9qv5o အညာဒေသမှာ စစ်ဆင်ရေးတွေ လုပ်မယ်လို့ BPLA ပြော] [[British Broadcasting Corporation|BBC]]. October 28, 2024</ref> * ၂၈ အောက်တိုဘာ - လားရှိုးမြို့ရှိ အကျဉ်းထောင်မှ ဖမ်းဆီးခံ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၀ ကျော် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=80 Junta Soldiers Break Out of Jail in Lashio|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/80-junta-soldiers-break-out-of-jail-in-lashio.html|date=November 11, 2024|work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> * ၂၉ အောက်တိုဘာ – ကရင်နီလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ငယ်များ စုပေါင်းကာ [[ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/news/kayan-national-army-10292024140039.html ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ဖွဲ့စည်း]. [[Radio Free Asia]]. October 29, 2024</ref><ref>[https://moemaka.net/eng/2024/10/formation-of-the-kayan-national-army-kna/ Formation of the Kayan National Army (KNA)]. MoemaKa: Burmese Community News. October 31, 2024</ref><ref>[https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/new-ethnic-army-hopes-to-represent-all-kayan-people.html/ New Ethnic Army Hopes to Represent All Kayan People]. Saw Lwin. November 6, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> * ၃၁ အောက်တိုဘာ- ကေအိုင်အေနှင့် ပီဒီအက်ဖ်တပ်ဖွဲ့များသည် မြစ်ကြီးနားခရိုင်ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ် တပ်ရင်း ၁၀၀၁ ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ တရုတ်နယ်စပ်ဖက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-final-border-force-hq-despite-chinese-pressure.html KIA Seizes Final Border Force HQ Despite Chinese Pressure] [[The Irrawaddy]]. November 1, 2024</ref> === နိုဝင်ဘာ === *၁ နိုဝင်ဘာ - မန္တလေးလားရှိုးလမ်းမကြီးပေါ်ရှိ ရှမ်းမြောက်နှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစပ်ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းသော စစ်ကောင်စီတပ်များအား [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] နှင့် အခြားအဖွဲ့များက ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/tnla-fights-myanmar-junta-for-key-road-junction.html TNLA Fights Myanmar Junta for Key Road Junction] [[The Irrawaddy]]</ref> *၂ နိုဝင်ဘာ - ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ဖီမောမြို့ကို ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-town-on-chinese-border.html "KIA Seizes Town on Chinese Border" by The Irrawaddy, November 4, 2024]</ref> * ၅ နိုဝင်ဘာ - နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်မည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား လုပ်ကြံရန် ရည်ရွယ်ပျံသန်းလာသည့် ဒရုန်းသုံးစင်းကို တပ်မတော်က လယ်ဝေးမြို့နယ်တွင် ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-foils-drone-attack-on-min-aung-hlaing.html Myanmar Junta Foils Drone Attack on Min Aung Hlaing]. November 6, 2024. [[The Irrawaddy]].</ref> *၇ နိုဝင်ဘာ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိုင်မြို့ရှိ ရဲစခန်းကို ဂျိုကာပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့နှင့် ပီဒီအက်ဖ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ရဲအရာရှိနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://eng.mizzima.com/2024/11/10/16085 Two police officers killed in resistance attack in Myanmar’s Myaing township] [[Mizzima]]. November 10, 2024</ref> *၉ နိုဝင်ဘာ - တပ်မတော်၏ ကျူဆိပ် အခြေစိုက်စခန်းကို KNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖာပွန်မြို့သို့ ရိက္ခာလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-rebels-seize-key-junta-base-near-papun.html Karen Rebels Seize Key Junta Base Near Papun] November 13, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> *၁၃ နိုဝင်ဘာ - တောင်သာမြို့နယ်ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ရုပ်သံမှတ်တမ်းကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ပီဒီအက်ဖ်တပ်ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web | url=https://www.instagram.com/reel/DCTKGPvsMxB/?igsh=MWxoeXg0bGxoZG00eQ== | title=Instagram }}</ref> *၁၄ နိုဝင်ဘာ - သရုပ်ဆောင် ရန်အောင်၏ နေအိမ်အား မိုင်းဖြင့် ဖောက်ခွဲခဲ့ရာ အနည်းငယ် ပျက်စီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းနေသည့် ဖျော်ဖြေရေးသမားများအား သတိပေးသည့်အနေဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု Dark Shadow အဖွဲ့က ဆိုသည်။<ref>[https://www.narinjara.com/news/detail/67376cd58ba19a5164db656e Residence of Renowned Actor Yan Aung, Host to Junta Leader Min Aung Hlaing at Airport, Targeted with Minor Explosive Incident]. Narinjara News. November 14, 2024. Lu Htet Naing</ref> *၂၁ နိုဝင်ဘာ - တရုတ်နိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ ကန်ပိုက်တီမြို့ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် မိသားစုများ တရုတ်နိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-chinese-border-town-from-myanmar-junta.html KIA Seizes Chinese Border Town From Myanmar Junta]</ref> *၂၄ နိုဝင်ဘာ - ၁၇ ရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ရခိုင်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုတ်မြို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-seizes-rakhines-taungup-but-battle-continues.html AA Seizes Rakhine’s Taungup, but Battle Continues]</ref> *၂၅ နိုဝင်ဘာ - နိုဝင်ဘာ ၂၅ နှင့် ၂၆ ရက်များအတွင်း လွိုင်ကော်မြို့၏ ကျေးရွာဒေသများတွင် ကရင်နီတပ်မတော်နှင့် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/karenni-resistance-prevents-myanmar-junta-army-unit-from-reaching-loikaw.html Karenni Resistance Prevents Myanmar Junta Army Unit from Reaching Loikaw]</ref> *၂၆ နိုဝင်ဘာ - [[၂၀၂၄]] ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ လုမ်သဲ (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုံသဲမ်ရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}</ref> ===ဒီဇင်ဘာ=== *၄ ဒီဇင်ဘာ - ဗန်းမော်နှင့် မန်စီမြို့များရှိ စစ်ကောင်စီတပ်များကို ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဗန်းမော်မြို့အနီးရှိ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၄၇ ၏ ရှေ့တန်းစခန်းများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Hein Htoo Zan |date=4 December 2024 |title=KIA Advances in Kachin State, Captures Junta outposts |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-advances-in-kachin-state-captures-junta-outposts.html |language=en}}</ref> * ၈ ဒီဇင်ဘာ - **မောင်တောမြို့ပြင်ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ်ရင်း ၅ ၏ စခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မောင်တောမြို့နယ်ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/aa-takes-complete-control-of-myanmar-bangladesh-border-after-seizing-maungdaw.html AA Takes Complete Control of Myanmar-Bangladesh Border After Seizing Maungdaw]</ref> **ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဟားခါးနှင့် ထန်တလန်မြို့အကြား သီးမစ်လွင်ပြင်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-forces-capture-strategic-myanmar-plain-between-hakha-and-thantlang.html Chin Forces Capture Strategic Myanmar Plain Between Hakha and Thantlang]</ref> **တပ်မတော်၏ လက်နက်ကြီးကြောင့် [[မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]မှ နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/two-nmsp-soldiers-injured-explosion-caused-military-junta-shelling Two NMSP Soldiers Injured in Explosion Caused by Military Junta Shelling] [[Burma News International|Independent Mon News Agency]]. December 23, 2024</ref> *၁၀ ဒီဇင်ဘာ - ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်မြို့တော် ဟားခါး၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် [[ချွန်ကျုံးရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်|ချွန်ကျုံးရွာ]]ကို လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိသားစုဝင်လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြသည်။<ref>{{Cite web|title=ဟားခါး ချွန်ကျုံးကျေးရွာ စစ်ကောင်စီ ဗုံး ၂ ကြိမ်ကြဲ ၄ ဦး သေဆုံး၊ ၉ ဦး ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|publisher=VOA Burmese|accessdate=2025-6-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622133332/https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|archivedate=2025-6-22}}</ref> *၂၁ ဒီဇင်ဘာ - [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့သည် [[ကန်ပက်လက်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.bnionline.net/en/news/chin-resistance-forces-take-kanpetlet-town Chin Resistance Forces Take Kanpetlet Town] [[Burma News International|Khonumthung News]] December 23, 2024</ref> *၂၉ ဒီဇင်ဘာ - [[ဂွမြို့]]ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Myanmar's Army takes a major town, says ready for talks|url=https://www.rfa.org/english/myanmar/2024/12/30/rakhine-arakan-army-gwa/|website=Radio Free Asia|access-date=2 Jan 2025|date=30 December 2024}}</ref> == ၂၀၂၅ == ===ဇန်နဝါရီ=== === ဖေဖော်ဝါရီ === * ၃ ဖေဖော်ဝါရီ - မွန်ပြည်နယ်၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]ရှိ မယ်ပလဲ့ စစ်ကောင်စီစခန်းကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကေအန်အယ်လ်အေ]]ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Irrawady |first=The |date=3 February 2025 |title=Karen-Led Rebels Seize Myanmar Junta Base in Mon State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-led-rebels-seize-myanmar-junta-base-in-mon-state.html |work=The Irrawady}}</ref> * ၄ ဖေဖော်ဝါရီ - ကချင်ပြည်နယ်၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုကို [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကေအိုင်အေ]]က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=The Irrawady |title=Myanmar Junta Headquarters Falls in Key Kachin Town |url=https://www.irrawaddy.com/category/news/war-against-the-junta |work=The Irrwaddy}}</ref> * ၆ ဖေဖော်ဝါရီ - ကယားပြည်နယ်၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]က စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားများစွာ သေဆုံးခဲ့ပြီး အချို့ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |author=War Noir |date=6 February 2025 |title=#Myanmar (#Burma): Karenni Forces (#KNDF) raided Military Junta Base in #Loikaw, #Kayah State. Several soldiers were killed and captured.|url=https://x.com/war_noir/status/1887461602376487327|website=Twitter}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အစပ်ရှိ [[မိုးဗြဲမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းသော စစ်ကောင်စီတပ်အား ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့က ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Htoo Zan |first=Hein |date=7 February 2025 |title=Karenni Rebels Advance on Key Shan Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karenni-rebels-advance-on-key-shan-town.html |work=The Irrawaddy}}</ref> * ၈ ဖေဖော်ဝါရီ - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[စလင်းမြို့နယ်]]တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရေယာဉ်ကို [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]က အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title= #Myanmar (#Burma) 🇲🇲: People's Defense Forces (#PDF) conducted an ambush on a Military Council Boat in Salin Township, #Magway Region. Fighters were armed with 7.62mm K-09 assault rifle (Kachin-made Type 81 clone) and 5.56mm MA-3 MK 2 assault rifle.|url=https://x.com/war_noir/status/1888232506526249306}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ညောင်ဦးမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုဂံ]] [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]]ရှိ [[အလိုတော်ပြည့်ဂူဘုရား]]အနီးတွင် ဆိုင်ကယ်စီးလာသော ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်နှစ်ဦး ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ ကျန်တစ်ဦးမှာ လွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သေနတ်နှစ်လက်နှင့် ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=The Irrawaddy |date=18 February 2025 |title=Junta police killed in ambush at Myanmar's Bagan world heritage site |url=https://www.instagram.com/p/DGNjYXLt0cU/?igsh=MWN2cmVmaThoaWpkcA==}}</ref>{{Better source needed|date=February 2025}} * ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ - [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]နှင့် [[ချင်းညီနောင်|ကြားကာလချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]တို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ဆုံကာ ချင်းအမျိုးသားကောင်စီအဖြစ် ပူးပေါင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref>[https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/02/26/113134/ ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုနှစ်ခုကို ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ အဖြစ် ပေါင်းစည်းရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ နှင့် ICNCC /ချင်းညီနောင် သဘောတူ] People's Spring. February 26, 2025</ref><ref>[https://myanmar-now.org/mm/news/61392/ Rival Chin Groups agree to form unified ‘Chin National Council’ after years of tension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250619101121/https://myanmar-now.org/mm/news/61392/ |date=19 June 2025 }} February 27, 2025. [[Myanmar Now]].</ref> * ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ - [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]] ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ စစ်ကောင်စီရှေ့တန်းစခန်းတစ်ခုကို ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.instagram.com/p/DGw2pooTdHV/?igsh=MXU2aGxzMHVyYW82OA== KNLA seizes regime outpost near Thai border] </ref> === မတ် === * ၁ မတ် - ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ ဓညဝတီရေတပ်စခန်းတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဧရာဝတီသတင်းဌာနက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |last=Zan |first=Hein Htoo |date=2025-03-01 |title=Arakan Army Renews Attacks on Kyaukphyu Naval Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-renews-attacks-on-kyaukphyu-naval-base.html |access-date=2025-03-01 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> * ၉ မတ် - နွားထိုးကြီးမြို့နယ်တွင် နွားထိုးကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့က စစ်ကောင်စီတပ်သား ၅၀ နီးပါးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၄ ဦးအား ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးသမား သုံးဦး သေဆုံးပြီး ခုနစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-11 |title=PDF: Almost 50 Myanmar Junta Troops Killed in Mandalay |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/pdf-almost-50-myanmar-junta-troops-killed-in-mandalay.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> * ၁၁ မတ် - TNLA, PDF တပ်ဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ပြီးနောက် နောင်ချိုမြို့နယ်ရှိ [[တောင်ခမ်းရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်|တောင်ခမ်း]]ကို တပ်မတော်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Y0uPemDAN1Y တောင်ခမ်းဒေသက စစ်ကြောင်းတွေ နောက်တန်းပြန်ပို့၊ အောင်ပွဲရပုံစံ ကြိုဆို]. [[Democratic Voice of Burma]]. March 12, 2025</ref> *၁၇ မတ် - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး [[ညောင်ကျိုးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ညောင်ကျိုး]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်နှင့် မဟာမိတ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-17 |title=Rakhine Rebels Attack Myanmar Junta Base in Bago |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/rakhine-rebels-attack-myanmar-junta-base-in-bago.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> *၂၆ မတ် - လေးမျက်နှာမြို့နယ်သို့ အေအေက ဝင်ရောက်ကာ ပုသိမ်-မုံရွာလမ်းပိုင်းအဝေးပြေးလမ်းအနီး ကျေးရွာများတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ရွာအချို့ကို အေအေက ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ ရွာတချို့ AA တို့ ထိန်းချုပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/03/26/399012.html |work=The Irrawaddy |date=26 March 2025}}</ref> * ၂၈ မတ် - ** ပြင်းအား ၇.၇ ရှိ [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်]] လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် မန္တလေးမြို့အပါအဝင် နေရာများတွင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=March 28, 2025 |title=Thailand, Myanmar Earthquake highlights: 144 dead in Myanmar, 732 injured; Trump says US to offer help |url=https://www.firstpost.com/world/bangkok-thailand-earthquake-live-updates-7-7-magnitude-earthquake-hits-myanmar-tremors-rescue-operation-liveblog-13875286.html |access-date=March 28, 2025 |publisher=[[Firstpost]] |language=en}}</ref> ** ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်လျက်ရှိပြီး ပုဏ္ဏားကျွန်းဆေးရုံ၏ အဆောင်အချို့ ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ပုဏ္ဏားကျွန်းဆေးရုံကို စစ်ကောင်စီက အတွဲလိုက်ဒုံးဖြင့် ပစ်ခတ်၍ အဆောင်အချို့ ပျက်စီး |trans-title=Ponnakyun Hospital bombed by cluster missiles, destroyed |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67e64193b2eb6403451ac0a3 |work=Narinjara}}</ref> * ၂၉ မတ် - ** ငလျင်လှုပ်အပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် KNU ဌာနချုပ်အနီးအပါအဝင် ရှမ်းမြောက်၊ ပဲခူးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးများတွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=မြန်မာပြည်သူများအားလုံး အတိဒုက္ခရောက်နေသည့် ငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက KNU ဌာနချုပ်အနီး ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရှမ်းမြောက်နှင့်ပဲခူးတိုင်းတို့ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ လုပ်ဆောင် |url=https://yktnews.com/2025/03/209348/ |trans-title=During troubling times for all Myanmar people, junta conducts aerial attacks on KNU HQ, Sagaing Region, North Shan and Bago Regions |date=29 March 2025}}</ref> ** ကုလသမဂ္ဂနှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့များနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ထိုးစစ်များ နှစ်ပတ်ကြာ ရပ်နားထားမည်ဟု အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=quakecf>{{cite news |title=Myanmar resistance movement announces partial ceasefire to aid quake relief as death toll tops 1,600 |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2025-03-29/myanmars-earthquake-death-toll-jumps-to-1-644-as-more-bodies-are-recovered-from-the-rubble |last1=Rising |first1=David |last2=Saksornchai |first2=Jintamas |work=LA Times |date=29 March 2025}}</ref> * ၃၀ မတ် - ** စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ပေါက်မြို့နယ်အတွင်း စစ်ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://yktnews.com/2025/03/209498/ |title=NUG က ငလျင်ဒဏ်ကယ်ဆယ်ရေးအတွက် နှစ်ပတ် အပစ်ရပ်ထားသော်လည်း ပေါက်မြို့နယ်အတွင်းတွင် စစ်တပ်က စစ်ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကျဲပစ်ခတ်တိုက်ခိုက် |trans-title=Despite NUG 2-week ceasefire to aid with earthquake relief, military uses helicopters to continue bombings in Pauk Township |date=30 March 2025}}</ref> ** ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုအား အေအေ က ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အရပ်သားကျေးရွာများကို စစ်ကောင်စီက ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေ၍ ကျောက်ဖြူရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို AA ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက် |trans-title=Local villages continue being bombed by SAC, AA sieges SAC military outpost |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67eb6cb2b2eb64034577f9d6 |work=Narinjara}}</ref> === ဧပြီ === * ၁ ဧပြီ - ** [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]က တစ်လကြာ တဖက်သတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ညီနောင်သုံးဖွဲ့တစ်လတဖက်သတ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲကြောင်းကြေညာ |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/67ebec29b2eb64034584742b?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0LLfZRyD2kTOfBcDtyoFhelNoJ14e1BTb4ZCWszYcsKyA8TNx-U1ZnFHI_aem_B-yhV4Muw6ws6yjynRRhpg |access-date=2025-04-01 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> ** စစ်ကောင်စီအား ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေကြသည့် ပီဒီအက်ဖ်များနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို စစ်ရေးအရ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်သွားမည်ဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား]]မှတဆင့် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အပစ်ရပ် ထားသည့်အဖွဲ့များကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်မည်ဟု စစ် ခေါင်း ဆောင် တုံ့ပြန် |trans-title=Junta leader announces he will continue to attack groups that paused operations |url=https://bur.mizzima.com/2025/04/01/51842 |work=[[Mizzima]]|lang=my}}</ref> * ၂ ဧပြီ - ** တရုတ်နိုင်ငံ ကြက်ခြေနီအဖွဲ့၏ အကူအညီယာဉ်တန်းကို စစ်ကောင်စီက သတိပေးသည့်အနေဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta admits to firing on Chinese Red Cross aid convoy |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-admits-to-firing-on-chinese-red-cross-aid-convoy/ |access-date=2 April 2025 |work=Myanmar Now |date=2 April 2025 |accessdate=6 April 2025 |archivedate=3 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250403132652/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-admits-to-firing-on-chinese-red-cross-aid-convoy/ }}</ref> ** ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့အထိ ရက် ၂၀ ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်နားမည်ဖြစ်ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဆိုသည်။<ref>{{cite news|title=‌Myanmar holds minute's silence for more than 2,700 dead in devastating earthquake |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250402-myanmar-quake-victim-rescued-after-5-days-as-aid-calls-grow |publisher=France 24 |date=2 April 2025}}</ref> ** မိမိကိုယ်ကို ခုခံကာကွယ်သည်မှလွဲ၍ အပစ်အခတ် ရပ်တန့်သည်ဟု ကေအိုင်အေ က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Myanmar earthquake death toll rises to 3,085 as more bodies found |url=https://apnews.com/article/myanmar-thailand-earthquake-71d51dfc7339e017b1d116c105effab4 |access-date=3 April 2025|work=AP News |date=3 April 2025|language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအစပ်ရှိ တောင်ငူ-ပန်းတနော်ကားလမ်းပေါ်ရှိ ညောင်ကျိုးဗျူဟာစခန်းကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပဲခူးတိုင်း ညောင်ကျိုးဗျူဟာစခန်းကို အလုံးစုံသိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း AA သတင်းထုတ်ပြန် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67f1683797881a25824d6467 |access-date=2025-04-06 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> * ၃ ဧပြီ - ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့တွင် စစ်ကောင်စီက လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သလို စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ အင်းတော်မြို့နယ်တွင်လည်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ဆက်လက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title= စစ်ကောင်စီက ရက် ၂၀ ကြာ အပစ်ရပ်မည်ဟု ကြေညာပြီး နောက် ဝိုင်းမော်တွင်စ စ်ရေးလှုပ်ရှားသဖြင့်တို က်ပွဲဖြစ်ပွား၊ အင်းတော်မြို့ကိုလည်း စစ်တပ်က လေယာဉ်ဖြင့်ဗုံး ကျဲ |trans-title=Military junta announces 20 day ceasefire and then takes military action in Bhamo battle, military also aerial bombs Intaw |date=3 April 2025 |url=https://yktnews.com/2025/04/210005/ |work=Khit Thit Media}}</ref> * ၄ ဧပြီ - **တရုတ်နိုင်ငံ၏ စေ့စပ်မှုဖြင့် လားရှိုးခရိုင်အား MNDAA နှင့် စစ်ကောင်စီတို့ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။<ref> [https://burma.irrawaddy.com/news/2025/04/04/399520.html တရုတ်ဖိအားကြောင့် လားရှိုးမှ ကိုးကန့်တို့ ဆုတ်ခွာတော့မည်]. [[The Irrawaddy]]. April 4, 2025.</ref> ** ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်အနီး မောင်တောမြို့နယ်တွင် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်]] အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအား အေအေက သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး သေနတ်နှစ်လက်နှင့် ကျည်အချို့ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ARSA စစ်သွေးကြွများ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှတဆင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=ARSA member killed, AA seizes 2 guns, some ammunition during an operation in Maungdaw North|url=https://www.narinjara.com/news/detail/67f170ca97881a25824e16e6|date= April 5, 2025|work= Narinjara News |language=english}}</ref> * ၇ ဧပြီ - ** နောက်ဆုံးလက်ကျန်စစ်စခန်းဖြစ်သော [[ခလရ(၂၆၈)|ခလရ ၂၆၈]]ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့အား ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ထိန်းချုပ်ရရှိခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]] အပါအဝင်အဖွဲ့များစွာက ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2025-04-08 |title=Chin Rebels Rout Myanmar Junta From Falam After Five-Month Battle |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-rebels-rout-myanmar-junta-from-falam-after-five-month-battle.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR5FR4WRjQmAXmht0CIaEt6X1PAZxdbxkWo5iutGTT_XXOqT-qY-haSch3XmFA_aem_f9_lgAOpeKrp0MmLORXH4w |access-date=2025-04-09 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ** ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အင်းတော်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref> [https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/67f4239a97881a25827b5623 အင်းတော်မြို့ကိုတော်လှန်ရေးတပ်များသိမ်းပိုက်]. Narinjara News (in Burmese). Khiang Lu Hla.</ref> [[ပဲခူး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]ကို ကျူးလွန်ခဲ့သော တပ်မ ၇၇ တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သက်ဦးကို အရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။<ref> [https://yktnews.com/2025/04/210781/ ပဲခူးမြို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ၄ နှစ်ပြည့်နေ့တွင် ဦးဆောင်နှိမ်နင်းခဲ့သော တပ်မ ၇၇ တပ်မမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သက်ဦးနှင့် စစ်သား ၁၅၀ ကျော်ကို အရှင်ဖမ်းမိပြီး တပ်မ ၇၇ တစ်တပ်လုံးကို PDF က ချေမှုန်း] (in Burmese). April 10, 2025. [[Khit Thit Media]].</ref> * ၁၀ ဧပြီ - အမှတ် ၂၄ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ မှ ဗိုလ်မှူး သော်ဇင်ဦး လိုက်ပါလာသော ကားအား ပခုက္ကူမြို့တွင် Earthquake People’s Defense Force က ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဗိုလ်မှူး သော်ဇင်ဦးနှင့် ယာဉ်ပေါ်ပါ နောက်ထပ် အမျိုးသား တစ်ဦးတို့ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar junta vehicle attacked in Magway’s Pakokku, killing two individuals, including a major|url=https://eng.mizzima.com/2025/04/13/21317 |date= April 13, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၁၄ ဧပြီ - ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်နှင့် ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ကျုံဒုံးမြို့နှင့် ကော့ကရိတ်မြို့များရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Headquarters and Bases in Kyone Doe, Kawkareik Township, Targeted in Recent Coordinated Attacks|url=https://www.bnionline.net/en/news/military-headquarters-and-bases-kyone-doe-kawkareik-township-targeted-recent-coordinated|date= April 24, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီတွင် စတင်ခဲ့သော CDF-KKG စစ်ဆင်ရေး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ကလေးနှင့် ဂန့်ဂေါမြို့အကြားရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်ဟု ချင်းပြည်ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့-ကလေး၊ ကဘော်၊ ဂန့်ဂေါ က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=CDF-KKG claims control of 4 junta bases between Kale and Ganga in 2 months|url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/cdf-kkg-claims-control-of-4-junta-bases-between-kale-and-ganga-in-2-months/|date= April 17, 2025|work= Myanamr Peace Monitor|language=english}}</ref> * ၁၈ ဧပြီ - အပစ်အခတ်ရပ်စဲမှုစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့စာတန်းနှင့် တရုတ်အလံပါ ကားတန်းသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ လားရှိုးမြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref name=lashio/> * ၂၀ ဧပြီ - နောင်ချိုမြို့နယ်၊ တောင်ခမ်းရွာဒေသရှိ တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီက ဓာတုလက်နက်များ သုံးစွဲခဲ့သည်ဟု [[ဓနုပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]]က စွပ်စွဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Junta Uses Chemical Weapons in Southern Shan State|url=https://www.bnionline.net/en/news/junta-uses-chemical-weapons-southern-shan-state|date= April 22, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> * ၂၁ ဧပြီ - လားရှိုးမြို့ပေါ်ရှိ MNDAA အလံများအား ရုပ်သိမ်းပြီး မြို့၏ မြောက်ဘက် ငါးမိုင်အကွာနှင့် တောင်ဘက် သုံးမိုင်အကွာရှိ စစ်ဆေးရေးစခန်းများသို့ MNDAA က ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref name=lashio>{{cite news |author=Nora Pyae |title=Chinese monitors deployed to strategic Lashio as junta slowly retakes town |url=https://myanmar-now.org/en/news/chinese-monitors-deployed-to-strategic-lashio-as-junta-slowly-retakes-town/ |date=21 April 2025 |work=Myanmar Now |accessdate=30 April 2025 |archivedate=30 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250430112505/https://myanmar-now.org/en/news/chinese-monitors-deployed-to-strategic-lashio-as-junta-slowly-retakes-town/ }}</ref> * ၂၂ ဧပြီ - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစုမှ ရှမ်းပြည်‌ (တောင်ပိုင်း) ဒေသခံတော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (SSLRU)၊ Special Operation Drone Force (SODF) တို့သည် [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]လက်အောက်တွင် ဗျူဟာအမှတ် (၉) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=KNDF TOC-9 focuses on military operations in southern Shan State|url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/kndf-toc-9-focuses-on-military-operations-in-southern-shan-state/|date= April 22, 2025|work= Myanamr Peace Monitor|language=english}}</ref> * ၂၆ ဧပြီ - တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ [[မောင်မယ်ရှောင်ရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်|မောင်မယ်ရှောင်ရွာ]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအား ထားဝယ်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Dawei’s Hali Gui camp falls: captain commits suicide, 16 troops surrender|url=https://eng.mizzima.com/2025/04/29/21806|date= April 28, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၂၈ ဧပြီ - ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ လိပ်ခမော်ရွာအနီးတွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီအလောင်းအချို့နှင့် လက်နက်များကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်ဖြူ လိပ်ခမော်ကျေးရွာအနီးတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီအလောင်းတချို့နှင့် လက်နက်တချို့ကို အာရက္ခတပ်တော် သိမ်းဆည်းရမိ |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6810c834d08f26ee8369b7ea?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR6mr8mo4BlHNn92aV9JljpWvKZAzfS86gsv8rWorjSJ1yIFx8W1FAacyljHsA_aem_T4d7dLCKF7cn0rWxlePD6Q |access-date=2025-04-29 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> * ၂၉ ဧပြီ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးမြို့နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများအား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ရန် ပျံသန်းလာသော စစ်ကောင်စီ၏ [[Mi-35]] တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်အား ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်က ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ အရေးပေါ် ဆင်းသက်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=Resistance Forces Down Junta Helicopter|url=https://www.bnionline.net/en/news/resistance-forces-down-junta-helicopter|date= April 29, 2025|work= Burma News Agency|language=english}}</ref> === မေ === * ၁ မေ - ငလျင်နောက်ဆက်တွဲ တိုက်တာအဆောက်အအုံများရှင်းလင်းရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးတို့အတွက် အပစ်ရပ်ကာလအား မေလ ၁ ရက်နေ့မှ မေလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ သက်တမ်းထပ်တိုးကြောင်း မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့က မေလ ၁ ရက်နေ့ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/05/02/54864|title=မြောက်ပိုင်းညီနောင်မဟာမိတ် ၃ ဖွဲ့ အပစ်ရပ်ကာလ မေလကုန်ထိ ထပ်တိုး|author=Mizzima|publisher=Mizzima Media|access-date=3 may 2025}}</ref> * ၂ မေ - ပဲခူးတိုင်း [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စွဲထားသော နေရာ ၆ ခုနှင့် နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ ရဲကင်းစခန်းတစ်ခုကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်ဟု တောင်ပိုင်းစစ်ဒေသ အမှတ် -၂ စစ်ဒေသခွဲက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4g214jzypqo|title=ပဲခူးတိုင်း ကျောက်ကြီးနဲ့ နတ်တလင်းက တပ်စခန်း ၇ ခုကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွေ သိမ်းပိုက်|date=3|year=2025|month=May|author=BBC Burmese|publisher=BBC}}</ref> * ၈ မေ - [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေကျင်မြို့နယ်၊ ညောင်ခြေထောက်ရွာရှိ စစ်ကောင်စီ ခြေမြန်တပ်ရင်း ၅၉၈ ဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Myanmar Resistance Briefly Captures Junta Battalion HQ in Bago|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-briefly-captures-junta-battalion-hq-in-bago.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၆ မေ - တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး က  ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၆ ရက်မှ ၃၁ ရက် အထိကာလကို ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလအဖြစ် ထပ်မံတိုးမြှင့်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite news|title=တပ်မတော်က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၆ ရက်မှ ၃၁ ရက် အထိကာလကို ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလအဖြစ် ထပ်မံတိုးမြှင့်|url=https://www.mmnationalpost.com/2025/05/blog-post_138.html|author=Myanmar National Post}}</ref> * ၉ မေ - ** ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးနှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]ရှိ ထိုင်းမြန်မာ နယ်စပ် [[ထီးခီး]] အခြေစိုက်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2025-04-09 |title=KNU Hails Seizure of Myanmar Junta Base on Thai Border|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/knu-hails-seizure-of-myanmar-junta-base-on-thai-border.html |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ** နောင်ချိုမြို့နယ်၊ [[သရက်ချိုရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်|သရက်ချိုရွာ]]အနီးရှိ TNLA ၏ ရှေ့တန်းစခန်းရှစ်ခုကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-09 |title=Myanmar Junta 'Seizes Eight TNLA Positions'|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-seizes-eight-tnla-positions.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၁၁ မေ - ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်ရှိ လိပ်ခမော်နှင့် မလိကျွန်းရွာများသို့ ချီတက်လာသည့် စစ်ကြောင်းအား အာရက္ခတပ်တော်က ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Kyaukphyu Conflict Escalates Daily|url=https://www.bnionline.net/en/news/kyaukphyu-conflict-escalates-daily|website=Burma News International|language=en-US}}</ref> * ၁၂ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[အိုးထိမ်းကွင်း (တောင်)ရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|အိုးထိန်းတွင်းကျေးရွာ]]မှ စာသင်ကျောင်းကို ဗုံးကျဲသဖြင့် မေလ ၁၃ ရက် မနက်ပိုင်းအထိ သေဆုံးသူဦးရေ ၂၂ ဦးရှိခဲ့ပြီး၊ အထဲမှ ၂၀ ဦးမှာ ကျောင်းသားကလေးငယ်များဖြစ်ကြသည်။ ကျန်သော ၂ ဦးမှာ ဆရာမများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite news|title=အိုးထိန်းတွင်းရွာ ဗုံးကြဲခံရမှု - သေဆုံးခဲ့တဲ့ကျောင်းသူတွေက ဘယ်အတန်းတွေမှာ ပညာသင်‌နေကြတာလဲ|author=BBC Burmese|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8n7lljdngt|accessdate=13 May 2025}}</ref> စစ်ကောင်စီကမူ သတင်းမှားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ငြင်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite web |title=ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ အိုးထိမ်းကွင်းကျေးရွာ စာသင်ကျောင်းအား လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆရာ၊ ဆရာမများနှင့် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့ရကြောင်း တရားမဝင်ပြည်ဖျက်မီဒီယာများက မဟုတ်မမှန် ရေးသားဖြန့်ဝေလျက်ရှိ {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/69761 |website=www.moi.gov.mm |access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅ |language=en |date=၁၂ မေ ၂၀၂၅}}</ref> * ၁၄ မေ- တမူး ပကဖ အဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာသံရိုင်ဖယ်တပ်ရင်းက ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.reuters.com/world/india/indian-army-operation-myanmar-border-kills-10-insurgents-2025-05-15/ Indian army operation on Myanmar border kills 10 insurgents] [[Reuters]]. May 14, 2025. </ref><ref>[https://myanmar-now.org/mm/news/63778/ အိန္ဒိယတွင် ရဲဘော် ၁၀ ဦး အသတ်ခံရကြောင်း တမူးခရိုင်ပအဖ အတည်ပြု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250520034805/https://myanmar-now.org/mm/news/63778/ |date=20 May 2025 }}. [[Myanmar Now]]. May 20, 2025.</ref> * ၁၅ မေ - ** စစ်ကောင်စီ၏ ထိုင်းမြန်မာနယ်စပ်ရှိ မယ်လစခန်းကို [[KNLA]] က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=KNLA seizes junta's Mae La camp near Myanmar-Thai border in day-long assault|url=https://eng.mizzima.com/2025/05/17/22443|date= May 17, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> ** စစ်ကောင်စီက ၃၉ နှစ်ကြာ တပ်စွဲခဲ့သည့် [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ တညာကျိုး ဗျူဟာစခန်းကို ကရင်တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၃၉ နှစ်ကြာ စစ်ကောင်စီတပ်စွဲခဲ့သည့် ဖားအံခရိုင် တညာကျိုး(ခ)တာလယ် ဗျုဟာစခန်းကို ကရင်တပ်များသိမ်းပိုက် |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/68258f02c8875ede024c0db5 |access-date=2025-05-15 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> ** စစ်ကူများနှင့် စစ်ပစ္စည်းများတင်ဆောင်လာသော တပ်မတော် (ရေ)၏ ရေယာဉ်တစ်စီး ကျောက်ဖြူဆိပ်ကမ်းသို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar junta reinforces Kyaukphyu to protect Chinese-backed deep-sea port amid AA offensive|url=https://eng.mizzima.com/2025/05/16/22419|date= May 16, 2025|work= Mizzima |language=english}}</ref> * ၁၆ မေ - နွားထိုးကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် [[နွားထိုးကြီးမြို့]]၏ အရှေ့ဖက်ရှိ တရုတ်ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းစခန်းမှ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Myanmar Junta Abandons Chinese Pipeline Amid Resistance Attacks|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-abandons-chinese-pipeline-amid-resistance-attacks.html|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> * ၁၈ မေ - ချင်းပြည်မြောက်ပိုင်း တီးတိန်မြို့နယ်သို့တက်လာသည့် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းကို ကလေး- သိုင်းငင်းလမ်းမပေါ် တီးတိန်မြို့အဝင် မွှာလ်ပီးကျေးရွာနှင့် ‌ဟဲန်ဇိန်ရွာကြားတွင် ချင်းတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များ ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ တိုက်ခိုက်နေသဖြင့် မေ ၂၁ ရက်မှ ယနေ့အထိ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေသည်။<ref>{{Cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/05/27/401392.html|publisher=The Irrawaddy|accessdate=28 May 2025|title=ချင်းပြည်တက်သည့်စစ်ကြောင်း တီးတိန်အဝင်၌ ပိတ်ဆို့ ခံထားရ|author=မေရီခိုင်း}}</ref> * ၁၉ မေ ** - [[ကျောက်ဖြူမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title="AA ကျရှုံးပါစေ"ဟု စစ်ကောင်စီက ယတြာချေပြီးနောက် ကျောက်ဖြူရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းနှစ်ခုကို AA သိမ်းပိုက် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/682c39d9c8875ede02ad3dd5|access-date=2025-05-20 |website=နိရဉ္ဇရာ |language=my}}</ref> **မြန်မာ-အိန္ဒိယနယ်စပ်၊ တမူးမြို့နယ်တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် (PDF) ၁၀ ဦးကို အိန္ဒိယအာသံရိုင်ဖယ်တပ်ဖွဲ့ဝင်များက ရက်ပိုင်းအတွင်း သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း တမူး PDF အဖွဲ့နှင့် နီးစပ်သူများက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cy90v2x0nz0o|title=အိန္ဒိယ မြန်မာ နယ်စပ်မှာ တမူး PDF ၁၀ ယောက် သတ်ဖြတ်ခံရ|accessdate=20 May 2025|publisher=BBC Burmese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250521130503/https://www.bbc.com/burmese/articles/cy90v2x0nz0o|archivedate=21 May 2025}}</ref> * ၂၀ မေ - [[ရွှေကူမြို့နယ်]]တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရဟတ်ယာဉ်တစ်စင်းကို ကေအိုင်အေက ပစ်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA က ပစ်ချလိုက်သည့် ရဟတ်ယာဉ် ၁ စီးကို ရွှေကူမြို့နယ်၊ စည်ငန်းရွာ အနောက်ဘက်ရှိ တောထဲတွင် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး လေယာဉ်မှူး မိုးထက်အောင်၏ ရုပ်အ‌လောင်းကို ရှာတွေ့ |url=https://yktnews.com/2025/05/215192/ |trans-title=KIA shoots down 1 helicopter, finds body of pilot Moe Htet Aung on west side of Shwegu Township Sinngan village |language=my |work=Khit Thit Media}}</ref> *၃၁ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၃၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးက ငလျင်ဒဏ်သင့်ဒေသများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို အောင်မြင်စွာကျင်းပနိုင်ရန်အတွက် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလကို ထပ်မံတိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Citenews|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250602074400/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2553019/|archivedate=2025-6-2|title=မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယာယီပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးကာလကို ဇွန် ၃၀ ရက်ထိ ထပ်မံတိုးမြှင့်|publisher=Xinhua Myanmar|accessdate=2025-6-2|date=2025-6-1|url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/mm-256104/}}</ref> === ဇွန် === * ၃ ဇွန် - ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်၊ ကရင်ပြည်နယ်က သေ့ဘောဘိုး မဆုတ်တမ်းခံစစ်စခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲမှာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၇၂ ဦး ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်‌ရေးတပ်(KNLA) နဲ့ PDF ပူးပေါင်းတပ်ဆီ လက်နက်ချခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.dvb.no/post/708417|title=သေ့ဘောဘိုးစခန်းကို KNLA နှင့် တပ်ပေါင်းစုများ သိမ်းပိုက်|date=2025-6-3|accessdate=2025-6-6|publisher=DVB Burmese}}</ref> * [[၉ ဇွန်]] - တအာင်းပြည်၏ တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပြည်သူ့အစိုးရ ဖွဲ့စည်းနိုင်ရန်အတွက် [[တအာင်းပြည်ကောင်စီ]] (Ta'ang Land Council – TLC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/709273|title=ပြည်သူ့အစိုးရ ဖွဲ့နိုင်ရန် တအာင်းပြည်ကောင်စီ ဖွဲ့စည်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၂|publisher=DVB}}</ref> * ၁၀ ဇွန် - ထိုင်း - မြန်မာနယ်စပ်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်ထဲက အမိုနယ်စပ် (ခေါ်) ပွိုင့် ၂၆၅၅ စစ်ကောင်စီစခန်းကို ကရင်တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့တွေက ဇွန် ၁၀ ရက်မှာ သိမ်းပိုက်နိုင်တယ်လို့ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU) ဘက်က ပြောသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c753071rnpvt|title=စစ်တပ်လက်ထဲ နှစ် ၃၀ နီးပါးရောက်ခဲ့တဲ့ ထိုင်း -မြန်မာနယ်စပ်က အမိုစခန်းကို သိမ်း - KNU|publisher=BBC Burmese|accessdate=2025-6-10|date=2025-6-10}}</ref> * ၁၀ ဇွန် - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်အတွင်း ကန်ထောင့်နယ်မြေရဲစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားနေစဉ်အတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်လေယာဉ်တစ်စင်းကို ယနေ့ (ဇွန်လ ၉ ရက်) နေ့လယ်ပိုင်းက ပစ်ချခဲ့ကြောင်း ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ် (PLA) က ဘီဘီစီကို ပြောကြားခဲ့သည်။ PLA က တိုက်လေယာဉ်ကို ပစ်ချနိုင်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ပြီး နာရီပိုင်းအကြာတွင် စစ်ကောင်စီကမူ ပုလဲမြို့နယ်အတွင်း ပျက်ကျခဲ့သည့် တိုက်လေယာဉ်သည် လေ့ကျင့်ရေးပြုလုပ်နေစဉ် စက်ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ပျက်ကျခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ကန်ထောင့်နယ်မြေရဲစခန်း သိမ်းပိုက်ရေးတိုက်ပွဲအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c753071rnpvt|title=ပုလဲတိုက်ပွဲမှာ စစ်တပ်တိုက်လေယာဉ်ကို ပစ်ချခဲ့တယ်လို့ PLA ပြော|publisher=BBC Burmese|accessdate=2025-6-10|date=2025-6-10}}</ref> * ၁၁ ဇွန် - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ရေကြည်မြို့နယ်]]၊ [[ငသိုင်းချောင်းမြို့]]နှင့် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာရှိ အမြောက်တပ်ရင်း (၃၄၄) ကို ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့ ညပိုင်းမှစ၍ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်နေပြီး တပ်ရင်းအတွင်းအထိ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်နေကြောင်း ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များက ပြောကြားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားမှုကြောင့် ငသိုင်းချောင်းမြို့ခံများနှင့် ရခိုင်စစ်ရှောင်အများစုမှာ ဘေးလွတ်ရာသို့ တိမ်းရှောင်နေကြရကာ အဆိုပါတပ်ရင်းအနီးတွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည်မှာ တစ်ပတ်ခန့်ရှိပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် AA က [[ကျားကိုက်ရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျားကိုက်ရွာ]]ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ယခုကဲ့သို့ တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ လက်ရှိတွင် အမြောက်တပ်ရင်း ၃၄၄ နှင့် ဆက်သွယ်ရေးပြတ်တောက်နေပြီး တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များဘက်မှ သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/684b7a6f3f3269dd224a26db|title=ဧရာဝတီ ငသိုင်းချောင်းအမြောက်တပ် (၃၄၄)ကို AA ဦးဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်နေပြီဟုဆို|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613141829/https://burmese.narinjara.com/news/detail/684b7a6f3f3269dd224a26db|archivedate=2025-6-13|publisher=နိရဉ္စရာ|accessdate=2025-6-13}}</ref> * [[၂၀ ဇွန်]] - စစ်ကိုင်းမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းသို့ စစ်တပ်က သံချပ်ကာယာဉ်များဖြင့် စစ်ကြောင်းထိုးလျက်ရှိရာ ဇွန် ၂၀ ရက်၊ နံနက်ပိုင်းတွင် [[ကျော်ဇေယျာရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ကျော်ဇေယျာရွာ]]အနီး၌ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပါသည်။ ယင်းကြောင့် မန္တလေးနှင့် ရွှေဘိုမြို့များသို့ ပြေးဆွဲနေသော ခရီးသည်တင်ယာဉ်များကို [[ဆားတောင်မြို့]]အဝင်နှင့် [[ရုံးပင်ကန်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|ရုံးပင်ကန်ရွာ]]တို့မှ ဖြတ်သန်းသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ထားကြောင်း သိရပါသည်။ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်များ ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]နှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်ရှိသည့် စစ်ကိုင်းမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းကို စစ်တပ်က ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့ကတည်းက နယ်မြေရှင်းလင်းရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင်မူ အင်အားထပ်မံဖြည့်တင်း၍ [[အုန်းတော (မြောက်)ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|အုန်းတောရွာမြောက်]]ဘက် ရုံးပင်ကန်ရွာမှစတင်ကာ လက်နက်ကြီးပစ်ကူဖြင့် စစ်ကြောင်းထပ်မံထိုးစစ်ဆင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/06/20/402514.html|title=စစ်ကိုင်း- ရွှေဘိုလမ်း တိုက်ပွဲ သံချပ်ကာကားများပါ သုံးလာ|accessdate=2025-6-22|publisher=The Irrawaddy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622130614/https://burma.irrawaddy.com/news/2025/06/20/402514.html|archivedate=2025-6-22}}</ref> * ၂၂ ဇွန် - တနင်္သာရီတိုင်းရှိ [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]နှင့် [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]တို့ကို စစ်ကောင်စီက စစ်ကြောင်းထိုး၍ ထိုးစစ်ဆင်နေကြောင်း ဒေသတွင်း ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ တာဝန်ရှိသူများက ပြောသည်။ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) တပ်မဟာ (၄) ၏ ခရိုင်အတွင်းရေးမှူး ပဒိုစောအယ်နာက စစ်ကောင်စီသည် ထီးခီးနယ်စပ်လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် တပ်စခန်းများကို ပြန်လည်ရယူရန်နှင့် ထားဝယ်-ထီးခီး ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်စိုးမိုးနိုင်ရန်အတွက် စစ်ကြောင်းထိုးလာခြင်းဖြစ်သည် ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/22/59800|title=တနင်္သာရီနှင့် ထားဝယ်မြို့နယ်ကို စစ်ကောင်စီ ထိုးစစ်ဆင်|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622114830/https://bur.mizzima.com/2025/06/22/59800|archivedate=2025-6-22|publisher=Mizzima|accessdate=2025-6-22}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်း|ရန်ကုန် – မန္တလေး အမြန်လမ်း]]ဟောင်းပေါ်ရှိ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ကျောက်တံခါး]]၊ [[ဖြူးမြို့နယ်]]များမှ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ တပ်စခန်း ကိုး ခု ကိုဇွန် ၂၅ ရက်နေ့၊ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တပြိုင်နက် ဝင်ရောက်တိုခိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၉ ဦးသေဆုံးကာ ရဲအုပ်တစ်ဦးအပါအဝင် စစ်သုံ့ပန်း သုံး ဦးအရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများကို အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ၊ တိုင်းစစ်ဌာန(ပဲခူး)၊ ဗျူဟာ-၂၄ အာဠာဝကတပ်ရင်း၊ အမှတ်-၃၅၀၃ တပ်ရင်း၊ ဖြူး(ပကဖ)၊ ဗျူဟာ-၂၅ အမှတ်-၃၇၀၂ တပ်ရင်း၊ Spring Warriors Column၊ KNLA တပ်ရင်း-၉၊ ဗျူဟာ-၂၆ တော်ဝင်ဒေါင်းတပ်ရင်း၊ တောကျီးကန်းတပ်ရင်း တို့မှ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းဟောင်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ၉ ခု တပြိုင်တည်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး တပ်သား ၁၉ ဦးထက်မနည်းသေဆုံး|url=https://ayartimes.com/?p=55885|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626042754/https://ayartimes.com/?p=55885|archivedate=2025-6-26}}</ref> စစ်ဆင်ရေးကို ဗျူဟာ (၂၆) ၏ ကွပ်ကဲမှုဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်ကျော်စွာအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် “ကျော်စွာစစ်ဆင်ရေး” အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=55877|title=ညောင်လေးပင်-ကျောက်တံခါးကြား တော်ဝိကျေးရွာရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၃ ဦးသေဆုံးကာ ၃ ဦး ဖမ်းဆီးရမိ၊ ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်ကို ဂုဏ်ပြု၍ ကျော်စွာစစ်ဆင်ရေး အဖြစ်သတ်မှတ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ayeyarwaddy Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626042401/https://ayartimes.com/?p=55877|archivedate=2025-6-26}}</ref> ** [[၂၅ ဇွန်]] - [[စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်]] ကြားကာလဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကို စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်အတွင်းရှိ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဖက်ဒရယ်ယူနစ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအကြား၂၀၂၅ ဇွန် ၂၅ ရက်၊ မနက်ပိုင်းတွင် စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ် ပဉ္စမပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/25/60125|title=စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ် ကြားကာလ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြု|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-12}}</ref> * [[၂၉ ဇွန်]] - [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်း(ပလောင်)အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (PSLF/TNLA) ထိန်းချုပ်ရာ [[ကျောက်မဲမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီက ယနေ့ (ဇွန်လ ၂၉ ရက်) နေ့လယ်ပိုင်းက လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာ အမျိုးသမီး နှစ်ဦး နှင့် အမျိုးသား‌ လေးဦး၊ စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး ထိမှန်ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း TNLA က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/29/60568|title=ကျောက်မဲကို စစ်ကောင်စီ လေကြောင်းဗုံးကြဲ၊ အမျိုးသမီး ၂ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရ|accessdate=2025-6-29|publisher=Mizzima}}</ref> === ဇူလိုင် === * [[၂ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ဟွာလ်ငိုရမ်ဒေသတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့က ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် ဟွာလ်ငိုရမ် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က CNDF အား ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း CNDF ကမူ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က ၎င်းတို့အဖွဲ့ဝင်များကို စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Fighting Between Chin Resistance Forces in Falam Township|url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-between-chin-resistance-forces-falam-township|access-date=2025-07-05|website=Burma News International|language=en}}</ref> ဟွာလ်ငိုရမ် CDF နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က နှစ်ဖက်အဖွဲအစည်းမှ ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် ပြန်လည်ချေဖျက်မရသည့် ချင်းလူမျိုးအချင်းချင်းကြား ကြီးမားသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို မဖန်တီးရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင် CNDF နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]]ကလည်း တင်းမာမှုလျှော့ချလိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ပြင်ပတောင်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက စစ်ရေးအကူအညီများဖြင့် ပါဝင်လာပါက CNDF ဘက်က မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/07/05/126319/|title=ချင်းလူမျိုး အချင်းချင်းအကြား စစ်ရေးပဋိပက္ခမဖန်တီးဘဲ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ ချက်ချင်းရပ်ရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ တိုက်တွန်း|publisher=Ludu Nway Oo|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဇူလိုင် ၆ ရက်၊ မနက်ပိုင်းမှစတင်ကာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့်အတွက် ရာနှင့်ချီသော ဒေသခံများသည် အိန္ဒိယ- မြန်မာ နယ်စပ်ဂိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ထွက်ပြေးနေကြသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/686b58f4aec603c0e6214d02|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်နှစ်ဖွဲ့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၍ ချင်းဒေသခံ ထောင်နှင့်ချီ အိန္ဒိယဘက်သို့ ထွက်ပြေး|publisher=Narinjara|accessdate=2025-7-5}}</ref> * ဇူလိုင် ၂ ရက်နှင့် ၃ ရက်တို့ကလည်း ဖလမ်းမြို့နယ်၊ စတွာမ်၊ လျန်နှာ၊ သီးကျီရ် ကျေးရွာများတွင် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့အကြား ထိတွေ့ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ (CB) ဝင် CNDF နှင့် ချင်းလဲန်းကောင်စီ (CC) ဝင် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ နှစ်ဖက်စလုံးက နိုင်ငံရေးအရ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး အဖြေရှာရန် လိုအပ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ * ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ပေါ်၌ နံနက် ၈ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းသည် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် စီစဉ်နေချိန် ဖြစ်သည်။ CNO/CNDF ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ CNDF အဖွဲ့ဝင်များ တီးအိုချောင်းရွာတွင် တွေ့ဆုံရန် သွားရောက်စဉ် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်မှ အလစ်အငိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း အိန္ဒိယဘက်ခြမ်း ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ကျည်များ ကျရောက်ခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များက ပစ်ခတ်မှု ရပ်တန့်ရန် သတိပေးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် CNDF ကလည်း ဒေသခံများကို မိနစ် ၃၀ အတွင်း အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာရန် သတိပေးခဲ့သည်။ * ဇူလိုင် ၆ ရက်တွင် CNDF ဌာနချုပ်အနီးတွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီတပ်များပါဝင်သည့် CDF-ဟွာလ်ငိုးရမ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် CNDF တို့အကြား ပြင်းထန်သောတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ခံ ၁,၀၀၀ ကျော်သည် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များကလည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင် နယ်စပ်ဂိတ်တံတားကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ * ထို့အပြင် ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီဝင် CDF မာရာ (CDF Mara) က ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် မာရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ် (MDF) နှင့် အာရက္ခတပ်တော် (AA) တို့သည် မတူပီမြို့နယ်၊ လိုင်လင်းပီမြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ ဌာနချုပ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းရန် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်လာကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် MDF နှင့် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လာအိုကျေးရွာမှ စစ်ကြောင်းထိုးလာပြီး CDF မာရာဌာနချုပ်နှင့် ၁ မိုင်ခန့်အကွာအထိ ရောက်ရှိနေပြီဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/07/06/403115.html|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ချင်းလက်နက်ကိုင် ၂ ဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=The Irrawaddy}}</ref> * [[၃ ဇူလိုင်]] - CDF-Hakha Central Council က [[ဟားခါးမြို့နယ်]]အတွင်း နေထိုင်သူ လူငယ်အမျိုးသားများ မြို့နယ်ပြင်ပသို့ မထွက်ခွာရန်နှင့် အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းများ မဖြစ်မနေတက်ရောက်ရန် ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%e1%80%9f%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%ab%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%80-%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%84%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bb/|title=ဟားခါးမြို့နယ်က လူငယ်များအားလုံး အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းတက်ရောက်ရန် CDF-Hakha ထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-6|publisher=Khonuthung News}}</ref> * [[၇ ဇူလိုင်]] -၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၇ ရက်တွင် “မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲဖို့ လိုအပ်နေပြီဖြစ်တဲ့ NUG အစိုးရ” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြင့် မန္တလေးသပိတ်ခေါင်းဆောင် ဒေါက်တာ[[တေဇာဆန်း]]က “ပြည်သူ့နွေဦးတော်လှန်ရေးကို ခရီးဆုံးပန်းတိုင်အထိ ရောက်ရှိအောင် ဦးဆောင်နိုင်ရန် လက်ရှိ NUG အစိုးရသည် ခေါင်းဆောင်မှုစွမ်းရည် လုံလောက်မှုမရှိသေးသောကြောင့် အချိန်မီ မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နေပြီဖြစ်သည်။” ဟု ရေးသားထောက်ပြသည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/713557|title=NUG မဖြစ်မနေ ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်ဟု ဒေါက်တာတေဇာဆန်း ထောက်ပြ|accessdate=၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|publisher=DVB Burmese}}</ref> * [[၈ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%a1%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba-%e1%81%81%e1%81%88-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%90%e1%80%ad/|title=အသက် ၁၈ နှစ်ပြည်ပြီးသူတိုင်း စစ်သင်တန်းတက်ကြရန် CDF-Kanpetlet ထုတ်ပြန်|accessdate=8 July 2025|publisher=Khumi Media Group}}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref> * [[၁၀ ဇူလိုင်]] - ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် CNDF မှ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]အတွင်း၌ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်(CNA) ၊ CDF – Hualngoram နှင့် CNDF တပ်ဖွဲ့ များ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် ညပိုင်းတွင် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61775|title=ရိခေါ်ဒါရ်မြို့မှ CNDF တပ်များဆုတ်ခွာ ၊ ချင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား ဆက်လက်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-13}}</ref> * [[၁၁ ဇူလိုင်]] - စစ်ကိုင်းမြို့နယ် ၊ [[လင်းတလူးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|လင်းတလူးကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ရှောင်အများစုနေထိုင်သည့် ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်ကောင်စီလေတပ်က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၃၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးကာ ၂၀ ခန့် အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61724|title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် လင်းတလူးကျေးရွာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရမှုတွင် ဒေသခံ ၃၀ ထက်မနည်းသေဆုံး|accessdate=11 July 2025|publisher=Mizzima}}</ref> * [[၁၂ ဇူလိုင်]] - [[ဥကရစ်ထတိုက်ပွဲ]]: ကရင်ပြည်နယ် [[မြဝတီမြို့]]တောင်ဘက် ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ စစ်ကောင်စီ အခြေစိုက် ဥကရစ်ထစခန်းကို ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (KNLA) နဲ့ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF) ပူးပေါင်းတပ်တွေက ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၂ ရက်တွင် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/714256|title=ဥကရစ်ထစခန်းကို KNLA ပူးပေါင်းတပ် သိမ်းပိုက်|publisher=DVB|accessdate=2025-7-12}}</ref> * [[၁၄ ဇူလိုင်]] - [[ကယားပြည်နယ်|ကရင်နီပြည်]]၊ [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မော်ချီးမြို့|မော်ချီး]]ဒေသ ခဲလုပ်သားတွေ နေထိုင်ရာရပ်ကွက်ထဲကို စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်လို့ ခဲလုပ်သားမိသားစု ၆ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/07/14/403373.html|title=မော်ချီး ခဲလုပ်ငန်းကို စစ်ကောင်စီ ဗုံးထပ်ကြဲ ၆ ဦးသေဆုံး (ရုပ်/သံ)|accessdate=2025-7-12|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကောလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒိုးပင်ရွာ၊ ကောလင်းမြို့နယ်|ဒိုးပင်ရွာ]]ကို ဇူလိုင် ၁၄ ရက် ညနေက လေကြောင်း တိုက်ခိုက်ခံရပြီး စစ်ရှောင်များဖွင့်ထားသည့် ထမင်းဆိုင်အနီး ကျရောက်ပေါက်ကွဲရာ ကလေးငယ် အပါအဝင် ၄ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရပြီး ဆီဘောက်ဆာကား ၂ စီး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65003/|title=ကောလင်းမြို့နယ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးအပါအဝင် ၄ ဦးဒဏ်ရာရ|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၂|publisher=Myanmar Now|archivedate=16 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250716081232/https://myanmar-now.org/mm/news/65003/}}</ref> * [[၁၅ ဇူလိုင်]] - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နောင်ချိုမြို့]] ဈေးရပ်ကွက်အပါအဝင် မြို့ပေါ်ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးအများစုကို စစ်ကောင်စီတပ်က TNLA တပ်ဖွဲ့ထံမှ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၅ တွင် သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65040/|title=နောင်ချိုတစ်မြို့လုံးနီးပါးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီ|accessdate=2025-7-15|publisher=Myanmar Now}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]] - ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖာသာဒေါ်နယ်မာတင်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၈ ဦးကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ စစ်ခုံရုံးက အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ ချမှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65045/|title=ကက်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးကို သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်သူ ၈ ဦးကို NUG စစ်ခုံရုံး ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ စီချ|accessdate=2025-7-12|publisher=Myanmar Now|archivedate=17 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250717054816/https://myanmar-now.org/mm/news/65045/}}</ref> * ၁၇ ဇူလိုင် - [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင်]]ဖြစ်သော မရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Maraland Defense Force – MDF) က ၎င်းတို့အဖွဲ့မှ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် ၃ ဦးကို စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် ကျည်ကာဦးထုပ်နှင့် ကျည်ကာပြားများ တင်ဆောင်လာသော ကားသည် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ ဆိုင်ဟား (Saiha) ခရိုင်၊ တီပါ့ (Tipa) ရွာရှိ မီဇိုရမ်ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် အာသံရိုင်ဖယ်တပ်တို့ ပူးပေါင်းထားသည့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၊ အိန္ဒိယစံတော်ချိန် ည ၉ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း MDF မှ သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65347/|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ MDFထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် အိန္ဒိယတွင်ဖမ်းခံရ|accessdate=2025-7-23|publisher=Myanmar Now|date=22 July 2025}}{{Dead link|date=September 2025 }}</ref> * ၁၈ ဇူလိုင် - DPLA (ဓနုအဖွဲ့)မှ အမျိုးသား ငါးဦးနှင့် MDY-PDF အဖွဲ့မှ အမျိုးသား ၁၀ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၅ ဦးတို့သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆီသို့ အလင်းဝင်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၁၇ ရက်ကလည်း တောင်ခမ်းဒေသတစ်ဝိုက်နှင့် နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းမှ TNLA အဖွဲ့ဝင် အမျိုးသား လေးဦး၊ DPLA အဖွဲ့မှ အဖွဲ့ဝင် အမျိုးသား ငါးဦးနှင့် MDY-PDF အမျိုးသား သုံးဦး၊ အမျိုးသမီး နှစ်ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၄ ဦးတို့ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/304536|title=ဥပဒေဘောင်အတွင်း ထပ်မံဝင်ရောက်လာသည့် DPLA အဖွဲ့နှင့် MDY-PDF အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးအား မိဘ အုပ်ထိန်းသူများထံ ပြန်လည်အပ်နှံ|accessdate=2025-7-23|publisher=Eleven Media}}</ref>ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်မှ ယနေ့အထိ TNLA အဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး ၊ MDY-PDF အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးနှင့် DPLA အဖွဲ့ဝင် ၄၁ ဦးဖြစ်ပြီး လက်နက်မျိုးစုံ ၁၃ လက်နှင့် ကျည်မျိုးစုံ ၁၅၁၅ တောင့်၊ ကျည်အိမ် ၁၂ ခုနှင့်အတူ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/72651|title=နိုင်ငံတော်နှင့် တပ်မတော်၏ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို လက်ခံယုံကြည်သည့် DPLA အဖွဲ့ဝင် ၁၉ ဦး ဥပဒေဘောင်အတွင်းသို့ ထပ်မံဝင်ရောက်|accessdate=2025-7-20|publisher=Ministry of Information}}</ref> * [[၂၂ ဇူလိုင်]] - စစ်ကောင်စီတပ်များသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ သိမ်းယူထားသည့် [[သပိတ်ကျင်းမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c98wx8xjp0ro|title=သပိတ်ကျင်းမြို့ ပြန်ရဖို့ စစ်တပ်သုံးတဲ့ဗျူဟာ|accessdate=2025-7-25|publisher=BBC Burmese}}</ref> * [[၂၅ ဇူလိုင်|၂၄ ဇူလိုင်]] - [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက Suntac Technologies နှင့် ၎င်း၏ပိုင်ရှင် [[စစ်တိုင်းအောင်]] အပြင် KT Services & Logistics နှင့် ၎င်း၏ တည်ထောင်သူ မျိုးကျော်သန်း (ဂျွန်သန်း)၊ MCM Group နှင့် ၎င်း၏ပိုင်ရှင် အောင်လှိုင်ဦး အပြင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တင်လတ်မင်း တို့ကို အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့သည်။ * ၂၉ ဇူလိုင် - တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) ထိန်းချုပ်ထားသော ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ရှိ ကွတ်ခိုင်နှင့် မိုင်းလုံတို့အပါအဝင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ ထိန်းချုပ်ထားသည့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ လက်ပံလှရဲစခန်းနေရာများကို စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၁၆ ဦးထက်မနည်းရှိကြောင်း ဘီဘီစီ၏ စုံစမ်းထားသည့် အချက်အလက်များအရ သိရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c14glg187mnt?post=asset%3Af91815b7-a826-4a92-8460-db308ea5ef52#asset:f91815b7-a826-4a92-8460-db308ea5ef52|title=ကွတ်ခိုင်၊ ကျောက်မဲ၊ စဉ့်ကူးတို့ကို စစ်တပ်လေကြောင်းတိုက်လို့ ဒါဇင်ကျော်သေဆုံး|accessdate=2025-7-30|publisher=BBC Burmese}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကန့်ဘလူမြို့နယ်]]အရှေ့ပိုင်းရှိ ဆေးရုံတစ်ခု ယမန်နေ့ (ဇူလိုင် ၂၉) ညက လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ၁၅ ဦးဝန်းကျင် ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65573/|title=ကန့်ဘလူမြို့နယ်တွင် ဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရပြီး လူတစ်ဒါဇင်ထက်မနည်း သေဆုံး|accessdate=5 August 2025|publisher=Myanmar Now|archivedate=31 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250731122458/https://myanmar-now.org/mm/news/65573/}}</ref> === ဩဂုတ် === * [[၅ ဩဂုတ်]] - ဉာဏ်လင်းသစ် သုတေသနအဖွဲ့က ဩဂုတ် ၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် "ဝေဟင်နှင့်မြေပြင်ကပ်ဘေးကြားမှ မြေစာပင်ဘဝများ" အစီရင်ခံစာအရ မတ်လ ၂၈ ရက်မှ ဇွန်လကုန်အထိ အင်အားပြင်းငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အရပ်သား ၇၅၁ ဦး သေဆုံးကာ ၁,၄၀၀ ကျော် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/08/06/64428|title=ငလျင်အပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား ၇၀၀ ကျော်သေဆုံးဟု ဉာဏ်လင်းသစ် အစီရင်ခံစာ ဖော်ပြ|publisher=Mizzima|accessdate=5 August 2025}}</ref> * [[၁၇ ဩဂုတ်]] - ကယားပြည်နယ်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ မော်ချီးဒေသမှာ တရက်တည်း လေကြောင်းနှစ်ကြိမ် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး လူ ၁၇ ယောက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေလည်း ရှိနေတယ်လို့ ကနဦးသတင်းများက ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2025/08/17/%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%ad/|title=မော်ချီးမှာ လေကြောင်းတိုက်ခံရလို့ ၁၇ ယောက်သေဆုံးပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေရှိနေ|publisher=Voice of Myanmar|accessdate=၂၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> နောက်တွင် သေဆုံးသူမှာ လူ (၂၇)​ထိ မြင့်လာသည်။​ ဗုံးကြဲမှုမှာ ရွာက ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆေးရုံကို ဗုံးကျခဲ့ပြီး လူ ၂ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရခဲ့သလို အဆောက်အဦတွေလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c07pxm4gymzt?fbclid=IwY2xjawMPqs9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFlbnprSkh1RHpmcmxuWVp2AR5Wjdss1hfBdUayV8scGE1Hiv01Wr8jtSyB6aa_T287zM5PQmGMqJ3QsZLshg_aem_BJ8VmkEd1Lg-dTclX3dIHg&post=asset%3Ae48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf#asset:e48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf|title=မော်ချီးဒေသကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲမှု သေဆုံးသူ ၂၄ ဦးအထိ မြင့်တက်|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref> ကရင်နီပြည်ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (IEC) ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး (၂) ဖြစ်သူ ကိုဗညားက ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ မော်ချီးမြို့ရှိ လူနေထူထပ်သော ၁၆ ကုန်းရပ်ကွက်ကို စစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၃၂ ဦးအထိ တိုးလာကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c0l6jpgj93yt|title=မော်ချီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သေဆုံးသူ ၃၀ ကျော်အထိမြင့်တက်လာ,|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref>ဩဂုတ် ၁၉ ရက်မှာ ဗုံးထပ်ကြဲတာကြောင့် ပြည်သူ ၄ ယောက် ထိခိုက်မိတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/720258|title=မော်ချီးကို စစ်တပ်က ဗုံးထပ်ကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး ထိခိုက်|publisher=DVB Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref> * [[၁၉ ဩဂုတ်]] - ကရင်နီပြည်တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေက ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာသိမ်းယူထားတဲ့ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့]]ကို ၁၆ ရက်ကြာထိုးစစ်ဆင်ပြီးတဲ့နောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၉ ရက် နေ့မှာ စစ်တပ်က အပြည့်အဝပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီးလို့ ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/08/20/404761.html|title=စစ်တပ်က ဒီးမော့ဆိုမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ ကြေညာ (ရုပ်/သံ)|publisher=The Irrawaddy|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၀ ဩဂုတ်]] - ဩဂုတ် ၂၀ ရက်တွင် မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA)၊ ပလောင်(တအာင်း) အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA)နှင့် ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ (SSPP/SSA)တို့အား ပန်ဆန်းမြို့သို့ ဖိတ်ခေါ်ကာ UWSA အစိုးရအဖွဲ့ ဒုဥက္ကဋ္ဌနှင့် နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးဝန်ကြီး ကျောက်ကော်အန်းက တရုတ်ဖိအားပေးမှုများအကြောင်း ပြောပြခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နောက်နောင် မည်သည့် စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး အကူအညီများပေးတော့မည်မဟုတ်ကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/08/22/404830.html|title=“ဝ” ထုတ်ပြောရတဲ့အထိ တရုတ်ဖိအား ဘယ်လောက်ကြီးနေလဲ|publisher=The Irrawaddy|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် (၂၂) ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအတိုင်ပင်ခံကောင်စီက အာဏာရှင်စနစ်ချုပ်ငြိမ်းရေး နှင့် ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးဆိုင်ရာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၏ နိုင်ငံရေး ရပ်တည်ချက် (၁၀) ချက်နှင့် အခြေခံမူ (၈) ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/720834|title=ဘုံနိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက် ရရှိရန် ကြိုးပမ်းသွားမည်ဟု NUCC ထုတ်ပြန်|publisher=DVB|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၇ ဩဂုတ်]] - [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)  အမှတ် ၁ စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ နည်းဗျူဟာ ၃၃ နဲ့ မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ် (MSRF) တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြောင်း ဩဂုတ် ၂၇ ရက်မှာ ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721410|title=PDF နည်းဗျူဟာ ၃၃ နှင့် မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ် MSRF တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB|accessdate=27 August 2025}}</ref> * [[၂၈ ဩဂုတ်]] - ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊​ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၉၂၂/၂၀၂၅ ဖြင့် မတရားအသင်းအဖြစ်လည်းကောင်း<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74232|title=မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခြင်း|publisher=MOI|accessdate=28 August 2025}}</ref>၊ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဗဟိုအဖွဲ့ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁/၂၀၂၅ ဖြင့်<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74230|title=အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာခြင်း|accessdate=28 August 2025|publisher=Ministry of Information}}</ref> အကြမ်းဖက်အုပ်စု အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721677|title=ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)ကို အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာ|publisher=DVB|accessdate=28 August 2025}}</ref><br /> == ၂၀၂၆ == === မတ် === * မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲခဲ့တာကြောင့် သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/|website=Myanmar Now|date=2026-03-02|access-date=2026-03-02|language=en-US|last=ခင်ရီရီဇော်}}</ref><ref>{{Cite web|title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/748482|website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန…|access-date=2026-03-02|language=en}}</ref> * [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ|url=https://news-eleven.com/article/310463|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.dvb.no/post/749879|website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/|website=Myanmar Now|date=2026-03-11|access-date=2026-03-13|language=en-US|first=ဖဒူ|last=ထွန်းအောင်}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း -|url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/|website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ|date=2026-03-09|access-date=2026-03-10|language=en-US|first=လွတ်လပ်သော|last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/749677 |access-date=2026-03-10 |website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-10 |title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/ |date=2026-03-10 |language=en-US |last=Now |first=Myanmar |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> * ၁၁ မတ် - တနင်္သာရီတိုင်း၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်၊ မင်းဒပ်ကျေးရွာရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် တပ်မတော်၏၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt |access-date=2026-03-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=သူရအောင် |date=2026-03-12 |title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/ |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * ၁၆ မတ် - [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ ဖလံပင်ကျေးရွာမှ စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web|title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ|url=https://myaelattathan.com/news/23027/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-17|access-date=2026-03-19|language=en-US|last=ကျော်ကြီး}}</ref><ref>{{Cite web|title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့|url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/|website=Maun|date=2026-03-17|access-date=2026-03-19|language=en-US|last=mmblogmaster}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနဲ့ ရှားစေးဖိုရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-19|access-date=2026-03-19|language=my}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> === ဧပြီ === * ၁၀ - တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News|date=2026-04-11|title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News|url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI|access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း|url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297|url-status=live|access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆|website=Mizzima}}</ref> * ၁၁ - ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရှိ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မင်းတပ်မြို့အား စစ်တပ်က ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့၊ ည ၁၁ နာရီခွဲဝန်းကျင်တွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နေအိမ် အလုံး ၂၀ နှင့် မော်တော်ယာဉ် ၄ စီးတို့ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref name=":2" /> * ၁၂ - ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်အစပ်ရှိ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ စစ်တပ်၏ လေးကေစခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း စစ်ရေးသတင်းရင်းမြစ်တစ်ခုက ဘီဘီစီသို့ အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-04-12 |title=ဧပြီ ၁၂ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ်- ပြင်ဦးလွင်မှာ ရည်းစားဟောင်းက ဓားနဲ့ထိုးလို့ လက်ထပ်ခါနီး အမျိုးသမီးသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8x79k47rvvo |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-19|access-date=2026-04-19|language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref><br /> * ၂၉ ဧပြီ - [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (KNU)၊ တပ်မဟာ (၆) နယ်မြေအတွင်းရှိ မက္ကသာသတ္တုတွင်းအား တပ်မတော်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၁၃ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-30 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃၀ -ကဆုန်လပြည့်အထိမ်းအမှတ် အကျဉ်းသား ၁၅၀၀ ကျော်လွှတ်ပေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx21kj6xje2t |access-date=2026-04-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဧပြီ - [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) ပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အင်းတော်မြို့]]အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း တပ်မတော်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ မိတ်ဆွေဟောင်းလို့ တရုတ်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1k279vw387t |access-date=2026-05-01 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> === မေ === * ၁ - ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တိုက်ပွဲများကြောင့် မတ်လနှင့် ဧပြီလများတွင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၃၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ရပြီး ၄၂ ဦး ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရကြောင်း ကချင်လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (KHRW) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-02 |title=မေ ၂ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လွှတ်ပေးဖို့ ကုလ၊ အမေရိကန်နဲ့ ဂျပန်ထပ်တိုက်တွန်း |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4g4mkjxgy2o |access-date=2026-05-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၄ - မန္တလေးတိုင်း၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်အတွင်း၌ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) ဝင်များလိုက်ပါလာသည့် ယာဉ်အား ရွှေစည်ကြီးကျေးရွာမှ သံဘိုရွာဘက်သို့ မောင်းနှင်လာစဉ် စစ်တပ်နှင့် ပြည်သူ့စစ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က တောင်သာမြို့နယ်၊ သံဘိုရွာမကျေးရွာအနီးတွင် ကင်းပုန်းဝပ်၍ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-04|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၄ ရက်- အိန္ဒိယ ရေတပ်အကြီးအကဲ မြန်မာရောက်ပြီး မြန်မာရေတပ်ကို စစ်ဘက်သုံးပစ္စည်းတွေပေး|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c9q37d9x5lzt|access-date=2026-05-04|website=BBC News မြန်မာ|language=my}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05|title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t|access-date=2026-05-05|website=BBC News မြန်မာ|language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref><br /> * မေ ၁၉ - ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သော [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့]]အား စစ်တပ်နှင့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA-EC) တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် တပ်ဖွဲ့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=တွန်းဇံမြို့ကို အစိုးရတပ်နဲ့ ZRA ပူးပေါင်းတပ်တွေ ​ထိန်းချုပ်|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/05/21/%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%87%e1%80%b6%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af-%e1%80%a1%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9b%e1%80%90/|website=Voice of Myanmar|date=2026-05-21|access-date=2026-05-21|language=en-US|first=Editor Htein|last=Lin}}</ref> * မေ ၂၃ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ ကသာ-အင်းတော်လမ်းပိုင်းရှိ [[နလယ်အင်းရွာ၊ ကသာမြို့နယ်|နလယ်အင်းရွာ]]အနီးသို့ လက်နက်ကြီးကျည် ကျရောက်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ၇ လအရွယ် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် စစ်ရှောင် သုံးဦး သေဆုံးပြီး ငါးဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-24|title=မေ ၂၄ ရက်သတင်းအနှစ်ချုပ်- ကသာမြို့နယ်မှာ လက်နက်ကြီးကျည်ထိမှန်လို့ ၇ လသားကလေးအပါအဝင် စစ်ရှောင် ၃ ဦး သေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c5y0wqyekp0o|access-date=2026-05-24|website=BBC News မြန်မာ|language=my}}</ref> * မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] ==ကိုးကား== {{Reflist|3}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] 2fn9g6mtqhpg5ka7hgum96p8mau1yh6 0 252546 1036907 1036762 2026-06-08T19:07:29Z Tejinda 87174 1036907 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''သတိ''' ဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အနက်အားဖြင့် '''အောက်မေ့ခြင်း၊ အမှတ်ရခြင်း''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>သတိ ၁ (ထီ) [သရ+တိ။ ရူ။ ၆၃၂။ သရန္တိ ဧတာယ, သယံ ဝါ သရတိ, သရမဏမတ္တမေဝ ဝါ ဧသာတိ သတိ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၄။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁။ ၈၁။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၈။ (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၂။ နီတိ၊ ဓာတု။ ၁၄၉)။ သံ-သပတိ။ ဓမ္မသတ် ကျမ်းကိုလည်း ဟောသည်။ ကောတ္ထုဘ။ သဣ၊ သတိ-ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ။] (၁) သတိ” (က) အောက်မေ့-အမှတ်ရ-တတ်သော တရား။ (ခ) အောက်မေ့-အမှတ်ရ-ကြောင်း တရား။ (ဂ) အောက်မေ့-အမှတ်ရ-ခြင်း။ </ref> [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကျင့်စဉ်များတွင် သတိသည် စိတ်ကို [[အာရုံ]]တစ်ခုပေါ်၌ မြဲမြံစွာ ကပ်၍တည်စေခြင်း၊ [[ကုသိုလ်]][[တရား]]များကို မေ့လျော့မသွားစေရန် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့် [[အကုသိုလ်]]တရားများ မဝင်ရောက်နိုင်ရန် တားဆီးခြင်းစသည့် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>(၂) (က) ကာယဂတာသတိ (မိမိ၏ ဆံ အစရှိသော ရူပကာယ၌ဖြစ်သော သတိ)။ (ခ) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ (ရှေးဘဝ ခန္ဓာအစဉ်ကို အောက်မေ့ သိနိုင်သော အဘိညာဉ်)။ (ဂ) မြတ်စွာဘုရား ပါဠိတော်ကို သင်ယူပြီး ဆောင်ထားသော သတိ။ (ဃ) ပုဒ်" အရာ-အထောင်-ကို မှတ်ယူခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သော သတိ။ (င) အာရုံကို သိမ်းဆည်းတတ်သော သတိ။ (စ) အာရုံသို့ ကပ်၍ တည်တတ်သောသတိ။ (ဆ) ၆-ပါးသော သတတဝိဟာရ နှင့် ယှဉ်သော သတိ။ (ဇ) ကြာမြင့်စွာ ပြုအပ်ပြီးသော အမှုစသည်တို့ကို အောက်မေ့ခြင်း သတိ။ (ဈ) အသုဘ သဘောရှိသော ခန္ဓာကိုယ်၌ “အသုဘ” ဟူ၍ ဖြစ်သော သတိ။ (ည) ကာယာနုပဿနာ-ကို သိမ်းဆည်းတတ်သော သတိ။ (ဋ) ဝိပဿနာနှင့် ယှဉ်သော သတိ။ (ဌ) မဂ်နှင့် ယှဉ်သော သတိ။ (ဍ) ဝိပဿနာ, မဂ်တို့နှင့် ယှဉ်သော သတိ။ (ဎ) ပစ္စဝေက္ခဏာနှင့် ယှဉ်သော သတိ။ (၃) အဖန်ဖန် အောက်မေ့-အမှတ်ရ-တတ်သော သတိ။ (၄) (က) သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး။ (ခ) အာရုံဖြစ်သော သတိပဋ္ဌာန်။ (၅) သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ, ဝိပဿနာဘာဝနာတို့၏အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သောသတိ။ (၆) ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သောသတိ။ (၇) ထင်ခြင်း၊ အာရုံ၌ ကပ်၍ တည်ခြင်း။ (၈) သတိဟူသော ကြိုး (၉) နှစ်သက်ခြင်း။ (၁၀) သတိ ပြန့်ပြော သော-ပုဂ္ဂိုလ်-ရဟန်း။ (၁၁) သတိသုတ်။ (၁၂) သတိပဋ္ဌာနသံယုတ်။ (၁၃) သတိပဋ္ဌာန-ကထာ။ (၁) သတိ” (က) အောက်မေ့-အမှတ်ရ-တတ်သောတရား။ (ခ) အောက်မေ့-အမှတ်ရ-ကြောင်း တရား။ (ဂ) အောက်မေ့-အမှတ်ရ-ခြင်း။ ယာ တသ္မိံ သမယေ သတိ အနုဿတိ ပဋိဿတိ သတိ သရဏတာ— သမ္မာသတိ။ အဘိ၊ဓ၊၁၉။ ဥပဋ္ဌိတာ သတိ အသမ္မုဋ္ဌာ။ ဝိ၊၁၊၄။ မ၊၁၊၂၆။ တေသံ အတိဝေလံ ဟဿခိဍ္ဍာရတိဓမ္မသမာပန္နာနံ ဝိဟရတံ သတိ သမ္မုဿတိ။ ဒီ၊၁၊၁၈။ ရူပံ ဒိသွာ သတိ မုဋ္ဌော။ သံ၊၂၊၂၉၆။ (သံ၊၁၊၃၅၁။ အံ၊၂၊၂၇၁။ အဘိ၊ဝိ၊၂၅၉။ အဘိ၊က၊၁၂၁-၃။ ပဋိသံ၊၂၂၊ ၁၇၀။ ထေရ၊၂၃၀။ အပ၊၁၊၃၆၃။ မဟာနိ၊၈။ စူဠနိ၊၂၃။ မိလိန္ဒ၊၃၂၊ ၈၂-၃။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၄။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၅၊ ၁၃၉၊ ၁၇၅၊ ၁၉၁၊ ၂၁၉။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၅၈)။ </ref> ===သတိ၏ သဘောသဘာဝနှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်=== သတိကို ဝိဂြိုဟ်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားရာတွင် မိမိနှင့် ယှဉ်ဖော်ယှဉ်ဖက်ဖြစ်သော စိတ်[[စေတသိက်]] ([[သမ္ပယုတ်တရား]]) တို့ကို အာရုံ၌ အမှတ်ရစေခြင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင်က အမှတ်ရခြင်း သို့မဟုတ် အမှတ်ရခြင်းမျှသာဖြစ်သော သဘောတရားဟု ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ကြာမြင့်စွာက ပြုခဲ့သော အမှုများ သို့မဟုတ် [[ပစ္စုပ္ပန်]]အာရုံကို မစွန့်လွှတ်ဘဲ ကပ်၍တည်နေခြင်း (ဥပဋ္ဌာန) [[လက္ခဏ]]ာရှိသည်။<ref>(၂) (က) ကာယဂတာသတိ (မိမိ၏ ဆံ အစရှိသော ရူပကာယ၌ဖြစ်သော သတိ)။ သတီ (ဒီ၊၂၊၁၁၇။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၄) တိ ဝါ ကာယဂတာသတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၇၉။ (ခ) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ (ရှေးဘဝခန္ဓာ အစဉ်ကို အောက်မေ့သိနိုင်သော အဘိညာဉ်)။ သတာနုသာရီ, သတာနုသာရိဉာဏ-ပုဒ်တို့ ကြည့်။ (ဂ) မြတ်စွာဘုရား ပါဠိတော်ကို သင်ယူပြီး ဆောင်ထားသော သတိ။ သတီ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၇) တိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ" ဓာရဏကသတိ။ သာရတ္ထ၊၁၊၁၈၉။ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၃)။ (ဃ) ပုဒ်-အရာ-အထောင်-ကို မှတ်ယူခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သောသတိ။ သတိယာ (မ၊၁၊၁၁၇) တိအာဒီသု ပဒသတမ္ပိ ပဒသဟဿမ္ပိ ဝဒန္တဿေဝ ဂဟဏသမတ္ထတာ သတိ နာမ။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၅၆။ (င) အာရုံကို သိမ်းဆည်းတတ်သော သတိ။ သတီ (သံ၊၂၊၃၁၇) တိ အာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟိတသသတိ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၅။ (စ) အာရုံသို့ ကပ်၍ တည်တတ်သော သတိ။ ဥပဋ္ဌာနံ သတိ(ပဋိသံ၊၁၇၅)တိ တံ အာရမ္မဏံ ဥပေစ္စ တိဋ္ဌတီတိ သတိ ဥပဋ္ဌာနံ နာမ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၇။ (ဆ) ၆-ပါးသော သတတဝိဟာရနှင့်ယှဉ်သော သတိ။ သတိမာ (သုတ္တနိ၊၃၅၄။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၂) ကြည့်။ (ဇ) ကြာမြင့်စွာ ပြုအပ်ပြီးသော အမှုစသည်တို့ကို အောက်မေ့ခြင်း သတိ။ သတိမာ (အပ၊၁၊၁၄။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၈) ကြည့်။ (ဈ) အသုဘ သဘောရှိသော ခန္ဓာကိုယ်၌ “အသုဘ”ဟူ၍ ဖြစ်သော သတိ။ သတိ မုဋ္ဌာ (ထေရ၊၂၄၁) တိ အသုဘသဘာဝေ တိ ကာယေ “အသုဘ”န္တွေဝ ပဝတ္တနသတိ မုဋ္ဌာ။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၅။ (ည) ကာယာနုပဿနာကို သိမ်းဆည်းတတ်သော သတိ။ သတိမာ (အံ၊၁၊၄၀။ အဘိ၊ဝိ၊၂၀၁။ ပဋိသံ၊၄၀။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၂။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၉။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၃) တို့ကြည့်။ (ဋ) ဝိပဿနာနှင့် ယှဉ်သော သတိ။ သတိ တေသံ နိဝါရဏ (သုတ္တနိ၊၄၃၄) န္တိ ဝိပဿနာယုတ္တာ— သတိ တေသံ သောတာနံ နိဝါရဏံ။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၁။ (နေတ္တိ၊၁၃။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၆၇)။ (ဌ) မဂ်နှင့်ယှဉ်သော သတိ။ သတိ အာရက္ခ-သာရထီ (သံ၊၃၊၅) တိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သတိ အာရက္ခသာရထိ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၅၈။ (သံ၊၃၊ "၁၉၂။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၈)။ (ဍ) ဝိပဿနာ, မဂ်တို့နှင့်ယှဉ်သော သတိ။ ဟိရီ ဤသာ မနော ယောတ္တံ၊ သတိ မေ ဖာလပါဇနံ။ သုတ္တနိ၊၂၉၁။ သရတိ ဧတာယ စိရကတာဒိမတ္ထံ ပုဂ္ဂလော, သယံ ဝါ သရတီတိ သတိ၊ --- ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဖာလပါဇနံ၊ ဧဝံ ဘဂဝတော ဝိပဿနာယုတ္တာ မဂ္ဂယုတ္တာ စ သတိ။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၂။ (ဎ) ပစ္စဝေက္ခဏာ နှင့်ယှဉ်သော သတိ။ သတိ ဥပဋ္ဌိတာ (ထေရီ၊၄၂၃) တိ ပစ္စဝေက္ခဏယုတ္တာ သတိ သဗ္ဗကာလံ ဥပဋ္ဌိတာ။ ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၆၄။ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၂။ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၆၈။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၄၁။ ဝဇိရ၊၂၆၁၊ ၄၈၁။ သာရတ္ထ၊၂၊၄၁၉။ ဝိမတိ၊၁၊၃၃၇။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၇၂)။ </ref><ref>(၃) အဖန်ဖန် အောက်မေ့-အမှတ်ရ-တတ်သော သတိ။ ဒသသု အနုဿတိံသု ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သတိယေဝ အနုဿတိ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၉၁။ “အနု အနု သတိ အနုဿတီ” တိ ဣမမတ္ထံ “ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော”တိ ဝတွာ န ဧတ္ထ အနုသဒ္ဒယောဂေန သတိ-သဒ္ဒေါ အတ္ထန္တရဝါစကောတိ ဒဿတုံ “သတိယေဝ အနုဿတိ “ တိ ဝုတ္တံ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၁၈။ (၄) (က) သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး။ သတိမာ (ဣတိဝုတ်၊၂၁၄။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၀၁) ကြည့်။ (ခ) အာရုံဖြစ်သော သတိပဋ္ဌာန်။ သတိစရိယာ (ပဋိသံ၊၂၁၅။ စူဠနိ၊၂၃၂။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၉။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၉၁။) ကြည့်။ (၅) သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ, ဝိပဿနာ-ဘာဝနာ-တို့၏ အစွမ်းဖြင့်ဖြစ်သော သတိ၊ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာနာ (ထေရီ၊၃၉၉) တိ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာဝသေန ကာယာဒီသု အသုဘဒုက္ခာနိစ္စာနတ္တဝသေန သတိံ သုဋ္ဌ" ဥပဋ္ဌိတံ ကတွာ။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၇၀။ (၆) ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ကောင်းစွာမှတ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော သတိ။ သတိယာ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၆၁) တိ သမ္မဒေဝ ကမ္မဋ္ဌာနသလ္လက္ခဏဝသပ္ပဝတ္တာယ သတိယာ။ သာရတ္ထ၊၂၊၁၈၆။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၃၁၅။ (၇) ထင်ခြင်း၊ အာရုံ၌ ကပ်၍တည်ခြင်း။ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ (ဝိ၊၁၊၈၉။ ဒီ၊၁၊၆၇။ မ၊၁၊၂၃၉။ အဘိ၊ဝိ၊၂၆၁) တိ— သတီတိ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌော။-- တတြာယံ သင်္ခေပေါ “ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနံ သတိံ ကတွာ” တိ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၉။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၀။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၅၂။ ပရိဂ္ဂဟိတံ နိယျာနဘူတံ ဥပဋ္ဌာနံ ကတွာတိ အတ္ထော။ မူလဋီ၊၂၊၁၈၃။ (သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၂၄-၅)။ အဿာသဝသေန ဥပဋ္ဌာနံ သတိ၊ ပဿာသဝသေန ဥပဋ္ဌာနံ သတိ။ ပဋိသံ၊၁၇၀။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉။ ဥပဋ္ဌာနံ သတီတိ အသမ္မုဿနတာယ တမေဝ အဿာသံ (ပဿာသဉ္စ) ဥပဂန္တွာ ဌာနံ သတိ နာမာတိ အတ္ထော။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၀။ သာရတ္ထ၊၂၊၁၈၂။ (ဝိမတိ၊၁၊၂၀၉)။ (၈) သတိဟူသော ကြိုး။ သတိယာ တံ နိဗဒ္ဓိဿ (ထေရ၊၂၇၉) န္တိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တတော ဗဟိ ဂန္တုံ အဒေန္တော သတိယောတ္တေန ကမ္မဋ္ဌာနထမ္ဘေ စိတ္တကလိ တံ နိဗန္ဓိဿာပိ နိယမေဿာမိ။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၆။ (၉) နှစ်သက်ခြင်း။ သတီ (ပဋိသံ၊၃၅) တိ နိကန္တိ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၀။ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၇။ ပဋိသံ၊ဂဏ္ဌိ။ ၈၆)။ (၁၀) သတိ ပြန့်ပြောသော-ပုဂ္ဂိုလ်-ရဟန်း။ သတိဝိနယ (ဝဇိရ၊၅၁၅။ သာရတ္ထ၊၃၊၃၇၅။ ပါစိတ်၊ ယော၊ ၄၃၉) ကြည့်။ (၁၁) သတိသုတ်။ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ၊ အပ္ပမာဒေန ဒွါဒသ။ သံ၊၁၊၃၅၁။ (၁၂) သတိပဋ္ဌာနသံယုတ်။</ref> ===လက္ခဏာ၊ ရသ၊ [[ပစ္စုပဋ္ဌာန်]]နှင့် [[ပဒဋ္ဌာန်]]=== [[အဘိဓမ္မာ]]နှင့် [[ဝိသုဒ္ဓိ]]မဂ် [[အဋ္ဌကထာ]]များအရ သတိ၏ သဘောကို အချက် (၄) ချက်ဖြင့် ပိုင်းခြားပြထားသည် - ၁။ '''လက္ခဏာ (သဘောတရား)''': * '''အပိလာပနလက္ခဏာ''': အာရုံ၌ '''ဘူးတောင်းကဲ့သို့ ပေါလောမပေါ်စေဘဲ ကျောက်ဖျာကဲ့သို့ မြဲစွာ တည်စေခြင်း'''။ * '''ဥပဂ္ဂဏှနလက္ခဏာ''': အကျိုးရှိသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို '''သိမ်းပိုက်ခြင်း'''။ ၂။ '''ရသ (ကိစ္စ)''': * '''အသမ္မောသနရသာ''': အာရုံကို ပျောက်ပျက်စေတတ်သော မေ့လျော့ခြင်း ([[ပမာဒ]]) ကို ဖျက်ဆီး၍ '''အာရုံကို မပျောက်ပျက်စေခြင်း'''။ ၃။ '''ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ဉာဏ်တွင် ထင်လာပုံ)''': * '''အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာန်''': စိတ်နှင့် အရှုခံအာရုံကို '''စောင့်ရှောက်တတ်ခြင်း'''။ * '''ဝိသယာဘိမုခီဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာန်''': အာရုံဘက်သို့ စိတ်၏ '''ရှေးရှူ မျက်နှာမူခြင်း'''။ ၄။ '''ပဒဋ္ဌာန် (နီးစွာသောအကြောင်း)''': * '''ထိရ[[သညာ]]ပဒဋ္ဌာန်''': မြဲမြံသော '''အမှတ်သညာ''' ရှိခြင်း။ * '''ကာယာဒိသတိပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာန်''': ကာယ၊ [[ဝေဒနာ]]၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မ ဟူသော '''[[သတိပဋ္ဌာန်]] ၄ ပါး''' သို့မဟုတ် ရှေးရှေးသော သတိများရှိခြင်း။<ref>သတိ၏ လက္ခဏာစသည်” သတိသည်— ဗူးတောင်းသည် ရေ၌ မငုတ်မနစ် မျောသွား၏သို့ အာရုံကို မျော၍ သွားစိမ့်သောငှာ မပေးမူ၍ ကျောက်ဖျာကဲ့သို့ မလှုပ်မရှား အာရုံကိုထားခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။ (ဝါ) စီးပွားမဲ့ကို ဆောင်တတ်သော ဒုစရိုက်တရားကို ပယ်၍ စီးပွါးကို ဆောင်တတ်သော သုစရိုက်တရားကို ချီးပင့်ခြင်းလက္ခဏာ ရှိ၏။ မေ့လျော့ခြင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်း ကိစ္စရှိ၏၊ စိတ်ကို စောင့်ရှောက်တတ်သော တရားဟု ဉာဏ်အားရှေးရှု ထင်တတ်၏။ (ဝါ) တစ်ပါးသို့ မသွားမူ၍ စိတ်၏အာရုံ၌ ရှေးရှုသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်ကြောင်းတရားဟု ဉာဏ်အား ရှေးရှု ထင်တတ်၏၊ မြဲမြံသော သညာလျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။ (ဝါ) သတိ၏အာရုံဖြစ်သော ကာယ စသော သတိပဋ္ဌာန်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၄-၅)။ </ref> ===သတိ၏ ဥပမာများ=== သတိ၏ အစွမ်းသတ္တိကို ပေါ်လွင်စေရန် ကျမ်းဂန်များတွင် အောက်ပါအတိုင်း တင်စားလေ့ရှိသည် - * '''ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲ''': ရေထဲ၌ ပစ်ချထားသော ကျောက်တုံးသည် မျောပါမသွားဘဲ မြဲမြံစွာ တည်နေသကဲ့သို့ သတိသည်လည်း အာရုံကို လွင့်မသွားစေဘဲ ခိုင်မြဲစွာ တည်စေသည်။ * '''ဘဏ္ဍာစိုး''': စက္ကဝတ်မင်း၏ ဘဏ္ဍာစိုးသည် မင်းကြီးအား စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို နံနက်ညစဉ် အမှတ်ရစေသကဲ့သို့ သတိသည်လည်း ကုသိုလ်တရားများကို အမြဲအမှတ်ရစေသည်။ * '''စကြာဝတေးမင်း၏ သားကြီးရတနာ''': မင်းကြီး၏ အကျိုးရှိမည့်သူကို သိမ်းပိုက်၍ အကျိုးမဲ့မည့်သူကို ဖယ်ရှားသကဲ့သို့ သတိသည်လည်း ကုသိုလ်တရားကို သိမ်းပိုက်၍ အကုသိုလ်ကို ပယ်ရှားသည်။ * '''တံခါးမှူးနှင့် မြို့တိုင်ကြီး''': ဒွါရ (၆) ပါးကို စောင့်ရှောက်တတ်သဖြင့် တံခါးမှူးနှင့် တူပြီး၊ ကုသိုလ်အာရုံ၌ ခိုင်မြဲစွာ တည်သဖြင့် မြို့တံခါးတိုင်ကြီးနှင့် တူသည်။ ===[[သမ္မာသတိ]] နှင့် မိစ္ဆာသတိ=== သတိတိုင်းသည် ကုသိုလ်ဖြစ်သည်မဟုတ်ဘဲ နှစ်မျိုးကွဲပြားသည် - * '''သမ္မာသတိ''': [[ဗောဓိပက္ခိယတရား]]၊ [[သမထ]]၊ [[ဝိပဿနာ]]၊ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ [[နိဗ္ဗာန်]] စသော မှန်ကန်ကောင်းမြတ်သော အာရုံတို့၌ ဖြစ်သော သတိဖြစ်သည်။ * '''မိစ္ဆာသတိ''': [[လောဘ]]၊ [[ဒေါသ]]တို့နှင့် ယှဉ်တွဲနေသော အမှတ်ရမှုများ (ဥပမာ - [[ကာမဂုဏ်]]ကို အောက်မေ့ခြင်း၊ ရန်ငြိုးထားခြင်း၊ လက်စားချေရန် ကြံစည်ခြင်း သို့မဟုတ် ဘေးအန္တရာယ်ကို သတိထားခြင်း) သည် သတိအစစ်မဟုတ်ဘဲ မိစ္ဆာသတိ သာဖြစ်သည်။ ===ကျင့်စဉ်အဆင့်ဆင့်၌ သတိ၏ အခန်းကဏ္ဍ=== သတိသည် '''သမထကျင့်စဉ်''' ၌ အာရုံ[[နိမိတ်]]ကို ခိုင်မြဲစေရန် ဆောင်ရွက်ပြီး ၊ '''ဝိပဿနာကျင့်စဉ်''' တွင်မူ [[ရုပ်]]၊ နာမ်၊ အကြောင်း၊ အကျိုး ဟူသော [[သင်္ခါရ]]တရားတို့ကို သတိဖြင့် သိမ်းဆည်းနိုင်မှသာ [[ပညာ]]ဖြင့် လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ရှုပွားနိုင်သည်။ ထို့ပြင် သတိသည် အကြီးအကဲသဘောဖြစ်သော '''[[ဣန္ဒြေ]]''' (သတိန္ဒြေ) လည်း မည်ပေသည်။ ===သတိနှင့် [[မနသိကာရ]] ခြားနားချက်=== နှစ်မျိုးလုံးသည် အာရုံသို့ မျက်နှာမူခြင်း (ဝိသယာဘိမုခ) သဘောတူသော်လည်း '''မနသိကာရ''' သည် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံနှင့် ယှဉ်စပ်ပေးခြင်း (မောင်းနှင်ပေးခြင်း) အစွမ်းဖြင့် ဆောင်ရွက်ပြီး၊ '''သတိ''' ကမူ မေ့လျော့ခြင်းကို ဖျက်ဆီး၍ အာရုံကို မပျောက်ပျက်စေခြင်း အစွမ်းဖြင့် ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ</ref> ===ပြင့်ပလင့်များ=== * [https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထဒီပနီ_(ပထမတွဲ)#သတိ_အဖွင့် သတိ အဖွင့်] * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/သောဘဏစေတသိက်_(၂၅)_လုံး_အပိုင်း#၂။_သတိ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ] * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း/စေတသိက်_(၅၂)_လုံး#သောဘဏစေတသိက်_=_အကောင်းစေတသိက်_(၂၅) သောဘဏစေတသိက် = အကောင်းစေတသိက် (၂၅)] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ]] [[ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ]] [[ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ]] [[Category:ဝိပဿနာ]] 3kof5vn0jeh0lsis5p4ran2v9jpruke 0 255178 1036964 884761 2026-06-09T05:00:08Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1036964 wikitext text/x-wiki {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ|expanded=နိုင်ငံတကာ}} '''[[မြန်မာနိုင်ငံ]]'''သို့ ဝင်ရောက်လိုသည့် မည်သည့်နိုင်ငံခြားသားမဆို သတ်မှတ်ထားသော ဗီဇာကင်းလွတ်ခွင့်ရှိသည့် နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံသားများမှလွဲ၍ [[ပြည်ဝင်ခွင့်|ပြည်ဝင်ခွင့်ဗီဇာ]]ကို ရယူရမည် ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပတ်သူတိုင်းသည် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်သက်တမ်း အနည်းဆုံး ၆ ကျန်ရှိရမည်ဖြစ်သည်။<ref name="tim">{{Timatic Visa Policy|country=MM|access-date=1 April 2017}}</ref><ref name="Ministry of Tourism">{{cite web | author1=Ministry of Hotels and Tourism | author-link1=Ministry of Hotels and Tourism (Myanmar) | title=eVisa Application | url=https://tourism.gov.mm/evisa-application/ | website=Ministry of Hotels & Tourism Myanmar | publisher=Ministry of Hotels and Tourism | access-date=5 October 2019 | date=2019 | archive-date=13 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191113141420/https://tourism.gov.mm/evisa-application/ }}</ref><ref name="tourism">{{cite web | author1=Ministry of Labour, Immigration and Population | author-link1=Ministry of Labour, Immigration and Population | title=Myanmar eVisa (Official Government Website) | url=https://evisa.moip.gov.mm/Home/NoticeToTourist | website=evisa.moip.gov.mm | publisher=Ministry of Labour, Immigration and Population | access-date=20 November 2019 | language=en | date=2019}}</ref> ==ပြည်ဝင်ခွင့် မူဝါဒ မြေပုံ== [[File:Visa_policy_of_Myanmar.svg|672px|thumbnail|none|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်ဝင်ခွင့် မူဝါဒ {{legend|#ED1C24|မြန်မာနိုင်ငံ}} {{legend|#22B14C|ဗီဇာ မလိုအပ်/ အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာ}} {{legend|#FFD000|ဆိုက်ရောက်ဗီဇာ/ အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာ}} {{legend|#61C7A1|အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာ (စီးပွားရေး/အလည်)}} {{legend|#9FD5BE|အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာ (အလည်)}} {{legend|#ABABAB|ဗီဇာ လိုအပ်}}]] ==ဗီဇာ ကင်းလွတ်ခွင့်== ===ပုံမှန် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ=== [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှု|မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ]]နှင့် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်]] [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ဟု သိကြသော စစ်အစိုးရက ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗီဇာကင်းလွတ်ခွင့်ကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။<ref name="tourism"/><ref name="Singapore MFA">{{cite web | title=Myanmar | url=https://www.mfa.gov.sg/countries-regions/m/myanmar/travel-page | website=www.mfa.gov.sg | publisher=Ministry of Foreign Affairs (Singapore) | access-date=22 October 2022 | language=en | date=1 September 2022}}</ref> {| |class=nowrap style="padding:0 2em 0 0"| * {{flag|Singapore}} |စင်ကာပူနိုင်ငံသားများသည် ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် အလည်အပတ် နှစ်ရပ်စလုံးအတွက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ရန် ဗီဇာမလိုဘဲ ရက်ပေါင်း ၃၀ အများဆုံး နေထိုင်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် မည်သည့်ဝင်ထွက်ပေါက်မှမဆို မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက် ထွက်ခွာနိုင်သည်။<ref name="tim"/><ref name="Ministry of Tourism"/><ref name="tourism"/><ref name="Singapore MFA"/><ref name="TODAY">{{cite web | author1=Tan Weizhen | title=No visas needed for S'poreans on short trips to Myanmar from Dec | url=https://www.todayonline.com/world/asia/visa-free-travel-between-spore-and-myanmar-december | website=[[Today (Singapore newspaper)|TODAY]] | publisher=[[Mediacorp]] |access-date=10 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240103052741/https://www.todayonline.com/world/asia/visa-free-travel-between-spore-and-myanmar-december | archive-date=3 January 2024 | language=en |date=9 June 2016 | url-status=live}}</ref> |} ====အကန့်အသတ်ရှိသော ဗီဇာကင်းလွတ်ခွင့် ==== အောက်တွင် ဖော်ပြထားသော ရှစ်နိုင်ငံမှ နိုင်ငံသားများသည် အလည်အပတ်ကိစ္စရပ်များအတွက် ဗီဇာမလိုအပ်ဘဲ အောက်ဖော်ပြပါ ကာလအတိုင်း နေထိုင်နိုင်သည်။<ref name="tim"/><ref name="tourism"/> သို့သော်လည်း အောက်ဖော်ပြပါနေရာများမှ ဝင်ရောက်မှသာလျှင် ဗီဇာကင်းလွတ်ခွင့် ရမည် ဖြစ်သည်။<ref name="tim"/><ref name="tourism"/> * [[ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] * [[နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] * [[မန္တလေးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; padding: 5px; margin-top: 15px;" |- style="vertical-align:top;" | '''ရက် ၃၀''' {| | *{{flag|Russia}}^၁ *{{flag|Vietnam}} | |} '''၁၄ ရက်''' {| | *{{flag|Brunei}} *{{flag|Cambodia}} *{{flag|Indonesia}} |valign="top"| *{{flag|Laos}} *{{flag|Philippines}} *{{flag|Thailand}} | |} | |} _{၁ - အလည်အပတ်နှင့် စီးပွားရေးကိစ္စရပ်များအတွက် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ယာယီဗီဇာကင်းလွတ်ခွင့် မူဝါဒ<ref name="tim"/><ref name="Russian visa-free entry">{{cite web | title=Мьянма: правила въезда для россиян в 2023 году | url=https://www.tutu.ru/geo/myanmar/article/open/ | website=Туту | access-date=2 July 2023 | language=ru}}</ref>} ===ရိုးရိုးမဟုတ်သော နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ=== အောက်ဖော်ပြပါနိုင်ငံများ၏ သံတမန်နှင့် ဝန်ဆောင်မှု နိုင်ငံကူးလက်မှတ် ကိုင်ဆောင်ထားသူများသည် အောက်ဖော်ပြပါ ကာလအထိ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ရန် ဗီဇာ မလိုအပ်ပါ။<ref>{{cite web | url=http://www.mofa.gov.mm/?page_id=61 | title=Visa Free Travel – MINISTRY of FOREIGN AFFAIR|access-date=17 June 2019}}</ref> {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; padding: 5px;" |- style="vertical-align:top;" | *{{flagicon|ASEAN}} [[အာဆီယံ]]အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ^၂ (ဘရူနိုင်းနှင့် အင်ဒိုနီးရှား မှလွဲ၍) {| | *{{flag|Bangladesh}}^၂ *{{flag|Belarus}}^၁ *{{flag|Brazil}}^၂ *{{flag|Brunei}}^၃ *{{flag|China}}^၂ *{{flag|Colombia}}^၁ |valign="top"| *{{flag|India}}^၁ *{{flag|Indonesia}}^၃ *{{flag|Japan}}^{၁ သံ} *{{flag|Jordan}}^၁ *{{flag|Mongolia}}^၂ *{{flag|Morocco}}^၁ |valign="top"| *{{flag|Nepal}}^၁ *{{flag|North Korea}}^၂ *{{flag|Russia}}^၁ *{{flag|Serbia}}^၁ *{{flag|South Korea}}^၁ *{{flag|Sri Lanka}}^၂ | |} | |} _{သံ - သံတမန် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်သာလျှင်}<br/> _{၁ - ရက် ၉၀}<br/> _{၂ - ရက် ၃၀}<br/> _{၃ - ၁၄ ရက်} ===ယခင်သမိုင်းများ=== ၂၀၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို၊ ဂျပန်နှင့် တောင်ကိုရီးယားမှ ခရီးသွားများအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဗီဇာမလိုအပ်ဘဲ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Myanmar-embassy-tokyo.net">{{cite web | url=http://www.myanmar-embassy-tokyo.net/2018/Doc/jkv.pdf | title=The amended announcement of Visa Exemption to enter Myanmar for ordinary passport holders of Japan and South Korea | access-date=17 June 2019 | archive-date=1 October 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181001031129/http://www.myanmar-embassy-tokyo.net/2018/Doc/jkv.pdf }}</ref><ref name="e-consulate.org">{{Cite web |title=Terms and Conditions for The Tourists from Special Administrative Regions of PRC (Hong Kong SAR and Macao SAR) for Visa Exemption |url=http://myanmar.e-consulate.org/images/news/Announcement-Eng-02102018.pdf |access-date=2 March 2024 |archive-date=2 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002081232/http://myanmar.e-consulate.org/images/news/Announcement-Eng-02102018.pdf }}</ref><ref>{{cite web | author1=Theingi Win Tin | title=Myanmar extends visa exemption, visa on arrival for 4 countries | url=https://elevenmyanmar.com/news/myanmar-extends-visa-exemption-visa-on-arrival-for-4-countries | website=Eleven Media Group Co., Ltd | access-date=20 November 2019 | language=en | date=17 August 2019 | archive-date=17 August 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190817225447/https://elevenmyanmar.com/news/myanmar-extends-visa-exemption-visa-on-arrival-for-4-countries | url-status=dead }}</ref> ၎င်းတို့အား မြန်မာနိုင်ငံ ဝင်ထွက်ပေါက်များ အားလုံးမှနေ၍ ဝင်ထွက်သွားလာခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref name="Ministry of Tourism"></ref><ref name="tourism"></ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" |- !style="width:100%;";"|ဗီဇာ အပြောင်းအလဲရက်စွဲများ |- | '''ဗီဇာကင်းလွတ်ခွင့်''' * ၂၀၀၉ - လာအို<ref>Under the Visa Agreement on 20 November 2009</ref><ref name="MMTimes">{{cite news |author1=Ei Ei Thu |title=Visa exemption signed with Singapore |url=https://www.mmtimes.com/national-news/nay-pyi-taw/20724-visa-exemption-signed-with-singapore.html |access-date=30 November 2021 |work=The Myanmar Times |date=8 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219100142/https://www.mmtimes.com/national-news/nay-pyi-taw/20724-visa-exemption-signed-with-singapore.html |archive-date=19 February 2021 |language=en |accessdate=2 March 2024 |archivedate=30 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211130163916/https://www.mmtimes.com/national-news/nay-pyi-taw/20724-visa-exemption-signed-with-singapore.html }}</ref> * ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၃ - ဗီယက်နမ်<ref>{{cite news |author1=Kyaw Hsu Mon |title=Vietnam Waives Visa Requirement for Burmese Travelers |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/vietnam-waives-visa-requirement-burmese-travelers.html |access-date=30 November 2021 |work=The Irrawaddy |date=11 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224154742/https://www.irrawaddy.com/news/burma/vietnam-waives-visa-requirement-burmese-travelers.html |archive-date=24 February 2021 |language=en |url-status=live}}</ref> * ၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃ - ကမ္ဘောဒီးယား<ref>{{cite news |title=Burma, Cambodia Sign Visa Exemption Agreement |url=https://www.irrawaddy.com/news/latest-news/burma-cambodia-sign-visa-exemption-agreement.html |access-date=30 November 2021 |work=The Irrawaddy |date=18 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130150333/https://www.irrawaddy.com/news/latest-news/burma-cambodia-sign-visa-exemption-agreement.html |archive-date=30 November 2021 |language=en |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |author1=Xinhua |author-link1=Xinhua |title=Myanmar, Cambodia agree on mutual visa exemption for ordinary passport holders - World News - SINA English |url=http://english.sina.com/world/2013/1217/656199.html |website=english.sina.com |publisher=Sina English |access-date=18 November 2019 |language=en |date=18 December 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170303224204/http://english.sina.com/world/2013/1217/656199.html |archive-date=3 March 2017}}</ref> * ၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၄ - ဖိလစ်ပိုင်<ref>{{cite web |title=Visa-free entry to Myanmar for Filipinos to be effective in January |url=https://www.philstar.com/breaking-news/2013/12/27/1272568/visa-free-entry-myanmar-filipinos-be-effective-january |website=philstar.com |publisher=The Philippine Star |access-date=18 November 2019 |language=en |date=27 December 2013}}</ref><ref>{{cite news |author1=Simon Roughneen |title=Filipino Workers Join Burma's Opening Economy |url=https://www.irrawaddy.com/business/filipino-workers-join-burmas-opening-economy.html |access-date=30 November 2021 |work=The Irrawaddy |date=6 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130151335/https://www.irrawaddy.com/business/filipino-workers-join-burmas-opening-economy.html |archive-date=30 November 2021 |language=en |url-status=live}}</ref> * ၁၀ မေ ၂၀၁၄ - အင်ဒိုနီးရှား<ref>{{cite news |author1=San Yamin Aung |title=Burma, Indonesia Sign Visa Exemption Agreement |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/burma-indonesia-sign-visa-exemption-agreement.html |access-date=30 November 2021 |work=The Irrawaddy |date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130144047/https://www.irrawaddy.com/news/burma/burma-indonesia-sign-visa-exemption-agreement.html |archive-date=30 November 2021 |language=en |url-status=live}}</ref> * ၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ - ဘရူနိုင်း<ref>{{cite web |title=Myanmar and Brunei Bring in Mutual Visa Exemption |url=https://www.bnionline.net/en/mizzima-news/item/17728-myanmar-and-brunei-bring-in-mutual-visa-exemption-.html |website=Burma News International |publisher=Mizzima |access-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519140234/https://www.bnionline.net/en/mizzima-news/item/17728-myanmar-and-brunei-bring-in-mutual-visa-exemption-.html |archive-date=19 May 2022 |language=en |date=22 October 2014 |url-status=live}}</ref> * ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ - ထိုင်း<ref>{{cite news |author1=Cheewin Sattha |author2=Chananthorn Kamjan |title=Thailand, Myanmar sign visa-free agreement |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/636756/thailand-myanmar-sign-visa-free-agreement |newspaper=Bangkok Post |access-date=18 November 2019 |date=28 July 2015}}</ref> * ၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၆ - စင်ကာပူ<ref name="MMTimes"/><ref name="TODAY"/><ref>{{cite news |author1=Charissa Yong |title=Singapore and Myanmar announce visa exemption for 30-day trips |url=https://www.straitstimes.com/politics/singapore-and-myanmar-announce-visa-exemption-for-30-day-trips |website=The Straits Times |publisher=The Straits Times |access-date=18 November 2019 |language=en |date=7 June 2016 |quote="From Dec 1, Singaporeans travelling to Myanmar for short trips will no longer need to apply for a visa."}}</ref> * ၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၈ - ဟောင်ကောင်၊<ref name="e-consulate.org"/> မကာအို၊<ref name="e-consulate.org"/> ဂျပန်၊<ref name="Myanmar-embassy-tokyo.net"/> တောင်ကိုရီးယား<ref name="Myanmar-embassy-tokyo.net"/> * ၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ - ဗီယက်နမ် (၁၄ ရက်မှ ရက် ၃၀ သို့တိုးမြှင့်)<ref>{{Cite web |title=Myanmar, Vietnam travellers to get 30-day visa-free visits to boost tourism |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-vietnam-travellers-get-30-day-visa-free-visits-boost-tourism.html |access-date=2 March 2024 |archive-date=9 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109020711/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-vietnam-travellers-get-30-day-visa-free-visits-boost-tourism.html }}</ref> * ၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ - ရုရှား<ref name="Russian visa-free entry"/> '''ဆိုက်ရောက်ဗီဇာ''' * ၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၈ - တရုတ်<ref>{{cite web|url=http://www.myanmarembassy.com/pdf/On%20Arrival%20Visa%20Tourist%20visa%20for%20Chinese.pdf|title=Visa on Arrival applicable for the passport holder of the People's Republic of China, Hong Kong and Macao SAR|access-date=17 June 2019}}</ref><ref>{{cite web|author=中国领事服务网|title=缅甸拟对中国游客实行落地签证政策|url=http://cs.mfa.gov.cn/gyls/lsgz/fwxx/t1594002.shtml|access-date=2014-09-11}}</ref> * ၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၈ - အိန္ဒိယ<ref name="Delhi"></ref> * ၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉ - ဩစတြေးလျ၊ ဂျာမနီ၊ အီတလီ၊ ရုရှား၊ စပိန်၊ ဆွစ်ဇာလန်<ref name=Xinhua></ref> * ၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၉ - ဩစတြီးလျား၊ ချက်ဇ်၊ ဟန်ဂေရီ၊ လူဇင်ဘတ်၊ နယူးဇီလန်<ref>{{Cite web|url=https://elevenmyanmar.com/news/myanmar-to-allow-visa-on-arrival-for-tourists-from-five-countries|title = Myanmar to allow visa on arrival for tourists from five countries}}</ref> * ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ - တရုတ်၊ အိန္ဒိယ<ref name="Temporary visa on arrival">{{cite web | title=Ministry of Immigration and Population » Notifying that Tourist Visa on Arrival will be granted to China Nationals & India Nationals | url=http://www.mip.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%9b%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%b6%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ad/ | publisher=[[Ministry of Immigration and Population]] | access-date=2 January 2024 | date=30 August 2023 | archive-date=9 June 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240609090443/http://www.mip.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%9b%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%b6%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ad/ }}</ref> '''ပယ်ဖျက်''' * ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀ - တရုတ် (ဆိုက်ရောက်ဗီဇာ)<ref>{{cite news |author1=Aung Thiha |title=Myanmar Suspends Visas-on-Arrival for Chinese Travelers Over Coronavirus |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-suspends-visas-arrival-chinese-travelers-coronavirus.html |access-date=30 November 2021 |work=The Irrawaddy |date=3 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914183221/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-suspends-visas-arrival-chinese-travelers-coronavirus.html |archive-date=14 September 2021 |language=en |url-status=live}}</ref> * ၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ - ဟောင်ကောင်၊ မကာအို၊ ဂျပန်၊ တောင်ကိုရီးယား (ဗီဇာကင်းလွတ်)<ref name="Myanmar-embassy-tokyo.net"/><ref name="e-consulate.org"/> |} ==ဆိုက်ရောက်ဗီဇာ== {| |class=nowrap style="padding:0 2em 0 0"| * {{flag|China}} * {{flag|India}} | ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ မည်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တွင်မဆို ဆိုက်ရောက်ဗီဇာအား [[အမေရိကန်ဒေါ်လာ]] ၅၀ ဖြင့် ရယူနိုင်သည်။ ဆိုက်ရောက်ဗီဇာသည် ရက်ပေါင်း ၃၀ အထိ နေထိုင်ခွင့်ရှိသည်။<ref name="Temporary visa on arrival"/> |} ===သမိုင်း=== အောက်ဖော်ပြပါ နိုင်ငံများမှ ရိုးရိုးနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ကိုင်ဆောင်ထားသူများအနေဖြင့် [[ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]]၊ [[နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] သို့မဟုတ် [[မန္တလေးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]]များတွင် အလည်အပတ်အတွက် ရက်ပေါင်း ၃၀ နေထိုင်နိုင်သော ဆိုက်ရောက်ဗီဇာကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="MLIP">{{cite web | author1=Ministry of Labour, Immigration and Population | author-link1=Ministry of Labour, Immigration and Population | title=Ministry of Labour, Immigration and Population » On Arrival Visa | url=http://www.mip.gov.mm/on-arrival-visa/ | publisher=Ministry of Labour, Immigration and Population | access-date=20 November 2019 | archive-date=25 October 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201025074857/http://www.mip.gov.mm/on-arrival-visa/ }}</ref> ဗီဇာအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၀ ပေးဆောင်ရန်လိုအပ်သည်။<ref name="Delhi">{{cite web | url=https://www.myanmedelhi.com/tourist-visa-information/ | title=Tourist Visa Information – EMBASSY OF THE REPUBLIC OF THE UNION OF MYANMAR | website=www.myanmedelhi.com | access-date=17 June 2019}}</ref><ref name=Xinhua>[https://web.archive.org/web/20190602193220/http://www.xinhuanet.com/english/2019-06/02/c_138111000.htm Myanmar grants visa-on-arrival to 6 more countries to boost tourism]</ref><ref name="MLIP"></ref><ref>[https://elevenmyanmar.com/news/myanmar-to-allow-visa-on-arrival-for-tourists-from-five-countries Myanmar to allow visa on arrival for tourists from five countries]</ref> {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; padding: 5px;" |- style="vertical-align:top;" | *{{flag|Australia}} *{{flag|Austria}} *{{flag|Czech Republic}} *{{flag|China}} *{{flag|Germany}} *{{flag|Hungary}} *{{flag|India}} |valign="top"| *{{flag|Italy}} *{{flag|Luxembourg}} *{{flag|New Zealand}} *{{flag|Russia}} *{{flag|Spain}} *{{flag|Switzerland}} |} ==အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာ (e-Visa)== ၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် [[:en:eVisa|e-Visa]] စနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာများကို အလည်အပတ်နှင့် စီးပွားရေးကိစ္စများအတွက် အွန်လိုင်းမှ ရယူနိုင်သည်။ ရုံးဖွင့်ရက် ၃ ရက်အတွင်း ထုတ်ပေးသော အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာသည် ထုတ်ပေးသည့်ရက်မှ ရက်ပေါင်း ၉၀ သက်တမ်းရှိပြီး အလည်အပတ်အတွက် အများဆုံး ၂၈ ရက်နှင့် စီးပွားရေးအတွက် အများဆုံး ရက်ပေါင်း ၇၀ နေထိုင်နိုင်သည်။ စီပွားရေးကိစ္စအတွက် အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇၀ ကုန်ကျပြီး အလည်အပတ်အတွက်မှာ ဒေါ်လာ ၅၀ ဖြစ်သည်။<ref name="tourism" /><ref name="biz">{{cite web | url=https://evisa.moip.gov.mm/ | title=Myanmar eVisa (Official Government Website)|website=evisa.moip.gov.mm | access-date=17 June 2019}}</ref> အသက် ၇ နှစ်အောက် ကလေးများအတွက် အခမဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web | url=https://www.tourmag.com/Myanmar-le-visa-est-gratuit-pour-les-enfants-de-moins-de-7-ans_a95497.html | title=Myanmar : le visa est gratuit pour les enfants de moins de 7 ans | last=Action-Visas | website=TourMaG.com, 1er journal des professionnels du tourisme francophone | access-date=17 June 2019}}</ref> လျှောက်ထားနိုင်သည့် နိုင်ငံများစာရင်းကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာနှင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတို့တွင် တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ စီးပွားရေးကိစ္စအတွက် အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် စတင်ခဲ့သည်။ အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာရရှိထားသူများသည် အောက်ပါနေရာများမှ ဝင်ရောက်ရမည် ဖြစ်သည်။<ref name="tourism"/><ref name="Ministry of Tourism"></ref><ref name="biz"/> * [[ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] * [[နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] * [[မန္တလေးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] * [[ကော့သောင်းမြို့]] ကုန်းကြောင်းနယ်စပ်ဂိတ် (ထိုင်းနိုင်ငံ) အောက်ပါနိုင်ငံများမှ နိုင်ငံသားများသည် အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာကို လျှောက်ထားနိုင်သည်။ {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; padding: 5px;" |- style="vertical-align:top;" | *{{flagicon|ASEAN}} [[အာဆီယံ]]အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ (မလေးရှား မှလွဲ၍)^၁ *{{flagicon|EU}} [[ဥရောပ သမဂ္ဂ]]အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံသားများ^၂ {| | *{{flag|Albania}} *{{flag|Algeria}} *{{flag|Argentina}} *{{flag|Australia}}^၂ *{{flag|Bangladesh}} *{{flag|Belarus}} *{{flag|Bhutan}} *{{flag|Bolivia}} *{{flag|Bosnia and Herzegovina}} *{{flag|Brazil}}^၂ *{{flag|Cameroon}} *{{flag|Canada}}^၂ *{{flag|Chile}} *{{flag|China}}^၂ *{{flag|Colombia}} *{{flag|Costa Rica}} *{{flag|Côte d’Ivoire}} |valign="top"| *{{flag|Ecuador}} *{{flag|Egypt}} *{{flag|Eritrea}} *{{flag|Fiji}} *{{flag|Georgia}} *{{flag|Ghana}} *{{flag|Guatemala}} *{{flag|Guinea}} *{{flag|Hong Kong}}^၂ *{{flag|Iceland}} *{{flag|India}}^၁ *{{flag|Israel}}^၂ *{{flag|Jamaica}} *{{flag|Japan}}^၂ *{{flag|Jordan}} *{{flag|Kazakhstan}} *{{flag|Kenya}} |valign="top"| *{{flag|North Korea}}^၂ *{{flag|Kuwait}} *{{flag|Kyrgyzstan}} *{{flag|Maldives}} *{{flag|Macau}}^၂ *{{flag|Malaysia}}^၂ *{{flag|Mauritius}} *{{flag|Mexico}} *{{flag|Monaco}} *{{flag|Mongolia}} *{{flag|Morocco}} *{{flag|Nepal}}^၂ *{{flag|New Zealand}}^၂ *{{flag|Norway}}^၂ *{{flag|Pakistan}} *{{flag|Panama}} *{{flag|Peru}} |valign="top"| *{{flag|Qatar}} *{{flag|Russia}}^၁ *{{flag|Saudi Arabia}} *{{flag|Serbia}} *{{flag|South Africa}}^၂ *{{flag|South Korea}}^၂ *{{flag|Sri Lanka}} *{{flag|Switzerland}}^၂ *{{flag|Taiwan}}^၂ *{{flag|Turkey}} *{{flag|Uganda}} *{{flag|Ukraine}}^၂ *{{flag|United Kingdom}}^၃ *{{flag|United States}}^၂ *{{flag|Uruguay}} *{{flag|Uzbekistan}} *{{flag|Venezuela}} | |} |} _{၁ - Countries eligible for business / tourist e-visa along with visa-free privilege.}<br/> _{၂ - Countries and jurisdictions eligible for business / tourist e-Visa.}<br/> _{၃ - ဗြိတိသျှနိုင်ငံသားများသည် စီးပွားရေးနှင့် အလည်အပတ်ကိစ္စများအတွက် အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာ ရယူနိုင်သည်။ အခြားသော ဗြိတိသျှနိုင်ငံသား အမျိုးအစားများမှာ အလည်အပတ်အတွက်သာ အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာ ရယူနိုင်သည်။}<br/> _{အမှတ်အသားမပါ - အလည်အပတ်အတွက်သာ အီလက်ထရွန်းနစ်ဗီဇာ ရယူနိုင်သော နိုင်ငံများ} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== * [[မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် ပြည်ဝင်ခွင့် လိုအပ်ချက်များ]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး]] ==ကိုးကား== {{Reflist|30em}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * [https://evisa.moip.gov.mm/ Myanmar eVisa], Ministry of Immigration and Population [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ပြည်ဝင်ခွင့်မူဝါဒများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး]] s8sz9rvemr9k3oxyk7x6ovi1gus827p 0 257274 1036978 960588 2026-06-09T06:18:29Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄-လက်ရှိ)]] စာမျက်နှာကို [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: ကျစ်လျစ်တိုတုတ်စေရန် ([[WP:CONCISE]], [[WP:PRECISE]]): "ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)" ပင်မဆောင်းပါးနှင့် ခေါင်းစဉ်ထပ်နေမှုကို ရှောင်ရှားရန်နှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် သီးသန့်စစ်ဆင်ရေးကို ပိုမိုတိကျစွာ ခွဲခြားဖော်ပြရန် "ကချင် ထိုးစစ် (၂၀၂၄)" ဟု ပြောင်းလဲခြင်း 960588 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး | partof = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | date = ၇ မတ် ၂၀၂၄ - လက်ရှိ<br/>({{Age in years, months, weeks and days|2024|3|07}}) | place = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | territory = မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းတလျောက် စစ်ကောင်စီစခန်း ၇၀ ကျော်အား ကချင်တပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ထား<ref name=9_2>{{cite news |title=KIA: Nine Myanmar Junta Strongholds Seized in Two Days |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html |work=The Irrawaddy |date=23 March 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=KIA Captured Over 70 Junta Military Installations in Two-Month Offensive |url=https://www.bnionline.net/en/news/kia-captured-over-70-junta-military-installations-two-month-offensive |date=30 April 2024 |work=Myitkyina Journal}}</ref> | status = ဖြစ်ပွားနေဆဲ | combatant1 = {{armed forces|Myanmar}} | combatant2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် ကချင်ပြည်နယ်အခြေစိုက် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Myanmar|army}} [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] * {{flagdeco|Myanmar|army}} [[မြထွန်းဦး]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} စဝ်မိန်းလျှံ * {{flagicon image|}} [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|ဦးရွှေမင်း]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ဂမ်ရှောင်]] }} | units1 = {{armed forces|Myanmar}} * {{army|Myanmar}} ** {{flagicon image|Mm-northern-rmc.svg}} [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ** {{flagicon image|Flag of Myanmar Border Guard Forces.png}} [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] * {{air force|Myanmar}} '''ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များ''' * {{flagicon image|Burmese buddhist flag.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]] * {{flagicon image|}} [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|လီဆူပြည်သူ့စစ်]]<ref name=Lisu>{{cite news |title=Junta-allied Lisu militia leader killed in battle with Kachin forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308151624/https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/|archivedate=March 8, 2024}}</ref> | units2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} ကချင် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] * အခြား ကချင်အခြေစိုက် အဖွဲ့များ '''အခြား စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များ''' * {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] }} | strength1 = မသိရှိရ | strength2 = ၂၁,၅၀၀+ | casualties1 = ၄၀ ကျော် သေဆုံး<br>"၁၀၀ ကျော် လက်နက်ချ"<ref name=9_2/> | casualties2 = ၆ ဦးကျော် သေဆုံး | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး''' ဟုလည်း သိကြသော ကချင်ပြည်နယ်တွင် ဆောင်ရွက်နေသော [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (ကေအိုင်အေ)၏ ထိုးစစ်သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] [[တပ်မတော်]]အား တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[မြစ်ကြီးနား]]နှင့် [[ဗန်းမော်]]အကြား လမ်းတလျောက်တွင် အဓိကထိုးစစ်ဆင်နေသည့် ၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေးသည် ကေအိုင်အေ၏ ဌာနချုပ် [[လိုင်ဇာမြို့]]အား ခြိမ်းခြောက်နေသည့် စစ်ကောင်စီ ဗျူဟာစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ရန်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Attacks Over 10 Myanmar Military Outposts on Road Near China Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-attacks-over-10-myanmar-military-outposts-on-road-near-china-border.html |work=The Irrawaddy |date=7 March 2024}}</ref> ==ယခင်ထိုးစစ်များ== ===ဖားကန့်=== {{empty section}} ===ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း=== [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]အား [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး#ဇန်နဝါရီ_၁၂|တရုတ်ကြားဝင်စေ့စပ်သော ရှမ်းမြောက်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး]]အပြီးတွင် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ကချင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]]တို့သည် မိုးမိတ်ခရိုင်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ထိုးစစ်တစ်ခုကို စတင်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်အဖွဲ့များက မိုးမိတ်မြို့တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မိုးမိတ်ရဲစခန်းနှင့် အနီးရှိ ရွာနှစ်ရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta attacks northern Shan State town by air in attempt to halt Kachin forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-attacks-northern-shan-state-town-by-air-in-attempt-to-halt-kachin-forces/ |work=Myanmar Now |date=19 January 2024}}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်များက လေကြောင်းနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Four Myanmar Junta Battalions Surrounded in Shan Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/four-myanmar-junta-battalions-surrounded-in-shan-town.html |work=The Irrawaddy |date=18 January 2024}}</ref> မိုးမိတ်ထိုးစစ်အတွင်း ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဇန်နဝါရီ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မဘိမ်းမြို့နယ်တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့တွင် [[မဘိမ်းမြို့]]နှင့် [[မဘိမ်းမြို့နယ်]]၏ ဒေသအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA-Led Troops Seize Another Shan Town From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-led-troops-seize-another-shan-town-from-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |date=22 January 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် [[မံစီမြို့နယ်]]တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇ ဦးသည် [[မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး|တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်]]ကို ဖြတ်ကျော်ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Troops Escape to China After KIA Attack |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-escape-to-china-after-kia-attack.html |work=The Irrawaddy |date=22 January 2024}}</ref> မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်ပူးပေါင်းအဖွဲ့များသည် မိုးမိတ်မှ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]]ရှိ [[နမ့်ဖတ်ကာ (၂)ရွာ၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|နမ့်ဖတ်ကာရွာ]]ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta Battalion Controlling Myanmar-China Trade Route Surrenders to KIA |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-battalion-controlling-myanmar-china-trade-route-surrenders-to-kia.html |work=The Irrawaddy |date=26 January 2024}}</ref> ====တီအန်အယ်လ်အေ နှင့် တင်းမာမှု==== [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်]]အဖွဲ့ဝင်နှင့် မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော ကေအိုင်အေနှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (တီအန်အယ်လ်အေ)တို့သည် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေတပ်သား ၅၀ သည် တီအန်အယ်လ်အေက ဇန်နဝါရီလက သိမ်းပိုက်ထားသော ကွတ်ခိုင်မြို့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ တီအန်အယ်လ်အေစစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ညအိပ်နေမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ကချင်တော်လှန်ရေးနေ့ကို ကျင်းပရန် မြို့လည်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကာ အလံလွှင့်ထူခြင်းနှင့် စစ်သားစုဆောင်းခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းအတွက် တီအန်အယ်လ်အေက အလံများဖယ်ရှားကာ အရပ်သားများကို ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=Tensions>{{cite news |title=Tension High Between KIA and TNLA in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/tension-high-between-kia-and-tnla-in-northern-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=14 February 2024}}</ref> နမ့်ဖတ်ကာမှ ကွတ်ခိုင်မြို့သို့ ကေအိုင်အေက ဝင်ရောက်မည်ဟူသော ကောလဟာလများကြောင့် ကွတ်ခိုင်မြို့ခံများက တပ်ဖွဲ့နှစ်ခုအကြား တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=Tensions/> ==၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး== မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေသည် ကချင်ပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ဆယ်ခုကျော်အား တပြိုင်နက်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဗန်းမော်နှင့် မြို့တော် မြစ်ကြီးနားလမ်းတလျောက်နှင့် လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း ကြီးမားသော ထိုးစစ်တစ်ခုစတင်ခြင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး ယင်းထိုးစစ်စတင်သည့် ရက်အား အစွဲပြုကာ "၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး"ဟု အချို့က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=KIA mounts new offensive, targeting air base, outposts near Myitkyina and Laiza|url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-mounts-new-offensive-targeting-air-base-outposts-near-myitkyina-and-laiza/ |work=Myanmar Now|language=en |date=7 March 2024}}</ref> မတ်လ ၈ ရက်နေ့အပြီးတွင် လိုင်ဇာမြို့နှင့် အနီးဆုံးရှိ စစ်ကောင်စီ၏ ရှေ့တန်းစခန်းတစ်ခုအပါအဝင် အခြေစိုက်စခန်းကြီး သုံးခုနှင့် စစ်စခန်းများစွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA and allies seize three large Myanmar army bases near Laiza |author1=Maung Shwe Wah |author2=Min Maung |url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ |work=Myanmar NOW |date=8 March 2024 |language=en |accessdate=1 May 2024 |archivedate=16 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240416161619/https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ }}</ref> တိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီကို ထောက်ခံသည့် [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]]မှ ပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင် ဦးရွှေမင်းသည် အောင်မြေသစ်ရွာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name=Lisu/> မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]]၏ မြောက်ဘက်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မြို့နှင့် မြို့စောင့်တပ်အား ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=sumkia>{{cite news |title= KIA, allies continue bid to take full control of northern Kachin town |author1=Min Min |author2=Maung Shwe Wah |url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-allies-continue-bid-to-take-full-control-of-northern-kachin-town/ |language=en}}</ref> မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်ရှိ ရှေ့တန်းစခန်းများအားလုံး၊ မြို့နယ် ၅ မြို့နယ်ရှိ တပ်ရင်းဌာနချုပ်များနှင့် [[ပါဂျောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|ပါဂျောင်]]အနီးရှိ စခန်းများအပါအဝင် မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်စခန်း ၅၀ ကျော်နှင့် ဗျူဟာကုန်း ၁၃ ခုအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="9_2"/> မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မိုးမောက်မြို့နယ်၊ [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329">{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html|title=Myanmar Junta Loses Another Town, More Bases in Four Days of Resistance Attacks|date=2024-03-29|work=The Irrawaddy}}</ref> ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်-လွယ်ဂျယ်လမ်းကို ကေအိုင်အေက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=1_April>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024}}</ref> ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဖားကန့်-ကာမိုင်းလမ်းကို ကေအိုင်အေတို့ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Seizes Myanmar Junta Base Controlling Access to Jade Hub Hpakant |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-junta-base-controlling-access-to-jade-hub-hpakant.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref> ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် [[ဆယ်ဇင်းရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်|ဆယ်ဇင်း]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖားကန့်မြို့အဝင် အဓိကလမ်းများကို ထိန်းချုပ်ထားကာ မြို့အား ဝိုင်းရံထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Seizes Myanmar Junta's Final Hpakant Road |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-juntas-final-hpakant-road.html |work=The Irrawaddy |date=24 April 2024}}</ref> [[ဆင်ဘိုမြို့]]ရဲစခန်းအား တစ်လကြာ သိမ်းပိုက်ထားပြီးနောက် မြို့အား ဧပြီ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဗန်းမော်-မြစ်ကြီးနားလမ်းကို ဖြတ်တောက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Independence Army takes control of Sinbo town after overrunning Myanmar military base |url=https://myanmar-now.org/en/news/kachin-independence-army-takes-control-of-sinbo-town-after-overrunning-myanmar-military-base/ |date=29 April 2024 |work=Myanmar Now}}</ref> မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီနေရာအတော်များများအား ကေအိုင်အေက တိုက်ခိုက်မှုများ တပြိုက်နက် ပြုလုပ်ခဲ့ကာ စစ်စခန်းများအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မေလ ၄-၅ ရက်နေ့အကြား ဆွမ်ပရာဘွမ်စစ်ဗျူဟာစခန်းနှင့် [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]]ပတ်လည်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Confirms Capture of Sumprabum Tactical Command Centre and Moves Closer to Complete Control along the Myitkyina-Bhamo Road |url=https://www.bnionline.net/en/news/kia-confirms-capture-sumprabum-tactical-command-centre-and-moves-closer-complete-control-along |date=6 May 2024 |work=Myitkyina Journal}}</ref> မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နှင့် အနီးတဝိုက်ကို အလုံးစုံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin State Suffers Fuel Crisis as Fighting Blocks Trade |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-state-suffers-fuel-crisis-as-fighting-blocks-trade.html |date=8 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် တပ်ရင်း ၁၁ ရင်း ဌာနချုပ်များအပါအဝင် စစ်ကောင်စီ စစ်စခန်း ၈၀ ကျော်ကို သိမ်းပိုက်ထားပြီးဖြစ်သည်ဟု ကေအိုင်အေက ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=KIA_8May/> မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် မိုးမောက်မှ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကာ မိုးမောက်နှင့် မန်စီရဲစခန်းတို့ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Advances on Myanmar Junta's Kachin State Power Hub |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-advances-on-myanmar-juntas-kachin-state-power-hub.html |work=The Irrawaddy |date=9 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Clashes displace civilians in Kachin State as anti-junta offensive proceeds |url=https://myanmar-now.org/en/news/clashes-displace-civilians-in-kachin-state-as-anti-junta-offensive-proceeds/ |work=Myanmar Now |date=9 May 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် မြစ်ကြီးနားမြို့အဝင်ရှိ [[ဗလမင်းထင်တံတား]]ရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ဆေးရေးဂိတ်ကို ကေအိုင်အေက တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA fighters attack Myanmar junta’s security gate in Kachin State’s Myitkyina Town |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9838 |work=Mizzima |date=13 May 2024}}</ref> မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[မန်စီမြို့]]၏ ထက်ဝက်ကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ပြီဟု ကေအိုင်အေက ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar’s Military is Being Cornered in Kachin State, Ethnic Army Says |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-military-is-being-cornered-in-kachin-state-ethnic-army-says.html |work=The Irrawaddy |date=14 May 2024}}</ref> မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[တနိုင်းမြို့]]၏ အနောက်တောင်ရှိ နမ့်ဗျူစခန်းကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Another military base falls to KIA-led forces in Myanmar’s north |url=https://myanmar-now.org/en/news/another-military-base-falls-to-kia-led-forces-in-myanmars-north/ |work=Myanmar Now |date=20 May 2024}}</ref> မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့အား ပြန်လည်ရယူရန် ပူတာအိုမှ စစ်ကူလာသော စစ်ကောင်စီတပ်အား ကေအိုင်ကေက ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ အကျအဆုံး များပြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Reinforcements Sent by Junta Wiped Out by KIA-led Offensive in Putao District |url=https://www.bnionline.net/en/news/reinforcements-sent-junta-wiped-out-kia-led-offensive-putao-district |work=Kachin News Group |date=29 May 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် ဝိုင်းမော်မြို့နယ်တွင် ကေအိုင်ကေ က ထိုးစစ်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မေလ ၂၀ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီစခန်း တစ်ဒါဇင်နီးပါး သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar’s KIA Claims Big Gains in Lightning Kachin Offensive |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-kia-claims-big-gains-in-lightning-kachin-offensive.html |work=The Irrawaddy |date=20 May 2024}}</ref> မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် [[ဝိုင်းမော်မြို့]]အဝင်ကို ထိန်းချုပ်ထားသော စစ်ကောင်စီစခန်းကို ကေအိုင်အေတပ်ဖွဲ့ဝင်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA captures junta army base on outskirts of Waingmaw Town, Kachin State |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/24/10194 |work=Mizzima |date=24 May 2024}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်]] 0r17r5v53qeiadrd41430bvc0k3y2py 1036980 1036978 2026-06-09T06:20:26Z Zawzawaungthwin 100038 [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] 1036980 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] | date = ၇ မတ် ၂၀၂၄ - လက်ရှိ<br/>({{Age in years, months, weeks and days|2024|3|07}}) | place = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | territory = မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းတလျောက် စစ်ကောင်စီစခန်း ၇၀ ကျော်အား ကချင်တပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ထား<ref name=9_2>{{cite news |title=KIA: Nine Myanmar Junta Strongholds Seized in Two Days |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html |work=The Irrawaddy |date=23 March 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=KIA Captured Over 70 Junta Military Installations in Two-Month Offensive |url=https://www.bnionline.net/en/news/kia-captured-over-70-junta-military-installations-two-month-offensive |date=30 April 2024 |work=Myitkyina Journal}}</ref> | status = ဖြစ်ပွားနေဆဲ | combatant1 = {{armed forces|Myanmar}} | combatant2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် ကချင်ပြည်နယ်အခြေစိုက် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Myanmar|army}} [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] * {{flagdeco|Myanmar|army}} [[မြထွန်းဦး]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} စဝ်မိန်းလျှံ * {{flagicon image|}} [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|ဦးရွှေမင်း]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ဂမ်ရှောင်]] }} | units1 = {{armed forces|Myanmar}} * {{army|Myanmar}} ** {{flagicon image|Mm-northern-rmc.svg}} [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ** {{flagicon image|Flag of Myanmar Border Guard Forces.png}} [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] * {{air force|Myanmar}} '''ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များ''' * {{flagicon image|Burmese buddhist flag.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]] * {{flagicon image|}} [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|လီဆူပြည်သူ့စစ်]]<ref name=Lisu>{{cite news |title=Junta-allied Lisu militia leader killed in battle with Kachin forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308151624/https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/|archivedate=March 8, 2024}}</ref> | units2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} ကချင် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] * အခြား ကချင်အခြေစိုက် အဖွဲ့များ '''အခြား စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များ''' * {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] }} | strength1 = မသိရှိရ | strength2 = ၂၁,၅၀၀+ | casualties1 = ၄၀ ကျော် သေဆုံး<br>"၁၀၀ ကျော် လက်နက်ချ"<ref name=9_2/> | casualties2 = ၆ ဦးကျော် သေဆုံး | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး''' ဟုလည်း သိကြသော ကချင်ပြည်နယ်တွင် ဆောင်ရွက်နေသော [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (ကေအိုင်အေ)၏ ထိုးစစ်သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] [[တပ်မတော်]]အား တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[မြစ်ကြီးနား]]နှင့် [[ဗန်းမော်]]အကြား လမ်းတလျောက်တွင် အဓိကထိုးစစ်ဆင်နေသည့် ၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေးသည် ကေအိုင်အေ၏ ဌာနချုပ် [[လိုင်ဇာမြို့]]အား ခြိမ်းခြောက်နေသည့် စစ်ကောင်စီ ဗျူဟာစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ရန်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Attacks Over 10 Myanmar Military Outposts on Road Near China Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-attacks-over-10-myanmar-military-outposts-on-road-near-china-border.html |work=The Irrawaddy |date=7 March 2024}}</ref> ==ယခင်ထိုးစစ်များ== ===ဖားကန့်=== {{empty section}} ===ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း=== [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]အား [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး#ဇန်နဝါရီ_၁၂|တရုတ်ကြားဝင်စေ့စပ်သော ရှမ်းမြောက်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး]]အပြီးတွင် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ကချင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]]တို့သည် မိုးမိတ်ခရိုင်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ထိုးစစ်တစ်ခုကို စတင်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်အဖွဲ့များက မိုးမိတ်မြို့တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မိုးမိတ်ရဲစခန်းနှင့် အနီးရှိ ရွာနှစ်ရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta attacks northern Shan State town by air in attempt to halt Kachin forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-attacks-northern-shan-state-town-by-air-in-attempt-to-halt-kachin-forces/ |work=Myanmar Now |date=19 January 2024}}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်များက လေကြောင်းနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Four Myanmar Junta Battalions Surrounded in Shan Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/four-myanmar-junta-battalions-surrounded-in-shan-town.html |work=The Irrawaddy |date=18 January 2024}}</ref> မိုးမိတ်ထိုးစစ်အတွင်း ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဇန်နဝါရီ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မဘိမ်းမြို့နယ်တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့တွင် [[မဘိမ်းမြို့]]နှင့် [[မဘိမ်းမြို့နယ်]]၏ ဒေသအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA-Led Troops Seize Another Shan Town From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-led-troops-seize-another-shan-town-from-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |date=22 January 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် [[မံစီမြို့နယ်]]တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇ ဦးသည် [[မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး|တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်]]ကို ဖြတ်ကျော်ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Troops Escape to China After KIA Attack |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-escape-to-china-after-kia-attack.html |work=The Irrawaddy |date=22 January 2024}}</ref> မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်ပူးပေါင်းအဖွဲ့များသည် မိုးမိတ်မှ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]]ရှိ [[နမ့်ဖတ်ကာ (၂)ရွာ၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|နမ့်ဖတ်ကာရွာ]]ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta Battalion Controlling Myanmar-China Trade Route Surrenders to KIA |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-battalion-controlling-myanmar-china-trade-route-surrenders-to-kia.html |work=The Irrawaddy |date=26 January 2024}}</ref> ====တီအန်အယ်လ်အေ နှင့် တင်းမာမှု==== [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်]]အဖွဲ့ဝင်နှင့် မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော ကေအိုင်အေနှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (တီအန်အယ်လ်အေ)တို့သည် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေတပ်သား ၅၀ သည် တီအန်အယ်လ်အေက ဇန်နဝါရီလက သိမ်းပိုက်ထားသော ကွတ်ခိုင်မြို့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ တီအန်အယ်လ်အေစစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ညအိပ်နေမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ကချင်တော်လှန်ရေးနေ့ကို ကျင်းပရန် မြို့လည်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကာ အလံလွှင့်ထူခြင်းနှင့် စစ်သားစုဆောင်းခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းအတွက် တီအန်အယ်လ်အေက အလံများဖယ်ရှားကာ အရပ်သားများကို ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=Tensions>{{cite news |title=Tension High Between KIA and TNLA in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/tension-high-between-kia-and-tnla-in-northern-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=14 February 2024}}</ref> နမ့်ဖတ်ကာမှ ကွတ်ခိုင်မြို့သို့ ကေအိုင်အေက ဝင်ရောက်မည်ဟူသော ကောလဟာလများကြောင့် ကွတ်ခိုင်မြို့ခံများက တပ်ဖွဲ့နှစ်ခုအကြား တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=Tensions/> ==၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး== မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေသည် ကချင်ပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ဆယ်ခုကျော်အား တပြိုင်နက်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဗန်းမော်နှင့် မြို့တော် မြစ်ကြီးနားလမ်းတလျောက်နှင့် လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း ကြီးမားသော ထိုးစစ်တစ်ခုစတင်ခြင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး ယင်းထိုးစစ်စတင်သည့် ရက်အား အစွဲပြုကာ "၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး"ဟု အချို့က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=KIA mounts new offensive, targeting air base, outposts near Myitkyina and Laiza|url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-mounts-new-offensive-targeting-air-base-outposts-near-myitkyina-and-laiza/ |work=Myanmar Now|language=en |date=7 March 2024}}</ref> မတ်လ ၈ ရက်နေ့အပြီးတွင် လိုင်ဇာမြို့နှင့် အနီးဆုံးရှိ စစ်ကောင်စီ၏ ရှေ့တန်းစခန်းတစ်ခုအပါအဝင် အခြေစိုက်စခန်းကြီး သုံးခုနှင့် စစ်စခန်းများစွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA and allies seize three large Myanmar army bases near Laiza |author1=Maung Shwe Wah |author2=Min Maung |url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ |work=Myanmar NOW |date=8 March 2024 |language=en |accessdate=1 May 2024 |archivedate=16 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240416161619/https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ }}</ref> တိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီကို ထောက်ခံသည့် [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]]မှ ပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင် ဦးရွှေမင်းသည် အောင်မြေသစ်ရွာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name=Lisu/> မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]]၏ မြောက်ဘက်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မြို့နှင့် မြို့စောင့်တပ်အား ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=sumkia>{{cite news |title= KIA, allies continue bid to take full control of northern Kachin town |author1=Min Min |author2=Maung Shwe Wah |url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-allies-continue-bid-to-take-full-control-of-northern-kachin-town/ |language=en}}</ref> မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်ရှိ ရှေ့တန်းစခန်းများအားလုံး၊ မြို့နယ် ၅ မြို့နယ်ရှိ တပ်ရင်းဌာနချုပ်များနှင့် [[ပါဂျောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|ပါဂျောင်]]အနီးရှိ စခန်းများအပါအဝင် မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်စခန်း ၅၀ ကျော်နှင့် ဗျူဟာကုန်း ၁၃ ခုအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="9_2"/> မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မိုးမောက်မြို့နယ်၊ [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329">{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html|title=Myanmar Junta Loses Another Town, More Bases in Four Days of Resistance Attacks|date=2024-03-29|work=The Irrawaddy}}</ref> ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်-လွယ်ဂျယ်လမ်းကို ကေအိုင်အေက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=1_April>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024}}</ref> ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဖားကန့်-ကာမိုင်းလမ်းကို ကေအိုင်အေတို့ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Seizes Myanmar Junta Base Controlling Access to Jade Hub Hpakant |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-junta-base-controlling-access-to-jade-hub-hpakant.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref> ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် [[ဆယ်ဇင်းရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်|ဆယ်ဇင်း]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖားကန့်မြို့အဝင် အဓိကလမ်းများကို ထိန်းချုပ်ထားကာ မြို့အား ဝိုင်းရံထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Seizes Myanmar Junta's Final Hpakant Road |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-juntas-final-hpakant-road.html |work=The Irrawaddy |date=24 April 2024}}</ref> [[ဆင်ဘိုမြို့]]ရဲစခန်းအား တစ်လကြာ သိမ်းပိုက်ထားပြီးနောက် မြို့အား ဧပြီ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဗန်းမော်-မြစ်ကြီးနားလမ်းကို ဖြတ်တောက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Independence Army takes control of Sinbo town after overrunning Myanmar military base |url=https://myanmar-now.org/en/news/kachin-independence-army-takes-control-of-sinbo-town-after-overrunning-myanmar-military-base/ |date=29 April 2024 |work=Myanmar Now}}</ref> မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီနေရာအတော်များများအား ကေအိုင်အေက တိုက်ခိုက်မှုများ တပြိုက်နက် ပြုလုပ်ခဲ့ကာ စစ်စခန်းများအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မေလ ၄-၅ ရက်နေ့အကြား ဆွမ်ပရာဘွမ်စစ်ဗျူဟာစခန်းနှင့် [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]]ပတ်လည်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Confirms Capture of Sumprabum Tactical Command Centre and Moves Closer to Complete Control along the Myitkyina-Bhamo Road |url=https://www.bnionline.net/en/news/kia-confirms-capture-sumprabum-tactical-command-centre-and-moves-closer-complete-control-along |date=6 May 2024 |work=Myitkyina Journal}}</ref> မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နှင့် အနီးတဝိုက်ကို အလုံးစုံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin State Suffers Fuel Crisis as Fighting Blocks Trade |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-state-suffers-fuel-crisis-as-fighting-blocks-trade.html |date=8 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် တပ်ရင်း ၁၁ ရင်း ဌာနချုပ်များအပါအဝင် စစ်ကောင်စီ စစ်စခန်း ၈၀ ကျော်ကို သိမ်းပိုက်ထားပြီးဖြစ်သည်ဟု ကေအိုင်အေက ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=KIA_8May/> မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် မိုးမောက်မှ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကာ မိုးမောက်နှင့် မန်စီရဲစခန်းတို့ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Advances on Myanmar Junta's Kachin State Power Hub |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-advances-on-myanmar-juntas-kachin-state-power-hub.html |work=The Irrawaddy |date=9 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Clashes displace civilians in Kachin State as anti-junta offensive proceeds |url=https://myanmar-now.org/en/news/clashes-displace-civilians-in-kachin-state-as-anti-junta-offensive-proceeds/ |work=Myanmar Now |date=9 May 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် မြစ်ကြီးနားမြို့အဝင်ရှိ [[ဗလမင်းထင်တံတား]]ရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ဆေးရေးဂိတ်ကို ကေအိုင်အေက တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA fighters attack Myanmar junta’s security gate in Kachin State’s Myitkyina Town |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9838 |work=Mizzima |date=13 May 2024}}</ref> မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[မန်စီမြို့]]၏ ထက်ဝက်ကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ပြီဟု ကေအိုင်အေက ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar’s Military is Being Cornered in Kachin State, Ethnic Army Says |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-military-is-being-cornered-in-kachin-state-ethnic-army-says.html |work=The Irrawaddy |date=14 May 2024}}</ref> မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[တနိုင်းမြို့]]၏ အနောက်တောင်ရှိ နမ့်ဗျူစခန်းကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Another military base falls to KIA-led forces in Myanmar’s north |url=https://myanmar-now.org/en/news/another-military-base-falls-to-kia-led-forces-in-myanmars-north/ |work=Myanmar Now |date=20 May 2024}}</ref> မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့အား ပြန်လည်ရယူရန် ပူတာအိုမှ စစ်ကူလာသော စစ်ကောင်စီတပ်အား ကေအိုင်ကေက ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ အကျအဆုံး များပြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Reinforcements Sent by Junta Wiped Out by KIA-led Offensive in Putao District |url=https://www.bnionline.net/en/news/reinforcements-sent-junta-wiped-out-kia-led-offensive-putao-district |work=Kachin News Group |date=29 May 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် ဝိုင်းမော်မြို့နယ်တွင် ကေအိုင်ကေ က ထိုးစစ်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မေလ ၂၀ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီစခန်း တစ်ဒါဇင်နီးပါး သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar’s KIA Claims Big Gains in Lightning Kachin Offensive |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-kia-claims-big-gains-in-lightning-kachin-offensive.html |work=The Irrawaddy |date=20 May 2024}}</ref> မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် [[ဝိုင်းမော်မြို့]]အဝင်ကို ထိန်းချုပ်ထားသော စစ်ကောင်စီစခန်းကို ကေအိုင်အေတပ်ဖွဲ့ဝင်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA captures junta army base on outskirts of Waingmaw Town, Kachin State |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/24/10194 |work=Mizzima |date=24 May 2024}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်]] 30zpkfehtryrq223m74fk8ul08yvdfw 1036981 1036980 2026-06-09T06:21:46Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] 1036981 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] | date = ၇ မတ် ၂၀၂၄ - လက်ရှိ<br/>({{Age in years, months, weeks and days|2024|3|07}}) | place = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | territory = မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းတလျောက် စစ်ကောင်စီစခန်း ၇၀ ကျော်အား ကချင်တပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ထား<ref name=9_2>{{cite news |title=KIA: Nine Myanmar Junta Strongholds Seized in Two Days |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html |work=The Irrawaddy |date=23 March 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=KIA Captured Over 70 Junta Military Installations in Two-Month Offensive |url=https://www.bnionline.net/en/news/kia-captured-over-70-junta-military-installations-two-month-offensive |date=30 April 2024 |work=Myitkyina Journal}}</ref> | status = ဖြစ်ပွားနေဆဲ | combatant1 = {{armed forces|Myanmar}} | combatant2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် ကချင်ပြည်နယ်အခြေစိုက် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Myanmar|army}} [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] * {{flagdeco|Myanmar|army}} [[မြထွန်းဦး]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} စဝ်မိန်းလျှံ * {{flagicon image|}} [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|ဦးရွှေမင်း]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ဂမ်ရှောင်]] }} | units1 = {{armed forces|Myanmar}} * {{army|Myanmar}} ** {{flagicon image|Mm-northern-rmc.svg}} [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ** {{flagicon image|Flag of Myanmar Border Guard Forces.png}} [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] * {{air force|Myanmar}} '''ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များ''' * {{flagicon image|Burmese buddhist flag.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]] * {{flagicon image|}} [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|လီဆူပြည်သူ့စစ်]]<ref name=Lisu>{{cite news |title=Junta-allied Lisu militia leader killed in battle with Kachin forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308151624/https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/|archivedate=March 8, 2024}}</ref> | units2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} ကချင် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] * အခြား ကချင်အခြေစိုက် အဖွဲ့များ '''အခြား စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များ''' * {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] }} | strength1 = မသိရှိရ | strength2 = ၂၁,၅၀၀+ | casualties1 = ၄၀ ကျော် သေဆုံး<br>"၁၀၀ ကျော် လက်နက်ချ"<ref name=9_2/> | casualties2 = ၆ ဦးကျော် သေဆုံး | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး''' ဟုလည်း သိကြသော ကချင်ပြည်နယ်တွင် ဆောင်ရွက်နေသော [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (ကေအိုင်အေ)၏ ထိုးစစ်သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] [[တပ်မတော်]]အား တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[မြစ်ကြီးနား]]နှင့် [[ဗန်းမော်]]အကြား လမ်းတလျောက်တွင် အဓိကထိုးစစ်ဆင်နေသည့် ၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေးသည် ကေအိုင်အေ၏ ဌာနချုပ် [[လိုင်ဇာမြို့]]အား ခြိမ်းခြောက်နေသည့် စစ်ကောင်စီ ဗျူဟာစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ရန်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Attacks Over 10 Myanmar Military Outposts on Road Near China Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-attacks-over-10-myanmar-military-outposts-on-road-near-china-border.html |work=The Irrawaddy |date=7 March 2024}}</ref> ==ယခင်ထိုးစစ်များ== ===ဖားကန့်=== {{empty section}} ===ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း=== [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]အား [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး#ဇန်နဝါရီ_၁၂|တရုတ်ကြားဝင်စေ့စပ်သော ရှမ်းမြောက်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး]]အပြီးတွင် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ကချင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]]တို့သည် မိုးမိတ်ခရိုင်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ထိုးစစ်တစ်ခုကို စတင်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်အဖွဲ့များက မိုးမိတ်မြို့တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မိုးမိတ်ရဲစခန်းနှင့် အနီးရှိ ရွာနှစ်ရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta attacks northern Shan State town by air in attempt to halt Kachin forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-attacks-northern-shan-state-town-by-air-in-attempt-to-halt-kachin-forces/ |work=Myanmar Now |date=19 January 2024}}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်များက လေကြောင်းနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Four Myanmar Junta Battalions Surrounded in Shan Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/four-myanmar-junta-battalions-surrounded-in-shan-town.html |work=The Irrawaddy |date=18 January 2024}}</ref> မိုးမိတ်ထိုးစစ်အတွင်း ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဇန်နဝါရီ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မဘိမ်းမြို့နယ်တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့တွင် [[မဘိမ်းမြို့]]နှင့် [[မဘိမ်းမြို့နယ်]]၏ ဒေသအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA-Led Troops Seize Another Shan Town From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-led-troops-seize-another-shan-town-from-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |date=22 January 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် [[မံစီမြို့နယ်]]တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇ ဦးသည် [[မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး|တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်]]ကို ဖြတ်ကျော်ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Troops Escape to China After KIA Attack |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-escape-to-china-after-kia-attack.html |work=The Irrawaddy |date=22 January 2024}}</ref> မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်ပူးပေါင်းအဖွဲ့များသည် မိုးမိတ်မှ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]]ရှိ [[နမ့်ဖတ်ကာ (၂)ရွာ၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|နမ့်ဖတ်ကာရွာ]]ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta Battalion Controlling Myanmar-China Trade Route Surrenders to KIA |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-battalion-controlling-myanmar-china-trade-route-surrenders-to-kia.html |work=The Irrawaddy |date=26 January 2024}}</ref> ====တီအန်အယ်လ်အေ နှင့် တင်းမာမှု==== [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်]]အဖွဲ့ဝင်နှင့် မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော ကေအိုင်အေနှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (တီအန်အယ်လ်အေ)တို့သည် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေတပ်သား ၅၀ သည် တီအန်အယ်လ်အေက ဇန်နဝါရီလက သိမ်းပိုက်ထားသော ကွတ်ခိုင်မြို့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ တီအန်အယ်လ်အေစစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ညအိပ်နေမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ကချင်တော်လှန်ရေးနေ့ကို ကျင်းပရန် မြို့လည်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကာ အလံလွှင့်ထူခြင်းနှင့် စစ်သားစုဆောင်းခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းအတွက် တီအန်အယ်လ်အေက အလံများဖယ်ရှားကာ အရပ်သားများကို ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=Tensions>{{cite news |title=Tension High Between KIA and TNLA in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/tension-high-between-kia-and-tnla-in-northern-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=14 February 2024}}</ref> နမ့်ဖတ်ကာမှ ကွတ်ခိုင်မြို့သို့ ကေအိုင်အေက ဝင်ရောက်မည်ဟူသော ကောလဟာလများကြောင့် ကွတ်ခိုင်မြို့ခံများက တပ်ဖွဲ့နှစ်ခုအကြား တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=Tensions/> ==၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး== မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေသည် ကချင်ပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ဆယ်ခုကျော်အား တပြိုင်နက်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဗန်းမော်နှင့် မြို့တော် မြစ်ကြီးနားလမ်းတလျောက်နှင့် လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း ကြီးမားသော ထိုးစစ်တစ်ခုစတင်ခြင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး ယင်းထိုးစစ်စတင်သည့် ရက်အား အစွဲပြုကာ "၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး"ဟု အချို့က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=KIA mounts new offensive, targeting air base, outposts near Myitkyina and Laiza|url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-mounts-new-offensive-targeting-air-base-outposts-near-myitkyina-and-laiza/ |work=Myanmar Now|language=en |date=7 March 2024}}</ref> မတ်လ ၈ ရက်နေ့အပြီးတွင် လိုင်ဇာမြို့နှင့် အနီးဆုံးရှိ စစ်ကောင်စီ၏ ရှေ့တန်းစခန်းတစ်ခုအပါအဝင် အခြေစိုက်စခန်းကြီး သုံးခုနှင့် စစ်စခန်းများစွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA and allies seize three large Myanmar army bases near Laiza |author1=Maung Shwe Wah |author2=Min Maung |url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ |work=Myanmar NOW |date=8 March 2024 |language=en |accessdate=1 May 2024 |archivedate=16 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240416161619/https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ }}</ref> တိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီကို ထောက်ခံသည့် [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]]မှ ပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင် ဦးရွှေမင်းသည် အောင်မြေသစ်ရွာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name=Lisu/> မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]]၏ မြောက်ဘက်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မြို့နှင့် မြို့စောင့်တပ်အား ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=sumkia>{{cite news |title= KIA, allies continue bid to take full control of northern Kachin town |author1=Min Min |author2=Maung Shwe Wah |url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-allies-continue-bid-to-take-full-control-of-northern-kachin-town/ |language=en}}</ref> မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်ရှိ ရှေ့တန်းစခန်းများအားလုံး၊ မြို့နယ် ၅ မြို့နယ်ရှိ တပ်ရင်းဌာနချုပ်များနှင့် [[ပါဂျောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|ပါဂျောင်]]အနီးရှိ စခန်းများအပါအဝင် မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်စခန်း ၅၀ ကျော်နှင့် ဗျူဟာကုန်း ၁၃ ခုအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="9_2"/> မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မိုးမောက်မြို့နယ်၊ [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329">{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html|title=Myanmar Junta Loses Another Town, More Bases in Four Days of Resistance Attacks|date=2024-03-29|work=The Irrawaddy}}</ref> ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်-လွယ်ဂျယ်လမ်းကို ကေအိုင်အေက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=1_April>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024}}</ref> ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဖားကန့်-ကာမိုင်းလမ်းကို ကေအိုင်အေတို့ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Seizes Myanmar Junta Base Controlling Access to Jade Hub Hpakant |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-junta-base-controlling-access-to-jade-hub-hpakant.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref> ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် [[ဆယ်ဇင်းရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်|ဆယ်ဇင်း]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖားကန့်မြို့အဝင် အဓိကလမ်းများကို ထိန်းချုပ်ထားကာ မြို့အား ဝိုင်းရံထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Seizes Myanmar Junta's Final Hpakant Road |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-juntas-final-hpakant-road.html |work=The Irrawaddy |date=24 April 2024}}</ref> [[ဆင်ဘိုမြို့]]ရဲစခန်းအား တစ်လကြာ သိမ်းပိုက်ထားပြီးနောက် မြို့အား ဧပြီ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဗန်းမော်-မြစ်ကြီးနားလမ်းကို ဖြတ်တောက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Independence Army takes control of Sinbo town after overrunning Myanmar military base |url=https://myanmar-now.org/en/news/kachin-independence-army-takes-control-of-sinbo-town-after-overrunning-myanmar-military-base/ |date=29 April 2024 |work=Myanmar Now}}</ref> မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီနေရာအတော်များများအား ကေအိုင်အေက တိုက်ခိုက်မှုများ တပြိုက်နက် ပြုလုပ်ခဲ့ကာ စစ်စခန်းများအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မေလ ၄-၅ ရက်နေ့အကြား ဆွမ်ပရာဘွမ်စစ်ဗျူဟာစခန်းနှင့် [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]]ပတ်လည်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Confirms Capture of Sumprabum Tactical Command Centre and Moves Closer to Complete Control along the Myitkyina-Bhamo Road |url=https://www.bnionline.net/en/news/kia-confirms-capture-sumprabum-tactical-command-centre-and-moves-closer-complete-control-along |date=6 May 2024 |work=Myitkyina Journal}}</ref> မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နှင့် အနီးတဝိုက်ကို အလုံးစုံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin State Suffers Fuel Crisis as Fighting Blocks Trade |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-state-suffers-fuel-crisis-as-fighting-blocks-trade.html |date=8 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် တပ်ရင်း ၁၁ ရင်း ဌာနချုပ်များအပါအဝင် စစ်ကောင်စီ စစ်စခန်း ၈၀ ကျော်ကို သိမ်းပိုက်ထားပြီးဖြစ်သည်ဟု ကေအိုင်အေက ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=KIA_8May/> မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် မိုးမောက်မှ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကာ မိုးမောက်နှင့် မန်စီရဲစခန်းတို့ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Advances on Myanmar Junta's Kachin State Power Hub |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-advances-on-myanmar-juntas-kachin-state-power-hub.html |work=The Irrawaddy |date=9 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Clashes displace civilians in Kachin State as anti-junta offensive proceeds |url=https://myanmar-now.org/en/news/clashes-displace-civilians-in-kachin-state-as-anti-junta-offensive-proceeds/ |work=Myanmar Now |date=9 May 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် မြစ်ကြီးနားမြို့အဝင်ရှိ [[ဗလမင်းထင်တံတား]]ရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ဆေးရေးဂိတ်ကို ကေအိုင်အေက တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA fighters attack Myanmar junta’s security gate in Kachin State’s Myitkyina Town |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9838 |work=Mizzima |date=13 May 2024}}</ref> မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[မန်စီမြို့]]၏ ထက်ဝက်ကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ပြီဟု ကေအိုင်အေက ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar’s Military is Being Cornered in Kachin State, Ethnic Army Says |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-military-is-being-cornered-in-kachin-state-ethnic-army-says.html |work=The Irrawaddy |date=14 May 2024}}</ref> မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[တနိုင်းမြို့]]၏ အနောက်တောင်ရှိ နမ့်ဗျူစခန်းကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Another military base falls to KIA-led forces in Myanmar’s north |url=https://myanmar-now.org/en/news/another-military-base-falls-to-kia-led-forces-in-myanmars-north/ |work=Myanmar Now |date=20 May 2024}}</ref> မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့အား ပြန်လည်ရယူရန် ပူတာအိုမှ စစ်ကူလာသော စစ်ကောင်စီတပ်အား ကေအိုင်ကေက ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ အကျအဆုံး များပြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Reinforcements Sent by Junta Wiped Out by KIA-led Offensive in Putao District |url=https://www.bnionline.net/en/news/reinforcements-sent-junta-wiped-out-kia-led-offensive-putao-district |work=Kachin News Group |date=29 May 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် ဝိုင်းမော်မြို့နယ်တွင် ကေအိုင်ကေ က ထိုးစစ်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မေလ ၂၀ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီစခန်း တစ်ဒါဇင်နီးပါး သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar’s KIA Claims Big Gains in Lightning Kachin Offensive |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-kia-claims-big-gains-in-lightning-kachin-offensive.html |work=The Irrawaddy |date=20 May 2024}}</ref> မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် [[ဝိုင်းမော်မြို့]]အဝင်ကို ထိန်းချုပ်ထားသော စစ်ကောင်စီစခန်းကို ကေအိုင်အေတပ်ဖွဲ့ဝင်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA captures junta army base on outskirts of Waingmaw Town, Kachin State |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/24/10194 |work=Mizzima |date=24 May 2024}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] dqpg62n547vmvlpo8814cil35zsva6p 1036982 1036981 2026-06-09T06:22:11Z Zawzawaungthwin 100038 {{Under construction}} 1036982 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} {{Infobox military conflict | conflict = ၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] | date = ၇ မတ် ၂၀၂၄ - လက်ရှိ<br/>({{Age in years, months, weeks and days|2024|3|07}}) | place = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | territory = မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းတလျောက် စစ်ကောင်စီစခန်း ၇၀ ကျော်အား ကချင်တပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ထား<ref name=9_2>{{cite news |title=KIA: Nine Myanmar Junta Strongholds Seized in Two Days |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-nine-myanmar-junta-strongholds-seized-in-two-days.html |work=The Irrawaddy |date=23 March 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=KIA Captured Over 70 Junta Military Installations in Two-Month Offensive |url=https://www.bnionline.net/en/news/kia-captured-over-70-junta-military-installations-two-month-offensive |date=30 April 2024 |work=Myitkyina Journal}}</ref> | status = ဖြစ်ပွားနေဆဲ | combatant1 = {{armed forces|Myanmar}} | combatant2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် ကချင်ပြည်နယ်အခြေစိုက် အခြားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Myanmar|army}} [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] * {{flagdeco|Myanmar|army}} [[မြထွန်းဦး]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} စဝ်မိန်းလျှံ * {{flagicon image|}} [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|ဦးရွှေမင်း]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ဂမ်ရှောင်]] }} | units1 = {{armed forces|Myanmar}} * {{army|Myanmar}} ** {{flagicon image|Mm-northern-rmc.svg}} [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ** {{flagicon image|Flag of Myanmar Border Guard Forces.png}} [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] * {{air force|Myanmar}} '''ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များ''' * {{flagicon image|Burmese buddhist flag.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]] * {{flagicon image|}} [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|လီဆူပြည်သူ့စစ်]]<ref name=Lisu>{{cite news |title=Junta-allied Lisu militia leader killed in battle with Kachin forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308151624/https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/|archivedate=March 8, 2024}}</ref> | units2 = {{plainlist| * {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} ကချင် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] * အခြား ကချင်အခြေစိုက် အဖွဲ့များ '''အခြား စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များ''' * {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] }} | strength1 = မသိရှိရ | strength2 = ၂၁,၅၀၀+ | casualties1 = ၄၀ ကျော် သေဆုံး<br>"၁၀၀ ကျော် လက်နက်ချ"<ref name=9_2/> | casualties2 = ၆ ဦးကျော် သေဆုံး | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး''' ဟုလည်း သိကြသော ကချင်ပြည်နယ်တွင် ဆောင်ရွက်နေသော [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (ကေအိုင်အေ)၏ ထိုးစစ်သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] [[တပ်မတော်]]အား တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[မြစ်ကြီးနား]]နှင့် [[ဗန်းမော်]]အကြား လမ်းတလျောက်တွင် အဓိကထိုးစစ်ဆင်နေသည့် ၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေးသည် ကေအိုင်အေ၏ ဌာနချုပ် [[လိုင်ဇာမြို့]]အား ခြိမ်းခြောက်နေသည့် စစ်ကောင်စီ ဗျူဟာစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ရန်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Attacks Over 10 Myanmar Military Outposts on Road Near China Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-attacks-over-10-myanmar-military-outposts-on-road-near-china-border.html |work=The Irrawaddy |date=7 March 2024}}</ref> ==ယခင်ထိုးစစ်များ== ===ဖားကန့်=== {{empty section}} ===ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း=== [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]အား [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး#ဇန်နဝါရီ_၁၂|တရုတ်ကြားဝင်စေ့စပ်သော ရှမ်းမြောက်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး]]အပြီးတွင် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ကချင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]]တို့သည် မိုးမိတ်ခရိုင်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ထိုးစစ်တစ်ခုကို စတင်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်အဖွဲ့များက မိုးမိတ်မြို့တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မိုးမိတ်ရဲစခန်းနှင့် အနီးရှိ ရွာနှစ်ရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta attacks northern Shan State town by air in attempt to halt Kachin forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-attacks-northern-shan-state-town-by-air-in-attempt-to-halt-kachin-forces/ |work=Myanmar Now |date=19 January 2024}}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်များက လေကြောင်းနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Four Myanmar Junta Battalions Surrounded in Shan Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/four-myanmar-junta-battalions-surrounded-in-shan-town.html |work=The Irrawaddy |date=18 January 2024}}</ref> မိုးမိတ်ထိုးစစ်အတွင်း ကေအိုင်အေနှင့် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဇန်နဝါရီ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မဘိမ်းမြို့နယ်တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့တွင် [[မဘိမ်းမြို့]]နှင့် [[မဘိမ်းမြို့နယ်]]၏ ဒေသအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA-Led Troops Seize Another Shan Town From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-led-troops-seize-another-shan-town-from-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |date=22 January 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် [[မံစီမြို့နယ်]]တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇ ဦးသည် [[မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး|တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်]]ကို ဖြတ်ကျော်ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Troops Escape to China After KIA Attack |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-escape-to-china-after-kia-attack.html |work=The Irrawaddy |date=22 January 2024}}</ref> မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်ပူးပေါင်းအဖွဲ့များသည် မိုးမိတ်မှ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]]ရှိ [[နမ့်ဖတ်ကာ (၂)ရွာ၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|နမ့်ဖတ်ကာရွာ]]ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta Battalion Controlling Myanmar-China Trade Route Surrenders to KIA |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-battalion-controlling-myanmar-china-trade-route-surrenders-to-kia.html |work=The Irrawaddy |date=26 January 2024}}</ref> ====တီအန်အယ်လ်အေ နှင့် တင်းမာမှု==== [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်]]အဖွဲ့ဝင်နှင့် မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော ကေအိုင်အေနှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (တီအန်အယ်လ်အေ)တို့သည် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေတပ်သား ၅၀ သည် တီအန်အယ်လ်အေက ဇန်နဝါရီလက သိမ်းပိုက်ထားသော ကွတ်ခိုင်မြို့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ တီအန်အယ်လ်အေစစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ညအိပ်နေမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ကချင်တော်လှန်ရေးနေ့ကို ကျင်းပရန် မြို့လည်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကာ အလံလွှင့်ထူခြင်းနှင့် စစ်သားစုဆောင်းခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းအတွက် တီအန်အယ်လ်အေက အလံများဖယ်ရှားကာ အရပ်သားများကို ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=Tensions>{{cite news |title=Tension High Between KIA and TNLA in Northern Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/tension-high-between-kia-and-tnla-in-northern-shan-state.html |work=The Irrawaddy |date=14 February 2024}}</ref> နမ့်ဖတ်ကာမှ ကွတ်ခိုင်မြို့သို့ ကေအိုင်အေက ဝင်ရောက်မည်ဟူသော ကောလဟာလများကြောင့် ကွတ်ခိုင်မြို့ခံများက တပ်ဖွဲ့နှစ်ခုအကြား တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=Tensions/> ==၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး== မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေသည် ကချင်ပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ဆယ်ခုကျော်အား တပြိုင်နက်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဗန်းမော်နှင့် မြို့တော် မြစ်ကြီးနားလမ်းတလျောက်နှင့် လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း ကြီးမားသော ထိုးစစ်တစ်ခုစတင်ခြင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး ယင်းထိုးစစ်စတင်သည့် ရက်အား အစွဲပြုကာ "၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး"ဟု အချို့က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=KIA mounts new offensive, targeting air base, outposts near Myitkyina and Laiza|url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-mounts-new-offensive-targeting-air-base-outposts-near-myitkyina-and-laiza/ |work=Myanmar Now|language=en |date=7 March 2024}}</ref> မတ်လ ၈ ရက်နေ့အပြီးတွင် လိုင်ဇာမြို့နှင့် အနီးဆုံးရှိ စစ်ကောင်စီ၏ ရှေ့တန်းစခန်းတစ်ခုအပါအဝင် အခြေစိုက်စခန်းကြီး သုံးခုနှင့် စစ်စခန်းများစွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA and allies seize three large Myanmar army bases near Laiza |author1=Maung Shwe Wah |author2=Min Maung |url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ |work=Myanmar NOW |date=8 March 2024 |language=en |accessdate=1 May 2024 |archivedate=16 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240416161619/https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ }}</ref> တိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီကို ထောက်ခံသည့် [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]]မှ ပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင် ဦးရွှေမင်းသည် အောင်မြေသစ်ရွာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name=Lisu/> မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]]၏ မြောက်ဘက်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မြို့နှင့် မြို့စောင့်တပ်အား ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name=sumkia>{{cite news |title= KIA, allies continue bid to take full control of northern Kachin town |author1=Min Min |author2=Maung Shwe Wah |url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-allies-continue-bid-to-take-full-control-of-northern-kachin-town/ |language=en}}</ref> မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လိုင်ဇာမြို့ဝန်းကျင်ရှိ ရှေ့တန်းစခန်းများအားလုံး၊ မြို့နယ် ၅ မြို့နယ်ရှိ တပ်ရင်းဌာနချုပ်များနှင့် [[ပါဂျောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|ပါဂျောင်]]အနီးရှိ စခန်းများအပါအဝင် မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်စခန်း ၅၀ ကျော်နှင့် ဗျူဟာကုန်း ၁၃ ခုအား ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="9_2"/> မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မိုးမောက်မြို့နယ်၊ [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှစ်ခုကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="ir329">{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-another-town-more-bases-in-four-days-of-resistance-attacks.html|title=Myanmar Junta Loses Another Town, More Bases in Four Days of Resistance Attacks|date=2024-03-29|work=The Irrawaddy}}</ref> ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်-လွယ်ဂျယ်လမ်းကို ကေအိုင်အေက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=1_April>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses More Bases, Scores of Troops in Five Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-more-bases-scores-of-troops-in-five-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=1 April 2024}}</ref> ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဖားကန့်-ကာမိုင်းလမ်းကို ကေအိုင်အေတို့ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Seizes Myanmar Junta Base Controlling Access to Jade Hub Hpakant |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-junta-base-controlling-access-to-jade-hub-hpakant.html |work=The Irrawaddy |date=11 April 2024}}</ref> ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် [[ဆယ်ဇင်းရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်|ဆယ်ဇင်း]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဖားကန့်မြို့အဝင် အဓိကလမ်းများကို ထိန်းချုပ်ထားကာ မြို့အား ဝိုင်းရံထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Seizes Myanmar Junta's Final Hpakant Road |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kia-seizes-myanmar-juntas-final-hpakant-road.html |work=The Irrawaddy |date=24 April 2024}}</ref> [[ဆင်ဘိုမြို့]]ရဲစခန်းအား တစ်လကြာ သိမ်းပိုက်ထားပြီးနောက် မြို့အား ဧပြီ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ဗန်းမော်-မြစ်ကြီးနားလမ်းကို ဖြတ်တောက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Independence Army takes control of Sinbo town after overrunning Myanmar military base |url=https://myanmar-now.org/en/news/kachin-independence-army-takes-control-of-sinbo-town-after-overrunning-myanmar-military-base/ |date=29 April 2024 |work=Myanmar Now}}</ref> မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]တွင်းရှိ စစ်ကောင်စီနေရာအတော်များများအား ကေအိုင်အေက တိုက်ခိုက်မှုများ တပြိုက်နက် ပြုလုပ်ခဲ့ကာ စစ်စခန်းများအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မေလ ၄-၅ ရက်နေ့အကြား ဆွမ်ပရာဘွမ်စစ်ဗျူဟာစခန်းနှင့် [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာဘွမ်]]ပတ်လည်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Confirms Capture of Sumprabum Tactical Command Centre and Moves Closer to Complete Control along the Myitkyina-Bhamo Road |url=https://www.bnionline.net/en/news/kia-confirms-capture-sumprabum-tactical-command-centre-and-moves-closer-complete-control-along |date=6 May 2024 |work=Myitkyina Journal}}</ref> မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နှင့် အနီးတဝိုက်ကို အလုံးစုံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin State Suffers Fuel Crisis as Fighting Blocks Trade |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-state-suffers-fuel-crisis-as-fighting-blocks-trade.html |date=8 May 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် တပ်ရင်း ၁၁ ရင်း ဌာနချုပ်များအပါအဝင် စစ်ကောင်စီ စစ်စခန်း ၈၀ ကျော်ကို သိမ်းပိုက်ထားပြီးဖြစ်သည်ဟု ကေအိုင်အေက ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=KIA_8May/> မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် မိုးမောက်မှ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကာ မိုးမောက်နှင့် မန်စီရဲစခန်းတို့ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Advances on Myanmar Junta's Kachin State Power Hub |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-advances-on-myanmar-juntas-kachin-state-power-hub.html |work=The Irrawaddy |date=9 May 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Clashes displace civilians in Kachin State as anti-junta offensive proceeds |url=https://myanmar-now.org/en/news/clashes-displace-civilians-in-kachin-state-as-anti-junta-offensive-proceeds/ |work=Myanmar Now |date=9 May 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် မြစ်ကြီးနားမြို့အဝင်ရှိ [[ဗလမင်းထင်တံတား]]ရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ဆေးရေးဂိတ်ကို ကေအိုင်အေက တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA fighters attack Myanmar junta’s security gate in Kachin State’s Myitkyina Town |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/13/9838 |work=Mizzima |date=13 May 2024}}</ref> မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[မန်စီမြို့]]၏ ထက်ဝက်ကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ပြီဟု ကေအိုင်အေက ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar’s Military is Being Cornered in Kachin State, Ethnic Army Says |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-military-is-being-cornered-in-kachin-state-ethnic-army-says.html |work=The Irrawaddy |date=14 May 2024}}</ref> မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[တနိုင်းမြို့]]၏ အနောက်တောင်ရှိ နမ့်ဗျူစခန်းကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Another military base falls to KIA-led forces in Myanmar’s north |url=https://myanmar-now.org/en/news/another-military-base-falls-to-kia-led-forces-in-myanmars-north/ |work=Myanmar Now |date=20 May 2024}}</ref> မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့အား ပြန်လည်ရယူရန် ပူတာအိုမှ စစ်ကူလာသော စစ်ကောင်စီတပ်အား ကေအိုင်ကေက ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ အကျအဆုံး များပြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Reinforcements Sent by Junta Wiped Out by KIA-led Offensive in Putao District |url=https://www.bnionline.net/en/news/reinforcements-sent-junta-wiped-out-kia-led-offensive-putao-district |work=Kachin News Group |date=29 May 2024}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် ဝိုင်းမော်မြို့နယ်တွင် ကေအိုင်ကေ က ထိုးစစ်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မေလ ၂၀ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီစခန်း တစ်ဒါဇင်နီးပါး သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar’s KIA Claims Big Gains in Lightning Kachin Offensive |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-kia-claims-big-gains-in-lightning-kachin-offensive.html |work=The Irrawaddy |date=20 May 2024}}</ref> မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် [[ဝိုင်းမော်မြို့]]အဝင်ကို ထိန်းချုပ်ထားသော စစ်ကောင်စီစခန်းကို ကေအိုင်အေတပ်ဖွဲ့ဝင်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA captures junta army base on outskirts of Waingmaw Town, Kachin State |url=https://eng.mizzima.com/2024/05/24/10194 |work=Mizzima |date=24 May 2024}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] qv8138k6mqzdiw1opd4byfmq3ir813f 0 257660 1037003 959551 2026-06-09T08:10:21Z Chenzeyan29 141880 1037003 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ<br>(Burmese Indians) | image = [[File:Burmese Tamils.jpg|thumb|260px|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာရေးပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မြန်မာနိုင်ငံသားများ]] | poptime = ၁.၅ သန်း – ၂.၅ သန်း ခန့် (မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၂.၅% မှ ၄.၅% ခန့်)<ref>{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/articles/the-ethnic-groups-of-myanmar.html |title=The Ethnic Groups of Myanmar |publisher=WorldAtlas |date=2023 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]၊ [[ပဲခူးမြို့]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]နှင့် [[ကန့်ဘလူမြို့]] (ပုဏ္ဏားစုရွာများ) | languages = [[မြန်မာဘာသာ]] (အဓိကသုံးစွဲသူများပြား)<br>[[တမီးလ်ဘာသာစကား|တမီးလ်]]၊ [[ဟိန္ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီ]]၊ [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]၊ [[အူရဒူဘာသာစကား|အူရဒူ]]၊ [[ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကား|ဂူဂျာရတ်]]၊ [[ပန်ချာပီဘာသာစကား|ပန်ချာပီ]]၊ [[တီလူဂူဘာသာစကား|တီလူဂူ]] | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အများစု)<br>[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] | related = [[တောင်အာရှသားများ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး]] }} '''မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ''' ({{lang-en|Burmese Indians}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Indian-Burmese}}) သည် [[အိန္ဒိယတိုက်ငယ်]] (အဓိကအားဖြင့် ယနေ့ခေတ် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]) မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လာရောက်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ၏ မျိုးဆက်များ ဖြစ်ကြသည်။ အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အများစုသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၆ ခုနှစ် [[ရန္တပိုစာချုပ်]] နောက်ပိုင်းမှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ) အတွင်း အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးကဏ္ဍများတွင် လုပ်ကိုင်ရန် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma: The Rise and Decline of an Immigrant Community |year=1971 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0197135624}}</ref> မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် မြန်မာ့လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် ကြီးမားစွာ လွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး ဆေးဝါး၊ ရွှေထည်၊ စားသောက်ကုန်နှင့် အဝတ်အထည် ကုန်သွယ်မှု ကဏ္ဍများတွင် ယနေ့တိုင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အိန္ဒိယသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် နေရပ်ပြန်ကြခြင်းနှင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] အစိုးရလက်ထက် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သန်းနှင့်ချီ၍ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ကြရသည်။<ref>{{cite book |last=Taylor |first=Robert H. |title=The State in Myanmar |year=2009 |publisher=National University of Singapore Press |pages=245-248}}</ref> လက်ရှိအချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အခြေချကျန်ရစ်ခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းအသားကျလျက်ရှိပြီး၊ အများစုမှာ မြန်မာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == [[မြန်မာဘာသာစကား]] တွင် အိန္ဒိယလူမျိုးများကို အများအားဖြင့် ''ကုလား'' ဟုခေါ်ကြသည်။ အခေါ်အဝေါ်၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ ငြင်းခုံကြဆဲဖြစ်သည်။ [[မြန်မာစာအဖွဲ့]]သည် ''ကုလား'' ဟူသောဝေါဟာရ၏ မူလဇစ်မြစ်ကို [[ပါဠိ]] ဝေါဟာရ {{IAST|kula}} (ကုလ) ဟု ဆိုထားကာ “မြင့်မြတ်သော” “အမျိုးမြတ်” သို့မဟုတ် “ဖြူစင်သော” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ <ref>{{Cite book|title=Myanmar-English Dictionary|year=1993}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Opening a Can of Worms in Burmese Teaching: Tackling Controversial Words in a Language Class|url=http://kennethwongsf.blogspot.com/2017/04/opening-can-of-worms-in-burmese.html|access-date=2020-06-16|language=en}}</ref> ဤဝေါဟာရ၏ မူလဇစ်မြစ်ကို ကူး+လာ ("ပင်လယ်မှ ဖြတ်ကူးလာ") ဟု ဆိုကြသော်လည်း အခြေအမြစ်ခိုင်ခိုင်မာမာ မရှိပေ။ <ref name=":2">{{Cite web|date=2016-01-20|title=(Mis)Interpretations of Burmese Words: In the case of the term Kala (Kula)|url=http://eng.moemaka.net/2016/01/khin-maung-saw-misinterpretations-of-burmese-words-in-the-case-of-the-term-kala-kula/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127223806/http://eng.moemaka.net/2016/01/khin-maung-saw-misinterpretations-of-burmese-words-in-the-case-of-the-term-kala-kula/|archive-date=2016-01-27|access-date=2020-06-18}}</ref> <ref name=":0">{{Cite book|title=Indian and Chinese Immigrant Communities: Comparative Perspectives|date=2015-03-01|pages=114–115|language=en}}</ref> ''ကုလား'' ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ဟင်ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီ]] နှင့် အူရဒူ အပါအဝင် အင်ဒစ်ဘာသာစကားအများအပြားတွင် "အနက်ရောင်" ဟူသော စကားလုံးနှင့် ဆင်တူပြီး အိန္ဒိယလူမျိုးများမှ အသားမည်းသူများနှင့် အာဖရိကန်လူမျိုးများအတွက် လူမျိုးရေးခွဲခြားသော အသုံးအနှုန်းအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ <ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Let's Talk About Racism {{!}} Movies tell us to use 'kaala' as an all-weather insult|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/let-s-talk-about-racism-movies-tell-us-to-use-kaala-as-an-all-weather-insult/story-eRrj9I0kvsKvVxNy2TRL9I.html|access-date=2020-06-18|language=en}}</ref> ဗမာဘာသာစကား ဝေါဟာရဖြစ်သော ''ကုလား'' အသုံးအနှုန်းကို [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]] (ၵလႃး)၊ <ref>{{Cite book|title=Shan-English Dictionary|year=1995}}</ref> မွန် (ဂလာ) ''၊'' <ref>{{Cite book|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|year=1962}}</ref> [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] ( ''kola'' ), <ref name=":2"/> နှင့်၊ [[ခမာဘာသာစကား|ခမာ]] (កុឡា) တို့က မွေးစားဝေါဟာရများ ဖန်တီးထားသည်။ ခမာဝေါဟာရ ''Kola သည်'' ယနေ့ခေတ် [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်]]မှ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သည့် မတူကွဲပြားသောလူမျိုးများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ''ကုလား'' ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ဗမာအိန္ဒိယအသိုင်းအဝန်းမှ အချို့က ရှုတ်ချသော ဝေါဟာရအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ <ref>{{Cite web|title=How the word 'kalar' is a depressing indictment of Myanmar society|url=https://myanmarmix.com/en/articles/how-the-word-kalar-is-a-depressing-indictment-of-myanmar-society|access-date=2020-06-16|language=en}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု]] အပြီးတွင် လူမှုကွန်ယက်ကုမ္ပဏီ [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]]သည် ၎င်း၏ဆင်ဆာဖြတ်ထားသောစကားလုံးများတွင် ''ကုလား'' ကိုထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ကုလားထိုင်နှင့် ကုလားပဲကဲ့သို့သော ဆက်စပ်စကားလုံးများအတွက် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|last=Cebu|first=Juan|date=2 June 2017|title=Facebook Bans Racist Word 'Kalar' in Myanmar, Triggers Collateral Censorship|language=en|url=https://advox.globalvoices.org/2017/06/02/facebook-bans-racist-word-kalar-in-myanmar-triggers-collateral-censorship/}}</ref> === ကိုးကွယ်မှု === [[ဖိုင်:Bengali_Sunni_Jameh_Mosque,_Yangon.jpg|thumb| ကိုလိုနီခေတ်ကတည်ဆောက်ခဲ့သော ဘင်္ဂါလီဆွန်နီဂျမေဗလီသည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဗလီများစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။]] မြန်မာပြည်ဖွားအိန္ဒိယလူမျိုးများသည် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]တို့ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ-အိန္ဒိယ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ သည် ဇာတိဗမာများနှင့် ကောင်းမွန်ငြိမ်းချမ်းသော ဆက်ဆံရေးရှိသည်။ မြန်မာပြည်ဖွားအိန္ဒိယလူမျိုးအများစုမှာ ဟိန္ဒူဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယလူမျိုးများအကြား ဟိန္ဒူဘာသာကို ကျင့်သုံးခြင်းသည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုဖြစ်သည်။ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားများအပြင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ အများအပြား ကိုးကွယ်ကြသည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25438275|title=Myanmar's Tamils seek to protect their identity|last=Natarajan|first=Swaminathan|date=2014-03-06|archive-date=2018-06-04|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://frontiermyanmar.net/en/myanmars-hindu-community-looks-west|title=Myanmar's Hindu community looks west|last=Han|first=Thi Ri|archive-date=24 June 2018|language=en|access-date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624093156/https://frontiermyanmar.net/en/myanmars-hindu-community-looks-west|url-status=dead}}</ref> ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် [[ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်|လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခွင့်]]အပေါ် ကန့်သတ်ချက်များရှိသော်လည်း ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေပါ ပုဒ်မအချို့အပြင် အခြားသော ဥပဒေများနှင့် မူဝါဒများသည် အဆိုပါအခွင့်အရေးများကို ကန့်သတ်ထားသည်။ လက်တွေ့တွင် အစိုးရက ထိုကန့်သတ်ချက်များကို ချမှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=BURMA 2012 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/208430.pdf|publisher=US Government|access-date=27 May 2015}}</ref> “မွတ်စလင်တွေဟာ တရားဥပဒေ၊ စီးပွားရေး၊ ဘာသာရေး၊ ပညာရေး၊ လူမှုရေး ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှုတွေနဲ့ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေရဲ့ အပြင်းထန်ဆုံး ပုံစံတွေကို ဆက်လက် တွေ့ကြုံနေရဆဲပါ။ <ref>{{Cite web|title=USCIRF {{ndash}} Annual Report 2014|url=http://www.uscirf.gov/sites/default/files/Burma%202014_0.pdf|publisher=United States Commission on International Religious Freedom|access-date=27 May 2015}}</ref> စစ်အာဏာရှင်စနစ်သည် နိုင်ငံအတွင်း ဗလီများဆောက်ရန် သို့မဟုတ် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများအတွက် ပြည်ပသို့သွားသည့်အခါ ၎င်းတို့၏တောင်းဆိုမှုများကို ငြင်းပယ်ခြင်း သို့မဟုတ် လျစ်လျူရှုခံရခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <ref name="Butkaew">{{ကိုးကားခြင်း|url=http://www.burmaissues.org/En/Newsletter/BINews2006-02.pdf|archive-date=28 September 2007|title=Burmese Indians: The Forgotten Lives|date=February 2005|access-date=2006-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928103307/http://www.burmaissues.org/En/Newsletter/BINews2006-02.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref name="Priestly">{{ကိုးကားခြင်း|url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=5380|title=The Outsiders|date=January 2006|access-date=2009-09-03|archive-date=2012-01-19}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့် အကန့်အသတ်ရှိသော်လည်း [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် ရခိုင်-ရိုဟင်ဂျာ အဓိကရုံးကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အိဒ်ပွဲတော် မကျင်းပရန် မူဆလင်တို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ == စီးပွားရေးကဏ္ဍ == သမိုင်းကြောင်းအရ မြန်မာပြည်ရောက်အိန္ဒိယလူမျိုးများသည် ကုန်သည်များ၊ ဈေးဆိုင်ရှင်များအပြင် ကူလီများ၊ သင်္ဘောကျင်းလုပ်သားများ၊ စည်ပင်ဝန်ထမ်းများ၊ ဆိုက်ကားသမားများ၊ မြင်းလှည်းမောင်းသူများ၊ အလုပ်ကြမ်းသမားများအဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခဲ့ကြသည်။ အစိုးရဝန်ထမ်း ၊ တက္ကသိုလ်ကထိက၊ ဆေးဝါးပညာရှင်၊ မျက်စိဆရာဝန်များ၊ ရှေ့နေများနှင့် ဆရာဝန်များကဲ့သို့ အချို့သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ကားအစိတ်အပိုင်းများနှင့် လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ၊ သံထည်ပစ္စည်းနှင့် ဟာ့ဒ်ဝဲ၊ ပုံနှိပ်ခြင်းနှင့် စာအုပ်ချုပ်ခြင်း၊ စာအုပ်များနှင့် စာရေးကိရိယာများ၊ စက္ကူနှင့် ပုံနှိပ်စက်မှင်၊ စက်ချုပ်ခြင်းနှင့် အခြောက်ခံသန့်ရှင်းရေး၊ အင်္ဂလိပ်ကျူရှင်နှင့် ငွေထုတ်ချေးခြင်းစသည့် လုပ်ငန်းအမျိုးအစားများစွာကို လွှမ်းမိုးထားသည်။ အထည်အလိပ်၊ ရွှေနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကြပြီး ဈေးကွက်ကို အစဉ်အလာအားဖြင့် မြန်မာအမျိုးသမီးများက လွှမ်းမိုးထားကြသည်။ [[ချစ်တီး|ချစ်တီးး]]များသည် ငွေတိုးချေးစားသူများအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လယ်ယာထွက်ကုန် တိုးတက်မှုတွင် အရေးကြီးသော နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite journal|title=The Chettiars in Burma|pages=1–25|year=2008|url=http://econpapers.repec.org/article/blaozechr/v_3a48_3ay_3a2008_3ai_3a1_3ap_3a1-25.htm}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် အိန္ဒိယလူမျိုးအများစုသည် ရန်ကုန်မြို့လယ်ရှိ [[ဆူးလေဘုရားလမ်း]]နှစ်ဘက်ခြမ်းတွင် နေထိုင်ကြပြီး စားသောက်ဆိုင်များ၊ လက်ဝတ်ရတနာဆိုင်များနှင့် ငွေလဲလှယ်မှုများအပါအဝင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် အဓိကပါဝင်လုပ်ကိုင်နေကြပါသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 79xzbbgz9m7liwwvhz37115gbgs1s1u 1037005 1037003 2026-06-09T08:19:57Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1037005 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ<br>(Burmese Indians) | image = [[File:Burmese Tamils.jpg|thumb|260px|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာရေးပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မြန်မာနိုင်ငံသားများ]] | poptime = ၁.၅ သန်း – ၂.၅ သန်း ခန့် (မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၂.၅% မှ ၄.၅% ခန့်)<ref>{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/articles/the-ethnic-groups-of-myanmar.html |title=The Ethnic Groups of Myanmar |publisher=WorldAtlas |date=2023 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]၊ [[ပဲခူးမြို့]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]နှင့် [[ကန့်ဘလူမြို့]] (ပုဏ္ဏားစုရွာများ) | languages = [[မြန်မာဘာသာ]] (အဓိကသုံးစွဲသူများပြား)<br>[[တမီးလ်ဘာသာစကား|တမီးလ်]]၊ [[ဟိန္ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီ]]၊ [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]၊ [[အူရဒူဘာသာစကား|အူရဒူ]]၊ [[ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကား|ဂူဂျာရတ်]]၊ [[ပန်ချာပီဘာသာစကား|ပန်ချာပီ]]၊ [[တီလူဂူဘာသာစကား|တီလူဂူ]] | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အများစု)<br>[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] | related = [[တောင်အာရှသားများ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး]] }} '''မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ''' ({{lang-en|Burmese Indians}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Indian-Burmese}}) သည် [[အိန္ဒိယတိုက်ငယ်]] (အဓိကအားဖြင့် ယနေ့ခေတ် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]) မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လာရောက်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ၏ မျိုးဆက်များ ဖြစ်ကြသည်။ အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အများစုသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၆ ခုနှစ် [[ရန္တပိုစာချုပ်]] နောက်ပိုင်းမှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ) အတွင်း အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးကဏ္ဍများတွင် လုပ်ကိုင်ရန် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma: The Rise and Decline of an Immigrant Community |year=1971 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0197135624}}</ref> မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် မြန်မာ့လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် ကြီးမားစွာ လွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး ဆေးဝါး၊ ရွှေထည်၊ စားသောက်ကုန်နှင့် အဝတ်အထည် ကုန်သွယ်မှု ကဏ္ဍများတွင် ယနေ့တိုင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အိန္ဒိယသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် နေရပ်ပြန်ကြခြင်းနှင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] အစိုးရလက်ထက် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သန်းနှင့်ချီ၍ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ကြရသည်။<ref>{{cite book |last=Taylor |first=Robert H. |title=The State in Myanmar |year=2009 |publisher=National University of Singapore Press |pages=245-248}}</ref> လက်ရှိအချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အခြေချကျန်ရစ်ခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းအသားကျလျက်ရှိပြီး၊ အများစုမှာ မြန်မာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == [[မြန်မာဘာသာစကား]] တွင် အိန္ဒိယလူမျိုးများကို အများအားဖြင့် ''ကုလား'' ဟုခေါ်ကြသည်။ အခေါ်အဝေါ်၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ ငြင်းခုံကြဆဲဖြစ်သည်။ [[မြန်မာစာအဖွဲ့]]သည် ''ကုလား'' ဟူသောဝေါဟာရ၏ မူလဇစ်မြစ်ကို [[ပါဠိ]] ဝေါဟာရ {{IAST|kula}} (ကုလ) ဟု ဆိုထားကာ “မြင့်မြတ်သော” “အမျိုးမြတ်” သို့မဟုတ် “ဖြူစင်သော” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ <ref>{{Cite book|title=Myanmar-English Dictionary|year=1993}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Opening a Can of Worms in Burmese Teaching: Tackling Controversial Words in a Language Class|url=http://kennethwongsf.blogspot.com/2017/04/opening-can-of-worms-in-burmese.html|access-date=2020-06-16|language=en}}</ref> ဤဝေါဟာရ၏ မူလဇစ်မြစ်ကို ကူး+လာ ("ပင်လယ်မှ ဖြတ်ကူးလာ") ဟု ဆိုကြသော်လည်း အခြေအမြစ်ခိုင်ခိုင်မာမာ မရှိပေ။ <ref name=":2">{{Cite web|date=2016-01-20|title=(Mis)Interpretations of Burmese Words: In the case of the term Kala (Kula)|url=http://eng.moemaka.net/2016/01/khin-maung-saw-misinterpretations-of-burmese-words-in-the-case-of-the-term-kala-kula/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127223806/http://eng.moemaka.net/2016/01/khin-maung-saw-misinterpretations-of-burmese-words-in-the-case-of-the-term-kala-kula/|archive-date=2016-01-27|access-date=2020-06-18}}</ref> <ref name=":0">{{Cite book|title=Indian and Chinese Immigrant Communities: Comparative Perspectives|date=2015-03-01|pages=114–115|language=en}}</ref> ''ကုလား'' ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ဟင်ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီ]] နှင့် အူရဒူ အပါအဝင် အင်ဒစ်ဘာသာစကားအများအပြားတွင် "အနက်ရောင်" ဟူသော စကားလုံးနှင့် ဆင်တူပြီး အိန္ဒိယလူမျိုးများမှ အသားမည်းသူများနှင့် အာဖရိကန်လူမျိုးများအတွက် လူမျိုးရေးခွဲခြားသော အသုံးအနှုန်းအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ <ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Let's Talk About Racism {{!}} Movies tell us to use 'kaala' as an all-weather insult|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/let-s-talk-about-racism-movies-tell-us-to-use-kaala-as-an-all-weather-insult/story-eRrj9I0kvsKvVxNy2TRL9I.html|access-date=2020-06-18|language=en}}</ref> ဗမာဘာသာစကား ဝေါဟာရဖြစ်သော ''ကုလား'' အသုံးအနှုန်းကို [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]] (ၵလႃး)၊ <ref>{{Cite book|title=Shan-English Dictionary|year=1995}}</ref> မွန် (ဂလာ) ''၊'' <ref>{{Cite book|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|year=1962}}</ref> [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] ( ''kola'' ), <ref name=":2"/> နှင့်၊ [[ခမာဘာသာစကား|ခမာ]] (កុឡា) တို့က မွေးစားဝေါဟာရများ ဖန်တီးထားသည်။ ခမာဝေါဟာရ ''Kola သည်'' ယနေ့ခေတ် [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်]]မှ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သည့် မတူကွဲပြားသောလူမျိုးများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ''ကုလား'' ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ဗမာအိန္ဒိယအသိုင်းအဝန်းမှ အချို့က ရှုတ်ချသော ဝေါဟာရအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ <ref>{{Cite web|title=How the word 'kalar' is a depressing indictment of Myanmar society|url=https://myanmarmix.com/en/articles/how-the-word-kalar-is-a-depressing-indictment-of-myanmar-society|access-date=2020-06-16|language=en}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု]] အပြီးတွင် လူမှုကွန်ယက်ကုမ္ပဏီ [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]]သည် ၎င်း၏ဆင်ဆာဖြတ်ထားသောစကားလုံးများတွင် ''ကုလား'' ကိုထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ကုလားထိုင်နှင့် ကုလားပဲကဲ့သို့သော ဆက်စပ်စကားလုံးများအတွက် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|last=Cebu|first=Juan|date=2 June 2017|title=Facebook Bans Racist Word 'Kalar' in Myanmar, Triggers Collateral Censorship|language=en|url=https://advox.globalvoices.org/2017/06/02/facebook-bans-racist-word-kalar-in-myanmar-triggers-collateral-censorship/}}</ref> === ကိုးကွယ်မှု === [[ဖိုင်:Bengali_Sunni_Jameh_Mosque,_Yangon.jpg|thumb| ကိုလိုနီခေတ်ကတည်ဆောက်ခဲ့သော ဘင်္ဂါလီဆွန်နီဂျမေဗလီသည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဗလီများစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။]] မြန်မာပြည်ဖွားအိန္ဒိယလူမျိုးများသည် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]တို့ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ မြန်မာ-အိန္ဒိယ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ သည် ဇာတိဗမာများနှင့် ကောင်းမွန်ငြိမ်းချမ်းသော ဆက်ဆံရေးရှိသည်။ မြန်မာပြည်ဖွားအိန္ဒိယလူမျိုးအများစုမှာ ဟိန္ဒူဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယလူမျိုးများအကြား ဟိန္ဒူဘာသာကို ကျင့်သုံးခြင်းသည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုဖြစ်သည်။ ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားများအပြင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ အများအပြား ကိုးကွယ်ကြသည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25438275|title=Myanmar's Tamils seek to protect their identity|last=Natarajan|first=Swaminathan|date=2014-03-06|archive-date=2018-06-04|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://frontiermyanmar.net/en/myanmars-hindu-community-looks-west|title=Myanmar's Hindu community looks west|last=Han|first=Thi Ri|archive-date=24 June 2018|language=en|access-date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624093156/https://frontiermyanmar.net/en/myanmars-hindu-community-looks-west|url-status=dead}}</ref> ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် [[ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်|လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခွင့်]]အပေါ် ကန့်သတ်ချက်များရှိသော်လည်း ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေပါ ပုဒ်မအချို့အပြင် အခြားသော ဥပဒေများနှင့် မူဝါဒများသည် အဆိုပါအခွင့်အရေးများကို ကန့်သတ်ထားသည်။ လက်တွေ့တွင် အစိုးရက ထိုကန့်သတ်ချက်များကို ချမှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=BURMA 2012 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/208430.pdf|publisher=US Government|access-date=27 May 2015}}</ref> “မွတ်စလင်တွေဟာ တရားဥပဒေ၊ စီးပွားရေး၊ ဘာသာရေး၊ ပညာရေး၊ လူမှုရေး ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှုတွေနဲ့ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေရဲ့ အပြင်းထန်ဆုံး ပုံစံတွေကို ဆက်လက် တွေ့ကြုံနေရဆဲပါ။ <ref>{{Cite web|title=USCIRF {{ndash}} Annual Report 2014|url=http://www.uscirf.gov/sites/default/files/Burma%202014_0.pdf|publisher=United States Commission on International Religious Freedom|access-date=27 May 2015}}</ref> စစ်အာဏာရှင်စနစ်သည် နိုင်ငံအတွင်း ဗလီများဆောက်ရန် သို့မဟုတ် ဘာသာရေးအခမ်းအနားများအတွက် ပြည်ပသို့သွားသည့်အခါ ၎င်းတို့၏တောင်းဆိုမှုများကို ငြင်းပယ်ခြင်း သို့မဟုတ် လျစ်လျူရှုခံရခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <ref name="Butkaew">{{ကိုးကားခြင်း|url=http://www.burmaissues.org/En/Newsletter/BINews2006-02.pdf|archive-date=28 September 2007|title=Burmese Indians: The Forgotten Lives|date=February 2005|access-date=2006-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928103307/http://www.burmaissues.org/En/Newsletter/BINews2006-02.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref name="Priestly">{{ကိုးကားခြင်း|url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=5380|title=The Outsiders|date=January 2006|access-date=2009-09-03|archive-date=2012-01-19}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့် အကန့်အသတ်ရှိသော်လည်း [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် ရခိုင်-ရိုဟင်ဂျာ အဓိကရုံးကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အိဒ်ပွဲတော် မကျင်းပရန် မူဆလင်တို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကုန်းမြေနှင့် ရေပြင်ချင်း ထိစပ်နေသဖြင့် ခရစ်နှစ် မတိုင်မီကတည်းက ဘာသာရေး၊ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေးအရ ဆက်နွှယ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ ပျူ၊ မွန် နှင့် ဗမာတို့၏ အစောပိုင်း အက္ခရာများနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာ) များသည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ်၊ အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလများတွင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှ ကုန်သည်များ၊ နန်းတွင်းပုဏ္ဏားများနှင့် လက်မှုပညာရှင် အနည်းငယ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့များနှင့် တော်ဝင်မြို့တော်များတွင် လာရောက်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=အုန်းမောင် |first=ဦး |title=မြန်မာ-အိန္ဒိယ သမိုင်းဝင်ဆက်ဆံရေး |year=၁၉၇၅ |publisher=ပညာနန္ဒစာပေ |pages=၁၂-၂၈ |language=my}}</ref> ၁၈၂၆ ခုနှစ် [[ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်]]အပြီး [[ရန္တပိုစာချုပ်]]အရ အောက်မြန်မာပြည် (ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီ) ကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အိန္ဒိယသားများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို "ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ" ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် သို့မဟုတ် ဗီဇာမလိုဘဲ လွတ်လပ်စွာ ကူးလူးသွားလာခွင့် ရရှိခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |pages=၃၅-၄၀ |language=en}}</ref> ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် အထက်မြန်မာပြည်ပါ ကျဆုံးသွားပြီးနောက် ဆိပ်ကမ်းများ၊ ရထားလမ်းများ တည်ဆောက်ရန်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် စပါးစိုက်ပျိုးရန်အတွက် အိန္ဒိယအလုပ်သမား (Coolies) ထောင်ပေါင်းများစွာကို တင်သွင်းခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့၊ စာတိုက်၊ မီးရထားနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားများတွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများက နေရာအများစုကို ရယူခဲ့ကြပြီး ချက်တီးယား (Chettiar) ဟုခေါ်သော အိန္ဒိယအပေါင်ဆိုင်နှင့် ငွေချေးလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများသည် မြန်မာ့လယ်ယာစီးပွားရေးတွင် သြဇာကြီးမားလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရန်ကုန်မြို့ လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ကျော် (၅၃%) မှာ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ဤသို့ စီးပွားရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် လွှမ်းမိုးလာမှုကြောင့် ဒေသခံဗမာလူမျိုးများနှင့် ပွတ်တိုက်မှုများဖြစ်ကာ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များတွင် အိန္ဒိယဆန့်ကျင်ရေး အဓိကရုဏ်းများ (ဥပမာ- ကုလားဗမာအဓိကရုဏ်း) ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Howard |first=Michael C. |title=Dress and Ethnic Identity in the Shan State of Myanmar |date=1999 |journal=Journal of Asian Business |volume=15 |pages=၆၅-၇၈}}</ref> ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်စစ်တပ်က မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသောအခါ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများအတွက် ကြီးမားသော သမိုင်းဝင်အချိုးအကွေ့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့၏ ရန်မှလွတ်မြောက်ရန်နှင့် ဒေသခံများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အနည်းဆုံး ၅ သိန်းခန့်သည် ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးမြို့များမှနေ၍ စစ်ကိုင်း၊ ကလေးဝလမ်းကြောင်းအတိုင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည်နယ်သို့ ခြေလျင်ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ ယင်းလမ်းခရီးတွင် ငှက်ဖျားရောဂါ၊ ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါနှင့် အစာငတ်မွတ်မှုတို့ကြောင့် လူပေါင်းသောင်းချီ သေဆုံးခဲ့ရပြီး ၎င်းကို "စစ်ပြေးသမိုင်းဆိုး" အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://dhaaramagazine.in/2021/07/26/burma-days-revisiting-the-indian-exoduses-in-myanmar/ |title=Burma Days: Revisiting the Indian Exoduses in Myanmar |publisher=Dhaara Magazine |date=2021 |accessdate=2026-06-09 |language=en}}</ref> ၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု အစိုးရလက်ထက်တွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားအချို့ မြန်မာနိုင်ငံသား ဖြစ်ခွင့်ရခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] တက်လာသောအခါ အခြေအနေများ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်" အရ ၁၉၆၃-၁၉၆၄ ခုနှစ်များတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဘဏ်များ၊ ဆိုင်ကြီးကနားများနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို အစိုးရက "ပြည်သူပိုင်" အတင်းအကျပ် သိမ်းယူခဲ့သည်။ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ခွင့် ကန့်သတ်ခံရခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံသားစိစစ်ရေးကတ်ပြား ဖြတ်တောက်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထွက်ခွာမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ခန့်မှန်းခြေ အိန္ဒိယနွယ်ဖွား ၃ သိန်းခန့်သည် ၎င်းတို့ပိုင်ဆိုင်သမျှ ပစ္စည်းများကို ထားရစ်ခဲ့ကာ အိန္ဒိယအစိုးရက စေလွှတ်သော သင်္ဘောများနှင့် လေယာဉ်များဖြင့် နေရပ်ပြန်ခဲ့ကြရသည်။<ref>{{cite book |last=Taylor |first=Robert H. |title=The State in Myanmar |year=2009 |publisher=National University of Singapore Press |pages=၂၄၅-၂၄၈ |language=en}}</ref> ထိုသို့သော နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး မုန်တိုင်းများကြားမှ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်အခြေချကျန်ရစ်ခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လုံးဝတစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ၎င်းတို့သည် မြန်မာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြပြီး၊ မြန်မာအမည်များကို တွဲဖက်အသုံးပြုကြသည်။ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများတွင် ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများ၊ ဗလီများနှင့် ဆစ်ခ်ဂုရုဒွါရဗိမာန်များကို လွတ်လပ်စွာ ထိန်းသိမ်းကိုးကွယ်ခွင့်ရရှိထားကြပြီး မြန်မာ့စီးပွားရေး၊ ဆေးပညာနှင့် လူမှုရေးကဏ္ဍ အသီးသီးတွင် အရေးပါသော မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ကပြားလူမျိုးစုတစ်စုအနေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == စီးပွားရေးကဏ္ဍ == မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်မှစ၍ ယနေ့ခေတ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ စီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ကိုလိုနီခေတ် ကနဦးအခြေအနေနှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း ပြောင်းလဲမှုများဟူ၍ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းခွဲခြား လေ့လာနိုင်သည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် ရန်ကုန်မြို့သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဆန်စပါးတင်ပို့ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း တမီးလ်နာဒူးဒေသမှ ဆိုက်ရောက်လာသော "ချက်တီးယား" (ချစ်တီး) အစုအဖွဲ့များသည် မြန်မာ့လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍတွင် အဓိက အရင်းအနှီးထုတ်ချေးသူ (ခေါ်) ငွေတိုးချေးစားသူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Turnell |first=Sean |title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma |year=2009 |publisher=Nordic Institute of Asian Studies |isbn=978-8776940409 |pages=၇၈-၉၅ |language=en}}</ref> ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး ဖြစ်ပွားချိန်တွင် မြန်မာလယ်သမား အများအပြား အကြွေးမဆပ်နိုင်တော့သဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ အဖိုးတန်လယ်မြေ အမြောက်အမြား (စုစုပေါင်း လယ်မြေ၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်) သည် ချက်တီးယားများလက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများအကြား လူမျိုးရေးနှင့် စီးပွားရေး ပဋိပက္ခများ (ဥပမာ - ၁၉၃၀ နှင့် ၁၉၃၈ ကုလား-ဗမာ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်မှုများ) ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းအရင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Adas |first=Michael |title=The Burma Delta: Economic Development and Social Change on an Asian Rice Frontier, 1852–1941 |year=1974 |publisher=University of Wisconsin Press |pages=၁၈၂-၁၈၉ |language=en}}</ref> လယ်ယာကဏ္ဍသာမက ရန်ကုန်မြို့ရှိ သင်္ဘောကျင်းများ၊ မီးရထားလုပ်ငန်း၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံ လုပ်ငန်းခွင်များရှိ အလုပ်သမားထုကြီးတစ်ခုလုံး၏ အများစုမှာလည်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အခြေခံလုပ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီ တက်လာပြီးနောက် "မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်" ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ၁၉၆၃-၁၉၆၄ ခုနှစ်များတွင် အစိုးရက ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၊ ကုန်ပဒေသာဆိုင်များနှင့် အကြီးစား၊ အလတ်စား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအားလုံးကို "ပြည်သူပိုင်" (Nationalization) အဖြစ် သိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Myint-U |first=Thant |title=The River of Lost Footsteps: A Personal History of Burma |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0374163426 |pages=၂၈၈-၂၉၀ |language=en}}</ref> ဤပေါ်လစီကြောင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား ကုန်သည်များနှင့် လုပ်ငန်းရှင် အများအပြား စီးပွားပျက်ခဲ့ရပြီး၊ မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သမျှ ပစ္စည်းများကို ထားရစ်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် (လူဦးရေ သုံးသိန်းကျော်ခန့်) နေရပ်ပြန်သွားခဲ့ကြရသည်။ ခေတ်စနစ်များ ပြောင်းလဲလာပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်အခြေချကျန်ရစ်ခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် လက်ရှိ ပြည်တွင်းစီးပွားရေးဈေးကွက်တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပြန်လည်ပါဝင်လာနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ပြည်ပ (အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ) မှ ဆေးဝါးနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပစ္စည်းများ တင်သွင်းဖြန့်ဖြူးသည့် အကြီးစားလုပ်ငန်း အများစုကို အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့ကြီးများရှိ နာမည်ကြီး ရွှေဆိုင်ကြီးများနှင့် ကျောက်မျက်ရတနာ ကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား ပညာရှင်များနှင့် လုပ်ငန်းရှင် အများအပြား ရှိသည်။ပဲမျိုးစုံ ကုန်သွယ်မှု (အိန္ဒိယသို့ ပဲတင်ပို့သည့်လုပ်ငန်း)၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်လုပ်ငန်း၊ ရိုးရာမုန့်လုပ်ငန်း (ဥပမာ - ဒိုဆာ၊ ပူရီ၊ မုန့်ဟင်းခါးအသုံးအဆောင်များ) နှင့် အထည်အလိပ် လက်ကားဈေးကွက် (အထူးသဖြင့် ရန်ကုန် ဗိုလ်ချုပ်ဈေးနှင့် သိမ်ကြီးဈေး) တို့တွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် မိသားစုအလိုက် သို့မဟုတ် ကုမ္ပဏီအလိုက် စီးပွားရေးကွန်ရက်ကို အခိုင်အမာ တည်ဆောက်ထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite report |title=Myanmar's Border Trade and Diaspora Networks |publisher=Institute of South Asian Studies (ISAS) |date=2021 |author=Singh, Jayesh |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] bns9y5n2h13ojnxn4r31y3v00pp5j88 1037006 1037005 2026-06-09T08:23:34Z Chenzeyan29 141880 /* ဝေါဟာရရင်းမြစ် */ 1037006 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ<br>(Burmese Indians) | image = [[File:Burmese Tamils.jpg|thumb|260px|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာရေးပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွား မြန်မာနိုင်ငံသားများ]] | poptime = ၁.၅ သန်း – ၂.၅ သန်း ခန့် (မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၂.၅% မှ ၄.၅% ခန့်)<ref>{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/articles/the-ethnic-groups-of-myanmar.html |title=The Ethnic Groups of Myanmar |publisher=WorldAtlas |date=2023 |accessdate=2026-06-09}}</ref> | regions = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]၊ [[ပဲခူးမြို့]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]နှင့် [[ကန့်ဘလူမြို့]] (ပုဏ္ဏားစုရွာများ) | languages = [[မြန်မာဘာသာ]] (အဓိကသုံးစွဲသူများပြား)<br>[[တမီးလ်ဘာသာစကား|တမီးလ်]]၊ [[ဟိန္ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီ]]၊ [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]၊ [[အူရဒူဘာသာစကား|အူရဒူ]]၊ [[ဂူဂျာရတ်ဘာသာစကား|ဂူဂျာရတ်]]၊ [[ပန်ချာပီဘာသာစကား|ပန်ချာပီ]]၊ [[တီလူဂူဘာသာစကား|တီလူဂူ]] | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (အများစု)<br>[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] | related = [[တောင်အာရှသားများ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး]] }} '''မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ''' ({{lang-en|Burmese Indians}} သို့မဟုတ် {{lang-en|Indian-Burmese}}) သည် [[အိန္ဒိယတိုက်ငယ်]] (အဓိကအားဖြင့် ယနေ့ခေတ် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]) မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လာရောက်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ၏ မျိုးဆက်များ ဖြစ်ကြသည်။ အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အများစုသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၆ ခုနှစ် [[ရန္တပိုစာချုပ်]] နောက်ပိုင်းမှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ) အတွင်း အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးကဏ္ဍများတွင် လုပ်ကိုင်ရန် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma: The Rise and Decline of an Immigrant Community |year=1971 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0197135624}}</ref> မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် မြန်မာ့လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် ကြီးမားစွာ လွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး ဆေးဝါး၊ ရွှေထည်၊ စားသောက်ကုန်နှင့် အဝတ်အထည် ကုန်သွယ်မှု ကဏ္ဍများတွင် ယနေ့တိုင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အိန္ဒိယသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် နေရပ်ပြန်ကြခြင်းနှင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] အစိုးရလက်ထက် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သန်းနှင့်ချီ၍ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ကြရသည်။<ref>{{cite book |last=Taylor |first=Robert H. |title=The State in Myanmar |year=2009 |publisher=National University of Singapore Press |pages=245-248}}</ref> လက်ရှိအချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အခြေချကျန်ရစ်ခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါင်းစည်းအသားကျလျက်ရှိပြီး၊ အများစုမှာ မြန်မာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == [[မြန်မာဘာသာစကား]]တွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများကို အများအားဖြင့် ''ကုလား'' ဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသော်လည်း ထိုအခေါ်အဝေါ်၏ မူလဇစ်မြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ [[မြန်မာစာအဖွဲ့]]၏ သတ်မှတ်ချက်အရ ''ကုလား'' ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ပါဠိဘာသာစကား|ပါဠိ]]စကားလုံး {{IAST|kula}} (ကုလ) မှ ဆင်းသက်လာပြီး “မြင့်မြတ်သောမျိုးနွယ်” သို့မဟုတ် “အမျိုးမြတ်သူ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite book|title=Myanmar-English Dictionary|year=1993}}</ref><ref>{{Cite web|title=Opening a Can of Worms in Burmese Teaching: Tackling Controversial Words in a Language Class|url=http://kennethwongsf.blogspot.com/2017/04/opening-can-of-worms-in-burmese.html|access-date=2020-06-16|language=en}}</ref> အချို့ကမူ ဤစကားလုံးသည် 'ပင်လယ်ကို ဖြတ်ကူးလာသူ' ဟူသော အနက်ဖြင့် "ကူး+လာ" မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသော်လည်း ခိုင်မာသော သမိုင်းအထောက်အထား မရှိပေ။<ref name=":2">{{Cite web|date=2016-01-20|title=(Mis)Interpretations of Burmese Words: In the case of the term Kala (Kula)|url=http://eng.moemaka.net/2016/01/khin-maung-saw-misinterpretations-of-burmese-words-in-the-case-of-the-term-kala-kula/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127223806/http://eng.moemaka.net/2016/01/khin-maung-saw-misinterpretations-of-burmese-words-in-the-case-of-the-term-kala-kula/|archive-date=2016-01-27|access-date=2020-06-18}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=Indian and Chinese Immigrant Communities: Comparative Perspectives|date=2015-03-01|pages=114–115|language=en}}</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း ဤဝေါဟာရသည် [[ဟင်ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီ]]နှင့် အူရဒူအပါအဝင် အင်ဒို-အာရိယန် ဘာသာစကားများတွင် "အနက်ရောင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ''ကာလာ'' (Kaala) ဟူသော စကားလုံးနှင့် အသံထွက်ဆင်တူနေပြီး၊ အိန္ဒိယလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အသားညိုသူများနှင့် အာဖရိကတိုက်သားများကို လူမျိုးရေးအရ နှိမ့်ချခေါ်ဝေါ်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite web|date=2017-05-19|title=Let's Talk About Racism {{!}} Movies tell us to use 'kaala' as an all-weather insult|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/let-s-talk-about-racism-movies-tell-us-to-use-kaala-as-an-all-weather-insult/story-eRrj9I0kvsKvVxNy2TRL9I.html|access-date=2020-06-18|language=en}}</ref> မြန်မာဘာသာစကားရှိ ''ကုလား'' ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို အိမ်နီးနားချင်း အခြားဘာသာစကားများကလည်း မွေးစားအသုံးပြုကြသည်။ ဒေသတွင်း၌ [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]] (ၵလႃး)၊<ref>{{Cite book|title=Shan-English Dictionary|year=1995}}</ref> မွန် (ဂလာ)၊<ref>{{Cite book|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|year=1962}}</ref> [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] (Kola)<ref name=":2"/> ဟူ၍ တွေ့ရသည်။ လက်ရှိကာလတွင် ''ကုလား'' ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အသိုင်းအဝန်းအချို့က လူမျိုးရေးအရ နှိမ့်ချရှုတ်ချသော စကားလုံး (Derogatory term) အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=How the word 'kalar' is a depressing indictment of Myanmar society|url=https://myanmarmix.com/en/articles/how-the-word-kalar-is-a-depressing-indictment-of-myanmar-society|access-date=2020-06-16|language=en}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခများနှင့် ရိုဟင်ဂျာအရေးအခင်းများအပြီးတွင် လူမှုကွန်ရက်ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]] (Facebook) သည် မုန်းတီးမှုဖြစ်စေသော စကားလုံးများ (Hate speech) ကို စိစစ်သည့်အနေဖြင့် ''ကုလား'' ဟူသော စကားလုံးကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုသို့ပြုလုပ်ရာတွင် စက်ရုပ်စနစ် (Algorithm) ၏ လွဲမှားမှုကြောင့် လူမျိုးရေးနှင့် မသက်ဆိုင်သည့် ကုလားထိုင်၊ ကုလားပဲ စသည့် သာမန်မြန်မာဝေါဟာရများပါ အလိုအလျောက် ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရဖူးသည်။<ref>{{Cite web|last=Cebu|first=Juan|date=2 June 2017|title=Facebook Bans Racist Word 'Kalar' in Myanmar, Triggers Collateral Censorship|language=en|url=https://advox.globalvoices.org/2017/06/02/facebook-bans-racist-word-kalar-in-myanmar-triggers-collateral-censorship/}}</ref> == ကိုးကွယ်မှု == [[ဖိုင်:Bengali_Sunni_Jameh_Mosque,_Yangon.jpg|thumb| ရန်ကုန်မြို့လယ်တွင် တွေ့ရသော ကိုလိုနီခေတ်လက်ရာ ဘင်္ဂါလီဆွန်နီဂျမေဗလီကြီး]] မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် မိသားစုနောက်ခံနှင့် ဒေသအလိုက် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]တို့ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် မြန်မာ-အိန္ဒိယ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များသည် ဒေသခံ ဗမာလူမျိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ ပိုမိုနီးစပ်ပြီး ငြိမ်းချမ်းသော ဆက်ဆံရေး ရှိကြသည်။ မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားအများစုမှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ ကျင့်သုံးမှုသည် ရေရှည်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များသည် မိမိတို့၏ ရိုးရာနတ်ဘုရားများအပြင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားကိုလည်း သက်ဝင်ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်း အများအပြားတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကိုပါ ပူးတွဲပူဇော်ထားလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25438275|title=Myanmar's Tamils seek to protect their identity|last=Natarajan|first=Swaminathan|date=2014-03-06|archive-date=2018-06-04|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://frontiermyanmar.net/en/myanmars-hindu-community-looks-west|title=Myanmar's Hindu community looks west|last=Han|first=Thi Ri|archive-date=24 June 2018|language=en|access-date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624093156/https://frontiermyanmar.net/en/myanmars-hindu-community-looks-west|url-status=dead}}</ref> တစ်ဖက်တွင်မူ မြန်မာနိုင်ငံ၌ [[ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်]]နှင့် ပတ်သက်၍ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ အကာအကွယ်ပေးထားမှုများ ရှိသော်လည်း၊ လက်တွေ့တွင် အချို့သော ဥပဒေများနှင့် မူဝါဒများကြောင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|title=BURMA 2012 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/208430.pdf|publisher=US Government|access-date=27 May 2015}}</ref> နိုင်ငံတကာ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့် အစီရင်ခံစာအချို့၏ ထောက်ပြချက်အရ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် ဥပဒေကြောင်းအရလည်းကောင်း၊ လူမှုစီးပွားရေးနှင့် ပညာရေးကဏ္ဍများတွင်လည်းကောင်း ခွဲခြားဆက်ဆံမှုအချို့နှင့် ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း ဆိုသည်။<ref>{{Cite web|title=USCIRF {{ndash}} Annual Report 2014|url=http://www.uscirf.gov/sites/default/files/Burma%202014_0.pdf|publisher=United States Commission on International Religious Freedom|access-date=27 May 2015}}</ref> အထူးသဖြင့် စစ်အာဏာရှင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များ အသစ်ဆောက်လုပ်ခွင့် သို့မဟုတ် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခွင့် လျှောက်ထားရာ၌လည်းကောင်း၊ ပြည်ပသို့ ဘာသာရေးအခမ်းအနားများအတွက် သွားရောက်ရန် ဗီဇာလျှောက်ထားရာ၌လည်းကောင်း အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်း၏ ငြင်းပယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကြန့်ကြာအောင် လျစ်လျူရှုခြင်းများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။<ref name="Butkaew">{{ကိုးကားခြင်း|url=http://www.burmaissues.org/En/Newsletter/BINews2006-02.pdf|archive-date=28 September 2007|title=Burmese Indians: The Forgotten Lives|date=February 2005|access-date=2006-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928103307/http://www.burmaissues.org/En/Newsletter/BINews2006-02.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Priestly">{{ကိုးကားခြင်း|url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=5380|title=The Outsiders|date=January 2006|access-date=2009-09-03|archive-date=2012-01-19}}</ref> ထို့ပြင် ၂၀၁၂ ခုနှစ် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး ပဋိပက္ခများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တင်းမာမှုများကြောင့် ထိုနှစ်တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မွတ်စလင်အသိုင်းအဝန်းက ၎င်းတို့၏ အထိမ်းအမှတ် အိဒ် (Eid) ပွဲတော် အခမ်းအနားများကို မကျင်းပဘဲ ဖျက်သိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြဖူးသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့သည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကုန်းမြေနှင့် ရေပြင်ချင်း ထိစပ်နေသဖြင့် ခရစ်နှစ် မတိုင်မီကတည်းက ဘာသာရေး၊ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေးအရ ဆက်နွှယ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ ပျူ၊ မွန် နှင့် ဗမာတို့၏ အစောပိုင်း အက္ခရာများနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာ) များသည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ်၊ အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလများတွင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှ ကုန်သည်များ၊ နန်းတွင်းပုဏ္ဏားများနှင့် လက်မှုပညာရှင် အနည်းငယ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့များနှင့် တော်ဝင်မြို့တော်များတွင် လာရောက်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=အုန်းမောင် |first=ဦး |title=မြန်မာ-အိန္ဒိယ သမိုင်းဝင်ဆက်ဆံရေး |year=၁၉၇၅ |publisher=ပညာနန္ဒစာပေ |pages=၁၂-၂၈ |language=my}}</ref> ၁၈၂၆ ခုနှစ် [[ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်]]အပြီး [[ရန္တပိုစာချုပ်]]အရ အောက်မြန်မာပြည် (ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီ) ကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အိန္ဒိယသားများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို "ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ" ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် သို့မဟုတ် ဗီဇာမလိုဘဲ လွတ်လပ်စွာ ကူးလူးသွားလာခွင့် ရရှိခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Chakravarti |first=Nalini Ranjan |title=The Indian Minority in Burma |year=1971 |publisher=Oxford University Press |pages=၃၅-၄၀ |language=en}}</ref> ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် အထက်မြန်မာပြည်ပါ ကျဆုံးသွားပြီးနောက် ဆိပ်ကမ်းများ၊ ရထားလမ်းများ တည်ဆောက်ရန်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် စပါးစိုက်ပျိုးရန်အတွက် အိန္ဒိယအလုပ်သမား (Coolies) ထောင်ပေါင်းများစွာကို တင်သွင်းခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့၊ စာတိုက်၊ မီးရထားနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားများတွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများက နေရာအများစုကို ရယူခဲ့ကြပြီး ချက်တီးယား (Chettiar) ဟုခေါ်သော အိန္ဒိယအပေါင်ဆိုင်နှင့် ငွေချေးလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများသည် မြန်မာ့လယ်ယာစီးပွားရေးတွင် သြဇာကြီးမားလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရန်ကုန်မြို့ လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ကျော် (၅၃%) မှာ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ဤသို့ စီးပွားရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် လွှမ်းမိုးလာမှုကြောင့် ဒေသခံဗမာလူမျိုးများနှင့် ပွတ်တိုက်မှုများဖြစ်ကာ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များတွင် အိန္ဒိယဆန့်ကျင်ရေး အဓိကရုဏ်းများ (ဥပမာ- ကုလားဗမာအဓိကရုဏ်း) ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Howard |first=Michael C. |title=Dress and Ethnic Identity in the Shan State of Myanmar |date=1999 |journal=Journal of Asian Business |volume=15 |pages=၆၅-၇၈}}</ref> ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်စစ်တပ်က မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသောအခါ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများအတွက် ကြီးမားသော သမိုင်းဝင်အချိုးအကွေ့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့၏ ရန်မှလွတ်မြောက်ရန်နှင့် ဒေသခံများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အနည်းဆုံး ၅ သိန်းခန့်သည် ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးမြို့များမှနေ၍ စစ်ကိုင်း၊ ကလေးဝလမ်းကြောင်းအတိုင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည်နယ်သို့ ခြေလျင်ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ ယင်းလမ်းခရီးတွင် ငှက်ဖျားရောဂါ၊ ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါနှင့် အစာငတ်မွတ်မှုတို့ကြောင့် လူပေါင်းသောင်းချီ သေဆုံးခဲ့ရပြီး ၎င်းကို "စစ်ပြေးသမိုင်းဆိုး" အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://dhaaramagazine.in/2021/07/26/burma-days-revisiting-the-indian-exoduses-in-myanmar/ |title=Burma Days: Revisiting the Indian Exoduses in Myanmar |publisher=Dhaara Magazine |date=2021 |accessdate=2026-06-09 |language=en}}</ref> ၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု အစိုးရလက်ထက်တွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားအချို့ မြန်မာနိုင်ငံသား ဖြစ်ခွင့်ရခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] တက်လာသောအခါ အခြေအနေများ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်" အရ ၁၉၆၃-၁၉၆၄ ခုနှစ်များတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဘဏ်များ၊ ဆိုင်ကြီးကနားများနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို အစိုးရက "ပြည်သူပိုင်" အတင်းအကျပ် သိမ်းယူခဲ့သည်။ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ခွင့် ကန့်သတ်ခံရခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံသားစိစစ်ရေးကတ်ပြား ဖြတ်တောက်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထွက်ခွာမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ခန့်မှန်းခြေ အိန္ဒိယနွယ်ဖွား ၃ သိန်းခန့်သည် ၎င်းတို့ပိုင်ဆိုင်သမျှ ပစ္စည်းများကို ထားရစ်ခဲ့ကာ အိန္ဒိယအစိုးရက စေလွှတ်သော သင်္ဘောများနှင့် လေယာဉ်များဖြင့် နေရပ်ပြန်ခဲ့ကြရသည်။<ref>{{cite book |last=Taylor |first=Robert H. |title=The State in Myanmar |year=2009 |publisher=National University of Singapore Press |pages=၂၄၅-၂၄၈ |language=en}}</ref> ထိုသို့သော နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး မုန်တိုင်းများကြားမှ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်အခြေချကျန်ရစ်ခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လုံးဝတစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ၎င်းတို့သည် မြန်မာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြပြီး၊ မြန်မာအမည်များကို တွဲဖက်အသုံးပြုကြသည်။ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများတွင် ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများ၊ ဗလီများနှင့် ဆစ်ခ်ဂုရုဒွါရဗိမာန်များကို လွတ်လပ်စွာ ထိန်းသိမ်းကိုးကွယ်ခွင့်ရရှိထားကြပြီး မြန်မာ့စီးပွားရေး၊ ဆေးပညာနှင့် လူမှုရေးကဏ္ဍ အသီးသီးတွင် အရေးပါသော မြန်မာနိုင်ငံသားများအဖြစ် ကပြားလူမျိုးစုတစ်စုအနေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == စီးပွားရေးကဏ္ဍ == မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်မှစ၍ ယနေ့ခေတ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ စီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ကိုလိုနီခေတ် ကနဦးအခြေအနေနှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း ပြောင်းလဲမှုများဟူ၍ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းခွဲခြား လေ့လာနိုင်သည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် ရန်ကုန်မြို့သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဆန်စပါးတင်ပို့ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း တမီးလ်နာဒူးဒေသမှ ဆိုက်ရောက်လာသော "ချက်တီးယား" (ချစ်တီး) အစုအဖွဲ့များသည် မြန်မာ့လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍတွင် အဓိက အရင်းအနှီးထုတ်ချေးသူ (ခေါ်) ငွေတိုးချေးစားသူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Turnell |first=Sean |title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma |year=2009 |publisher=Nordic Institute of Asian Studies |isbn=978-8776940409 |pages=၇၈-၉၅ |language=en}}</ref> ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး ဖြစ်ပွားချိန်တွင် မြန်မာလယ်သမား အများအပြား အကြွေးမဆပ်နိုင်တော့သဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ အဖိုးတန်လယ်မြေ အမြောက်အမြား (စုစုပေါင်း လယ်မြေ၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်) သည် ချက်တီးယားများလက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများအကြား လူမျိုးရေးနှင့် စီးပွားရေး ပဋိပက္ခများ (ဥပမာ - ၁၉၃၀ နှင့် ၁၉၃၈ ကုလား-ဗမာ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်မှုများ) ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းအရင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Adas |first=Michael |title=The Burma Delta: Economic Development and Social Change on an Asian Rice Frontier, 1852–1941 |year=1974 |publisher=University of Wisconsin Press |pages=၁၈၂-၁၈၉ |language=en}}</ref> လယ်ယာကဏ္ဍသာမက ရန်ကုန်မြို့ရှိ သင်္ဘောကျင်းများ၊ မီးရထားလုပ်ငန်း၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံ လုပ်ငန်းခွင်များရှိ အလုပ်သမားထုကြီးတစ်ခုလုံး၏ အများစုမှာလည်း အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အခြေခံလုပ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီ တက်လာပြီးနောက် "မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်" ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ၁၉၆၃-၁၉၆၄ ခုနှစ်များတွင် အစိုးရက ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၊ ကုန်ပဒေသာဆိုင်များနှင့် အကြီးစား၊ အလတ်စား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအားလုံးကို "ပြည်သူပိုင်" (Nationalization) အဖြစ် သိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Myint-U |first=Thant |title=The River of Lost Footsteps: A Personal History of Burma |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0374163426 |pages=၂၈၈-၂၉၀ |language=en}}</ref> ဤပေါ်လစီကြောင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား ကုန်သည်များနှင့် လုပ်ငန်းရှင် အများအပြား စီးပွားပျက်ခဲ့ရပြီး၊ မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သမျှ ပစ္စည်းများကို ထားရစ်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် (လူဦးရေ သုံးသိန်းကျော်ခန့်) နေရပ်ပြန်သွားခဲ့ကြရသည်။ ခေတ်စနစ်များ ပြောင်းလဲလာပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်အခြေချကျန်ရစ်ခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် လက်ရှိ ပြည်တွင်းစီးပွားရေးဈေးကွက်တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပြန်လည်ပါဝင်လာနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ပြည်ပ (အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ) မှ ဆေးဝါးနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပစ္စည်းများ တင်သွင်းဖြန့်ဖြူးသည့် အကြီးစားလုပ်ငန်း အများစုကို အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့ကြီးများရှိ နာမည်ကြီး ရွှေဆိုင်ကြီးများနှင့် ကျောက်မျက်ရတနာ ကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွား ပညာရှင်များနှင့် လုပ်ငန်းရှင် အများအပြား ရှိသည်။ပဲမျိုးစုံ ကုန်သွယ်မှု (အိန္ဒိယသို့ ပဲတင်ပို့သည့်လုပ်ငန်း)၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်လုပ်ငန်း၊ ရိုးရာမုန့်လုပ်ငန်း (ဥပမာ - ဒိုဆာ၊ ပူရီ၊ မုန့်ဟင်းခါးအသုံးအဆောင်များ) နှင့် အထည်အလိပ် လက်ကားဈေးကွက် (အထူးသဖြင့် ရန်ကုန် ဗိုလ်ချုပ်ဈေးနှင့် သိမ်ကြီးဈေး) တို့တွင် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများသည် မိသားစုအလိုက် သို့မဟုတ် ကုမ္ပဏီအလိုက် စီးပွားရေးကွန်ရက်ကို အခိုင်အမာ တည်ဆောက်ထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite report |title=Myanmar's Border Trade and Diaspora Networks |publisher=Institute of South Asian Studies (ISAS) |date=2021 |author=Singh, Jayesh |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] o1t4rwk7nf03mti8zzcc5cymdgqkh0p 0 259492 1036945 1034762 2026-06-09T03:35:53Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1036945 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ကော်သူးလေ သမ္မတနိုင်ငံ | native_name = {{native name|ksw|ကီၢ်သူလ့ၤ ကီၢ်စဲၣ်|italic=no}} | common_name = ကော်သူးလေ | status = နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ်မပြုထားသော '' de facto'' လွတ်လပ်သည့်နယ်မြေ (နိုင်ငံတကာက [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ နယ်နိမိတ်အဖြစ်သာ အသိအမှတ်ပြုထားသည်) | image_flag = | flag_caption = ကော်သူးလေအစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော ကော်သူးလေတပ်မတော် (Kawthoolei Army) ၏ အလံတော် (ဝဲ) နှင့် ကော်သူးလေနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)]] ၏ အလံတော် (ယာ) | image_flag2 = Flag of the Karen National Union.svg | image_map = Republic_of_Kawthoolei_map.png | map_width = 250px | map_caption = {{Legend|#336830|ကော်သူးလေတပ်မတော်က ထိန်းချုပ်ထားပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော နယ်မြေ}} {{Legend|#61E760|ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း တောင်းဆိုထားသော်လည်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းမရှိသေးသော နယ်မြေများ}} | capital = [[စုကလိမြို့|စုကလိ]] | coordinates = {{coord|16|9|16|N|98|35|46|E|type:city}} | official_languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]] {{citation needed|date=April 2026}} | demonym = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] | government_type = [[ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ]] (လက်တွေ့ကျင့်သုံးနိုင်ခြင်း မရှိသေးပါ) | leader_title1 = သမ္မတ | leader_name1 = [[စောနယ်ဒါးမြ]] | leader_title2 = ဒုတိယသမ္မတ | leader_name2 = စောဆာဂေးဖိုး | leader_title3 = ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name3 = စောဖိုးသူးလေ | established_event1 = လွတ်လပ်ရေးကြေညာခြင်း | established_date1 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၅ | area_km2 = ၈၇,၆၁၂ {{efn|နယ်မြေထက်ဝက်ခန့်ကို ထိန်းချုပ်ထားသော ကေအဲန်ယူ (KNU) ၏ နယ်မြေအကျယ်အဝန်းဖြစ်ပြီး၊ ယခုသမ္မတနိုင်ငံအတွက် သီးသန့်အချက်အလက် မရရှိသေးပါ။}} | currency = [[ထိုင်းဘတ်ငွေ]] <ref>{{Cite web |last=AUTHORS |first=CONTRIBUTING |date=2024-05-19 |title=The fight to protect the Karen homeland of Kawthoolei |url=https://english.dvb.no/the-fight-to-protect-the-karen-homeland-of-kawthoolei/ |access-date=2026-04-23 |website=DVB |language=en-US}}</ref> | currency_code = THB | utc_offset = +၆:၃၀ | drives_on = ညာဘက် | calling_code = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဖုန်းလိုင်းကုဒ်များ|+၁]] }} '''ကော်သူးလေ''' ({{Lang-ksw|ကီၢ်သူလ့ၤ}}) ဆိုသည်မှာ ၁၉၄၅ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်း [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အပြီးနှင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]] အစပိုင်းကာလတို့၌ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်အမျိုးသားအချို့]]က ယခင် [[ဗြိတိသျှဘားမား]] (လက်ရှိ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]) မှ ခွဲထွက်၍ သီးခြားထူထောင်ရန် ပုံဖော်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည့် နိုင်ငံ သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တစ်ခု၏ အမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|date=2020|title=Imagining Kawthoolei: Strategies of petitioning for Karen statehood in Burma in the first half of the 20th century|journal=Nations and Nationalism|volume=26|issue=3|pages=759–774|language=en|doi=10.1111/nana.12613|issn=1469-8129|archive-url=free}}</ref> "ကော်သူးလေ" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ကရင့်တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ပဒိုစောဝိရကျော်က စတင်ဖန်တီးသုံးနှုန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ [[စောဘဦးကြီး]] ဦးဆောင်သည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ကော်သူးလေအစိုးရနှင့် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကေအဲန်ယူ-ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] အကြီးအကဲများက ဆက်လက်အသက်သွင်း ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://stanforddaily.com/2025/01/31/returning-home-resistance-resilience-and-reflections-of-kawthoolei/|title=Returning home: Resistance, resilience and reflections of Kawthoolei|work=stanforddaily|access-date=14 January 2026|date=31 January 2025}}</ref>“ကော်” ၏ အနက်မှာ “နိုင်ငံ သို့မဟုတ် တိုင်းပြည်” ဖြစ်ပြီး၊ “သူး” ၏ အနက်မှာ “မကောင်းခြင်း၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ နိုင်လိုမင်းထက်ပြုမှု” ဖြစ်သည်။ “လေ” ကို “မရှိခြင်း (နတ္တိ)” ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ခြုံငုံလိုက်သော် “ကော်သူးလေ” ဆိုသည်မှာ '''မကောင်းမှုနှင့် နိုင်လိုမင်းထက်ပြုမှုများ မရှိသော သာယာဝပြောသည့် တိုင်းပြည်''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.kawthoolei.institute/remembrance-celebrations/Kawthoolei-Day|title=၇၄ နှစ်ပြည့် ကော်သူးလေးနေ့(၁၄.၆.၁၉၄၉-၁၄.၆.၂၀၂၃)|work=kawthoolei institute|access-date=14 January 2026|date=2023}}</ref>ကရင့်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်များ အခြေခံပုံဖော်ခဲ့သော ကော်သူးလေနယ်နိမိတ်တွင် လက်ရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]] သာမက [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] (မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ) တို့ရှိ ကရင်လူမျိုးစုများ အခြေချရာ နယ်မြေများအထိ ပါဝင်မှုဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/central-govt-infringing-administration-knu-regions-say-leaders.html|title=Central Govt Infringing Administration of KNU Regions, Say Leaders|work=The Irrawaddy|access-date=14 Jan 2026|date=10 Oct 2017}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်းများ == [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး]]တွင် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]လက်အောက် ကျရောက်ခဲ့သည့် နိုင်ငံများသည် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုများနှင့်အတူ လွတ်လပ်သည့်နိုင်ငံများဖြင့် အသီးသီး ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်လာခဲ့ကြသည်။ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင်များ၏ [[လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကာလ (၁၉၄၁–၁၉၄၇)|လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုများ]]နှင့်အတူ ကရင့်ခေါင်းဆောင်အချို့တို့သည်လည်း [[ဗြိတိသျှဘားမား]] လက်အောက်မှနေ၍ သီးခြားကော်သူးလေပြည်အဖြစ် ခွဲထုတ်၍ အသိအမှတ်ပြုပေးရန် အင်္ဂလန်ရှိ ဗြိတိသျှအစိုးရထံ ၁၉၄၆ခုနှစ်၊ဩဂုတ်လတွင် တောင်းဆိုခဲ့မှုများလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။ ကရင်ကော်သူးလေ ဆန္ဒပြင်းထန်ကြသည့် ကရင့်ခေါင်းဆောင်များပါဝင်မှုဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ၅ရက်တွင် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] (Karen National Union - KNU) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။[[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး]]သည် KNA([[ဒေါကလူ]])၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်|ဗုဒ္ဒဘာသာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] (BKNA)၊ [[ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့]] (KCO) နှင့် [[ကရင်လူငယ်အဖွဲ့]] (KYO) ဟူသော အဖွဲ့လေးဖွဲ့ကို ပေါင်းစည်း၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည့် အဖွဲ့ကြီးဖြစ်ပြီး၊ပထမဆုံး KNU ဥက္ကဋ္ဌမှာ စောသာဒင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/asiapacific-region/burmakarens-1948-present/?fbclid=IwY2xjawPTCM9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFZNzFUQW9WRHI1MkhadDZYc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHqfckbd6ySY4CzdwemqYfmmS760kq5tZeosfT05DjDrUnkLi1ujvzERIzCuy_aem_eaHs58eS-L8k5XJQPrlPfA|title=Burma/Karens (1948-present)|work=UNIVERSITY OF CENTRAL ARKANSAS|access-date=14 January 2026|date=}}{{Dead link|date=February 2026 }}</ref> '''KNU'''သည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်မှ ၇ ရက်အထိ [[ပဲခူးမြို့|ပဲခူး]]တွင် ကရင်အမျိုးသား ညီလာခံတစ်ရပ်အား ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့သည်။ထိုညီလာခံသည် [[အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်]]ကို ကန့်ကွက်ကြသည်။ထို့အပြင် ကရင်လူဦးရေ အချိုးအစားနှင့်အညီ ကရင်အမတ်ဦးရေ သတ်မှတ်ပေးရန်၊ ကရင်အများစု နေထိုင်သည့်ဒေသများတွင် ကရင်အမျိုးသားများအတွက် သီးသန့်မဲဆန္ဒနယ်များ သတ်မှတ်ပေးရန်၊ ကရင်စစ်တပ် သီးသန့်ထားရှိခွင့်ပြုရန် နှင့် သီးခြားကရင်ပြည်နယ်('''ကော်သူးလေ''') ထူထောင်ခွင့်ပေးရန် အစရှိသည့် တောင်းဆိုချက်များကို ချမှတ်ပြီး၊ထိုတောင်းဆိုချက်များအား [[လန်ဒန်မြို့]]၊ [[ဒေါင်းနင်းလမ်း]]ရှိ ဗြိတိသျှအစိုးရထံ ပေးပို့ တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။တောင်းဆိုချက်များအား မလိုက်လျောလျှင် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်မည့် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၄၇|တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲ]]သို့ ဝင်ရောက်မည်မဟုတ်ကြောင်းနှင့် သပိတ်မှောက်မည့်အကြောင်းကိုပါ တစ်ပါတည်း အသိပေးအကြောင်းကြားခဲ့သည်။ဒေါင်းနင်းလမ်းမှ မည်သို့မျှ အကြောင်းပြန်ကြားခြင်း မရှိသောကြောင့် KNUသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၄၇|၁၉၄၇ခုနှစ်၊ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အား သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာ(၂၄)ရက်‌တွင် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလ]]မှ ဦးဆောင်ရေးဆွဲသည့် ၁၉၄၇ခုနှစ်၊ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေသည် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ထိုအခြေခံဥပဒေသည် တစ်ပြည်‌ထောင်စနစ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၇ခုနှစ်၊အောက်တိုဘာတွင် ကျင်းပသည့် KNU၏မော်လမြိုင်ကွန်ဖရင့် ‌ ‌ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ၁၉၄၈ခုနှစ်၊ဖေဖော်ဝါရီ (၁၁)ရက်‌တွင် ကရင်လူထုအင်အား ၁၄၅၁၀ဝ<ref>{{cite web|url=https://kicnews.org/2016/10/%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%81%BE%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%82%8F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%81%BE%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%85%E1%80%81/|title=အဖူးစကား ကြားနိုင်ကြ‌စေချင်|work=KIC|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၆}}</ref>သည် ကရင့်ခေါင်းဆောင်အချို့၏ဦးဆောင်မှုဖြင့် ကရင်တိုင်းရင်းသားများအများစုနေထိုင်ရာဒေသကို ကော်သူးလေပြည်အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးရေး ဆန္ဒထုတ်ဖော်ပွဲဖြင့် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ထိုနေ့ကို ကရင်အမျိုးသားများနေ့ဟု ကရင်တိုင်းရင်းသားများက သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://kicnews.org/2023/08/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%8A%E1%80%BA/|title=ကရင့်အမျိုးသားအာဇာနည်‌နေ့ ဖြစ်‌ပေါ်လာပုံ|work=KIC|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}</ref> ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]သည် ဗြိတိသျှအစိုးရထံမှ လွှတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့ပြီး လွတ်လပ်သည့်အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်တစ်ရက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၅ ရက် တွင် ကရင့်ခေါင်းဆောင်အချို့သည် ၎င်းတို့အများစုနေထိုင်ရာနေရာအား '''ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံတော်'''အဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c14rn22lvryo|title=ကော်သူးလေ သမ္မတနိုင်ငံတော် တည်ထောင်|work=BBC|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}</ref> ထိုသို့ကြေညာမှုအား မည်သည့်နိုင်ငံကမှ မထောက်ခံသည့်အတွက် ကော်သူးလေသည် နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းမခံခဲ့ရပေ။မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကိုသာ နိုင်ငံတကာက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ == ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲများ == ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မတ်လတွင် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] တောခိုသွားခြင်းနှင့်အတူ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး နှင့် အခြားသော ပြည်တွင်းလက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှုများသည် နေရာအနှံ့တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး တနှစ်အကြာ ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး မေ ၂၂ရက်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည့် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး၊ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (KNDO)၏ လေးလနီးပါး ကြာမြင့်သော '''အင်းစိန်တိုက်ပွဲ'''သည် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/05/21/191967.html?fbclid=IwY2xjawPTCLdleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFZNzFUQW9WRHI1MkhadDZYc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvhfARaxq17FN6fGADM50uKn9Z27kYzUp1MZO-lEEnETMi5QWSxB4nCqbvAs_aem_c5Be00o9ejMvzkQNw-Ow1g|title=အင်းစိန်တိုက်ပွဲနိဂုံး|work=The Irrawaddy|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၂၁ မေ ၂၀၁၉}}</ref>အင်းစိန်တိုက်ပွဲသည် ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခွင့်နှင့် ကရင်ပြည်နယ် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရာတွင် အစိုးရနှင့် သဘောတူ ညီမှု မရခဲ့သည့် ကေအင်ဒီအို (Karen National Defence Organization)၏ လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းရှိ မြို့များကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည့် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး၏ ကေအဲန်ဒီအိုတပ်များသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]အထိဝင်ရောက်စီးနင်းအပြီး၊အာဏာရ ဖဆပလအစိုးရသည် နိုင်ငံတစ်ကာသတင်းစာများထက် ရန်ကုန်အစိုးရအဖြစ်သို့ပင် ရောက်ရှိသွားခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/02/10/54672.html|title=အင်းစိန် တိုက်ပွဲထဲက “တံမြက်စည်း|work=The Irrawaddy|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄}}</ref> ၁၉၄၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် ကရင်ခေါင်းဆောင်အများစု ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် ကေအဲန်ဒီအိုတပ်များသည် အင်းစိန်မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။စစ်ဦးစီးချုပ် ကရင်အမျိုးသား [[စမစ် ဒွန်း|ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်း]] ရာထူးမှ ရပ်ဆိုင်းခံရခြင်းနှင့်အတူ၊အစိုးရက ၁၉၄၉ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် ကေအဲန်ဒီအိုအား မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ အင်းစိန်မှ စွန့်ခွာလာသည့် ကရင့်တပ်များသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇွန် ၁၄ ရက်တွင် တောင်ငူမြို့၌ ကေအဲန်ယူ ပထမဦးဆုံးညီလာခံ (ကွန်ကရက်)အား ကျင်းပကြပြီး၊ K.G.B ဟုခေါ်သော Kawthoolei Governing Bodyအား စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ထိုနေ့ညနေ အချိန်တွင် ကော်သူးလေအစိုးရအဖွဲ့ နှင့် ကော်သူးလေ (နိုင်ငံ/ပြည်) တည်ထောင်ခြင်းအကြောင်း ကော်သူးလေအသံလွင့်ရုံမှတဆင့် ကြေညာခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာ အသံလွင့်ဌာနများဖြစ်သော BBC၊ အိန္ဒိယ(All India Radio)၊ ပါကစ္စတန်(Radio Pakistan)၊အမေရိကန် (VOA)၊ ဩစတြေးလျ အသံလွှင့်ဌာနများမှလည်း ကော်သူးလေ အသံလွှင့်ဌာန၏ ထုတ်လွှင့်ချက်အတိုင်း ထပ်ဆင့်ထုတ်လွှင့်ခဲ့ကြသည်။ ‌ပါကစ္စတန်နှင့် ဩစတြေးလျ နိုင်ငံများမှ လေ့လာရေးအဖွဲ့များ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတကာ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုကို မခံခဲ့ရပေ။ကရင်တိုင်းရင်းသားများသည် ကော်သူးလေအစိုးရဖွဲ့ခဲ့သည့် ဇွန် ၁၄ ရက် အား ကော်သူး‌လေ‌နေ့ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://kicnews.org/2021/06/%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B9%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%94%E1%82%94-kaw-thoo-lei-day/|title=ကော်သူး‌လေ‌နေ့ (Kaw Thoo Lei Day)|work=KIC|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၁}}</ref> စောဘဦးကြီး<ref>{{cite web|url=https://southeastasiaglobe.com/the-legacy-of-karen-revolutionary-leader-saw-ba-u-gyi/?fbclid=IwY2xjawPTCONleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFZNzFUQW9WRHI1MkhadDZYc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvhfARaxq17FN6fGADM50uKn9Z27kYzUp1MZO-lEEnETMi5QWSxB4nCqbvAs_aem_c5Be00o9ejMvzkQNw-Ow1g|title=The enduring legacy of Karen revolutionary leader Saw Ba U Gyi|work=southeastasiaglob|access-date=14 January 2026|date=17 Aug 2020}}{{Dead link|date=January 2026 }}</ref> ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ကော်သူးလေအစိုးရမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |+ ကော်သူးလေအစိုးရအဖွဲ့ (၁၉၄၉ခုနှစ်၊ဇွန် ၁၄ ရက်) ! စဉ် ! အမည် ! တာဝန် |- | ၁ | [[စောဘဦးကြီး]] | ဝန်ကြီးချုပ် |- | ၂ | ဦးလှဖေ | နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး |- | ၃ | စောဖိုးမောင် | ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး |- | ၄ | စောရွှေလေး | ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး |- | ၅ | စောတူရဦး | ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး |- | ၆ | စောဘထွန်း | ပညာရေးဝန်ကြီး |- | ၇ | စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း | လမ်းပန်းနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး |- | ၈ | မန်းစိန်တင် | သစ်တောနှင့် လယ်ယာဝန်ကြီး |} ၁၉၅၀ပြည့်နှစ်၊ဇူလိုင် ၁၇ရက်မှ ၁၉ရက်အထိ ဖါပွန်မြို့တွင် ကရင့်အမျိုးသားညီလာခံကို စောဘဦးကြီး ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့ပြီး၊မော်ချီးတွင်ရှိသည့် ကော်သူးလေအသံလွင့်ဌာနမှတဆင့် (၁) လက်နက်ချစကား အလျဉ်းမပြောရ၊(၂) ကရင့်လက်နက် ကရင့်လက်ထဲတွင်ရှိရမည်၊(၃) ကရင့် ကံကြမ္မာ ကရင်ဖန်တီးမည်၊(၄) ကရင်ပြည်ကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း ပြီးပြည့်စုံရမည် ဆိုသည့် ကရင့်တော်လှန်ရေးအခြေခံမူများကို အသံလွှင့်ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကရင့်တော်လှန်ရေးအခြေခံမူများကို ချမှတ်ပြီးနောက်၊၁၉၅၀ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ် ၁၂ရက်တွင် ကေအဲန်ယူ ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောစိုင်းကေတို့သည် ကော်သူးလေပြည်နယ်ရရှိရေးအတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ဘန်ကောက်မြို့တွင် ကျင်းပမည့် နိုင်ငံတကာအစည်းအဝေးသို့အသွား လမ်းခုလတ် ကရင်ပြည်နယ်၊‌ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ထော့ကိုကိုး‌ရွာတွင် တပ်မတော်တပ်ခွဲ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက်ဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://kicnews.org/2023/08/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA-%E1%80%90%E1%80%AD/|title=ကရင်အာဇာနည်‌နေ့နှင့် တိုင်းရင်းသားတန်းတူညီမျှ‌ရေး|work=KIC|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}</ref> ထို့နောက် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးကြသည့် အဖွဲ့များ၊လက်နက်ဆွဲကိုင်တိုက်ခိုက်ကြသည့်အဖွဲ့များစသည်ဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာကြသည့်အပြင်၊ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးမှခွဲထွက်လာကြသည့် ကရင့်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကြောင့် ကရင့်ခေါင်းဆောင်များ၏ ကော်သူးလေပြည်အရေးကိစ္စသည် မှေးမှိန်သွားခဲ့ကြသည်။ == ကော်သူးလေပြည်နယ် == မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်‌ရေးရပြီး‌နောက် ပြည်နယ်/တိုင်းများ ဖွဲ့စည်းထူ‌ထောင်ရေးအတွက် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် (၁၉၄၈)]]၌ အမတ်များ ထည့်သွင်းစဉ်းစားလာကြရာတွင် ကရင်ပြည်နယ်အရေးကိစ္စသည်လည်း ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၇ရက်‌တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် သံလွင်ခရိုင်၊ဖာပွန်ဒေသကို ၁၉၅၁ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက် (၁၉၅၁ခုနှစ်၊ အက်ဥပ‌ဒဒေ ၆၂)အရ ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်က သံလွင်ခရိုင်ကို ကရင်ပြည်နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် စတင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံ‌တော်သမ္မတဦးဘဦး]]သည် ၁၉၅၂ခုနှစ် ကရင်ပြည်နယ် တိုးချဲ့သတ်မှတ်‌ရေး အက်ဥပဒေ၊ ၁၉၅၂ခုနှစ် အက်ဥပ‌ဒဒေ (၁၄)ဖြင့် သံလွင်ခရိုင်နှင့် ဆက်စပ်‌ဒေသဖြစ်သည့် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊လှိုင်းဘွဲမြို့နယ်၊ဘားအံ့မြို့နယ်နှင့် သံ‌တောင်မြို့နယ်များကို ကရင်ပြည်နယ်အဖြစ် ဒုတိယအဆင့်အားဖြင့် တိုးချဲ့သတ်မှတ်ပြီး ပြဋ္ဌာန်းသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ဆက်လက်၍ ကရင်ပြည်နယ်တွင် လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ဘားအံမြို့နယ်၊သံ‌တောင်မြို့နယ်(နောင်တွင် သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် နှင့် မြဝတီမြို့နယ်ဟူ၍ မြို့နယ်‌ပေါင်း (၇)မြို့နယ် အထိရှိလာခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ခုနှစ်၊ဇွန် ၁ရက်‌တွင် နိုင်ငံ‌တော် သမ္မတဦးဘဦးသည် နိုင်ငံ‌တော်သမ္မတအိမ်‌တော်၌ ကရင်ပြည်နယ် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးရေး အခမ်းအနားတစ်ရပ်အား ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ထံသို့ ဘားအံမြို့နယ်၊လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ သံ‌တောင်မြို့နယ်များ၏ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို လွှဲ‌ပြောင်းခဲ့သည်။ထို‌နေ့ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်‌ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် ကရင်ပြည်နယ် ဟူ၍ တိတိကျကျ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ကရင်ပြည်နယ်၏ (၁)နှစ်‌မြောက် အခမ်းအနားနေ့အား ၁၉၅၅ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁)ရက်‌ တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီ|တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]လက်ထက် ၁၉၆၄ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ ရက်တွင် တော်လှန်‌ရေး‌ကောင်စီ နှင့် ကရင်‌တော်လှန်‌ရေး‌ကောင်စီတို့၏ သဘောတူညီချက်အပိုဒ် ၃(က)နှင့် တော်လှန်ရေးကောင်စီ ကြေညာစာအမှတ် (၅၁)ဖြင့် ကရင်ပြည်နယ်သည် ကော်သူးလေပြည်နယ် အဖြစ် ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/weekly-news-analysis-whither-karen-national-union/5586737.html|title=ကေအန်ယူနဲ့ ကော်သူလေးအရေး|work=VOA|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref>၁၉၆၅ခုနှစ်၊အောက်တိုဘာ ၅ရက် ရက်စွဲပါ စာအမှတ်၊ (၆၁၈)ဖြင့် ကရင်ပြည်နယ်မှ ဘားအံခရိုင်ကို မြို့နယ် (၄)မြို့နယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၊ (၆၉၇)ဖြင့် ကော့ကရိတ် ခရိုင်ကို မြို့နယ် (၃)မြို့နယ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့၍၊ကော်သူးလေပြည်နယ်သည် ခရိုင် ၂ခု၊မြို့နယ်၇ ခု ပြည်နယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ စနစ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးကာလ တွင် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၁၉၇၂ခုနှစ်၊ဩဂုတ် ၃ရက် ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၁၆၆)ဖြင့် ၁၉၇၂ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၇)ရက် မှစ၍ ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်ခွဲများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်ကောင်စီကာလတွင် (၁၉၄၇) ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ (၁၀)၊ ပုဒ်မခွဲ (က)ဖြင့် ကော်သူးလေပြည်နယ်ကို ကရင်ပြည်နယ်ဟု ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃ရက်‌တွင် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်‌သည့် ၁၉၇၄ခုနှစ်၊ နိုင်ငံ‌တော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေတွင်လည်း ကော်သူးလေပြည်နယ်အစား ကရင်ပြည်နယ် အဖြစ်သာ ထည့်သွင်း သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်းဖြင့် ကော်သူးလေပြည်နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့မှုသည် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်။ == တကျော့ပြန် ကော့သူးလေ == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဇွန်လ ဒုတိယအပါတ်တွင် ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံးသည် ကော်သူးလေနေ့ နှင့် ကော်သူးလေဖက်ဒရယ်ယူနစ်အကြောင်း တကျော့ပြန် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုလာခဲ့ကြသည်။ယင်းအပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဇွန် ၁၉ရက် တွင် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] KNU ပြောခွင့်ရ ပဒိုစောတောနီး ၏ ကော်သူးလေ အစိုးရအဖြစ်ကြေညာရန် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းအထက်ပြီးစီးနေပြီဖြစ်သည့်အတွက် ကော်သူးလေပြည်၊ ကော်သူလေးအစိုးရအဖြစ် ကြေညာနိုင်တော့မည့်ပြောကြားချက်ကို ထပ်မံထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၅ |title=ကော်သူးလေပြည်/အစိုးရအဖြစ် ကြေညာဖို့နီးစပ်ပြီလို့ KNU ထုတ်ပြန် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2k8y1zwmvt?fbclid=IwY2xjawPTCGlleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFYdTJmNXA3dlVxdUZDS2szc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHn_uhi8pE-iFWp-5JVzND8MFNr7En3UjGWz6ZHEjcemyZOwZGol73mAnf7SY_aem_Y9-pr7-lAVi6H-SeGeZzEQ |access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |work=BBC}}</ref> <blockquote>“ပြည်ထောင်စုထဲမှာ ကျွန်တော်တို့က ကော်သူးလေပြည်ဆိုပြီး ပါဝင်မှာ အသေအချာပဲ”</blockquote> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၁၆ ရက်တွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) လက်အောက်ခံ KNDO စစ်ဦးစီးချုပ်ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြသည် KNU မှ ခွဲထွက်ပြီး [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)|ကော်သူးလေတပ်မတော်]] (KTLA) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၅ ရက် တွင် မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ်တနေရာရှိ ကော်သူးလေတပ်တော် (KTLA) နယ်မြေကို ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် နိုင်ငံသစ်တည်ထောင်ကြောင်း [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)|ကော်သူးလေတပ်မတော်]] (KTLA)က ကြေညာခဲ့သည်။ကော်သူးလေအစိုးရအဖွဲ့ တွင် သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြက တာဝန်ယူသည်။ ဒုသမ္မတ ၁ အဖြစ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး စောဆာဂေးဖိုး၊ ဒုတိယသမ္မတ ၂ အဖြစ် စောဒေးဗစ်သာကဘော၊ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် စောဖိုးသူးလေး နှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် စောဒေးဗစ်လောဒူးတို့ဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.dvb.no/post/740655|title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |work=DVB|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.asianews.it/news-en/New-rift-in-Burmese-resistance:-Karen-group-proclaims-independent-state-64595.html#google_vignette|title=New rift in Burmese resistance: Karen group proclaims independent state|work=Pime Asia News|access-date=14 January 2026|date=8 January 2026}}</ref> == ဝေဖန်ခံရမှုများ == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၈ရက် တွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)သည် စောနယ်ဒါးမြ ဦးဆောင်သည့် ကော်သူးလေအာမီ (KTLA)၏ ကော်သူးလေနိုင်ငံ တည်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ ထုတ်ပြန်ကြေညာမှုအား လက်မခံဘဲ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |title=KTLAရဲ့ နိုင်ငံထူထောင်ကြောင်းကြေညာချက် ကရင်အမျိုးသားတွေရဲ့ ရည်မှန်းချက်မဟုတ်၊ အရှိတရားနဲ့ မညီဟု KNU ထုတ်ပြန် |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/01/09/145107/ |access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |work=လူထုနွေဦး}}</ref>စောနယ်ဒါးမြသည် စစ်ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သူဟု စွပ်စွဲခံထားရသူအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂ဝ၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ၎င်းအား ကရင့်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့အစည်း (KNDO)၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ရာထူးမှရပ်စဲပြီး KNU မှ ထုတ်ပယ်ထားသူအဖြစ် လည်းကောင်း တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ကရင်ပြည်နယ်]] * [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] * [[စောဘဦးကြီး]] * [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] 2wwoxg5qscm1nx969990jq46uwbdc6n 1036947 1036945 2026-06-09T03:40:34Z Chenzeyan29 141880 /* နောက်ခံအကြောင်းအရင်းများ */ 1036947 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ကော်သူးလေ သမ္မတနိုင်ငံ | native_name = {{native name|ksw|ကီၢ်သူလ့ၤ ကီၢ်စဲၣ်|italic=no}} | common_name = ကော်သူးလေ | status = နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ်မပြုထားသော '' de facto'' လွတ်လပ်သည့်နယ်မြေ (နိုင်ငံတကာက [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ နယ်နိမိတ်အဖြစ်သာ အသိအမှတ်ပြုထားသည်) | image_flag = | flag_caption = ကော်သူးလေအစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော ကော်သူးလေတပ်မတော် (Kawthoolei Army) ၏ အလံတော် (ဝဲ) နှင့် ကော်သူးလေနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)]] ၏ အလံတော် (ယာ) | image_flag2 = Flag of the Karen National Union.svg | image_map = Republic_of_Kawthoolei_map.png | map_width = 250px | map_caption = {{Legend|#336830|ကော်သူးလေတပ်မတော်က ထိန်းချုပ်ထားပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော နယ်မြေ}} {{Legend|#61E760|ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း တောင်းဆိုထားသော်လည်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းမရှိသေးသော နယ်မြေများ}} | capital = [[စုကလိမြို့|စုကလိ]] | coordinates = {{coord|16|9|16|N|98|35|46|E|type:city}} | official_languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]] {{citation needed|date=April 2026}} | demonym = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] | government_type = [[ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ]] (လက်တွေ့ကျင့်သုံးနိုင်ခြင်း မရှိသေးပါ) | leader_title1 = သမ္မတ | leader_name1 = [[စောနယ်ဒါးမြ]] | leader_title2 = ဒုတိယသမ္မတ | leader_name2 = စောဆာဂေးဖိုး | leader_title3 = ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name3 = စောဖိုးသူးလေ | established_event1 = လွတ်လပ်ရေးကြေညာခြင်း | established_date1 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၅ | area_km2 = ၈၇,၆၁၂ {{efn|နယ်မြေထက်ဝက်ခန့်ကို ထိန်းချုပ်ထားသော ကေအဲန်ယူ (KNU) ၏ နယ်မြေအကျယ်အဝန်းဖြစ်ပြီး၊ ယခုသမ္မတနိုင်ငံအတွက် သီးသန့်အချက်အလက် မရရှိသေးပါ။}} | currency = [[ထိုင်းဘတ်ငွေ]] <ref>{{Cite web |last=AUTHORS |first=CONTRIBUTING |date=2024-05-19 |title=The fight to protect the Karen homeland of Kawthoolei |url=https://english.dvb.no/the-fight-to-protect-the-karen-homeland-of-kawthoolei/ |access-date=2026-04-23 |website=DVB |language=en-US}}</ref> | currency_code = THB | utc_offset = +၆:၃၀ | drives_on = ညာဘက် | calling_code = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဖုန်းလိုင်းကုဒ်များ|+၁]] }} '''ကော်သူးလေ''' ({{Lang-ksw|ကီၢ်သူလ့ၤ}}) ဆိုသည်မှာ ၁၉၄၅ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်း [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အပြီးနှင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်]] အစပိုင်းကာလတို့၌ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်အမျိုးသားအချို့]]က ယခင် [[ဗြိတိသျှဘားမား]] (လက်ရှိ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]) မှ ခွဲထွက်၍ သီးခြားထူထောင်ရန် ပုံဖော်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည့် နိုင်ငံ သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တစ်ခု၏ အမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|date=2020|title=Imagining Kawthoolei: Strategies of petitioning for Karen statehood in Burma in the first half of the 20th century|journal=Nations and Nationalism|volume=26|issue=3|pages=759–774|language=en|doi=10.1111/nana.12613|issn=1469-8129|archive-url=free}}</ref> "ကော်သူးလေ" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ကရင့်တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ပဒိုစောဝိရကျော်က စတင်ဖန်တီးသုံးနှုန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ [[စောဘဦးကြီး]] ဦးဆောင်သည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ကော်သူးလေအစိုးရနှင့် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကေအဲန်ယူ-ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] အကြီးအကဲများက ဆက်လက်အသက်သွင်း ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://stanforddaily.com/2025/01/31/returning-home-resistance-resilience-and-reflections-of-kawthoolei/|title=Returning home: Resistance, resilience and reflections of Kawthoolei|work=stanforddaily|access-date=14 January 2026|date=31 January 2025}}</ref>“ကော်” ၏ အနက်မှာ “နိုင်ငံ သို့မဟုတ် တိုင်းပြည်” ဖြစ်ပြီး၊ “သူး” ၏ အနက်မှာ “မကောင်းခြင်း၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ နိုင်လိုမင်းထက်ပြုမှု” ဖြစ်သည်။ “လေ” ကို “မရှိခြင်း (နတ္တိ)” ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ခြုံငုံလိုက်သော် “ကော်သူးလေ” ဆိုသည်မှာ '''မကောင်းမှုနှင့် နိုင်လိုမင်းထက်ပြုမှုများ မရှိသော သာယာဝပြောသည့် တိုင်းပြည်''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.kawthoolei.institute/remembrance-celebrations/Kawthoolei-Day|title=၇၄ နှစ်ပြည့် ကော်သူးလေးနေ့(၁၄.၆.၁၉၄၉-၁၄.၆.၂၀၂၃)|work=kawthoolei institute|access-date=14 January 2026|date=2023}}</ref>ကရင့်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်များ အခြေခံပုံဖော်ခဲ့သော ကော်သူးလေနယ်နိမိတ်တွင် လက်ရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]] သာမက [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] (မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ) တို့ရှိ ကရင်လူမျိုးစုများ အခြေချရာ နယ်မြေများအထိ ပါဝင်မှုဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/central-govt-infringing-administration-knu-regions-say-leaders.html|title=Central Govt Infringing Administration of KNU Regions, Say Leaders|work=The Irrawaddy|access-date=14 Jan 2026|date=10 Oct 2017}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်းများ == [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အပြီးတွင် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]လက်အောက်မှ ကင်းလွတ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံများသည် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုများနှင့်အတူ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများအဖြစ် အသီးသီး ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ကြသည်။ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင်များ၏ [[လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကာလ (၁၉၄၁–၁၉၄၇)|လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုများ]]နှင့်အတူ ကရင့်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်အချို့သည်လည်း [[ဗြိတိသျှဘားမား]]အစိုးရလက်အောက်မှ ခွဲထွက်၍ သီးခြား "ကော်သူးလေပြည်" အဖြစ် သတ်မှတ်အသိအမှတ်ပြုပေးရန် ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အင်္ဂလန်ရှိ ဗြိတိသျှအစိုးရထံ သွားရောက်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် သီးခြားကရင်ပြည်နယ် ထူထောင်လိုသော ကရင့်ခေါင်းဆောင်များသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်တွင် ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ (KNA/[[ဒေါကလူ]])၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] (BKNA)၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ (KCO) နှင့် ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ (KYO) ဟူသော အဖွဲ့ကြီးလေးဖွဲ့ကို ပေါင်းစည်းကာ [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (Karen National Union - KNU) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး၊ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် စောသာဒင်က တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name="UCA">{{cite web|url=https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/asiapacific-region/burmakarens-1948-present/|title=Burma/Karens (1948-present)|work=University of Central Arkansas|access-date=14 January 2026}}</ref> KNU သည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်မှ ၇ ရက်အထိ [[ပဲခူးမြို့|ပဲခူး]]တွင် ကရင်အမျိုးသား ညီလာခံတစ်ရပ်ကို ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ထိုညီလာခံမှ [[အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်]]ကို ကန့်ကွက်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ကရင်လူဦးရေ အချိုးအစားနှင့်အညီ ကရင်အမတ်ဦးရေ သတ်မှတ်ပေးရန်၊ ကရင်အများစုနေထိုင်ရာ ဒေသများတွင် သီးသန့်မဲဆန္ဒနယ်များ သတ်မှတ်ပေးရန်၊ ကရင်စစ်တပ် သီးသန့်ထားရှိခွင့်ပြုရန်နှင့် သီးခြားကရင်ပြည်နယ် (ကော်သူးလေ) ထူထောင်ခွင့်ပေးရန် စသည့် တောင်းဆိုချက်များကို ဗြိတိသျှအစိုးရထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။ တောင်းဆိုချက်များကို မလိုက်လျောပါက ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ပြုလုပ်မည့် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၄၇|တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲ]]ကို သပိတ်မှောက်မည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှအစိုးရထံမှ ထူးခြားသော တုံ့ပြန်မှုမရရှိသဖြင့် KNU သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၄၇|၁၉၄၇ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]ကို သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၂၄ ရက်တွင် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလ]]မှ ဦးဆောင်ရေးဆွဲသည့် တစ်ပြည်ထောင်စနစ်အခြေခံ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ခွဲထွက်ခွင့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များအပေါ် အားမလိုအားမရဖြစ်မှုများနှင့်အတူ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် KNU မော်လမြိုင်ကွန်ဖရင့် ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ ရက်တွင် ကရင်လူထုအင်အား ၁၄၅,၁၀၀ ကျော်သည်<ref name="KIC-1">{{cite web|url=https://kicnews.org/2016/10/%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%81%BE%E1%80%80%E1%80%A Geno-v1/|title=အဖူးစကား ကြားနိုင်ကြ‌စေချင်|work=KIC|access-date=14 January 2026|date=19 October 2016}}</ref> မြန်မာပြည်အနှံ့၌ ကော်သူးလေပြည် သတ်မှတ်ပေးရေးအတွက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနေ့ကို အစွဲပြု၍ ကရင်တိုင်းရင်းသားများက "ကရင်အမျိုးသားနေ့" ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="KIC-2">{{cite web|url=https://kicnews.org/2023/08/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%A9%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%Bblocks/|title=ကရင့်အမျိုးသားအာဇာနည်‌နေ့ ဖြစ်‌ပေါ်လာပုံ|work=KIC|access-date=14 January 2026|date=10 August 2023}}</ref> ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]သည် ဗြိတိသျှအစိုးရထံမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိကာ လွတ်လပ်သည့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၅ ရက်တွင် ကရင့်ခေါင်းဆောင်အချို့က ၎င်းတို့ကိုယ်ပိုင်နယ်မြေအဖြစ် "ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံတော်" ကို ကြေညာခဲ့ကြသည်။<ref name="BBC">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c14rn22lvryo|title=ကော်သူးလေ သမ္မတနိုင်ငံတော် တည်ထောင်|work=BBC|access-date=14 January 2026|date=7 January 2026}}</ref> သို့သော်လည်း အဆိုပါကြေညာမှုကို မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြုခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းက မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးနှင့် နယ်နိမိတ်ကိုသာ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ == ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲများ == ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မတ်လတွင် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] တောခိုသွားခြင်းနှင့်အတူ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး နှင့် အခြားသော ပြည်တွင်းလက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှုများသည် နေရာအနှံ့တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး တနှစ်အကြာ ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး မေ ၂၂ရက်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည့် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး၊ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (KNDO)၏ လေးလနီးပါး ကြာမြင့်သော '''အင်းစိန်တိုက်ပွဲ'''သည် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/05/21/191967.html?fbclid=IwY2xjawPTCLdleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFZNzFUQW9WRHI1MkhadDZYc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvhfARaxq17FN6fGADM50uKn9Z27kYzUp1MZO-lEEnETMi5QWSxB4nCqbvAs_aem_c5Be00o9ejMvzkQNw-Ow1g|title=အင်းစိန်တိုက်ပွဲနိဂုံး|work=The Irrawaddy|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၂၁ မေ ၂၀၁၉}}</ref>အင်းစိန်တိုက်ပွဲသည် ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခွင့်နှင့် ကရင်ပြည်နယ် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရာတွင် အစိုးရနှင့် သဘောတူ ညီမှု မရခဲ့သည့် ကေအင်ဒီအို (Karen National Defence Organization)၏ လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းရှိ မြို့များကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည့် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး၏ ကေအဲန်ဒီအိုတပ်များသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]အထိဝင်ရောက်စီးနင်းအပြီး၊အာဏာရ ဖဆပလအစိုးရသည် နိုင်ငံတစ်ကာသတင်းစာများထက် ရန်ကုန်အစိုးရအဖြစ်သို့ပင် ရောက်ရှိသွားခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/02/10/54672.html|title=အင်းစိန် တိုက်ပွဲထဲက “တံမြက်စည်း|work=The Irrawaddy|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄}}</ref> ၁၉၄၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် ကရင်ခေါင်းဆောင်အများစု ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် ကေအဲန်ဒီအိုတပ်များသည် အင်းစိန်မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။စစ်ဦးစီးချုပ် ကရင်အမျိုးသား [[စမစ် ဒွန်း|ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်း]] ရာထူးမှ ရပ်ဆိုင်းခံရခြင်းနှင့်အတူ၊အစိုးရက ၁၉၄၉ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် ကေအဲန်ဒီအိုအား မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ အင်းစိန်မှ စွန့်ခွာလာသည့် ကရင့်တပ်များသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇွန် ၁၄ ရက်တွင် တောင်ငူမြို့၌ ကေအဲန်ယူ ပထမဦးဆုံးညီလာခံ (ကွန်ကရက်)အား ကျင်းပကြပြီး၊ K.G.B ဟုခေါ်သော Kawthoolei Governing Bodyအား စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ထိုနေ့ညနေ အချိန်တွင် ကော်သူးလေအစိုးရအဖွဲ့ နှင့် ကော်သူးလေ (နိုင်ငံ/ပြည်) တည်ထောင်ခြင်းအကြောင်း ကော်သူးလေအသံလွင့်ရုံမှတဆင့် ကြေညာခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာ အသံလွင့်ဌာနများဖြစ်သော BBC၊ အိန္ဒိယ(All India Radio)၊ ပါကစ္စတန်(Radio Pakistan)၊အမေရိကန် (VOA)၊ ဩစတြေးလျ အသံလွှင့်ဌာနများမှလည်း ကော်သူးလေ အသံလွှင့်ဌာန၏ ထုတ်လွှင့်ချက်အတိုင်း ထပ်ဆင့်ထုတ်လွှင့်ခဲ့ကြသည်။ ‌ပါကစ္စတန်နှင့် ဩစတြေးလျ နိုင်ငံများမှ လေ့လာရေးအဖွဲ့များ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတကာ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုကို မခံခဲ့ရပေ။ကရင်တိုင်းရင်းသားများသည် ကော်သူးလေအစိုးရဖွဲ့ခဲ့သည့် ဇွန် ၁၄ ရက် အား ကော်သူး‌လေ‌နေ့ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://kicnews.org/2021/06/%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%B9%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%94%E1%82%94-kaw-thoo-lei-day/|title=ကော်သူး‌လေ‌နေ့ (Kaw Thoo Lei Day)|work=KIC|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၄ ဇွန် ၂၀၂၁}}</ref> စောဘဦးကြီး<ref>{{cite web|url=https://southeastasiaglobe.com/the-legacy-of-karen-revolutionary-leader-saw-ba-u-gyi/?fbclid=IwY2xjawPTCONleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFZNzFUQW9WRHI1MkhadDZYc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvhfARaxq17FN6fGADM50uKn9Z27kYzUp1MZO-lEEnETMi5QWSxB4nCqbvAs_aem_c5Be00o9ejMvzkQNw-Ow1g|title=The enduring legacy of Karen revolutionary leader Saw Ba U Gyi|work=southeastasiaglob|access-date=14 January 2026|date=17 Aug 2020}}{{Dead link|date=January 2026 }}</ref> ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ကော်သူးလေအစိုးရမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |+ ကော်သူးလေအစိုးရအဖွဲ့ (၁၉၄၉ခုနှစ်၊ဇွန် ၁၄ ရက်) ! စဉ် ! အမည် ! တာဝန် |- | ၁ | [[စောဘဦးကြီး]] | ဝန်ကြီးချုပ် |- | ၂ | ဦးလှဖေ | နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး |- | ၃ | စောဖိုးမောင် | ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး |- | ၄ | စောရွှေလေး | ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး |- | ၅ | စောတူရဦး | ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး |- | ၆ | စောဘထွန်း | ပညာရေးဝန်ကြီး |- | ၇ | စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း | လမ်းပန်းနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး |- | ၈ | မန်းစိန်တင် | သစ်တောနှင့် လယ်ယာဝန်ကြီး |} ၁၉၅၀ပြည့်နှစ်၊ဇူလိုင် ၁၇ရက်မှ ၁၉ရက်အထိ ဖါပွန်မြို့တွင် ကရင့်အမျိုးသားညီလာခံကို စောဘဦးကြီး ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့ပြီး၊မော်ချီးတွင်ရှိသည့် ကော်သူးလေအသံလွင့်ဌာနမှတဆင့် (၁) လက်နက်ချစကား အလျဉ်းမပြောရ၊(၂) ကရင့်လက်နက် ကရင့်လက်ထဲတွင်ရှိရမည်၊(၃) ကရင့် ကံကြမ္မာ ကရင်ဖန်တီးမည်၊(၄) ကရင်ပြည်ကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း ပြီးပြည့်စုံရမည် ဆိုသည့် ကရင့်တော်လှန်ရေးအခြေခံမူများကို အသံလွှင့်ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကရင့်တော်လှန်ရေးအခြေခံမူများကို ချမှတ်ပြီးနောက်၊၁၉၅၀ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ် ၁၂ရက်တွင် ကေအဲန်ယူ ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးကြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောစိုင်းကေတို့သည် ကော်သူးလေပြည်နယ်ရရှိရေးအတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ဘန်ကောက်မြို့တွင် ကျင်းပမည့် နိုင်ငံတကာအစည်းအဝေးသို့အသွား လမ်းခုလတ် ကရင်ပြည်နယ်၊‌ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ထော့ကိုကိုး‌ရွာတွင် တပ်မတော်တပ်ခွဲ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက်ဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://kicnews.org/2023/08/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA-%E1%80%90%E1%80%AD/|title=ကရင်အာဇာနည်‌နေ့နှင့် တိုင်းရင်းသားတန်းတူညီမျှ‌ရေး|work=KIC|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}</ref> ထို့နောက် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးကြသည့် အဖွဲ့များ၊လက်နက်ဆွဲကိုင်တိုက်ခိုက်ကြသည့်အဖွဲ့များစသည်ဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာကြသည့်အပြင်၊ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးမှခွဲထွက်လာကြသည့် ကရင့်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကြောင့် ကရင့်ခေါင်းဆောင်များ၏ ကော်သူးလေပြည်အရေးကိစ္စသည် မှေးမှိန်သွားခဲ့ကြသည်။ == ကော်သူးလေပြည်နယ် == မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်‌ရေးရပြီး‌နောက် ပြည်နယ်/တိုင်းများ ဖွဲ့စည်းထူ‌ထောင်ရေးအတွက် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် (၁၉၄၈)]]၌ အမတ်များ ထည့်သွင်းစဉ်းစားလာကြရာတွင် ကရင်ပြည်နယ်အရေးကိစ္စသည်လည်း ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၇ရက်‌တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် သံလွင်ခရိုင်၊ဖာပွန်ဒေသကို ၁၉၅၁ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက် (၁၉၅၁ခုနှစ်၊ အက်ဥပ‌ဒဒေ ၆၂)အရ ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်က သံလွင်ခရိုင်ကို ကရင်ပြည်နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် စတင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံ‌တော်သမ္မတဦးဘဦး]]သည် ၁၉၅၂ခုနှစ် ကရင်ပြည်နယ် တိုးချဲ့သတ်မှတ်‌ရေး အက်ဥပဒေ၊ ၁၉၅၂ခုနှစ် အက်ဥပ‌ဒဒေ (၁၄)ဖြင့် သံလွင်ခရိုင်နှင့် ဆက်စပ်‌ဒေသဖြစ်သည့် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊လှိုင်းဘွဲမြို့နယ်၊ဘားအံ့မြို့နယ်နှင့် သံ‌တောင်မြို့နယ်များကို ကရင်ပြည်နယ်အဖြစ် ဒုတိယအဆင့်အားဖြင့် တိုးချဲ့သတ်မှတ်ပြီး ပြဋ္ဌာန်းသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ဆက်လက်၍ ကရင်ပြည်နယ်တွင် လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ဘားအံမြို့နယ်၊သံ‌တောင်မြို့နယ်(နောင်တွင် သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် နှင့် မြဝတီမြို့နယ်ဟူ၍ မြို့နယ်‌ပေါင်း (၇)မြို့နယ် အထိရှိလာခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ခုနှစ်၊ဇွန် ၁ရက်‌တွင် နိုင်ငံ‌တော် သမ္မတဦးဘဦးသည် နိုင်ငံ‌တော်သမ္မတအိမ်‌တော်၌ ကရင်ပြည်နယ် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးရေး အခမ်းအနားတစ်ရပ်အား ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ထံသို့ ဘားအံမြို့နယ်၊လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ သံ‌တောင်မြို့နယ်များ၏ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို လွှဲ‌ပြောင်းခဲ့သည်။ထို‌နေ့ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်‌ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် ကရင်ပြည်နယ် ဟူ၍ တိတိကျကျ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ကရင်ပြည်နယ်၏ (၁)နှစ်‌မြောက် အခမ်းအနားနေ့အား ၁၉၅၅ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁)ရက်‌ တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီ|တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]လက်ထက် ၁၉၆၄ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ ရက်တွင် တော်လှန်‌ရေး‌ကောင်စီ နှင့် ကရင်‌တော်လှန်‌ရေး‌ကောင်စီတို့၏ သဘောတူညီချက်အပိုဒ် ၃(က)နှင့် တော်လှန်ရေးကောင်စီ ကြေညာစာအမှတ် (၅၁)ဖြင့် ကရင်ပြည်နယ်သည် ကော်သူးလေပြည်နယ် အဖြစ် ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/weekly-news-analysis-whither-karen-national-union/5586737.html|title=ကေအန်ယူနဲ့ ကော်သူလေးအရေး|work=VOA|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref>၁၉၆၅ခုနှစ်၊အောက်တိုဘာ ၅ရက် ရက်စွဲပါ စာအမှတ်၊ (၆၁၈)ဖြင့် ကရင်ပြည်နယ်မှ ဘားအံခရိုင်ကို မြို့နယ် (၄)မြို့နယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၊ (၆၉၇)ဖြင့် ကော့ကရိတ် ခရိုင်ကို မြို့နယ် (၃)မြို့နယ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့၍၊ကော်သူးလေပြည်နယ်သည် ခရိုင် ၂ခု၊မြို့နယ်၇ ခု ပြည်နယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ စနစ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးကာလ တွင် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၁၉၇၂ခုနှစ်၊ဩဂုတ် ၃ရက် ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၁၆၆)ဖြင့် ၁၉၇၂ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၇)ရက် မှစ၍ ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်ခွဲများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်ကောင်စီကာလတွင် (၁၉၄၇) ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ (၁၀)၊ ပုဒ်မခွဲ (က)ဖြင့် ကော်သူးလေပြည်နယ်ကို ကရင်ပြည်နယ်ဟု ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃ရက်‌တွင် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်‌သည့် ၁၉၇၄ခုနှစ်၊ နိုင်ငံ‌တော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေတွင်လည်း ကော်သူးလေပြည်နယ်အစား ကရင်ပြည်နယ် အဖြစ်သာ ထည့်သွင်း သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်းဖြင့် ကော်သူးလေပြည်နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့မှုသည် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်။ == တကျော့ပြန် ကော့သူးလေ == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဇွန်လ ဒုတိယအပါတ်တွင် ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံးသည် ကော်သူးလေနေ့ နှင့် ကော်သူးလေဖက်ဒရယ်ယူနစ်အကြောင်း တကျော့ပြန် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုလာခဲ့ကြသည်။ယင်းအပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဇွန် ၁၉ရက် တွင် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] KNU ပြောခွင့်ရ ပဒိုစောတောနီး ၏ ကော်သူးလေ အစိုးရအဖြစ်ကြေညာရန် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းအထက်ပြီးစီးနေပြီဖြစ်သည့်အတွက် ကော်သူးလေပြည်၊ ကော်သူလေးအစိုးရအဖြစ် ကြေညာနိုင်တော့မည့်ပြောကြားချက်ကို ထပ်မံထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၅ |title=ကော်သူးလေပြည်/အစိုးရအဖြစ် ကြေညာဖို့နီးစပ်ပြီလို့ KNU ထုတ်ပြန် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2k8y1zwmvt?fbclid=IwY2xjawPTCGlleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFYdTJmNXA3dlVxdUZDS2szc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHn_uhi8pE-iFWp-5JVzND8MFNr7En3UjGWz6ZHEjcemyZOwZGol73mAnf7SY_aem_Y9-pr7-lAVi6H-SeGeZzEQ |access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |work=BBC}}</ref> <blockquote>“ပြည်ထောင်စုထဲမှာ ကျွန်တော်တို့က ကော်သူးလေပြည်ဆိုပြီး ပါဝင်မှာ အသေအချာပဲ”</blockquote> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၁၆ ရက်တွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) လက်အောက်ခံ KNDO စစ်ဦးစီးချုပ်ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြသည် KNU မှ ခွဲထွက်ပြီး [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)|ကော်သူးလေတပ်မတော်]] (KTLA) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၅ ရက် တွင် မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ်တနေရာရှိ ကော်သူးလေတပ်တော် (KTLA) နယ်မြေကို ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် နိုင်ငံသစ်တည်ထောင်ကြောင်း [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)|ကော်သူးလေတပ်မတော်]] (KTLA)က ကြေညာခဲ့သည်။ကော်သူးလေအစိုးရအဖွဲ့ တွင် သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြက တာဝန်ယူသည်။ ဒုသမ္မတ ၁ အဖြစ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး စောဆာဂေးဖိုး၊ ဒုတိယသမ္မတ ၂ အဖြစ် စောဒေးဗစ်သာကဘော၊ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် စောဖိုးသူးလေး နှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် စောဒေးဗစ်လောဒူးတို့ဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.dvb.no/post/740655|title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |work=DVB|access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.asianews.it/news-en/New-rift-in-Burmese-resistance:-Karen-group-proclaims-independent-state-64595.html#google_vignette|title=New rift in Burmese resistance: Karen group proclaims independent state|work=Pime Asia News|access-date=14 January 2026|date=8 January 2026}}</ref> == ဝေဖန်ခံရမှုများ == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၈ရက် တွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)သည် စောနယ်ဒါးမြ ဦးဆောင်သည့် ကော်သူးလေအာမီ (KTLA)၏ ကော်သူးလေနိုင်ငံ တည်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ ထုတ်ပြန်ကြေညာမှုအား လက်မခံဘဲ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |title=KTLAရဲ့ နိုင်ငံထူထောင်ကြောင်းကြေညာချက် ကရင်အမျိုးသားတွေရဲ့ ရည်မှန်းချက်မဟုတ်၊ အရှိတရားနဲ့ မညီဟု KNU ထုတ်ပြန် |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/01/09/145107/ |access-date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |work=လူထုနွေဦး}}</ref>စောနယ်ဒါးမြသည် စစ်ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သူဟု စွပ်စွဲခံထားရသူအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂ဝ၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ၎င်းအား ကရင့်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့အစည်း (KNDO)၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ရာထူးမှရပ်စဲပြီး KNU မှ ထုတ်ပယ်ထားသူအဖြစ် လည်းကောင်း တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ကရင်ပြည်နယ်]] * [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] * [[စောဘဦးကြီး]] * [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] ti9pt5kaf8wgi0ghqd0ovyhj52184ya 3 263387 1036996 850592 2026-06-09T07:12:07Z AccountVanishRequests 123777 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mhpwikinotavailable]] မှ [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Renamed user b3f392474f698c7cede7bce036db24d8]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ AccountVanishRequests က ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Mhpwikinotavailable|Mhpwikinotavailable]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Renamed user b3f392474f698c7cede7bce036db24d8|Renamed user b3f392474f698c7cede7bce036db24d8]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 850592 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Mhpwikinotavailable ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၁၇၊ ၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) oyj10v5qxaf6gg90693kc9v8ju2rvhy 0 270216 1036864 1036493 2026-06-08T14:02:26Z Salai Rungtoi 22844 /* ၂၀၂၆ */ 1036864 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = အညာစစ်မြေပြင် | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] | image = File:Myanmar Dry Zone Townships.svg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = {{legend|#C12838|အညာဒေသအတွင်းရှိ မြို့နယ်များ}} {{legend|#FDFCEA|အညာဒေသတွင် ပါဝင်သော တိုင်းဒေသကြီးများ}} {{legend|#E0E0E0|အညာဒေသပြင်ပရှိ မြို့နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ}} | date = ဧပြီ ၂၀၂၁ – လက်ရှိ | place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] တောင်ပိုင်း၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] အနောက်နှင့် အလယ်ပိုင်း | territory = | status = Ongoing | combatant1 = {{ubl|{{flagicon|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]}} *{{armed forces|Myanmar}} ** {{army|Myanmar}} ** {{air force|Myanmar}} *[[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]<br>{{flagicon image|Flag_of_Myanmar's_Royal_Dragon_Army.svg}} [[ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]<br>{{flagicon image|Flag_of_People's_Revolution_Alliance_(Magway).svg}} [[လူထုတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်အင်အားစု]] | combatant3 = | commander1 = | commander2 = | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = | strength2 = | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | notes = | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} }} '''အညာ စစ်မြေပြင်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ခြောက်သွေ့ဇုန် (သို့မဟုတ် [[အညာ|အညာဒေသ]]) တွင် ဖြစ်ပွားနေသော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ၏ [[စစ်မြေပြင်]]များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆိုပါဒေသတွင် [[ဗမာလူမျိုး]]အများစု နေထိုင်ရာ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့ ပါဝင်သည်။{{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=7}}<ref>{{Cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/military-is-weaker-since-coup-and-momentum-is-with-the-armed-resistance.html|access-date=7 February 2024|work=[[The Irrawaddy]]|title=Military is Weaker Since Coup and Momentum is With the Armed Resistance|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207212452/https://www.irrawaddy.com/news/burma/military-is-weaker-since-coup-and-momentum-is-with-the-armed-resistance.html|archive-date=7 February 2024}}</ref> ဤစစ်မြေပြင်သည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]ကို ဆန့်ကျင်သော ခုခံတော်လှန်ရေး၏ "အဓိကဗဟိုချက်" အဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံထားရသည်။{{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=7}} == နောက်ခံ == အညာဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင် ဗဟိုချက်ဒေသဖြစ်ပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ်ပဋိပက္ခများ]]တွင် လက်နက်ကိုင်အကြမ်းဖက်မှုများ နည်းပါးစွာသာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗမာလူမျိုးများ အများစုနေထိုင်သော လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဒေသဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကြောင့် [[တပ်မတော်]]သည် ထိုဒေသတွင် စစ်အင်အားကို အများအပြား ချထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့သည့် အညာစစ်မြေပြင်ရှိ တိုက်ပွဲများသည် ဤလမ်းကြောင်းကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]] မရှိခြင်းကြောင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ဗမာပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်]] (PDF) အဖွဲ့များသည် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှု]]ကို ဆန့်ကျင်သည့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဖြင့် ရိုးရှင်းပြီး တိုက်ရိုက်လုပ်ဆောင်နေသော ဒေသတွင်း ဆဲလ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။<ref name=dryzone/> == အချိန်မှတ်တမ်း == === ၂၀၂၁ === အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အညာဒေသတွင် "အကြမ်းဖက်မှု သိသိသာသာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။"<ref name=dryzone>{{cite web |title=The Dry Zone: an existential struggle in central Myanmar |url=https://myanmar.iiss.org/analysis/dryzone |last=Loong |first=Shona |work=International Institute for Strategic Studies |language=en |access-date=14 December 2023}}</ref> [[File:Monywa-chindwin-d02.jpg|thumb|Small river boats on the [[Chindwin River]] near [[Monywa]], 2006]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ ပုလ္လင်ရွာအနီးရှိ မုံရွာ PDF ၏ တပ်ခွဲ ၂၀၅ ပိုင် အခြေစိုက်စခန်းကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ပြီး ဖျက်ဆီးခဲ့သောကြောင့် ခုခံတော်လှန်ရေးတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ အဆိုပါစခန်းသည် PDF များက ပေါက်ကွဲစေတတ်သောပစ္စည်းများ ပြုလုပ်သည့် အလုပ်ရုံတစ်ခုဖြစ်ပြီး စီးနင်းမှုအတွင်း ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|title=Military raid destroys resistance base in Monywa, PDF says|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|access-date=17 January 2022|archive-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127221223/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ မြိုင် PDF က စစ်ယာဉ်နှစ်စီးကို လက်လုပ်မိုင်း ၃ လုံးဖြင့် ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သားအနည်းဆုံး ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite news|title=Soldiers target villagers after ambush by Myaing PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117130024/https://myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|url-status=live}}</ref> ဆားလင်းကြီး G-Z PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများသည် [[ဆားလင်းကြီးမြို့|ဆားလင်းကြီး]]ရှိ ယာဉ်တန်းတစ်ခုကို ပေါက်ကွဲစေတတ်သောပစ္စည်းများဖြင့် ဖောက်ခွဲခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၀၀ ခန့်က မြို့ကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်သားများသည် တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၁၀ ဦးနှင့် အရပ်သားတစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးပြီး မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Junta soldiers massacre and burn 11, including teenagers, during raid on village in Sagaing|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing|access-date=17 January 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128222014/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စစ်တပ်က လေကြောင်းချီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၅၀ ခန့်ကို ရဟတ်ယာဉ်များဖြင့် [[ဒီပဲယင်းမြို့|ဒီပဲယင်း]]အနောက်ဘက်သို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး လေကြောင်းချီ တိုက်ခိုက်ရေးမစ်ရှင်များ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် PDF တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ တပ်စွဲထားသည့် [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ကို ဝိုင်းရံခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|title=Junta soldiers murder three more villagers in Depayin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|access-date=17 January 2022|archive-date=10 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210222452/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|url-status=live}}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့များသည် လက်နက်ကြီးအကူအညီဖြင့် [[အရာတော်မြို့နယ်]]ရှိ ကဲဘာကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ဆုတ်ခွာစေခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar military torches 100 homes in Sagaing Region village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|access-date=17 January 2022|archive-date=15 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215064637/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|url-status=live}}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်နှင့် စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံပြု [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]]များက [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးရွာ]]ကို ရုတ်တရက် လေကြောင်းချီတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ယောကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့မှ ခုခံတော်လှန်ရေးတိုက်ခိုက်ရေးသမား ၂၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=At least 20 killed in air raid on Magway village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|access-date=17 January 2022|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227131155/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|url-status=live}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် မြိုင် PDF ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ချင်းတွင်းမြစ်ပေါ်တွင် "လှေနှစ်စင်း၊ ရေနံတင်သင်္ဘောတစ်စင်းနှင့် ကုန်တင်သင်္ဘောတစ်စင်းတို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် "သင်္ဘောပေါ်ပါသူများသည် ၎င်းတို့၏သင်္ဘောများသည် စစ်ကောင်စီပိုင်မဟုတ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့်" ဟု ဆိုသည်။{{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=37}} === ၂၀၂၂ === ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်မှုများ တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်သုံးခုတွင် PDF က ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ချုံခိုတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၀ ခန့်နှင့် ပျူစောထီး ပြည်သူ့စစ်များ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။<ref>{{cite web |date=10 February 2022 |title=Resistance Fighters Claim To Have Killed Around 50 Myanmar Junta Personnel |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html |accessdate=11 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213130332/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html |url-status=live }}</ref> PDF က ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများနှင့် စစ်သားများ သယ်ယူပို့ဆောင်သည့် ရေယာဉ်တန်းများကို ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး ရေယာဉ်တန်းတစ်ခုကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=1 February 2022 |title=Thirty Junta Soldiers reportedly killed in Upper Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html |accessdate=1 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214193946/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၌ ဒရုန်းများအသုံးပြု၍ ဒေသခံ PDF ၏ ရုတ်တရက်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သားများ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=7 February 2022 |title=38 Junta Soldiers Reported Killed in Upper Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html |accessdate=7 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213140304/https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html |url-status=live }}</ref> PDF များလည်း ဆုံးရှုံးမှုများ ရှိခဲ့ပြီး ခင်ဦးမြို့နယ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲ၌ တိုက်ခိုက်ရေးသမား ၁၂ ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=18 February 2022 |title=Resistance Fighters Suffer Heavy Losses During Sagaing Clash With Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-suffer-heavy-losses-during-sagaing-clash-with-myanmar-junta.html |accessdate=22 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=22 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222012425/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-suffer-heavy-losses-during-sagaing-clash-with-myanmar-junta.html |url-status=live }}</ref> [[ပြည်ထောင်စုနေ့]]တွင် မြို့ကြီးအများအပြား၌ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စစ်တပ်၏ အခမ်းအနားများ ပြုလုပ်နေစဉ် မြို့တော် [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]၌ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များက တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး ၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=14 February 2022 |title=Junta Soldiers Killed; Social Media Users Boycott Myanmar Coup Leader's Parade |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html |accessdate=14 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214143540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html |url-status=live }}</ref> [[မန္တလေးမြို့]]၌လည်း မဟာအောင်မြေနှင့် ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်များတွင် အရပ်သား ပြောက်ကျားအဖွဲ့များနှင့် PDF များက စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ပစ်ခတ်ခြင်းနှင့် လက်လုပ်ဗုံးများဖြင့် ပစ်ပေါက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လက်တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ခုခံတော်လှန်ရေး ပုန်းခိုရာနေရာနှစ်ခုကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်ရေးသမား ရှစ်ဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Claims to Have Killed 8 Resistance Fighters in Mandalay Raids|work=Myanmar NOW|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|access-date=17 January 2022|archive-date=13 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213180339/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|url-status=live}}</ref> === ၂၀၂၃ === ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၌ "[[တောင်သမန် စစ်ဆင်ရေး]]" ကို စတင်ခဲ့သည်။<ref name="Irrawaddy Mandalay">{{cite news|website=The Irrawady|title=Myanmar Junta Base Seized in Mandalay: PDF|date=28 November 2023|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-base-seized-in-mandalay-pdf.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406111727/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-base-seized-in-mandalay-pdf.html|archive-date=6 April 2024}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကောလင်းမြို့]]သည် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များလက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရာ ၎င်းသည် စစ်ဆင်ရေးကာလအတွင်း သိမ်းပိုက်ရရှိသည့် ပထမဆုံးသော ခရိုင်အဆင့် မြို့တော်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=kawlin>{{Cite news |date=6 November 2023 |title=Myanmar Resistance Seizes First District Level Town in Sagaing as Offensive Expands |language=English |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html |access-date=6 November 2023 |archive-date=7 November 2023 |archive-url=https://archive.today/20231107031740/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html |url-status=live }}</ref> ===၂၀၂၄=== [[File:PDF forces in Magway Region 2024-08-10.png|thumb|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ (၂၀၂၄ ဩဂုတ်)]] အညာဒေသရှိ ဒေသခံ PDF များသည် ယခုအခါ NUG နှင့် ပိုမိုချိတ်ဆက်မိနေပြီဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခြင်း နည်းဗျူဟာများကိုသာ အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>[https://www.frontiermyanmar.net/en/anyar-rising-myanmars-dry-zone-pdfs-up-the-ante/ Anyar rising: Myanmar’s Dry Zone PDFs up the ante] [[Frontier Myanmar]]. September 13, 2024.</ref> တပ်မတော်တပ်ဖွဲ့များသည် ၁၀ ရက်နီးပါး တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[ကောလင်းမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html Myanmar Junta Retakes Town From Civilian Government in Sagaing Region]. [[The Irrawaddy]]. February 13, 2024 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213160046/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html|date=February 13, 2024}}</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အခြေချနေထိုင်ရာနေရာများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ကောလင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကျေးရွာများရှိ အိမ်အများစုကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Town Almost Razed to Ground After Being Retaken by Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html |work=The Irrawaddy |date=27 February 2024 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240307115156/https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html|archive-date=March 7, 2024}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် [[မော်လူးမြို့]]ကို [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|KIA]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|ABSDF]] လက်မှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army launches offensive to retake Maw Luu from resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ |work=Myanmar Now |date=22 February 2024 |language=en}}</ref> တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကာလအတွင်း ရွှေဘို-မြစ်ကြီးနားလမ်းကို ပိတ်ဆို့ကာ အဆိုပါအရေးပါသောမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Forces Seize Fourth Sagaing Town |author=Hein Htoo Zan |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-forces-seize-fourth-sagaing-town.html |language=en |date=13 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217155204/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-forces-seize-fourth-sagaing-town.html|archive-date=December 17, 2023}}</ref> မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ကလေးမြို့ကို စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးတိုက်ခိုက်မှုများကို ခုခံကာကွယ်ရန် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ကလေးမြို့နယ်၊ ကမ်းပါးနီကျေးရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance's 'Final Warning' to Junta Sparks Civilian Exodus in Kale Warzone |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315030445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html|archive-date=March 15, 2024}}</ref> စစ်ဆင်ရေးရှိလင့်ကစား မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ကလေးမြို့မြောက်ဘက်ရှိ ပျူစောထီးထိန်းချုပ်ထားသော ကျောင်းတိုက်ရွာကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting near Kalay leaves at least 10 civilians dead |url=https://myanmar-now.org/en/news/fighting-near-kalay-leaves-at-least-10-civilians-dead/ |work=Myanmar Now |language=en |date=14 March 2024 |accessdate=24 May 2025 |archivedate=16 March 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250316182353/https://myanmar-now.org/en/news/fighting-near-kalay-leaves-at-least-10-civilians-dead/ }}</ref> စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်ထိုးစစ်များ စတင်နေချိန်တွင် မဟာမိတ်ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် [[ကနီမြို့|ကနီ]]ကို သိမ်းပိုက်ရန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် မြို့၏ ၈၀% ခန့်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Fighters Poised to Capture Key Town in Sagaing Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-fighters-poised-to-capture-key-town-in-sagaing-region.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=7 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308071445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-fighters-poised-to-capture-key-town-in-sagaing-region.html|archive-date=March 8, 2024}}</ref> ၁၀ ရက်နီးပါး တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ အင်အားကြီးမားသော ခုခံမှုကြောင့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များသည် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို လက်လျှော့ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Battle for control of Kani ends with retreat by anti-regime forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/battle-for-control-of-kani-ends-with-retreat-by-anti-regime-forces/ |work=Myanmar Now |language=en |date=15 March 2024 |accessdate=24 May 2025 |archivedate=15 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240315215029/https://myanmar-now.org/en/news/battle-for-control-of-kani-ends-with-retreat-by-anti-regime-forces/ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) သည် နေပြည်တော်ရှိ အဓိက တပ်မတော်ဌာနချုပ်ဖြစ်သော ဧလာလေတပ်စခန်းနှင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ နေအိမ်ကို မကြုံစဖူး ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဒရုန်း ၃၀ နီးပါးကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ၇ စီးကို ပစ်ချခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's military-ruled capital attacked by drones|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68730993|work=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|date=4 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240404090621/https://www.bbc.com/news/world-asia-68730993|archive-date=April 4, 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Drones Target Junta Chief's Residence, Military HQ and Airbase in Naypyitaw|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-drones-target-junta-chiefs-residence-military-hq-and-airbase-in-naypyitaw.html|work=The Irrawaddy |date=4 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240404145519/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-drones-target-junta-chiefs-residence-military-hq-and-airbase-in-naypyitaw.html|archive-date=April 4, 2024}}</ref> ဒရုန်း ၁၃ စီးကို ပစ်ချခဲ့ပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှု သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာပျက်စီးမှုမရှိကြောင်း [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား]]က ပြောကြားခဲ့သည်။ NUG က တိုက်ခိုက်မှုသည် "အောင်မြင်မှု" ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=2024-04-04|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/4/myanmar-opposition-launches-drone-attack-on-militarys-stronghold-capital|title=Myanmar anti-coup forces claim 'success' in Naypyidaw drone attack|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406031530/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/4/myanmar-opposition-launches-drone-attack-on-militarys-stronghold-capital|archive-date=April 6, 2024}}</ref> ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ဧလာလေတပ်စခန်းကို နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၂ ဦးကျော်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance carries out second attack on Naypyitaw airbase in one week |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-carries-out-second-attack-on-naypyitaw-airbase-in-one-week/ |work=Myanmar Now |date=12 April 2024 |accessdate=24 May 2025 |archivedate=14 May 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514085728/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-carries-out-second-attack-on-naypyitaw-airbase-in-one-week/ }}</ref> ဧပြီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက သိမ်းပိုက်ခဲ့သော [[ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရွှေပြည်အေးမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ပြန်လှန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Battling to Retake Town near India Border From Civilian Govt |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-battling-to-retake-town-near-india-border-from-civilian-govt.html |date=24 April 2024 |work=The Irrawaddy}}</ref> ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တို့သည် စစ်ကိုင်းမြို့တော် မုံရွာအနီးရှိ စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance forces capture outpost, prisoners near Myanmar army's northwestern regional headquarters |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ |date=14 June 2024 |work=Myanmar Now |accessdate=24 May 2025 |archivedate=19 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240919002531/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-outpost-prisoners-near-myanmar-armys-northwestern-regional-headquarters/ }}</ref> ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် PDF အများအပြားပါဝင်သော ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့က [[ဘုတလင်မြို့]]ကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=It is said that 20 members of the Military Council were killed in the Battle of Butlin |url=https://bur.mizzima.com/2024/06/29/25807 |date=29 June 2024 |work=Mizzima |language=my}}</ref> ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]သို့ ဒုံးကျည် ၂ စင်းပစ်လွှတ်ခဲ့ရာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုမရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta opponents launch rocket attack on capital airport |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-opponents-launch-rocket-attack-on-capital-airport/ |date=18 July 2024 |work=Myanmar Now |accessdate=24 May 2025 |archivedate=28 January 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250128123447/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-opponents-launch-rocket-attack-on-capital-airport/ }}</ref> ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မြင်းခြံခရိုင် PDF က တောင်သာနှင့် နွားထိုးကြီးကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=PDF Groups Seize Guard Posts for Chinese Pipeline Facilities in Myanmar's Mandalay Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/pdf-groups-seize-guard-posts-for-chinese-pipeline-facilities-in-myanmars-mandalay-region.html |work=The Irrawaddy |date=12 August 2024}}</ref> နွားထိုးကြီးကို ခဏတာ သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မကြာမီတွင် စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် PDF က ဒီပဲယင်းကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လှန်ထိုးစစ်ကြောင့် PDF သည် မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Why did the revolutionary forces withdraw after the capture of this city? |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy5rnkj81po |work=BBC |date=19 August 2024 |language=my}}</ref> ဩဂုတ်လလယ်ပိုင်းတွင် KIA နှင့် PDF တို့သည် [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့|ပင်လယ်ဘူး]]နှင့် [[ထီးချိုင့်မြို့]]တို့ကို ပူးပေါင်းထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Encircles Three Sagaing Towns Amid Junta Bombardment |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-encircles-three-sagaing-towns-amid-junta-bombardment.html |work=The Irrawaddy |date=29 August 2024}}</ref> ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များသည် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ပင်လယ်ဘူးကို အပြည့်အဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သား ၈၀၀ ခန့်ကို အနိုင်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance Hails Huge Blow for Myanmar Junta in Pinlebu |url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/resistance-hails-huge-blow-for-myanmar-junta-in-pinlebu.html |work=The Irrawaddy |date=14 October 2024}}</ref> အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့၊ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]၏ နှစ်ပတ်လည်နေ့တွင် [[မောင်ဆောင်းခ]]က [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]] (BPLA) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အညာဒေသတွင် စစ်ဆင်ရေးများ စတင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=BPLA expands operations to upper Myanmar, marks progress on anniversary of Operation 1027 |url=https://eng.mizzima.com/2024/10/30/15692 |work=Mizzima |date=30 October 2024}}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်နှင့် အခြား PDF များစွာသည် ပုလဲမြို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြို့၏ နေရာအတော်များများကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ ပြန်လှန်ထိုးစစ်ကြောင့် ၎င်းတို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Outnumbered and Outgunned Resistance Abandons Sagaing Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/outnumbered-and-outgunned-resistance-abandons-sagaing-town.html |work=The Irrawaddy |date=18 November 2024}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့က ငဖဲမြို့နယ်၊ အမ်း-ပဒါန်းလမ်းမပေါ်တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ [[လူထုတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်အင်အားစု]] က ဂုတ်ကြီးရွာအရှေ့ဘက်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၄၀ ကို ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့က ချုံခိုတိုက်ခိုက်မှုတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို သတ်ဖြတ်ပြီး ၁၀ ဦးကို ဒဏ်ရာရရှိစေခဲ့ကြောင်းလည်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဒေသခံခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအနက် တစ်ခုဖြစ်သော ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ - အရှို (CDF-Asho) က နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက် တနင်္လာနေ့ နံနက် ၆ နာရီခန့်တွင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ အမ်း-ပဒန်းလမ်းမပိုင်းတွင် လုံခြုံရေးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ကို ချုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ချုံခိုတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄ ဦး သေဆုံးပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကာ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများနှင့် ပစ္စည်းအချို့ကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance, Myanmar Junta Forces Clash on Rakhine-Magwe Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/resistance-myanmar-junta-forces-clash-on-rakhine-magwe-border.html |work=The Irrawaddy |date=26 November 2024}}</ref> ===၂၀၂၅=== ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့မှစ၍ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) နှင့် မဟာမိတ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသော မကွေးတိုင်းဒေသကြီးကို ဆက်သွယ်ထားသည့် အမ်း-ပဒန်းလမ်းမပေါ်ရှိ လက်နက်ကြီးတပ်စခန်းကို စောင့်ကြပ်နေသည့် မြန်မာစစ်ကောင်စီ၏ ကင်းစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ဒေသခံသတင်းရင်းမြစ်များက ပြောကြားခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက် စနေနေ့တွင် မကွေးတိုင်း [[ငဖဲမြို့နယ်]]၊ [[ပဒါန်းရွာ၊ ငဖဲမြို့နယ်|ပဒါန်း]]မှ ၃၂ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ဂုတ်ကြီးအနီး ရခိုင်တောင်ပေါ်ကျေးရွာနှစ်ရွာရှိ ကင်းစခန်းများတွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လူထုတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်အင်အားစု-မကွေးအဖွဲ့က ဂုတ်ကြီးရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၀၀ ခန့် ပါဝင်သော စစ်ကောင်စီယာဉ် ၅ စီးကို အဝေးထိန်းမိုင်းများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၁၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Attacking Myanmar Junta Outposts at Gateway to Magwe Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-attacking-myanmar-junta-outposts-at-gateway-to-magwe-region.html |work=The Irrawaddy |date=14 January 2025}}</ref> {{main|ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်ရေး}} ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မြန်မာစစ်ကောင်စီသည် [[ကသာမြို့နယ်]]ရှိ ကျေးလက်ဒေသအချို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် [[ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်ရေး|စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု]] စတင်ခဲ့သည်။ ကသာမြို့မှ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၃၀၉ မှ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် မြို့နယ်ကျေးလက်ဒေသများရှိ ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ကသာ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ပြင်းထန်သော အနိုင်ယူမှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Fierce Fighting Outside Katha Town in Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/fierce-fighting-outside-katha-town-sagaing-region |work=Burma News International |date=18 March 2025}}</ref> ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၁ ရက်တွင် [[စစ်ကိုင်းမြို့နယ်]]၊ [[လင်းတလူးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|လင်းတလူးကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ရှောင်အများစုနေထိုင်သည့် ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်ကောင်စီလေတပ်က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၃၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးကာ ၂၀ ခန့် အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61724|title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် လင်းတလူးကျေးရွာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရမှုတွင် ဒေသခံ ၃၀ ထက်မနည်းသေဆုံး|accessdate=11 July 2025|publisher=Mizzima}}</ref> === ၂၀၂၆ === * ၃၀ ဧပြီ - [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) ပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည့် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[အင်းတော်မြို့]]အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း တပ်မတော်က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ မိတ်ဆွေဟောင်းလို့ တရုတ်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1k279vw387t |access-date=2026-05-01 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၄ မေ - မန္တလေးတိုင်း၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်အတွင်း၌ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) ဝင်များလိုက်ပါလာသည့် ယာဉ်အား ရွှေစည်ကြီးကျေးရွာမှ သံဘိုရွာဘက်သို့ မောင်းနှင်လာစဉ် စစ်တပ်နှင့် ပြည်သူ့စစ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က တောင်သာမြို့နယ်၊ သံဘိုရွာမကျေးရွာအနီးတွင် ကင်းပုန်းဝပ်၍ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ PDF တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-04 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၄ ရက်- အိန္ဒိယ ရေတပ်အကြီးအကဲ မြန်မာရောက်ပြီး မြန်မာရေတပ်ကို စစ်ဘက်သုံးပစ္စည်းတွေပေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c9q37d9x5lzt |access-date=2026-05-04 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၅ မေ - ** တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-05|access-date=2026-05-05|language=my}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]၏ အရှေ့မြောက်ခြမ်းရှိ စခန်းသာရွာအနီးတစ်ဝိုက်ကို စစ်လေတပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့ ညသန်းခေါင်ကျော်အချိန်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု သုံးကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သား သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-06 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့တွေ့ခွင့်ပေးဖို့ နေပြည်တော်ကို အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ ဖိလစ်ပိုင်တောင်းဆို -၂၀၂၆ မေလ ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgzlyqqy81t |access-date=2026-05-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-07 |title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t |access-date=2026-05-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82465 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၁၈ မေ - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent |access-date=2026-05-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]]: စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်တွင် NUG လက်အောက်ခံ ပသုံးလုံးအဖွဲ့နှင့် ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် (SRF) တို့ ပွတ်တိုက်မှုဖြစ်ပွားလျက်ရှိရာ SRF ဥက္ကဋ္ဌ ကိုစံတင်ထွန်းအား မေ ၂၆ ရက်တွင် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးခဲ့ကြောင်း SRF က ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - မိုဒီ ဖိတ်တဲ့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အိန္ဒိယ ခရီးမှာ ဘာတွေဆွေးနွေးမလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clypeqn1np1t |access-date=2026-05-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၈ ဇွန် - အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ [[တမူးမြို့|တမူး]]နှင့် [[ခမ်းပါတ်မြို့|ခမ်းပတ်မြို့]]များအကြားတွင် တည်ရှိသော [[နန်းမွန်းတားရွာ၊ တမူးမြို့နယ်|နန်းမွန်းတားရွာ]]အား စစ်တပ်က သိမ်းယူလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-08 |title=ဇွန် ၈ ရက် ၂၀၂၆ - အားပြင်းငလျင်ကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်မှာ အဆောက်အအုံတွေပြိုကျ၊ ဆူနာမီဘေးရှောင်ရန်သတိပေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2jkdpx3qxt |access-date=2026-06-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများ == Data for Myanmar သုတေသနအဖွဲ့၏ အဆိုအရ အညာဒေသရှိ အရပ်သားနေအိမ် ၅၇,၁၈၃ လုံးကျော်ကို စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ရာ ၎င်းသည် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မီးရှို့ခံရသော အရပ်သားနေအိမ်စုစုပေါင်း၏ ၉၄% ရှိကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite news |date=10 April 2023 |title=Traditional Rituals on Hold as Junta Troops Ravage Myanmar's Buddhist Heartland |url=https://www.irrawaddy.com/features/traditional-rituals-on-hold-as-junta-troops-ravage-myanmars-buddhist-heartland.html |access-date=2024-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406111647/https://www.irrawaddy.com/features/traditional-rituals-on-hold-as-junta-troops-ravage-myanmars-buddhist-heartland.html|archive-date=6 April 2024}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတော်မှ ကျူးလွန်သည့် အကြမ်းဖက်မှုများ၊ အပူချိန်မြင့်တက်လာခြင်း၊ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါနှင့် သီးနှံအထွက်နှုန်းများ သိသိသာသာ ဆိုးရွားလာခြင်းတို့ကြောင့် အညာဒေသတွင် နေထိုင်သူများ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news |last=Duncan |first=Kiana |date=21 July 2022 |title=Coup, Covid, climate: the triple threat chasing citizens from Myanmar's rice bowl |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/21/coup-covid-climate-the-triple-threat-chasing-citizens-from-myanmars-rice-bowl |access-date=7 January 2024 |work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823134448/https://www.theguardian.com/world/2022/jul/21/coup-covid-climate-the-triple-threat-chasing-citizens-from-myanmars-rice-bowl|archive-date=23 August 2023}}</ref> === ၂၀၂၆ === * မေ ၂၃ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ ကသာ-အင်းတော်လမ်းပိုင်းရှိ [[နလယ်အင်းရွာ၊ ကသာမြို့နယ်|နလယ်အင်းရွာ]]အနီးသို့ လက်နက်ကြီးကျည် ကျရောက်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ၇ လအရွယ် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် စစ်ရှောင် သုံးဦး သေဆုံးပြီး ငါးဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-24 |title=မေ ၂၄ ရက်သတင်းအနှစ်ချုပ်- ကသာမြို့နယ်မှာ လက်နက်ကြီးကျည်ထိမှန်လို့ ၇ လသားကလေးအပါအဝင် စစ်ရှောင် ၃ ဦး သေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c5y0wqyekp0o |access-date=2026-05-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းရှိ မတူပီ၊ မင်းတပ်နှင့် ကန်ပက်လက်စသည့် မြို့များကို စစ်တပ်က ၁၀ ရက်အတွင်း ၂၅ ကြိမ် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ရက်သားကလေးတစ်ဦး အပါအဝင် လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ချင်းပြည်သူ့အစည်းအရုံး / ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော် (CPU/CPA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ချင်းတောင်ပိုင်းမြို့များကို ဗုံးအဆက်မပြတ်ကြဲ၊ ရက်သားကလေးငယ် အပါအဝင် ၂ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/794982 |access-date=2026-05-24 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * မေ ၂၇ - [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]] အား တိုက်ပွဲမရှိဘဲ စစ်တပ်က မေလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဂျိုင်ရိုကော့ပတာ (FPV ဒရုန်း) နှင့် အသေခံဒရုန်းများ အသုံးပြု၍ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ သုံးဦး သေဆုံးပြီး နှစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ဒေသခံများက ပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |title=ရွှေဘိုတွင် စစ်တပ်ဗုံးကြဲသဖြင့် ဒေသခံ ၃ ဦး သေဆုံး၊ ၂ ဦးဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/195486 |access-date=2026-05-31 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ဇွန် ၁ - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ခင်ဦးမြို့နယ်]]၊ [[စည်ပုတ္တရာရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်|စည်ပုတ္တရာရွာ]]အား စစ်တပ်က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ပြည်သူ နှစ်ဦး သေဆုံးပြီး ဘုန်းကြီးကျောင်း ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ခင်ဦးမြို့နယ်၌ စစ်တပ် ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၂ ဦး သေဆုံးပြီး ဘုန်းကြီးကျောင်း ပျက်စီး |url=https://burmese.dvb.no/post/459008 |access-date=2026-06-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * [[ပုဂံ]]တစ်ဖက်ကမ်းတွင်ရှိသော [[မြစ်ခြေမြို့]]နှင့် ၎င်း၏အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျေးရွာများသို့ စစ်တပ်၏ စစ်ကြောင်းဝင်ရောက်မှုကြောင့် အရပ်သား ၂၀ ခန့် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံခဲ့ရကြောင်း ပခုက္ကူမြို့နယ် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲရေးဆိုင်ရာ တာဝန်ခံက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-05 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန် ၅ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - စစ်အုပ်ချုပ်ရေးသက်တမ်းတိုးဖို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှာ အဆိုတင် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c93x3k570ggt |access-date=2026-06-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ဇွန် ၆ - [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[မလှိုင်မြို့နယ်]]တွင် စစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျောင်းမှ ပြန်လာနေသည့် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ ၃ ဦးအပါအဝင် အရပ်သား ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး လူ ၁၅ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မလှိုင်တွင် စစ်အုပ်စုတပ်၏ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသား ၃ ဦးအပါအဝင် ၅ ဦးသေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/06/06/92468 |url-status=live |access-date=7 June 2026 |website=Mizzima}}</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)|ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃-လက်ရှိ)]] == ကိုးကား == {{reflist}} == ကျမ်းကိုး == * {{Cite web |title=One Year On: The Momentum of Myanmar's Armed Rebellion |url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/uploads/documents/ASIA_220519_1YearOn-BRIEF_V1r2.pdf |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars|author=Ye Myo Hein|date=May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402005630/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/uploads/documents/ASIA_220519_1YearOn-BRIEF_V1r2.pdf|archive-date=2 April 2024}} [[Category:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ]] klkoc2h5ovqhjw0h7t77g6f0x0p5jpc 0 271127 1036913 922533 2026-06-08T23:58:34Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1036913 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ဘွာလ်ဆိုင်လို|honorific prefix=ဗိုလ်ကြီး (ငြိမ်း)၊ ဦး|birth_place=[[ဘိုကျုံးရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်| ဘိုကျုံးရွာ]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]|office=[[ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ]]<br> အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး|party=*[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (ယခင်) *[[ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ]] (ယခု)|alma_mater=*[[အဝေးသင်တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]|term_start=၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|rank=ဗိုလ်ကြီး|branch={{army|Myanmar}}|serviceyears=၁၉၈၆-၂၀၂၀|birth_date={{birth date and age|df=yes|1965|8|28}}}}{{Short description|ချင်းလူမျိုး နိုင်ငံရေးသမား}} '''ဦးဘွာလ်ဆိုင်လို''' (အင်္ဂလိပ်: Pu Bual Sai Lo) သည် မြန်မာ့[[တပ်မတော် ဆေးတပ်ဖွဲ့|တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့]]မှ အငြိမ်းစားဗိုလ်ကြီးနှင့် နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်သည်။ == ပညာရေးနှင့် စစ်မှုထမ်းဘဝ == ဦးဘွာလ်ဆိုင်လိုသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဘိုကျုံးရွာ၊ ဖလမ်းမြိုနယ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://web.mvoterapp.com/candidates/278|title=Voter Candidate|publisher=mVoters|accessdate=8 August 2025|archive-date=19 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219010644/https://web.mvoterapp.com/candidates/278}}</ref>၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် [[ဖလမ်းမြို့]]မှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် [[အဝေးသင်တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)|မန္တလေးအဝေးသင်တက္ကသိုလ်]]မှ စိတ်ပညာအထူးပြုဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ ဘွဲ့လွန်ဥပဒေဒီပလိုမာဘွဲ့နှင့် အထက်တန်းရှေ့နေလိုင်စင်တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင်လည်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာဒီပလိုမာဘွဲ့ ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.facebook.com/share/p/1CqLv7Mk8Y/|title=စစ်တပ်အရာရှိအငြိမ်းစား၊ ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီအမတ်ဟောင်းက ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီကို တည်ထောင်|date=10 June 2025|publisher=Khonumthung News|archivedate=2025-6-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612070406/https://www.facebook.com/KhonumthungBurmese/posts/pfbid0yLGfiCQRLshCwYFmS6DuTtD2c8YjXMYDzdrHffEMhd8sGU6WJ4bajaUTxq9wrTMUl?rdid=lstrSEMuG10fSU9g&share_url=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fshare%2Fp%2F1CqLv7Mk8Y%2F}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ အမှတ် (၁၀) တပ်မတော်ဆေးရုံ (ကုတင်-၁၀၀)၊ ကလေးမြို့တွင် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ကလေးမြို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ကလေးဒေသနှင့် ချင်းပြည်နယ်မှ တိုင်းရင်းသားများ အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းရရှိစေရန် ရည်ရွယ်၍ "လင်းရောင်ခြည်" ရာထူးဝင်သင်တန်းကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အထိ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> == နိုင်ငံရေးဘဝ == [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]မှ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်၊ ချင်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် (၄)၊​ ဖလမ်းမြို့နယ်မှ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ === အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀ ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ === {| class="wikitable" |+အမျိုးသားလွှတ်တော် ချင်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် (၄) - ဖလမ်းမြို့နယ်<ref>အမျိးသားလတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ေလာင်း တစ်ဦးချင်း၏ ဆမဲရရှိမအခြေအနေ (၂၀၂၀ ပြည့်ှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ)</ref> !စဉ် !ကိုယ်စားလှယ်လောင်း !ပါတီ !မဲရုံမဲ !ကြိုတင်မဲ !ပေါင်း !ခိုင်လုံမဲ ရာခိုင်နှုန်း |- |၁။ |ဦးဟဲဒွန် |[[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] |၁၂၉၀၉ |၂၆၀၈ |၁၅၃၇၁ |၅၆.၃၂% |- |၂။ |ဦးငယ်ပီးထီယံအုပ်ထန် |[[ချင်းအမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] |၇၄၆၃ |၁၅၂၉ |၈၉၉၂ |၃၃.၀၇% |- |၃။ |ဦးဘွာလ်ဆိုင်လို |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |၂၄၄၀ |၄၄၅ |၂၈၈၅ |၁၀.၆၁% |- | colspan="3" |'''စုစုပေါင်း''' |'''၂၂၆၁၂''' |'''၄၅၈၂''' |'''၂၇၁၉၄''' | |- | colspan="7" |*ဦးဟဲဒွန်က အနိုင်ရသည်။ |} အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]မှ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]အသစ်က ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၆ ရက်နေ့တွင် ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="can">{{cite news|title=၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် စစ်ကောင်စီခန့်ကော်မရှင်ဖျက်သိမ်း|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-election-2020/5979372.html|accessdate=၂၀၂၅ ဇွန် ၁၂|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612074949/https://burmese.voanews.com/a/myanmar-election-2020/5979372.html|archivedate=၂၀၂၅ ဇွန် ၁၂}}</ref> === ၂၀၂၅ === လက်ရှိတွင် ဦးဘွာလ်ဆိုင်လိုသည် [[ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ]] (New Chinland Congress Party) ကို အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး အနေဖြင့် တာဝန်ယူနေပြီး<ref>{{cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/08/28/ncc-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C-%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/?fbclid=IwY2xjawMdTUZleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFnMFd2OWlUaklXdThwOGp5AR7dIEe_efrZL_7UljEGhDm6IHSe1nH0-AXi0-JSq0-PhhpR_ytKZv6pxispCg_aem_U54-n4HOQKn3ToQDRowmJQ|title=NCC ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးဟောင်း ဦးစိုးထက်မှ တာဝန်ယူ|work=ခူမီးမီဒီယာ|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|archive-date=12 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912215940/https://khumimediagroup.com/2025/08/28/ncc-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C-%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/?fbclid=IwY2xjawMdTUZleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFnMFd2OWlUaklXdThwOGp5AR7dIEe_efrZL_7UljEGhDm6IHSe1nH0-AXi0-JSq0-PhhpR_ytKZv6pxispCg_aem_U54-n4HOQKn3ToQDRowmJQ|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://chinworld.org/2025/08/%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bd%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%82%e1%80%9b%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%ab-4/|title=ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ(NCC)ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးဟောင်းဦးစိုးထက်မှတာဝန်ယူ၊ချင်းပါတီကို NLD နဲ့ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားလှယ်ဟောင်းများက ဦးဆောင်|work=Chin World|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref>၊ အဆိုပါပါတီအား နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုရန်အတွက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]က အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]ထံ လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ တည်ထောင်ခွင့်ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://chinworld.org/2025/05/%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bd%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%82%e1%80%9b%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%ab-3/|title=ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီကို နိုင်ငံရေးပါတီ တည်ထောင်ခွင့်ပြုလိုက်တယ်လို့ ကြေညာ|publisher=Chin World|accessdate=2025-6-12|archivedate=2025-6-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612065302/https%3A%2F%2Fchinworld.org%2F2025%2F05%2F%25E1%2580%2581%25E1%2580%25BB%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B8%25E1%2580%2595%25E1%2580%25BC%25E1%2580%258A%25E1%2580%25BA%25E1%2580%259E%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BD%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2582%25E1%2580%259B%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB-3%2F}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဦးဘွာလ်ဆိုင်လိုကို [[ဖလမ်းမြို့နယ်]][[ဘိုကျုံးရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|၊ ဘိုကျုံးရွာ]] (Bocung) တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အသက် ၆၀ ပြည့်မည်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် နေပြည်တော်၌ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်း နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] <references /> [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၅ မွေးဖွားသူများ]] 5tev6de4tm2jibt7rz6j2k9p9szoj1x 0 278813 1036950 1033476 2026-06-09T04:00:42Z Zawzawaungthwin 100038 ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးသွားသော မြောက်ဦးဆေးရုံ မြင်ကွင်း (၂၀၂၅) 1036950 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု | image = Ruins of hospital after bombing by Myanmar military in Mrauk U.jpg | caption = ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးသွားသော မြောက်ဦးဆေးရုံ မြင်ကွင်း (၂၀၂၅) | location = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊[[မြောက်ဦးမြို့]]၊ မြောက်ဦးပြည်သူ့ဆေးရုံ | date = ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | partof = [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]] နှင့် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | map = {{Location map|Myanmar|lat_deg=20.5833|lon_deg=93.1833|label=မြောက်ဦးဆေးရုံ|display=inline,title}} | fatalities = ၃၃ ဦး | injuries = ပြင်းထန်ဒဏ်ရာရ ၂၇၊ မပြင်းထန်ဒဏ်ရာရ ၄၉ | perpetrators = {{flagicon image|Air Force Ensign of Myanmar.svg|link=တပ်မတော် (လေ)}} [[တပ်မတော် (လေ)]] | notes = အောက်ဖော်ပြပါ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာများ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုများထက် သေဆုံးသူ ပိုမိုများပြားခဲ့သည်။ *(၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၄)<br/>[[ချင်းပြည်နယ်]]၊[[မင်းတပ်မြို့နယ်]]<br/>[[ဝမ္မသူးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်|ဝမ္မသူးရွာဆေးရုံ]]<br/>သေဆုံးသူ ၅ဦး၊ထိခိုက်သူ ၃၀ဦးခန့်<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/650052|title=ဝမ္မသူးဆေးရုံ လေယာဉ်ဗုံးကြဲခံရမှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၅ ဦးအထိရှိလာ|work=DVB|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/wanmatuu-air-strike-04272024105654.html|title=ဝမ္မသူးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူ ငါးဦးအထိရှိလာ|work=RFA|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၄}}</ref> *(၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅)<br/>[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့|ကျောက်မဲ ပြည်သူ့ဆေးရုံ]]<br/>သေဆုံးသူ CDM သူနာပြုဆရာမကြီး အပါအဝင် ၃ ဦး၊ထိခိုက်သူ ပြည်သူ ၂၀ ကျော် <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7950517.html|title=ကျောက်မဲပြည်သူ့ဆေးရုံ စစ်ကောင်စီဗုံးကြဲ|work=VOA|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅}}</ref> *(၂၂ မတ် ၂၀၂၅)<br/>[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေးတိုင်း]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]၊<br/> [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးကျေးရွာဆေးပေးခန်း]]<br/> သေဆုံးသူ ၁၁ဦး၊ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ မသိရှိရ<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/69125/|title=ဂန့်ဂေါမြို့၊နှမ်းခါးရွာဆေးပေးခန်းကိုစစ်တပ်ဗုံးကြဲ – အနည်းဆုံးလူ(၁၁)ဦးသေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၅}}</ref> *(၉ ဇွန် ၂၀၂၅)<br/> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[စဉ့်ကူးမြို့နယ်]]<br/> [[ကျည်တောက်ပေါက်ရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်|ကျည်တောက်ပေါက်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] <br/> သေဆုံးသူ ၁ဦး၊ဒဏ်ရာရ ၃ ဦး<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/64226/|title=စဉ့်ကူးမြို့ ကျည်တောက်ပေါက်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဇွန် ၂၀၂၅}}</ref> *(၂၂ ဇွန် ၂၀၂၅) <br/>[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[မတ္တရာမြို့|မတ္တရာ]]နှင့် [[စဉ့်ကူးမြို့နယ်]]အစပ်<br/> ယက္ကန်းစင်တောင်ပေါ်ရှိ မေတ္တာနန္ဒ ဆေးရုံ<br/> သေဆုံးသူ ၁ဦး၊ထိခိုက်သူ ၁၂ဦး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/23/59895|title=မတ္တရာနှင့် စဉ့်ကူးနယ်စပ်ရှိ မေတ္တာနန္ဒဆေးရုံ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရ၍ အရပ်သားများထိခိုက်သေဆုံး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၃ ဇွန် ၂၀၂၅}}</ref> *(၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅)<br/>[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊[[ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ကန့်ဘလူမြို့နယ်အရှေ့ပိုင်း]]ရှိ<br/> ချာဂျင် (Charging) ပြည်သူ့ဆေးရုံ(NUG)<br/>သေဆုံးသူ ၅ဦး၊ထိခိုက်သူ ၃ဦး<ref>{{cite web|url=https://nugmyanmar.org/my/announcement/announcement-for-moh/|title=ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်အမှတ် (၆/၂၀၂၅)|work=ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊National Unity Government|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65573/|title=ကန့်ဘလူမြို့နယ်တွင် ဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရပြီး လူတစ်ဒါဇင်ထက်မနည်း သေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|archive-date=31 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250731122458/https://myanmar-now.org/mm/news/65573/|url-status=dead}}</ref> *(၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅)<br/>[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[မော်ချီးမြို့]]လိုခါးလိုဆေးရုံအပါအဝင်မော်ချီး ၁၆ ကုန်း လူနေရပ်ကွက် <br/>သေဆုံးသူ ၃၁ဦး၊ထိခိုက်သူ၅ဦး<br/>{{small|နံနက်၈နာရီနှင့်နေ့လယ်၁၂နာရီဝန်းကျင်တိုက်ခိုက်မှု}}<ref>{{cite web|url=https://maun-mm.com/2025/08/19/%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD/|title=မော်ချီးဒေသ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၃၂ ဦးအထိ ရှိလာ|work=[[ကရင်နီပြည် ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|ကရင်နီပြည်ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> *(၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅)<br/> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊[[ကနီမြို့နယ်]]၊<br/> [[ဝင်မနားရွာ၊ ကနီမြို့နယ်|ဝင်းမနားတိုက်နယ်ဆေးရုံ(NUG)]]<br/>သေဆုံးသူ လူနာ၇ဦး၊ဆေးရုံဝန်ထမ်းတစ်ဦး <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/69125/|title=တိုက်နယ်ဆေးရုံကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲ၊ လူနာ ၇ ဦးနှင့် ဆေးရုံဝန်ထမ်း ၁ ဦးသေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref><br/> {{small|စက်တပ်လေထီးဖြင့်}} *(၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅)<br/>[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊[[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]အတွင်းရှိ<br/> [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]ဆေးရုံ<br/> သေဆုံးသူ၂ဦး၊ထိခိုက်သူမသိရှိရ <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/69362/|title=ဗန်းမောက်မြို့ ဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရ၊ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်း ၂ ဦး သေဆုံး|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> | pcode = J55G+995, Mrauk-U, Myanmar (Burma) }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} '''မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု'''သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ဦးမြို့]]၊ပြည်သူ့ဆေးရုံတွင် [[၂၀၂၅|၂၀၂၅ ခုနှစ်]]၊ [[၁၀ ဒီဇင်ဘာ|ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်]] ညပိုင်း၌ [[တပ်မတော် (လေ)]]မှ အရပ်သားများအား လေကြောင်းဖြင့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်တွင် ကလေးများ၊ လူနာများအပါအဝင် လူ ၃၃ ဦး သေဆုံးကာ ၇၆ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/12/11/408967.html|title=လူ့အခွင့်ရေးနေ့မှာ မြောက်ဦးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရ (ရုပ်/သံ)|work=The Irrawaddy|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/70078/|title=လူ့အခွင့်အရေးနေ့တွင် မြောက်ဦးဆေးရုံကို ဗုံးကြဲ၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ|work=Myanmar Now|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက်ပိုင်း လေကြောင်းဖြင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများ တိုက်ခိုက်ခံရမှုဖြစ်စဉ်များထဲ အသေအပျောက် အများဆုံး တိုက်ခိုက်ခံရမှု အဖြစ် မှတ်သားခံထားရသည်။ == နောက်ခံအကြောင်းအရင်းများ == {{Further|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်}} ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက် တွင် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း ၌ စတင်ခဲ့သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] နှင့် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း၊[[အာရက္ခတပ်တော်]] သည် ၂၀၂၃ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ၌ ရခိုင်တစ်ကျော့ပြန်စစ်ပွဲအား ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရခိုင်တစ်ကျော့ပြန် တိုက်ပွဲ တစ်နှစ်ခွဲကျော်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၏ မြို့နယ် ၁၇ ခုထဲမှ [[ကျောက်ဖြူမြို့|ကျောက်ဖြူ]]၊ [[စစ်တွေမြို့|စစ်တွေ]] နှင့် [[မာန်အောင်ကျွန်း]] တို့မှလွဲ၍ မြို့ ၁၄ မြို့ အပြင်၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ပလက်ဝမြို့နယ်]] တို့ကိုပါ အာရက္ခတပ်တော် သည် စစ်တပ် လက်ထဲမှ တိုက်ခိုက်ရယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/66945/|title=“ကျန်တဲ့ ၃မြို့ကို တိုက်စစ်ဖွင့်ပြီး အနှေးနဲ့အမြန် AA သိမ်းပိုက်မယ်”|work=Myanmar Now|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၇ မေ ၂၀၂၅|archive-date=6 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906064702/https://myanmar-now.org/mm/news/66945/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpwrvlrq0p5o|title=ရခိုင်စစ်ပွဲတစ်နှစ်ပြည့်ချိန် အေအေ သိမ်းထားတဲ့မြို့တွေ|work=BBC|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄}}</ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ရက် တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[အမ်းမြို့]] အခြေစိုက် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ကိုလည်း တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8rl56xkm1mo|title=အမ်း နပခ - စစ်ကောင်စီလက်လွှတ်လိုက်ရပြန်တဲ့ ရခိုင်စစ်တိုင်း|work=BBC|access-date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄}}</ref> == ဖြစ်ရပ် == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက် ည၉နာရီကျော် တွင် [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]သည် [[အာရက္ခတပ်တော်|အာရက္ခတပ်တော် (AA)]] သိမ်းပိုက်၊ ထိန်းချုပ်ထားသည့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု မြို့တော် [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]]ရှိ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးကို တိုက်လေယာဉ် ၂စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့သည်။ လူနာဆောင်ပေါ် နှင့် ဆေးရုံရှေ့ကွင်းပြင်အစပ်သို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့သည့်အတွက် ကလေးများ၊ လူနာများအပါအဝင် လူ ၃၃ ဦး သေဆုံးကာ ၇၆ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/12/11/75433|title=မြောက်ဦးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရပြီး သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးရှိလာ|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> == တုံ့ပြန်မှုများ == [[တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့]] သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက် တွင် ဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သတ်ပြီး ရှင်းလင်းချက်ထုတ်သည်။ ထိုသို့ထုတ်ရာ၌ မြောက်ဦးဆေးရုံ ဆိုသည့်နေရာသည် [[အာရက္ခတပ်တော်]]နှင့် ဒေသခံ PDF ၊ BPLA ၊ အရှိုချင်း စသည်တို့ ခိုအောင်းအခြေပြုပြီး ဆေးရုံ၏အသွင်အပြင်အဖြစ် အကာအကွယ်ယူ၍ဖွင့်လှစ်ထားသည့် စစ်စခန်းတစ်ခုဖြစ်သည့်အပြင်၊ ၎င်းတို့အဖွဲ့များ၏ အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များအားလည်းဆောင်ရွက်နေသည့်နေရာဖြစ်သည့်အတွက် အဆိုပါအဆောက်အအုံများကို ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အကြမ်းဖက်ချေမှုန်းရေး စစ်ဆင်ရေး (Counter Terrorism Operation) ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ အထက်ပါဖြစ်စဉ်တွင် သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရရှိသူများကိုလည်း ပြည်သူများမဟုတ်ဘဲ AA ၊ BPLA ၊ ဒေသခံ PDF၊ အရှိုချင်း စသည်များနှင့် ၎င်းတို့ကိုထောက်ခံအားပေးသည့် အမာခံများသာဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။ လိုအပ်သည့်အကြမ်းဖက် ချေမှုန်းရေးစစ်ဆင်ရေးကို (Rules of Engagement- ROE)နှင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟုလည်း ထည့်သွင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/78005|title=မြောက်ဦးဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ သတင်းမှန်ထုတ်ပြန်ချက်|work=MOI Myanmar|access-date=၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> AA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ [[ခိုင်သုခ]]က<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/12/11/408973.html|title=မြောက်ဦးဆေးရုံကြီး ဗုံးကြဲခံရမှု AA ဘယ်လိုတုံ့ပြန်လဲ (ရုပ်/သံ)|work=The Irrawaddy|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq8d3gz2gz7t|title=မြောက်ဦးဆေးရုံ ဗုံးကြဲခံရမှု - အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေအတွက် တရားမျှတမှုရရှိဖို့ လိုအပ်သလိုလက်တုံ့မယ်လို့ အေအေပြော|work=BBC|access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> <blockquote>“ပြည်သူ့ဆေးရုံကို စစ်တပ်ရဲ့ လေကြောင်းနဲ့ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်မှုဟာ စစ်သားမဆန်ဘဲ အရပ်ဘက် ပစ်မှတ်တွေကို မတရားအကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်တာဖြစ်တယ်၊အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေအတွက် တရားမျှတမှုရရှိဖို့ လိုအပ်သလိုလက်တုံ့မယ် ”ဟု ပြောဆိုသည်။</blockquote> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[သရက်တပင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု]] * [[မြောက်ဦး ဒိုင်းကျီ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ကျန်းမာရေး ဘေးအန္တရာယ်များ]] dui5pr11gz8zv1rze1n5tw24kxq1x4n 0 283396 1036942 1035933 2026-06-09T03:32:46Z ~2026-34088-97 144095 /* */ 1036942 wikitext text/x-wiki {{short description|မြန်မာ သရုပ်ဆောင်|bot=PearBOT 5}} {{Use dmy dates|date=September 2024}} {{Infobox person | name = ဒေါင်း | image = | caption = | native_name = {{lang|my|ဒေါင်း}} | birth_name = သူရအောင် | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|3|30}}<ref>{{Cite news|url=https://www.zeekwat.com.mm/archives/17281|title=၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ လင်းလတ်တောက်ပလာမည့် အနုပညာကြယ်တစ်ပွင့် (သို့မဟုတ်)သရုပ်ဆောင် "ဒေါင်း "|work=ဇီးကွက်|access-date=2019-03-12|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329112741/https://www.zeekwat.com.mm/archives/17281|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့]] | occupation = သရုပ်ဆောင် ၊မော်ဒယ် | years_active = ၂၀၁၅–လက်ရှိ | awards = ၂၀၁၈ ခုနှစ်အကောင်းဆုံး ဇာတ်ဆောင်ဆု ([[ပုဂံမြို့သူ ဇာတ်လမ်းတွဲ]]) | alma_mater = | parents = | website = | nickname = }} '''ဒေါင်း''' (၁၉၉၀ မတ်လ ၃၀ ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ရုံတင်ပြသခဲ့သည့် ''[[လိပ်ပြာစံအိမ်]]'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် မြန်မာပရိသတ်အကြား ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စိန်ခေါ်မှုတွေကြားက ထိုးထွက်ခဲ့တဲ့ ဒေါင်း |url=http://www.kamayutmedia.com/entertainment/actor/27506 |work=Kamayut Media |date=20 December 2018 |language=my |archive-date=8 January 2022 |access-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108064637/http://www.kamayutmedia.com/entertainment/actor/27506 |url-status=dead }}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဒေါင်းကို ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၅ ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက်သားဖြစ်သည်။ ဒုတိယတန်းတွင် [[မန္တလေးမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.7daydaily.com/video/106492|title=ဒေါင်းရဲ့ သရုပ်ဆောင်ဘဝအစ|last=Zay Thu|date=2017-09-04|work=7 Day Daily}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ငယ်စဉ်ကတည်းက အနုပညာစိတ်ဝင်စားမှုရှိခဲ့ပြီး ပဉ္စမတန်းကျောင်းသားဘဝကပင် ဂစ်တာဖြင့် မြန်မာသီချင်းများကိုကိုယ်တိုင်လေ့လာတီးခတ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် တူရိယာမျိုးစုံကိုပါ တီးခတ်တတ်လာခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |last=Foot |first=Sam |date=2020-02-09 |title=Daung: A cinematic artist |url=https://www.myanmore.com/2020/02/daung-a-cinematic-artist/ |access-date=2025-05-29 |website=MYANMORE |language=en-US |archive-date=22 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722052606/https://www.myanmore.com/2020/02/daung-a-cinematic-artist/ |url-status=live }}</ref> ဆယ်တန်းရောက်သော် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကာ အဆိုတော်တစ်ဦးအဖြစ် ဂီတလောကတွင် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> == အနုပညာလောကသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း == == နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဆန္ဒပြပွဲများ နှင့် လူမှုကွန်ရက်မှတစ်ဆင့်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ပြောဆိုသူများအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီမှ ပြစ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ခဲ့သည်။ အခြားသော အနုပညာရှင်များနှင့်အတူ [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]](CRPH) ကို ထောက်ခံခြင်း၊ CDMသပိတ်တွင် ပါဝင်ရန် တိုက်တွန်းခြင်း၊ နိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ထိခိုက်စေခြင်းနှင့် ပြည်သူများအား နှိုးဆော်ကာ နိုင်ငံတော်၏ ငြိမ်းချမ်းတည်ငြိမ်မှုကို ဖျက်ဆီးခြင်းဟူသော စွဲချက်များဖြင့် အမှုဖွင့်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=Warrants issued for artists, entertainers that called for CDM participation |url=https://elevenmyanmar.com/news/warrants-issued-for-artists-entertainers-that-called-for-cdm-participation |work=Eleven |date=3 April 2021 |archive-date=21 May 2021 |access-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521110014/https://elevenmyanmar.com/news/warrants-issued-for-artists-entertainers-that-called-for-cdm-participation |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=စစ်ကောင်စီကိုဆန့်ကျင်တဲ့ အနုပညာရှင်တွေကို ဆက်တိုက်အမှုဖွင့်နေ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myanmar-celebrities-arrest-warrant-myanmar-military-coup-04032021111747.html |work=Radio Free Asia |date=3 April 2021 |language=my |archive-date=3 April 2021 |access-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210403182343/https://www.rfa.org/burmese/news/myanmar-celebrities-arrest-warrant-myanmar-military-coup-04032021111747.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=CDM လှုပ်ရှားသူ အနုပညာရှင်တွေကို အာဏာပိုင်တွေ အရေးယူဖို့ကြေညာ |url=https://burmese.voanews.com/a/cdm-actor-actress-artist-505a/5839861.html |work=VOA |date=4 August 2021 |language=my |archive-date=4 April 2021 |access-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210404001557/https://burmese.voanews.com/a/cdm-actor-actress-artist-505a/5839861.html |url-status=live }}</ref> === ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား === *''[[လိပ်ပြာစံအိမ်]]'' (၂၀၁၉) *''[[လေဆန်ကကြိုး]]'' (၂၀၁၉)<ref>{{Cite web|url=http://mizzimaburmese.com/article/54762|title=ဘန်ကောက်တူမန္တလေး ဒါရိုက်တာ ရိုက်ကူးမဲ့ဇာတ်ကားအတွက် သရုပ်ဆောင်သစ်ခေါ်ယူမယ်|website=Mizzima Myanmar News and Insight|language=en|access-date=2019-03-12|archive-date=6 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906133209/http://www.mizzimaburmese.com/article/54762|url-status=live}}</ref> *''[[ဒဏ္ဍာရီမိုး]]'' (၂၀၁၉)<ref>{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/112969.html|title=အနုပညာကို အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ချပြဖို့အတွက်ဆိုရင် အချိန်ကတော့ နည်းနည်းတော့ ကြာမှာပါဆိုတဲ့ သရုပ်ဆောင် ဒေါင်း|website=The Myanmar Times|language=my|access-date=2019-03-12|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329150317/https://myanmar.mmtimes.com/news/112969.html|url-status=dead}}</ref> *''[[၁၀၁၄ (ရုပ်ရှင်)|၁၀၁၄]]'' (၂၀၁၉) *''[[မိန်းမတစ်ယောက်၏ ဖွင့်ဟဝန်ခံချက်]]'' (၂၀၂၀) *''[[အချစ်ဖြင့်လွမ်းစေ]]'' (၂၀၂၀) *''အရုပ်ကျရာ ဆေးစက်ထင်'' (ထုတ်လွှင့်ရန် ရှိ) *''လရဲ့အောက်ဘက်မိုင်အဝေးမှာ'' (ထုတ်လွှင့်ရန် ရှိ) *''Omukade (First Thai film)''(ထုတ်လွှင့်ရန် ရှိ) *''ဝတ်လဲတော်ရွှေပုဆိုးတန်းထိုးလို့ကြိုမယ်'' (ထုတ်လွှင့်ရန် ရှိ) *''ဆားပုလဲနှင်းမောင်နှင့် စနေမောင်မောင်'' (ထုတ်လွှင့်ရန် ရှိ) *''Love Equation'' (ထုတ်လွှင့်ရန် ရှိ)<ref>{{cite news |last1=Poe |first1=Chit |title="ကျနော် Gay တယောက် မဟုတ်ဘူး"လို့ ပြောလိုက်တဲ့ သရုပ်ဆောင် ဒေါင်း |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/08/16/166948.html |work=[[The Irrawaddy]] |date=16 August 2018 |archive-date=28 April 2023 |access-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428093928/https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/08/16/166948.html |url-status=live }}</ref> === ဗီဒီယိုဇာတ်ကား === {{expand list|date=March 2019}} *''ဒုတိယနှလုံးသား'' (၂၀၁၆) *''အဖေ့ကျောင်း'' (၂၀၁၆) *''ထီးကလေးပုံပြင်'' (၂၀၁၇) === ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ === *''[[ပုဂံမြို့သူ]]'' (၂၀၁၇)<ref>{{Cite news|url=http://7daydaily.com/story/112001|title=ဇာတ်လမ်းတွဲအတွက် ပြင်ဆင်ချင်လို့ ဇာတ်ကားကမ်းလှမ်းမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့တဲ့ ဒေါင်း|last=ဇွဲဉာဏ်|date=November 3, 2017|work=7 Day Daily|archive-date=8 January 2018|access-date=12 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108233131/http://www.7daydaily.com/story/112001|url-status=live}}</ref> *''[[အချစ်ဖြင့်လွမ်းစေ]]'' (၂၀၁၉)<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/archives/313545|title=ဒေါင်းနှင့် ပိုင်ဖြိုးသု ပါဝင်သည့် အချစ်ဖြင့်လွမ်းစေ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး(ရုပ်သံ)|website=DVB|access-date=2019-03-12|archive-date=26 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226110321/http://burmese.dvb.no/archives/313545|url-status=live}}</ref> *''[[ကျောက်ဖရားမှ ဧရာဝတီသို့]]'' (၂၀၂၂) == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]] {{Lifetime|၁၉၉၀|}} t6w0vpb625pkqf15hzs87quvu5vheb4 0 285533 1037043 1031249 2026-06-09T10:52:55Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1037043 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = ဝေလူးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု | image = {{Location map | Myanmar | lat = 21.2825 | long = 93.4338 | width = 250 | float = center | label = ဝေလူးရွာ | caption = မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံပေါ်ရှိ ဝေလူးရွာ တည်နေရာ }} | location = ဝေလူးရွာ၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | date = ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] နှင့် [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | fatalities = ၁၁ ဦး (ကလေး ၈ ဦး အပါအဝင်) | injuries = ၄ ဦး (အမျိုးသမီးများ) | perpetrators = [[ဖိုင်:Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg|23px]] [[တပ်မတော် (လေ)]] | notes = စာကျက်ဝိုင်းပြုလုပ်နေသည့် ကျောင်းသူကျောင်းသားများ အသက်ဆုံးခဲ့သည်။ }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} '''ဝေလူးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု''' သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ ဝေလူးကျေးရွာကို တပ်မတော်(လေ)က လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှ အရပ်သားများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်။ ယင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စာကျက်ဝိုင်းမှ အသက် ၁၅ နှစ်အောက် ကလေးငယ် ၈ ဦး အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-11-17 |title=မတူပီမြို့ကို လေတပ် ဗုံးကြဲ၊ သေဆုံးသူ ၁၁ ဦးတွင် ကလေးအများစု ပါဝင် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/45464/ |access-date=2026-05-10 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2023-11-20 |title=မတူပီမှာ လေကြောင်းကနေ ဗုံးကျဲတိုက်ခိုက် ဒေသခံ ၁၁ ယောက်သေဆုံး- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=ikY2C1kHMaI |access-date=2026-05-10}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-20 |title=စာကျက်သံတွေ ပျောက်သွားတဲ့ရွာ- လေကြောင်းပစ်ခတ်မှုတစ်ခုအတွက် စစ်တပ်ဘယ်လောက်သုံးလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3gl5pn1gldo |access-date=2026-05-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဖြစ်စဉ် == ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့ ည ၇ နာရီခွဲခန့်တွင် မတူပီမြို့တောင်ဘက် မိုင် ၄၀ ခန့်အကွာရှိ ဝေလူးကျေးရွာသို့ တပ်မတော်(လေ)၏ လေယာဉ်နှစ်စီး ရောက်ရှိလာပြီး ရွာလယ်ကောင်ရှိ လူနေအိမ်များနှင့် အဆောက်အအုံများကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်သည် ကျောင်းသူကျောင်းသားများ စာကျက်ဝိုင်းပြုလုပ်နေချိန်ဖြစ်ပြီး တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စာသင်ဆောင် ၂ ဆောင်၊ ဘုရားကျောင်း ၁ ဆောင်နှင့် လူနေအိမ် ၁၈ လုံး ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2023-11-16 |title=မတူပီ ဝေလူးရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှု ဒေသခံ ၁၀ ဦးထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/airstrike-matupi-11162023055809.html |access-date=2026-05-10 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> မတူပီမြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့နှင့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (CDF Daai) တို့က ကျေးရွာအတွင်း စစ်ရေးတင်းမာမှု သို့မဟုတ် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတစ်စုံတစ်ရာ မရှိဘဲ တပ်မတော်(လေ)က ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ချင်းလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ (CHRO) ကလည်း ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် အရပ်သားများကို တမင်သက်သက် ပစ်မှတ်ထားသည့် လုပ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2023-11-19 |title=မတူပီမြို့နယ်၊ ဝေလူးကျေးရွာကို စစ်တပ်က တိုက် လေယာဉ် ၂ စီးဖြင့် ဗုံးကျဲမှုကြောင့် ကလေး ၈ ဦး အပါအဝင် ပြည်သူ ၁၁ ဦးသေဆုံးမှု CDF မတူပီ ကန့်ကွက်ရှုတ်ချ |url=https://yktnews.com/2023/11/132044/ |access-date=2026-05-10 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2023-11-18 |title=ချင်းပြည်နယ် စာသင်ကျောင်း စစ်ကောင်စီဗုံးထိလို့ (၁၁) ဦးသေဆုံး |url=https://burmese.voanews.com/a/7360354.html |access-date=2026-05-10 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> == သေဆုံးသူများ == လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသည့် အရပ်သား ၁၁ ဦးနှင့် ဒဏ်ရာရသူများ၏ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မတူပီမြို့နယ်၊ ဝေလူးကျေးရွာကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲပစ်ခတ်မှုဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက် – National Unity Government of Myanmar |url=https://nugmyanmar.org/mm/mutupi-township-a-statement-issued-regarding-the-aerial-bombardment-of-wailu-village/ |access-date=2026-05-10 |language=my-MM}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ '''ဝေလူးရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုအတွင်း ထိခိုက်သေဆုံးသူများစာရင်း''' |- ! စဉ် !! အမည် !! အသက် !! အခြေအနေ !! မှတ်ချက် |- | ၁ || ဦးဟာလောင်း || ၃၄ နှစ် || သေဆုံး || CDM ကျောင်းဆရာ (ဖခင်) |- | ၂ || မောင်ရှမွေလ || ၁၂ နှစ် || သေဆုံး || သား |- | ၃ || မောင်ကီးနွန် || ၉ နှစ် || သေဆုံး || သား |- | ၄ || မောင်ညဏ်ဝင်းအောင် || ၅ နှစ် || သေဆုံး || သား |- | ၅ || မောင်ထန်ဟုန်း || ၁၁ နှစ် || သေဆုံး || ဦးမိခ်ကာ၏ သား |- | ၆ || မောင်ဘွေကုန်းထန် || ၇ နှစ် || သေဆုံး || ဦးမိခ်ကာ၏ သား |- | ၇ || မဇွန်လီဆန်း || ၇ နှစ် || သေဆုံး || ဦးမိခ်ကာ၏ သမီး |- | ၈ || ဦးသဲမ်းနိုင် || ၃၅ နှစ် || သေဆုံး || အရပ်သား |- | ၉ || ဦးအွမ်စာ || ၆၅ နှစ် || သေဆုံး || အရပ်သား |- | ၁၀ || မလီလီမိုး || ၅ နှစ် || သေဆုံး || အရပ်သား |- | ၁၁ || မခိုင်ဇသင် || ၁၁ နှစ် || သေဆုံး || အရပ်သား |- | ၁၂ || ဦးဟာလောင်း၏ဇနီး || - || ဒဏ်ရာရ || တစ်ကိုယ်လုံး အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာရ |- | ၁၃ || ဒေါ်ခေးချိန်း || - || ဒဏ်ရာရ || အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာရ |- | ၁၄ || ဒေါ်နှီးချောမ် || - || ဒဏ်ရာရ || အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာရ |- | ၁၅ || ဒေါ်ပါမ်ဆောမ် || - || ဒဏ်ရာရ || အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာရ |- | ၁၆ || မလီကွီး || ၅ နှစ် || ဒဏ်ရာရ || အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာရ |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]] 68g6g29x2d86gbx9ifvr4v0083wd60y 0 285541 1037042 1031253 2026-06-09T10:50:23Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1037042 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု | image = {{Location map | Myanmar | lat = 23.0169 | long = 93.9114 | width = 250 | float = center | label = ဝေဘူလမြို့ | caption = }} | caption = မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံပေါ်ရှိ ဝေဘူလမြို့ တည်နေရာ | location = [[ဝေဘူလမြို့]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | date = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၃ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] နှင့် [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] | fatalities = ၉ ဦး | injuries = ၄ ဦး | perpetrators = [[ဖိုင်:Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg|23px]] [[တပ်မတော် (လေ)]] | notes = အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းအနီးသို့ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} '''ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု'''သည် [[၂၀၂၃]] ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဝေဘူလမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းအနီးသို့ [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးနှင့် ဇနီးဖြစ်သူ အပါအဝင် ဒေသခံ ၉ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၄ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ရုပ်သံ |first=Danger in သတင်း {{!}} |title=လူသူကင်းမဲ့သွားတဲ့ ချင်းပြည်နယ်က ဝေဘူလမြို့လေး (ရုပ်/သံ) |url=https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%9C%E1%80%B0%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%80%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%BD%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%B2%E1%80%B7_%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%80_%E1%80%9D%E1%80%B1%E1%80%98%E1%80%B0%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8 |access-date=2026-05-10 |website=www.myaelattathan.org |language=en}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/04/10/334298.html|title=ဗားရ်စခန်း အသိမ်းခံရပြီးနောက် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် အရပ်သား ၈ဦးသေဆုံး|work=The Irrawaddy|access-date=၁၀ မေ ၂၀၂၆|date=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၃}}</ref> == ဖြစ်စဉ် == ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီဝန်းကျင်တွင် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]] [[ဗာရန်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ဗာရန်ရွာ]]ရှိ ရဲကင်းစခန်းကို ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် တပ်မတော်(လေ)က လေကြောင်းမှ တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ထိုစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီဘက်က ဗိုလ်ကြီးတစ်ဦးအပါအဝင် ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ၁၁ ဦးသည် အရှင်ဖမ်းဆီး ခံခဲ့ရသည်ဟု ချင်းအမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ CNDF အဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။ထိုနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီဝန်းကျင်အချိန်တွင် ဝေဘူလမြို့ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းအနီးသို့ တပ်မတော်(လေ)က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်တစ်စီးဖြင့် ဗုံးလေးလုံး ကြဲချခဲ့ရာ ကျောင်းဝန်းအတွင်းရှိ ကျောင်းပျာတာအိမ် ၂ လုံး ပျက်စီးခဲ့ပြီး အရပ်သားနေအိမ် ၃ လုံး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2023-04-11 |title=ချင်းပြည်နယ် ဝေဘူလမှာ လေကြောင်းဗုံးကြောင့် အရပ်သားကိုးဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/webula-airstrike-04112023064856.html |access-date=2026-05-10 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ယင်းနေ့တွင်ပင် စစ်ကောင်စီတပ်သည် ဗာရန်ရွာအနီးသို့ ဗုံး ၆ လုံးနှင့် ညနေပိုင်းတွင် ရမ်ထလိုရွာအနီးသို့ ဗုံး ၆ လုံးစီကိုလည်း ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ကြဲချခဲ့သည်။ ဝေဘူလမြို့ တိုက်ခိုက်ခံရမှုအတွင်း သေဆုံးသူများကို ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ပြီး ဒဏ်ရာရရှိသူများကို ဝေဘူလမြို့ရှိ ဆေးခန်းတစ်ခုတွင် ဆေးကုသမှု ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဆလိုင်းဘိုဘို |first=ခင်ရီရီဇော် |date=2023-04-10 |title=ချင်းမြောက်ပိုင်းတွင် စာသင်ကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၊ ၉ ဦးထက်မနည်း သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/30968/ |access-date=2026-05-10 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=10 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210203637/https://myanmar-now.org/mm/news/30968/ |url-status=dead }}</ref> == ထိခိုက်သေဆုံးသူများ == အဆိုပါ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအတွင်း သေဆုံးခဲ့ရသူ ၉ ဦးနှင့် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၄ ဦး၏ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်ကောင်စီက ဝေဘူလမြို့ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်၊ အရပ်သားပြည်သူ ၉ ဦးသေဆုံးဟုဆို |url=https://www.bnionline.net/mm/news-98881 |access-date=2026-05-10 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ '''ဝေဘူလ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအတွင်း ထိခိုက်သေဆုံးသူများစာရင်း''' |- ! စဉ် !! အမည် !! အသက် !! အခြေအနေ !! မှတ်ချက် |- | ၁ || သိက္ခာတော်ရဆရာတော် ဂျေစောဇာထန်း || - || သေဆုံး || ခရစ်ယာန်ဓမ္မဆရာ |- | ၂ || ဦးထောင်းဇအုပ် || - || သေဆုံး || ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး |- | ၃ || ဒေါ်ထီးယန်းဆုန်း || - || သေဆုံး || ကျောင်းအုပ်ကြီး၏ဇနီး |- | ၄ || ဒေါ်ဇာနှဲမ်ကိမ်း || - || သေဆုံး || အလယ်တန်းပြဆရာမ |- | ၅ || ဆလိုင်းဗျက်လှယ်ကျဲအို || ၁၂ နှစ် || သေဆုံး || ကျောင်းသား |- | ၆ || ဆလိုင်းနာထန်ဟရင်းဆန်း || - || သေဆုံး || အရပ်သား |- | ၇ || ဆလိုင်းနောအဆန်းလျန်း || - || သေဆုံး || အရပ်သား |- | ၈ || ဒေါ်စေလှယ်ကိမ်း || - || သေဆုံး || အရပ်သား |- | ၉ || မောင်ချစ်မင်းသူ || - || သေဆုံး || အရပ်သား |- | ၁၀ || အမည်မဖော်ပြနိုင်သူ (၁) || - || ဒဏ်ရာရ || ဒဏ်ရာပြင်းထန် |- | ၁၁ || အမည်မဖော်ပြနိုင်သူ (၂) || - || ဒဏ်ရာရ || |- | ၁၂ || အမည်မဖော်ပြနိုင်သူ (၃) || - || ဒဏ်ရာရ || |- | ၁၃ || အမည်မဖော်ပြနိုင်သူ (၄) || - || ဒဏ်ရာရ || |- | colspan="5" style="text-align: left; font-size: 90%;" | '''ရင်းမြစ်:''' RFA သတင်းထုတ်ပြန်ချက် (၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃) |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]] 1gurelpn0a54jgocmo3nv36pva84s2i 0 286208 1037009 1032783 2026-06-09T08:37:46Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1037009 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ် | native_name = {{native name|ja-Latn|Shiribeshi-Toshibetsu-gawa}} | name_other = 後志利別川 | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = [[File:Si Toshibetsu Riv 1.JPG|200px|Si Toshibetsu Riv 1]] | image_size = | image_caption = Looking downstream from the Majo Bridge | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | mapframe-zoom = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hiyama Subprefecture|Hiyama]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Kudō District, Hokkaidō|Kudō District]], [[Setana District, Hokkaidō|Setana]] | subdivision_type5 = Municipalities | subdivision_name5 = [[Imakane, Hokkaidō|Imakane]], [[Setana, Hokkaidō|Setana]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 80 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|27.55|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Oshamanbe]] | source1_location = [[Imakane, Hokkaidō|Imakane]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|35|9|N|140|11|22|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|972.6|m|abbr=on}} | mouth = [[Sea of Japan]] | mouth_location = [[Setana, Hokkaidō|Setana]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|42|25|30|N|139|50|33|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 720 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်'''(後志利別川, Shiribeshi-Toshibetsu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်သည် ဟိယမဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ ဂျပန်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။<ref>{{Cite web|last=北海道開発局|first=国土交通省|title=後志利別川|url=http://www.hkd.mlit.go.jp/ky/kn/kawa_kei/ud49g70000001pn8.html|access-date=2021-10-16|website=北海道開発局|language=ja}}</ref> ဤမြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးတောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တစ်ခုတည်းသော အဆင့် (၁) ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးအတွက် အထူးအရေးပါသည့်မြစ်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=":0">{{Cite web|title=Shiribeshitoshibetsu River - Outline of Flood Control Projects|url=http://www.japanriver.or.jp/EnglishDocument/DB/file/002%20Hokkaido%2010.pdf}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ မြေ၊ အဆောက်အဦ၊ ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ခရီးသွားဌာန (MLIT) ၁၉၈၇ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်အကြားကာလများတွင် ဤမြစ်သည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အသန့်ရှင်းဆုံးမြစ်" ဖြစ်သည်ဟု ၁၀ ကြိမ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web|title=後志利別川 / 檜山を旅しよう - 檜山振興局産業振興部商工労働観光課|url=https://www.hiyama.pref.hokkaido.lg.jp/ss/srk/tabi/01imakan/parts/2106stg.html|access-date=2021-10-16|website=www.hiyama.pref.hokkaido.lg.jp|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827123104/https://www.hiyama.pref.hokkaido.lg.jp/ss/srk/tabi/01imakan/parts/2106stg.html|url-status=dead}}</ref><ref name=":0" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်သည် တိုင်းဟဲတောင်နှင့် အိုရှမန်းဘဲဒခဲတောင်တို့အကြား တောင်ကြောမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်စီးဆင်းလာသည်။ မြစ်၏ ရေစုဆောင်းသည့်ဧရိယာသည် ၇၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၈၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ မြစ်၏ အရှည်သည် ၈၀ ကီလိုမီတာ (၅၀ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်သည် ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ အိမခနဲ၊ ဆဲတနနှင့် ခိတဟိယမမြို့များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name=":1" /><ref name=":0" /> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]] 99s5fmpl4bmglhwgw150y5munecqiml 0 286583 1036919 1034010 2026-06-09T01:01:40Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1036919 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = မဘဲချိမြစ် | native_name ={{native name|ja|馬淵川}} | image = Mabechi river.jpg | image_size = 270px | image_caption = Mabechi River in [[Ninohe, Iwate]] | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | pushpin_map = Japan | source1_location = Sodeyama Plateau, [[Iwate Prefecture]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | length_km = 142 | source1_elevation = {{convert|1215|m|ft|abbr=on}} | mouth = [[Hachinohe, Aomori]] | mouth_location = [[Pacific Ocean]] | mouth_coordinates = {{coord|40|32|28|N|141|30|12|E|display=inline}} | mouth_elevation = {{Convert|0|m|ft|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|60.88|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size_km2 = 2050 | extra = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Palace of Scenic Beauty]]}} {{Location map many | Japan Aomori Prefecture#Japan | width = 260 | float = right | relief = 1 | label = River mouth | pos = top | marksize = 8 | coordinates = {{coord|40|32|28|N|141|30|12|E}} | label2 = Basenkyō | pos2 = bottom | mark2size = 8 | coordinates2 = {{coord|40|15|19.5|N|141|17|25.5|E}} }} }} [[file:Ogami Rock,Ninohe,Iwate.jpg|right|thumb|270px|Ogami Rock overlooking the Basenkyō ravine in Iwate]] '''မဘဲချိမြစ်''' (馬淵川, Mabechigawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]မြောက်ပိုင်းရှိ [[တိုးဟိုခု ဒေသ|တိုးဟိုခုဒေသ]]တွင်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အဆင့် (၁) ရှိသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ တည်နေရာအားဖြင့် [[အအိုမိုရိခရိုင်]]၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းနှင့် [[အိဝတဲခရိုင်]]၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ==အကြောင်းအရာ== မဘဲချိမြစ်သည် ၁၄၂ ကီလိုမီတာ (၈၈မိုင်) ရှည်သည်။ ရေဝေရေလဲဒေသသည် ၂၀၅၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၉၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ [[အိဝတဲခရိုင်]]အရှေ့မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ [[ခိတခမိတောင်တန်း]]ရှိ ဆိုဒဲယမလွင်ပြင်ဒေသမှ စတင်ဖြစ်တည်စီးဆင်းလာသည်။ ထို့နောက်တွင် ခိတခမိတောင်တန်းနှင့် [[အိုးအုတောင်တန်း]]အကြား အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်စီးဆင်းကာ အအိုမိုရိခရိုင်အရှေ့ဘက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည့်နေရာမှာ အအိုမိုရိခရိုင်၊ [[ဟချိနိုဟဲမြို့]] ဖြစ်သည်။ မြစ်ဝနေရာတွင် ဟချိနိုဟဲဆိပ်ကမ်း ရှိသည်။ ဟချိနိုဟဲမြို့တွင် မဘဲချိမြစ်မှ ရေများကို စက်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် အသုံးပြုသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://visitiwate.com/article/4709 Visit Iwate] *[https://www.ninohe-kanko.com//archive/basenkyo.pdf Ninohe tourist information] *[http://www.bunka.pref.iwate.jp/en/archive/hist130 Iwate Cultural information] *[https://www.town.ichinohe.iwate.jp/soshikikarasagasu/shogaigakushuka/bunkazaikakari/1/01/968.html Ichinohe town home page]{{Dead link|date=June 2026 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အိဝတဲခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အအိုမိုရိခရိုင်ရှိ မြစ်များ]] e86hfa7q7wwbasli83jjteapbplqril 0 286714 1036949 1034400 2026-06-09T03:55:59Z Zawzawaungthwin 100038 ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည့် မြို့တွင်းတစ်နေရာပြပုံ 1036949 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] | date = ၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ – ၂၅ မတ် ၂၀၂၄ | place = [[ဆီဆိုင်မြို့]]၊ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း | image = A location inside the town destroyed due to the Battle of Hsihseng.jpg | caption = ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည့် မြို့တွင်း တစ်နေရာ | map_type = Myanmar | latitude = 20.1517 | longitude = 97.2342 | map_size = 250 | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဆီဆိုင်မြို့ တည်နေရာ | map_label = ဆီဆိုင်မြို့ | result = တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက မြို့အား ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်ထိုးစစ်ဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည် | combatant1 = * {{flagicon image|Flag of the Pa-O National Liberation Army.svg}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်|PNLO/PNLA]] * [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားဖက်ဒရယ်ကောင်စီ|ပအိုဝ်းအမျိုးသား ဖက်ဒရယ်ကောင်စီ]] (PNFC) * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] * {{flagicon image|Flag of the Karenni Nationalities Defence Force.svg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|KNDF]] | combatant2 = * {{flagicon image|Army Flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Pa-O National Organisation.svg}} ([[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်|PNA]]) | commander1 = ခွန်မြင့်ထွန်း | commander2 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | units1 = PNLA နှင့် မဟာမိတ်ပူးပေါင်းတပ်များ | units2 = * [[တပ်မတော် (ကြည်း)]] (အခြေစိုက် ခမရ ၄၂၃၊ ခမရ ၄၂၄) * ပအိုဝ်းပြည်သူ့စစ်တပ်ဖွဲ့ (PNA) | strength1 = မသိရှိရ | strength2 = မသိရှိရ | casualties1 = မသိရှိရ | casualties2 = ခမရ ၄၂၃ နှင့် ခမရ ၄၂၄ တပ်စခန်းများ ကျရှုံး | notes = ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အပြင်းထန်ဆုံးတိုက်ပွဲ ဖြစ်သည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} '''ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ကာလအတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်]] (NCA) ၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်]] (PNLO/PNLA) သည် စစ်အာဏာရှင်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းရေးအတွက် လမ်းကြောင်းပြောင်းလဲကာ တော်လှန်ရေးမဟာမိတ်အဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီးနောက်၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဆီဆိုင်မြို့နယ်ရှိ စစ်စခန်းများကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စောရယ် |date=2024-04-03 |title=စစ်ကောင်စီ ထိန်းချုပ်လိုက်သည့် ဆီဆိုင်မြို့သို့ ဒေသခံများပြန်မဝင်နိုင်သေး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/50709/ |access-date=2026-05-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (PNLA) နှင့် မဟာမိတ်ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ဆီဆိုင်မြို့အခြေစိုက် စစ်ကောင်စီ၏ ခမရ (၄၂၃) နှင့် ခမရ (၄၂၄) စစ်စခန်းများကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး မြို့တစ်ခုလုံးနီးပါးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကြောင့် တိုက်ပွဲများသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြို့တော် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ပိုမိုနီးကပ်လာခဲ့ပြီး စစ်တပ်ဘက်က မြို့ကို ပြန်လည်ရရှိရန်အတွက် ပြင်းထန်သော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုများဖြင့် တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည့်အတွက် မြို့၏ ၉၀ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ၃၂ ရက်ကြာ ပြင်းထန်သည့် စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်တွင် တော်လှန်ရေးတပ်များသည် ဆီဆိုင်မြို့ကို စစ်တပ်လက်ထဲသို့ လွှဲအပ်လိုက်ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ဆီဆိုင်မြို့ကို စစ်တပ်က ထိန်းချုပ်ပြီး ဒေသခံများကို နေရပ်ပြန်နေခိုင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/650641 |access-date=2026-05-28 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်း == ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ဆီဆိုင်မြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၃,၃၁၀ တွင် တည်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မောက်မယ်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ကယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်နှင့် တောင်ကြီးမြို့နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ ဆီဆိုင်မြို့သည် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားအများစု အေးချမ်းစွာ နေထိုင်လုပ်ကိုင်စားသောက်ကြသည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး မြို့ပေါ်တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ခြေလျင်တပ်ရင်းများဖြစ်ကြသော ခလရ (၄၂၃) နှင့် ခလရ (၄၂၄) တို့ အခြေစိုက်ထားသည်။<ref>{{Cite web |last=အောင်နိုင် |date=2024-01-31 |title=ဆီဆိုင်မြို့ကို စစ်တပ်နှင့် PNO ပြန်ထိန်းချုပ်၊ တိုက်ပွဲများပြင်းထန်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/48715/ |access-date=2026-05-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ဒေသတွင်းတွင် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကြီး နှစ်ခုရှိရာ ပထမတစ်ခုမှာ အစဉ်အဆက် စစ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် မဟာမိတ်ပြုခဲ့ပြီး ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကို စိုးမိုးထားသည့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (PNO) ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ အဓိကအားကိုးရသော အဖွဲ့ဖြစ်သည့် PNO တွင် လက်နက်ကိုင်အင်အား ၃,၀၀၀ ခန့်အထိ ရှိနိုင်ကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် တော်လှန်ရေးတပ်များကို တိုက်ခိုက်ရန် လူအင်အားစုဆောင်း၍ လက်နက်တပ်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိသည်။ ဒုတိယအဖွဲ့မှာ လက်နက်ကိုင်အင်အား ၄၀၀ နှင့်အထက် ရှိနိုင်ကြောင်း အကဲခတ်များ ယူဆထားကြသည့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (PNLO/PNLA) ဖြစ်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးစာချုပ် (NCA) တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော PNLO/PNLA ၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များသည် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ “ငြိမ်းချမ်းရေး” ဆွေးနွေးပွဲတိုင်းတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း ယခုဆီဆိုင်တိုက်ပွဲသည် စစ်ကောင်စီကို ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2024-01-27 |title=ဆီဆိုင်ကို ပအိုဝ်းနဲ့ မဟာမိတ်ပူးပေါင်းတပ်တွေ ထိန်းချုပ် |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-fighting-pa-o-and-alliance-capture-sac-base/7459748.html |access-date=2026-05-28 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားရသည့် တိုက်ရိုက်အကြောင်းအရင်းမှာ ဆီဆိုင်တိုက်ပွဲများ မဖြစ်ပွားမီ ဒေသတွင်း၌ လက်နက်ခဲယမ်း အမြောက်အမြား ဖမ်းဆီးရမိသည့် ဖြစ်စဉ်များနှင့် အဓိကဆက်စပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပင်လုံမြို့၊ ဆနင်းကျေးရွာဘက်မှ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ပင်ဖြစ်ကျေးရွာဘက်သို့ မောင်းနှင်လာသည့် မော်တော်ယာဉ်တစ်စီးပေါ်မှ Type-81 အမျိုးအစား သေနတ် ၄၉၉ လက်၊ ကျည်အိမ် ၄၉၈ ခုနှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ထို့အပြင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင်လည်း ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ စံဖူးကျေးရွာအနီး၌ မော်တော်ယာဉ် ၅ စီးဖြင့် တင်ဆောင်လာသည့် လက်နက်ခဲယမ်းများကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဖမ်းဆီးစစ်ဆေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ စစ်ဆေးစဉ်အတွင်း ယာဉ်တန်းပါအဖွဲ့က လက်နက်များကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် မီးလောင်ပျက်စီးသွားသော လက်နက်မျိုးစုံ ၅၀၄ လက်၊ အာပီဂျီ ၁၀ လက်၊ ၁၀၇ မမ ရှော့တိုက်ဒုံး ၆ လုံးနှင့် ခဲယမ်းအချို့ကို လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ ထိုစံဖူးကျေးရွာ ဖမ်းဆီးမှုဖြစ်စဉ်နောက်ပိုင်းတွင် နှစ်ဖက်တပ်များအကြား တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာပြီး ဆီဆိုင်မြို့အထိ တိုက်ပွဲများ ကူးစက်ဖြစ်ပွားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်နောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများသည် ဆီဆိုင်မြို့အထိ ကူးစက်ပြန့်ပွားလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ယင်းမတိုင်မီ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်ကလည်း ဆီဆိုင်မြို့နယ် PNLOတို့ဌာနချုပ် ဗဟိုဌာနချုပ် အဝန်းအပိုင်းရှိ နော်ထော်ကျေးရွာကို တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ တပ်မတော်(လေ)က လေယာဉ်ဖြင့် လာရောက်ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Lin |first=Sai Harn |date=2024-01-28 |title=ဆီဆိုင်မြို့တိုက်ပွဲ စစ်ကောင်စီ လက်နက်ကြီး၊ လေကြောင်း တိုက်ခိုက် ဘုန်ကြီးကျောင်းနှင့် အဆောက်အဦး ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများ |url=https://burmese.shannews.org/archives/39752 |access-date=2026-05-28 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> ဆီဆိုင်မြို့တိုက်ပွဲအတွင်း ဆီဆိုင်မြို့ကို စိုးမိုးထိန်းချုပ်နိုင်ရေးအတွက် စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းထားသည့် PNO ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေသည့် PNLO တို့အကြား အားပြိုင်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီနှင့် PNO ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့ကို ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် PNLO နှင့်အတူ ကရင်နီအမျိုးသားများကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF) နှင့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လက်အောက်ခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) မဟာမိတ်ပူးပေါင်းတပ်များက ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-01-28 |title=စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် PNO ပြည်သူ့စစ် များက ထိုးစစ်ဆင်နေသော်လည်း ဆီဆိုင်မြို့ကို PNLA နှင့်မဟာမိတ်တပ်များက ဆက်လက် သိမ်းပိုက်ထားဆဲ |url=https://yktnews.com/2024/01/142298/ |access-date=2026-05-28 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်စဥ် == ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့၏ [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကြောင့် စစ်ကောင်စီဘက်က အထိနာမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီးနောက်၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးမှုဖြင့် [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်|ဟိုင်ဂင်]] အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက် ရယူနိုင်ခဲ့သော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် တိုက်ပွဲအသစ်များ ထပ်မံပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2024-01-25 |title=ဆီဆိုင်မြို့နယ်တွင် လေကြောင်းဗုံးကြဲမှုများ ဆက်ဖြစ်နေ၍ ဒေသခံများ မြို့ကိုစွန့်ခွာထွက်ပြေး |url=https://kicnews.org/2024/01/%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%80/ |access-date=2026-05-28 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref> ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ် PNLO / PNLA၊ ပအိုဝ်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ် PNDF အပါအဝင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ပူးပေါင်းကာ ဆီဆိုင်မြို့ပေါ်တွင် မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများကို ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ဆီဆိုင်မြို့လယ်မှ မြောက်ဘက် ၂ မိုင်ခန့်အကွာရှိ ခမရ-၄၂၄ တပ်ရင်းကို ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲဲ့ပြီး လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကြောင်း PNLO က ပုံနှင့်တကွ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2024-01-29 |title=ဆီဆိုင်မြို့ ရဲစခန်းနှင့် တပ်စခန်းတစ်ခုကို ပအိုဝ်းတော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်သိမ်းပိုက် - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2024/01/29/%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9B%E1%80%B2%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84/ |access-date=2026-05-28 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ထို့နောက် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဆီဆိုင်မြို့အခြေစိုက် စစ်ကောင်စီ၏ ခမရ (၄၂၃) နှင့် ခမရ (၄၂၄) စစ်စခန်းများကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြို့တစ်ခုလုံးနီးပါးကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ကြောင်း ပအိုဝ်းအမျိုးသားဖက်ဒရယ်ကောင်စီ (PNFC) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးခွန်မြင့်ထွန်းနှင့် PNLO ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတို့က အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=SHAN |date=2024-01-27 |title=ဆီဆိုင် ခမရ (၄၂၄) ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်၊ နေဝင်းထွန်း ဦးဆောင်သည့် PNO ပြည်သူ့စစ် ပူးပေါင်းရန် PNLA တိုက်တွန်း |url=https://burmese.shannews.org/archives/39738 |access-date=2026-05-28 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> ဆီဆိုင်မြို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်လိုက်ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြို့တော် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ပိုမိုနီးကပ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စစ်ကောင်စီဘက်က ဆီဆိုင်မြို့အား ပြန်လည်ရရှိရန်နှင့် တောင်ကြီးမြို့ကို ခုခံကာကွယ်ရန်အတွက် စစ်ကူနှင့် လက်နက်ရိက္ခာများ အင်အားဖြည့်တင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သည် ဆိုက်ခေါင်ဘက်မှနေ၍ လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်း၊ မြေထိုးစက်များ အသုံးပြုခြင်းနှင့် လေကြောင်းလိုင်းမှတစ်ဆင့် ပြင်းထန်စွာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Lin |first=Sai Harn |date=2024-01-26 |title=ဆီဆိုင်မြို့တိုက်ပွဲ ဆက်လက်ပြင်းထန်နေပြီး စစ်ကောင်စီမှ လက်နက်ကြီး၊ လေယာဉ်ဖြင့် ပစ်ကူ |url=https://burmese.shannews.org/archives/39714 |access-date=2026-05-28 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> == စစ်တပ်၏တန်ပြန်ထိုးစစ် == ဆီဆိုင်မြို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ပြည်သူ့စစ် (ဌာနေ) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် အဓိကဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းဖြစ်သော ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးကို ပြန်လည်စိုးမိုးနိုင်ရန်အတွက် တန်ပြန်ထိုးစစ် ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့မှစ၍ ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးတစ်လျှောက် တိုက်ပွဲများ ၁၆ ကြိမ်ထက်မနည်း ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်က လမ်းမကြီးတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လမ်းမကြီး ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-04-02 |title=ဆီဆိုင်မှာ တိုက်ပွဲတွေ ဆက်ဖြစ်နေကြောင်း PNLA ပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hsihseng-battle-04022024015053.html |access-date=2026-05-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ထို့နောက် တပ်မတော်နှင့် ပြည်သူ့စစ်တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဆီဆိုင်မြို့ပတ်ဝန်းကျင်၌ တန်ပြန်ထိုးစစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဟိုခဲဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် ဆေးရုံကိုလည်းကောင်း၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဆေးရုံဝန်ထမ်းအိမ်ရာနှင့် ရဲစခန်းကိုလည်းကောင်း၊ မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မွေတော်ဘုရားကုန်းကိုလည်းကောင်း၊ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စံဖူးကျေးရွာကိုလည်းကောင်း၊ မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကျောက်ကချားကျေးရွာကိုလည်းကောင်း၊ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဘုရားဖြူလမ်းဆုံကိုလည်းကောင်း အသီးသီး ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ဆီဆိုင်မြို့ကို စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းတပ်များက ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေသခံတိုင်းရင်းသားပြည်သူတို့၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဆီဆိုင်မြို့အား အမြန်ဆုံး ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်၊ ထောက်ပံ့ငွေများပေးအပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/54231 |access-date=2026-05-28 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == သက်ရောက်မှုများနှင့် ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ == စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ကောင်ႏမူႏဗွာ ရွာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၊ ဆီဆိုင်မြို့လည်ခေါင်ရှိ အရိယာမဂ္ဂင်ဓမ္မာရုံ၊ ဟိုခဲဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းအတွင်းရှိ အဆောက်အဦးအချို့နှင့် ဒေသခံ နေအိမ် အများအပြားပျက်စီးခဲ့ပြီး ဒေသခံ တစ်သိန်းကျော် ဘေးလွတ်ရာထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။။ဆီဆိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲနှင့် နောက်ဆက်တွဲ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တိုက်ပွဲများသည် ရက်ပေါင်း ၇၀ ကျော်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ဒေသတွင်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် အရပ်သား ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပအိုဝ်းလူငယ်အစည်းအရုံး (PYO) ၏ ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအတွင်းရှိ ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်နှင့် ပင်လောင်းမြို့နယ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများနှင့် လူနေအိမ် ၅၀၀ နီးပါး ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် တိုက်ပွဲကာလအတွင်း အရပ်သား ၅၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၆၈ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားပြီး၊ ရှမ်းတောင်တိုက်ပွဲ ရက်ပေါင်း ၇၀ ကျော်အတွင်း စစ်ကောင်စီဘက်မှ လေကြောင်းဗုံးကြဲမှု ၄၅၅ ကြိမ်နှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှု အကြိမ်ရေ ၂,၅၀၀ ကျော်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် အရပ်သားသေဆုံးမှုမှာ ၅၈ ဦးအထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-01-24 |title=တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေတဲ့ ဆီဆိုင်မြို့မှာ ပိတ်မိနေသူတွေ ရှိနေ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/hsihseng-trapped-fighting-pnlo-01242024131156.html |access-date=2026-05-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> အလားတူ စစ်ရေးအရ ထိခိုက်သေဆုံးမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (PNLA) က ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် သတင်းထုတ်ပြန်ရာ၌ ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့က ဆီဆိုင်မြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ သေဆုံးသူ ရုပ်အလောင်း ၅၀ ခန့်နှင့်အတူ လက်နက် ၅၀ ခန့်ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ကြောင်း ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-03-30 |title=ဆီဆိုင်မြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကောင်စီ ထုတ်ပြန် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-statement-hsihseng-control-03302024002424.html |access-date=2026-05-28 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 5ginwalkfnrczlzwtlqq1orc7hev4hn 0 286991 1036969 1035169 2026-06-09T06:00:42Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1036969 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = မြောက်ဦးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)]] | image = [[ဖိုင်:HtukKanThein.jpg|250px]] | image_size = | alt = မြောက်ဦးမြို့ရှိ ထုက္ကန်သိမ်ပုထိုးတော်ကြီး | caption = မြောက်ဦးမြို့ရှိ ထုက္ကန်သိမ်ပုထိုးတော်ကြီး | date = ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ – ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | place = [[မြောက်ဦးမြို့]]နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] | territory = [[အာရက္ခတပ်တော်]] က မြောက်ဦးမြို့ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းများနှင့် ရဲစခန်းအားလုံးကို သိမ်းပိုက်ပြီး မြို့တစ်ခုလုံးကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ | status = AA အောင်ပွဲ | combatant1 = {{flagicon|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] * ခမရ (၅၄၀) * ခမရ (၃၇၇) * ခမရ (၃၇၈) * မြောက်ဦးခရိုင်ရဲစခန်း * မြောင်းဘွေကျေးရွာရဲစခန်း * အမှတ် (၃၁) ရဲတပ်ရင်း | combatant2 = {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) | commander1 = | commander2 = | strength1 = မသိရ | strength2 = မသိရ | casualties1 = မသိရ | casualties2 = မသိရ | notes = တိုက်ပွဲကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးရှေးဟောင်းယဥ်ကျေးမှုပြတိုက် လက်နက်ကြီး ထိမှန်ခဲ့သည်။ဘီစီ ၆ ရာစု၊ အေဒီ ၄ ရာစု နှင့် ၁၅ ရာစု တို့တွင် ထင်ရှားခဲ့သ်ည့ ဓညဝတီခေတ်၊ [[ဝေသာလီခေတ်]]၊ မြောက်ဦးခေတ် တို့မှ ကျောက်စာ၊ ရုပ်တု နှင့် ပန်းကန်ပြားအချို့ ထိခိုက်ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} }} '''မြောက်ဦးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)]] စစ်မျက်နှာအတွင်း [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုမြို့တော် [[မြောက်ဦးမြို့]]ရှိ [[တပ်မတော်]] ၏ အခြေစိုက်ခြေမြန်တပ်ရင်းများနှင့် ရဲတပ်ရင်းစခန်းများကို အာရက္ခတပ်တော် (AA) က တစ်ခုပြီးတစ်ခု အဆင့်ဆင့် ပိတ်ဆို့ထိုးစစ်ဆင်ကာ အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် တိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလကုန်ပိုင်းမှ စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် မြို့တွင်းနောက်ဆုံးကျန်ရှိသည့် အမှတ် (၃၁) ရဲတပ်ရင်းကို AA က အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်ကာ မြောက်ဦးမြို့တစ်ခုလုံးကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ရခိုင်မင်းနေမြို့တော်ဟောင်း မြောက်ဦးကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီ |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65c51e3cee3b73a61466c253 |access-date=2026-06-01 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-12-27 |title=မြောက်ဦးခရိုင်ရဲစခန်းကို AA သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/47298/ |access-date=2026-06-01 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=24 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424025811/https://myanmar-now.org/mm/news/47298/ |url-status=dead }}</ref> == နောက်ခံဖြစ်စဉ် == အေဒီ ၁၅ ရာစု တွင် ရခိုင်ဘုရင် [[မင်းစောမွန်]] တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြောက်ဦးမြို့အား ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် [[ယူနက်စကို]] (UNESCO) စာရင်းဝင်နိုင်ရေးအတွက် ဒေသခံများနှင့် သက်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်များက ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစတင်၍ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |last=ရဲခေါင်မြင့်မောင် |date=2023-10-26 |title=မြောက်ဦးကို နိုင်ငံအဆင့်ဥပဒေတွေနဲ့ အရင်ကာကွယ်ထားသင့်ကြောင်း ယူနက်စကို ပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/mrauku-unesco-rakhine-10262023152111.html |access-date=2026-06-01 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ပြည်ပမှ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များကို ငှားရမ်းကာ မြေပြင်ကွင်းဆင်းအချက်အလက်များ ပြုစုပြီး ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်း အဆိုပြုလွှာ (Nomination Dossier) ကို ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပဲရစ်မြို့ရှိ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ဗဟိုဌာန (UNESCO World Heritage Centre) သို့ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တင်သွင်းထားသည်။မြောက်ဦးမြို့တွင် ရှေးဟောင်းရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက် လည်း ဖွင့်လှစ်ထားပြီး ထို ပြတိုက် တွင် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ပြခန်း၊ ကျောက်စာနှင့် ရုပ်ကြွများ၊ စဉ့်ထည်နှင့် အသုံးအဆောင် ပြခန်း၊ ပန်းချီနှင့် ဓာတ်ပုံပြခန်း တို့ရှိကာ ဓညဝတီခေတ်၊ ဝေသာလီခေတ်၊ လေးမြို့ခေတ်နှင့် မြောက်ဦးခေတ်ဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများ ပြသထားရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=မြောက်ဦးဒေသ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်ရောက်ရေး အကြိုလှုပ်ရှားမှု အနဂ္ဃရတနာမြေ - မြောက်ဦးဓာတ်ပုံပြပွဲ ဖွင့်လှစ် {{!}} News and Periodical Enterprise |url=https://www.moi.gov.mm/npe/meaakuudes-kmbhaaameanccaarngwngreaakre-akiulupraamu-angghrttnaame-meaakuudhaattpunppai-phnglc |access-date=2026-06-01 |website=www.moi.gov.mm}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြောက်ဦးရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက် – Ministry of Hotels, Tourism and Culture |url=https://www.moculture.gov.mm/archeology-and-national-museum/branches-and-libraries/research-museum/myout-oo-museum/ |access-date=2026-06-01 |language=en-US}}</ref> အာရက္ခတပ်တော် (AA) သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ချင်းပြည်နယ် [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]တို့ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦးမြို့သည် စစ်ရေးအရ အချက်အချာကျသဖြင့် စစ်ကောင်စီက မြို့အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ခမရ (၅၄၀)၊ ခမရ (၃၇၇) နှင့် ခမရ (၃၇၈) ဟူသော ခြေမြန်တပ်ရင်း သုံးခုအပြင်၊ ခရိုင်ရဲစခန်းနှင့် ရဲတပ်ရင်းများကို အခိုင်အမာ ချထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့ ရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်သို့ ထိမှန်ပျက်စီးခဲ့ပြီးနောက် အဆိုပါ နယ်မြေခံတပ်ရင်းများကို ထိထိရောက်ရောက် တုံ့ပြန်သွားမည်ဟု AA က ကြေညာကာ မြောက်ဦးမြို့သိမ်းထိုးစစ်ကို အရှိန်မြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ရောင်နီ |first=မိုးဦး |date=2024-01-23 |title=ရခိုင်မြောက်ပိုင်း ၅ မြို့ သိမ်းယူနိုင်ရေး AA ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/48399/ |access-date=2026-06-01 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ်အဆင့်ဆင့် == အာရက္ခတပ်တော် (AA) သည် မြောက်ဦးမြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ရန်အတွက် စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ဘက်နှင့် ရဲဘက်စခန်းများကို အဆင့်ဆင့် ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာတွင် မြောက်ဦးမြို့မြောက်ဘက်ရှိ ခရိုင်ရဲစခန်းကို ၃ ရက်ကြာ အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2023-12-27 |title=မြောက်ဦးမြို့ ခရိုင်ရဲစခန်းကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က အပြီးသတ် သိမ်းပိုက် |url=https://yktnews.com/2023/12/137552/ |access-date=2026-06-01 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> ၎င်းနောက် မြောက်ဦးမြို့တောင်ဘက် ၁၁ မိုင်ခန့်အကွာရှိ ရဲများနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်သားများ အင်အားဖြည့်တင်းထားသော မြောင်းဘွေကျေးရွာရဲစခန်းကို ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက် နံနက် ၂ နာရီတွင် ထပ်မံထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ရောင်နီ |date=2023-12-30 |title=မြောက်ဦး-မင်းပြားကားလမ်း‌ပေါ်ရှိ မြောင်းဘွေရဲစခန်းကို AA သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/47557/ |access-date=2026-06-01 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးမြို့နယ်ရှိ တပ်မတော် သင်းကျစ်တော်တောင်စခန်းကို AA) က အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=admin |date=2024-01-08 |title=မြောက်ဦးသင်း ကျစ်တော်တောင်စခန်းကို AA အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ရရှိ |url=https://ayartimes.com/?p=30700 |access-date=2026-06-01 |website=Ayeyarwaddy Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကျောက်တော်တောင်ရှည်တောင်ဗျူဟာနှင့် မြောက်ဦးသင်းကျစ်တော်တောင်မှ လက်နက်အမြောက်အမြားသိမ်းဆည်းရမိ |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/659bfd17afccc5dd2e9dc0b6 |access-date=2026-06-01 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> ထို့နောက် မြို့တွင်းရှိ အဓိက ခြေမြန်တပ်ရင်းတစ်ခုဖြစ်သော ခမရ (၅၄၀) စခန်းကို ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက် ညပိုင်းတွင် အပြီးသတ် ချေမှုန်းသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ခမရ (၅၄၀) ပြိုလဲပြီးနောက် ကျန်ရှိနေသည့် ခမရ (၃၇၇) နှင့် ခမရ (၃၇၈) တပ်ရင်းများကိုလည်း ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ဆက်လက်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ တပ်ရင်းများကို ချေမှုန်းပြီးနောက် မြောက်ဦးမြို့၏ နောက်ဆုံးခံစစ်ကုန်းအဖြစ် ကျန်ရှိနေသော အမှတ် (၃၁) ရဲတပ်ရင်းကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် မြောက်ဦးမြို့တစ်ခုလုံးသည် စစ်ကောင်စီကင်းစင်နယ်မြေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=မိုးဦး |first=ရောင်နီ |date=2024-02-01 |title=မြောက်ဦးတွင် စစ်တပ်စခန်းကျ၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းတွင် ရွာမီးရှို့ခံရပြီး စိတ်ရောဂါသည် အသတ်ခံရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/48744/ |access-date=2026-06-01 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်များ ပျက်စီးမှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှု စွပ်စွဲချက်များ == တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေစဉ် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့ နံနက် ၅နာရီခွဲ ဝန်းကျင် တွင် မြောက်ဦးမြို့ ရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်သို့ လက်နက်ကြီးကျည် ထိမှန်ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ထိုသို့ တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် ဘီစီ ၆ ရာစု၊ အေဒီ ၄ ရာစု နှင့် ၁၅ ရာစု တို့တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် ဓညဝတီခေတ်၊ [[ဝေသာလီခေတ်]]နှင့် မြောက်ဦးခေတ်တို့မှ အစားထိုးမရနိုင်သော နှစ်ထောင်ချီသက်တမ်းရှိ ကျောက်စာတိုင်များ၊ ရှေးဟောင်းရုပ်တုများနှင့် ပန်းကန်ပြားအချို့ ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ပျက်စီးသွားခဲ့ရကြောင်း ဒေသခံများ၏ မြေပြင်ကြည့်ရှုချက်ကို ကိုးကားပြီး RFA သတင်းဌာနက ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2023-12-27 |title=မြောက်ဦးပြတိုက်ကို တိုက်ခိုက်မှု စစ်ရာဇဝတ်မှုမြောက်ကြောင်း NUG ပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/news/mrauk-u-ancient-museum-weapon-12272023031552.html |access-date=2026-06-01 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> သမိုင်းဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုအရ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် အမျိုးသားအမွေအနှစ်များကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖျက်ဆီးခြင်းသည် စစ်ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းကဲ့သို့ ဖျက်ဆီးမှုများ ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန်နှင့် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် စစ်ကောင်စီတပ်ကို အရေးယူနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ဆိုသည်။အာရက္ခတပ်တော် ကလည်း ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည့် နေ့တွင်းချင်းမှာပင် ရခိုင်မင်းဆက် ထီးနန်းစိုက်ခဲ့သည့် မြောက်ဦးမြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်များ လက်နက်ကြီးကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ယင်းမှာ စစ်ကောင်စီ၏ ရည်ရွယ်တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်၍ ထိထိရောက်ရောက် တုံ့ပြန်မည်ဟု ရက္ခိုင့်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (ULA) ရက္ခိုင့်တပ်တော်( AA) က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-12-26 |title=မြောက်ဦးဒေသဖျက်ဆီးမှုအတွက် ထိရောက်စွာတုံ့ပြန်မည်ဟု AA ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/47236/ |access-date=2026-06-01 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> အဆိုပါ စွပ်စွဲချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ တပ်မတော် ဘက်က မြောက်ဦးပြတိုက်အား လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းမရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က မြို့ပေါ်ရှိ ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရှော့တိုက်ဒုံးဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ရာတွင် ပြတိုက်နှင့် လူနေအိမ်များပေါ်သို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာများမှတစ်ဆင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်မှ မြောက်ဦးရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်ကို လက်နက်ကြီးဖြင့်ပစ်ခတ်ခဲ့၍ ကျောက်စာခန်းကိုကျရောက်ခဲ့ပြီး ကျောက်စာများပျက်စီးသွားခဲ့ကြောင်း မဟုတ်မမှန် သတင်းများ ရေးသားဖြန့်ဝေလျက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/49560 |access-date=2026-06-01 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == စစ်သုံ့ပန်းများ ပြန်လည်လွှတ်ပေးခြင်း == မြောက်ဦးမြို့နယ်တစ်ခုလုံးကို အာရက္ခတပ်တော် (AA) က ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တိုက်ပွဲအတွင်း ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် စစ်သုံ့ပန်းများနှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုဝင်များကို ULA/AA က စိစစ်ပြီး အသုတ်လိုက် ပြန်လည်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲကာလအတွင်း ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သူများအနက် ပထမအသုတ်အဖြစ် စစ်သုံ့ပန်းမိသားစုဝင် ၃၁၃ ဦးကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ထို့နောက် ဒုတိယအသုတ်အဖြစ် ကလေးငယ်များနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများ အပါအဝင် မြောက်ဦးမြို့နယ်မှ စစ်သုံ့ပန်းနှင့် မိသားစုဝင် ၁၈၄ ဦးကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ထပ်မံလွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=AA က မြောက်ဦးမှ စစ်သုံ့ပန်းနှင့် သုံ့ပန်းမိသားစုဝင် ၁၈၄ ဦးကိုလည်း လွှတ်ပေး |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/682c5ff3c8875ede02b1508b |access-date=2026-06-01 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြောက်ဦးမြို့နယ်]] pcqrck0oaag6sw59bstywzf5r76gbwk 0 287040 1036873 1036306 2026-06-08T15:35:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကျိုက်မထီးစေတီတော် */ 1036873 wikitext text/x-wiki '''တာတိုင်ဘုရားများ''' သည် ဟံသာဝတီခေတ်တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည့် စေတီတော် (၁၁) ကို ဆိုလိုသည်။ ဤစေတီ ၁၁ ဆူသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="inf">https://www.moi.gov.mm/npe/saareaakphuumeaakmnny-ttaattiungbhuraamaachii</ref><ref name="bago">https://pddbago.net/?page_id=26</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဟံသာဝတီခေတ်တွင် ပဲခူးဟံသာဝတီမှ ရန်ကုန်သန်လျင်သို့ ရေလမ်းကြောင်းမှ သွားလာလိုပါက ပဲခူးမြစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ကုန်းလမ်းကြောင်းမှလည်း "ဒုံးလမ်းကြောင်း" ဟုခေါ်သည့် လမ်းကြောင်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုကုန်းလမ်းကြောင်းသည် အတိုဆုံးလမ်းကြောင်းဖြစ်ကာ အချိန်မရွေး၊ ရာသီမရွေး အသုံးပြုနိုင်သည့် လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ဟံသာဝတီဘုရင်တို့သည် ဘုရားများကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းဘုရားစေတီများကို "တာတိုင်ဘုရားများ" ဟု ခေါ်သည်။<ref name="inf"/><ref name="bago"/> ==ဘုရားစေတီများစာရင်း== ပဲခူးမှ သန်လျင်အထိ အစဉ်အတိုင်းရေတွက်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="inf"/><ref name="bago"/> #[[ရွှေမော်ဓောဘုရား(ပဲခူး)|ရွှေမော်ဓောဘုရား]] #[[ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်]] #[[မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်]] #[[ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်]] #[[မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်]] #[[ကျိုက်ခရုစေတီတော်]] #[[ကျိုက်မထီးစေတီတော်]] #[[ရဲမွန်စေတီတော်]] #[[မြသိန်းတန်စေတီတော် (သုံးခွ)]] #[[ကျိုက်သမ္ဗာန်စေတီတော်]] #[[ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်]]<ref name="inf"/><ref name="bago"/> ===ရွှေမော်ဓောဘုရား=== {{main|ရွှေမော်ဓောဘုရား}} ရွှေမော်ဓောစေတီတော်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့တွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ပထမမြောက်စေတီ ဖြစ်သည်။ ကုန်သည်ညီနောင်နှစ်ဦးဖြစ်သည့် မဟာသလနှင့် စူဠသလသည် မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ ဆံတော် ၂ ဆူပင့်ဆောင်လာကာ ဌာပနာထည့်သွင်းကာ စေတီတော်ကို တည်ထားခဲ့ကြသည်။ <ref>THE LOST LEGEND OF THE SHWEMAWDAW, PAGODA [Donald M. Stadtner (Walnut Creek, California, USA)] ; From the paper of conference Discovery of Ramanya Desa: History, Identity, Culture, Language and Performing Arts </ref> ===ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်=== {{main|ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်}} ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော် (သို့မဟုတ်) ကျိုက်ပဒိုင်ရွှေတိဂုံလေးစေတီတော် သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်၊ ကျိုက်ပဒိုင်ကြီးရွာတွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင် ဒုတိယမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၇၂ တောင် (၁၀၈ ပေ) ရှိသည်။ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၉ ခုနှစ်တွင် ဂန္ဓဝါရီရသေ့သည် သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတောင်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်မြတ်သုံးဆူကို ဌာပနာက တည်ထားခဲ့သည်။ ===မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်=== '''မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ္ပင်မြို့နယ်|သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[မိုးခိုင်ကြီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|မိုးခိုင်ကြီးကျေးရွာ]] အနောက်မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်ကို "ကျိုက်မူးကမော့နွတ်မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ စေတီတော်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ သွားတော် (၃၃) ဆူအနက်မှ ၁ ဆူကို ဌာပနာထားသည်။ စေတီတော်၏ အမည်သည် မွန်ဘာသာဖြင့် "ကျိုက်မူးကမော့နွတ်" ဖြစ်ပြီး "ကျောက်စွန်းဘုရားကြီး" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဓမ္မစေတီမင်းက မွန်ဘာသာဖြင့် ကျောက်စာရေးထိုး လှူဒါန်းခဲ့သည်။ စေတီတော်၏ ထူးခြားချက်အနေဖြင့် မဟာရံတံတိုင်းနှင့် လှေကားများကို ဂဝံကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် လက်ရှိအချိန်တွင် အုတ်ပုံကြီးသဖွယ် ဖြစ်နေပြီး ၎င်းထိပ်ပေါ်တွင် ဉာဏ်တော် ၄၈ ပေမြင့်သည့် စေတီတော်ကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဒေသခံများက တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း (၈) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်=== {{main|ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်}} ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကဝမြို့နယ်၊ ဖလေးရွာတွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင် ၄ ခုမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် အတောင် ၂၁၀ ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက်အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်ကို ဒေသခံများက "ဖလေးဘုရား" ဟု ခေါ်ကြသည်။<ref name="ကျိုက်မတ်ကော်">{{cite book |title= ဆံတော်ရှင်ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်မြတ်ကြီး |author= ဦးစေတနာ |publisher= |location= |date= |pages= }}</ref> ===မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်=== {{main|မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်}} မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော် သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကဝမြို့နယ်၊ မိုးကနိမ်းရွာ တွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်ခရုစေတီတော်=== [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကန်ဘဲ့ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကန်ဘဲ့ရွာ]]တွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင်ပါဝင်သည့် ၆ ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၉၀ ပေ မြင့်ပြီး ရှစ်မြှောင့်သဏ္ဌာန်ရှိ စေတီတော် ဖြစ်သည်။ အရံစေတီ (၈) ဆူ၊ ပစ္စယံအနားတစ်ဖက်လျှင် ၃၁ ပေ၊ ဖိနပ်တော်အနားတစ်ဖက်လျှင် ၄၃ ပေ ၆ လက်မ ရှိသည်။ ဘုရားပရဝုဏ်သည် ၅ ဧကကန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်မထီးစေတီတော်=== ကျိုက်မထီးစေတီတော်သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်ခရိုင်၊ ခရမ်းမြို့၊ နယ်ပဇင်းနီကန်ရွာတွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ခုနစ်ဆူမြောက်ဘုရား ဖြစ်သည်။ စေတီတော်တွင် ရှေးဟောင်းအုတ်လက်ရာများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အုတ်များတွင် အလျား ၁ ပေ၊ ဗြက် ၆ လက်မ၊ ထု ၂ လက်မ ရှိသည့် အုတ်များလည်း ရှိသည်။ စေတီတော်သည် ရှစ်မြှောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ဉာဏ်တော် ၇၂ တောင် (၁၀၈ ပေ) ရှိသည်။ စေတီတော်သည် ၁၃၃၉ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်ကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရာ အလှူရှင် ဦးအုန်းသီးမှာ ၁၃၄ ခုနှစ် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ၁၃၃၄ ခုနှစ်တွင် ထီးတင်ပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ကာ ငါးရက်ကြာ ကျင်းပသည်။ ===ရဲမွန်စေတီတော်=== ===မြသိန်းတန်စေတီတော်=== ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်ခရိုင်၊ သုံးခွမြို့နယ်၊ ရှမ်းစုရွာတွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ၆ ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၉၀၊ အေဒီ ၈၂၈ တွင် ရွှေဖရုံမယ်မိဖုရားကြီးမှ လွမ်းစေတီအမှတ်တရများအဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၆ တွင် အလှူဒါယကာမ မဒေါ်ပန်းခုံသည် စေတီတော်ကို အုတ်မြစ်ချကာ ဉာဏ်တော် (၄၅) တောင် (၆၇ပေ ၆ လက်မ) ရှိသည့် စေတီတော်ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မြိုင်ကြီးငူဆရာတော် ဦးသုဇနကို စေတီတော်ကို ထီးတော်တင်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပို့တွဲလပြည့်နေ့မှစကာ ငါးရက်ကြာ ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်သမ္ဗာန်စေတီတော်=== ===ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်=== ==ရုပ်ပုံများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:တာတိုင်ဘုရားများ]] baeazlwso8f5ixkm4aa02ztz4brlipm 1036874 1036873 2026-06-08T15:37:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကျိုက်မထီးစေတီတော် */ 1036874 wikitext text/x-wiki '''တာတိုင်ဘုရားများ''' သည် ဟံသာဝတီခေတ်တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည့် စေတီတော် (၁၁) ကို ဆိုလိုသည်။ ဤစေတီ ၁၁ ဆူသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="inf">https://www.moi.gov.mm/npe/saareaakphuumeaakmnny-ttaattiungbhuraamaachii</ref><ref name="bago">https://pddbago.net/?page_id=26</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဟံသာဝတီခေတ်တွင် ပဲခူးဟံသာဝတီမှ ရန်ကုန်သန်လျင်သို့ ရေလမ်းကြောင်းမှ သွားလာလိုပါက ပဲခူးမြစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ကုန်းလမ်းကြောင်းမှလည်း "ဒုံးလမ်းကြောင်း" ဟုခေါ်သည့် လမ်းကြောင်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုကုန်းလမ်းကြောင်းသည် အတိုဆုံးလမ်းကြောင်းဖြစ်ကာ အချိန်မရွေး၊ ရာသီမရွေး အသုံးပြုနိုင်သည့် လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ဟံသာဝတီဘုရင်တို့သည် ဘုရားများကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းဘုရားစေတီများကို "တာတိုင်ဘုရားများ" ဟု ခေါ်သည်။<ref name="inf"/><ref name="bago"/> ==ဘုရားစေတီများစာရင်း== ပဲခူးမှ သန်လျင်အထိ အစဉ်အတိုင်းရေတွက်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="inf"/><ref name="bago"/> #[[ရွှေမော်ဓောဘုရား(ပဲခူး)|ရွှေမော်ဓောဘုရား]] #[[ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်]] #[[မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်]] #[[ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်]] #[[မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်]] #[[ကျိုက်ခရုစေတီတော်]] #[[ကျိုက်မထီးစေတီတော်]] #[[ရဲမွန်စေတီတော်]] #[[မြသိန်းတန်စေတီတော် (သုံးခွ)]] #[[ကျိုက်သမ္ဗာန်စေတီတော်]] #[[ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်]]<ref name="inf"/><ref name="bago"/> ===ရွှေမော်ဓောဘုရား=== {{main|ရွှေမော်ဓောဘုရား}} ရွှေမော်ဓောစေတီတော်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့တွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ပထမမြောက်စေတီ ဖြစ်သည်။ ကုန်သည်ညီနောင်နှစ်ဦးဖြစ်သည့် မဟာသလနှင့် စူဠသလသည် မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ ဆံတော် ၂ ဆူပင့်ဆောင်လာကာ ဌာပနာထည့်သွင်းကာ စေတီတော်ကို တည်ထားခဲ့ကြသည်။ <ref>THE LOST LEGEND OF THE SHWEMAWDAW, PAGODA [Donald M. Stadtner (Walnut Creek, California, USA)] ; From the paper of conference Discovery of Ramanya Desa: History, Identity, Culture, Language and Performing Arts </ref> ===ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်=== {{main|ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်}} ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော် (သို့မဟုတ်) ကျိုက်ပဒိုင်ရွှေတိဂုံလေးစေတီတော် သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်၊ ကျိုက်ပဒိုင်ကြီးရွာတွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင် ဒုတိယမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၇၂ တောင် (၁၀၈ ပေ) ရှိသည်။ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၉ ခုနှစ်တွင် ဂန္ဓဝါရီရသေ့သည် သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတောင်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်မြတ်သုံးဆူကို ဌာပနာက တည်ထားခဲ့သည်။ ===မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်=== '''မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ္ပင်မြို့နယ်|သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[မိုးခိုင်ကြီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|မိုးခိုင်ကြီးကျေးရွာ]] အနောက်မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်ကို "ကျိုက်မူးကမော့နွတ်မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ စေတီတော်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ သွားတော် (၃၃) ဆူအနက်မှ ၁ ဆူကို ဌာပနာထားသည်။ စေတီတော်၏ အမည်သည် မွန်ဘာသာဖြင့် "ကျိုက်မူးကမော့နွတ်" ဖြစ်ပြီး "ကျောက်စွန်းဘုရားကြီး" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဓမ္မစေတီမင်းက မွန်ဘာသာဖြင့် ကျောက်စာရေးထိုး လှူဒါန်းခဲ့သည်။ စေတီတော်၏ ထူးခြားချက်အနေဖြင့် မဟာရံတံတိုင်းနှင့် လှေကားများကို ဂဝံကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် လက်ရှိအချိန်တွင် အုတ်ပုံကြီးသဖွယ် ဖြစ်နေပြီး ၎င်းထိပ်ပေါ်တွင် ဉာဏ်တော် ၄၈ ပေမြင့်သည့် စေတီတော်ကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဒေသခံများက တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း (၈) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်=== {{main|ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်}} ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကဝမြို့နယ်၊ ဖလေးရွာတွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင် ၄ ခုမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် အတောင် ၂၁၀ ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက်အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်ကို ဒေသခံများက "ဖလေးဘုရား" ဟု ခေါ်ကြသည်။<ref name="ကျိုက်မတ်ကော်">{{cite book |title= ဆံတော်ရှင်ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်မြတ်ကြီး |author= ဦးစေတနာ |publisher= |location= |date= |pages= }}</ref> ===မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်=== {{main|မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်}} မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော် သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကဝမြို့နယ်၊ မိုးကနိမ်းရွာ တွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်ခရုစေတီတော်=== [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကန်ဘဲ့ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကန်ဘဲ့ရွာ]]တွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင်ပါဝင်သည့် ၆ ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၉၀ ပေ မြင့်ပြီး ရှစ်မြှောင့်သဏ္ဌာန်ရှိ စေတီတော် ဖြစ်သည်။ အရံစေတီ (၈) ဆူ၊ ပစ္စယံအနားတစ်ဖက်လျှင် ၃၁ ပေ၊ ဖိနပ်တော်အနားတစ်ဖက်လျှင် ၄၃ ပေ ၆ လက်မ ရှိသည်။ ဘုရားပရဝုဏ်သည် ၅ ဧကကန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်မထီးစေတီတော်=== ကျိုက်မထီးစေတီတော်သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သန်လျင်ခရိုင်]]၊ [[ခရမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ပဇင်းနီကန်|ပဇင်းနီကန်ရွာ]]တွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ခုနစ်ဆူမြောက်ဘုရား ဖြစ်သည်။ စေတီတော်တွင် ရှေးဟောင်းအုတ်လက်ရာများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အုတ်များတွင် အလျား ၁ ပေ၊ ဗြက် ၆ လက်မ၊ ထု ၂ လက်မ ရှိသည့် အုတ်များလည်း ရှိသည်။ စေတီတော်သည် ရှစ်မြှောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ဉာဏ်တော် ၇၂ တောင် (၁၀၈ ပေ) ရှိသည်။ စေတီတော်သည် ၁၃၃၉ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်ကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရာ အလှူရှင် ဦးအုန်းသီးမှာ ၁၃၄ ခုနှစ် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ၁၃၃၄ ခုနှစ်တွင် ထီးတင်ပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ကာ ငါးရက်ကြာ ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ရဲမွန်စေတီတော်=== ===မြသိန်းတန်စေတီတော်=== ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်ခရိုင်၊ သုံးခွမြို့နယ်၊ ရှမ်းစုရွာတွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ၆ ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၉၀၊ အေဒီ ၈၂၈ တွင် ရွှေဖရုံမယ်မိဖုရားကြီးမှ လွမ်းစေတီအမှတ်တရများအဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၆ တွင် အလှူဒါယကာမ မဒေါ်ပန်းခုံသည် စေတီတော်ကို အုတ်မြစ်ချကာ ဉာဏ်တော် (၄၅) တောင် (၆၇ပေ ၆ လက်မ) ရှိသည့် စေတီတော်ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မြိုင်ကြီးငူဆရာတော် ဦးသုဇနကို စေတီတော်ကို ထီးတော်တင်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပို့တွဲလပြည့်နေ့မှစကာ ငါးရက်ကြာ ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်သမ္ဗာန်စေတီတော်=== ===ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်=== ==ရုပ်ပုံများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:တာတိုင်ဘုရားများ]] r4ei8axr5y17ff5lg8k421r0kaguht9 1036875 1036874 2026-06-08T15:40:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1036875 wikitext text/x-wiki [[File:Shwemawdaw Pagoda, Bago.jpg|250px|thumb|right|တာတိုင်ဘုရားတွင် ပါဝင်သည့် ပဲခူးမြို့ရှိ ရွှေမော်ဓောစေတီတော်]] '''တာတိုင်ဘုရားများ''' သည် ဟံသာဝတီခေတ်တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည့် စေတီတော် (၁၁) ကို ဆိုလိုသည်။ ဤစေတီ ၁၁ ဆူသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="inf">https://www.moi.gov.mm/npe/saareaakphuumeaakmnny-ttaattiungbhuraamaachii</ref><ref name="bago">https://pddbago.net/?page_id=26</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဟံသာဝတီခေတ်တွင် ပဲခူးဟံသာဝတီမှ ရန်ကုန်သန်လျင်သို့ ရေလမ်းကြောင်းမှ သွားလာလိုပါက ပဲခူးမြစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ကုန်းလမ်းကြောင်းမှလည်း "ဒုံးလမ်းကြောင်း" ဟုခေါ်သည့် လမ်းကြောင်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုကုန်းလမ်းကြောင်းသည် အတိုဆုံးလမ်းကြောင်းဖြစ်ကာ အချိန်မရွေး၊ ရာသီမရွေး အသုံးပြုနိုင်သည့် လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ဟံသာဝတီဘုရင်တို့သည် ဘုရားများကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းဘုရားစေတီများကို "တာတိုင်ဘုရားများ" ဟု ခေါ်သည်။<ref name="inf"/><ref name="bago"/> ==ဘုရားစေတီများစာရင်း== ပဲခူးမှ သန်လျင်အထိ အစဉ်အတိုင်းရေတွက်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="inf"/><ref name="bago"/> #[[ရွှေမော်ဓောဘုရား(ပဲခူး)|ရွှေမော်ဓောဘုရား]] #[[ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်]] #[[မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်]] #[[ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်]] #[[မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်]] #[[ကျိုက်ခရုစေတီတော်]] #[[ကျိုက်မထီးစေတီတော်]] #[[ရဲမွန်စေတီတော်]] #[[မြသိန်းတန်စေတီတော် (သုံးခွ)]] #[[ကျိုက်သမ္ဗာန်စေတီတော်]] #[[ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်]]<ref name="inf"/><ref name="bago"/> ===ရွှေမော်ဓောဘုရား=== {{main|ရွှေမော်ဓောဘုရား}} ရွှေမော်ဓောစေတီတော်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့တွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ပထမမြောက်စေတီ ဖြစ်သည်။ ကုန်သည်ညီနောင်နှစ်ဦးဖြစ်သည့် မဟာသလနှင့် စူဠသလသည် မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ ဆံတော် ၂ ဆူပင့်ဆောင်လာကာ ဌာပနာထည့်သွင်းကာ စေတီတော်ကို တည်ထားခဲ့ကြသည်။ <ref>THE LOST LEGEND OF THE SHWEMAWDAW, PAGODA [Donald M. Stadtner (Walnut Creek, California, USA)] ; From the paper of conference Discovery of Ramanya Desa: History, Identity, Culture, Language and Performing Arts </ref> ===ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်=== {{main|ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်}} ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော် (သို့မဟုတ်) ကျိုက်ပဒိုင်ရွှေတိဂုံလေးစေတီတော် သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်၊ ကျိုက်ပဒိုင်ကြီးရွာတွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင် ဒုတိယမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၇၂ တောင် (၁၀၈ ပေ) ရှိသည်။ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၉ ခုနှစ်တွင် ဂန္ဓဝါရီရသေ့သည် သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတောင်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်မြတ်သုံးဆူကို ဌာပနာက တည်ထားခဲ့သည်။ ===မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်=== '''မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ္ပင်မြို့နယ်|သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[မိုးခိုင်ကြီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|မိုးခိုင်ကြီးကျေးရွာ]] အနောက်မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်ကို "ကျိုက်မူးကမော့နွတ်မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ စေတီတော်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ သွားတော် (၃၃) ဆူအနက်မှ ၁ ဆူကို ဌာပနာထားသည်။ စေတီတော်၏ အမည်သည် မွန်ဘာသာဖြင့် "ကျိုက်မူးကမော့နွတ်" ဖြစ်ပြီး "ကျောက်စွန်းဘုရားကြီး" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဓမ္မစေတီမင်းက မွန်ဘာသာဖြင့် ကျောက်စာရေးထိုး လှူဒါန်းခဲ့သည်။ စေတီတော်၏ ထူးခြားချက်အနေဖြင့် မဟာရံတံတိုင်းနှင့် လှေကားများကို ဂဝံကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် လက်ရှိအချိန်တွင် အုတ်ပုံကြီးသဖွယ် ဖြစ်နေပြီး ၎င်းထိပ်ပေါ်တွင် ဉာဏ်တော် ၄၈ ပေမြင့်သည့် စေတီတော်ကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဒေသခံများက တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း (၈) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်=== {{main|ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်}} ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကဝမြို့နယ်၊ ဖလေးရွာတွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင် ၄ ခုမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် အတောင် ၂၁၀ ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက်အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်ကို ဒေသခံများက "ဖလေးဘုရား" ဟု ခေါ်ကြသည်။<ref name="ကျိုက်မတ်ကော်">{{cite book |title= ဆံတော်ရှင်ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်မြတ်ကြီး |author= ဦးစေတနာ |publisher= |location= |date= |pages= }}</ref> ===မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်=== {{main|မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်}} မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော် သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကဝမြို့နယ်၊ မိုးကနိမ်းရွာ တွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်ခရုစေတီတော်=== [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကန်ဘဲ့ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကန်ဘဲ့ရွာ]]တွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင်ပါဝင်သည့် ၆ ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၉၀ ပေ မြင့်ပြီး ရှစ်မြှောင့်သဏ္ဌာန်ရှိ စေတီတော် ဖြစ်သည်။ အရံစေတီ (၈) ဆူ၊ ပစ္စယံအနားတစ်ဖက်လျှင် ၃၁ ပေ၊ ဖိနပ်တော်အနားတစ်ဖက်လျှင် ၄၃ ပေ ၆ လက်မ ရှိသည်။ ဘုရားပရဝုဏ်သည် ၅ ဧကကန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်မထီးစေတီတော်=== ကျိုက်မထီးစေတီတော်သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သန်လျင်ခရိုင်]]၊ [[ခရမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ပဇင်းနီကန်|ပဇင်းနီကန်ရွာ]]တွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ခုနစ်ဆူမြောက်ဘုရား ဖြစ်သည်။ စေတီတော်တွင် ရှေးဟောင်းအုတ်လက်ရာများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အုတ်များတွင် အလျား ၁ ပေ၊ ဗြက် ၆ လက်မ၊ ထု ၂ လက်မ ရှိသည့် အုတ်များလည်း ရှိသည်။ စေတီတော်သည် ရှစ်မြှောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ဉာဏ်တော် ၇၂ တောင် (၁၀၈ ပေ) ရှိသည်။ စေတီတော်သည် ၁၃၃၉ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်ကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရာ အလှူရှင် ဦးအုန်းသီးမှာ ၁၃၄ ခုနှစ် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ၁၃၃၄ ခုနှစ်တွင် ထီးတင်ပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ကာ ငါးရက်ကြာ ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ရဲမွန်စေတီတော်=== ===မြသိန်းတန်စေတီတော်=== ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်ခရိုင်၊ သုံးခွမြို့နယ်၊ ရှမ်းစုရွာတွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ၆ ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၉၀၊ အေဒီ ၈၂၈ တွင် ရွှေဖရုံမယ်မိဖုရားကြီးမှ လွမ်းစေတီအမှတ်တရများအဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၆ တွင် အလှူဒါယကာမ မဒေါ်ပန်းခုံသည် စေတီတော်ကို အုတ်မြစ်ချကာ ဉာဏ်တော် (၄၅) တောင် (၆၇ပေ ၆ လက်မ) ရှိသည့် စေတီတော်ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မြိုင်ကြီးငူဆရာတော် ဦးသုဇနကို စေတီတော်ကို ထီးတော်တင်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပို့တွဲလပြည့်နေ့မှစကာ ငါးရက်ကြာ ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်သမ္ဗာန်စေတီတော်=== ===ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်=== ==ရုပ်ပုံများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:တာတိုင်ဘုရားများ]] iea9xwyqgw70g4xh6t3oxs6j3tdrm5t 1036983 1036875 2026-06-09T06:25:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရဲမွန်စေတီတော် */ 1036983 wikitext text/x-wiki [[File:Shwemawdaw Pagoda, Bago.jpg|250px|thumb|right|တာတိုင်ဘုရားတွင် ပါဝင်သည့် ပဲခူးမြို့ရှိ ရွှေမော်ဓောစေတီတော်]] '''တာတိုင်ဘုရားများ''' သည် ဟံသာဝတီခေတ်တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည့် စေတီတော် (၁၁) ကို ဆိုလိုသည်။ ဤစေတီ ၁၁ ဆူသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="inf">https://www.moi.gov.mm/npe/saareaakphuumeaakmnny-ttaattiungbhuraamaachii</ref><ref name="bago">https://pddbago.net/?page_id=26</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဟံသာဝတီခေတ်တွင် ပဲခူးဟံသာဝတီမှ ရန်ကုန်သန်လျင်သို့ ရေလမ်းကြောင်းမှ သွားလာလိုပါက ပဲခူးမြစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ကုန်းလမ်းကြောင်းမှလည်း "ဒုံးလမ်းကြောင်း" ဟုခေါ်သည့် လမ်းကြောင်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုကုန်းလမ်းကြောင်းသည် အတိုဆုံးလမ်းကြောင်းဖြစ်ကာ အချိန်မရွေး၊ ရာသီမရွေး အသုံးပြုနိုင်သည့် လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ဟံသာဝတီဘုရင်တို့သည် ဘုရားများကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းဘုရားစေတီများကို "တာတိုင်ဘုရားများ" ဟု ခေါ်သည်။<ref name="inf"/><ref name="bago"/> ==ဘုရားစေတီများစာရင်း== ပဲခူးမှ သန်လျင်အထိ အစဉ်အတိုင်းရေတွက်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="inf"/><ref name="bago"/> #[[ရွှေမော်ဓောဘုရား(ပဲခူး)|ရွှေမော်ဓောဘုရား]] #[[ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်]] #[[မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်]] #[[ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်]] #[[မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်]] #[[ကျိုက်ခရုစေတီတော်]] #[[ကျိုက်မထီးစေတီတော်]] #[[ရဲမွန်စေတီတော်]] #[[မြသိန်းတန်စေတီတော် (သုံးခွ)]] #[[ကျိုက်သမ္ဗာန်စေတီတော်]] #[[ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်]]<ref name="inf"/><ref name="bago"/> ===ရွှေမော်ဓောဘုရား=== {{main|ရွှေမော်ဓောဘုရား}} ရွှေမော်ဓောစေတီတော်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့တွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ပထမမြောက်စေတီ ဖြစ်သည်။ ကုန်သည်ညီနောင်နှစ်ဦးဖြစ်သည့် မဟာသလနှင့် စူဠသလသည် မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ ဆံတော် ၂ ဆူပင့်ဆောင်လာကာ ဌာပနာထည့်သွင်းကာ စေတီတော်ကို တည်ထားခဲ့ကြသည်။ <ref>THE LOST LEGEND OF THE SHWEMAWDAW, PAGODA [Donald M. Stadtner (Walnut Creek, California, USA)] ; From the paper of conference Discovery of Ramanya Desa: History, Identity, Culture, Language and Performing Arts </ref> ===ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်=== {{main|ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်}} ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော် (သို့မဟုတ်) ကျိုက်ပဒိုင်ရွှေတိဂုံလေးစေတီတော် သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်၊ ကျိုက်ပဒိုင်ကြီးရွာတွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင် ဒုတိယမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၇၂ တောင် (၁၀၈ ပေ) ရှိသည်။ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၉ ခုနှစ်တွင် ဂန္ဓဝါရီရသေ့သည် သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတောင်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်မြတ်သုံးဆူကို ဌာပနာက တည်ထားခဲ့သည်။ ===မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်=== '''မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ္ပင်မြို့နယ်|သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[မိုးခိုင်ကြီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|မိုးခိုင်ကြီးကျေးရွာ]] အနောက်မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်ကို "ကျိုက်မူးကမော့နွတ်မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ စေတီတော်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ သွားတော် (၃၃) ဆူအနက်မှ ၁ ဆူကို ဌာပနာထားသည်။ စေတီတော်၏ အမည်သည် မွန်ဘာသာဖြင့် "ကျိုက်မူးကမော့နွတ်" ဖြစ်ပြီး "ကျောက်စွန်းဘုရားကြီး" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဓမ္မစေတီမင်းက မွန်ဘာသာဖြင့် ကျောက်စာရေးထိုး လှူဒါန်းခဲ့သည်။ စေတီတော်၏ ထူးခြားချက်အနေဖြင့် မဟာရံတံတိုင်းနှင့် လှေကားများကို ဂဝံကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် လက်ရှိအချိန်တွင် အုတ်ပုံကြီးသဖွယ် ဖြစ်နေပြီး ၎င်းထိပ်ပေါ်တွင် ဉာဏ်တော် ၄၈ ပေမြင့်သည့် စေတီတော်ကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဒေသခံများက တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း (၈) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်=== {{main|ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်}} ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကဝမြို့နယ်၊ ဖလေးရွာတွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင် ၄ ခုမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် အတောင် ၂၁၀ ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက်အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်ကို ဒေသခံများက "ဖလေးဘုရား" ဟု ခေါ်ကြသည်။<ref name="ကျိုက်မတ်ကော်">{{cite book |title= ဆံတော်ရှင်ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်မြတ်ကြီး |author= ဦးစေတနာ |publisher= |location= |date= |pages= }}</ref> ===မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်=== {{main|မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်}} မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော် သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကဝမြို့နယ်၊ မိုးကနိမ်းရွာ တွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်ခရုစေတီတော်=== [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကန်ဘဲ့ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကန်ဘဲ့ရွာ]]တွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင်ပါဝင်သည့် ၆ ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၉၀ ပေ မြင့်ပြီး ရှစ်မြှောင့်သဏ္ဌာန်ရှိ စေတီတော် ဖြစ်သည်။ အရံစေတီ (၈) ဆူ၊ ပစ္စယံအနားတစ်ဖက်လျှင် ၃၁ ပေ၊ ဖိနပ်တော်အနားတစ်ဖက်လျှင် ၄၃ ပေ ၆ လက်မ ရှိသည်။ ဘုရားပရဝုဏ်သည် ၅ ဧကကန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်မထီးစေတီတော်=== ကျိုက်မထီးစေတီတော်သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သန်လျင်ခရိုင်]]၊ [[ခရမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ပဇင်းနီကန်|ပဇင်းနီကန်ရွာ]]တွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ခုနစ်ဆူမြောက်ဘုရား ဖြစ်သည်။ စေတီတော်တွင် ရှေးဟောင်းအုတ်လက်ရာများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အုတ်များတွင် အလျား ၁ ပေ၊ ဗြက် ၆ လက်မ၊ ထု ၂ လက်မ ရှိသည့် အုတ်များလည်း ရှိသည်။ စေတီတော်သည် ရှစ်မြှောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ဉာဏ်တော် ၇၂ တောင် (၁၀၈ ပေ) ရှိသည်။ စေတီတော်သည် ၁၃၃၉ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်ကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရာ အလှူရှင် ဦးအုန်းသီးမှာ ၁၃၄ ခုနှစ် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ၁၃၃၄ ခုနှစ်တွင် ထီးတင်ပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ကာ ငါးရက်ကြာ ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ရဲမွန်စေတီတော်=== ရဲမွန်စေတီတော်သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်ခရိုင်၊ ခရမ်းမြို့နယ်၊ ကမာကလူကျေးရွာတွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ရှစ်ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဘုရား၏ ဝတ္တကမြေသည် ၅ ဧကခန့် ရှိသည်။ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် သွားပါက ရန်ကုန်မှ ၃၆ မိုင်အကွာတွင် ရှိသည်။ သမိုင်းကြောင်းမှာ ရွှေဖရုံမယ်သည် သလမင်း၏ မိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအခါ မိဖုရားသည် ကျဆုံးသွားခဲ့ရသည် ဆွေမျိုးများ၊ မွန်လူမျိုးသူရဲကောင်းများကို လွမ်းဆွတ်သည့်အနေဖြင့် စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ခွင့်ပေးပါရန် တောင်ဆိုခဲ့သည်။ သလမင်းက ခွင့်ပြုသဖြင့် ခရမ်းမြို့အနီး၊ မင်္ဂလာကန်တော်ရှိသည့်အရပ်တွင် စစ်သူကြီးဖိုးထူး၊ အထိန်းတော်မအေးပု၊ ဆွေမျိုးသူရဲကောင်းများကို ရည်စူးကာ လက်ဝတ်ရတနာများကို ဌာပနာကာ ဉာဏ်တော် ၁၈ တောင်ရှိသည့် ရဲမွန်စေတီတော်ကို သက္ကရာဇ် ၁၀၉ ခုနှစ်တွင် တည်ခဲ့သည်။ "ရဲမွန်" ဟူသည်မှာ မွန်ဘာသာဖြင့် "ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော မွန်လူမျိုး၊ ဆွေမျိုးစု" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ စေတီတော်တည်ရာအရပ်ရှိ မင်္ဂလာကန်တော်သည် ယနေ့တိုင် စေတီတော်၏ အနောက်ဘက်ရင်ပြင်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ မင်္ဂလာရေကန်သည် စေတီတော်တည်စဉ်က အုတ်ဖုတ်ရန် မြေတူးရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ကန်၏ လေးဖက်လေးတန်သည် ရှေးဟောင်းအုတ်ချပ်များဖြင့် ဘောင်ပြုလုပ်ထားသည်။ စေတီတော်သည် လက်ရှိကာလတွင် ဉာဏ်တော် အတောင် ၄၀ (၆၀ ပေ) ရှိသည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ်တပို့တွဲလပြည့နေ့တိုင်း ကျင်းပလျက်ရှိသည်။ ===မြသိန်းတန်စေတီတော်=== ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်ခရိုင်၊ သုံးခွမြို့နယ်၊ ရှမ်းစုရွာတွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ၆ ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၉၀၊ အေဒီ ၈၂၈ တွင် ရွှေဖရုံမယ်မိဖုရားကြီးမှ လွမ်းစေတီအမှတ်တရများအဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၆ တွင် အလှူဒါယကာမ မဒေါ်ပန်းခုံသည် စေတီတော်ကို အုတ်မြစ်ချကာ ဉာဏ်တော် (၄၅) တောင် (၆၇ပေ ၆ လက်မ) ရှိသည့် စေတီတော်ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မြိုင်ကြီးငူဆရာတော် ဦးသုဇနကို စေတီတော်ကို ထီးတော်တင်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပို့တွဲလပြည့်နေ့မှစကာ ငါးရက်ကြာ ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်သမ္ဗာန်စေတီတော်=== ===ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်=== ==ရုပ်ပုံများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:တာတိုင်ဘုရားများ]] hs85yndznym2g81qxzti19jphkn87vc 1036984 1036983 2026-06-09T06:25:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရဲမွန်စေတီတော် */ 1036984 wikitext text/x-wiki [[File:Shwemawdaw Pagoda, Bago.jpg|250px|thumb|right|တာတိုင်ဘုရားတွင် ပါဝင်သည့် ပဲခူးမြို့ရှိ ရွှေမော်ဓောစေတီတော်]] '''တာတိုင်ဘုရားများ''' သည် ဟံသာဝတီခေတ်တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည့် စေတီတော် (၁၁) ကို ဆိုလိုသည်။ ဤစေတီ ၁၁ ဆူသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="inf">https://www.moi.gov.mm/npe/saareaakphuumeaakmnny-ttaattiungbhuraamaachii</ref><ref name="bago">https://pddbago.net/?page_id=26</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဟံသာဝတီခေတ်တွင် ပဲခူးဟံသာဝတီမှ ရန်ကုန်သန်လျင်သို့ ရေလမ်းကြောင်းမှ သွားလာလိုပါက ပဲခူးမြစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ကုန်းလမ်းကြောင်းမှလည်း "ဒုံးလမ်းကြောင်း" ဟုခေါ်သည့် လမ်းကြောင်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုကုန်းလမ်းကြောင်းသည် အတိုဆုံးလမ်းကြောင်းဖြစ်ကာ အချိန်မရွေး၊ ရာသီမရွေး အသုံးပြုနိုင်သည့် လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ဟံသာဝတီဘုရင်တို့သည် ဘုရားများကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းဘုရားစေတီများကို "တာတိုင်ဘုရားများ" ဟု ခေါ်သည်။<ref name="inf"/><ref name="bago"/> ==ဘုရားစေတီများစာရင်း== ပဲခူးမှ သန်လျင်အထိ အစဉ်အတိုင်းရေတွက်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="inf"/><ref name="bago"/> #[[ရွှေမော်ဓောဘုရား(ပဲခူး)|ရွှေမော်ဓောဘုရား]] #[[ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်]] #[[မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်]] #[[ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်]] #[[မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်]] #[[ကျိုက်ခရုစေတီတော်]] #[[ကျိုက်မထီးစေတီတော်]] #[[ရဲမွန်စေတီတော်]] #[[မြသိန်းတန်စေတီတော် (သုံးခွ)]] #[[ကျိုက်သမ္ဗာန်စေတီတော်]] #[[ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်]]<ref name="inf"/><ref name="bago"/> ===ရွှေမော်ဓောဘုရား=== {{main|ရွှေမော်ဓောဘုရား}} ရွှေမော်ဓောစေတီတော်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့တွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ပထမမြောက်စေတီ ဖြစ်သည်။ ကုန်သည်ညီနောင်နှစ်ဦးဖြစ်သည့် မဟာသလနှင့် စူဠသလသည် မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ ဆံတော် ၂ ဆူပင့်ဆောင်လာကာ ဌာပနာထည့်သွင်းကာ စေတီတော်ကို တည်ထားခဲ့ကြသည်။ <ref>THE LOST LEGEND OF THE SHWEMAWDAW, PAGODA [Donald M. Stadtner (Walnut Creek, California, USA)] ; From the paper of conference Discovery of Ramanya Desa: History, Identity, Culture, Language and Performing Arts </ref> ===ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်=== {{main|ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော်}} ကျိုက်ပဒိုင်စေတီတော် (သို့မဟုတ်) ကျိုက်ပဒိုင်ရွှေတိဂုံလေးစေတီတော် သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်၊ ကျိုက်ပဒိုင်ကြီးရွာတွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင် ဒုတိယမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၇၂ တောင် (၁၀၈ ပေ) ရှိသည်။ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၉ ခုနှစ်တွင် ဂန္ဓဝါရီရသေ့သည် သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတောင်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်မြတ်သုံးဆူကို ဌာပနာက တည်ထားခဲ့သည်။ ===မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်=== '''မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သနပ္ပင်မြို့နယ်|သနပ်ပင်မြို့နယ်]]၊ [[မိုးခိုင်ကြီးရွာ၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်|မိုးခိုင်ကြီးကျေးရွာ]] အနောက်မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်ကို "ကျိုက်မူးကမော့နွတ်မိုးခိုင်ကြီးစေတီတော်" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ စေတီတော်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ သွားတော် (၃၃) ဆူအနက်မှ ၁ ဆူကို ဌာပနာထားသည်။ စေတီတော်၏ အမည်သည် မွန်ဘာသာဖြင့် "ကျိုက်မူးကမော့နွတ်" ဖြစ်ပြီး "ကျောက်စွန်းဘုရားကြီး" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဓမ္မစေတီမင်းက မွန်ဘာသာဖြင့် ကျောက်စာရေးထိုး လှူဒါန်းခဲ့သည်။ စေတီတော်၏ ထူးခြားချက်အနေဖြင့် မဟာရံတံတိုင်းနှင့် လှေကားများကို ဂဝံကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စေတီတော်သည် လက်ရှိအချိန်တွင် အုတ်ပုံကြီးသဖွယ် ဖြစ်နေပြီး ၎င်းထိပ်ပေါ်တွင် ဉာဏ်တော် ၄၈ ပေမြင့်သည့် စေတီတော်ကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဒေသခံများက တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း (၈) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်=== {{main|ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်}} ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကဝမြို့နယ်၊ ဖလေးရွာတွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင် ၄ ခုမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် အတောင် ၂၁၀ ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက်အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်ကို ဒေသခံများက "ဖလေးဘုရား" ဟု ခေါ်ကြသည်။<ref name="ကျိုက်မတ်ကော်">{{cite book |title= ဆံတော်ရှင်ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်မြတ်ကြီး |author= ဦးစေတနာ |publisher= |location= |date= |pages= }}</ref> ===မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်=== {{main|မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်}} မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော် သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကဝမြို့နယ်၊ မိုးကနိမ်းရွာ တွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်ခရုစေတီတော်=== [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကန်ဘဲ့ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကန်ဘဲ့ရွာ]]တွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရားများတွင်ပါဝင်သည့် ၆ ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၉၀ ပေ မြင့်ပြီး ရှစ်မြှောင့်သဏ္ဌာန်ရှိ စေတီတော် ဖြစ်သည်။ အရံစေတီ (၈) ဆူ၊ ပစ္စယံအနားတစ်ဖက်လျှင် ၃၁ ပေ၊ ဖိနပ်တော်အနားတစ်ဖက်လျှင် ၄၃ ပေ ၆ လက်မ ရှိသည်။ ဘုရားပရဝုဏ်သည် ၅ ဧကကန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်မထီးစေတီတော်=== ကျိုက်မထီးစေတီတော်သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သန်လျင်ခရိုင်]]၊ [[ခရမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ပဇင်းနီကန်|ပဇင်းနီကန်ရွာ]]တွင် ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ခုနစ်ဆူမြောက်ဘုရား ဖြစ်သည်။ စေတီတော်တွင် ရှေးဟောင်းအုတ်လက်ရာများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အုတ်များတွင် အလျား ၁ ပေ၊ ဗြက် ၆ လက်မ၊ ထု ၂ လက်မ ရှိသည့် အုတ်များလည်း ရှိသည်။ စေတီတော်သည် ရှစ်မြှောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ဉာဏ်တော် ၇၂ တောင် (၁၀၈ ပေ) ရှိသည်။ စေတီတော်သည် ၁၃၃၉ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်ကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရာ အလှူရှင် ဦးအုန်းသီးမှာ ၁၃၄ ခုနှစ် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ၁၃၃၄ ခုနှစ်တွင် ထီးတင်ပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ကာ ငါးရက်ကြာ ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ရဲမွန်စေတီတော်=== ရဲမွန်စေတီတော်သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်ခရိုင်၊ ခရမ်းမြို့နယ်၊ ကမာကလူကျေးရွာတွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ရှစ်ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ဘုရား၏ ဝတ္တကမြေသည် ၅ ဧကခန့် ရှိသည်။ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် သွားပါက ရန်ကုန်မှ ၃၆ မိုင်အကွာတွင် ရှိသည်။ သမိုင်းကြောင်းမှာ ရွှေဖရုံမယ်သည် သလမင်း၏ မိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအခါ မိဖုရားသည် ကျဆုံးသွားခဲ့ရသည် ဆွေမျိုးများ၊ မွန်လူမျိုးသူရဲကောင်းများကို လွမ်းဆွတ်သည့်အနေဖြင့် စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ခွင့်ပေးပါရန် တောင်ဆိုခဲ့သည်။ သလမင်းက ခွင့်ပြုသဖြင့် ခရမ်းမြို့အနီး၊ မင်္ဂလာကန်တော်ရှိသည့်အရပ်တွင် စစ်သူကြီးဖိုးထူး၊ အထိန်းတော်မအေးပု၊ ဆွေမျိုးသူရဲကောင်းများကို ရည်စူးကာ လက်ဝတ်ရတနာများကို ဌာပနာကာ ဉာဏ်တော် ၁၈ တောင်ရှိသည့် ရဲမွန်စေတီတော်ကို သက္ကရာဇ် ၁၀၉ ခုနှစ်တွင် တည်ခဲ့သည်။ "ရဲမွန်" ဟူသည်မှာ မွန်ဘာသာဖြင့် "ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော မွန်လူမျိုး၊ ဆွေမျိုးစု" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ စေတီတော်တည်ရာအရပ်ရှိ မင်္ဂလာကန်တော်သည် ယနေ့တိုင် စေတီတော်၏ အနောက်ဘက်ရင်ပြင်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ မင်္ဂလာရေကန်သည် စေတီတော်တည်စဉ်က အုတ်ဖုတ်ရန် မြေတူးရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ကန်၏ လေးဖက်လေးတန်သည် ရှေးဟောင်းအုတ်ချပ်များဖြင့် ဘောင်ပြုလုပ်ထားသည်။ စေတီတော်သည် လက်ရှိကာလတွင် ဉာဏ်တော် အတောင် ၄၀ (၆၀ ပေ) ရှိသည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ်တပို့တွဲလပြည့နေ့တိုင်း ကျင်းပလျက်ရှိသည်။<ref name="bago"/> ===မြသိန်းတန်စေတီတော်=== ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်ခရိုင်၊ သုံးခွမြို့နယ်၊ ရှမ်းစုရွာတွင် တည်ရှိသည်။ တာတိုင်ဘုရား ၁၁ ဆူတွင် ၆ ဆူမြောက်စေတီတော် ဖြစ်သည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၉၀၊ အေဒီ ၈၂၈ တွင် ရွှေဖရုံမယ်မိဖုရားကြီးမှ လွမ်းစေတီအမှတ်တရများအဖြစ် ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၆ တွင် အလှူဒါယကာမ မဒေါ်ပန်းခုံသည် စေတီတော်ကို အုတ်မြစ်ချကာ ဉာဏ်တော် (၄၅) တောင် (၆၇ပေ ၆ လက်မ) ရှိသည့် စေတီတော်ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မြိုင်ကြီးငူဆရာတော် ဦးသုဇနကို စေတီတော်ကို ထီးတော်တင်ခဲ့သည်။ ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပို့တွဲလပြည့်နေ့မှစကာ ငါးရက်ကြာ ကျင်းပသည်။<ref name="bago"/> ===ကျိုက်သမ္ဗာန်စေတီတော်=== ===ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်=== ==ရုပ်ပုံများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:တာတိုင်ဘုရားများ]] bguamm9o7dw1wi5p6t4wwfewncsyikb 0 287156 1037056 1035713 2026-06-09T11:51:21Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1037056 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = သိန္နီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] | image = {{Location map | Myanmar | lat = 22.8925 | long = 98.0252 | width = 250 | float = center | label = သိန္နီမြို့ | caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာပြ မြေပုံ }} | image_size = | alt = | caption = | date = ၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ – ၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄<br>(၇၂ ရက်ကြာ) | place = [[သိန္နီမြို့]]နှင့် သိန္နီမြို့နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း | territory = တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိန္နီမြို့နယ်တစ်ခုလုံးနှင့် စကခ-(၁၆) ဌာနချုပ်ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်သိမ်းပိုက်ခဲ့။ | status = တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ အောင်ပွဲ | combatant1 = {{flagicon|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] * [[အမှတ်(၁၆)ခြေလျင်တပ်မဟာ|အမှတ် (၁၆) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * ခလရ-၆၉ * ခမရ-၂၄၀ * ခမရ-၃၂၃ * GE (စစ်အင်ဂျင်နီယာ) တပ် * ထောက်ပို့ဆက်သွယ်ရေးတပ် * ဆေးတပ် (ဆွယ်) | combatant2 = [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|မဟာမိတ်ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ]] * [[ဖိုင်:Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg|23px]] [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] (အမှတ် ၅၀၁ တပ်ရင်း) * [[ဖိုင်:Flag of the People's Liberation Army (Myanmar).png|23px]] [[ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|PLA]] | commander1 = စကခမှူး (အခြေချကွပ်ကဲ) | commander2 = ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူးများနှင့် တပ်ရင်းမှူးများ | strength1 = စကခ-(၁၆) ဌာနချုပ်နှင့် လက်အောက်ခံတပ်ရင်းစုများ | strength2 = မသိရ | casualties1 = စကခ-(၁၆) ဌာနချုပ်၊ တပ်ရင်းစခန်းများ၊ လက်နက်ဂိုဒေါင်များ၊ သံချပ်ကာကားများနှင့် လက်နက်ကြီးများ အလုံးစုံ ဆုံးရှုံး။<br>စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ အားလုံး လားရှိုးမြို့သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရ။ | casualties2 = PLA - ၁၂ ဦး<ref>{{Cite web |last=Murng |first=Sai Khwan |date=2024-01-16 |title=သိန္နီ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း ရဲဘော် ၁၂ ဦး ကျဆုံးခဲ့ကြောင်း PLA ပြော |url=https://burmese.shannews.org/archives/39470 |access-date=2026-06-03 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> | notes = '''နောက်ဆက်တွဲအခြေအနေ:''' ၂၀၂၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း စစ်ကောင်စီဘက်က သိန္နီမြို့ကို ပြန်လည်အပ်နှံရန် ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) ထံ နည်းမျိုးစုံဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် ဖိအားပေးတောင်းဆိုလျက်ရှိသည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} }} '''သိန္နီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ'''သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] နှင့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|ကိုးကန့်တပ်မတော် (MNDAA)]] ၏ တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ ပါဝင်သော တပ်မဟာ-၆၁၁ နှင့်အတူ တပ်ရင်း ၂ ရင်းဖြင့် [[ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (PLA)]] အပါအဝင် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[သိန္နီမြို့]]နှင့် တပ်မတော် ၏ အခြေစိုက်တပ်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် တိုက်ပွဲကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Murng |first=Sai Khwan |date=2024-01-09 |title=“၇၂”ရက်ကြာ အပြီးသတ်သိမ်းနိုင်ခဲ့တဲ့ သိန္နီမြို့စစ်ရေးအတွေ့အကြုံ PLA ပြော |url=https://burmese.shannews.org/archives/39276 |access-date=2026-06-03 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> တိုက်ပွဲကို ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးစတင်သည့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ပြီး သိန္နီမြို့ပေါ်ရှိ ဌာနဆိုင်ရာရုံးများနှင့် ရဲစခန်းများကို အစဦး၌ပင် ပူးပေါင်းတပ်များက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် တိုက်ပွဲကာလ ၇၂ ရက်အကြာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် မြို့ပြင်ရှိ [[အမှတ်(၁၆)ခြေလျင်တပ်မဟာ|အမှတ် (၁၆) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] (စကခ–၁၆) နှင့် လက်အောက်ခံတပ်စခန်းအားလုံးကို အလုံးစုံ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-01-08 |title=သိန္နီနဲ့ ကွတ်ခိုင်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း မြောက်ပိုင်းသုံးဖွဲ့ ထုတ်ပြန် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/northern-alliance-theinni-01082024011652.html |access-date=2026-06-03 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်း == [[သိန္နီမြို့]]သည် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်မှုတွင် အဓိကကျသော လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဗဟိုချက်မ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးဂိတ်ဖြစ်သော [[မူဆယ်မြို့|မူဆယ်]] ၁၀၅ မိုင် ကုန်သွယ်ရေးစခန်းသို့ သွားရာလမ်းကြောင်းနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ကုန်သွယ်ရေးဂိတ်ဖြစ်သော [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]] ကုန်သွယ်ရေးစခန်းသို့ သွားရာလမ်းကြောင်းတို့သည် သိန္နီမြို့တွင် လမ်းဆုံအဖြစ် ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်ရေးဗျူဟာအရသော်လည်းကောင်း၊ စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးအရသော်လည်းကောင်း [[ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)]] ၏ အသက်သွေးကြော လမ်းမကြီးများပေါ်တွင် တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-10-07 |title=သိန္နီ - စစ်တပ်နဲ့ ကိုးကန့် အပြိုင်လွန်ဆွဲနေတဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက်မြို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c5y8kd60731o |access-date=2026-06-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> တပ်မတော် သည် အဆိုပါ အချက်အချာကျသော ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို စစ်ရေးအရ စိုးမိုးခြယ်လှယ်နိုင်ရန်အတွက် သိန္နီမြို့ပြင် [[ကျောင်းခမ်းရွာ၊ သိန္နီမြို့နယ်|ကျောင်းခမ်းကျေးရွာ]]နှင့် [[ကောင်းဟော်ရွာ၊ သိန္နီမြို့နယ်|ကောင်းဟော်ကျေးရွာ]]အနီးတွင် [[အမှတ်(၁၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် (၁၆) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] (စကခ-၁၆) ကို တည်ဆောက်ကာ ခြေလျင်/ခြေမြန် တပ်ရင်းအများအပြားဖြင့် အခိုင်အမာ အခြေစိုက် စောင့်ကြပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]က ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို ဆင်နွှဲရန် ပြင်ဆင်လာသောအခါ တပ်မတော် ၏ ထောက်ပို့လမ်းကြောင်းများကို ဖြတ်တောက်ရန်နှင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းမကြီးများကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် စကခ-(၁၆) ဌာနချုပ် အခြေစိုက်ရာ သိန္နီမြို့ကို တော်လှန်ရေးတပ်များက မဖြစ်မနေ တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းရန် ဗျူဟာမြောက် နောက်ခံအကြောင်းအရင်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-13 |title=မူပန်ဖြစ်သွားတဲ့ သိန္နီ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ce8264jmz48o |access-date=2026-06-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မြတ်ပန်း |date=2023-10-31 |title=စစ်ရေးအရ အချက်အချာကျသည့် သိန္နီကို သိမ်းယူနိုင်ရန် မြောက်ပိုင်းတပ်များ ကြိုးစားနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44212/ |access-date=2026-06-03 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ်နှင့် စကခ-(၁၆) သိမ်းပိုက်ခြင်း == ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက် မနက် ၄ နာရီတွင် တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် သိန္နီမြို့အဝင် တိုးဂိတ်များ၊ ရဲစခန်းနှင့် ထွေအုပ်ရုံးများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ မြို့ပေါ်ဧရိယာကို အလျင်အမြန် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သိန္နီ-လားရှိုးလမ်းပေါ်ရှိ ကျောင်းခမ်းကျေးရွာနှင့် ကောင်းဟော်ကျေးရွာအနီးတွင် အခြေစိုက်သည့် စကခ-(၁၆) ဌာနချုပ်နှင့် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများ ဖြစ်ကြသော [[ခလရ (၆၉)|ခလရ-၆၉]]၊ ခမရ-၂၄၀၊ ခမရ-၃၂၃၊ GE (စစ်အင်ဂျင်နီယာ) တပ်၊ ထောက်ပို့ဆက်သွယ်ရေးတပ်နှင့် ဆေးတပ် (ဆွယ်) တို့က ကြံ့ကြံ့ခံခုခံခဲ့သဖြင့် ကောင်းဟော်ရွာအတွင်း အပြန်အလှန် တိုက်ပွဲများ ရက်ပေါင်း ၅၀ ကျော် ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=KNG |date=2023-10-31 |title=ရှမ်းမြောက် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် မြို့ ၂ မြို့ကို အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ၅ ရက်မြောက်အဖြစ် စစ်ဆင်ရေးများဆက်လက် ဆောင်ရွက်နေ |url=https://burmese.kachinnews.com/2023/10/31/zm1-128/ |access-date=2026-06-03 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref> “၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး” ကနဦးအစ သိန္နီမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွင် လားရှိုး-သိန္နီအကြား အကောက်ခွန်ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ ရေပူအမြဲတမ်းစစ်ဆေးရေး ဂိတ်ကို ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (PLA)က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=admin |date=2023-11-12 |title=သိန္နီ-လားရှိုးကြားရှိ စစ်ကောင်စီအတွက် အဓိကကျသည့် ရေပူအမြဲတမ်း စစ်ဆေးရေး စခန်းကို ပူးပေါင်းတော်လှန်ရေး အဖွဲ့များ သိမ်းပိုက် |url=https://ayartimes.com/?p=27909 |access-date=2026-06-03 |website=Ayeyarwaddy Times |language=en-US}}</ref> ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများကြောင့် တိုက်ပွဲခေတ္တရပ်ဆိုင်းစဉ်အတွင်း တပ်မတော် က ရိက္ခာနှင့်ခဲယမ်းများ ဖြည့်တင်းကာ ကောင်းဟော်ရွာ၏ ၃ ပုံ ၂ ပုံခန့်ကို ပြန်လည်နေရာယူခဲ့သည်။ ဆွေးနွေးပွဲပျက်ပြယ်သွားပြီးနောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပူးပေါင်းတပ်များက နမ္မတူချောင်းတံတားထိပ်မှစ၍ ထိုးစစ်ဆင်မှု ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် အမှတ် (၆၉) ခြေလျင်တပ်ရင်း (ခလရ-၆၉) ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ဇန်နဝါရီလ ၇ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီတွင် သံချပ်ကာကားများ၊ လက်နက်ကြီးများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းဂိုဒေါင်များအပါအဝင် စကခ-(၁၆) ဧရိယာတစ်ခုလုံးကို ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက အလုံးစုံ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များမှာ လားရှိုးမြို့ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲများအပြီးတွင် MNDAA အနေဖြင့် စကခ-(၁၆) တပ်စခန်းများမှ လက်ကျန်ပစ္စည်းများနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများကို သိန္နီနှင့် ချင်းရွှေဟော်မြို့များသို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ပုံမှန်အတိုင်း လည်ပတ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ဇင်ဝင်း |date=2025-07-31 |title=သိန္နီမြို့စစ်တပ်စခန်းများမှပစ္စည်းများ MNDAA ရွှေ့ပြောင်း၊ မြို့တွင်းအုပ်ချုပ်ရေး ပုံမှန်ရှိနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/65623/ |access-date=2026-06-03 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=မင်းမောင် |date=2024-01-08 |title=ကွတ်ခိုင်မြို့နှင့် သိန္နီအခြေစိုက် စကခ (၁၆) ကို မြောက်ပိုင်းသုံးဖွဲ့သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/47955/ |access-date=2026-06-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref> == စစ်ရေးနောက်ဆက်တွဲနှင့် ဖိအားပေးခံရမှုများ == ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်]] အရ [[လားရှိုးမြို့]]ကို MNDAA က တပ်မတော် ထံ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရပြီးနောက် တပ်မတော် သည် ရှမ်းမြောက်ဒေသအတွင်း ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်း ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် နှင့် ထိုးစစ်လမ်းကြောင်းများ ပြန်လည်ရရှိရန်အတွက် သိန္နီမြို့ကိုပါ ပြန်လည်အပ်နှံရန် ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) ထံ အကြိမ်ကြိမ် ဖိအားပေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သိန္နီမြို့ကို စစ်ကောင်စီထံ ပြန်ပေးရန် MNDAA သဘောတူထား |url=https://burmese.dvb.no/post/709207 |access-date=2026-06-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]] 7qp5x3nm3vvo6rcq54u1v8rs0mwkydy 0 287234 1036916 1035878 2026-06-09T00:25:24Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1036916 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|မင်းသူ (ဝန်ကြီး)}} {{Infobox officeholder |honorific prefix= ဦး | name = မင်းသူ | image = Kominthu.png | caption = ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ မိုးကုတ် ခရီးစဉ်တွင် တွေ့ရသော (ရှေ့ဆုံးတန်း ဝဲမှ ယာသို့) မင်းသူ၊မိုးဟိန်းနှင့် မေနှင်းကြည်။ (ဓာတ်ပုံ - မိုးမခ) | office1 = [[နေပြည်တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|နေပြည်တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ]] <br/> ကော်မတီဝင်(၂) | appointer1 = [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ|ထင်ကျော်]] | president1 = * [[ထင်ကျော် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ထင်ကျော်]] * [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] | term_start1 = ၂၀၁၆ | term_end1 = ၂၀၂၁ | predecessor1 = | successor1 = | office2 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | constituency2 = [[ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်|ဥတ္တရသီရီမြို့နယ်]] | term_start2 = ၂ မေ ၂၀၁၂ | term_end2 = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆ |majority2= ၁၅၁၇၈ <br> (၅၉.၄၉%)<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=144.pdf&type=law&code=x&sno=5268&token=2f6c966a56584b563eefe7c34f83c9c33f4952225d02280fb7d9373e9373266e518234879d0af0072317f4f5adc2b07a08adb039bd22de487e42aedece1d8385|title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်းစီ၏ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ(၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ)|work=[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|access-date=၄ ဇွန် ၂၀၂၆|date=၁ ဧပြီ ၂၀၁၂|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708201541/https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=144.pdf&type=law&code=x&sno=5268&token=2f6c966a56584b563eefe7c34f83c9c33f4952225d02280fb7d9373e9373266e518234879d0af0072317f4f5adc2b07a08adb039bd22de487e42aedece1d8385|url-status=dead}}</ref> |predecessor2 = [[ကျော်စွာခိုင်]] <br>{{small|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor2 = ကျော်မင်းလှိုင် <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} | birth_date = {{Birth date and age|1961|8|10}} | birth_place = ရေပူကျေးရွာ၊ [[မိုးကုတ်မြို့]] | party = [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] | education = [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] | occupation = နိုင်ငံရေးသမား }} '''ဦးမင်းသူ''' (၁၀ ဩဂုတ် ၁၉၆၁ ဖွား) သည် မိုးကုတ်မြို့ဇာတိသား [[ရှမ်းလူမျိုး]] နိုင်ငံရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊နေပြည်တော် [[ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်|ဥတ္တရသီရိမဲဆန္ဒနယ်]] ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် (၂၀၁၂ -၂၀၁၆) အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] (NLD) ၏ မိုးကုတ်မြို့နယ်စည်းရုံးရေးကော်မတီဝင်ဟောင်း နှင့် နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေ ၏ ပါတီ တာဝန်ခံ အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ၎င်းသည် [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|ရှစ်လေးလုံးအရေးတော်ပုံ]] နှင့် [[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး]]တို့တွင် ရှေ့တန်းမှ ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့မှုကြောင့် စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အကြိမ်ကြိမ် ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခံခဲ့ရသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Nay Pyi Taw DC |url=https://www.nptdc.gov.mm/mobile_news_preview_detail.php?news_id=RzYWPdXrrFGMmxe5qa/3zd4LbEyWPgOBpBhnkhYpBH8= |access-date=2026-06-04 |website=www.nptdc.gov.mm}}</ref><ref>{{Cite web |last=Editor |date=2021-12-23 |title=နေပြည်တော် NLD ဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းသူကို ထောင်နှစ်နှစ် အမိန့်ချပြီး ရမည်းသင်းထောင်ပို့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2021/12/23/%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba-nld-%e1%80%a5%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%80%e1%80%8b%e1%80%b9%e1%80%8c-%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%84/ |access-date=2026-06-04 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးမင်းသူကို ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ ရေပူကျေးရွာ၌ အဖ ဦးလှအောင်နှင့် အမိ ဒေါ်ခင်ကြည်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် မိုးကုတ်မြို့ အမှတ် (၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] မှ ဓာတုဗေဒဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ == ဦးမင်းသူသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|ရှစ်လေးလုံးအရေးတော်ပုံ]]ကာလအတွင်း မိုးကုတ်မြို့၌ လှုပ်ရှားမှုများကို ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့ အာဇာနည်နေ့ အခမ်းအနား ကျင်းပမှုဖြင့် မန္တလေးထောင် တွင် ၂ နှစ်ကျော် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။ ယင်းနောက် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် အန်အယ်လ်ဒီ မြို့နယ်စည်းရုံးရေးကော်မတီ၏ တာဝန်ပေးချက်အရ မြို့နယ်စည်းရုံးရေးကော်မတီဝင်နှင့် လူငယ်ရေးရာတာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ မိုးကုတ်ခရီးစဉ်အပြီးတွင်လည်း ခြောက်လနီးပါးခန့် ထပ်မံထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် မိုးကုတ်မြို့နယ် အန်အယ်လ်ဒီ စည်းရုံးရေးကော်မတီဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့မှုကြောင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့ ည ၁၁ နာရီအချိန်တွင် ၎င်း၏နေအိမ်၌ အာဏာပိုင်များက လာရောက်ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Eleven Broadcasting |date=2021-02-26 |title=နေပြည်တော် NLD ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းသူ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး မည်သည့်နေရာသို့ ခေါ်ဆောင်သွားသည်ကိုမသိရှိရသေး |url=https://www.youtube.com/watch?v=rZ7ALqnteqU |access-date=2026-06-04}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့ သောကြာနေ့တွင် မန္တလေး အိုးဘိုထောင်တွင်း တရားရုံးက ဦးမင်းသူအား အစိုးရကို အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ)၊ သာသနာကို ညှိုးနွမ်းစေမှု ပုဒ်မ ၂၉၇ (က)၊ ဥပဒေနှင့် ဆန့်ကျင်သော အစုအဝေးတွင် ပါဝင်မှု ပုဒ်မ ၁၄၅၊ ရုံးရင်းဆန်ခတ်မှုတွင် ပါဝင်ကျူးလွန်မှု ပုဒ်မ ၁၄၇ နှင့် တာဝန်ဝတ္တရား နှောင့်ယှက်မှု ပုဒ်မ ၁၅၂ စသည့် ပုဒ်မ ၅ ခုဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ တရားခွင်တွင် မိသားစုဝင်များ လာရောက်ကြားနာခွင့် မရရှိဘဲ စီရင်ချက်ချမှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ယခုကဲ့သို့ ဦးမင်းသူအား ဖမ်းဆီးထောင်ချခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်သည် ယခင် ဖဆပလ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ [[သာခင်၊ သခင်|သခင်သာခင်]] အကျဉ်းချခံရပြီးနောက်ပိုင်း နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခံရသည့် မိုးကုတ်မြို့၏ ဒုတိယမြောက် ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။သခင် သာခင်သည် ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ် တွင် ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင် တစ်ဦး ဖြစ်သည့် အပြင် နိုင်ငံရေး အမြင်တွင်လည်း ထိုခေတ် အခါက ရှေ့တန်းရောက်ခဲ့သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သခင် သာခင်ကို မိုးကုတ်မြို့နယ် ကင်းရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2021-04-23 |title=NLD ပါတီ နေပြည်တော် ဥက္ကဌ ဦးမင်းသူကို ယနေ့ ရုံးချိန်းတွင် ရှေ့နေ ပါဝါတင် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2021/04/23/241055.html |access-date=2026-06-04 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> == လွှတ်တော်အမတ်ဘဝ == ထောင်မှ ပြန်လွတ်လာပြီးနောက် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် တွင် ပင် နိုင်ငံရေးဘဝကို ဆက်လက် မြှပ်နှံ့ခဲ့သည်။ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် တွင် ကျင်းပသည့် ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ သို့ ဝင်ရောက် ယှဥ်ပြိုင်သည့်အခါ ဦးမင်းသူ သည် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တစ်ဦးအနေဖြင့် ပါဝင်ခဲ့ရပြီး၊နေပြည်တော် ဥတ္တရသီရီမြို့နယ် ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည်။ထိုတာဝန်ကို ပထမအကြိမ် လွှတ်တော် သက်တမ်းပြီးဆုံးသည် အထိ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ၌ နေပြည်တော်မှ ယှဉ်ပြိုင်မည့်သူများစာရင်းတွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးမောင်ဦးနှင့် ဦးမှတ်ကြီးတို့ ပြန်လည်ပါဝင်လာ |url=https://news-eleven.com/article/262970 |access-date=2026-06-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>ထို့နောက် ၎င်းသည် လွှတ်တော်အမတ် အဖြစ် ဝင်ရောက် အရွေးမခံတော့ဘဲ ပါတီက တာဝန်ပေးသည့် နေပြည်တော်နယ်မြေ၊ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် NLD ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နေပြည်တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ ကော်မတီအဖွဲ့ဝင်(၂) အဖြစ် တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက် နေ့ အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့ မနက်အစောပိုင်း နှစ်နာရီခန့်တွင် ရှောင်တိမ်းနေသည့်နေရာ၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော် NLD ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းသူ ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://news-eleven.com/article/205238 |access-date=2026-06-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ က နေပြည်တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီဝင်ဟောင်း ဦးမင်းသူ အား ပုဗ္ဗသီရိ မြို့နယ် ပတ္တာနယ်မြေရဲစခန်း၌ (ပ)၃၀/၂၀၂၁ ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅-က ဖြင့် ဖမ်းဆီးအရေးယူထားကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေအတွင်းရှိ အစိုးရဝန်ထမ်းများအား CDM တွင် ပါဝင် လာစေရေး အဓိကကြိုးကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူတစ်ဦး အဖြစ် သတင်းထုတ်ပြန်ချက်ထဲ ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ယင်းအပြင် ဦးမင်းသူသည် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ရက်တွင် ခရိုင်အလုပ်မှုဆောင်အဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးခန့် ဖြင့် NLDပါတီခရိုင်ရုံးတွင် အစည်းအဝေးကျင်းပ ခဲ့ပြီး အစည်းအဝေး၌ CDM Supporting Team အား ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြောင်းလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ယင်းနောက် နေပြည်တော် အချုပ်ထောင်တွင်း တရားရုံးက ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက် တွင် ထောင်ဒဏ် နှစ်နှစ်ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီဝင်ဟောင်း ဦးမင်းသူ အား ဖမ်းဆီးအရေးယူ |url=http://www.moi.gov.mm/news/12092 |access-date=2026-06-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-12-22 |title=နေပြည်တော် NLD ဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းသူ ထောင်နှစ်နှစ် အမိန့်ချမှတ်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/npt-nld-chairman-minthu-sentenced-two-years-in-prison-12222021065146.html |access-date=2026-06-04 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဦးမင်းသူ၏ ဇနီးမှာ မနန်း (ခေါ်) မခင်ကြည်ဝင်း ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် သမီး ၂ ဦး နှင့် သား ၁ဦး ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|၁၉၆၁| }} [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]] arrvkdmu4y9d1mbpzd68uqjuxpod8gv 0 287423 1036872 1036821 2026-06-08T15:28:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိ၏ စာပေလက်ရာ */ 1036872 wikitext text/x-wiki '''ဆယ့်ငါးယန်းငါးဆယ်ပြား''' (十五円五十銭, အသံထွက် - ဂျူးဂေါ့အန်းဂေါ့ဂျစ်ဆန်း") သည် ဂျပန်သမိုင်းဝင် စကားလုံးဖြစ်သည်။ ဤစကားလုံးကို ဂျပန်လူမျိုး ကဗျာဆရာနှင့် ဂျပန်ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင် ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိ (壺井繁治) က သူ၏ စာပေလက်ရာတွင် ဖော်ပြရေးသားခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== အသွင်အပြင်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို မခွဲခြားနိုင်သည့်အခါ ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံရဲဌာနသည် "ကိုရီးယားလူမျိုးများနှင့်ပတ်သက်၍ ခွဲခြားစိစစ်မှုစာတမ်း" ဟူသည့် စာတမ်းတွင် ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် ဒခုအွန် (濁音) အသံထွက် ကောင်းမွန်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိကြကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် "ဂ၊ ဂိ၊ ဂု၊ ဂဲ၊ ဂို" အသံထွက်မှာ ထွက်ရအခက်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် ဂျပန်များနှင့် အသွင်အပြင်အားဖြင့် မကွဲပြားသဖြင့် အသံထွက်မှတဆင့် ခွဲခြားနိုင်သည့်နည်းလမ်းကို ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းထွက်ပေါ်လာရာမှ "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟု အသံထွက်ကို ကောင်းမွန်စွာ မထွက်နိုင်ပါက ကိုရီးယားလူမျိုးဖြစ်ကြောင်းကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=＜不逞鮮人＞とは誰か～関東大震災下の朝鮮人虐殺を読む（6） 「十五円五十銭」の闇その4…「朝鮮人識別法」 |url=https://www.asiapress.org/apn/2022/01/japan/gyakusatu-6/ |website=アジアプレス・ネットワーク |date=2022-01-25 |access-date=2024-07-12 |language=ja |first=劉 |last=永昇}}</ref> ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားတွင် "မတ်လ ၁ ရက်နေ့လှုပ်ရှားမှု" ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဂျပန်လက်အောက်ရှိ ကိုရီးယားအစိုးရသည် စစ်တပ်အုပ်ချုပ်သည့်နိုင်ငံရေးမှ ပေါင်းစည်းအုပ်ချုပ်သည့်နိုင်ငံရေးစနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုတချိန်တည်းတွင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဥပဒေမဲ့ကိုရီးယားလူမျိုးများကို စောင့်ကြည့်မှုများ ရှိလာခဲ့ရာမှ "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် စီးပွားရေးအရ ဖွံ့ဖြိုးနေသည့်ကာလဖြစ်သည့်အတွက် လုပ်သားပြတ်တောက်မှုကို စိုးရိမ်မှု ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လုပ်အားခသက်သာသည့် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို အာရုံစိုက်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ် "မတ်လ ၁ ရက်နေ့လှုပ်ရှားမှု" ဖြစ်ပွားသည့်အချိန်မှ ၁၉၂၂ ခုနှစ်အထိ ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ထားခဲ့သော်လည်း ထိုနောက်ပိုင်းကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည့် ကိုရီးယားလူမျိုးအရေအတွက်သည် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အများပြည်သူလုံခြုံရေးအာဏာပိုင်များက ဥပဒေမဲ့ကိုရီးယားလူမျိုးများအပေါ် စောင့်ကြည့်မှုများကို တင်းကြပ်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေးကျဆင်းသွားပါက အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်သွားသော ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် လုပ်သားလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ပြီး ဆိုရှယ်လစ်များနှင့် ချိတ်ဆက်သွားမည်ကို အာဏာပိုင်တို့ကစိုးရိမ်ခဲ့ရာမှ ပိုမိုတင်းကြပ်မှုများ ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော အကြောင်းများကြောင့် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးများအကြား ခွဲခြားနိုင်ရန်အတွက် "ဆယ့်ငါးယန်းငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":0" /> ==ခန်းတိုးငလျင်ကြီး== ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်းတိုးငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့်အချိန်တွင် ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် အဓိကရုဏ်းဖြစ်အောင် ဖန်တီးနေသည်ဟူသည့် ကောလဟာလအမှားများ ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ ထိုအခါ စစ်တပ်နှင့် စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့တို့သည် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးကို ခွဲခြားရန်အတွက် "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=関東大震災で殺された聴覚障害者　生死分けた「15円50銭」の問い：朝日新聞デジタル |url=https://www.asahi.com/articles/ASR8Z6VHDR8ZUPQJ007.html |website=www.asahi.com |access-date=2024-07-12}}</ref> ထိုစကားလုံးကို ကောင်းမွန်စွာ အသံမထွက်နိုင်သည့်သူကို သတ်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ကိုရီးယားဘာသာစကားတွင် "ဒခုအွန်" အသံထွက်ဖြင့် စသည့်စကားလုံးသည် မရှိသလောက်ဖြစ်သည့်အတွက် ကိုရီးယားလူမျိုးများအနေဖြင့် "ဂျူးဂေါ့အန်း ဂေါ့ဂျစ်ဆန်း" ဟူသည့် အသံထွက်ကို ပြောသည့်အခါ "ချူးခိုအန်း ခေါ့ချုဆန်း" ဟု အသံထွက်လာသည်။ ထိုအခါ ကိုရီးယားလူမျိုးဟု သတ်မှတ်ခံရကာ အသတ်ခံရသည်။ ဂျပန်လူမျိုးများတွင်လည်း ဒေသအသံထွက်ဖြင့် ပြောသည့်သူများကို ကိုရီးယားလူမျိုးဟူသည့် စွပ်စွဲချက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အသတ်ခံရသူများထဲတွင် အသက် ၂ နှစ်အရွယ် ကလေးငယ်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်လူမျိုးပင်ဖြစ်သော်လည်း အကြားအာရုံချို့ယွင်း၍ မကြားရသဖြင့် အသံထွက်ကို မှားယွင်းထွက်မိသည့်သူများကို ကိုရီးယားလူမျိုးဟု သတ်မှတ်ကာ သတ်ဖြတ်ခဲ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=愼英弘の部屋VOL.2 「コロナ禍と関東大震災」 {{!}} お知らせ |url=http://www.big-i.jp/news/post/000644.phph |website=国際障害者交流センター（ビッグ・アイ） |access-date=2024-07-12 |language=ja}}</ref> ==ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိ၏ စာပေလက်ရာ== ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိသည် "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စာပေလက်ရာကို ရေးသားခဲ့သည်။ ခန်းတိုးငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်ပြီး ၅ ရက်မြောက်နေ့ဖြစ်သည့် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်　ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိသည် တိုကျိုမှ ရေနွေးငွေ့ရထားစီးကာ မွေးရပ်မြေသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ထိုစာထဲတွင် ရေးသားထားချက်အရ စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် မွေးရပ်မြေသို့ ပြန်လာရန် တိုးဟိုခုပင်မရထားလိုင်း၏ တဘတဘူတာသို သွားရာ ဘူတာတွင် လူများကြိတ်ကြိတ်တိုးလျက်ရှိကာ တိုးမပေါက်အောင် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပင်ပင်ပန်းပန်းလူအုပ်ကြီးထဲ တိုးဝင်လာပြီးနောက် ပလက်ဖောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်ရထားတွဲတွင်မဆို လူအများဖြင့် ပြည့်နေသည်။ ခရီးသည်များသည်လည်း ဆင်းမည့်သူ တစ်ဦးမျှပင် မရှိသည့်အတွက် စီးနင်းရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။ ထိုခရီးသည်များထဲတွင် ယမန်နေ့ကတည်းက စောင့်နေခဲ့သော်လည်း ယနေ့အထိ မစီးရသေးသည့်သူပင် ရှိခဲ့သည်။ အချို့သော သူများသည် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တိုကျိုမှ ထွက်ခွာနိုင်ရန် ရထား၏ ခေါင်မိုးပေါ်မှ စီးနင်းလိုက်ပါသည့်သူပင် ရှိခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} ioh3fm53otagr2ltbx9ncyx7a215nvg 1036973 1036872 2026-06-09T06:11:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိ၏ စာပေလက်ရာ */ 1036973 wikitext text/x-wiki '''ဆယ့်ငါးယန်းငါးဆယ်ပြား''' (十五円五十銭, အသံထွက် - ဂျူးဂေါ့အန်းဂေါ့ဂျစ်ဆန်း") သည် ဂျပန်သမိုင်းဝင် စကားလုံးဖြစ်သည်။ ဤစကားလုံးကို ဂျပန်လူမျိုး ကဗျာဆရာနှင့် ဂျပန်ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင် ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိ (壺井繁治) က သူ၏ စာပေလက်ရာတွင် ဖော်ပြရေးသားခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== အသွင်အပြင်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို မခွဲခြားနိုင်သည့်အခါ ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံရဲဌာနသည် "ကိုရီးယားလူမျိုးများနှင့်ပတ်သက်၍ ခွဲခြားစိစစ်မှုစာတမ်း" ဟူသည့် စာတမ်းတွင် ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် ဒခုအွန် (濁音) အသံထွက် ကောင်းမွန်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိကြကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် "ဂ၊ ဂိ၊ ဂု၊ ဂဲ၊ ဂို" အသံထွက်မှာ ထွက်ရအခက်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် ဂျပန်များနှင့် အသွင်အပြင်အားဖြင့် မကွဲပြားသဖြင့် အသံထွက်မှတဆင့် ခွဲခြားနိုင်သည့်နည်းလမ်းကို ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းထွက်ပေါ်လာရာမှ "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟု အသံထွက်ကို ကောင်းမွန်စွာ မထွက်နိုင်ပါက ကိုရီးယားလူမျိုးဖြစ်ကြောင်းကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=＜不逞鮮人＞とは誰か～関東大震災下の朝鮮人虐殺を読む（6） 「十五円五十銭」の闇その4…「朝鮮人識別法」 |url=https://www.asiapress.org/apn/2022/01/japan/gyakusatu-6/ |website=アジアプレス・ネットワーク |date=2022-01-25 |access-date=2024-07-12 |language=ja |first=劉 |last=永昇}}</ref> ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားတွင် "မတ်လ ၁ ရက်နေ့လှုပ်ရှားမှု" ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဂျပန်လက်အောက်ရှိ ကိုရီးယားအစိုးရသည် စစ်တပ်အုပ်ချုပ်သည့်နိုင်ငံရေးမှ ပေါင်းစည်းအုပ်ချုပ်သည့်နိုင်ငံရေးစနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုတချိန်တည်းတွင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဥပဒေမဲ့ကိုရီးယားလူမျိုးများကို စောင့်ကြည့်မှုများ ရှိလာခဲ့ရာမှ "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် စီးပွားရေးအရ ဖွံ့ဖြိုးနေသည့်ကာလဖြစ်သည့်အတွက် လုပ်သားပြတ်တောက်မှုကို စိုးရိမ်မှု ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လုပ်အားခသက်သာသည့် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို အာရုံစိုက်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ် "မတ်လ ၁ ရက်နေ့လှုပ်ရှားမှု" ဖြစ်ပွားသည့်အချိန်မှ ၁၉၂၂ ခုနှစ်အထိ ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ထားခဲ့သော်လည်း ထိုနောက်ပိုင်းကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည့် ကိုရီးယားလူမျိုးအရေအတွက်သည် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အများပြည်သူလုံခြုံရေးအာဏာပိုင်များက ဥပဒေမဲ့ကိုရီးယားလူမျိုးများအပေါ် စောင့်ကြည့်မှုများကို တင်းကြပ်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေးကျဆင်းသွားပါက အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်သွားသော ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် လုပ်သားလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ပြီး ဆိုရှယ်လစ်များနှင့် ချိတ်ဆက်သွားမည်ကို အာဏာပိုင်တို့ကစိုးရိမ်ခဲ့ရာမှ ပိုမိုတင်းကြပ်မှုများ ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော အကြောင်းများကြောင့် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးများအကြား ခွဲခြားနိုင်ရန်အတွက် "ဆယ့်ငါးယန်းငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":0" /> ==ခန်းတိုးငလျင်ကြီး== ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်းတိုးငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့်အချိန်တွင် ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် အဓိကရုဏ်းဖြစ်အောင် ဖန်တီးနေသည်ဟူသည့် ကောလဟာလအမှားများ ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ ထိုအခါ စစ်တပ်နှင့် စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့တို့သည် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးကို ခွဲခြားရန်အတွက် "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=関東大震災で殺された聴覚障害者　生死分けた「15円50銭」の問い：朝日新聞デジタル |url=https://www.asahi.com/articles/ASR8Z6VHDR8ZUPQJ007.html |website=www.asahi.com |access-date=2024-07-12}}</ref> ထိုစကားလုံးကို ကောင်းမွန်စွာ အသံမထွက်နိုင်သည့်သူကို သတ်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ကိုရီးယားဘာသာစကားတွင် "ဒခုအွန်" အသံထွက်ဖြင့် စသည့်စကားလုံးသည် မရှိသလောက်ဖြစ်သည့်အတွက် ကိုရီးယားလူမျိုးများအနေဖြင့် "ဂျူးဂေါ့အန်း ဂေါ့ဂျစ်ဆန်း" ဟူသည့် အသံထွက်ကို ပြောသည့်အခါ "ချူးခိုအန်း ခေါ့ချုဆန်း" ဟု အသံထွက်လာသည်။ ထိုအခါ ကိုရီးယားလူမျိုးဟု သတ်မှတ်ခံရကာ အသတ်ခံရသည်။ ဂျပန်လူမျိုးများတွင်လည်း ဒေသအသံထွက်ဖြင့် ပြောသည့်သူများကို ကိုရီးယားလူမျိုးဟူသည့် စွပ်စွဲချက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အသတ်ခံရသူများထဲတွင် အသက် ၂ နှစ်အရွယ် ကလေးငယ်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်လူမျိုးပင်ဖြစ်သော်လည်း အကြားအာရုံချို့ယွင်း၍ မကြားရသဖြင့် အသံထွက်ကို မှားယွင်းထွက်မိသည့်သူများကို ကိုရီးယားလူမျိုးဟု သတ်မှတ်ကာ သတ်ဖြတ်ခဲ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=愼英弘の部屋VOL.2 「コロナ禍と関東大震災」 {{!}} お知らせ |url=http://www.big-i.jp/news/post/000644.phph |website=国際障害者交流センター（ビッグ・アイ） |access-date=2024-07-12 |language=ja}}</ref> ==ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိ၏ စာပေလက်ရာ== ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိသည် "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စာပေလက်ရာကို ရေးသားခဲ့သည်။ ခန်းတိုးငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်ပြီး ၅ ရက်မြောက်နေ့ဖြစ်သည့် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်　ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိသည် တိုကျိုမှ ရေနွေးငွေ့ရထားစီးကာ မွေးရပ်မြေသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ထိုစာထဲတွင် ရေးသားထားချက်အရ စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် မွေးရပ်မြေသို့ ပြန်လာရန် တိုးဟိုခုပင်မရထားလိုင်း၏ တဘတဘူတာသို သွားရာ ဘူတာတွင် လူများကြိတ်ကြိတ်တိုးလျက်ရှိကာ တိုးမပေါက်အောင် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပင်ပင်ပန်းပန်းလူအုပ်ကြီးထဲ တိုးဝင်လာပြီးနောက် ပလက်ဖောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်ရထားတွဲတွင်မဆို လူအများဖြင့် ပြည့်နေသည်။ ခရီးသည်များသည်လည်း ဆင်းမည့်သူ တစ်ဦးမျှပင် မရှိသည့်အတွက် စီးနင်းရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။ ထိုခရီးသည်များထဲတွင် ယမန်နေ့ကတည်းက စောင့်နေခဲ့သော်လည်း ယနေ့အထိ မစီးရသေးသည့်သူပင် ရှိခဲ့သည်။ အချို့သော သူများသည် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တိုကျိုမှ ထွက်ခွာနိုင်ရန် ရထား၏ ခေါင်မိုးပေါ်မှ စီးနင်းလိုက်ပါသည့်သူပင် ရှိခဲ့သည်။ ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိသည် လူအများကြား တိုးဝင်ကာ စီးနိင်လိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အမိုးပေါ်တွင် စီးစရာမလိုပဲ ရထားဖြင့် ခရီးထွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမှတဆင့် နဂနိုခရိုင်၊ ရှိနိုနိုအိဘူတာတွင် ဆင်းကာ တစ်ညအိပ်သည်။ စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ရှိနိုနိုအိရထားလိုင်းဖြင့် ရှိအိုဂျိရိဘူတာအထိ စီးနင်းပြီးနောက် နဂိုယမြို့ဘူတာသို့ သွားရောက်ရန် ဗဟိုရထားလိုင်းကို ပြောင်းလဲစီးနင်းခဲ့သည်။ ရှိနိုနိုအိရထားလိုင်းရှိ ဘူတာတစ်ခုတွင် ဓားသွားတပ်ဆင်ထားသည့် သေနတ်ကို ကိုင်ဆောင်ထားသည့် စစ်သားတစ်ဦးသည် ပြတင်းပေါက်မှ ရထားအတွင်းကို ရှာဖွေကြည့်ရှုလေသည်။ ထို့နောက် ရထားအတွင်းရှိနေသည့် အလုပ်သမားတစ်ဦးကို လက်ညှိုးထိုးကာ "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြားလို့ ပြောစမ်း" ဟု ဒေါသသံဖြင့် ပြောခဲ့သည်။ ထိုအခါ လုပ်သားက မေးခွန်း၏ အဓိပ္ပါယ်ကို နားမလည်သော်လည်း အသံထွက်ခိုင်းသည့်အတိုင်း "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟု ကောင်းမွန်စွာ ပြောနိုင်ခဲ့သဖြင့် စစ်သားသည် စကားကို အသုံးသတ်ကာ ထွက်သွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိလည်း ထိုမေးခွန်း၏ အဓိပ္ပါယ်ကို မသိသေးပေ။ စစ်သား ထွက်ခွာသွားပြီးနောက်တွင်လည်း ပါးစပ်ထဲတွင် "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟု အကြိမ်ကြိမ် ရေရွတ်နေခဲ့သည်။ ထိုသို့ အကြိမ်ကြိမ် ရွတ်ဆိုနေသော်လည်း အဓိပ္ပါယ်ကိုမူ ရေးရေးမျှ နားမလည်ခဲ့ပေ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} qq52pwypb3gr289nnhsrekn1iayzzzs 1036974 1036973 2026-06-09T06:12:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိ၏ စာပေလက်ရာ */ 1036974 wikitext text/x-wiki '''ဆယ့်ငါးယန်းငါးဆယ်ပြား''' (十五円五十銭, အသံထွက် - ဂျူးဂေါ့အန်းဂေါ့ဂျစ်ဆန်း") သည် ဂျပန်သမိုင်းဝင် စကားလုံးဖြစ်သည်။ ဤစကားလုံးကို ဂျပန်လူမျိုး ကဗျာဆရာနှင့် ဂျပန်ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင် ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိ (壺井繁治) က သူ၏ စာပေလက်ရာတွင် ဖော်ပြရေးသားခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== အသွင်အပြင်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို မခွဲခြားနိုင်သည့်အခါ ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံရဲဌာနသည် "ကိုရီးယားလူမျိုးများနှင့်ပတ်သက်၍ ခွဲခြားစိစစ်မှုစာတမ်း" ဟူသည့် စာတမ်းတွင် ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် ဒခုအွန် (濁音) အသံထွက် ကောင်းမွန်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိကြကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် "ဂ၊ ဂိ၊ ဂု၊ ဂဲ၊ ဂို" အသံထွက်မှာ ထွက်ရအခက်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် ဂျပန်များနှင့် အသွင်အပြင်အားဖြင့် မကွဲပြားသဖြင့် အသံထွက်မှတဆင့် ခွဲခြားနိုင်သည့်နည်းလမ်းကို ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းထွက်ပေါ်လာရာမှ "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟု အသံထွက်ကို ကောင်းမွန်စွာ မထွက်နိုင်ပါက ကိုရီးယားလူမျိုးဖြစ်ကြောင်းကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=＜不逞鮮人＞とは誰か～関東大震災下の朝鮮人虐殺を読む（6） 「十五円五十銭」の闇その4…「朝鮮人識別法」 |url=https://www.asiapress.org/apn/2022/01/japan/gyakusatu-6/ |website=アジアプレス・ネットワーク |date=2022-01-25 |access-date=2024-07-12 |language=ja |first=劉 |last=永昇}}</ref> ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားတွင် "မတ်လ ၁ ရက်နေ့လှုပ်ရှားမှု" ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဂျပန်လက်အောက်ရှိ ကိုရီးယားအစိုးရသည် စစ်တပ်အုပ်ချုပ်သည့်နိုင်ငံရေးမှ ပေါင်းစည်းအုပ်ချုပ်သည့်နိုင်ငံရေးစနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုတချိန်တည်းတွင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဥပဒေမဲ့ကိုရီးယားလူမျိုးများကို စောင့်ကြည့်မှုများ ရှိလာခဲ့ရာမှ "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် စီးပွားရေးအရ ဖွံ့ဖြိုးနေသည့်ကာလဖြစ်သည့်အတွက် လုပ်သားပြတ်တောက်မှုကို စိုးရိမ်မှု ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လုပ်အားခသက်သာသည့် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို အာရုံစိုက်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ် "မတ်လ ၁ ရက်နေ့လှုပ်ရှားမှု" ဖြစ်ပွားသည့်အချိန်မှ ၁၉၂၂ ခုနှစ်အထိ ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ထားခဲ့သော်လည်း ထိုနောက်ပိုင်းကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည့် ကိုရီးယားလူမျိုးအရေအတွက်သည် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အများပြည်သူလုံခြုံရေးအာဏာပိုင်များက ဥပဒေမဲ့ကိုရီးယားလူမျိုးများအပေါ် စောင့်ကြည့်မှုများကို တင်းကြပ်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေးကျဆင်းသွားပါက အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်သွားသော ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် လုပ်သားလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ပြီး ဆိုရှယ်လစ်များနှင့် ချိတ်ဆက်သွားမည်ကို အာဏာပိုင်တို့ကစိုးရိမ်ခဲ့ရာမှ ပိုမိုတင်းကြပ်မှုများ ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော အကြောင်းများကြောင့် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးများအကြား ခွဲခြားနိုင်ရန်အတွက် "ဆယ့်ငါးယန်းငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":0" /> ==ခန်းတိုးငလျင်ကြီး== ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်းတိုးငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့်အချိန်တွင် ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် အဓိကရုဏ်းဖြစ်အောင် ဖန်တီးနေသည်ဟူသည့် ကောလဟာလအမှားများ ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ ထိုအခါ စစ်တပ်နှင့် စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့တို့သည် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးကို ခွဲခြားရန်အတွက် "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=関東大震災で殺された聴覚障害者　生死分けた「15円50銭」の問い：朝日新聞デジタル |url=https://www.asahi.com/articles/ASR8Z6VHDR8ZUPQJ007.html |website=www.asahi.com |access-date=2024-07-12}}</ref> ထိုစကားလုံးကို ကောင်းမွန်စွာ အသံမထွက်နိုင်သည့်သူကို သတ်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ကိုရီးယားဘာသာစကားတွင် "ဒခုအွန်" အသံထွက်ဖြင့် စသည့်စကားလုံးသည် မရှိသလောက်ဖြစ်သည့်အတွက် ကိုရီးယားလူမျိုးများအနေဖြင့် "ဂျူးဂေါ့အန်း ဂေါ့ဂျစ်ဆန်း" ဟူသည့် အသံထွက်ကို ပြောသည့်အခါ "ချူးခိုအန်း ခေါ့ချုဆန်း" ဟု အသံထွက်လာသည်။ ထိုအခါ ကိုရီးယားလူမျိုးဟု သတ်မှတ်ခံရကာ အသတ်ခံရသည်။ ဂျပန်လူမျိုးများတွင်လည်း ဒေသအသံထွက်ဖြင့် ပြောသည့်သူများကို ကိုရီးယားလူမျိုးဟူသည့် စွပ်စွဲချက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အသတ်ခံရသူများထဲတွင် အသက် ၂ နှစ်အရွယ် ကလေးငယ်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်လူမျိုးပင်ဖြစ်သော်လည်း အကြားအာရုံချို့ယွင်း၍ မကြားရသဖြင့် အသံထွက်ကို မှားယွင်းထွက်မိသည့်သူများကို ကိုရီးယားလူမျိုးဟု သတ်မှတ်ကာ သတ်ဖြတ်ခဲ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=愼英弘の部屋VOL.2 「コロナ禍と関東大震災」 {{!}} お知らせ |url=http://www.big-i.jp/news/post/000644.phph |website=国際障害者交流センター（ビッグ・アイ） |access-date=2024-07-12 |language=ja}}</ref> ==ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိ၏ စာပေလက်ရာ== ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိသည် "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စာပေလက်ရာကို ရေးသားခဲ့သည်။ ခန်းတိုးငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်ပြီး ၅ ရက်မြောက်နေ့ဖြစ်သည့် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်　ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိသည် တိုကျိုမှ ရေနွေးငွေ့ရထားစီးကာ မွေးရပ်မြေသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ထိုစာထဲတွင် ရေးသားထားချက်အရ စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် မွေးရပ်မြေသို့ ပြန်လာရန် တိုးဟိုခုပင်မရထားလိုင်း၏ တဘတဘူတာသို သွားရာ ဘူတာတွင် လူများကြိတ်ကြိတ်တိုးလျက်ရှိကာ တိုးမပေါက်အောင် ဖြစ်နေခဲ့သည်။<ref>[[1929年]]に[[尾久駅|尾久支線]]が開業する前は、長距離列車も田端駅を経由していた。</ref> ထို့နောက် ပင်ပင်ပန်းပန်းလူအုပ်ကြီးထဲ တိုးဝင်လာပြီးနောက် ပလက်ဖောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်ရထားတွဲတွင်မဆို လူအများဖြင့် ပြည့်နေသည်။ ခရီးသည်များသည်လည်း ဆင်းမည့်သူ တစ်ဦးမျှပင် မရှိသည့်အတွက် စီးနင်းရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။ ထိုခရီးသည်များထဲတွင် ယမန်နေ့ကတည်းက စောင့်နေခဲ့သော်လည်း ယနေ့အထိ မစီးရသေးသည့်သူပင် ရှိခဲ့သည်။ အချို့သော သူများသည် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တိုကျိုမှ ထွက်ခွာနိုင်ရန် ရထား၏ ခေါင်မိုးပေါ်မှ စီးနင်းလိုက်ပါသည့်သူပင် ရှိခဲ့သည်။ ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိသည် လူအများကြား တိုးဝင်ကာ စီးနိင်လိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အမိုးပေါ်တွင် စီးစရာမလိုပဲ ရထားဖြင့် ခရီးထွက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=＜不逞鮮人＞とは誰か～関東大震災下の朝鮮人虐殺を読む（3） 「十五円五十銭」の闇その1…「貴様、朝鮮人だろう？」 作家・壺井繁治の経験 |url=https://www.asiapress.org/apn/2022/01/japan/gyakusatu-3/ |website=アジアプレス・ネットワーク |date=2022-01-20 |access-date=2024-07-12 |language=ja |first=劉 |last=永昇}}</ref> ထိုမှတဆင့် နဂနိုခရိုင်၊ ရှိနိုနိုအိဘူတာတွင် ဆင်းကာ တစ်ညအိပ်သည်။ စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ရှိနိုနိုအိရထားလိုင်းဖြင့် ရှိအိုဂျိရိဘူတာအထိ စီးနင်းပြီးနောက် နဂိုယမြို့ဘူတာသို့ သွားရောက်ရန် ဗဟိုရထားလိုင်းကို ပြောင်းလဲစီးနင်းခဲ့သည်။ ရှိနိုနိုအိရထားလိုင်းရှိ ဘူတာတစ်ခုတွင် ဓားသွားတပ်ဆင်ထားသည့် သေနတ်ကို ကိုင်ဆောင်ထားသည့် စစ်သားတစ်ဦးသည် ပြတင်းပေါက်မှ ရထားအတွင်းကို ရှာဖွေကြည့်ရှုလေသည်။ ထို့နောက် ရထားအတွင်းရှိနေသည့် အလုပ်သမားတစ်ဦးကို လက်ညှိုးထိုးကာ "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြားလို့ ပြောစမ်း" ဟု ဒေါသသံဖြင့် ပြောခဲ့သည်။ ထိုအခါ လုပ်သားက မေးခွန်း၏ အဓိပ္ပါယ်ကို နားမလည်သော်လည်း အသံထွက်ခိုင်းသည့်အတိုင်း "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟု ကောင်းမွန်စွာ ပြောနိုင်ခဲ့သဖြင့် စစ်သားသည် စကားကို အသုံးသတ်ကာ ထွက်သွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိလည်း ထိုမေးခွန်း၏ အဓိပ္ပါယ်ကို မသိသေးပေ။ စစ်သား ထွက်ခွာသွားပြီးနောက်တွင်လည်း ပါးစပ်ထဲတွင် "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟု အကြိမ်ကြိမ် ရေရွတ်နေခဲ့သည်။ ထိုသို့ အကြိမ်ကြိမ် ရွတ်ဆိုနေသော်လည်း အဓိပ္ပါယ်ကိုမူ ရေးရေးမျှ နားမလည်ခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |url=https://nagoya.repo.nii.ac.jp/record/29031/files/JunCture6_07.pdf |title=流言というメディア ──関東大震災時朝鮮人虐殺と「15円50銭」をめぐって |access-date=2024-7-12 |publisher=名古屋大学}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} la1byz1b8gfdhf67lcbalh42s2ze7ss 1036976 1036974 2026-06-09T06:13:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန် ဝေါဟာရများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1036976 wikitext text/x-wiki '''ဆယ့်ငါးယန်းငါးဆယ်ပြား''' (十五円五十銭, အသံထွက် - ဂျူးဂေါ့အန်းဂေါ့ဂျစ်ဆန်း") သည် ဂျပန်သမိုင်းဝင် စကားလုံးဖြစ်သည်။ ဤစကားလုံးကို ဂျပန်လူမျိုး ကဗျာဆရာနှင့် ဂျပန်ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင် ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိ (壺井繁治) က သူ၏ စာပေလက်ရာတွင် ဖော်ပြရေးသားခဲ့သည်။ ==အကြောင်းအရာ== အသွင်အပြင်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို မခွဲခြားနိုင်သည့်အခါ ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံရဲဌာနသည် "ကိုရီးယားလူမျိုးများနှင့်ပတ်သက်၍ ခွဲခြားစိစစ်မှုစာတမ်း" ဟူသည့် စာတမ်းတွင် ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် ဒခုအွန် (濁音) အသံထွက် ကောင်းမွန်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိကြကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် "ဂ၊ ဂိ၊ ဂု၊ ဂဲ၊ ဂို" အသံထွက်မှာ ထွက်ရအခက်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် ဂျပန်များနှင့် အသွင်အပြင်အားဖြင့် မကွဲပြားသဖြင့် အသံထွက်မှတဆင့် ခွဲခြားနိုင်သည့်နည်းလမ်းကို ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းထွက်ပေါ်လာရာမှ "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟု အသံထွက်ကို ကောင်းမွန်စွာ မထွက်နိုင်ပါက ကိုရီးယားလူမျိုးဖြစ်ကြောင်းကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=＜不逞鮮人＞とは誰か～関東大震災下の朝鮮人虐殺を読む（6） 「十五円五十銭」の闇その4…「朝鮮人識別法」 |url=https://www.asiapress.org/apn/2022/01/japan/gyakusatu-6/ |website=アジアプレス・ネットワーク |date=2022-01-25 |access-date=2024-07-12 |language=ja |first=劉 |last=永昇}}</ref> ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားတွင် "မတ်လ ၁ ရက်နေ့လှုပ်ရှားမှု" ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဂျပန်လက်အောက်ရှိ ကိုရီးယားအစိုးရသည် စစ်တပ်အုပ်ချုပ်သည့်နိုင်ငံရေးမှ ပေါင်းစည်းအုပ်ချုပ်သည့်နိုင်ငံရေးစနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုတချိန်တည်းတွင်ပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဥပဒေမဲ့ကိုရီးယားလူမျိုးများကို စောင့်ကြည့်မှုများ ရှိလာခဲ့ရာမှ "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် စီးပွားရေးအရ ဖွံ့ဖြိုးနေသည့်ကာလဖြစ်သည့်အတွက် လုပ်သားပြတ်တောက်မှုကို စိုးရိမ်မှု ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လုပ်အားခသက်သာသည့် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို အာရုံစိုက်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ် "မတ်လ ၁ ရက်နေ့လှုပ်ရှားမှု" ဖြစ်ပွားသည့်အချိန်မှ ၁၉၂၂ ခုနှစ်အထိ ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ထားခဲ့သော်လည်း ထိုနောက်ပိုင်းကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည့် ကိုရီးယားလူမျိုးအရေအတွက်သည် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အများပြည်သူလုံခြုံရေးအာဏာပိုင်များက ဥပဒေမဲ့ကိုရီးယားလူမျိုးများအပေါ် စောင့်ကြည့်မှုများကို တင်းကြပ်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေးကျဆင်းသွားပါက အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်သွားသော ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် လုပ်သားလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ပြီး ဆိုရှယ်လစ်များနှင့် ချိတ်ဆက်သွားမည်ကို အာဏာပိုင်တို့ကစိုးရိမ်ခဲ့ရာမှ ပိုမိုတင်းကြပ်မှုများ ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော အကြောင်းများကြောင့် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးများအကြား ခွဲခြားနိုင်ရန်အတွက် "ဆယ့်ငါးယန်းငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":0" /> ==ခန်းတိုးငလျင်ကြီး== ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်းတိုးငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့်အချိန်တွင် ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် အဓိကရုဏ်းဖြစ်အောင် ဖန်တီးနေသည်ဟူသည့် ကောလဟာလအမှားများ ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ ထိုအခါ စစ်တပ်နှင့် စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့တို့သည် ကိုရီးယားလူမျိုးများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ဂျပန်လူမျိုးနှင့် ကိုရီးယားလူမျိုးကို ခွဲခြားရန်အတွက် "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=関東大震災で殺された聴覚障害者　生死分けた「15円50銭」の問い：朝日新聞デジタル |url=https://www.asahi.com/articles/ASR8Z6VHDR8ZUPQJ007.html |website=www.asahi.com |access-date=2024-07-12}}</ref> ထိုစကားလုံးကို ကောင်းမွန်စွာ အသံမထွက်နိုင်သည့်သူကို သတ်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ကိုရီးယားဘာသာစကားတွင် "ဒခုအွန်" အသံထွက်ဖြင့် စသည့်စကားလုံးသည် မရှိသလောက်ဖြစ်သည့်အတွက် ကိုရီးယားလူမျိုးများအနေဖြင့် "ဂျူးဂေါ့အန်း ဂေါ့ဂျစ်ဆန်း" ဟူသည့် အသံထွက်ကို ပြောသည့်အခါ "ချူးခိုအန်း ခေါ့ချုဆန်း" ဟု အသံထွက်လာသည်။ ထိုအခါ ကိုရီးယားလူမျိုးဟု သတ်မှတ်ခံရကာ အသတ်ခံရသည်။ ဂျပန်လူမျိုးများတွင်လည်း ဒေသအသံထွက်ဖြင့် ပြောသည့်သူများကို ကိုရီးယားလူမျိုးဟူသည့် စွပ်စွဲချက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အသတ်ခံရသူများထဲတွင် အသက် ၂ နှစ်အရွယ် ကလေးငယ်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်လူမျိုးပင်ဖြစ်သော်လည်း အကြားအာရုံချို့ယွင်း၍ မကြားရသဖြင့် အသံထွက်ကို မှားယွင်းထွက်မိသည့်သူများကို ကိုရီးယားလူမျိုးဟု သတ်မှတ်ကာ သတ်ဖြတ်ခဲ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=愼英弘の部屋VOL.2 「コロナ禍と関東大震災」 {{!}} お知らせ |url=http://www.big-i.jp/news/post/000644.phph |website=国際障害者交流センター（ビッグ・アイ） |access-date=2024-07-12 |language=ja}}</ref> ==ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိ၏ စာပေလက်ရာ== ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိသည် "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟူသည့် စာပေလက်ရာကို ရေးသားခဲ့သည်။ ခန်းတိုးငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်ပြီး ၅ ရက်မြောက်နေ့ဖြစ်သည့် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်　ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိသည် တိုကျိုမှ ရေနွေးငွေ့ရထားစီးကာ မွေးရပ်မြေသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ထိုစာထဲတွင် ရေးသားထားချက်အရ စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် မွေးရပ်မြေသို့ ပြန်လာရန် တိုးဟိုခုပင်မရထားလိုင်း၏ တဘတဘူတာသို သွားရာ ဘူတာတွင် လူများကြိတ်ကြိတ်တိုးလျက်ရှိကာ တိုးမပေါက်အောင် ဖြစ်နေခဲ့သည်။<ref>[[1929年]]に[[尾久駅|尾久支線]]が開業する前は、長距離列車も田端駅を経由していた。</ref> ထို့နောက် ပင်ပင်ပန်းပန်းလူအုပ်ကြီးထဲ တိုးဝင်လာပြီးနောက် ပလက်ဖောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်ရထားတွဲတွင်မဆို လူအများဖြင့် ပြည့်နေသည်။ ခရီးသည်များသည်လည်း ဆင်းမည့်သူ တစ်ဦးမျှပင် မရှိသည့်အတွက် စီးနင်းရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။ ထိုခရီးသည်များထဲတွင် ယမန်နေ့ကတည်းက စောင့်နေခဲ့သော်လည်း ယနေ့အထိ မစီးရသေးသည့်သူပင် ရှိခဲ့သည်။ အချို့သော သူများသည် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တိုကျိုမှ ထွက်ခွာနိုင်ရန် ရထား၏ ခေါင်မိုးပေါ်မှ စီးနင်းလိုက်ပါသည့်သူပင် ရှိခဲ့သည်။ ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိသည် လူအများကြား တိုးဝင်ကာ စီးနိင်လိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အမိုးပေါ်တွင် စီးစရာမလိုပဲ ရထားဖြင့် ခရီးထွက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=＜不逞鮮人＞とは誰か～関東大震災下の朝鮮人虐殺を読む（3） 「十五円五十銭」の闇その1…「貴様、朝鮮人だろう？」 作家・壺井繁治の経験 |url=https://www.asiapress.org/apn/2022/01/japan/gyakusatu-3/ |website=アジアプレス・ネットワーク |date=2022-01-20 |access-date=2024-07-12 |language=ja |first=劉 |last=永昇}}</ref> ထိုမှတဆင့် နဂနိုခရိုင်၊ ရှိနိုနိုအိဘူတာတွင် ဆင်းကာ တစ်ညအိပ်သည်။ စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ရှိနိုနိုအိရထားလိုင်းဖြင့် ရှိအိုဂျိရိဘူတာအထိ စီးနင်းပြီးနောက် နဂိုယမြို့ဘူတာသို့ သွားရောက်ရန် ဗဟိုရထားလိုင်းကို ပြောင်းလဲစီးနင်းခဲ့သည်။ ရှိနိုနိုအိရထားလိုင်းရှိ ဘူတာတစ်ခုတွင် ဓားသွားတပ်ဆင်ထားသည့် သေနတ်ကို ကိုင်ဆောင်ထားသည့် စစ်သားတစ်ဦးသည် ပြတင်းပေါက်မှ ရထားအတွင်းကို ရှာဖွေကြည့်ရှုလေသည်။ ထို့နောက် ရထားအတွင်းရှိနေသည့် အလုပ်သမားတစ်ဦးကို လက်ညှိုးထိုးကာ "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြားလို့ ပြောစမ်း" ဟု ဒေါသသံဖြင့် ပြောခဲ့သည်။ ထိုအခါ လုပ်သားက မေးခွန်း၏ အဓိပ္ပါယ်ကို နားမလည်သော်လည်း အသံထွက်ခိုင်းသည့်အတိုင်း "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟု ကောင်းမွန်စွာ ပြောနိုင်ခဲ့သဖြင့် စစ်သားသည် စကားကို အသုံးသတ်ကာ ထွက်သွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆွတ်ဘိုအိရှိဂဲဂျိလည်း ထိုမေးခွန်း၏ အဓိပ္ပါယ်ကို မသိသေးပေ။ စစ်သား ထွက်ခွာသွားပြီးနောက်တွင်လည်း ပါးစပ်ထဲတွင် "ဆယ့်ငါးယန်း ငါးဆယ်ပြား" ဟု အကြိမ်ကြိမ် ရေရွတ်နေခဲ့သည်။ ထိုသို့ အကြိမ်ကြိမ် ရွတ်ဆိုနေသော်လည်း အဓိပ္ပါယ်ကိုမူ ရေးရေးမျှ နားမလည်ခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |url=https://nagoya.repo.nii.ac.jp/record/29031/files/JunCture6_07.pdf |title=流言というメディア ──関東大震災時朝鮮人虐殺と「15円50銭」をめぐって |access-date=2024-7-12 |publisher=名古屋大学}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန် ဝေါဟာရများ]] r3skjzkyx52h1crzelo15dv99jovlf0 0 287440 1037050 1036362 2026-06-09T11:14:00Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1037050 wikitext text/x-wiki === ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက် === သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု (Open Data)[https://en.wikipedia.org/wiki/Open_data] ဆိုသည်မှာ မည်သူမဆို၊ မည်သည့်နေရာမှမဆို၊ မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်အတွက်မဆို အခမဲ့ လွတ်လပ်စွာ ရယူခြင်း၊ ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်း၊ ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်းနှင့် ပြန်လည်ဖြန့်ဝေခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်ရန် ဖွင့်လှစ်ပေးထားသော ဒေတာများကို ဆိုလိုသည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် Open Knowledge Foundation (OKF) တို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ စစ်မှန်သော သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှုတစ်ခု ဖြစ်ရန်အတွက် အောက်ပါ သော့ချက်ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်များနှင့် ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည် -<ref>{{Cite web |title=Open Data Toolkit {{!}}Starting an Open Data Initiative {{!}} Data |url=https://opendatatoolkit.worldbank.org/en/data/opendatatoolkit/starting |access-date=2026-06-06 |website=World Bank |language=en}}</ref> # နည်းပညာအရ ပွင့်လင်းမှု (Technically Open): စက်ပစ္စည်းများ၊ ကွန်ပျူတာဆော့ဖ်ဝဲလ်များက တိုက်ရိုက်ဖတ်ရှု လုပ်ဆောင်နိုင်သော ဖော်မတ်စနစ် (Machine-readable format) ဥပမာ - CSV, JSON, XML ကဲ့သို့သော ဖိုင်ပုံစံမျိုး ဖြစ်ရမည်။ (PDF ဖိုင် သို့မဟုတ် ဓာတ်ပုံပုံစံများဖြင့် ချပြခြင်းသည် နည်းပညာအရ ပွင့်လင်းမှု အားနည်းသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။) # ဥပဒေကြောင်းအရ ပွင့်လင်းမှု (Legally Open): ဒေတာကို ကန့်သတ်ချက်မရှိ အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည့် လွတ်လပ်သော မူပိုင်ခွင့်လိုင်စင် (Open License) တစ်ခုခုအောက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားရမည်။ # ထို့အပြင် ယခုခေတ်တွင် "FAIR/O data" ဟူသော စံနှုန်းအသစ် ပေါ်ပေါက်လာပြီး ဒေတာများသည် ရှာဖွေရလွယ်ကူခြင်း (Findable)၊ လက်လှမ်းမီခြင်း (Accessible)၊ အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်သုံးနိုင်ခြင်း (Interoperable)၊ ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်ခြင်း (Reusable) နှင့် ဥပဒေကြောင်းအရ လိုင်စင်ပွင့်လင်းခြင်း (Openly licensed) တို့နှင့် ကိုက်ညီရမည်ဟု သတ်မှတ်လာကြသည်။ # အစိုးရများ၏ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု ကနဦးဆောင်ရွက်မှု (Open Government Data Initiative) ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံသားများ၏ အခွန်ငွေဖြင့် အစိုးရဌာနများက စုဆောင်းထားသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ မဟုတ်သည့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို (ဥပမာ - ရာသီဥတု၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး၊ ဘတ်ဂျက်သုံးစွဲမှု၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေး ကိန်းဂဏန်းများ) အွန်လိုင်း ပလက်ဖောင်းပေါ်တွင် ဗဟိုပြု၍ ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ချပြသော အမျိုးသားအဆင့် စီမံကိန်းများကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။[https://publicadministration.desa.un.org/topics/digital-government/ogd] === သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု လှုပ်ရှားမှု၏ သမိုင်းကြောင်း === "Open Data" ဆိုသော ဝေါဟာရကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဒေတာများ (အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာမြေလေ့လာရေးနှင့် မိုးလေဝသ တိုင်းထွာချက်များ) ကို နိုင်ငံတကာ သိပ္ပံပညာရှင်များအကြား အပြန်အလှန် မျှဝေသုံးစွဲရာ၌ စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အချက်အလက်များကို အများပြည်သူထံ ပွင့်လင်းစွာ ချပြရေး အခြေခံအယူအဆသည် ထိုထက်မက ပိုမိုစောစီးစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=UNESCO |url=https://www.unesco.org/ethics-ai/en/civil-society-organizations/open-data-institute |website=UNESCO}}</ref> '''၁၉၅၇-၁၉၅၈ ခုနှစ်''' - သိပ္ပံကဏ္ဍမှ အခြေခံအုတ်မြစ် (World Data Center): နိုင်ငံတကာ ပထဝီရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှစ် (International Geophysical Year) ပြင်ဆင်မှုအဖြစ် ကမ္ဘာ့ဒေတာစင်တာ စနစ်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ပွင့်လင်းစွာ လက်လှမ်းမီနိုင်ရေး ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ '''၁၉၉၆ ခုနှစ်''' - လူသားမျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဘာမြူဒါအခြေခံမူများ (Bermuda Principles): လူသားမျိုးရိုးဗီဇ စီမံကိန်း (Human Genome Project) တွင် ပါဝင်သူများသည် "လူသားဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက် အားလုံးကို အများပြည်သူဆိုင်ရာ နယ်ပယ် (Public Domain) အတွင်း လွတ်လပ်စွာ ထားရှိရမည်" ဟူသော ဘာမြူဒါအခြေခံမူများကို ချမှတ်ခဲ့ရာ သိပ္ပံနှင့် ဆေးဝါးသုတေသန လုပ်ငန်းများ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ '''၂၀၀၇ ခုနှစ်''' - ဆီဘတ်စတိုပိုလ် အခြေခံမူ ၈ ချက် (8 Principles of Open Government Data): ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆီဘတ်စတိုပိုလ် (Sebastopol) မြို့၌ အင်တာနက်ပညာရှင်များနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ၃၀ ခန့် တွေ့ဆုံကာ အစိုးရများ၏ ဒေတာများ ပွင့်လင်းစေရန် မည်သည့်စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီရမည်နည်းဆိုသည်ကို အခြေခံမူ ၈ ချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းမူများတွင် ဒေတာသည် ပြည့်စုံရမည် (Complete)၊ အရင်းအမြစ်အတိုင်း ဖြစ်ရမည် (Primary)၊ အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ဖြစ်ရမည် (Timely)၊ လက်လှမ်းမီရမည် (Accessible)၊ စက်ဖြင့်ဖတ်နိုင်ရမည် (Machine-processing)၊ ခွဲခြားမှုမရှိရမည် (Non-discriminatory)၊ မူပိုင်ခွင့် ကန့်သတ်ချက်မရှိရမည် (Non-proprietary) နှင့် လိုင်စင်ကင်းလွတ်ရမည် (License-free) တို့ ပါဝင်သည်။ '''၂၀၀၉ ခုနှစ်''' - အမေရိကန် သမ္မတ အိုဘားမား၏ ညွှန်ကြားချက်: အမေရိကန်သမ္မတ ဘာရက်အိုဘားမားသည် ရာထူးစတင်လက်ခံသည့်နေ့မှာပင် "Open Government Directive" (ပွင့်လင်းသောအစိုးရ ညွှန်ကြားချက်) ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး Data.gov ဝဘ်ဆိုက်ကို လွှင့်တင်ကာ အစိုးရဒေတာများကို အများပြည်သူထံ ချပြခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အစိုးရများအတွက် စံပြဖြစ်သွားခဲ့သည်။ '''၂၀၁၁-၂၀၁၂ ခုနှစ်''' - နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း: ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတစ်ခုဖြစ်သော Open Government Partnership (OGP) ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှုသည် ယင်း၏ ပင်မမဏ္ဍိုင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ '''၂၀၁၂ ခုနှစ်''' - Open Data Institute (ODI) တည်ထောင်ခြင်း: အင်တာနက် (World Wide Web) ကို စတင်တီထွင်ခဲ့သူ Sir Tim Berners-Lee နှင့် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာရှင် Sir Nigel Shadbolt တို့က ယူကေ (UK) နိုင်ငံတွင် မတည်ရန်ပုံငွေဖြင့် Open Data Institute (ODI) ကို လွတ်လပ်သော၊ ဘက်မလိုက်သော၊ အကျိုးအမြတ်မယူသော အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအဖွဲ့အစည်းသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းလုံးတွင် ဒေတာဂေဟစနစ် (Data Ecosystem) ကောင်းမွန်စေရန်၊ ဒေတာကျင့်ဝတ် (Data Ethics) များ ထွန်းကားစေရန်နှင့် အစိုးရများနှင့် ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီများအကြား ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဒေတာမျှဝေမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ရှေ့ဆောင်လမ်းပြလျက် ရှိသည်။ ကုလသမဂ္ဂ ယူနက်စကို (UNESCO) ၏ AI ကျင့်ဝတ်နှင့် အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများတွင်လည်း ODI ၏ "Data Ethics Canvas" ကဲ့သို့သော ကိရိယာများသည် နည်းပညာနှင့် ဒေတာကို ကျင့်ဝတ်ညီညွတ်စွာ အသုံးပြုနိုင်ရေးအတွက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများအကြား အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေကြောင်း အသိအမှတ်ပြု ဖော်ပြထားသည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=Open Government Data and Services {{!}} Public Institutions |url=https://publicadministration.desa.un.org/topics/digital-government/ogd |access-date=2026-06-06 |website=publicadministration.desa.un.org}}</ref> '''၂၀၁၅ ခုနှစ်''' - နိုင်ငံတကာ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု ပဋိညာဉ် (International Open Data Charter): အိုဂျီပီ (OGP) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် အစိုးရပေါင်း ၁၇ ခုက အစိုးရအချက်အလက်များ ထုတ်ပြန်ရာ၌ လိုက်နာရမည့် အခြေခံမူများနှင့် အကောင်းဆုံး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ === သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု အဆင်သင့်ဖြစ်မှု ဆန်းစစ်ခြင်း === အစိုးရတစ်ခုသည် သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု စီမံကိန်းတစ်ခုကို စတင်တော့မည်ဆိုပါက မည်သည့်အချက်များ လိုအပ်နေသည်၊ မည်သည့်အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်ကို ဦးစွာ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်သည်။ ဤလိုအပ်ချက်အတွက် ကမ္ဘာ့ဘဏ် (World Bank) သည် Open Data Readiness Assessment (ODRA) ဟုခေါ်သော စနစ်တကျဆန်းစစ်သည့် ကိရိယာနှင့် မူဘောင် (Framework) ကို ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Open Data Toolkit {{!}}Readiness Assessment Tool {{!}} Data |url=https://opendatatoolkit.worldbank.org/en/data/opendatatoolkit/odra |access-date=2026-06-06 |website=World Bank |language=en}}</ref> ODRA သည် အစိုးရတစ်ခု၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားတစ်ခုလုံးကို မဏ္ဍိုင်ကြီး (၈) ခုပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ဆန်းစစ်ခြင်း ဖြစ်သည် - World Bank ODRA မဏ္ဍိုင်ကြီး (၈) ခု # ခေါင်းဆောင်မှု (Leadership) - နိုင်ငံရေးအရ ပြတ်သားသော ဦးဆောင်မှု ရှိ၊ မရှိ # ဥပဒေနှင့် မူဝါဒ (Policy/Legal) - သတင်းအချက်အလက် စီးဆင်းမှုကို ပိတ်ဆို့သည့် ဥပဒေများ # အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံ (Institutional Governance) - တာဝန်ခံမည့် ဌာနများ # အစိုးရ၏ ဒေတာစုဆောင်းမှု အခြေအနေ (Government Data) - ဒေတာများ၏ အရည်အသွေး # ဒေတာအသုံးပြုမှု ဝယ်လိုအား (Demand for Open Data) - အရပ်ဘက်နှင့် စီးပွားရေး # အရပ်ဘက် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် သုံးစွဲသူများ (Civic Engagement) - ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု # ရန်ပုံငွေနှင့် ရင်းမြစ်များ (Funding) - ရေရှည်လည်ပတ်နိုင်မည့် ဘတ်ဂျက် # နည်းပညာ အခြေခံအဆောက်အအုံ (Technology Infrastructure) - အင်တာနက်နှင့် ဆာဗာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်သည် မော်လ်ဒိုဗာ၊ ကင်ညာ၊ ဂါနာ၊ ဖိလစ်ပိုင် အစရှိသော ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများစွာတွင် ယင်း ODRA ကိရိယာကို အသုံးပြု၍ နည်းပညာအကူအညီများ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံအလိုက် အားနည်းချက်၊ အားသာချက်များကို ဖော်ထုတ်ကာ အကောင်အထည်ဖော်မှု လမ်းပြမြေပုံ (Action Plan) များ ရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ === ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများနှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ၏ ဆောင်ရွက်မှု === ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသည် သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု ကနဦးဆောင်ရွက်မှုများမှတစ်ဆင့် ကြီးမားသော လူမှုစီးပွား တိုးတက်မှုများကို ရရှိခံစားနေကြရသည်။ McKinsey Global Institute ၏ သုတေသန အစီရင်ခံစာအရ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှုကို စနစ်တကျ အသုံးချခြင်းဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃ ထရီလီယံမှ ၅ ထရီလီယံအထိ စီးပွားရေး တန်ဖိုးမြှင့်တင်မှုများ ဖန်တီးပေးနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းထားသည်။ === '''နိုင်ငံတကာက ဆောင်ရွက်နေသော နမူနာကောင်းများ''' === * '''ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း''' '''-''' UK သည် ကမ္ဘာ့သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု အညွှန်းကိန်းများတွင် ထိပ်တန်းက ရပ်တည်နေသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဗြိတိန်အစိုးရသည် နှလုံးခွဲစိတ်ကုသမှု အောင်မြင်သည့် နှုန်းထားများ (Heart Surgery Success Rates) ကို ဆေးရုံအလိုက် ဒေတာများ ပွင့်လင်းစွာ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ဆေးရုံများအကြား အပြုသဘောဆောင်သော ယှဉ်ပြိုင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး လူနာများ၏ အသက်ရှင်သန်နိုင်မှုနှုန်းသည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ * '''ဒိန်းမတ်''' '''-''' ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသည် ၎င်း၏ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လိပ်စာဒေတာများ (Address Data) နှင့် ပထဝီဝင် ကိုဩဒိနိတ်များကို ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် အခမဲ့ Open Data အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် လမ်းညွှန်စနစ်များ၊ ပါဆယ်ပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ပုဂ္ဂလိက ကဏ္ဍများတွင် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု ကုန်ကျစရိတ်များကို အကြီးအကျယ် သက်သာစေခဲ့ပြီး ရင်းနှီးမြှင့်တင်ရသည့် ကုန်ကျစရိတ်ထက် အဆပေါင်းများစွာ သာလွန်သော လူမှုစီးပွား အကျိုးအမြတ်ကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ * '''အီတလီ''' '''-''' အီတလီနိုင်ငံသည် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး ကဏ္ဍတစ်ခုလုံးတွင် လိုက်နာရန် "Creative Commons License" အောက်၌ စံနှုန်းညီ လုပ်ငန်းစဉ်လမ်းညွှန်ချက် (Open Data Management Cycle) ကို ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းကာ ဒေသန္တရအစိုးရများအကြား အချက်အလက်များ တစ်ပြေးညီ စီးဆင်းစေခဲ့သည်။ === အာဆီယံ နိုင်ငံများ၏ '''နမူနာကောင်းများ''' === * '''စင်ကာပူ - data.gov.sg'''<ref>{{Cite web |title=data.gov.sg |url=https://data.gov.sg/ |access-date=2026-06-06 |website=data.gov.sg |language=en}}</ref> - အာဆီယံတွင် ထိပ်တန်းဖြစ်သည်။ အစိုးရဌာနပေါင်း ၇၀ ကျော်မှ ဒေတာစုစုပေါင်း ထောင်ချီကို စက်ဖတ်နိုင်သော ပုံစံဖြင့် ချပြထားပြီး Smart Nation စီမံကိန်း၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်သည်။ * '''ဖိလစ်ပိုင် - data.gov.ph'''<ref>{{Cite web |title=Open Data Philippines |url=https://data.gov.ph/ |access-date=2026-06-06 |website=data.gov.ph}}</ref> - ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ ODRA ဆန်းစစ်ချက်ကို အစောဆုံး လက်ခံခဲ့သော နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်ပြီး သတင်းအချက်အလက် သိပ္ပံလွတ်လပ်ခွင့် (Freedom of Information - FOI) ဥပဒေနှင့် တွဲဖက်၍ အရပ်ဘက် စောင့်ကြည့်မှုကို အားပေးသည်။ * '''အင်ဒိုနီးရှား - data.go.id'''<ref>{{Cite web |title=Portal Satu Data Indonesia - Homepage |url=https://data.go.id/ |access-date=2026-06-06 |website=data.go.id |language=en}}</ref> - "Satu Data Indonesia" (One Data Indonesia) မူဝါဒကို ချမှတ်ပြီး ကျွန်းစုနိုင်ငံကြီး၏ ဒေတာများကို တစ်နေရာတည်းတွင် စံနှုန်းညီစွာ စုစည်းရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ * '''ထိုင်း - data.go.th'''<ref>{{Cite web |title=ยินดีต้อนรับ - Open Government Data of Thailand |url=https://data.go.th/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610074842/https://data.go.th/ |archive-date=10 June 2025 |access-date=2026-06-06 |website=data.go.th |language=th |url-status=dead }}</ref> - ဒစ်ဂျစ်တယ် အစိုးရ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အေဂျင်စီ (DGA) က ဦးဆောင်ပြီး ပြည်သူဗဟိုပြု ဝန်ဆောင်မှုများအတွက် Open Data မူဝါဒကို တစိုက်မတ်မတ် အကောင်အထည်ဖော်နေသည်။ * '''မလေးရှား - data.gov.my'''<ref>{{Cite web |last=Malaysia |first=Government of |title=data.gov.my |url=https://data.gov.my/ |access-date=2026-06-06 |website=data.gov.my |language=en-GB}}</ref> - ကဏ္ဍစုံမှ ဒေတာများကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ချပြထားပြီး ဒေတာသိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ အသုံးချနိုင်ရန် လေ့ကျင့်ပျိုးထောင်မှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိသည်။အခြားတစ်ဖက်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအိုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများသည် သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ကနဦး အခြေခံအဆင့်များတွင်သာ ရှိနေသေးပြီး နည်းပညာ အခြေခံအဆောက်အအုံ လိုအပ်ချက်၊ ဒေတာ စီမံအုပ်ချုပ်မှု မူဝါဒ အားနည်းချက်များနှင့် ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ === '''ကုလသမဂ္ဂနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပလက်ဖောင်းများ''' === ကုလသမဂ္ဂ (UN) သည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ စာရင်းအင်း ဒေတာများကို ပွင့်လင်းစွာ ချပြသည့် ဝဘ်ဆိုက်ကို လွှင့်တင်ထားသည်။ ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) သည်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဥရောပတစ်ဝှမ်းရှိ ဒေသတွင်း၊ အမျိုးသားအဆင့် ဒေတာစင်တာ အားလုံးကို data.europa.eu ပလက်ဖောင်းတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းကာ အားကောင်းမောင်းသန် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အဖွဲ့ (OECD) သည် ၎င်းတို့၏ သုတေသန အစီရင်ခံစာများနှင့် ဒေတာအားလုံးကို အများပြည်သူ လွတ်လပ်စွာ သုံးနိုင်ရန် Creative Commons CC-BY-4.0 လိုင်စင်အောက်သို့ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /> === '''အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ''' === သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု လှုပ်ရှားမှုသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် ထောက်ခံမှုများစွာ ရရှိထားသော်လည်း ပညာရှင်များအကြား အကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ အပြန်အလှန် စိစစ်ဆွေးနွေးမှုများ ရှိနေသည်။ * ရရှိလာမည့် ပင်မအကျိုးကျေးဇူးများ:ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် တာဝန်ခံမှု (Transparency & Accountability): ဘတ်ဂျက် အသုံးစရိတ်များကို ပြည်သူများ သိအောင် ချပြခြင်းဖြင့် အဂတိလိုက်စားမှုကို လျှော့ချနိုင်သည်။ * အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ မြှင့်တင်ခြင်း (Public Service Improvement): ပြည်သူလူထုက အစိုးရဌာနများထံမှ ရရှိသော ဒေတာများကို အသုံးပြု၍ မြို့ပြစီမံကိန်းများနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဝိုင်းဝန်းအကြံပြု ပြုပြင်နိုင်သည်။ * စီးပွားရေး တီထွင်ဆန်းသစ်မှု (Innovation & Economic Growth): နည်းပညာ တီထွင်သူများသည် အစိုးရဒေတာများကို အခြေခံ၍ မိုဘိုင်းလ်အက်ပလီကေးရှင်းသစ်များနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းသစ်များ (Startups) တည်ထောင်နိုင်သည်။ * ပညာရှင်များ၏ ဝေဖန်ထောက်ပြချက်နှင့် စိန်ခေါ်မှုများ (The Critical Nuances):အတုအယောင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု (Veneer of Transparency): ပညာရှင်များဖြစ်ကြသော David Robinson နှင့် Harlan Yu တို့က အစိုးရအချို့သည် စက်ဖတ်နိုင်သော ဒေတာအမြောက်အမြားကို ထုတ်ပြန်ပေးသော်လည်း အမှန်တကယ် အရေးကြီးသော အဂတိလိုက်စားမှု သို့မဟုတ် မူဝါဒဆိုင်ရာ တာဝန်ခံမှုရှိသော ဒေတာများကို ချန်လှပ်ထားတတ်သဖြင့် "ဟန်ပြပွင့်လင်းမြင်သာမှု" သာ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ * တာဝန်ခံမှု ဖြစ်ပေါ်ရန် လိုအပ်သော ကွင်းဆက် (Chain of Accountability): ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် Tiago C. Peixoto က ဒေတာများ ချပြရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ - ဒေတာကို ပြည်သူက နားလည်ခြင်း၊ ပြည်သူက တုံ့ပြန်ခြင်း၊ အစိုးရတာဝန်ရှိသူများက ပြည်သူ့တုံ့ပြန်မှုကို အရေးယူဆောင်ရွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ခတ်ခြင်း စသည့် ဖြစ်စဉ်ကွင်းဆက်တစ်ခုလုံး ပြည့်စုံမှသာ စစ်မှန်သော တာဝန်ခံမှု ဖြစ်လာမည်ဟု ဆိုသည်။ * မူပိုင်ခွင့်နှင့် စီးပွားဖြစ် ပြန်လည်ရောင်းချမှု (Copyright & Reselling Risk): ဒေတာဖန်တီးသူများ (ဥပမာ - သိပ္ပံပညာရှင်များ) သည် ၎င်းတို့၏ ဒေတာများကို လိုင်စင်အတိအကျ မသတ်မှတ်ဘဲ ချပြမိပါက ပုဂ္ဂလိကအဖွဲ့အစည်းများက ယင်းဒေတာများကို စုစည်းကာ မူပိုင်ခွင့်တောင်းဆိုပြီး စီးပွားဖြစ် ပြန်လည်ရောင်းချသွားနိုင်သည့် အန္တရာယ် ရှိသည်။ အာဆီယံနိုင်ငံများ၏ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု ဆောင်ရွက်မှု အခြေအနေ (Open Data in ASEAN Countries)အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (ASEAN) အတွင်း၌လည်း ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့်အတူ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု လှုပ်ရှားမှုများသည် အားကောင်းလာသည်။ သို့သော် နိုင်ငံအလိုက် အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် မူဝါဒ ကွာခြားမှုများကြောင့် အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မှု အဆင့်အတန်းမှာမူ ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။ === အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ === သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု လှုပ်ရှားမှုသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် ထောက်ခံမှုများစွာ ရရှိထားသော်လည်း ပညာရှင်များအကြား အကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ အပြန်အလှန် စိစစ်ဆွေးနွေးမှုများ ရှိနေသည်။ * ရရှိလာမည့် ပင်မအကျိုးကျေးဇူးများ:ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် တာဝန်ခံမှု (Transparency & Accountability): ဘတ်ဂျက် အသုံးစရိတ်များကို ပြည်သူများ သိအောင် ချပြခြင်းဖြင့် အဂတိလိုက်စားမှုကို လျှော့ချနိုင်သည်။ * အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ မြှင့်တင်ခြင်း (Public Service Improvement): ပြည်သူလူထုက အစိုးရဌာနများထံမှ ရရှိသော ဒေတာများကို အသုံးပြု၍ မြို့ပြစီမံကိန်းများနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဝိုင်းဝန်းအကြံပြု ပြုပြင်နိုင်သည်။ * စီးပွားရေး တီထွင်ဆန်းသစ်မှု (Innovation & Economic Growth): နည်းပညာ တီထွင်သူများသည် အစိုးရဒေတာများကို အခြေခံ၍ မိုဘိုင်းလ်အက်ပလီကေးရှင်းသစ်များနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းသစ်များ (Startups) တည်ထောင်နိုင်သည်။ * ပညာရှင်များ၏ ဝေဖန်ထောက်ပြချက်နှင့် စိန်ခေါ်မှုများ (The Critical Nuances):အတုအယောင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု (Veneer of Transparency): ပညာရှင်များဖြစ်ကြသော David Robinson နှင့် Harlan Yu တို့က အစိုးရအချို့သည် စက်ဖတ်နိုင်သော ဒေတာအမြောက်အမြားကို ထုတ်ပြန်ပေးသော်လည်း အမှန်တကယ် အရေးကြီးသော အဂတိလိုက်စားမှု သို့မဟုတ် မူဝါဒဆိုင်ရာ တာဝန်ခံမှုရှိသော ဒေတာများကို ချန်လှပ်ထားတတ်သဖြင့် "ဟန်ပြပွင့်လင်းမြင်သာမှု" သာ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ * တာဝန်ခံမှု ဖြစ်ပေါ်ရန် လိုအပ်သော ကွင်းဆက် (Chain of Accountability): ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် Tiago C. Peixoto က ဒေတာများ ချပြရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ - ဒေတာကို ပြည်သူက နားလည်ခြင်း၊ ပြည်သူက တုံ့ပြန်ခြင်း၊ အစိုးရတာဝန်ရှိသူများက ပြည်သူ့တုံ့ပြန်မှုကို အရေးယူဆောင်ရွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ခတ်ခြင်း စသည့် ဖြစ်စဉ်ကွင်းဆက်တစ်ခုလုံး ပြည့်စုံမှသာ စစ်မှန်သော တာဝန်ခံမှု ဖြစ်လာမည်ဟု ဆိုသည်။ * မူပိုင်ခွင့်နှင့် စီးပွားဖြစ် ပြန်လည်ရောင်းချမှု (Copyright & Reselling Risk): ဒေတာဖန်တီးသူများ (ဥပမာ - သိပ္ပံပညာရှင်များ) သည် ၎င်းတို့၏ ဒေတာများကို လိုင်စင်အတိအကျ မသတ်မှတ်ဘဲ ချပြမိပါက ပုဂ္ဂလိကအဖွဲ့အစည်းများက ယင်းဒေတာများကို စုစည်းကာ မူပိုင်ခွင့်တောင်းဆိုပြီး စီးပွားဖြစ် ပြန်လည်ရောင်းချသွားနိုင်သည့် အန္တရာယ် ရှိသည်။ * ရေရှည်တည်တံ့မည့် မူဝါဒနှင့် ဒေတာဘုံစနစ် (Policies and Data Commons Strategy) သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု စီမံကိန်းများ ရေရှည်တည်တံ့ရန်အတွက် လုပ်ငန်းခွင်များနှင့် သုတေသနအဖွဲ့အစည်းများသည် "ဒေတာဘုံစနစ်" (Data Commons) မူဘောင်ကို အသုံးပြုလာကြသည်။ ၎င်းသည် ဆော့ဖ်ဝဲလ်နှင့် ဟာ့ဒ်ဝဲလ် ပလက်ဖောင်းများကို အပြန်အလှန် ချိတ်ဆက်ကာ အသုံးပြုသူ အဖွဲ့အစည်းများအကြား ဒေတာများကို ရေရှည်စီမံခန့်ခွဲ၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး မျှဝေနိုင်ရန် ဖန်တီးထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။ === '''အဓိက''' '''ဒေတာဘုံစနစ် မူဝါဒ ၆ ချက်''' === # အမြဲတမ်း ဒစ်ဂျစ်တယ် ID များ ထားရှိခြင်း (Persistent Digital IDs): ဒေတာအတွဲများကို စနစ်တကျ အသုံးပြုခွင့် ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်။ # ရှာဖွေရလွယ်ကူသော မေတာဒေတာ (Metadata): ဒေတာ၏ နောက်ခံအချက်အလက်များကို အလွယ်တကူ ရှာဖွေနိုင်ရန်။ # အပလီကေးရှင်း ချိတ်ဆက်မှုစနစ် (APIs): စက်ပစ္စည်းအချင်းချင်း ဒေတာများ လွယ်ကူစွာ စီးဆင်းနိုင်ရန်။ # ဒေတာ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံ (Computing Infrastructure): ဒေတာများကို သိမ်းဆည်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်မည့် ဆာဗာများနှင့် နည်းပညာများ ရှိရန်။ # ကျင့်ဝတ်နှင့်အညီ အသုံးပြုမှု မူဝါဒ (Data Governance & Ethics): ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အချက်အလက်များ (Privacy) မပေါက်ကြားစေရန်နှင့် ဒေတာကျင့်ဝတ်များကို လိုက်နာရန်။ # ရေရှည်တည်တံ့မည့် ဘဏ္ဍာရေးပုံစံ (Sustainability): စနစ်ကြီးတစ်ခုလုံး ရေရှည်လည်ပတ်နိုင်ရန် ရန်ပုံငွေ ခိုင်မာမှုရှိစေရန်။ သတင်းအချက်အလက် ပွင့်လင်းမှု ကနဦးဆောင်ရွက်မှုများ (Open Data Initiatives) ဆိုသည်မှာ ရိုးရှင်းသော နည်းပညာဆိုင်ရာ ပရောဂျက်တစ်ခုမျှသာ မဟုတ်ဘဲ ခေတ်သစ် ကောင်းမွန်သော အုပ်ချုပ်ရေး (Good Governance) နှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေးကို မောင်းနှင်ပေးသည့် အင်ဂျင်စက်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ ODRA ကဲ့သို့သော ဆန်းစစ်မှု ကိရိယာများကို အသုံးချကာ စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ နိုင်ငံတကာနှင့် အာဆီယံ ဒေသတွင်းမှ အောင်မြင်သော အတွေ့အကြုံများနှင့် သိပ္ပံကဏ္ဍမှ သင်ခန်းစာများကို ရယူခြင်းဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများသည်လည်း မိမိတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားကို ပိုမိုပွင့်လင်းမြင်သာစေပြီး ပြည်သူဗဟိုပြုသော လူမှုစီးပွား တိုးတက်မှုများကို ဖန်တီးပုံဖော်သွားနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ 7cvgftmyy17mcm2uld9sb45mf4ve0em 100 287549 1036863 1036754 2026-06-08T14:01:38Z Salai Rungtoi 22844 1036863 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=06|day=08|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ***[[အညာ စစ်မြေပြင်]] **** အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ [[တမူးမြို့|တမူး]]နှင့် [[ခမ်းပါတ်မြို့|ခမ်းပတ်မြို့]]များအကြားတွင် တည်ရှိသော [[နန်းမွန်းတားရွာ၊ တမူးမြို့နယ်|နန်းမွန်းတားရွာ]]အား စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူလိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cx2jkdpx3qxt (BBC)] '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်းရှိ အဓိကကျွန်းမကြီးဖြစ်သည့် [[မင်ဒါနာအိုကျွန်း]]ပေါ်ရှိ ဂျန်နရယ်ဆန်းတို့စ်မြို့ ကမ်းလွန်ကို ဗဟိုပြု၍ ပြင်းအား ၇.၈ မဂ္ဂနီကျုရှိသည့် အားပြင်းငလျင်တစ်ခုသည် ဒေသစံတော်ချိန် ၇ နာရီခွဲခန့်၌ လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cx2jkdpx3qxt (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} sjxy4cuwlz50qs8kpf2pzrr57rj81z3 0 287571 1037052 1036832 2026-06-09T11:28:11Z Pho Sai 45037 1037052 wikitext text/x-wiki '''ပါတိတ်''' (Batik;ꦢꦡꦶꦏ꧀) သည် အထည်အလိပ်များပေါ်တွင် [[ဖယောင်း]] ကို အသုံးပြု၍ ဆေးရည်မစိမ့်ဝင်နိုင်သော နည်းလမ်း ဖြင့် အလှဆင် ရေးဆွဲချုပ်လုပ်ထားသည့် ရိုးရာဒီဇိုင်းဆန်း အထည်အလိပ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=What is Batik? |url=https://TheBatikGuild.com/what-is-batik |website=The Batik Guild |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ပါတိတ်ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ဂျာဗား ဘာသာစကား|ဂျာဗားဘာသာစကား]] ရှိ "အမှတ်အသားပြုလုပ်ခြင်း" သို့မဟုတ် "အစက်အပြောက်များ ရေးဆွဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် "အမ်ဘာတိတ်" (Ambatik) ဟူသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Kerlogue |first=Fiona |title=Batik: Design and Style |year=2004 |publisher=Thames & Hudson |isbn=978-0500284773 |pages=12-15 |language=en}}</ref> {{Infobox | bodyclass = vcard | title = ပါတိတ် (Batik) | titleclass = fn summary | image = [[File:Batik Trusmi Cirebon (23).jpg|thumb|center|220px]] | caption = အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဆီရီဘွန်မြို့ရှိ ထရုစ်မီ (Trusmi) ရွာ၌ ရိုးရာနည်းလမ်းအတိုင်း ဖယောင်းဒီဇိုင်းရေးဆွဲနေသည့် ပါတိတ်အထည်လုပ်ငန်းခွင် | label1 = အမျိုးအစား | data1 = ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးပန်းရိုက် အနုပညာ (Wax-resist dyeing) | label2 = အဓိကတွေ့ရသော နေရာ | data2 = အရှေ့တောင်အာရှ (အထူးသဖြင့် အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား) နှင့် သီရိလင်္ကာ၊ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ | label3 = ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဆင့် | data3 = ယူနက်စကို (UNESCO) ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (၂၀၀၉) }} ပါတိတ်လုပ်ငန်းကို ကမ္ဘာ့ဒေသအများအပြားတွင် တွေ့ရှိရသော်လည်း [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ဂျားဗားကျွန်း|ဂျာဗားကျွန်း]] ၏ ပါတိတ်အနုပညာသည် နည်းစနစ်၊ ပန်းချီဒီဇိုင်းနှင့် လက်ရာအဆန်းပြားဆုံးအဖြစ် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း၌ အသိအမှတ်ပြုခံထားရသည်။ ယူနက်စကို (UNESCO) အဖွဲ့ကြီးက ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှားပါတိတ် ကို "လူသားမျိုးနွယ်စု၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်" (Masterpiece of Oral and Intangible Heritage of Humanity) အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Indonesian Batik |url=https://ich.unesco.org/en/RL/indonesian-batik-00170 |website=UNESCO |year=2009 |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ပါတိတ်ပြုလုပ်ရာတွင် အဓိကအားဖြင့် 'ချန်တင်း' (Canting) ဟုခေါ်သော ကြေးနီကလောင်ငယ်ဖြင့် ဖယောင်းရည်ကို အထည်ပေါ်၌ လက်ဖြင့် ပန်းချီကားကဲ့သို့ စိတ်ရှည်စွာ ရေးဆွဲသည့်စနစ် (Batik Tulis) နှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံတုံးဖြင့် ရိုက်နှိပ်သည့်စနစ် (Batik Cap) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။<ref>{{cite book |last=Elliott |first=Inger McCabe |title=Batik: Fabled Cloth of Java |year=2004 |publisher=Periplus Editions |isbn=978-0794602437 |pages=45 |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ပါတိတ်အထည်များကို အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသားမရွေး နေ့စဉ်ဘဝနှင့် ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များတွင် လုံချည်၊ ရင်ဖုံးအင်္ကျီနှင့် ဝတ်စုံများအဖြစ် အထူးနှစ်ခြိုက်စွာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ပါတိတ်နှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု == ပါတိတ်အထည်များသည် မြန်မာ့အထည်အလိပ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] ကတည်းက သွင်းကုန်အဖြစ် စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့လူနေမှုစနစ်နှင့် ခွဲခြားမရအောင် အသားကျ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်မှု၊ သံတမန်ရေးရာ ဆက်ဆံရေးများမှတစ်ဆင့် ဂျာဗားပါတိတ် (မြန်မာအခေါ် ဂျာဗားလုံချည်) များသည် မြန်မာ့နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် လူကုံထံများအကြား ဆန်းပြားသော အဆင့်မြင့်အထည်များအဖြစ် ခေတ်စားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=အုန်း |first=သန်း |title=မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၂ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၈၅-၉၀ |language=my}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပါတိတ်ကို အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသားမရွေး ရာသီဥတုနှင့် ကိုင်ညီပြီး ဝတ်ဆင်ရ လွယ်ကူစိုပြေသောကြောင့် နေ့စဉ်အိမ်ဝတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရုံးတက်ရုံးဆင်း ဝတ်စုံအဖြစ်လည်းကောင်း အထူးနှစ်ခြိုက်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာအမျိုးသမီးများသည် ပါတိတ်ပိတ်စများကို မြန်မာ့ရိုးရာ ရင်ဖုံးအင်္ကျီ၊ ရင်စိအင်္ကျီ တိုက်ပုံများနှင့် တွဲဖက်၍ဖြစ်စေ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်ကနုတ်ဒီဇိုင်းများကို ပါတိတ်နည်းစနစ်ဖြင့် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသော အထည်များကိုဖြစ်စေ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ဂုဏ်ယူစွာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=နန်းညွန့်ဆွေ |title=မြန်မာ့ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုနှင့် ခေတ်ရိုးရာပါတိတ် |date=အောက်တိုဘာ ၁၉၉၈ |journal=မြဝတီမဂ္ဂဇင်း |volume=၄၆ |issue=၁၀ |pages=၄၅-၄၈ |language=my}}</ref> === ပြည်တွင်းဖြစ် ပါတိတ်လုပ်ငန်းများနှင့် ဒီဇိုင်းဆန်းသစ်မှု === မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များစွာကတည်းက ပြည်တွင်းဖြစ် ပါတိတ်လက်မှုလုပ်ငန်းများကို ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် မွန်ပြည်နယ်၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် တနင်္သာရီတိုင်းရှိ [[မြိတ်မြို့]]နှင့် [[ကော့သောင်းမြို့]]တို့သည် အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနိုင်ငံတို့နှင့် ရေလမ်းကုန်သွယ်မှု နီးစပ်သဖြင့် ပါတိတ်အတတ်ပညာနှင့် ဒီဇိုင်းများ ပိုမိုထွန်းကားသည်။ မြန်မာ့ပါတိတ်ပညာရှင်များသည် ဂျာဗားရိုးရာ ကနုတ်များကို မြန်မာ့ရိုးရာ [[လောကနတ်]]၊ [[ကရ​ဝိက်|ကရဝိက်]]ငှက်၊ [[ပန်းဆယ်မျိုး]]လာ ကနုတ်ပန်းများနှင့် [[အင်းလေးကန်]] ရှုခင်းပုံစံများဖြင့် ပေါင်းစပ်ကာ "မြန်မာ့ဆန်းသစ် ပါတိတ်ဒီဇိုင်း" များအဖြစ် ပြောင်းလဲတီထွင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |last=မျိုးသူရ |title=တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းက ပါတိတ်လုပ်ငန်းနှင့် မြန်မာ့လက်မှုအနုပညာ |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/news-73829 |website=မြန်မာ့ဒီဂျစ်တယ်သတင်းစာ |date=၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |access-date=၈ ဇွန် ၂၀၂၆ |language=my}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ပါတိတ်အထည်များသည် ရိုးရာလုံချည်အဆင့်မှသည် ခေတ်ပြိုင်ဖက်ရှင်လောက သို့ ကူးပြောင်းလာပြီး အမျိုးသားဝတ် ပါတိတ်ရှပ်အင်္ကျီများ၊ ခေတ်မီအမျိုးသမီးဝတ် ဂါဝန်များနှင့် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ- လက်ကိုင်အိတ်၊ ပုဝါ) အထိ မြန်မာ့လူငယ်ထုအကြား အထူးခေတ်စားလျက် ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်ဖက်ရှင်သီတင်းပတ်တွင် မြန်မာ့ရိုးရာပါတိတ်ကို ခေတ်ပြိုင်ဒီဇိုင်းဖြင့် ပုံဖော်ဆန်းသစ် |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၅ မတ် ၂၀၂၄ |location=ရန်ကုန် |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == === ရှေးဦးကာလမှ အစောပိုင်းခေတ်သစ်ကာလ === <gallery class="center" mode="nolines" heights="180px" widths="220px" caption="ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးနည်းစနစ်ကို အသုံးပြုထားသည့် ရှေးဟောင်းအထည်အလိပ်များနှင့် ပုံဖော်မှုများ"> File:Niya batik.jpg|တရုတ်နိုင်ငံ၊ နိယ (တာရင်မ်မြစ်ဝှမ်း) မှ တွေ့ရှိရသော တတိယရာစုမှ စတုတ္ထရာစုဦးပိုင်းခေတ် ဆေးဆိုးထားသည့် အထည်အလိပ်အပိုင်းအစ File:Egypt, Byzantine period, 1st half of 6th century - Resist-Dyed Hanging with Biblical Scenes - 1951.400 - Cleveland Museum of Art.tif|ဘိုင်ဇန်တိုင်းခေတ် အီဂျစ်နိုင်ငံမှ ဆေးဆိုးပန်းရိုက်ထားသည့် ဆဋ္ဌမရာစုဦးပိုင်း သမ္မာကျမ်းစာလာ အခန်းကဏ္ဍပါ လိုက်ကာအပိုင်းအစ File:Ceremonial Banner from India, possibly 14th century, Honolulu Museum of Art.JPG|အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ၁၄ ရာစုခန့်က ဟု ခန့်မှန်းရသော ဘာသာရေးအခမ်းအနားသုံး အလံတော် </gallery> ပါတိတ်ကဲ့သို့ ဖယောင်းပိတ်၍ ဆေးဆိုးသည့် အနုပညာ (Resist dyeing) သည် ရှေးကျသော အနုပညာပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ ၄ ရာစုကတည်းက [[အီဂျစ်ပြည်ဟောင်းခေတ်|အီဂျစ်နိုင်ငံ]]တွင် မမ်မီရုပ်အလောင်းများကို ပတ်ရန်အတွက် ပိတ်ချောထည်များကို ဖယောင်းရည်စိမ်ပြီး ကလောင်တံဖြင့် ခြစ်၍ ဒီဇိုင်းဖော်သည့်စနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အလယ်ခေတ် ဘိုင်ဇန်တိုင်းအုပ်ချုပ်မှုအောက်က ရောမအီဂျစ်ခေတ်အထိ ဆက်လက်အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် ထိုခေတ်က အထည်အလိပ်အပိုင်းအစများ တွေ့ရခဲသည်။<ref>{{cite book |last1=Williams |first1=Elizabeth Dospěl |last2=Krody |first2=Sumru Belger |last3=Bühl |first3=Gudrun |year=2019 |title=Woven Interiors: Furnishing Early Medieval Egypt |place=Washington |publisher=The George Washington University Museum and The Textile Museum |url=https://museum.gwu.edu/sites/g/files/zaxdzs6286/files/Woven%20Interiors%20Catalogue.pdf |isbn=978-0-87405-040-0|pages=67–68, 86}}</ref> အာရှတိုက်တွင်မူ အဆိုပါနည်းစနစ်ကို အိန္ဒိယ၊ တရုတ်နိုင်ငံ [[ထန်မင်းဆက်]]နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံ [[နာရာခေတ်]]တို့တွင် အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိသည်။ အာဖရိကတိုက်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားရှိ ယိုရူဘာ (Yoruba) လူမျိုးများ၊ ဆီနီဂေါရှိ ဆိုနင်ကေ (Soninke) နှင့် ဝိုလိုဖ် (Wolof) လူမျိုးများက ဤနည်းပညာကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။{{sfn|Nava|1991|}} [[File:Prajnaparamita clothes detail.JPG|thumb|အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျကာတာမြို့ရှိ အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ၁၃ ရာစု ဂျာဗားအရှေ့ပိုင်း ပညာပါရမီတာ (Prajnaparamita) နတ်သမီးရုပ်တု၏ ဝတ်ဆင်ထားသော အဝတ်အစားဒီဇိုင်း အနီးကပ်မြင်ကွင်း]] ပါတိတ်အနုပညာသည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ [[ဂျာဗားကျွန်း]]တွင် အမြင့်မားဆုံး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သော်လည်း အဆိုပါဒေသ၏ အပူပိုင်းမိုးနည်းရေရှား ရာသီဥတုကြောင့် အထည်အလိပ်များ ရေရှည်မတည်တံ့နိုင်ဘဲ သမိုင်းဦးကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ ဒတ်ခ်ျ သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် G. G. Rouffaer နှင့် H. H. Juynboll တို့က ဤနည်းပညာသည် ခရစ်နှစ် ၆ ရာစု သို့မဟုတ် ၇ ရာစုအတွင်း အိန္ဒိယ သို့မဟုတ် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း တင်ပြခဲ့ကြသည်။{{sfn|Nava|1991|}}{{sfn|Rouffaer & Juynboll|1899}} ရိုးရာပါတိတ် ကနုတ်ဒီဇိုင်းအချို့သည် ရှေးဟောင်း ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ ရုပ်တုများ (ဥပမာ- ဂျာဗားအရှေ့ပိုင်းရှိ ပညာပါရမီတာနတ်သမီးရုပ်တု) တွင် ပါဝင်သော ဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် တူညီနေခြင်းကြောင့် အချို့သော စာရေးဆရာများက ပါတိတ်ကို ဂျာဗား၏ ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာခေတ် (ခရစ်နှစ် ၈ ရာစုမှ ၁၆ ရာစု) တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Volkenkunde">{{cite web |title=Prajnaparamita and other Buddhist deities |url=http://volkenkunde.nl/nl/node/1049 |publisher=Volkenkunde Rijksmuseum |access-date=1 May 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502004644/http://volkenkunde.nl/nl/node/1049 |archive-date=2 May 2014 }}</ref> သို့သော် အချို့သော ပညာရှင်များကမူ ဒီဇိုင်းပုံစံ တူညီရုံမျှဖြင့် ပါတိတ်အထည်ဟု တထေရာတည်း မပြောနိုင်ကြောင်း၊ အခြားသော ဆက်စပ်မှုမရှိသည့် နည်းစနစ်များဖြင့်လည်း ဤဒီဇိုင်းကို ဖော်ဆောင်နိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။{{sfn|Pullen|2021|pp=58}} အစ္စလာမ်ခေတ်မတိုင်မီက မည်သည့်အထောက်အထားတွင်မျှ "ပါတိတ်" (Batik) ဟူသော စကားလုံးကို မတွေ့ရသဖြင့် အချို့ပညာရှင်များက ပါတိတ်သည် ၁၆ ရာစု [[မာဂျာပါဟစ် အင်ပါယာ]] (Majapahit) ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ဂျာဗားဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာခေတ် အဆုံးပိုင်းကျမှသာ ထွန်းကားလာခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။{{sfn|Langewis & Wagner|1964|pp=16}}{{sfn|Maxwell|2003|pp=325}} သို့သော်လည်း ဤယူဆချက်သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင်မှ ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည့် ဂျာဗားကျွန်း၏ အစောဆုံး ပါတိတ်အထည်အလိပ် အထောက်အထားကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ထားခြင်း မရှိသေးပေ။ အဆိုပါ အပြာနှင့် အဖြူရောင်စပ် ကုလားကာပုဝါ (Valance) အား [[ကာဗွန်သက်တမ်းရှာဖွေခြင်း]] (Carbon dating) အရ ၁၃ ရာစု သို့မဟုတ် ၁၄ ရာစု မာဂျာပါဟစ်ခေတ်ဦးပိုင်းက ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။ ၎င်းပါတိတ်၏ အရည်အသွေးနှင့် သက်တမ်းအရ ထိုခေတ်ကတည်းက ဆန်းပြားသော ပါတိတ်နည်းပညာများ တည်ရှိနေပြီဖြစ်သော်လည်း ခေတ်စားပြီးဖြစ်သည့် [[အိကတ်]] (Ikat - ဖျင်ခတ်ချည်ဆိုး) အထည်များနှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေရဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။{{sfn|Sardjono & Buckley|2022}} ပါတိတ်အတတ်ပညာသည် နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် ဂျာဗားရှိ အစ္စလာမ်မစ်နန်းတွင်းများ၌ ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော ပါတိတ်ဒီဇိုင်းများ တိုးတက်လာရခြင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမှာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာသော ဂုဏ်သရေရှိ နိုင်ငံခြားဖြစ် အထည်အလိပ်များ (ဥပမာ- အိန္ဒိယဖြစ် ပတိုလာဆာရီ - Patola sari) ကို အတုယူချုပ်လုပ်လိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။{{sfn|Brussel|2021|pp=25-26}} ၁၇ ရာစုတွင် [[ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ]] (VOC) က အင်ဒိုနီးရှားတွင် ကုန်သွယ်မှု လက်ဝါးကြီးအုပ်ရေး မူဝါဒကို စတင်ကျင့်သုံးချိန်၌ ဒတ်ချ်တို့၏ အထည်အလိပ်ရောင်းအားကို ထိခိုက်စေခဲ့သော ထုတ်ကုန်များထဲတွင် ပါတိတ်အထည်များလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယ ကိုရိုမန်ဒယ်ကမ်းခြေ (Coromandel coast) မှ ဒတ်ချ်တို့ တင်သွင်းလာသော ချင့်ဇ် (Chintz - ပန်းရိုက်ပိတ်ချော) အထည်များသည် ဒေသတွင်း၌ အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ထုတ်လုပ်နေသည့် ပါတိတ်အထည်များကို မယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခဲ့ပေ။<ref>{{cite journal |last=Ruurdje |first=Laarhoven |title=A Silent Textile Trade War: Batik Revival as Economic and Political Weapon in 17th Century Java |date=September 2012 |journal=Textile Society of America Symposium Proceedings |url=https://digitalcommons.unl.edu/tsaconf/705}}</ref> === ခေတ်သစ်ကာလ === <gallery class="center" mode="nolines" heights="180px" widths="220px" caption="ခေတ်သစ် ပါတိတ်အထည်များနှင့် ပုံဖော်မှုများ"> File:Raffles A Javan Chief in his ordinary dress.jpg|''The History of Java'' စာအုပ်ပါ ၁၉ ရာစုဦးပိုင်းက ပါတိတ်ပုဆိုး (Sarong) ဝတ်ဆင်ထားသည့် ဂျာဗားခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ ပုံစံ File:Sarong, Northern Java, Indonesia, 1900-1910, cotton - Cincinnati Art Museum - DSC04349.JPG|၂၀ ရာစုဦးပိုင်း ဂျာဗားမြောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းစတိုင် ပေဆီဆီရ် (Pesisir) ပါတိတ်လုံချည် File:Batik pedalaman - sidha drajat.JPG|အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဆိုလို (Solo) မြို့မှ 'ဆီဒါဒရာဂျတ်' (Sidha drajat) ကနုတ်ပုံစံပါဝင်သော ခေတ်ပြိုင်အိမ်တွင်းဖြစ်ပါတိတ် File:Afrikanische Textilien.jpg|ဂျာဗားပါတိတ်ကို အာဖရိကပုံစံဖြင့် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသော တိုဂိုနိုင်ငံရှိ ဖယောင်းရိုက်အထည်များ (Waxprint) </gallery> ပါတိတ်နည်းပညာကို (အထူးသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှပြင်ပရှိ ဥရောပသားများ) ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ သိရှိလာကြခြင်းမှာ တောမတ်စ် စတန်းဖို့ဒ် ရာဖဲလ် (Thomas Stamford Raffles) ရေးသားသည့် ''The History of Java'' (ဂျာဗားသမိုင်း) စာအုပ်တွင် ဂျာဗားပါတိတ်အကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ရာမှ စတင်ကာ သုတေသနပြုစုမှုများနှင့် စိတ်ဝင်စားမှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်ကုန်သည် အီလီ ဗန် ရိုက်ကီဗော်ဆဲလ် (Elie Van Rijckevorsel) က အင်ဒိုနီးရှားသို့ ခရီးသွားစဉ် စုဆောင်းခဲ့သော ပါတိတ်အထည်များကို ရိုတာဒမ်မြို့ရှိ လူမျိုးစုဗေဒပြတိုက်သို့ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ် ပါရီကမ္ဘာ့ကုန်စည်ပြပွဲ (Exposition Universelle) တွင် ၎င်းနမူနာများကို ခင်းကျင်းပြသခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံရှိ ထရိုပန်ပြတိုက် (Tropenmuseum) သည် အင်ဒိုနီးရှားပါတိတ် အများဆုံးစုဆောင်းထားရှိရာ ပြတိုက်အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။{{sfn|Nava|1991|}} ၁၉ ရာစုမှ ၂၀ ရာစုဦးပိုင်းအတွင်း ဒတ်ချ်-အင်ဒိုနီးရှားကပြားများနှင့် တရုတ်နွယ်ဖွား အခြေချနေထိုင်သူများသည် ဂျာဗားကျွန်း မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းစတိုင် "ပေဆီဆီရ်" (Pesisir) ပါတိတ်များ ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဂျေ၊ အီး၊ ဂျက်စပါ (J.E. Jasper) နှင့် မာ့စ် ပီရင်ဂါဒီ (Mas Pirngadi) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ရှိနှင့်ပြီးသား ပါတိတ်ကနုတ်ဒီဇိုင်းများကို စာအုပ်များဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last1=Jasper|first1=J.E.|last2=Pingardie|first2=Mas|title=De inlandsche kunstnijverheid in Nederlandsch Indië III: De batikkunst|date=1916|place='S-Gravenhage|publisher=Mouton & co.|hdl=1887.1/item:1094712 |url=http://hdl.handle.net/1887.1/item:1094712 |ref=none}}</ref> ၎င်းမှတ်တမ်းများကို အသုံးပြု၍ ဒတ်ချ်နှင့် တရုတ်လက်မှုပညာရှင်များသည် ယဉ်ကျေးမှုအဖုံဖုံ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဒီဇိုင်းသစ်များကို တီထွင်ခဲ့ကြသည့်အပြင်၊ ပါတိတ်များကို အမြောက်အမြား ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ကြေးနီတုံးဖြင့် ရိုက်နှိပ်သည့် 'ချက်ပ်' (Cap) စနစ်နှင့် ပိုမိုတောက်ပြောင်သော အရောင်များရရှိစေမည့် ဓာတုဆိုးဆေး (Synthetic dyes) များကိုပါ မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းခေတ်တွင် အီလီဇာ ဗန် ဇေလန် (Eliza van Zuylen) နှင့် အွိုင်း စိုး ထျန်း (Oey Soe Tjoen) ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ပါတိတ်အလုပ်ရုံကြီးများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊{{sfn|Sumarsono et al|2013|pp=67,107-111}} ၎င်းတို့၏ ထုတ်ကုန်များသည် မလေးကျွန်းစုတစ်ခုလုံး (ယနေ့ခေတ် အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနှင့် စင်ကာပူ) ရှိ လူထုအကြား အထူးခေတ်စားခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပါတိတ်စကတ်များနှင့် လုံချည်များကို ဒေသခံ တရုတ်နွယ်ဖွားများနှင့် ဥရောပအမျိုးသမီးများကပါ ရိုးရာ ကာဘာယာ (Kebaya) အင်္ကျီနှင့်တွဲဖက်၍ ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ပါတိတ်ကို တရုတ်ရိုးရာ အာနုဘော်ပလ္လင်မျက်နှာစာ ခြုံထည်ဖြစ်သော 'တောက်ဝီ' (Tok wi) ကဲ့သို့သော အထူးရည်ရွယ်ချက်သုံး အထည်များအဖြစ်လည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။{{sfn|Lee et al|2015}}{{sfn|Shen & Wong|2023}} ထိုခေတ်ကာလတွင်ပင် ဂျာဗားပါတိတ် ထုတ်လုပ်မှုအတတ်ပညာသည် ပြည်ပသို့ပါ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ [[ဆဟာရ သဲကန္တာရ|ဆဟာရအောက်ပိုင်းအာဖရိက]]သို့ ၁၉ ရာစုအတွင်း ဒတ်ချ်နှင့် အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်များက ဂျာဗားပါတိတ်ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဒေသခံအာဖရိက လက်မှုပညာရှင်များက ပိုမိုကြီးမားသော ကနုတ်များ၊ ထူထဲသောလိုင်းများနှင့် အရောင်အသွေး စုံလင်စွာဖြင့် ပြောင်းလဲဆန်းသစ်ခဲ့ကြရာမှ ယနေ့ခေတ်တွင် [[အာဖရိကန် ဖယောင်းရိုက်ထည်များ]] (African wax prints) ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်အနောက်အာဖရိက ပါတိတ်ပုံစံများတွင် ဖယောင်းအစား ပီလောပီနံကစီ၊ ဆန်ကော် သို့မဟုတ် ရွှံ့စေးများကိုပါ အသုံးပြုကြသည်။<ref name="BGAfrica">{{cite web |title=Batik in Africa |url=http://www.batikguild.org.uk/historyAfrica.asp |publisher=The Batik Guild |access-date=29 April 2014 |archive-date=9 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140409045340/http://www.batikguild.org.uk/historyAfrica.asp |url-status=live }}</ref> ၁၉၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် မလေးကျွန်းဆွယ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြသော ဂျာဗားပါတိတ်ပညာရှင်များသည် တုံးရိုက်နှိပ်ခြင်းနည်းစနစ်ကို အသုံးပြု၍ ပါတိတ်လုပ်ငန်းကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။{{sfn|Shaharuddin et al|2021}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် [[အင်ဒိုနီးရှား အမျိုးသား တော်လှန်ရေး|အင်ဒိုနီးရှားလွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲ]]များအပြီးတွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ရိုးရာပါတိတ်အလုပ်ရုံ အများအပြား ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း၊{{sfn|Harmsen|2018}} လက်ရှိအချိန်အထိ လက်မှုပညာရှင်များနှင့် အလုပ်ရုံအများအပြားသည် ထုတ်ကုန်မျိုးစုံကို တက်ကြွစွာ ထုတ်လုပ်လျက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အထည်အလိပ်ရိုးရာနှင့် အနုပညာရှင်များအပေါ် ဆက်လက်လွှမ်းမိုးမှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁cell၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ပါတိတ်အတတ်ပညာသည် [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|သြစတြေးလျနိုင်ငံ]]သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီး အာနဘဲလာ (Ernabella) ရှိ အာဘိုရီဂျီနယ် (Aboriginal) မျိုးနွယ်စု အနုပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လက်မှုပညာတစ်ခုအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |last=Stevy |first=Maradona |title=Antropolog Australia Beri Ceramah Soal Batik |website=Republika |url=http://www.republika.co.id/berita/breaking-news/seni-budaya/11/02/09/163234-antropolog-australia-beri-ceramah-soal-batik |date=11 February 2011 }}</ref> အင်္ဂလိပ်အနုပညာရှင် သီးတစ် ဘလက်ကာ (Thetis Blacker) ၏ လက်ရာများသည်လည်း အင်ဒိုနီးရှားပါတိတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရပြီး၊ သူမသည် ဂျော့ဂျာကာတာ (Yogyakarta) ရှိ ပါတိတ်သုတေသနအဖွဲ့တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ဖူးသလို ဘာလီကျွန်းသို့လည်း ခရီးလှည့်လည်ခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်သည်။<ref name="independent">{{cite news |last=Buckman |first=David |title=Thetis Blacker: Visionary batik painter |work=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/thetis-blacker-434360.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/thetis-blacker-434360.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live |date=31 January 2007 |location=UK |accessdate=29 April 2016 }}{{cbignore}}</ref> == ထုတ်လုပ်မှု နည်းစနစ်များ == ပါတိတ်ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းစဉ်ကို အခြေခံပိတ်စအား လျှော်ဖွတ်ခြင်း၊ ရေစိမ်ခြင်းနှင့် တုတ်ပြားကြီးဖြင့် ရိုက်နှိပ်နယ်ခြင်းတို့ဖြင့် စတင်သည်။{{efn|ပါတိတ်သည် ရက်လုပ်ပြီးသား အထည်အလိပ်ပေါ်တွင် ဆေးမစိမ့်ဝင်နိုင်သော ပစ္စည်းဖြင့် ပိတ်ဆို့၍ ပုံဖော်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ [[အိကတ်]] (Ikat) နည်းစနစ်မှာမူ အထည်မရက်လုပ်မီ ချည်မျှင်များကို သီးခြားစီ ဆေးဆိုး၍ ပုံဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။}} ကနုတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများကို ခဲတံဖြင့် အကြမ်းဆွဲပြီးနောက် [[အယ်လ်ကိန်း|ပါရာဖင်ဖယောင်း]] သို့မဟုတ် ပျားဖယောင်းနှင့် အပင်မှရသော သစ်စေးများကို ရောစပ်ထားသည့် ဖယောင်းရည်ပူဖြင့် ထပ်မံပုံဖော် ရေးဆွဲကြသည်။ ဖယောင်းသည် ဆေးရည်မစိမ့်ဝင်နိုင်သော အကာအကွယ် (Dye-resist) အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသဖြင့် ဆေးဆိုးသည့် လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ၎င်းနေရာများသို့ ဆေးရည် စိမ့်ဝင်ခြင်းကို တားဆီးပေးသည်။ အထည်ကို ဆေးဆိုးပြီးနောက် ဖယောင်းများကို ပြန်လည်ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ ဆေးမဝင်သည့် ကနုတ်ပုံစံလွတ် (Negative pattern) ပေါ်လာသည်။{{sfn|Trefois|2010}}{{sfn |Elliott |1984|pp=50-59}} ဤနည်းစနစ်ကို အသုံးပြု၍ လက်မှုပညာရှင်များသည် ဖယောင်းရေးဆွဲခြင်းနှင့် ဆေးဆိုးခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို အဆင့်ဆင့် အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ကာ ဆန်းပြားလှပသော ရောင်စုံကနုတ်ဒီဇိုင်းများကို ဖန်တီးကြသည်။ [[File:Resist dyeing.svg|thumb|upright=2|center|ပါတိတ်တွင် အသုံးပြုသည့် ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးနည်းစနစ် (Resist dyeing) ၏ အခြေခံသဘောတရား - ဖယောင်းဖြင့် အကာအကွယ်ပုံစံ ဖန်တီးခြင်းအားဖြင့် မိမိလိုချင်သော ပုံသဏ္ဌာန်အလိုက် ဆေးရောင်ခြယ်သနိုင်သည်။]] ဖယောင်းရည်ဖြင့် ကနုတ်ဖော်ရာတွင် ကလောင်တံကဲ့သို့ အသုံးပြုရသည့် 'ချန်တင်း' (Canting) ကိရိယာဖြင့် ရေးဆွဲခြင်း၊ 'ချက်ပ်' (Cap) ဟုခေါ်သော ဒီဇိုင်းပုံစံတုံးဖြင့် ရိုက်နှိပ်ခြင်း သို့မဟုတ် စုတ်တံဖြင့် ခြယ်သခြင်း စသည့် ကိရိယာမျိုးစုံကို အသုံးပြုနိုင်သည်။{{sfn|Trefois|2010}} ချန်တင်းသည် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရိုးရာဆုံး ကိရိယာဖြစ်ပြီး ၎င်းနည်းဖြင့် ထုတ်လုပ်သော ပါတိတ်ကို "လက်ရေးပါတိတ်" ({{lang|id|Batik tulis}}) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤနည်းစနစ်သည် အလွန်သေးငယ်၍ စိတ်တိုင်းကျ အနုစိတ်ဆုံး ကနုတ်များကို ဖန်တီးနိုင်သော်လည်း လုပ်အားနှင့် အချိန် အလွန်စိုက်ထုတ်ရသည်။ စာပုံနှိပ်တုံးရိုက် ပါတိတ် ({{lang|id|Batik cap}}) စနစ်သည် အနုစိတ်မှုအပိုင်းတွင် လျော့နည်းသွားနိုင်သော်လည်း အရေအတွက်အမြောက်အမြားကို ပိုမိုမြန်ဆန်ထိရောက်စွာ ထုတ်လုပ်နိုင်စေသည်။<ref name=UNESCO>{{cite web |title=Indonesia Batik |url=https://ich.unesco.org/en/RL/indonesian-batik-00170 |publisher=UNESCO |access-date=21 October 2019 |archive-date=8 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208025553/https://ich.unesco.org/en/RL/indonesian-batik-00170 |url-status=live }}</ref>{{sfn|Handayani et al|2018|pp=237}} === လက်ရေးပါတိတ် === {{see also|ချန်တင်း}} လက်ရေးပါတိတ် သို့မဟုတ် ဘာတစ်တူလစ် ({{lang|id|Batik tulis}}၊ [[ဂျာဗားအက္ခရာ]]: ꦧꦠꦶꦏ꧀ꦠꦸꦭꦶꦱ꧀; [[ပီဂွန်အက္ခရာ]]: باتيق توليس) အား 'ချန်တင်း' (Canting) ဟုခေါ်သော ကလောင်တံပုံစံ ကိရိယာဖြင့် အရည်ပျော်နေသော ဖယောင်းပူကို ပိတ်စပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်ရေးဆွဲ၍ ပြုလုပ်သည်။ (ဂျာဗားအသံထွက် - {{IPA|jv|tʃantiŋ}}၊ ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်း - {{lang|id|tjanting}})။ ၎င်းသည် သစ်သားလက်ကိုင်တပ်ဆင်ထားပြီး နှုတ်သီးငယ်ပါသော ကြေးနီဖယောင်းရည်အိုးလေး ဖြစ်သည်။ ၎င်းအိုးငယ်ထဲတွင် ဖယောင်းရည်ကို ထည့်ထားပြီး နှုတ်သီးဝမှတစ်ဆင့် ဖယောင်းရည်များ စီးကျလာကာ အစက်အပြောက်များနှင့် လိုင်းများကို ပုံဖော်ပေးသည်။ ထို့နောက် အထည်ကို ဆေးရည်ကန်ထဲသို့ နှစ်၍ ဆေးဆိုးပြီး အခြောက်လှန်းရသည်။ ၎င်းနောက် အထည်ကို ရေနွေးဆူဆူတွင် ပြုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ခြစ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ဖယောင်းများကို ဖယ်ရှားသည်။ ဖယောင်းပိတ်ထားသော နေရာများသည် မူလအောက်ခံအရောင်အတိုင်း ကျန်ရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဖယောင်းများ ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ ဆေးဝင်သည့်နေရာနှင့် ဆေးမဝင်သည့်နေရာတို့၏ အရောင်ကွာခြားချက်ကြောင့် ကနုတ်ပုံသဏ္ဌာန် ပေါ်လာသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို မိမိအလိုရှိသော အရောင်အရေအတွက်အလိုက် ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်ကြသည်။{{sfn|Trefois|2010|pp=99}}{{sfn|Gillow|Sentance|2000|p=135}} <gallery class=center mode=nolines widths="200px" heights="200px" caption="ချန်တင်းကို အသုံးပြု၍ လက်ရေးပါတိတ် ဖန်တီးပုံ"> File:Tjanting.jpg|အရည်ပျော်နေသော ဖယောင်းပူဖြင့် ကနုတ်ဒီဇိုင်းဖော်ရန် 'ချန်တင်း' ကို အသုံးပြုနေပုံ File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Batiksters aan het werk TMnr 20017682.jpg|ဂျာဗားကျွန်းတွင် ချန်တင်းဖြင့် ဖယောင်းဒီဇိုင်းရေးဆွဲကာ လက်ရေးပါတိတ် ပြုလုပ်နေကြသည့် အမျိုးသမီးများ File:Miao batik 苗族蜡染, Guizhou, 2016 (52411662580).jpg|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်ရှိ မျောင် (Miao) လူမျိုးများ အသုံးပြုသည့် 'လားဒေါင်' (Ladao) ဟုခေါ်သော ချန်တင်းအမျိုးကွဲတစ်မျိုး File:Batik-coloracio.jpg|သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် လိုင်းအထူများ ဆွဲရန်အတွက် အသုံးပြုသော ချန်တင်းအမျိုးကွဲတစ်မျိုး </gallery> === စာပုံနှိပ်တုံးရိုက် ပါတိတ် === စာပုံနှိပ်တုံးရိုက် ပါတိတ် သို့မဟုတ် ဘာတစ်ချက်ပ် ({{lang|id|Batik cap}}၊ ဂျာဗားအက္ခရာ: ꦧꦠꦶꦏ꧀ꦕꦥ꧀; ပီဂွန်အက္ခရာ: باتيق چڤ) ဆိုသည်မှာ ကနုတ်ဒီဇိုင်းများ ထွင်းထုထားသည့် 'ချက်ပ်' (Cap) ဟုခေါ်သော တုံးရိုက်နှိပ်တံကို အသုံးပြု၍ ပိတ်စပေါ်တွင် ဖယောင်းရိုက်နှိပ်ကာ ပုံဖော်သည့် နည်းစနစ် ဖြစ်သည်။ (ဂျာဗားအသံထွက် - {{IPA|jv|tʃap}}၊ ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်း - {{lang|id|tjap}})။ ပုံနှိပ်တုံး၏ ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းမှာ ကွဲပြားနိုင်သည်။ အလယ်ခေတ် အိန္ဒိယပုံနှိပ်တုံးများတွင် သစ်သားကို အသုံးပြုလေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်ဂျာဗားပုံနှိပ်တုံးများကိုမူ ကြေးနီပြားများနှင့် ကြေးနန်းကြိုးများကို အသုံးပြု၍ အလွန်ကျွမ်းကျင်သော လက်မှုပညာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ကျန်ရှိသော ဆေးဆိုးခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်မှာ လက်ရေးပါတိတ်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ချန်တင်းအစား ချက်ပ်ပုံနှိပ်တုံးကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ပါတိတ်အထည်တစ်ထည် ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သော လုပ်အားနှင့် ကုန်ကျစရိတ်ကို များစွာလျှော့ချနိုင်သော်လည်း ၎င်းကို ရိုက်နှိပ်ရန်အတွက်လည်း ကျွမ်းကျင်မှုအတတ်ပညာ လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref Pedigree="Ajie 2018">{{cite web |first=Stefanus |last=Ajie |title=Preserving traditional values through stamped batik |url=https://www.thejakartapost.com/life/2018/10/07/preserving-traditional-values-through-stamped-batik.html |publisher=[[The Jakarta Post]] |access-date=2024-08-30 |date=2018-10-18}}</ref>{{sfn|Gillow|Sentance|2000|pp=136–137}} <gallery class=center mode=nolines widths="200px" heights="200px" caption="ချက်ပ် ပုံနှိပ်တုံးကို အသုံးပြု၍ စာပုံနှိပ်တုံးရိုက် ပါတိတ် ပြုလုပ်ပုံ"> File:A handmade Batik Cap copper motif printing block.jpg|ကြေးနီပြားနှင့် ကြေးနန်းကြိုးများဖြင့် အနုစိတ်ပြုလုပ်ထားသော ဂျာဗားရိုးရာ ပါတိတ်ချက်ပ် (Batik cap) လက်လုပ်ပုံနှိပ်တုံး File:Printing wax-resin resist for Batik with a Tjap, Yogyakarta, 1996.jpg|ဂျာဗားကျွန်းတွင် ချက်ပ်တုံးကို အသုံးပြု၍ ပါတိတ်အထည်ပေါ်တွင် ဖယောင်းရိုက်နှိပ်နေပုံ File:Bamako Fabric Stamper (26613476748).jpg|မာလီနိုင်ငံ၊ ဘာမာကို (Bamako) ရှိ အလုပ်ရုံတစ်ခုတွင် ချက်ပ်ကိရိယာဖြင့် ပါတိတ်အထည်ပေါ်တွင် လက်ဖြင့် တုံးရိုက်နှိပ်နေပုံ </gallery> === စုတ်တံခြယ်ပါတိတ် === စုတ်တံခြယ်ပါတိတ် သို့မဟုတ် ဘာတစ်လူးကစ် ({{lang|id|Batik lukis}}၊ ဂျာဗားအက္ခရာ: ꦧꦠꦶꦏ꧀ꦭꦸꦏꦶꦱ꧀; ပီဂွန်အက္ခရာ: باتيق لوكيس) ဆိုသည်မှာ ပန်းချီဆရာ၏ စိတ်ကူးစိတ်သန်းအလိုက် အဖြူရောင်ပိတ်စပေါ်တွင် (ပုံစံခွက်ပါသည်ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ) ချန်တင်း၊ စုတ်တံ၊ ဂွမ်း သို့မဟုတ် ဒုတ်ငယ်များ စသည့် ကိရိယာမျိုးစုံကို ပေါင်းစပ်၍ ဖယောင်းရည်ဖြင့် ပန်းချီကားကဲ့သို့ ခြယ်သပုံဖော်သည့် နည်းစနစ် ဖြစ်သည်။ စုတ်တံဖြင့် ခြယ်သခြင်းသည် အထည်၏ ကျယ်ဝန်းသော နေရာများကို ဖယောင်းဖြင့် ဖုံးအုပ်ရာတွင် အထူးအသုံးဝင်သည်။ စုတ်တံခြယ်ပါတိတ်သည် ရိုးရာပါတိတ်အနုပညာမှ ခေတ်ပြိုင် (လွတ်လပ်သော) ကနုတ်ဒီဇိုင်းများအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်ပြီး ရိုးရာလက်ရေးပါတိတ်ထက် အရောင်အသွေး ပိုမိုစုံလင်စွာ အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref name="Nafiun">{{cite web |title=Batik Lukis |url=https://www.nafiun.com/2015/03/batik-lukis.html |publisher=www.nafiun.com |access-date=24 January 2021 |archive-date=30 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930011938/https://www.nafiun.com/2015/03/batik-lukis.html |url-status=live }}</ref> <gallery class=center mode=nolines widths="200px" heights="200px" caption="စုတ်တံများကို အသုံးပြု၍ စုတ်တံခြယ်ပါတိတ် ဖန်တီးပုံ"> File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een batikster tijdens het vervaardigen van een doek met een afbeelding van Rangda TMnr 20018445.jpg|ဂျော့ဂျာကာတာမြို့ရှိ အမျိုးသမီးလက်မှုပညာရှင်တစ်ဦးက စုတ်တံကို အသုံးပြု၍ ရန်းဒါး (Rangda) နတ်ဆိုးရုပ်ပုံ ကနုတ်ကို ဖယောင်းဖြင့် ပုံဖော်နေစဉ် File:Woman with brush painting batik Sri Lanka.JPG|သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကန္ဒီ (Kandy) မြို့ရှိ အမျိုးသမီးလက်မှုပညာရှင်တစ်ဦး စုတ်တံဖြင့် ဖယောင်းရည်ခြယ်သနေပုံ (ဖယောင်းဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော ဧရိယာအကျယ်အဝန်းကို သတိပြုရန်) </gallery> === ဆေးဆိုးခြင်း === ဖယောင်းပုံဖော်ရာတွင် မည်သည့်နည်းစနစ်ကိုမဆို အသုံးပြုခဲ့သည်ဖြစ်စေ ဆေးဆိုးခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်မှာ တူညီကြသည်။ ဖယောင်းဒီဇိုင်းဖော်ထားသော အထည်များကို မိမိအလိုရှိသော အရောင်အလိုက် ဆေးရည်ကန်များထဲသို့ နှစ်ရသည်။ ထို့နောက် ဖယောင်းကို ခြစ်ထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေနွေးပူဖြင့် ပြုတ်၍ ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ အထည်ပေါ်တွင် ဆေးမဝင်သည့် ကနုတ်ဒီဇိုင်း ကွက်လပ်များ ပေါ်လာသည်။ လိုအပ်ချက်အရ ဖယောင်းရေးခြင်းနှင့် ဆေးဆိုးခြင်းကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်သည်။ ဓာတုဆိုးဆေးများ မတီထွင်နိုင်မီခေတ်က ဆေးဆိုးခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် အကြောင်းရင်းများစွာကြောင့် နည်းပညာပိုင်းအရ အရှုပ်ထွေးဆုံး အဆင့်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အပင်များမှရရှိသော သဘာဝဆိုးဆေးများသည် တစ်သုတ်နှင့်တစ်သုတ် အရောင်ချင်း တထေရာတည်း ထွက်လေ့မရှိပေ။ ဆေးဆိုးသူများသည် အရောင်မတူညီသော ဆေးဆိုးခြင်းအဆင့်ဆင့်ကို ဖြတ်သန်းသည့်အခါ ဆိုးဆေးရောင်အချင်းချင်း မည်သို့ဓာတ်ပြု ပြောင်းလဲနိုင်သည်ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဆေးဆိုးသူအများစုသည် မိမိတို့ဒေသထွက် အပင်များကို အသုံးပြု၍ ကိုယ်ပိုင်လျှို့ဝှက်ဆိုးဆေးဖော်မြူလာများကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် သဘာဝဆိုးဆေးများသည် ရင့်မှည့်တောက်ပြောင်သော အရောင်ရရှိရန် အချိန်ပိုမိုပေးရသဖြင့် ထုတ်လုပ်မှုကာလကို ပိုမိုကြာရှည်စေသည်။{{sfn |Elliott |1984|pp=56-59}} ဓာတုဆိုးဆေးများသည် ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို များစွာရိုးရှင်းလွယ်ကူစေသော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်ကို ညစ်ညမ်းစေနိုင်သော ဓာတုစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို ထွက်ရှိစေသည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိမှု (Eco-friendliness) သည် ဓာတုဆိုးဆေးများ ရှိနေသော်လည်း အချို့သော ပါတိတ်ထုတ်လုပ်သူများက သဘာဝဆိုးဆေးများကိုသာ ရွေးချယ်အသုံးပြုရသည့် အဓိကအကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။{{sfn|Handayani et al|2018}}{{sfn|Sumarsono et al|2013}}{{sfn|Trefois|2010}} == ကနုတ်များနှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများ == {{further|အင်ဒိုနီးရှား ပါတိတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများ}} ပါတိတ်အထည်များ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် ၎င်းတို့ကို ထုတ်လုပ်သည့် ခေတ်ကာလ၊ ဒေသနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားကြသည်။ အထည်အလိပ်ဆိုင်ရာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာလေ့လာမှုများတွင် သုတေသနအများစုသည် [[အင်ဒိုနီးရှား ပါတိတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများ]]အပေါ်တွင်သာ အဓိကအာရုံစိုက်ခဲ့ကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုဒီဇိုင်းများသည် ကျယ်ပြန့်သော ယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုများမှ ဆင်းသက်လာပြီး အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖြာထွက်လွန်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဒီဇိုင်းပုံစံအချို့တွင် နက်ရှိုင်းသော အတွေးအခေါ်များနှင့် လေးနက်သော အဓိပ္ပာယ်များ ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ကို အထူးအခမ်းအနားများ သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားသော လူတန်းစားများ (ဥပမာ- မှူးမတ်များနှင့် တော်ဝင်မျိုးနွယ်များ) သာ ဝတ်ဆင်ရန် ကန့်သတ်ထားလေ့ရှိသည်။{{sfn |Elliott |1984|pp=68-69}} သို့သော်လည်း အချို့သော ပညာရှင်များကမူ အင်ဒိုနီးရှား အထည်အလိပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိရှိနေသော စာပေအချို့သည် သာမန်ဒီဇိုင်းပုံစံများ၏ နောက်ကွယ်က ဆိုလိုရင်းများကို အလွန်အကျွံ စိတ်ကူးယဉ်ဆန်ဆန်နှင့် ထူးခြားဆန်းပြားအောင် ပုံဖော်လွန်းနေကြောင်း သတိပေးထားသည်။{{sfn|Barnes et al|2020|pp=4-5}} အချို့သော ပါတိတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် (နည်းစနစ်ပိုင်းအရ အလွန်ခက်ခဲပြီး လက်ရာမြောက်လှသော်လည်း) ဈေးကွက်ဝယ်လိုအားနှင့် ခေတ်ရေစီးကြောင်းများကို ဖြည့်ဆည်းရန်အတွက်သာ ဖန်တီးခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။{{sfn|Brussel|2021|pp=25-26}}{{sfn|Sumarsono et al|2016}} {|class="wikitable sortable" |+ အင်ဒိုနီးရှား ပါတိတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများအပေါ် လွှမ်းမိုးထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုများ<ref name="SMH">{{cite web |url=http://www.unesco.org/culture/ich/doc/src/01579-EN.doc |title=Nomination for inscription on the Representative List in 2009 (Reference No. 00170) |work=UNESCO |date=2 October 2009 |access-date=15 April 2014 |archive-date=16 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416180402/http://www.unesco.org/culture/ich/doc/src/01579-EN.doc |url-status=live }}</ref> ! scope="col" style="width:120px;" |ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုများ ! scope="col" style="width:320px;" |ပါတိတ် ဒီဇိုင်းပုံစံများ ! scope="col" style="width:140px;" |ပထဝီဝင် ဒေသများ ! scope="col" style="width:30px; text-align:center;" |နမူနာပုံ |- |ဒေသခံ အင်ဒိုနီးရှား ယဉ်ကျေးမှု || {{lang|id|Kawung}} (သက်စောင့်ပန်းဂျီဩမေတြီပုံစံ)၊ {{lang|id|ceplok}}၊ {{lang|id|gringsing}}၊ {{lang|id|parang}} (ဓားမြှောင်ကနုတ်)၊ {{lang|id|lereng}}၊ {{lang|id|truntum}}၊ {{lang|id|sekar jagad}} (ကနုတ်မျိုးစုံပေါင်းစပ်မှု) နှင့် အခြားသော ဂျာဗား၊ ဒါယက် (Dayak)၊ ဘာတက် (Batak)၊ ပါပူအန် (Papuan) နှင့် ရီအောမလေး (Riau Malay) တို့၏ အလှဆင်ကနုတ်များ || [[အင်ဒိုနီးရှား ပါတိတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများ|ကိုယ်ပိုင်ဒီဇိုင်းပုံစံရှိကြသော သက်ဆိုင်ရာဒေသများ]] ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - kawung.jpg |100px]] |- |[[ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှု|ဟိန္ဒူ]]–[[ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] || ဂဠုန် ({{lang|id|Garuda}})၊ {{lang|id|banji}}၊ {{lang|id|cuwiri}}၊ ပဒေသာပင် ({{lang|id|kalpataru}})၊ {{lang|id|meru}} သို့မဟုတ် ဂူနွန်ဂန် ({{lang|id|gunungan}} - တောင်ကနုတ်)၊ {{lang|id|semen rama}}၊ {{lang|id|pringgondani}}၊ {{lang|id|sidha asih}}၊ {{lang|id|sidha mukti}}၊ {{lang|id|sidha luhur}} || ဂျာဗားကျွန်း ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - garuda.jpg |100px]] |- |[[အစ္စလာမ် ယဉ်ကျေးမှု|အစ္စလာမ်မစ်]] || {{lang|id|Besurek}} သို့မဟုတ် အာရပ်ဘာသာ အနုပညာစာလုံးများ (Calligraphy)၊ ဗူရက်ခ်မြင်းပျံ ({{lang|id|buraq}}) || [[ဘန်ကူလူးမြို့|ဘန်ကူလူး]]၊ စီရီဘွန်၊ [[ဂျမ်ဘီမြို့|ဂျမ်ဘီ]] ||style="text-align:center;" |[[File:Batik Besurek Bengkulu.jpg |100px]] |- |[[တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု|တရုတ်]] || ဟင်္သာငှက်/ဖီးနစ်ငှက် ({{lang|id|Burung hong}})၊ တရုတ်နဂါး ({{lang|id|liong}})၊ ကိန္နရာ/ကိန္နရီ သို့မဟုတ် ခေတ်ပြိုင်ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါ ({{lang|id|qilin}})၊ {{lang|id|wadasan}}၊ တရုတ်စတိုင် တိမ်တိုက်ကနုတ် ({{lang|id|megamendung}})၊ {{lang|id|lok tjan}} || {{ill|Lasem, Rembang|lt=လာဆမ်|id}}၊ စီရီဘွန်၊ ပီကာလွန်ဂန်၊ [[တာဆစ်မာလာယာမြို့|တာဆစ်မာလာယာ]]၊ [[စီယာမစ်မြို့|စီယာမစ်]] ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - qilin.jpg |100px]] |- |[[အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှု|အိန္ဒိယ]] || {{lang|id|Jlamprang}}၊ ဒေါင်း၊ ဆင် || စီရီဘွန်၊ [[ဂါရွတ်မြို့|ဂါရွတ်]]၊ ပီကာလွန်ဂန်၊ [[မဒူရာကျွန်း|မဒူရာ]] ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - bangau.jpg |100px]] |- |[[ဥရောပယဉ်ကျေးမှု|ဥရောပ]] (ကိုလိုနီခေတ်) || {{lang|id|Buketan}} (ပန်းစည်းကနုတ်)၊ ဥရောပဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ၊ ကိုလိုနီခေတ်ပုံရိပ်များဖြစ်သည့် အိမ်၊ မြင်း၊ မြင်းလှည်း၊ စက်ဘီး နှင့် ဥရောပဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသူများ || ဂျာဗားကျွန်း ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - buketan.jpg |100px]] |- |[[ဂျပန်ယဉ်ကျေးမှု|ဂျပန်]] || ဆာကူရာပန်း ({{lang|id|sakura}})၊ ဟိုကိုကိုင်း ({{lang|id|hokokai}})၊ ဂန္ဓမာပန်း၊ လိပ်ပြာ || ဂျာဗားကျွန်း ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - sakura.jpg |100px]] |} == ရှင်းလင်းချက် မှတ်စုတိုများ == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} 1fnp97ojp813fzlf85944vrwlib3vdn 1037053 1037052 2026-06-09T11:29:09Z Pho Sai 45037 1037053 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | title = ပါတိတ် (Batik) | titleclass = fn summary | image = [[File:Batik Trusmi Cirebon (23).jpg|thumb|center|220px]] | caption = အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဆီရီဘွန်မြို့ရှိ ထရုစ်မီ (Trusmi) ရွာ၌ ရိုးရာနည်းလမ်းအတိုင်း ဖယောင်းဒီဇိုင်းရေးဆွဲနေသည့် ပါတိတ်အထည်လုပ်ငန်းခွင် | label1 = အမျိုးအစား | data1 = ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးပန်းရိုက် အနုပညာ (Wax-resist dyeing) | label2 = အဓိကတွေ့ရသော နေရာ | data2 = အရှေ့တောင်အာရှ (အထူးသဖြင့် အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား) နှင့် သီရိလင်္ကာ၊ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ | label3 = ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဆင့် | data3 = ယူနက်စကို (UNESCO) ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် (၂၀၀၉) }} '''ပါတိတ်''' (Batik;ꦢꦡꦶꦏ꧀) သည် အထည်အလိပ်များပေါ်တွင် [[ဖယောင်း]] ကို အသုံးပြု၍ ဆေးရည်မစိမ့်ဝင်နိုင်သော နည်းလမ်း ဖြင့် အလှဆင် ရေးဆွဲချုပ်လုပ်ထားသည့် ရိုးရာဒီဇိုင်းဆန်း အထည်အလိပ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=What is Batik? |url=https://TheBatikGuild.com/what-is-batik |website=The Batik Guild |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ပါတိတ်ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ဂျာဗား ဘာသာစကား|ဂျာဗားဘာသာစကား]] ရှိ "အမှတ်အသားပြုလုပ်ခြင်း" သို့မဟုတ် "အစက်အပြောက်များ ရေးဆွဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် "အမ်ဘာတိတ်" (Ambatik) ဟူသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Kerlogue |first=Fiona |title=Batik: Design and Style |year=2004 |publisher=Thames & Hudson |isbn=978-0500284773 |pages=12-15 |language=en}}</ref> ပါတိတ်လုပ်ငန်းကို ကမ္ဘာ့ဒေသအများအပြားတွင် တွေ့ရှိရသော်လည်း [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ဂျားဗားကျွန်း|ဂျာဗားကျွန်း]] ၏ ပါတိတ်အနုပညာသည် နည်းစနစ်၊ ပန်းချီဒီဇိုင်းနှင့် လက်ရာအဆန်းပြားဆုံးအဖြစ် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း၌ အသိအမှတ်ပြုခံထားရသည်။ ယူနက်စကို (UNESCO) အဖွဲ့ကြီးက ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှားပါတိတ် ကို "လူသားမျိုးနွယ်စု၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်" (Masterpiece of Oral and Intangible Heritage of Humanity) အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Indonesian Batik |url=https://ich.unesco.org/en/RL/indonesian-batik-00170 |website=UNESCO |year=2009 |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ပါတိတ်ပြုလုပ်ရာတွင် အဓိကအားဖြင့် 'ချန်တင်း' (Canting) ဟုခေါ်သော ကြေးနီကလောင်ငယ်ဖြင့် ဖယောင်းရည်ကို အထည်ပေါ်၌ လက်ဖြင့် ပန်းချီကားကဲ့သို့ စိတ်ရှည်စွာ ရေးဆွဲသည့်စနစ် (Batik Tulis) နှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံတုံးဖြင့် ရိုက်နှိပ်သည့်စနစ် (Batik Cap) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။<ref>{{cite book |last=Elliott |first=Inger McCabe |title=Batik: Fabled Cloth of Java |year=2004 |publisher=Periplus Editions |isbn=978-0794602437 |pages=45 |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ပါတိတ်အထည်များကို အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသားမရွေး နေ့စဉ်ဘဝနှင့် ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များတွင် လုံချည်၊ ရင်ဖုံးအင်္ကျီနှင့် ဝတ်စုံများအဖြစ် အထူးနှစ်ခြိုက်စွာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ == ပါတိတ်နှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု == ပါတိတ်အထည်များသည် မြန်မာ့အထည်အလိပ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] ကတည်းက သွင်းကုန်အဖြစ် စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့လူနေမှုစနစ်နှင့် ခွဲခြားမရအောင် အသားကျ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်မှု၊ သံတမန်ရေးရာ ဆက်ဆံရေးများမှတစ်ဆင့် ဂျာဗားပါတိတ် (မြန်မာအခေါ် ဂျာဗားလုံချည်) များသည် မြန်မာ့နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် လူကုံထံများအကြား ဆန်းပြားသော အဆင့်မြင့်အထည်များအဖြစ် ခေတ်စားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=အုန်း |first=သန်း |title=မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၂ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၈၅-၉၀ |language=my}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပါတိတ်ကို အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသားမရွေး ရာသီဥတုနှင့် ကိုင်ညီပြီး ဝတ်ဆင်ရ လွယ်ကူစိုပြေသောကြောင့် နေ့စဉ်အိမ်ဝတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရုံးတက်ရုံးဆင်း ဝတ်စုံအဖြစ်လည်းကောင်း အထူးနှစ်ခြိုက်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာအမျိုးသမီးများသည် ပါတိတ်ပိတ်စများကို မြန်မာ့ရိုးရာ ရင်ဖုံးအင်္ကျီ၊ ရင်စိအင်္ကျီ တိုက်ပုံများနှင့် တွဲဖက်၍ဖြစ်စေ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်ကနုတ်ဒီဇိုင်းများကို ပါတိတ်နည်းစနစ်ဖြင့် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသော အထည်များကိုဖြစ်စေ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ဂုဏ်ယူစွာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=နန်းညွန့်ဆွေ |title=မြန်မာ့ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုနှင့် ခေတ်ရိုးရာပါတိတ် |date=အောက်တိုဘာ ၁၉၉၈ |journal=မြဝတီမဂ္ဂဇင်း |volume=၄၆ |issue=၁၀ |pages=၄၅-၄၈ |language=my}}</ref> === ပြည်တွင်းဖြစ် ပါတိတ်လုပ်ငန်းများနှင့် ဒီဇိုင်းဆန်းသစ်မှု === မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များစွာကတည်းက ပြည်တွင်းဖြစ် ပါတိတ်လက်မှုလုပ်ငန်းများကို ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် မွန်ပြည်နယ်၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် တနင်္သာရီတိုင်းရှိ [[မြိတ်မြို့]]နှင့် [[ကော့သောင်းမြို့]]တို့သည် အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနိုင်ငံတို့နှင့် ရေလမ်းကုန်သွယ်မှု နီးစပ်သဖြင့် ပါတိတ်အတတ်ပညာနှင့် ဒီဇိုင်းများ ပိုမိုထွန်းကားသည်။ မြန်မာ့ပါတိတ်ပညာရှင်များသည် ဂျာဗားရိုးရာ ကနုတ်များကို မြန်မာ့ရိုးရာ [[လောကနတ်]]၊ [[ကရ​ဝိက်|ကရဝိက်]]ငှက်၊ [[ပန်းဆယ်မျိုး]]လာ ကနုတ်ပန်းများနှင့် [[အင်းလေးကန်]] ရှုခင်းပုံစံများဖြင့် ပေါင်းစပ်ကာ "မြန်မာ့ဆန်းသစ် ပါတိတ်ဒီဇိုင်း" များအဖြစ် ပြောင်းလဲတီထွင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |last=မျိုးသူရ |title=တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းက ပါတိတ်လုပ်ငန်းနှင့် မြန်မာ့လက်မှုအနုပညာ |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/news-73829 |website=မြန်မာ့ဒီဂျစ်တယ်သတင်းစာ |date=၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |access-date=၈ ဇွန် ၂၀၂၆ |language=my}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ပါတိတ်အထည်များသည် ရိုးရာလုံချည်အဆင့်မှသည် ခေတ်ပြိုင်ဖက်ရှင်လောက သို့ ကူးပြောင်းလာပြီး အမျိုးသားဝတ် ပါတိတ်ရှပ်အင်္ကျီများ၊ ခေတ်မီအမျိုးသမီးဝတ် ဂါဝန်များနှင့် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ- လက်ကိုင်အိတ်၊ ပုဝါ) အထိ မြန်မာ့လူငယ်ထုအကြား အထူးခေတ်စားလျက် ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်ဖက်ရှင်သီတင်းပတ်တွင် မြန်မာ့ရိုးရာပါတိတ်ကို ခေတ်ပြိုင်ဒီဇိုင်းဖြင့် ပုံဖော်ဆန်းသစ် |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၅ မတ် ၂၀၂၄ |location=ရန်ကုန် |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == === ရှေးဦးကာလမှ အစောပိုင်းခေတ်သစ်ကာလ === <gallery class="center" mode="nolines" heights="180px" widths="220px" caption="ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးနည်းစနစ်ကို အသုံးပြုထားသည့် ရှေးဟောင်းအထည်အလိပ်များနှင့် ပုံဖော်မှုများ"> File:Niya batik.jpg|တရုတ်နိုင်ငံ၊ နိယ (တာရင်မ်မြစ်ဝှမ်း) မှ တွေ့ရှိရသော တတိယရာစုမှ စတုတ္ထရာစုဦးပိုင်းခေတ် ဆေးဆိုးထားသည့် အထည်အလိပ်အပိုင်းအစ File:Egypt, Byzantine period, 1st half of 6th century - Resist-Dyed Hanging with Biblical Scenes - 1951.400 - Cleveland Museum of Art.tif|ဘိုင်ဇန်တိုင်းခေတ် အီဂျစ်နိုင်ငံမှ ဆေးဆိုးပန်းရိုက်ထားသည့် ဆဋ္ဌမရာစုဦးပိုင်း သမ္မာကျမ်းစာလာ အခန်းကဏ္ဍပါ လိုက်ကာအပိုင်းအစ File:Ceremonial Banner from India, possibly 14th century, Honolulu Museum of Art.JPG|အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ၁၄ ရာစုခန့်က ဟု ခန့်မှန်းရသော ဘာသာရေးအခမ်းအနားသုံး အလံတော် </gallery> ပါတိတ်ကဲ့သို့ ဖယောင်းပိတ်၍ ဆေးဆိုးသည့် အနုပညာ (Resist dyeing) သည် ရှေးကျသော အနုပညာပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ ၄ ရာစုကတည်းက [[အီဂျစ်ပြည်ဟောင်းခေတ်|အီဂျစ်နိုင်ငံ]]တွင် မမ်မီရုပ်အလောင်းများကို ပတ်ရန်အတွက် ပိတ်ချောထည်များကို ဖယောင်းရည်စိမ်ပြီး ကလောင်တံဖြင့် ခြစ်၍ ဒီဇိုင်းဖော်သည့်စနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အလယ်ခေတ် ဘိုင်ဇန်တိုင်းအုပ်ချုပ်မှုအောက်က ရောမအီဂျစ်ခေတ်အထိ ဆက်လက်အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် ထိုခေတ်က အထည်အလိပ်အပိုင်းအစများ တွေ့ရခဲသည်။<ref>{{cite book |last1=Williams |first1=Elizabeth Dospěl |last2=Krody |first2=Sumru Belger |last3=Bühl |first3=Gudrun |year=2019 |title=Woven Interiors: Furnishing Early Medieval Egypt |place=Washington |publisher=The George Washington University Museum and The Textile Museum |url=https://museum.gwu.edu/sites/g/files/zaxdzs6286/files/Woven%20Interiors%20Catalogue.pdf |isbn=978-0-87405-040-0|pages=67–68, 86}}</ref> အာရှတိုက်တွင်မူ အဆိုပါနည်းစနစ်ကို အိန္ဒိယ၊ တရုတ်နိုင်ငံ [[ထန်မင်းဆက်]]နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံ [[နာရာခေတ်]]တို့တွင် အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိသည်။ အာဖရိကတိုက်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားရှိ ယိုရူဘာ (Yoruba) လူမျိုးများ၊ ဆီနီဂေါရှိ ဆိုနင်ကေ (Soninke) နှင့် ဝိုလိုဖ် (Wolof) လူမျိုးများက ဤနည်းပညာကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။{{sfn|Nava|1991|}} [[File:Prajnaparamita clothes detail.JPG|thumb|အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျကာတာမြို့ရှိ အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ၁၃ ရာစု ဂျာဗားအရှေ့ပိုင်း ပညာပါရမီတာ (Prajnaparamita) နတ်သမီးရုပ်တု၏ ဝတ်ဆင်ထားသော အဝတ်အစားဒီဇိုင်း အနီးကပ်မြင်ကွင်း]] ပါတိတ်အနုပညာသည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ [[ဂျာဗားကျွန်း]]တွင် အမြင့်မားဆုံး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သော်လည်း အဆိုပါဒေသ၏ အပူပိုင်းမိုးနည်းရေရှား ရာသီဥတုကြောင့် အထည်အလိပ်များ ရေရှည်မတည်တံ့နိုင်ဘဲ သမိုင်းဦးကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ ဒတ်ခ်ျ သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် G. G. Rouffaer နှင့် H. H. Juynboll တို့က ဤနည်းပညာသည် ခရစ်နှစ် ၆ ရာစု သို့မဟုတ် ၇ ရာစုအတွင်း အိန္ဒိယ သို့မဟုတ် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း တင်ပြခဲ့ကြသည်။{{sfn|Nava|1991|}}{{sfn|Rouffaer & Juynboll|1899}} ရိုးရာပါတိတ် ကနုတ်ဒီဇိုင်းအချို့သည် ရှေးဟောင်း ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ ရုပ်တုများ (ဥပမာ- ဂျာဗားအရှေ့ပိုင်းရှိ ပညာပါရမီတာနတ်သမီးရုပ်တု) တွင် ပါဝင်သော ဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် တူညီနေခြင်းကြောင့် အချို့သော စာရေးဆရာများက ပါတိတ်ကို ဂျာဗား၏ ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာခေတ် (ခရစ်နှစ် ၈ ရာစုမှ ၁၆ ရာစု) တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Volkenkunde">{{cite web |title=Prajnaparamita and other Buddhist deities |url=http://volkenkunde.nl/nl/node/1049 |publisher=Volkenkunde Rijksmuseum |access-date=1 May 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502004644/http://volkenkunde.nl/nl/node/1049 |archive-date=2 May 2014 }}</ref> သို့သော် အချို့သော ပညာရှင်များကမူ ဒီဇိုင်းပုံစံ တူညီရုံမျှဖြင့် ပါတိတ်အထည်ဟု တထေရာတည်း မပြောနိုင်ကြောင်း၊ အခြားသော ဆက်စပ်မှုမရှိသည့် နည်းစနစ်များဖြင့်လည်း ဤဒီဇိုင်းကို ဖော်ဆောင်နိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။{{sfn|Pullen|2021|pp=58}} အစ္စလာမ်ခေတ်မတိုင်မီက မည်သည့်အထောက်အထားတွင်မျှ "ပါတိတ်" (Batik) ဟူသော စကားလုံးကို မတွေ့ရသဖြင့် အချို့ပညာရှင်များက ပါတိတ်သည် ၁၆ ရာစု [[မာဂျာပါဟစ် အင်ပါယာ]] (Majapahit) ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ဂျာဗားဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာခေတ် အဆုံးပိုင်းကျမှသာ ထွန်းကားလာခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။{{sfn|Langewis & Wagner|1964|pp=16}}{{sfn|Maxwell|2003|pp=325}} သို့သော်လည်း ဤယူဆချက်သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင်မှ ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည့် ဂျာဗားကျွန်း၏ အစောဆုံး ပါတိတ်အထည်အလိပ် အထောက်အထားကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ထားခြင်း မရှိသေးပေ။ အဆိုပါ အပြာနှင့် အဖြူရောင်စပ် ကုလားကာပုဝါ (Valance) အား [[ကာဗွန်သက်တမ်းရှာဖွေခြင်း]] (Carbon dating) အရ ၁၃ ရာစု သို့မဟုတ် ၁၄ ရာစု မာဂျာပါဟစ်ခေတ်ဦးပိုင်းက ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။ ၎င်းပါတိတ်၏ အရည်အသွေးနှင့် သက်တမ်းအရ ထိုခေတ်ကတည်းက ဆန်းပြားသော ပါတိတ်နည်းပညာများ တည်ရှိနေပြီဖြစ်သော်လည်း ခေတ်စားပြီးဖြစ်သည့် [[အိကတ်]] (Ikat - ဖျင်ခတ်ချည်ဆိုး) အထည်များနှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေရဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။{{sfn|Sardjono & Buckley|2022}} ပါတိတ်အတတ်ပညာသည် နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် ဂျာဗားရှိ အစ္စလာမ်မစ်နန်းတွင်းများ၌ ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော ပါတိတ်ဒီဇိုင်းများ တိုးတက်လာရခြင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမှာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာသော ဂုဏ်သရေရှိ နိုင်ငံခြားဖြစ် အထည်အလိပ်များ (ဥပမာ- အိန္ဒိယဖြစ် ပတိုလာဆာရီ - Patola sari) ကို အတုယူချုပ်လုပ်လိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။{{sfn|Brussel|2021|pp=25-26}} ၁၇ ရာစုတွင် [[ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ]] (VOC) က အင်ဒိုနီးရှားတွင် ကုန်သွယ်မှု လက်ဝါးကြီးအုပ်ရေး မူဝါဒကို စတင်ကျင့်သုံးချိန်၌ ဒတ်ချ်တို့၏ အထည်အလိပ်ရောင်းအားကို ထိခိုက်စေခဲ့သော ထုတ်ကုန်များထဲတွင် ပါတိတ်အထည်များလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယ ကိုရိုမန်ဒယ်ကမ်းခြေ (Coromandel coast) မှ ဒတ်ချ်တို့ တင်သွင်းလာသော ချင့်ဇ် (Chintz - ပန်းရိုက်ပိတ်ချော) အထည်များသည် ဒေသတွင်း၌ အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ထုတ်လုပ်နေသည့် ပါတိတ်အထည်များကို မယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခဲ့ပေ။<ref>{{cite journal |last=Ruurdje |first=Laarhoven |title=A Silent Textile Trade War: Batik Revival as Economic and Political Weapon in 17th Century Java |date=September 2012 |journal=Textile Society of America Symposium Proceedings |url=https://digitalcommons.unl.edu/tsaconf/705}}</ref> === ခေတ်သစ်ကာလ === <gallery class="center" mode="nolines" heights="180px" widths="220px" caption="ခေတ်သစ် ပါတိတ်အထည်များနှင့် ပုံဖော်မှုများ"> File:Raffles A Javan Chief in his ordinary dress.jpg|''The History of Java'' စာအုပ်ပါ ၁၉ ရာစုဦးပိုင်းက ပါတိတ်ပုဆိုး (Sarong) ဝတ်ဆင်ထားသည့် ဂျာဗားခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ ပုံစံ File:Sarong, Northern Java, Indonesia, 1900-1910, cotton - Cincinnati Art Museum - DSC04349.JPG|၂၀ ရာစုဦးပိုင်း ဂျာဗားမြောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းစတိုင် ပေဆီဆီရ် (Pesisir) ပါတိတ်လုံချည် File:Batik pedalaman - sidha drajat.JPG|အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဆိုလို (Solo) မြို့မှ 'ဆီဒါဒရာဂျတ်' (Sidha drajat) ကနုတ်ပုံစံပါဝင်သော ခေတ်ပြိုင်အိမ်တွင်းဖြစ်ပါတိတ် File:Afrikanische Textilien.jpg|ဂျာဗားပါတိတ်ကို အာဖရိကပုံစံဖြင့် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသော တိုဂိုနိုင်ငံရှိ ဖယောင်းရိုက်အထည်များ (Waxprint) </gallery> ပါတိတ်နည်းပညာကို (အထူးသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှပြင်ပရှိ ဥရောပသားများ) ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ သိရှိလာကြခြင်းမှာ တောမတ်စ် စတန်းဖို့ဒ် ရာဖဲလ် (Thomas Stamford Raffles) ရေးသားသည့် ''The History of Java'' (ဂျာဗားသမိုင်း) စာအုပ်တွင် ဂျာဗားပါတိတ်အကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ရာမှ စတင်ကာ သုတေသနပြုစုမှုများနှင့် စိတ်ဝင်စားမှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်ကုန်သည် အီလီ ဗန် ရိုက်ကီဗော်ဆဲလ် (Elie Van Rijckevorsel) က အင်ဒိုနီးရှားသို့ ခရီးသွားစဉ် စုဆောင်းခဲ့သော ပါတိတ်အထည်များကို ရိုတာဒမ်မြို့ရှိ လူမျိုးစုဗေဒပြတိုက်သို့ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ် ပါရီကမ္ဘာ့ကုန်စည်ပြပွဲ (Exposition Universelle) တွင် ၎င်းနမူနာများကို ခင်းကျင်းပြသခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံရှိ ထရိုပန်ပြတိုက် (Tropenmuseum) သည် အင်ဒိုနီးရှားပါတိတ် အများဆုံးစုဆောင်းထားရှိရာ ပြတိုက်အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။{{sfn|Nava|1991|}} ၁၉ ရာစုမှ ၂၀ ရာစုဦးပိုင်းအတွင်း ဒတ်ချ်-အင်ဒိုနီးရှားကပြားများနှင့် တရုတ်နွယ်ဖွား အခြေချနေထိုင်သူများသည် ဂျာဗားကျွန်း မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းစတိုင် "ပေဆီဆီရ်" (Pesisir) ပါတိတ်များ ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဂျေ၊ အီး၊ ဂျက်စပါ (J.E. Jasper) နှင့် မာ့စ် ပီရင်ဂါဒီ (Mas Pirngadi) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ရှိနှင့်ပြီးသား ပါတိတ်ကနုတ်ဒီဇိုင်းများကို စာအုပ်များဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last1=Jasper|first1=J.E.|last2=Pingardie|first2=Mas|title=De inlandsche kunstnijverheid in Nederlandsch Indië III: De batikkunst|date=1916|place='S-Gravenhage|publisher=Mouton & co.|hdl=1887.1/item:1094712 |url=http://hdl.handle.net/1887.1/item:1094712 |ref=none}}</ref> ၎င်းမှတ်တမ်းများကို အသုံးပြု၍ ဒတ်ချ်နှင့် တရုတ်လက်မှုပညာရှင်များသည် ယဉ်ကျေးမှုအဖုံဖုံ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဒီဇိုင်းသစ်များကို တီထွင်ခဲ့ကြသည့်အပြင်၊ ပါတိတ်များကို အမြောက်အမြား ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ကြေးနီတုံးဖြင့် ရိုက်နှိပ်သည့် 'ချက်ပ်' (Cap) စနစ်နှင့် ပိုမိုတောက်ပြောင်သော အရောင်များရရှိစေမည့် ဓာတုဆိုးဆေး (Synthetic dyes) များကိုပါ မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းခေတ်တွင် အီလီဇာ ဗန် ဇေလန် (Eliza van Zuylen) နှင့် အွိုင်း စိုး ထျန်း (Oey Soe Tjoen) ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ပါတိတ်အလုပ်ရုံကြီးများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊{{sfn|Sumarsono et al|2013|pp=67,107-111}} ၎င်းတို့၏ ထုတ်ကုန်များသည် မလေးကျွန်းစုတစ်ခုလုံး (ယနေ့ခေတ် အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနှင့် စင်ကာပူ) ရှိ လူထုအကြား အထူးခေတ်စားခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပါတိတ်စကတ်များနှင့် လုံချည်များကို ဒေသခံ တရုတ်နွယ်ဖွားများနှင့် ဥရောပအမျိုးသမီးများကပါ ရိုးရာ ကာဘာယာ (Kebaya) အင်္ကျီနှင့်တွဲဖက်၍ ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ပါတိတ်ကို တရုတ်ရိုးရာ အာနုဘော်ပလ္လင်မျက်နှာစာ ခြုံထည်ဖြစ်သော 'တောက်ဝီ' (Tok wi) ကဲ့သို့သော အထူးရည်ရွယ်ချက်သုံး အထည်များအဖြစ်လည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။{{sfn|Lee et al|2015}}{{sfn|Shen & Wong|2023}} ထိုခေတ်ကာလတွင်ပင် ဂျာဗားပါတိတ် ထုတ်လုပ်မှုအတတ်ပညာသည် ပြည်ပသို့ပါ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ [[ဆဟာရ သဲကန္တာရ|ဆဟာရအောက်ပိုင်းအာဖရိက]]သို့ ၁၉ ရာစုအတွင်း ဒတ်ချ်နှင့် အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်များက ဂျာဗားပါတိတ်ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဒေသခံအာဖရိက လက်မှုပညာရှင်များက ပိုမိုကြီးမားသော ကနုတ်များ၊ ထူထဲသောလိုင်းများနှင့် အရောင်အသွေး စုံလင်စွာဖြင့် ပြောင်းလဲဆန်းသစ်ခဲ့ကြရာမှ ယနေ့ခေတ်တွင် [[အာဖရိကန် ဖယောင်းရိုက်ထည်များ]] (African wax prints) ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်အနောက်အာဖရိက ပါတိတ်ပုံစံများတွင် ဖယောင်းအစား ပီလောပီနံကစီ၊ ဆန်ကော် သို့မဟုတ် ရွှံ့စေးများကိုပါ အသုံးပြုကြသည်။<ref name="BGAfrica">{{cite web |title=Batik in Africa |url=http://www.batikguild.org.uk/historyAfrica.asp |publisher=The Batik Guild |access-date=29 April 2014 |archive-date=9 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140409045340/http://www.batikguild.org.uk/historyAfrica.asp |url-status=live }}</ref> ၁၉၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် မလေးကျွန်းဆွယ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြသော ဂျာဗားပါတိတ်ပညာရှင်များသည် တုံးရိုက်နှိပ်ခြင်းနည်းစနစ်ကို အသုံးပြု၍ ပါတိတ်လုပ်ငန်းကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။{{sfn|Shaharuddin et al|2021}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် [[အင်ဒိုနီးရှား အမျိုးသား တော်လှန်ရေး|အင်ဒိုနီးရှားလွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲ]]များအပြီးတွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ရိုးရာပါတိတ်အလုပ်ရုံ အများအပြား ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း၊{{sfn|Harmsen|2018}} လက်ရှိအချိန်အထိ လက်မှုပညာရှင်များနှင့် အလုပ်ရုံအများအပြားသည် ထုတ်ကုန်မျိုးစုံကို တက်ကြွစွာ ထုတ်လုပ်လျက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အထည်အလိပ်ရိုးရာနှင့် အနုပညာရှင်များအပေါ် ဆက်လက်လွှမ်းမိုးမှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁cell၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ပါတိတ်အတတ်ပညာသည် [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|သြစတြေးလျနိုင်ငံ]]သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီး အာနဘဲလာ (Ernabella) ရှိ အာဘိုရီဂျီနယ် (Aboriginal) မျိုးနွယ်စု အနုပညာရှင်များက ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လက်မှုပညာတစ်ခုအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |last=Stevy |first=Maradona |title=Antropolog Australia Beri Ceramah Soal Batik |website=Republika |url=http://www.republika.co.id/berita/breaking-news/seni-budaya/11/02/09/163234-antropolog-australia-beri-ceramah-soal-batik |date=11 February 2011 }}</ref> အင်္ဂလိပ်အနုပညာရှင် သီးတစ် ဘလက်ကာ (Thetis Blacker) ၏ လက်ရာများသည်လည်း အင်ဒိုနီးရှားပါတိတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရပြီး၊ သူမသည် ဂျော့ဂျာကာတာ (Yogyakarta) ရှိ ပါတိတ်သုတေသနအဖွဲ့တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ဖူးသလို ဘာလီကျွန်းသို့လည်း ခရီးလှည့်လည်ခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်သည်။<ref name="independent">{{cite news |last=Buckman |first=David |title=Thetis Blacker: Visionary batik painter |work=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/thetis-blacker-434360.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/thetis-blacker-434360.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live |date=31 January 2007 |location=UK |accessdate=29 April 2016 }}{{cbignore}}</ref> == ထုတ်လုပ်မှု နည်းစနစ်များ == ပါတိတ်ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းစဉ်ကို အခြေခံပိတ်စအား လျှော်ဖွတ်ခြင်း၊ ရေစိမ်ခြင်းနှင့် တုတ်ပြားကြီးဖြင့် ရိုက်နှိပ်နယ်ခြင်းတို့ဖြင့် စတင်သည်။{{efn|ပါတိတ်သည် ရက်လုပ်ပြီးသား အထည်အလိပ်ပေါ်တွင် ဆေးမစိမ့်ဝင်နိုင်သော ပစ္စည်းဖြင့် ပိတ်ဆို့၍ ပုံဖော်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ [[အိကတ်]] (Ikat) နည်းစနစ်မှာမူ အထည်မရက်လုပ်မီ ချည်မျှင်များကို သီးခြားစီ ဆေးဆိုး၍ ပုံဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။}} ကနုတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများကို ခဲတံဖြင့် အကြမ်းဆွဲပြီးနောက် [[အယ်လ်ကိန်း|ပါရာဖင်ဖယောင်း]] သို့မဟုတ် ပျားဖယောင်းနှင့် အပင်မှရသော သစ်စေးများကို ရောစပ်ထားသည့် ဖယောင်းရည်ပူဖြင့် ထပ်မံပုံဖော် ရေးဆွဲကြသည်။ ဖယောင်းသည် ဆေးရည်မစိမ့်ဝင်နိုင်သော အကာအကွယ် (Dye-resist) အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသဖြင့် ဆေးဆိုးသည့် လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ၎င်းနေရာများသို့ ဆေးရည် စိမ့်ဝင်ခြင်းကို တားဆီးပေးသည်။ အထည်ကို ဆေးဆိုးပြီးနောက် ဖယောင်းများကို ပြန်လည်ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ ဆေးမဝင်သည့် ကနုတ်ပုံစံလွတ် (Negative pattern) ပေါ်လာသည်။{{sfn|Trefois|2010}}{{sfn |Elliott |1984|pp=50-59}} ဤနည်းစနစ်ကို အသုံးပြု၍ လက်မှုပညာရှင်များသည် ဖယောင်းရေးဆွဲခြင်းနှင့် ဆေးဆိုးခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို အဆင့်ဆင့် အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ကာ ဆန်းပြားလှပသော ရောင်စုံကနုတ်ဒီဇိုင်းများကို ဖန်တီးကြသည်။ [[File:Resist dyeing.svg|thumb|upright=2|center|ပါတိတ်တွင် အသုံးပြုသည့် ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးနည်းစနစ် (Resist dyeing) ၏ အခြေခံသဘောတရား - ဖယောင်းဖြင့် အကာအကွယ်ပုံစံ ဖန်တီးခြင်းအားဖြင့် မိမိလိုချင်သော ပုံသဏ္ဌာန်အလိုက် ဆေးရောင်ခြယ်သနိုင်သည်။]] ဖယောင်းရည်ဖြင့် ကနုတ်ဖော်ရာတွင် ကလောင်တံကဲ့သို့ အသုံးပြုရသည့် 'ချန်တင်း' (Canting) ကိရိယာဖြင့် ရေးဆွဲခြင်း၊ 'ချက်ပ်' (Cap) ဟုခေါ်သော ဒီဇိုင်းပုံစံတုံးဖြင့် ရိုက်နှိပ်ခြင်း သို့မဟုတ် စုတ်တံဖြင့် ခြယ်သခြင်း စသည့် ကိရိယာမျိုးစုံကို အသုံးပြုနိုင်သည်။{{sfn|Trefois|2010}} ချန်တင်းသည် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရိုးရာဆုံး ကိရိယာဖြစ်ပြီး ၎င်းနည်းဖြင့် ထုတ်လုပ်သော ပါတိတ်ကို "လက်ရေးပါတိတ်" ({{lang|id|Batik tulis}}) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤနည်းစနစ်သည် အလွန်သေးငယ်၍ စိတ်တိုင်းကျ အနုစိတ်ဆုံး ကနုတ်များကို ဖန်တီးနိုင်သော်လည်း လုပ်အားနှင့် အချိန် အလွန်စိုက်ထုတ်ရသည်။ စာပုံနှိပ်တုံးရိုက် ပါတိတ် ({{lang|id|Batik cap}}) စနစ်သည် အနုစိတ်မှုအပိုင်းတွင် လျော့နည်းသွားနိုင်သော်လည်း အရေအတွက်အမြောက်အမြားကို ပိုမိုမြန်ဆန်ထိရောက်စွာ ထုတ်လုပ်နိုင်စေသည်။<ref name=UNESCO>{{cite web |title=Indonesia Batik |url=https://ich.unesco.org/en/RL/indonesian-batik-00170 |publisher=UNESCO |access-date=21 October 2019 |archive-date=8 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208025553/https://ich.unesco.org/en/RL/indonesian-batik-00170 |url-status=live }}</ref>{{sfn|Handayani et al|2018|pp=237}} === လက်ရေးပါတိတ် === {{see also|ချန်တင်း}} လက်ရေးပါတိတ် သို့မဟုတ် ဘာတစ်တူလစ် ({{lang|id|Batik tulis}}၊ [[ဂျာဗားအက္ခရာ]]: ꦧꦠꦶꦏ꧀ꦠꦸꦭꦶꦱ꧀; [[ပီဂွန်အက္ခရာ]]: باتيق توليس) အား 'ချန်တင်း' (Canting) ဟုခေါ်သော ကလောင်တံပုံစံ ကိရိယာဖြင့် အရည်ပျော်နေသော ဖယောင်းပူကို ပိတ်စပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်ရေးဆွဲ၍ ပြုလုပ်သည်။ (ဂျာဗားအသံထွက် - {{IPA|jv|tʃantiŋ}}၊ ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်း - {{lang|id|tjanting}})။ ၎င်းသည် သစ်သားလက်ကိုင်တပ်ဆင်ထားပြီး နှုတ်သီးငယ်ပါသော ကြေးနီဖယောင်းရည်အိုးလေး ဖြစ်သည်။ ၎င်းအိုးငယ်ထဲတွင် ဖယောင်းရည်ကို ထည့်ထားပြီး နှုတ်သီးဝမှတစ်ဆင့် ဖယောင်းရည်များ စီးကျလာကာ အစက်အပြောက်များနှင့် လိုင်းများကို ပုံဖော်ပေးသည်။ ထို့နောက် အထည်ကို ဆေးရည်ကန်ထဲသို့ နှစ်၍ ဆေးဆိုးပြီး အခြောက်လှန်းရသည်။ ၎င်းနောက် အထည်ကို ရေနွေးဆူဆူတွင် ပြုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ခြစ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ဖယောင်းများကို ဖယ်ရှားသည်။ ဖယောင်းပိတ်ထားသော နေရာများသည် မူလအောက်ခံအရောင်အတိုင်း ကျန်ရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဖယောင်းများ ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ ဆေးဝင်သည့်နေရာနှင့် ဆေးမဝင်သည့်နေရာတို့၏ အရောင်ကွာခြားချက်ကြောင့် ကနုတ်ပုံသဏ္ဌာန် ပေါ်လာသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို မိမိအလိုရှိသော အရောင်အရေအတွက်အလိုက် ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်ကြသည်။{{sfn|Trefois|2010|pp=99}}{{sfn|Gillow|Sentance|2000|p=135}} <gallery class=center mode=nolines widths="200px" heights="200px" caption="ချန်တင်းကို အသုံးပြု၍ လက်ရေးပါတိတ် ဖန်တီးပုံ"> File:Tjanting.jpg|အရည်ပျော်နေသော ဖယောင်းပူဖြင့် ကနုတ်ဒီဇိုင်းဖော်ရန် 'ချန်တင်း' ကို အသုံးပြုနေပုံ File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Batiksters aan het werk TMnr 20017682.jpg|ဂျာဗားကျွန်းတွင် ချန်တင်းဖြင့် ဖယောင်းဒီဇိုင်းရေးဆွဲကာ လက်ရေးပါတိတ် ပြုလုပ်နေကြသည့် အမျိုးသမီးများ File:Miao batik 苗族蜡染, Guizhou, 2016 (52411662580).jpg|တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်ရှိ မျောင် (Miao) လူမျိုးများ အသုံးပြုသည့် 'လားဒေါင်' (Ladao) ဟုခေါ်သော ချန်တင်းအမျိုးကွဲတစ်မျိုး File:Batik-coloracio.jpg|သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် လိုင်းအထူများ ဆွဲရန်အတွက် အသုံးပြုသော ချန်တင်းအမျိုးကွဲတစ်မျိုး </gallery> === စာပုံနှိပ်တုံးရိုက် ပါတိတ် === စာပုံနှိပ်တုံးရိုက် ပါတိတ် သို့မဟုတ် ဘာတစ်ချက်ပ် ({{lang|id|Batik cap}}၊ ဂျာဗားအက္ခရာ: ꦧꦠꦶꦏ꧀ꦕꦥ꧀; ပီဂွန်အက္ခရာ: باتيق چڤ) ဆိုသည်မှာ ကနုတ်ဒီဇိုင်းများ ထွင်းထုထားသည့် 'ချက်ပ်' (Cap) ဟုခေါ်သော တုံးရိုက်နှိပ်တံကို အသုံးပြု၍ ပိတ်စပေါ်တွင် ဖယောင်းရိုက်နှိပ်ကာ ပုံဖော်သည့် နည်းစနစ် ဖြစ်သည်။ (ဂျာဗားအသံထွက် - {{IPA|jv|tʃap}}၊ ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်း - {{lang|id|tjap}})။ ပုံနှိပ်တုံး၏ ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းမှာ ကွဲပြားနိုင်သည်။ အလယ်ခေတ် အိန္ဒိယပုံနှိပ်တုံးများတွင် သစ်သားကို အသုံးပြုလေ့ရှိသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်ဂျာဗားပုံနှိပ်တုံးများကိုမူ ကြေးနီပြားများနှင့် ကြေးနန်းကြိုးများကို အသုံးပြု၍ အလွန်ကျွမ်းကျင်သော လက်မှုပညာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ကျန်ရှိသော ဆေးဆိုးခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်မှာ လက်ရေးပါတိတ်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ချန်တင်းအစား ချက်ပ်ပုံနှိပ်တုံးကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ပါတိတ်အထည်တစ်ထည် ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သော လုပ်အားနှင့် ကုန်ကျစရိတ်ကို များစွာလျှော့ချနိုင်သော်လည်း ၎င်းကို ရိုက်နှိပ်ရန်အတွက်လည်း ကျွမ်းကျင်မှုအတတ်ပညာ လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref Pedigree="Ajie 2018">{{cite web |first=Stefanus |last=Ajie |title=Preserving traditional values through stamped batik |url=https://www.thejakartapost.com/life/2018/10/07/preserving-traditional-values-through-stamped-batik.html |publisher=[[The Jakarta Post]] |access-date=2024-08-30 |date=2018-10-18}}</ref>{{sfn|Gillow|Sentance|2000|pp=136–137}} <gallery class=center mode=nolines widths="200px" heights="200px" caption="ချက်ပ် ပုံနှိပ်တုံးကို အသုံးပြု၍ စာပုံနှိပ်တုံးရိုက် ပါတိတ် ပြုလုပ်ပုံ"> File:A handmade Batik Cap copper motif printing block.jpg|ကြေးနီပြားနှင့် ကြေးနန်းကြိုးများဖြင့် အနုစိတ်ပြုလုပ်ထားသော ဂျာဗားရိုးရာ ပါတိတ်ချက်ပ် (Batik cap) လက်လုပ်ပုံနှိပ်တုံး File:Printing wax-resin resist for Batik with a Tjap, Yogyakarta, 1996.jpg|ဂျာဗားကျွန်းတွင် ချက်ပ်တုံးကို အသုံးပြု၍ ပါတိတ်အထည်ပေါ်တွင် ဖယောင်းရိုက်နှိပ်နေပုံ File:Bamako Fabric Stamper (26613476748).jpg|မာလီနိုင်ငံ၊ ဘာမာကို (Bamako) ရှိ အလုပ်ရုံတစ်ခုတွင် ချက်ပ်ကိရိယာဖြင့် ပါတိတ်အထည်ပေါ်တွင် လက်ဖြင့် တုံးရိုက်နှိပ်နေပုံ </gallery> === စုတ်တံခြယ်ပါတိတ် === စုတ်တံခြယ်ပါတိတ် သို့မဟုတ် ဘာတစ်လူးကစ် ({{lang|id|Batik lukis}}၊ ဂျာဗားအက္ခရာ: ꦧꦠꦶꦏ꧀ꦭꦸꦏꦶꦱ꧀; ပီဂွန်အက္ခရာ: باتيق لوكيس) ဆိုသည်မှာ ပန်းချီဆရာ၏ စိတ်ကူးစိတ်သန်းအလိုက် အဖြူရောင်ပိတ်စပေါ်တွင် (ပုံစံခွက်ပါသည်ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ) ချန်တင်း၊ စုတ်တံ၊ ဂွမ်း သို့မဟုတ် ဒုတ်ငယ်များ စသည့် ကိရိယာမျိုးစုံကို ပေါင်းစပ်၍ ဖယောင်းရည်ဖြင့် ပန်းချီကားကဲ့သို့ ခြယ်သပုံဖော်သည့် နည်းစနစ် ဖြစ်သည်။ စုတ်တံဖြင့် ခြယ်သခြင်းသည် အထည်၏ ကျယ်ဝန်းသော နေရာများကို ဖယောင်းဖြင့် ဖုံးအုပ်ရာတွင် အထူးအသုံးဝင်သည်။ စုတ်တံခြယ်ပါတိတ်သည် ရိုးရာပါတိတ်အနုပညာမှ ခေတ်ပြိုင် (လွတ်လပ်သော) ကနုတ်ဒီဇိုင်းများအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်ပြီး ရိုးရာလက်ရေးပါတိတ်ထက် အရောင်အသွေး ပိုမိုစုံလင်စွာ အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref name="Nafiun">{{cite web |title=Batik Lukis |url=https://www.nafiun.com/2015/03/batik-lukis.html |publisher=www.nafiun.com |access-date=24 January 2021 |archive-date=30 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930011938/https://www.nafiun.com/2015/03/batik-lukis.html |url-status=live }}</ref> <gallery class=center mode=nolines widths="200px" heights="200px" caption="စုတ်တံများကို အသုံးပြု၍ စုတ်တံခြယ်ပါတိတ် ဖန်တီးပုံ"> File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een batikster tijdens het vervaardigen van een doek met een afbeelding van Rangda TMnr 20018445.jpg|ဂျော့ဂျာကာတာမြို့ရှိ အမျိုးသမီးလက်မှုပညာရှင်တစ်ဦးက စုတ်တံကို အသုံးပြု၍ ရန်းဒါး (Rangda) နတ်ဆိုးရုပ်ပုံ ကနုတ်ကို ဖယောင်းဖြင့် ပုံဖော်နေစဉ် File:Woman with brush painting batik Sri Lanka.JPG|သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကန္ဒီ (Kandy) မြို့ရှိ အမျိုးသမီးလက်မှုပညာရှင်တစ်ဦး စုတ်တံဖြင့် ဖယောင်းရည်ခြယ်သနေပုံ (ဖယောင်းဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော ဧရိယာအကျယ်အဝန်းကို သတိပြုရန်) </gallery> === ဆေးဆိုးခြင်း === ဖယောင်းပုံဖော်ရာတွင် မည်သည့်နည်းစနစ်ကိုမဆို အသုံးပြုခဲ့သည်ဖြစ်စေ ဆေးဆိုးခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်မှာ တူညီကြသည်။ ဖယောင်းဒီဇိုင်းဖော်ထားသော အထည်များကို မိမိအလိုရှိသော အရောင်အလိုက် ဆေးရည်ကန်များထဲသို့ နှစ်ရသည်။ ထို့နောက် ဖယောင်းကို ခြစ်ထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေနွေးပူဖြင့် ပြုတ်၍ ဖယ်ရှားလိုက်သောအခါ အထည်ပေါ်တွင် ဆေးမဝင်သည့် ကနုတ်ဒီဇိုင်း ကွက်လပ်များ ပေါ်လာသည်။ လိုအပ်ချက်အရ ဖယောင်းရေးခြင်းနှင့် ဆေးဆိုးခြင်းကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်သည်။ ဓာတုဆိုးဆေးများ မတီထွင်နိုင်မီခေတ်က ဆေးဆိုးခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် အကြောင်းရင်းများစွာကြောင့် နည်းပညာပိုင်းအရ အရှုပ်ထွေးဆုံး အဆင့်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အပင်များမှရရှိသော သဘာဝဆိုးဆေးများသည် တစ်သုတ်နှင့်တစ်သုတ် အရောင်ချင်း တထေရာတည်း ထွက်လေ့မရှိပေ။ ဆေးဆိုးသူများသည် အရောင်မတူညီသော ဆေးဆိုးခြင်းအဆင့်ဆင့်ကို ဖြတ်သန်းသည့်အခါ ဆိုးဆေးရောင်အချင်းချင်း မည်သို့ဓာတ်ပြု ပြောင်းလဲနိုင်သည်ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဆေးဆိုးသူအများစုသည် မိမိတို့ဒေသထွက် အပင်များကို အသုံးပြု၍ ကိုယ်ပိုင်လျှို့ဝှက်ဆိုးဆေးဖော်မြူလာများကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် သဘာဝဆိုးဆေးများသည် ရင့်မှည့်တောက်ပြောင်သော အရောင်ရရှိရန် အချိန်ပိုမိုပေးရသဖြင့် ထုတ်လုပ်မှုကာလကို ပိုမိုကြာရှည်စေသည်။{{sfn |Elliott |1984|pp=56-59}} ဓာတုဆိုးဆေးများသည် ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို များစွာရိုးရှင်းလွယ်ကူစေသော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်ကို ညစ်ညမ်းစေနိုင်သော ဓာတုစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို ထွက်ရှိစေသည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိမှု (Eco-friendliness) သည် ဓာတုဆိုးဆေးများ ရှိနေသော်လည်း အချို့သော ပါတိတ်ထုတ်လုပ်သူများက သဘာဝဆိုးဆေးများကိုသာ ရွေးချယ်အသုံးပြုရသည့် အဓိကအကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။{{sfn|Handayani et al|2018}}{{sfn|Sumarsono et al|2013}}{{sfn|Trefois|2010}} == ကနုတ်များနှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများ == {{further|အင်ဒိုနီးရှား ပါတိတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများ}} ပါတိတ်အထည်များ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် ၎င်းတို့ကို ထုတ်လုပ်သည့် ခေတ်ကာလ၊ ဒေသနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားကြသည်။ အထည်အလိပ်ဆိုင်ရာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာလေ့လာမှုများတွင် သုတေသနအများစုသည် [[အင်ဒိုနီးရှား ပါတိတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများ]]အပေါ်တွင်သာ အဓိကအာရုံစိုက်ခဲ့ကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုဒီဇိုင်းများသည် ကျယ်ပြန့်သော ယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုများမှ ဆင်းသက်လာပြီး အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖြာထွက်လွန်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဒီဇိုင်းပုံစံအချို့တွင် နက်ရှိုင်းသော အတွေးအခေါ်များနှင့် လေးနက်သော အဓိပ္ပာယ်များ ပါဝင်သည်ဟု ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ကို အထူးအခမ်းအနားများ သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားသော လူတန်းစားများ (ဥပမာ- မှူးမတ်များနှင့် တော်ဝင်မျိုးနွယ်များ) သာ ဝတ်ဆင်ရန် ကန့်သတ်ထားလေ့ရှိသည်။{{sfn |Elliott |1984|pp=68-69}} သို့သော်လည်း အချို့သော ပညာရှင်များကမူ အင်ဒိုနီးရှား အထည်အလိပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိရှိနေသော စာပေအချို့သည် သာမန်ဒီဇိုင်းပုံစံများ၏ နောက်ကွယ်က ဆိုလိုရင်းများကို အလွန်အကျွံ စိတ်ကူးယဉ်ဆန်ဆန်နှင့် ထူးခြားဆန်းပြားအောင် ပုံဖော်လွန်းနေကြောင်း သတိပေးထားသည်။{{sfn|Barnes et al|2020|pp=4-5}} အချို့သော ပါတိတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် (နည်းစနစ်ပိုင်းအရ အလွန်ခက်ခဲပြီး လက်ရာမြောက်လှသော်လည်း) ဈေးကွက်ဝယ်လိုအားနှင့် ခေတ်ရေစီးကြောင်းများကို ဖြည့်ဆည်းရန်အတွက်သာ ဖန်တီးခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။{{sfn|Brussel|2021|pp=25-26}}{{sfn|Sumarsono et al|2016}} {|class="wikitable sortable" |+ အင်ဒိုနီးရှား ပါတိတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများအပေါ် လွှမ်းမိုးထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုများ<ref name="SMH">{{cite web |url=http://www.unesco.org/culture/ich/doc/src/01579-EN.doc |title=Nomination for inscription on the Representative List in 2009 (Reference No. 00170) |work=UNESCO |date=2 October 2009 |access-date=15 April 2014 |archive-date=16 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416180402/http://www.unesco.org/culture/ich/doc/src/01579-EN.doc |url-status=live }}</ref> ! scope="col" style="width:120px;" |ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုများ ! scope="col" style="width:320px;" |ပါတိတ် ဒီဇိုင်းပုံစံများ ! scope="col" style="width:140px;" |ပထဝီဝင် ဒေသများ ! scope="col" style="width:30px; text-align:center;" |နမူနာပုံ |- |ဒေသခံ အင်ဒိုနီးရှား ယဉ်ကျေးမှု || {{lang|id|Kawung}} (သက်စောင့်ပန်းဂျီဩမေတြီပုံစံ)၊ {{lang|id|ceplok}}၊ {{lang|id|gringsing}}၊ {{lang|id|parang}} (ဓားမြှောင်ကနုတ်)၊ {{lang|id|lereng}}၊ {{lang|id|truntum}}၊ {{lang|id|sekar jagad}} (ကနုတ်မျိုးစုံပေါင်းစပ်မှု) နှင့် အခြားသော ဂျာဗား၊ ဒါယက် (Dayak)၊ ဘာတက် (Batak)၊ ပါပူအန် (Papuan) နှင့် ရီအောမလေး (Riau Malay) တို့၏ အလှဆင်ကနုတ်များ || [[အင်ဒိုနီးရှား ပါတိတ်ဒီဇိုင်းပုံစံများ|ကိုယ်ပိုင်ဒီဇိုင်းပုံစံရှိကြသော သက်ဆိုင်ရာဒေသများ]] ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - kawung.jpg |100px]] |- |[[ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှု|ဟိန္ဒူ]]–[[ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] || ဂဠုန် ({{lang|id|Garuda}})၊ {{lang|id|banji}}၊ {{lang|id|cuwiri}}၊ ပဒေသာပင် ({{lang|id|kalpataru}})၊ {{lang|id|meru}} သို့မဟုတ် ဂူနွန်ဂန် ({{lang|id|gunungan}} - တောင်ကနုတ်)၊ {{lang|id|semen rama}}၊ {{lang|id|pringgondani}}၊ {{lang|id|sidha asih}}၊ {{lang|id|sidha mukti}}၊ {{lang|id|sidha luhur}} || ဂျာဗားကျွန်း ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - garuda.jpg |100px]] |- |[[အစ္စလာမ် ယဉ်ကျေးမှု|အစ္စလာမ်မစ်]] || {{lang|id|Besurek}} သို့မဟုတ် အာရပ်ဘာသာ အနုပညာစာလုံးများ (Calligraphy)၊ ဗူရက်ခ်မြင်းပျံ ({{lang|id|buraq}}) || [[ဘန်ကူလူးမြို့|ဘန်ကူလူး]]၊ စီရီဘွန်၊ [[ဂျမ်ဘီမြို့|ဂျမ်ဘီ]] ||style="text-align:center;" |[[File:Batik Besurek Bengkulu.jpg |100px]] |- |[[တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု|တရုတ်]] || ဟင်္သာငှက်/ဖီးနစ်ငှက် ({{lang|id|Burung hong}})၊ တရုတ်နဂါး ({{lang|id|liong}})၊ ကိန္နရာ/ကိန္နရီ သို့မဟုတ် ခေတ်ပြိုင်ဒဏ္ဍာရီလာသတ္တဝါ ({{lang|id|qilin}})၊ {{lang|id|wadasan}}၊ တရုတ်စတိုင် တိမ်တိုက်ကနုတ် ({{lang|id|megamendung}})၊ {{lang|id|lok tjan}} || {{ill|Lasem, Rembang|lt=လာဆမ်|id}}၊ စီရီဘွန်၊ ပီကာလွန်ဂန်၊ [[တာဆစ်မာလာယာမြို့|တာဆစ်မာလာယာ]]၊ [[စီယာမစ်မြို့|စီယာမစ်]] ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - qilin.jpg |100px]] |- |[[အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှု|အိန္ဒိယ]] || {{lang|id|Jlamprang}}၊ ဒေါင်း၊ ဆင် || စီရီဘွန်၊ [[ဂါရွတ်မြို့|ဂါရွတ်]]၊ ပီကာလွန်ဂန်၊ [[မဒူရာကျွန်း|မဒူရာ]] ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - bangau.jpg |100px]] |- |[[ဥရောပယဉ်ကျေးမှု|ဥရောပ]] (ကိုလိုနီခေတ်) || {{lang|id|Buketan}} (ပန်းစည်းကနုတ်)၊ ဥရောပဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ၊ ကိုလိုနီခေတ်ပုံရိပ်များဖြစ်သည့် အိမ်၊ မြင်း၊ မြင်းလှည်း၊ စက်ဘီး နှင့် ဥရောပဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသူများ || ဂျာဗားကျွန်း ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - buketan.jpg |100px]] |- |[[ဂျပန်ယဉ်ကျေးမှု|ဂျပန်]] || ဆာကူရာပန်း ({{lang|id|sakura}})၊ ဟိုကိုကိုင်း ({{lang|id|hokokai}})၊ ဂန္ဓမာပန်း၊ လိပ်ပြာ || ဂျာဗားကျွန်း ||style="text-align:center;" |[[File:batik pattern - sakura.jpg |100px]] |} == ရှင်းလင်းချက် မှတ်စုတိုများ == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} 6mzotnmsleeselcer2xksjcren1zj9a 3 287586 1036855 2026-06-08T12:57:53Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036855 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Prof. Kaung Khant Aung ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၅၇၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) p3j2mybv1ioax85trxwtis1esnv788d 3 287587 1036856 2026-06-08T12:58:03Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036856 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Jasengmaisumdu ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၅၈၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 5c8dr1omy0rvprv7054isfqzbvuz5ai 0 287588 1036859 2026-06-08T13:53:52Z Counterstrike1 141906 "[[:en:Special:Redirect/revision/1349768074|Nuka-Cola]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1036859 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  {| class="wikitable" ! colspan="2" |Nuka-Cola |- | colspan="2" |''Fallout'' organization |- | colspan="2" |Brand logo |- !First appearance |''Fallout'' (1997) |- !Created by |Tim Cain |- !Location |United States |- !Key people |John Caleb-Bradberton |} '''Nuka-Cola''' သည် ''Fallout'' ဗီဒီယိုဂိမ်း franchise အတွင်းရှိ စိတ်ကူးယဉ် အမေရိကန်ကုမ္ပဏီ Nuka-Cola Corporation မှ ရောင်းချသော စိတ်ကူး ယဉ် အချိုရည် အမှတ်တံဆိပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ပွဲဦးထွက် ဗီဒီယိုဂိမ်း ''Fallout'' တွင် ပထမဆုံး ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊ ခေါင်းစဉ်ဖန်တီးသူ Tim Cain မှ အနီနှင့် အဖြူရောင် လိုဂိုနှင့် ဆိုဒါ၏ ဒီဇိုင်းအလှအပဖြင့် ထင်ရှားသော လက်တွေ့ကမ္ဘာ ဆိုဒါအမှတ်တံဆိပ် [[ကိုကာကိုလာ|Coca-Cola]] ကို လှောင်ပြောင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖန်တီးခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှစ၍ ဂိမ်းကုမ္ပဏီ Bethesda Softworks အောက်တွင် ''Fallout 3'' ကို နောက်ဆုံးထွက်ရှိရန်အတွက်၊ စိတ်ကူးယဉ် Nuka-Cola ဆိုဒါအမှတ်တံဆိပ်ကို ပရိုမိုးရှင်းပစ္စည်းများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားပြီး ဂိမ်းစီးရီး၏ အဓိကနှင့် မှတ်မိနိုင်သော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ Bethesda အောက်တွင် ရောင်းချသော ကုန်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို Nuka-Cola အမှတ်တံဆိပ်အမည်ဖြင့် ရောင်းချခဲ့ပြီး Jones Soda သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှစ၍ Bethesda နှင့် ပူးပေါင်း၍ Nuka-Cola အမည်ဖြင့် ဆိုဒါများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ Nuka-Cola သည် အမေရိကန်၏ အတိတ်လွမ်းဆွတ်မှု၊ စားသုံးသူဝါဒနှင့် စားသုံးနိုင်သောပစ္စည်းများတွင် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေနိုင်သော အကြောင်းအရာများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုများစွာ၏ အဓိကအကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ''Fallout'' စကြဝဠာမှာ Nuka-Cola ကို ၂၀၄၂ ခုနှစ်မှာ တီထွင်ခဲ့ပြီး ၂၀၄၄ ခုနှစ်မှာ John Caleb-Bradberton က အများပြည်သူဈေးကွက်ထဲကို ဖြန့်ချိခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ရန်လိုတဲ့စျေးကွက်ရှာဖွေရေးကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကျော်ကြားဆုံး ဆိုဒါအမှတ်တံဆိပ်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အမေရိကန်စားသုံးသူယဉ်ကျေးမှုထဲကို ထည့်သွင်းခဲ့ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ စီးပွားရေးအောင်မြင်မှုဟာ ''Fallout 4'' တိုးချဲ့မှုအထုပ် ''Fallout 4: Nuka-World မှာ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ Nuka-World'' လို့ခေါ်တဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်ပန်းခြံတစ်ခုတောင် ရှိတဲ့အထိပါပဲ။ ဒါ့အပြင် တခြားအရသာအမျိုးမျိုးကိုလည်း ဖန်တီးခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ၂၀၇၇ ခုနှစ် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့နေ့မှာပဲ အပြာရောင်တောက်ပနေတဲ့ Nuka-Cola Quantum ကို အများပြည်သူဈေးကွက်ထဲကို ဖြန့်ချိခဲ့ပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ Nuka-Cola ကုမ္ပဏီ ဖျက်သိမ်းခံရပေမယ့် Nuka-Cola ဆိုဒါတွေဟာ အမေရိကန်ရဲ့ စွန့်ပစ်မြေမှာ ယဉ်ကျေးမှုအရ ထင်ရှားနေဆဲဖြစ်ပြီး နေရာတိုင်းမှာ များပြားစွာ ရောက်ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ ဒီအတွက်ကြောင့် သူတို့ရဲ့ ပုလင်းအဖုံးတွေကို အဓိကကုန်သွယ်ဖက်တွေအတွက် စံငွေကြေးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပါတယ်။ == ဝိသေသလက္ခဏာများ == [[ဖိုင်:Coca-cola_-_Pub_plaque_émaillée_A.jpg|thumb|Nuka-Cola သည် စိတ်ကူးယဉ်ကမ္ဘာမှ အချိုရည်အမှတ်တံဆိပ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏တကယ့်ကမ္ဘာပြိုင်ဘက် [[ကိုကာကိုလာ|Coca-Cola ကို]] လှောင်ပြောင်ခြင်းဖြစ်သည်။]] Nuka-Cola သည် ''Fallout'' franchise ၏ အမေရိကန်နောက်ခံတွင် အဓိက ဆိုဒါအမှတ်တံဆိပ်ဖြစ်ပြီး Interplay Entertainment မှ မူလက ဖန်တီးခဲ့ပြီး ယခုအခါ Bethesda Softworks မှ ပိုင်ဆိုင်သည်။ အမေရိကန်ကုမ္ပဏီ Nuka-Cola Corporation မှ ထုတ်လုပ်သော ဤအမည်ပါ ထုတ်ကုန်ကို ၂၀၄၂ ခုနှစ်တွင် တီထွင်ခဲ့ပြီး ၂၀၄၄ ခုနှစ်တွင် John Caleb-Bradberton မှ ဈေးကွက်သို့ ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး ကြီးမားသော "Great War of 2077" မတိုင်မီက နိုင်ငံတကာတွင် အလွန်ရေပန်းစားသော ဆိုဒါအမှတ်တံဆိပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး Nuka-World ဟုခေါ်သော ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင် theme park ကိုပင် ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ <ref name="flavors">{{Cite web |last=Jessey |first=Ben |date=1 May 2024 |title=How Many Nuka-Cola Flavors Are There In The Fallout Series? |url=https://www.thegamer.com/how-many-nuka-cola-flavors-are-there/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503014613/https://www.thegamer.com/how-many-nuka-cola-flavors-are-there/ |archive-date=3 May 2024 |access-date=24 September 2025 |website=TheGamer}}</ref> <ref name="famous">{{Cite web |last=Hartup |first=Andy |date=17 September 2013 |title=The 12 most famous fake brands in video games |url=https://www.gamesradar.com/12-most-famous-fake-brands-video-games/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007155922/https://www.gamesradar.com/12-most-famous-fake-brands-video-games/ |archive-date=7 October 2014 |access-date=24 September 2025 |website=GamesRadar+}}</ref> <ref name="events">{{Cite web |last=Vaynshteyn |first=Paula |date=18 April 2024 |title=10 key events in the Fallout canon timeline |url=https://www.destructoid.com/10-key-events-in-the-fallout-canon-timeline/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418163720/https://www.destructoid.com/10-key-events-in-the-fallout-canon-timeline/ |archive-date=18 April 2024 |access-date=24 September 2025 |website=Destructoid}}</ref> အမှတ်တံဆိပ်သည် ၎င်း၏ logo ဒီဇိုင်းအတွက် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်များကို အသုံးပြုသည်။ Nuka-Cola ၏ mascot သည် Nuka Girl အမည်ရှိ ရွှေရောင်ဆံပင်ရှိသော အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဝိုင်းဦးထုပ်၊ jetpack နှင့် bulbous pistol တို့ကို ဝတ်ဆင်ကာ အမှတ်တံဆိပ်၏ ကြော်ငြာများတွင် မကြာခဏ ပါဝင်လာလေ့ရှိသည်။ <ref name="visual">{{Cite journal |last=Gökalp |first=Selçuk Buğra |year=2025 |title=Visual Culture in Digital Games: Fallout 4 Example |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/medialogtr/issue/92996/1729293 |journal=Medialog TR |volume=4 |issue=1 |pages=60–77}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Hojahn |first=Tanja |date=16 October 2024 |title=Old World Blues: 'Fallout' und das Spiel mit der Postapokalypse |publisher=Büchner-Verlag |editor-last=Görgen |editor-first=Arno |pages=171–194 |trans-title=Old World Blues: 'Fallout' and the game with the post-apocalypse |chapter=»I did find this holotape«. Visuelles Kollektives Gedächtnis in der Ästhetik von Fallout 4 |doi=10.14631/978-3-96317-952-5 |editor-last2=Inderst |editor-first2=Rudolf Thomas |doi-access=free}}</ref> ''Fallout 3'' မှာ Girdershade ရဲ့ Nuka-Cola ပြတိုက်တည်ထောင်သူ Sierra Petrovita ရဲ့ အဆိုအရ Nuka-Cola အရောင်းစက်တွေကို ၂၀၆၇ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း လမ်းတိုင်းလိုလိုမှာ တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်။ <ref name="machines">{{Cite journal |last=Morrissette |first=Jess |year=2020 |title=I'd Like to Buy the World a Nuka-Cola: The Purposes and Meanings of Video Game Soda Machines |url=https://gamestudies.org/2001/articles/jessmorrissette |journal=Game Studies |volume=20 |issue=1}}</ref> ဒါကြောင့် Nuka-Cola ဟာ ဆိုဒါအမှတ်တံဆိပ်ရဲ့ ထုတ်ကုန်နဲ့ စျေးကွက်ရှာဖွေရေးကြောင့် ''Fallout'' စကြဝဠာမှာ ယဉ်ကျေးမှုအရ အရေးပါလာခဲ့ပါတယ်။ <ref name="visual" /> Nuka-Cola Corporation မှ ထုတ်လုပ်ခဲ့တဲ့ နောက်ဆုံးအရသာကတော့ Nuka-Cola Quantum ဖြစ်ပြီး ၂၀၇၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့မှာပဲ ရောင်းချခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီနေ့ဟာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနဲ့ ကမ္ဘာ့ကျန်ဒေသတွေကို နျူကလီးယားဗုံးတွေ ကြဲချခဲ့တဲ့နေ့ပါပဲ။ <ref name="irradiated" /> ၂၀၇၇ ခုနှစ်ကတည်းက နျူကလီးယားကမ္ဘာပျက်ကပ်ကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးတဲ့နောက်မှာတောင် Nuka-Cola ဟာ ''Fallout'' ကမ္ဘာမှာ အလွန်ရေပန်းစားတဲ့ အဖျော်ယမကာတွေထဲက တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေခဲ့ပါတယ်။ <ref name="bottled">{{Cite web |last=Ankers-Range |first=Adele |date=4 March 2024 |title=Fallout Series Gets New Character Posters, but Fans Are Divided About Nuka-Cola Promotion |url=https://www.ign.com/articles/fallout-series-character-posters-fans-divided-nuka-cola-promotion |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304131529/https://www.ign.com/articles/fallout-series-character-posters-fans-divided-nuka-cola-promotion |archive-date=4 March 2024 |access-date=24 September 2025 |website=IGN}}</ref> ဒါဟာ အဓိကအားဖြင့် စစ်မဖြစ်ခင်က Nuka-Cola ဆိုဒါတွေ ပေါများစွာ ထုတ်လုပ်ခဲ့လို့ မဖွင့်ရသေးတဲ့ ဆိုဒါအဖျော်ယမကာတွေကို ပုံမှန်ရှာဖွေနိုင်ခဲ့တာကြောင့်ပါ။ <ref name="irradiated">{{Cite journal |last=Stang |first=Sarah |year=2022 |title=Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series |journal=Games and Culture |volume=17 |issue=3 |pages=354–373 |doi=10.1177/15554120211030800 |doi-access=free}}</ref> Nuka-Cola ကဲ့သို့သော ဆိုဒါပုလင်းများမှ ထုတ်လုပ်သော ပုလင်းအဖုံးများသည် ဂိမ်းစီးရီးအများစုတွင် စံသတ်မှတ်ထားသော ငွေကြေးပုံစံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ Nuka-Cola အပါအဝင် လူသူကင်းမဲ့သောမြေတွင် ဆိုဒါပုလင်းများ ပျံ့နှံ့နေခြင်း၊ အတုများထုတ်လုပ်ရာတွင် အခက်အခဲရှိခြင်းနှင့် အဓိကကုန်သွယ်ရေးအင်အားကြီးနိုင်ငံများက ပုလင်းအဖုံးများကို စံငွေကြေးအဖြစ် လက်ခံကျင့်သုံးခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ <ref name="caps">{{Cite web |last=Thurlow |first=J. Scott |date=21 July 2024 |title=Fallout 5 Can Take One of the Series' Core Features to New Heights |url=https://gamerant.com/fallout-5-bottle-caps-currency-economy-improve-expand-how/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240722115405/https://gamerant.com/fallout-5-bottle-caps-currency-economy-improve-expand-how/ |archive-date=22 July 2024 |access-date=24 September 2025 |website=Game Rant}}</ref> [[ဖိုင်:Coca_cola_various_flavors.jpg|left|thumb|ကိုကာကိုလာ (ပုံတွင်ပါရှိသည်) ကဲ့သို့ပင် Nuka-Cola သည် အရသာအမျိုးမျိုးကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။]] ''Fallout'' စကြဝဠာမှာ Nuka-Cola ဟာ သကြားပမာဏများစွာနဲ့ ပြုလုပ်ထားပြီး အနည်းငယ် ရေဒီယိုသတ္တိကြွတဲ့ အလင်းရောင်ရှိပါတယ်။ <ref name="machines">{{Cite journal |last=Morrissette |first=Jess |year=2020 |title=I'd Like to Buy the World a Nuka-Cola: The Purposes and Meanings of Video Game Soda Machines |url=https://gamestudies.org/2001/articles/jessmorrissette |journal=Game Studies |volume=20 |issue=1}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorrissette2020">Morrissette, Jess (2020). [https://gamestudies.org/2001/articles/jessmorrissette "I'd Like to Buy the World a Nuka-Cola: The Purposes and Meanings of Video Game Soda Machines"]. ''Game Studies''. '''20''' (1).</cite></ref> ဆိုဒါကို စုစုပေါင်း ပါဝင်ပစ္စည်း ၁၇ မျိုးနဲ့ ပြုလုပ်ထားပါတယ်။ <ref name="events">{{Cite web |last=Vaynshteyn |first=Paula |date=18 April 2024 |title=10 key events in the Fallout canon timeline |url=https://www.destructoid.com/10-key-events-in-the-fallout-canon-timeline/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418163720/https://www.destructoid.com/10-key-events-in-the-fallout-canon-timeline/ |archive-date=18 April 2024 |access-date=24 September 2025 |website=Destructoid}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVaynshteyn2024">Vaynshteyn, Paula (18 April 2024). [https://web.archive.org/web/20240418163720/https://www.destructoid.com/10-key-events-in-the-fallout-canon-timeline/ "10 key events in the Fallout canon timeline"]. ''Destructoid''. Archived from [https://www.destructoid.com/10-key-events-in-the-fallout-canon-timeline/ the original] on 18 April 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 September</span> 2025</span>.</cite></ref> မူရင်းအရသာအပါအဝင် ''Fallout 76'' မှာ Ice Cold Nuka-Cola၊ Diet Nuka-Cola နဲ့ ရောနှောအရသာပေါင်းစပ်မှုတွေ မပါဝင်ဘဲ Nuka-Cola ရဲ့ အရသာ ၁၄ မျိုး ရှိပါတယ်။ ''Fallout'' ဂိမ်းတွေမှာ ရောနှောအရသာ ၂၅ မျိုးရှိပြီး အဲဒီထဲက ၄ မျိုးက အရက်ပါဝင်ပါတယ်။ <ref name="flavors">{{Cite web |last=Jessey |first=Ben |date=1 May 2024 |title=How Many Nuka-Cola Flavors Are There In The Fallout Series? |url=https://www.thegamer.com/how-many-nuka-cola-flavors-are-there/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503014613/https://www.thegamer.com/how-many-nuka-cola-flavors-are-there/ |archive-date=3 May 2024 |access-date=24 September 2025 |website=TheGamer}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJessey2024">Jessey, Ben (1 May 2024). [https://web.archive.org/web/20240503014613/https://www.thegamer.com/how-many-nuka-cola-flavors-are-there/ "How Many Nuka-Cola Flavors Are There In The Fallout Series?"]. ''TheGamer''. Archived from [https://www.thegamer.com/how-many-nuka-cola-flavors-are-there/ the original] on 3 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 September</span> 2025</span>.</cite></ref> အထင်ရှားဆုံး မူရင်းမဟုတ်တဲ့ အရသာတွေထဲမှာ ''Fallout 3'' မှာ ပွဲဦးထွက်ခဲ့တဲ့ ရှားပါး နီယွန်အပြာရောင် ဆိုဒါမျိုးကွဲ Nuka-Cola Quantum လည်း ပါဝင်ပါတယ်။ <ref name="teams">{{Cite web |last=Martin |first=Michael |date=29 October 2015 |title=Bethesda Teams Up With Jones Soda for Nuka Cola Quantum Soda |url=https://www.ign.com/articles/2015/10/29/bethesda-teams-up-with-jones-soda-for-nuka-cola-quantum-soda |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031034721/https://www.ign.com/articles/2015/10/29/bethesda-teams-up-with-jones-soda-for-nuka-cola-quantum-soda |archive-date=31 October 2015 |access-date=25 September 2025 |website=IGN}}</ref> စီးရီးရဲ့ ဇာတ်လမ်းမှာ မူလက စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အသုံးပြုဖို့ ရည်ရွယ်ထားတဲ့ isotope Strontium-85 ကို အရသာဖန်တီးဖို့ အသုံးပြုခဲ့ပါတယ်။ ''Fallout 3'' မှာ Nuka-Cola စက်ရုံက အစီရင်ခံစာတစ်ခုအရ ထုတ်ကုန်စမ်းသပ်သူအားလုံးဟာ အရသာကို မြည်းစမ်းပြီး မကြာခင်မှာပဲ သေဆုံးသွားခဲ့ကြပါတယ်။ Strontium-90 ကို အခြား isotope ကို ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် အစားထိုးအသုံးပြုခဲ့ပြီး အများပြည်သူစားသုံးရန် အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန (FDA) သို့ အတည်ပြုခဲ့သော်လည်း တစ်ပတ်ကြာ အပြာရောင်တောက်နေသော ဆီးကို ဖြစ်စေသည့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ <ref name="irradiated">{{Cite journal |last=Stang |first=Sarah |year=2022 |title=Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series |journal=Games and Culture |volume=17 |issue=3 |pages=354–373 |doi=10.1177/15554120211030800 |doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStang2022">Stang, Sarah (2022). [[doi:10.1177/15554120211030800|"Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series"]]. ''Games and Culture''. '''17''' (3): <span class="nowrap">354–</span>373. [[Digital object identifier|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1177/15554120211030800|10.1177/15554120211030800]]</span>.</cite></ref> <ref name="visual">{{Cite journal |last=Gökalp |first=Selçuk Buğra |year=2025 |title=Visual Culture in Digital Games: Fallout 4 Example |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/medialogtr/issue/92996/1729293 |journal=Medialog TR |volume=4 |issue=1 |pages=60–77}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGökalp2025">Gökalp, Selçuk Buğra (2025). [https://dergipark.org.tr/en/pub/medialogtr/issue/92996/1729293 "Visual Culture in Digital Games: Fallout 4 Example"]. ''Medialog TR''. '''4''' (1): <span class="nowrap">60–</span>77.</cite></ref> အခြားအရသာများစွာတွင် Nuka-Cherry၊ Nuka-Grape၊ Nuka-Cola Orange နှင့် Nuka-Cola Victory တို့ ပါဝင်သည်။ <ref name="flavors" /> Nuka-Cola Clear နှင့် Nuka-Boost ကဲ့သို့သော Nuka-Cola Corporation မှ ဝယ်ယူခဲ့သော အခြားအရသာအချို့သည် မူလက လွတ်လပ်သောရောင်းချသူများဖြစ်သည့် Sharon's Downhome Country Lemon နှင့် Packed Full of Joe အသီးသီးမှ လာခြင်းဖြစ်သည်။ Sunset Sarsaparilla နှင့် Vim! soda ကဲ့သို့သော ယှဉ်ပြိုင်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော အခြားကုမ္ပဏီအချို့ကို ဝယ်ယူနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ Nuka-Cola သည် ၎င်းနှင့်ယှဉ်ပြိုင်ရန် Nuka-Cola Wild ကို စတင်ခဲ့ပြီး Nuka-Cola ၏ အမှုဆောင်အရာရှိ Vernon Conroy သည် ထုတ်လုပ်မှုလိုင်းများကို ဖျက်ဆီးရန် ကြေးစားလူများကို ငှားရမ်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Stalberg |first=Allison |date=6 January 2022 |title=Fallout: A Deep Dive Into Nuka-Cola |url=https://gamerant.com/fallout-nuka-cola-history-company-lore/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106205026/https://gamerant.com/fallout-nuka-cola-history-company-lore/ |archive-date=6 January 2022 |access-date=26 September 2025 |website=Game Rant}}</ref> Nuka-Cola အမှတ်တံဆိပ်သည် တကယ့်ကမ္ဘာရှိ ဆိုဒါအမှတ်တံဆိပ် [[ကိုကာကိုလာ|Coca-Cola]] ကို လှောင်ပြောင်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်း၏အမည်၊ လိုဂိုဒီဇိုင်းနှင့် ဂိမ်းအများစုတွင် ပုလင်းများ၏ပုံသဏ္ဍာန်တို့ဖြင့် ထင်ရှားသည်။ <ref name="irradiated">{{Cite journal |last=Stang |first=Sarah |year=2022 |title=Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series |journal=Games and Culture |volume=17 |issue=3 |pages=354–373 |doi=10.1177/15554120211030800 |doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStang2022">Stang, Sarah (2022). [[doi:10.1177/15554120211030800|"Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series"]]. ''Games and Culture''. '''17''' (3): <span class="nowrap">354–</span>373. [[Digital object identifier|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1177/15554120211030800|10.1177/15554120211030800]]</span>.</cite></ref> <ref name="tv">{{Cite web |last=Livingston |first=Christopher |date=26 October 2022 |title=Fallout TV series shows off a wasteland set, Nuka-Cola, and power armor |url=https://www.pcgamer.com/fallout-tv-series-shows-off-a-wasteland-set-nuka-cola-and-power-armor/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101104052/https://www.pcgamer.com/fallout-tv-series-shows-off-a-wasteland-set-nuka-cola-and-power-armor/ |archive-date=1 November 2022 |access-date=24 September 2025 |website=PC Gamer}}</ref> Coca-Cola ရည်ညွှန်းချက်ကို ပထမဆုံး ''Fallout'' ခေါင်းစဉ်ဖန်တီးသူ Tim Cain မှ အတည်ပြုခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ဆိုဒါအမှတ်တံဆိပ်ကို ကိုကင်းဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည့်အချိန်များကို အခြေခံထားကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Nelson |first=Will |date=11 June 2023 |title=Fallout creator reveals his most surprising influences |url=https://www.pcgamesn.com/fallout/influences |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611143326/https://www.pcgamesn.com/fallout/influences |archive-date=11 June 2023 |access-date=24 September 2025 |website=PCGamesN}}</ref> ပညာရှင် Selçuk Buğra Gökalp ၏ အဆိုအရ Nuka-Cola အမည်ရှိ "Nuka" ဟူသော စကားလုံးသည် ''Fallout'' စီးရီးတွင် ပျံ့နှံ့နေသော နျူကလီးယားနည်းပညာကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ <ref name="visual">{{Cite journal |last=Gökalp |first=Selçuk Buğra |year=2025 |title=Visual Culture in Digital Games: Fallout 4 Example |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/medialogtr/issue/92996/1729293 |journal=Medialog TR |volume=4 |issue=1 |pages=60–77}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGökalp2025">Gökalp, Selçuk Buğra (2025). [https://dergipark.org.tr/en/pub/medialogtr/issue/92996/1729293 "Visual Culture in Digital Games: Fallout 4 Example"]. ''Medialog TR''. '''4''' (1): <span class="nowrap">60–</span>77.</cite></ref> ထို့အပြင်၊ တီထွင်သူအမည် John Caleb-Bradberton သည် Coca-Cola တီထွင်သူ John Pemberton နှင့် [[ပက်စီ|Pepsi]] တီထွင်သူ Caleb Bradham တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="irradiated" /> == ပွဲထွက်များနှင့် ပရိုမိုးရှင်းများ == [[ဖိုင်:Los_Angeles_Convention_Center_~_West_Wing_(7535547820).jpg|thumb|Nuka-Cola အမှတ်တံဆိပ်ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် Los Angeles Convention Center တွင်ကျင်းပသော E3 ပွဲ (ပုံတွင်ပါရှိသည်) တွင် ''Fallout'' စီးရီးအတွက် ပရိုမိုးရှင်းတွင် ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့သည်။]] Nuka-Cola အမှတ်တံဆိပ်ဟာ ၁၉၉၇ ခုနှစ်ထွက် Fallout ဂိမ်းကတည်းက ''Fallout'' ဂိမ်းတိုင်းမှာ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ Nuka-Cola ကုမ္ပဏီရဲ့ ဆိုဒါအရသာအမျိုးမျိုးဟာ ''Fallout Tactics: Brotherhood of Steel'' spinoff ဂိမ်းနောက်ပိုင်းနဲ့ ''Fallout 3'' mainline ဂိမ်းနောက်ပိုင်းမှာ ပါဝင်လာခဲ့ပါတယ်။ သတိပြုရမှာက အရသာအားလုံးဟာ ပွဲဦးထွက်ပြီးကတည်းက နောက်ပိုင်းဂိမ်းတွေမှာ ပြန်ပါလာတာမဟုတ်ပါဘူး။ အချို့အရသာတွေဟာ ''Fallout Tactics'' ဒါမှမဟုတ် ''Fallout 76'' မှာပဲ သီးသန့်ပါဝင်ပါတယ်။ ဂိမ်းအများစုမှာ Nuka-Cola ဆိုဒါတွေဟာ ကစားသမားဇာတ်ကောင်ရဲ့ hit point တွေကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးပေမယ့် သူတို့ရဲ့ gameplay stats တွေကို ထိခိုက်စေနိုင်တဲ့ radiation point တွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ <ref name="irradiated">{{Cite journal |last=Stang |first=Sarah |year=2022 |title=Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series |journal=Games and Culture |volume=17 |issue=3 |pages=354–373 |doi=10.1177/15554120211030800 |doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStang2022">Stang, Sarah (2022). [[doi:10.1177/15554120211030800|"Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series"]]. ''Games and Culture''. '''17''' (3): <span class="nowrap">354–</span>373. [[Digital object identifier|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1177/15554120211030800|10.1177/15554120211030800]]</span>.</cite></ref> <ref name="flavors">{{Cite web |last=Jessey |first=Ben |date=1 May 2024 |title=How Many Nuka-Cola Flavors Are There In The Fallout Series? |url=https://www.thegamer.com/how-many-nuka-cola-flavors-are-there/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503014613/https://www.thegamer.com/how-many-nuka-cola-flavors-are-there/ |archive-date=3 May 2024 |access-date=24 September 2025 |website=TheGamer}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJessey2024">Jessey, Ben (1 May 2024). [https://web.archive.org/web/20240503014613/https://www.thegamer.com/how-many-nuka-cola-flavors-are-there/ "How Many Nuka-Cola Flavors Are There In The Fallout Series?"]. ''TheGamer''. Archived from [https://www.thegamer.com/how-many-nuka-cola-flavors-are-there/ the original] on 3 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 September</span> 2025</span>.</cite></ref> <ref name="target">{{Cite web |last=Sarkar |first=Samit |date=29 October 2015 |title=You can buy Fallout 4's Nuka-Cola Quantum at Target next month |url=https://www.polygon.com/2015/10/29/9639824/fallout-4-nuka-cola-quantum-target-jones-soda/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151029221644/https://www.polygon.com/2015/10/29/9639824/fallout-4-nuka-cola-quantum-target-jones-soda/ |archive-date=29 October 2015 |access-date=25 September 2025 |website=Polygon}}</ref> ''Fallout 3'' မှာ Sierra Petrovita လို့ခေါ်တဲ့ Nuka-Cola သမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦးဟာ ဒီအမှတ်တံဆိပ်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ဂုဏ်ပြုတဲ့ သူမရဲ့ကိုယ်ပိုင် Nuka-Cola ပြတိုက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ သူမဟာ ကစားသမားဇာတ်ကောင်အတွက် ရှားပါး Nuka-Cola Quantum ဆိုဒါတွေကို ပြန်လည်ရယူပေးဖို့ ရှာဖွေရေးခရီးစဉ်တစ်ခုကိုလည်း ပေးဆောင်ပါတယ်။ <ref name="machines">{{Cite journal |last=Morrissette |first=Jess |year=2020 |title=I'd Like to Buy the World a Nuka-Cola: The Purposes and Meanings of Video Game Soda Machines |url=https://gamestudies.org/2001/articles/jessmorrissette |journal=Game Studies |volume=20 |issue=1}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorrissette2020">Morrissette, Jess (2020). [https://gamestudies.org/2001/articles/jessmorrissette "I'd Like to Buy the World a Nuka-Cola: The Purposes and Meanings of Video Game Soda Machines"]. ''Game Studies''. '''20''' (1).</cite></ref> <ref name="anomalies">{{Cite book |last=Ivănescu |first=Andra |year=2019 |title=Popular Music in the Nostalgia Video Game |publisher=Palgrave Macmillan |pages=109–143 |chapter=Temporal Anomalies: Alternative Pasts and Alternative Futures |doi=10.1007/978-3-030-04281-3_4}}</ref> ''Fallout 4'' မှာ Nuka-Cola အမှတ်တံဆိပ်ဟာ ''Fallout 4: Nuka-World'' expansion pack ရဲ့ အဓိကအာရုံစိုက်ရာဖြစ်ပြီး ကစားသမားဇာတ်ကောင်ဟာ raider ဂိုဏ်းတွေ (စနစ်တကျမရှိတဲ့ ဓားပြအုပ်စုတွေ) သိမ်းပိုက်ထားတဲ့ စွန့်ပစ်ထားတဲ့ theme park ထဲကို ဝင်ရောက်ပြီး သူတို့ရဲ့ raider overlord ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ Sierra Petrovita ဟာ စီးရီးမှာ အားလပ်ရက်ခရီးထွက်သူတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ပေါ်လာပြီး သူမနဲ့ ကစားသမားဇာတ်ကောင်ဟာ တည်ထောင်သူ Bradberton ရဲ့ရုံးခန်းထဲကို ပူးပေါင်းဝင်ရောက်ကာ Nuka-Cola လျှို့ဝှက်ဖော်မြူလာကို ရယူနိုင်ပါတယ်။ <ref>{{Cite web |last=McKeand |first=Kirk |date=1 September 2016 |title=Fallout 4's Nuka-World sticks too rigidly to the tracks |url=https://www.eurogamer.net/fallout-4s-nuka-world-sticks-too-rigidly-to-the-tracks |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519064727/https://www.eurogamer.net/fallout-4s-nuka-world-sticks-too-rigidly-to-the-tracks |archive-date=19 May 2022 |access-date=25 September 2025 |website=Eurogamer}}</ref> <ref name="machines" /> ''Fallout Shelter'' spinoff ဂိမ်းမှာ Nuka-Cola Quantum ဟာ microtransaction တွေအဖြစ် ဒါမှမဟုတ် task တွေပြီးမြောက်အောင်လုပ်ဆောင်ခြင်းကနေ ရရှိနိုင်တဲ့ quest တွေကို အရှိန်မြှင့်ဖို့ ဒါမှမဟုတ် ကျော်သွားဖို့အတွက် အသုံးပြုနိုင်တဲ့ consumable တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ''Fallout 4: Nuka-World'' ရဲ့ လာမယ့်ထွက်ရှိမှုကို ဂုဏ်ပြုတဲ့အနေနဲ့ ဂိမ်းအတွက် update မှာ အထူးဂိမ်း event တစ်ခု ပါဝင်ပါတယ်။ ပြီးသွားရင် Nuka-World mascot ဇာတ်ကောင် Bottle နဲ့ Cappy တို့ဟာ ကစားသမားရဲ့ vault ကို အခါအားလျော်စွာ လာရောက်ပြီး ဆုလာဘ်တွေ ပေးအပ်ဖို့ ပေါ်လာပါတယ်။ <ref>{{Cite web |last=Rice |first=Erin |date=18 April 2024 |title=Fallout Shelter: How to Get and Use Nuka-Cola |url=https://gamerant.com/fallout-shelter-how-get-use-find-nuka-cola/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421081310/https://gamerant.com/fallout-shelter-how-get-use-find-nuka-cola/ |archive-date=21 April 2024 |access-date=25 September 2025 |website=Game Rant}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Saed |first=Sherif |date=25 August 2016 |title=Fallout Shelter update 1.7 brings Nuka-World's Bottle and Cappy to your vault |url=https://www.vg247.com/fallout-shelter-update-1-7-brings-nuka-worlds-bottle-and-cappy-to-your-vault |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516223357/https://www.vg247.com/fallout-shelter-update-1-7-brings-nuka-worlds-bottle-and-cappy-to-your-vault |archive-date=16 May 2022 |access-date=25 September 2025 |website=VG247}}</ref> ''Fallout'' ဗီဒီယိုဂိမ်းများရှိ အခြားစားသုံးနိုင်သောပစ္စည်းများကဲ့သို့ပင် Nuka-Cola အချိုရည်များသောက်သုံးခြင်းသည် ကစားသမားဇာတ်ကောင်အတွက် hit point များကို ကုစားပေးသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့အား ငွေကြေးအဖြစ်အသုံးပြုနိုင်သော ပုလင်းအဖုံးတစ်ခု ပေးအပ်သည်။ <ref name="irradiated">{{Cite journal |last=Stang |first=Sarah |year=2022 |title=Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series |journal=Games and Culture |volume=17 |issue=3 |pages=354–373 |doi=10.1177/15554120211030800 |doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStang2022">Stang, Sarah (2022). [[doi:10.1177/15554120211030800|"Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series"]]. ''Games and Culture''. '''17''' (3): <span class="nowrap">354–</span>373. [[Digital object identifier|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1177/15554120211030800|10.1177/15554120211030800]]</span>.</cite></ref> သို့သော် ဆိုဒါ (နှင့် အခြားရောင်ခြည်သင့်ထားသော အစားအစာများ) ကို အလွန်အကျွံသောက်သုံးခြင်းသည် အားနည်းချက်များ ရှိနိုင်သည်။ ''Fallout'' နှင့် ''Fallout 2'' တွင် ကစားသမားဇာတ်ကောင်သည် အခြားစွဲလမ်းစေသော အရာများကဲ့သို့ မည်သည့်ဆိုးကျိုးမျှ မခံစားရသော်လည်း ၎င်းကို စွဲလမ်းသွားနိုင်သည်။ စီးရီး၏ နောက်ပိုင်းဂိမ်းများတွင် ကစားသမားဇာတ်ကောင်သည် ရောင်ခြည်အဆိပ်သင့်ခြင်းကို စားသုံးသည်။ <ref name="machines">{{Cite journal |last=Morrissette |first=Jess |year=2020 |title=I'd Like to Buy the World a Nuka-Cola: The Purposes and Meanings of Video Game Soda Machines |url=https://gamestudies.org/2001/articles/jessmorrissette |journal=Game Studies |volume=20 |issue=1}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorrissette2020">Morrissette, Jess (2020). [https://gamestudies.org/2001/articles/jessmorrissette "I'd Like to Buy the World a Nuka-Cola: The Purposes and Meanings of Video Game Soda Machines"]. ''Game Studies''. '''20''' (1).</cite></ref> ၎င်းကို ၎င်းတို့၏ hit point များတွင် ထင်ဟပ်နေပြီး ကစားသမားဇာတ်ကောင်သည် ပုံမှန် Nuka-Cola မှ ရောင်ခြည်အမှတ် သုံးမှတ် (သို့မဟုတ် "rads") နှင့် Nuka-Cola Quantum မှ ဆယ်မှတ် ရရှိသည်။ ''Fallout 3'' နှင့် ''Fallout: New Vegas'' တွင် ကစားသမားဇာတ်ကောင်၏ gameplay stats များ လျော့ကျသွားသည်။ ၎င်းတို့တွင် ရောင်ခြည်အမှတ် စုစုပေါင်း တစ်ထောင်ရှိပါကလည်း သေဆုံးလိမ့်မည်။ ''Fallout 4'' နှင့် ''Fallout 76'' တွင် ရောင်ခြည်အမှတ် ဆယ်မှတ်တိုင်းသည် hit point တစ်ရာခိုင်နှုန်း ဆုံးရှုံးစေသည်။ <ref name="irradiated" /> စိတ်ကူးယဉ် Nuka-Cola အမှတ်တံဆိပ်သည် ''Fallout'' franchise ၏ အဓိက ပရိုမိုးရှင်းကိုယ်စားပြုမှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို Bethesda Softworks မှ ''Fallout 3'' ထွက်ရှိမည့်အတွက် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး E3 ကုန်စည်ပြပွဲ တွင် တက်ရောက်သူများထံ သောက်နိုင်သော Nuka-Cola ပုလင်းများ ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ <ref name="irradiated">{{Cite journal |last=Stang |first=Sarah |year=2022 |title=Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series |journal=Games and Culture |volume=17 |issue=3 |pages=354–373 |doi=10.1177/15554120211030800 |doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStang2022">Stang, Sarah (2022). [[doi:10.1177/15554120211030800|"Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series"]]. ''Games and Culture''. '''17''' (3): <span class="nowrap">354–</span>373. [[Digital object identifier|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1177/15554120211030800|10.1177/15554120211030800]]</span>.</cite></ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှစ၍ Jones Soda Co. သည် Bethesda နှင့် ပူးပေါင်း၍ Nuka-Cola ဆောင်ပုဒ်ပါ ဆိုဒါများ ရောင်းချခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တစ်ဝှမ်းရှိ [[ဝေါလ်မတ်|Walmart]] စတိုးဆိုင်များတွင် ရောင်းချရန် သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Dorn |first=Lori |date=26 November 2024 |title=The Effervescent History Behind Jones Soda |url=https://laughingsquid.com/history-of-jones-soda/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241128015036/https://laughingsquid.com/history-of-jones-soda/ |archive-date=28 November 2024 |access-date=25 September 2025 |website=Laughing Squid}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ''Fallout 4'' ထွက်ရှိမည့်နေ့ကို မြှင့်တင်ရာတွင် Jones Soda သည် "Nuka-Cola Quantum" ဆိုဒါများကို Target တွင် ကန့်သတ်အချိန်အတွင်း ရောင်းချခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ဘယ်ရီသံပုရာရည်အရသာကို ပြန်လည်အမှတ်တံဆိပ်ပြောင်းလဲထားသည်။ <ref name="irradiated" /> နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ကုမ္ပဏီသည် "Nuka Victory Cola" နှင့် "Nuka-Grape Cola" အရသာများကို ထပ်မံထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး "Nuka-Cola Quantum" အရသာကို ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ''Sporked'' အတွက် ရေးသားသော ဆိုဒါသုံးသပ်သူ Griffin Parker သည် Nuka-Cola Quantum အရသာကို "အလွန်ချဉ်သော" အရသာအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ပြီး Nuka-Grape Soda အရသာကို ၎င်း၏ "အံ့သြဖွယ်ကောင်းသော သဘာဝ" အရသာအတွက် ကြံသကြားဖြင့် ချိုမြိန်စေရန် ပြုလုပ်ထားသည်။ <ref>{{Cite web |last=Parker |first=Griffin |date=1 August 2025 |title=We Got an Early Taste of the New Jones Soda Fallout Flavor |url=https://sporked.com/article/jones-nuka-grape-soda-review/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807202359/https://sporked.com/article/jones-nuka-grape-soda-review/ |archive-date=7 August 2025 |access-date=25 September 2025 |website=Sporked}}</ref> Nuka-Cola အမှတ်တံဆိပ်ကို အခြားတရားဝင်ကုန်ပစ္စည်းပုံစံအမျိုးမျိုးတွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ အရသာအမျိုးမျိုး၏ တံဆိပ်များပါရှိသော ပုံတူပုလင်းအလွတ်များသည် ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့သည် သောက်စရာအသုံးအဆောင်များအဖြစ် ရည်ရွယ်ခြင်းမဟုတ်ပါ။ <ref>{{Cite web |last=Coulson |first=Josh |date=22 August 2024 |title=Fallout's Nuka-Cola Glass Bottles Will Be Restocked Today |url=https://www.thegamer.com/fallout-nuka-cola-glass-bottle-collection-restock/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823214337/https://www.thegamer.com/fallout-nuka-cola-glass-bottle-collection-restock/ |archive-date=23 August 2024 |access-date=25 September 2025 |website=TheGamer}}</ref> Nuka-Cola ကုန်ပစ္စည်းပုံစံများတွင် ပုလင်းဖွင့်တံများ၊ ခွက်များ၊ growlers များ ၊ ရှပ်အင်္ကျီများ၊ မီနီရေခဲသေတ္တာများ၊ ကွန်ပျူတာအိတ်များနှင့် ရုပ်တုများ ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |last=Knoop |first=Joseph |date=28 October 2015 |title=The Coolest Fallout Merch Money Can Buy |url=https://gameinformer.com/b/features/archive/2015/10/28/the-coolest-fallout-merch-money-can-buy.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20151029234400/https://gameinformer.com/b/features/archive/2015/10/28/the-coolest-fallout-merch-money-can-buy.aspx |archive-date=29 October 2015 |access-date=25 September 2025 |website=Game Informer}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Fallon |first=Sean |date=13 December 2017 |title=Take 'Fallout 4' VR to the Next Level With These Real-World Items |url=https://comicbook.com/gaming/news/next-level-fallout-4-vr/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806200811/https://comicbook.com/gaming/news/next-level-fallout-4-vr/ |archive-date=6 August 2020 |access-date=25 September 2025 |website=ComicBook.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Lilly |first=Paul |date=8 August 2018 |title=NZXT is building officially licensed themed cases like this Fallout Nuka Cola chassis |url=https://www.pcgamer.com/nzxt-is-building-officially-licensed-themed-cases-like-this-fallout-nuka-cola-chassis/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809030013/https://www.pcgamer.com/nzxt-is-building-officially-licensed-themed-cases-like-this-fallout-nuka-cola-chassis/ |archive-date=9 August 2018 |access-date=25 September 2025 |website=PC Gamer}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Macgregor |first=Jody |date=11 January 2020 |title=What's your favorite piece of games merch? |url=https://www.pcgamer.com/whats-your-favorite-piece-of-games-merch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112023200/https://www.pcgamer.com/whats-your-favorite-piece-of-games-merch/ |archive-date=12 January 2020 |access-date=25 September 2025 |website=PC Gamer}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bonthuys |first=Darryn |date=26 March 2024 |title=Impressive Fallout Nuka Cola Power Armor Brings Sweet Taste Of Society To Wasteland |url=https://www.gamespot.com/articles/impressive-fallout-nuka-cola-power-armor-brings-sweet-taste-of-society-to-wasteland/1100-6522157/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326223754/https://www.gamespot.com/articles/impressive-fallout-nuka-cola-power-armor-brings-sweet-taste-of-society-to-wasteland/1100-6522157/ |archive-date=26 March 2024 |access-date=25 September 2025 |website=GameSpot}}</ref> Nuka-Cola သည် ''Fortnite'' ရှိ ''Fallout'' crossover တွင် ကျန်းမာရေးစွမ်းအားမြှင့်တင်ပစ္စည်းတစ်ခုအဖြစ်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Phillips |first=Tom |date=24 May 2024 |title=Fortnite's new season adds Fallout Nuka-Cola, as files point to upcoming Pirates of the Caribbean crossover |url=https://www.eurogamer.net/fortnites-new-season-adds-fallout-nuka-cola-as-files-point-to-upcoming-pirates-of-the-caribbean-crossover |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524102430/https://www.eurogamer.net/fortnites-new-season-adds-fallout-nuka-cola-as-files-point-to-upcoming-pirates-of-the-caribbean-crossover |archive-date=24 May 2024 |access-date=25 September 2025 |website=Eurogamer}}</ref> == ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း == ''Fallout'' စီးရီးတွင် ပွဲဦးထွက်ကတည်းက Nuka-Cola အမှတ်တံဆိပ်သည် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုများစွာ၏ အကြောင်းအရာတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှပညာရှင် Andra Ivănescu က Nuka-Cola ပုလင်းအဖုံးများကို တိုက်ရိုက်ငွေကြေးအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းနှင့် ''Fallout 3'' တွင် Nuka-Cola အပေါ် Sierra Petrovita ၏ စိတ်အားထက်သန်မှုကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ အမေရိကန်အိပ်မက် အယူအဆကို ရောင်းချခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ယဉ်ကျေးမှုငွေကြေး တည်တံ့နေခြင်း၏ ဥပမာများအဖြစ် ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ Petrovita သည် Nuka-Cola ကို ကြီးမားသောစစ်ပွဲတစ်ခုအပြီးတွင်ပင် "ဆက်လက်တည်ရှိနေသော အရင်းရှင်စနစ်နှင့် လူကြိုက်များသောယဉ်ကျေးမှု၏ ဤသင်္ကေတ" အဖြစ် ဂုဏ်ပြုကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် "ကွဲပြားသော အမေရိကန်ဒဏ္ဍာရီများကို ကိုယ်စားပြု" သော ''Fallout 3'' ပြတိုက်ထိန်းသိမ်းသူနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ <ref name="anomalies">{{Cite book |last=Ivănescu |first=Andra |year=2019 |title=Popular Music in the Nostalgia Video Game |publisher=Palgrave Macmillan |pages=109–143 |chapter=Temporal Anomalies: Alternative Pasts and Alternative Futures |doi=10.1007/978-3-030-04281-3_4}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFIvănescu2019">Ivănescu, Andra (2019). "Temporal Anomalies: Alternative Pasts and Alternative Futures". ''Popular Music in the Nostalgia Video Game''. Palgrave Macmillan. pp.&nbsp;<span class="nowrap">109–</span>143. [[Digital object identifier|doi]]:[[doi:10.1007/978-3-030-04281-3_4|10.1007/978-3-030-04281-3_4]].</cite></ref> ''Game Studies'' ပညာရပ်ဆိုင်ရာဂျာနယ်အတွက် ရေးသားသူ Jess Morrissette က ''Fallout'' စီးရီးတွင် Nuka-Cola အသုံးပြုမှုအကြိမ်ရေသည် "ခေတ်သစ်ဘဝတွင် ဆိုဒါစက်များ၏ ဗဟိုချက်ကျမှုအပေါ် ရှင်းလင်းသော မှတ်ချက်တစ်ခု" ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ''Fallout 3'' မှာ Nuka-Cola ဆိုဒါစက်တွေရဲ့ ရှားပါးမှုကို သူဝန်ခံခဲ့ပေမယ့် ဗီဒီယိုဂိမ်းတွေမှာ ပါဝင်တဲ့ အဖျော်ယမကာစက်တွေရဲ့ အသွင်အပြင်နဲ့ ချိတ်ဆက်နေဆဲဖြစ်တယ်လို့ အကြံပြုခဲ့ပြီး၊ ဒီစက်တွေက ကစားသမားကို စွဲလန်းမှုထဲ ချိတ်ဆက်ပေးပြီး အမှတ်တံဆိပ်အသိအမှတ်ပြုမှုနဲ့ စားသုံးသူဝါဒရဲ့ အရင်းရှင်စနစ်တန်ဖိုးတွေကို သတိပေးပါတယ်။ ထို့အပြင် Nuka-Cola ဆိုဒါတွေရဲ့ ဆက်လက်ထင်ရှားမှုကို နျူကလီးယားပျက်စီးမှုအပြီးမှာ ကျန်းမာရေးနဲ့ညီညွတ်တဲ့ အဖျော်ယမကာအစားထိုးပစ္စည်းတွေ ချို့တဲ့ခြင်းက သက်သေပြလိမ့်မယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။ <ref name="machines">{{Cite journal |last=Morrissette |first=Jess |year=2020 |title=I'd Like to Buy the World a Nuka-Cola: The Purposes and Meanings of Video Game Soda Machines |url=https://gamestudies.org/2001/articles/jessmorrissette |journal=Game Studies |volume=20 |issue=1}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMorrissette2020">Morrissette, Jess (2020). [https://gamestudies.org/2001/articles/jessmorrissette "I'd Like to Buy the World a Nuka-Cola: The Purposes and Meanings of Video Game Soda Machines"]. ''Game Studies''. '''20''' (1).</cite></ref> Selçuk Buğra Gökalp က ''Medialog TR'' အတွက် ဂျာနယ်တစ်စောင်တွင် Nuka-Cola သည် ''Fallout'' franchise တွင် အမေရိကန်စားသုံးသူယဉ်ကျေးမှု၏ သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်ပြီး Nuka-Cola Quantum ကဲ့သို့သော "ဆန်းသစ်သောထုတ်ကုန်များ" နှင့် ကျယ်ပြန့်သော ပရိုမိုးရှင်းလှုပ်ရှားမှုများနှင့် "Fallout စကြဝဠာရှိ အရင်းရှင်စနစ်ကို ထင်ဟပ်စေသော" Nuka Girl ကို maskot အဖြစ် အသုံးပြုခြင်းတို့ဖြင့် သက်သေပြခဲ့သည်ဟု ငြင်းခုံခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် "စစ်မဖြစ်မီခေတ်၏ အယူဝါဒများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖွဲ့စည်းပုံကို ကိုယ်စားပြုသည်" ဟု ၎င်းက ဖော်ပြခဲ့ပြီး ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ၏ စားသုံးသူယဉ်ကျေးမှုကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် အမေရိကန်အမျိုးသားလက္ခဏာ၏ တိုးချဲ့မှုတစ်ခုအဖြစ် ဖြစ်သည်။ ''Fallout'' ကမ္ဘာ၏ နောက်ကြောင်းပြန်သက်ရောက်မှုရှိသော အလှအပကို အနီနှင့်အဖြူရောင် ပုလင်းအဖုံးများ၏ ဒီဇိုင်းဖြင့် မီးမောင်းထိုးပြထားပြီး ပိုမိုပျော်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသော စစ်မဖြစ်မီကမ္ဘာနှင့် မှောင်မိုက်သော စစ်ပြီးကမ္ဘာကြားတွင် သရော်သံကို ဖန်တီးပေးသည်ဟု Gökalp ရေးသားခဲ့သည်။ သူသည် Nuka-Cola ပုလင်းအဖုံးများကို ငွေကြေးအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းကို အလွန်အကျွံသုံးစွဲမှု၏ လွမ်းဆွတ်မှုနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ပြင်းထန်သော အကျိုးဆက်များတွင် ၎င်း၏အခန်းကဏ္ဍအဖြစ်လည်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ <ref name="visual">{{Cite journal |last=Gökalp |first=Selçuk Buğra |year=2025 |title=Visual Culture in Digital Games: Fallout 4 Example |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/medialogtr/issue/92996/1729293 |journal=Medialog TR |volume=4 |issue=1 |pages=60–77}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGökalp2025">Gökalp, Selçuk Buğra (2025). [https://dergipark.org.tr/en/pub/medialogtr/issue/92996/1729293 "Visual Culture in Digital Games: Fallout 4 Example"]. ''Medialog TR''. '''4''' (1): <span class="nowrap">60–</span>77.</cite></ref> ''Games and Culture'' ဂျာနယ်မှ စာရေးဆရာမ Sarah Stang ကလည်း အလားတူပင် Nuka-Cola ဆိုဒါများနှင့် ၎င်းတို့၏ ပုလင်းအဖုံးများကို "အဆိပ်သင့် စားသုံးမှု ([Nuka-Cola] တွင် aspartame အပြည့်ပါဝင်ပြီး အလွန်အမင်း ရောင်ခြည်ဖြင့် ထိတွေ့ထားသောကြောင့် အဆိပ်သင့်ခြင်း)၊ အက်တမ်ယဉ်ကျေးမှု၊ အရင်းရှင်စနစ်နှင့် စားသုံးသူဝါဒ" တို့အကြား နီးကပ်သော ဆက်နွယ်မှုအပေါ် အလားအလာရှိသော မှတ်ချက်အဖြစ် မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။ သူမက ရောင်ခြည်ဖြင့် ထိတွေ့ထားသော Nuka-Cola စားသုံးခြင်း၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်များသည် သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထုတွင် အဖြစ်များသော အသုံးအနှုန်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ ပိုးသတ်ဆေးပစ္စည်းများကဲ့သို့သော သေးငယ်သော စိုးရိမ်မှုများနှင့် [[ချာနိုဘိုင်း နျူးကလီးယား ပေါက်ကွဲမှု|Chernobyl ဘေးအန္တရာယ်]] ကဲ့သို့သော ကြီးမားသော စိုးရိမ်မှုများမှ လာနိုင်သည့် စားသုံးနိုင်သော ပစ္စည်းများတွင် အဆိပ်သင့် ညစ်ညမ်းပစ္စည်းများနှင့် ပတ်သက်၍ လက်တွေ့ကမ္ဘာ၏ စိုးရိမ်မှုများကြောင့် လက်တွေ့ကျကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ Stang က ''Fallout'' စီးရီးအတွက် Nuka-Cola ကို လက်တွေ့ကမ္ဘာတွင် မြှင့်တင်ခြင်းသည် ၎င်းကို "အထင်ရှားဆုံး 'Fallout' အရာဝတ္ထုများထဲမှ တစ်ခု" ဖြစ်စေသည်ဟု ငြင်းခုံခဲ့သည် <ref name="irradiated">{{Cite journal |last=Stang |first=Sarah |year=2022 |title=Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series |journal=Games and Culture |volume=17 |issue=3 |pages=354–373 |doi=10.1177/15554120211030800 |doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStang2022">Stang, Sarah (2022). [[doi:10.1177/15554120211030800|"Irradiated Cereal and Abject Meat: Food as Satire and Warning in the Fallout Series"]]. ''Games and Culture''. '''17''' (3): <span class="nowrap">354–</span>373. [[Digital object identifier|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1177/15554120211030800|10.1177/15554120211030800]]</span>.</cite></ref> == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * Nukapedia ရှိ [https://fallout.fandom.com/wiki/Nuka-Cola Nuka-Cola] ၊ ''Fallout'' [[Fandom (ဝက်ဘ်ဆိုဒ်)|Fandom]] ဝီကီ * လွတ်လပ်သော ''Fallout'' ဝီကီတွင် [https://fallout.wiki/wiki/Overview:Nuka-Cola Nuka-Cola] * Red Bull မှာ [https://www.redbull.com/au-en/fallout-4-nuka-world-review-red-bull-games Nuka Cola ရဲ့ လျှို့ဝှက်သမိုင်း] {{Fallout}} {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="2" |''Fallout'' series |- !Video games | {| class="wikitable" !Main series | * ''Fallout'' * ''Fallout 2'' * ''Fallout 3'' ** DLC * ''Fallout 4'' ** ''Far Harbor'' ** ''Nuka-World'' ** Creation Club ** other DLC |- !Spin-offs | * ''Tactics: Brotherhood of Steel'' * ''Brotherhood of Steel'' * ''New Vegas'' * ''Shelter'' * ''76'' |- !Cancelled | * ''Van Buren'' * ''Online'' |} |- !Television series | {| class="wikitable" | colspan="2" | {| class="wikitable" !Season 1 | * "The End" * "The Target" * "The Head" * "The Ghouls" * "The Past" * "The Trap" * "The Radio" * "The Beginning" |- !Season 2 | * "The Innovator" * "The Golden Rule" * "The Profligate" * "The Demon in the Snow" * "The Wrangler" * "The Other Player" * "The Handoff" * "The Strip" |} |- | colspan="2" | * Accolades * Soundtrack |} |- !Other media | * Music * ''The Board Game'' |- !Unofficial content | {| class="wikitable" !Mods | * ''1.5: Resurrection'' * ''London'' * ''New California'' * ''Bakersfield'' |- !Other | * Nukapedia * ''Equestria'' * ''Nuka Break'' |} |- !Universe | {| class="wikitable" !Characters | * Dogmeat * Joshua Graham * Nick Valentine * Vault Boy * Cooper Howard |- !Factions | * Brotherhood of Steel * New California Republic * Vault-Tec * Enclave |- !Locations | * Megaton * Tenpenny Tower * Vault 101 * Vault 112 |- !Other | * Deathclaw * Galaxy News Radio * Ghoul * Nuka-Cola * Pip-Boy |} |- !People | * Tim Cain * Leonard Boyarsky * Josh Sawyer * Chris Avellone * Inon Zur * Todd Howard * Emil Pagliarulo * Istvan Pely |- !Companies | * Interplay Entertainment * Micro Forté * Black Isle Studios * Bethesda Softworks ** Bethesda Game Studios * Obsidian Entertainment * Behaviour Interactive * Xbox Game Studios |- !Related | * ''Exodus'' * ''Wasteland'' * ''The Outer Worlds'' * ''The Outer Worlds 2'' |} [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] 9clvtli1eyq6ec0ae2bw56c4dckm5pt 3 287589 1036861 2026-06-08T13:58:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036861 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-33837-17 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၈၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) obchoemuzv686bnpvmj73mp8ftdul13 3 287590 1036866 2026-06-08T14:58:26Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036866 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် WaiHlanPhyoAung ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၈၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) gerbvxbig5dxt06e2tufrfdthm6y185 3 287591 1036867 2026-06-08T14:58:36Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036867 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Oopanni89 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၈၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 5uftn52xqmfsnom3c189k75vr4qzzsg 3 287592 1036868 2026-06-08T14:58:46Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036868 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KyawKhaing26 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၈၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) lq0kh4i3b7sb7acuwuq0wox89tl71po 3 287593 1036869 2026-06-08T14:58:56Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036869 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-33984-57 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၈၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 0mob6ygrunxd14m2jkb5ght59xnwp3i 3 287594 1036877 2026-06-08T15:59:06Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036877 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KarinAyv ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၅၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 8w4s5uqfiu6dh48q4in9vm99k7w8zfh 3 287595 1036878 2026-06-08T15:59:16Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036878 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် 南佤魏小四 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၅၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) c49384sv1f6e1t5txg0r2j0o18nc60s 2 287596 1036879 2026-06-08T16:33:05Z Exec8 54960 update 1036879 wikitext text/x-wiki ==Regions== {| class="wikitable sortable" style="background-color:white;font-size:80%;line-height:1.40em;" !No!!Wikidata!!Latin Script!!Label!!Title!!Template Wikidata!!Template title |- |1||[[:wikidata:Q806550|Q806550]]||Bangsamoro||||||[[:wikidata:Q105078527|Q105078527]]|| |- |2||[[:wikidata:Q13662|Q13662]]||Bicol Region||||||[[:wikidata:Q6717536|Q6717536]]|| |- |3||[[:wikidata:Q13615|Q13615]]||Cagayan Valley||[[ကာဂယံတောင်ကြားဒေသ]]||[[ကာဂယံတောင်ကြားဒေသ]]||[[:wikidata:Q6740148|Q6740148]]|| |- |4||[[:wikidata:Q13650|Q13650]]||Calabarzon||[[ကလဘားဇွန်]]||[[ကလဘားဇွန်]]||[[:wikidata:Q6735326|Q6735326]]|| |- |5||[[:wikidata:Q13704|Q13704]]||Caraga||||||[[:wikidata:Q6863092|Q6863092]]|| |- |6||[[:wikidata:Q13617|Q13617]]||Central Luzon||[[အလယ်လူဇွန်]]||[[အလယ်လူဇွန်]]||[[:wikidata:Q6867746|Q6867746]]|| |- |7||[[:wikidata:Q13669|Q13669]]||Central Visayas||||||[[:wikidata:Q22739492|Q22739492]]|| |- |8||[[:wikidata:Q13606|Q13606]]||Cordillera Administrative Region||||||[[:wikidata:Q7656888|Q7656888]]|| |- |9||[[:wikidata:Q13694|Q13694]]||Davao Region||||||[[:wikidata:Q22760127|Q22760127]]|| |- |10||[[:wikidata:Q13675|Q13675]]||Eastern Visayas||[[အရှေ့ဝိစာရ]]||[[အရှေ့ဝိစာရ]]||[[:wikidata:Q22733064|Q22733064]]|| |- |11||[[:wikidata:Q12933|Q12933]]||Ilocos Region||[[အီလိုကော့]]||[[အီလိုကော့]]||[[:wikidata:Q22760148|Q22760148]]|| |- |12||[[:wikidata:Q13658|Q13658]]||Mimaropa||||||[[:wikidata:Q22767165|Q22767165]]|| |- |13||[[:wikidata:Q13580|Q13580]]||National Capital Region||[[မက်ထရို မနီလာ]]||[[မက်ထရို မနီလာ]]||[[:wikidata:Q6055819|Q6055819]]|| |- |14||[[:wikidata:Q17081785|Q17081785]]||Negros Island Region||||||[[:wikidata:Q135706423|Q135706423]]|| |- |15||[[:wikidata:Q13690|Q13690]]||Northern Mindanao||[[မြောက်မင်းဒနောင်]]||[[မြောက်မင်းဒနောင်]]||[[:wikidata:Q22740798|Q22740798]]|| |- |16||[[:wikidata:Q13701|Q13701]]||Soccsksargen||||||[[:wikidata:Q105078349|Q105078349]]|| |- |17||[[:wikidata:Q13665|Q13665]]||Western Visayas||||||[[:wikidata:Q22730466|Q22730466]]|| |- |18||[[:wikidata:Q13682|Q13682]]||Zamboanga Peninsula||||||[[:wikidata:Q22745801|Q22745801]]|| |- |19||[[:wikidata:Q2673519|Q2673519]]||Luzon|||||||| |- |20||[[:wikidata:Q211436|Q211436]]||Visayas|||||||| |- |21||[[:wikidata:Q37274898|Q37274898]]||Mindanao|||||||| |- |22||[[:wikidata:Q24698|Q24698]]||Regions||||||[[:wikidata:Q6535935|Q6535935]]|| |} ==Provinces== {| class="wikitable sortable" style="background-color:white;font-size:80%;line-height:1.40em;" !No!!Wikidata!!Latin script!!Label!!Title!!Template Wikidata!!Template Title |- |1||[[:wikidata:Q13711|Q13711]]||Abra||||||[[:wikidata:Q6667081|Q6667081]]|| |- |2||[[:wikidata:Q13714|Q13714]]||Agusan del Norte||||||[[:wikidata:Q6672367|Q6672367]]|| |- |3||[[:wikidata:Q13721|Q13721]]||Agusan del Sur||||||[[:wikidata:Q6672373|Q6672373]]|| |- |4||[[:wikidata:Q13723|Q13723]]||Aklan||||||[[:wikidata:Q9123556|Q9123556]]|| |- |5||[[:wikidata:Q13726|Q13726]]||Albay||||||[[:wikidata:Q6675078|Q6675078]]|| |- |6||[[:wikidata:Q13727|Q13727]]||Antique||||||[[:wikidata:Q10603352|Q10603352]]|| |- |7||[[:wikidata:Q13728|Q13728]]||Apayao||||||[[:wikidata:Q6681609|Q6681609]]|| |- |8||[[:wikidata:Q13730|Q13730]]||Aurora||||||[[:wikidata:Q6702159|Q6702159]]|| |- |9||[[:wikidata:Q13737|Q13737]]||Basilan||||||[[:wikidata:Q10567105|Q10567105]]|| |- |10||[[:wikidata:Q13739|Q13739]]||Bataan||||||[[:wikidata:Q10567110|Q10567110]]|| |- |11||[[:wikidata:Q13740|Q13740]]||Batanes||||||[[:wikidata:Q6712794|Q6712794]]|| |- |12||[[:wikidata:Q13744|Q13744]]||Batangas||||||[[:wikidata:Q6712771|Q6712771]]|| |- |13||[[:wikidata:Q13750|Q13750]]||Benguet||||||[[:wikidata:Q6715894|Q6715894]]|| |- |14||[[:wikidata:Q13751|Q13751]]||Biliran||||||[[:wikidata:Q6718456|Q6718456]]|| |- |15||[[:wikidata:Q13752|Q13752]]||Bohol||||||[[:wikidata:Q6722119|Q6722119]]|| |- |16||[[:wikidata:Q13753|Q13753]]||Bukidnon||||||[[:wikidata:Q6732301|Q6732301]]|| |- |17||[[:wikidata:Q13755|Q13755]]||Bulacan||||||[[:wikidata:Q6084786|Q6084786]]|| |- |18||[[:wikidata:Q13759|Q13759]]||Cagayan||||||[[:wikidata:Q6740144|Q6740144]]|| |- |19||[[:wikidata:Q13763|Q13763]]||Camarines Norte||||||[[:wikidata:Q10567180|Q10567180]]|| |- |20||[[:wikidata:Q13767|Q13767]]||Camarines Sur||||||[[:wikidata:Q10566893|Q10566893]]|| |- |21||[[:wikidata:Q13769|Q13769]]||Camiguin||||||[[:wikidata:Q6855053|Q6855053]]|| |- |22||[[:wikidata:Q13772|Q13772]]||Capiz||||||[[:wikidata:Q6863001|Q6863001]]|| |- |23||[[:wikidata:Q13778|Q13778]]||Catanduanes||||||[[:wikidata:Q6864702|Q6864702]]|| |- |24||[[:wikidata:Q13785|Q13785]]||Cavite||||||[[:wikidata:Q6866729|Q6866729]]|| |- |25||[[:wikidata:Q13786|Q13786]]||Cebu||||||[[:wikidata:Q10567205|Q10567205]]|| |- |26||[[:wikidata:Q13791|Q13791]]||Cotabato||||||[[:wikidata:Q7658126|Q7658126]]|| |- |27||[[:wikidata:Q13789|Q13789]]||Davao de Oro||||||[[:wikidata:Q7646238|Q7646238]]|| |- |28||[[:wikidata:Q13792|Q13792]]||Davao del Norte||||||[[:wikidata:Q10604243|Q10604243]]|| |- |29||[[:wikidata:Q13794|Q13794]]||Davao del Sur||||||[[:wikidata:Q10592691|Q10592691]]|| |- |30||[[:wikidata:Q3656379|Q3656379]]||Davao Occidental||||||[[:wikidata:Q15293293|Q15293293]]|| |- |31||[[:wikidata:Q13806|Q13806]]||Davao Oriental||||||[[:wikidata:Q10604433|Q10604433]]|| |- |32||[[:wikidata:Q13807|Q13807]]||Dinagat Islands||||||[[:wikidata:Q10604624|Q10604624]]|| |- |33||[[:wikidata:Q13809|Q13809]]||Eastern Samar||||||[[:wikidata:Q10604506|Q10604506]]|| |- |34||[[:wikidata:Q13810|Q13810]]||Guimaras||||||[[:wikidata:Q10594151|Q10594151]]|| |- |35||[[:wikidata:Q13812|Q13812]]||Ifugao||||||[[:wikidata:Q10604772|Q10604772]]|| |- |36||[[:wikidata:Q13813|Q13813]]||Ilocos Norte||||||[[:wikidata:Q10604952|Q10604952]]|| |- |37||[[:wikidata:Q12741|Q12741]]||Ilocos Sur||||||[[:wikidata:Q10605096|Q10605096]]|| |- |38||[[:wikidata:Q13825|Q13825]]||Iloilo||||||[[:wikidata:Q10605236|Q10605236]]|| |- |39||[[:wikidata:Q13826|Q13826]]||Isabela||||||[[:wikidata:Q10605366|Q10605366]]|| |- |40||[[:wikidata:Q13827|Q13827]]||Kalinga||||||[[:wikidata:Q10605506|Q10605506]]|| |- |41||[[:wikidata:Q13829|Q13829]]||La Union||||||[[:wikidata:Q11985049|Q11985049]]|| |- |42||[[:wikidata:Q13840|Q13840]]||Laguna||||||[[:wikidata:Q11985070|Q11985070]]|| |- |43||[[:wikidata:Q13841|Q13841]]||Lanao del Norte||||||[[:wikidata:Q11707007|Q11707007]]|| |- |44||[[:wikidata:Q13843|Q13843]]||Lanao del Sur||||||[[:wikidata:Q11985083|Q11985083]]|| |- |45||[[:wikidata:Q13844|Q13844]]||Leyte||||||[[:wikidata:Q11985059|Q11985059]]|| |- |46||[[:wikidata:Q114019739|Q114019739]]||Maguindanao del Norte||||||[[:wikidata:Q114293050|Q114293050]]|| |- |47||[[:wikidata:Q114019748|Q114019748]]||Maguindanao del Sur||||||[[:wikidata:Q114294452|Q114294452]]|| |- |48||[[:wikidata:Q13846|Q13846]]||Marinduque||||||[[:wikidata:Q11985062|Q11985062]]|| |- |49||[[:wikidata:Q13847|Q13847]]||Masbate||||||[[:wikidata:Q11985063|Q11985063]]|| |- |50||[[:wikidata:Q13857|Q13857]]||Misamis Occidental||||||[[:wikidata:Q11708566|Q11708566]]|| |- |51||[[:wikidata:Q13860|Q13860]]||Misamis Oriental||||||[[:wikidata:Q11985074|Q11985074]]|| |- |52||[[:wikidata:Q13861|Q13861]]||Mountain Province||||||[[:wikidata:Q10651336|Q10651336]]|| |- |53||[[:wikidata:Q13862|Q13862]]||Negros Occidental||||||[[:wikidata:Q11985067|Q11985067]]|| |- |54||[[:wikidata:Q13863|Q13863]]||Negros Oriental||||||[[:wikidata:Q11985066|Q11985066]]|| |- |55||[[:wikidata:Q13864|Q13864]]||Northern Samar||||||[[:wikidata:Q9123634|Q9123634]]|| |- |56||[[:wikidata:Q13865|Q13865]]||Nueva Ecija||||||[[:wikidata:Q6081752|Q6081752]]|| |- |57||[[:wikidata:Q13866|Q13866]]||Nueva Vizcaya||||||[[:wikidata:Q11985048|Q11985048]]|| |- |58||[[:wikidata:Q13867|Q13867]]||Occidental Mindoro||||||[[:wikidata:Q11985069|Q11985069]]|| |- |59||[[:wikidata:Q13868|Q13868]]||Oriental Mindoro||||||[[:wikidata:Q6081797|Q6081797]]|| |- |60||[[:wikidata:Q13869|Q13869]]||Palawan||||||[[:wikidata:Q11985072|Q11985072]]|| |- |61||[[:wikidata:Q13870|Q13870]]||Pampanga||||||[[:wikidata:Q11985061|Q11985061]]|| |- |62||[[:wikidata:Q13871|Q13871]]||Pangasinan||[[ပန်ဂါဆီနန်]]||[[ပန်ဂါဆီနန်]]||[[:wikidata:Q11985050|Q11985050]]|| |- |63||[[:wikidata:Q13872|Q13872]]||Quezon||||||[[:wikidata:Q6082606|Q6082606]]|| |- |64||[[:wikidata:Q13873|Q13873]]||Quirino||||||[[:wikidata:Q12015908|Q12015908]]|| |- |65||[[:wikidata:Q13874|Q13874]]||Rizal||||||[[:wikidata:Q6084521|Q6084521]]|| |- |66||[[:wikidata:Q13875|Q13875]]||Romblon||||||[[:wikidata:Q11985057|Q11985057]]|| |- |67||[[:wikidata:Q13876|Q13876]]||Samar||||||[[:wikidata:Q11925829|Q11925829]]|| |- |68||[[:wikidata:Q13877|Q13877]]||Sarangani||||||[[:wikidata:Q11985082|Q11985082]]|| |- |69||[[:wikidata:Q13879|Q13879]]||Siquijor||||||[[:wikidata:Q11336539|Q11336539]]|| |- |70||[[:wikidata:Q13881|Q13881]]||Sorsogon||||||[[:wikidata:Q11985058|Q11985058]]|| |- |71||[[:wikidata:Q13882|Q13882]]||South Cotabato||||||[[:wikidata:Q7762450|Q7762450]]|| |- |72||[[:wikidata:Q13884|Q13884]]||Southern Leyte||||||[[:wikidata:Q7761728|Q7761728]]|| |- |73||[[:wikidata:Q13885|Q13885]]||Sultan Kudarat||||||[[:wikidata:Q11336523|Q11336523]]|| |- |74||[[:wikidata:Q13887|Q13887]]||Sulu||||||[[:wikidata:Q11336511|Q11336511]]|| |- |75||[[:wikidata:Q13889|Q13889]]||Surigao del Norte||||||[[:wikidata:Q11336517|Q11336517]]|| |- |76||[[:wikidata:Q13891|Q13891]]||Surigao del Sur||||||[[:wikidata:Q11336514|Q11336514]]|| |- |77||[[:wikidata:Q13892|Q13892]]||Tarlac||||||[[:wikidata:Q11336497|Q11336497]]|| |- |78||[[:wikidata:Q13893|Q13893]]||Tawi-Tawi||||||[[:wikidata:Q11336499|Q11336499]]|| |- |79||[[:wikidata:Q13895|Q13895]]||Zambales||||||[[:wikidata:Q10858709|Q10858709]]|| |- |80||[[:wikidata:Q13899|Q13899]]||Zamboanga del Norte||||||[[:wikidata:Q10858740|Q10858740]]|| |- |81||[[:wikidata:Q13900|Q13900]]||Zamboanga del Sur||||||[[:wikidata:Q10858708|Q10858708]]|| |- |82||[[:wikidata:Q13902|Q13902]]||Zamboanga Sibugay||||||[[:wikidata:Q10858742|Q10858742]]|| |} ==Cities and Towns== {| class="wikitable sortable" style="background-color:white;font-size:80%;line-height:1.40em;" !No.!!Wikidata link!!Latin script!!Label!!Title!!Province!!Type |- |1||[[:wikidata:Q31508396|Q31508396]]||Kadayangan||||||SGA||Town |- |2||[[:wikidata:Q31508433|Q31508433]]||Kapalawan||||||SGA||Town |- |3||[[:wikidata:Q31508452|Q31508452]]||Ligawasan||||||SGA||Town |- |4||[[:wikidata:Q31508472|Q31508472]]||Malidegao||||||SGA||Town |- |5||[[:wikidata:Q31508492|Q31508492]]||Nabalawag||||||SGA||Town |- |6||[[:wikidata:Q31508510|Q31508510]]||Old Kaabakan||||||SGA||Town |- |7||[[:wikidata:Q31508528|Q31508528]]||Pahamuddin||||||SGA||Town |- |8||[[:wikidata:Q31508546|Q31508546]]||Tugunan||||||SGA||Town |- |9||[[:wikidata:Q155195|Q155195]]||Bongao||||||Tawi-Tawi||Town |- |10||[[:wikidata:Q155221|Q155221]]||Languyan||||||Tawi-Tawi||Town |- |11||[[:wikidata:Q155241|Q155241]]||Mapun||||||Tawi-Tawi||Town |- |12||[[:wikidata:Q155259|Q155259]]||Panglima Sugala||||||Tawi-Tawi||Town |- |13||[[:wikidata:Q155274|Q155274]]||Sapa-Sapa||||||Tawi-Tawi||Town |- |14||[[:wikidata:Q155288|Q155288]]||Sibutu||||||Tawi-Tawi||Town |- |15||[[:wikidata:Q155318|Q155318]]||Simunul||||||Tawi-Tawi||Town |- |16||[[:wikidata:Q155334|Q155334]]||Sitangkai||||||Tawi-Tawi||Town |- |17||[[:wikidata:Q155355|Q155355]]||South Ubian||||||Tawi-Tawi||Town |- |18||[[:wikidata:Q155377|Q155377]]||Tandubas||||||Tawi-Tawi||Town |- |19||[[:wikidata:Q155396|Q155396]]||Turtle Islands||||||Tawi-Tawi||Town |- |20||[[:wikidata:Q155970|Q155970]]||Banguingui||||||Sulu||Town |- |21||[[:wikidata:Q155983|Q155983]]||Hadji Panglima Tahil||||||Sulu||Town |- |22||[[:wikidata:Q156008|Q156008]]||Indanan||||||Sulu||Town |- |23||[[:wikidata:Q156024|Q156024]]||Jolo||||||Sulu||Town |- |24||[[:wikidata:Q156042|Q156042]]||Kalingalan Caluang||||||Sulu||Town |- |25||[[:wikidata:Q156055|Q156055]]||Lugus||||||Sulu||Town |- |26||[[:wikidata:Q156071|Q156071]]||Luuk||||||Sulu||Town |- |27||[[:wikidata:Q156090|Q156090]]||Maimbung||||||Sulu||Town |- |28||[[:wikidata:Q156107|Q156107]]||Panamao||||||Sulu||Town |- |29||[[:wikidata:Q156126|Q156126]]||Omar||||||Sulu||Town |- |30||[[:wikidata:Q156159|Q156159]]||Pandami||||||Sulu||Town |- |31||[[:wikidata:Q156180|Q156180]]||Panglima Estino||||||Sulu||Town |- |32||[[:wikidata:Q156195|Q156195]]||Pangutaran||||||Sulu||Town |- |33||[[:wikidata:Q156208|Q156208]]||Parang||||||Sulu||Town |- |34||[[:wikidata:Q156225|Q156225]]||Pata||||||Sulu||Town |- |35||[[:wikidata:Q156244|Q156244]]||Patikul||||||Sulu||Town |- |36||[[:wikidata:Q156263|Q156263]]||Siasi||||||Sulu||Town |- |37||[[:wikidata:Q156285|Q156285]]||Talipao||||||Sulu||Town |- |38||[[:wikidata:Q156302|Q156302]]||Tapul||||||Sulu||Town |- |39||[[:wikidata:Q212222|Q212222]]||Ampatuan||||||Maguindanao del Sur||Town |- |40||[[:wikidata:Q212280|Q212280]]||Buluan||||||Maguindanao del Sur||Town |- |41||[[:wikidata:Q212310|Q212310]]||Datu Abdullah Sangki||||||Maguindanao del Sur||Town |- |42||[[:wikidata:Q212336|Q212336]]||Datu Anggal Midtimbang||||||Maguindanao del Sur||Town |- |43||[[:wikidata:Q212389|Q212389]]||Datu Hoffer Ampatuan||||||Maguindanao del Sur||Town |- |44||[[:wikidata:Q212411|Q212411]]||Datu Montawal||||||Maguindanao del Sur||Town |- |45||[[:wikidata:Q212432|Q212432]]||Datu Odin Sinsuat||||||Maguindanao del Sur||Town |- |46||[[:wikidata:Q212463|Q212463]]||Datu Paglas||||||Maguindanao del Sur||Town |- |47||[[:wikidata:Q212488|Q212488]]||Datu Piang||||||Maguindanao del Sur||Town |- |48||[[:wikidata:Q212503|Q212503]]||Datu Salibo||||||Maguindanao del Sur||Town |- |49||[[:wikidata:Q212519|Q212519]]||Datu Saudi Ampatuan||||||Maguindanao del Sur||Town |- |50||[[:wikidata:Q212537|Q212537]]||Datu Unsay||||||Maguindanao del Sur||Town |- |51||[[:wikidata:Q212557|Q212557]]||General Salipada K. Pendatun||||||Maguindanao del Sur||Town |- |52||[[:wikidata:Q212581|Q212581]]||Guindulungan||||||Maguindanao del Sur||Town |- |53||[[:wikidata:Q212623|Q212623]]||Mamasapano||||||Maguindanao del Sur||Town |- |54||[[:wikidata:Q212644|Q212644]]||Mangudadatu||||||Maguindanao del Sur||Town |- |55||[[:wikidata:Q212707|Q212707]]||Pagalungan||||||Maguindanao del Sur||Town |- |56||[[:wikidata:Q122827|Q122827]]||Paglat||||||Maguindanao del Sur||Town |- |57||[[:wikidata:Q212735|Q212735]]||Pandag||||||Maguindanao del Sur||Town |- |58||[[:wikidata:Q212759|Q212759]]||Rajah Buayan||||||Maguindanao del Sur||Town |- |59||[[:wikidata:Q212766|Q212766]]||Shariff Aguak||||||Maguindanao del Sur||Town |- |60||[[:wikidata:Q212778|Q212778]]||Shariff Saydona Mustapha||||||Maguindanao del Sur||Town |- |61||[[:wikidata:Q212784|Q212784]]||South Upi||||||Maguindanao del Sur||Town |- |62||[[:wikidata:Q212808|Q212808]]||Sultan sa Barongis||||||Maguindanao del Sur||Town |- |63||[[:wikidata:Q212823|Q212823]]||Talayan||||||Maguindanao del Sur||Town |- |64||[[:wikidata:Q212843|Q212843]]||Upi||||||Maguindanao del Sur||Town |- |65||[[:wikidata:Q212240|Q212240]]||Barira||||||Maguindanao del Norte||Town |- |66||[[:wikidata:Q212255|Q212255]]||Buldon||||||Maguindanao del Norte||Town |- |67||[[:wikidata:Q726993|Q726993]]||Cotabato City||||||Maguindanao del Norte||City |- |68||[[:wikidata:Q212366|Q212366]]||Datu Blah T. Sinsuat||||||Maguindanao del Norte||Town |- |69||[[:wikidata:Q212603|Q212603]]||Kabuntalan||||||Maguindanao del Norte||Town |- |70||[[:wikidata:Q212662|Q212662]]||Matanog||||||Maguindanao del Norte||Town |- |71||[[:wikidata:Q212684|Q212684]]||Northern Kabuntalan||||||Maguindanao del Norte||Town |- |72||[[:wikidata:Q212748|Q212748]]||Parang||||||Maguindanao del Norte||Town |- |73||[[:wikidata:Q212791|Q212791]]||Sultan Kudarat||||||Maguindanao del Norte||Town |- |74||[[:wikidata:Q212802|Q212802]]||Sultan Mastura||||||Maguindanao del Norte||Town |- |75||[[:wikidata:Q212830|Q212830]]||Talitay||||||Maguindanao del Norte||Town |- |76||[[:wikidata:Q273775|Q273775]]||Amai Manabilang||||||Lanao del Sur||Town |- |77||[[:wikidata:Q273657|Q273657]]||Bacolod-Kalawi||||||Lanao del Sur||Town |- |78||[[:wikidata:Q273680|Q273680]]||Balabagan||||||Lanao del Sur||Town |- |79||[[:wikidata:Q273700|Q273700]]||Balindong||||||Lanao del Sur||Town |- |80||[[:wikidata:Q273718|Q273718]]||Bayang||||||Lanao del Sur||Town |- |81||[[:wikidata:Q273728|Q273728]]||Binidayan||||||Lanao del Sur||Town |- |82||[[:wikidata:Q273744|Q273744]]||Buadiposo-Buntong||||||Lanao del Sur||Town |- |83||[[:wikidata:Q273757|Q273757]]||Bubong||||||Lanao del Sur||Town |- |84||[[:wikidata:Q273796|Q273796]]||Butig||||||Lanao del Sur||Town |- |85||[[:wikidata:Q273813|Q273813]]||Calanogas||||||Lanao del Sur||Town |- |86||[[:wikidata:Q273828|Q273828]]||Ditsaan-Ramain||||||Lanao del Sur||Town |- |87||[[:wikidata:Q273851|Q273851]]||Ganassi||||||Lanao del Sur||Town |- |88||[[:wikidata:Q273864|Q273864]]||Kapai||||||Lanao del Sur||Town |- |89||[[:wikidata:Q273882|Q273882]]||Kapatagan||||||Lanao del Sur||Town |- |90||[[:wikidata:Q273895|Q273895]]||Lumba-Bayabao||||||Lanao del Sur||Town |- |91||[[:wikidata:Q273906|Q273906]]||Lumbaca-Unayan||||||Lanao del Sur||Town |- |92||[[:wikidata:Q273915|Q273915]]||Lumbatan||||||Lanao del Sur||Town |- |93||[[:wikidata:Q273928|Q273928]]||Lumbayanague||||||Lanao del Sur||Town |- |94||[[:wikidata:Q273939|Q273939]]||Madalum||||||Lanao del Sur||Town |- |95||[[:wikidata:Q273948|Q273948]]||Madamba||||||Lanao del Sur||Town |- |96||[[:wikidata:Q273960|Q273960]]||Maguing||||||Lanao del Sur||Town |- |97||[[:wikidata:Q273970|Q273970]]||Malabang||||||Lanao del Sur||Town |- |98||[[:wikidata:Q273982|Q273982]]||Marantao||||||Lanao del Sur||Town |- |99||[[:wikidata:Q592338|Q592338]]||Marawi||||||Lanao del Sur||City |- |100||[[:wikidata:Q273988|Q273988]]||Marogong||||||Lanao del Sur||Town |- |101||[[:wikidata:Q273998|Q273998]]||Masiu||||||Lanao del Sur||Town |- |102||[[:wikidata:Q177004|Q177004]]||Mulondo||||||Lanao del Sur||Town |- |103||[[:wikidata:Q274015|Q274015]]||Pagayawan||||||Lanao del Sur||Town |- |104||[[:wikidata:Q274022|Q274022]]||Piagapo||||||Lanao del Sur||Town |- |105||[[:wikidata:Q274031|Q274031]]||Picong||||||Lanao del Sur||Town |- |106||[[:wikidata:Q274037|Q274037]]||Poona Bayabao||||||Lanao del Sur||Town |- |107||[[:wikidata:Q274047|Q274047]]||Pualas||||||Lanao del Sur||Town |- |108||[[:wikidata:Q274057|Q274057]]||Saguiaran||||||Lanao del Sur||Town |- |109||[[:wikidata:Q126297|Q126297]]||Sultan Dumalondong||||||Lanao del Sur||Town |- |110||[[:wikidata:Q274077|Q274077]]||Tagoloan||||||Lanao del Sur||Town |- |111||[[:wikidata:Q274087|Q274087]]||Tamparan||||||Lanao del Sur||Town |- |112||[[:wikidata:Q274097|Q274097]]||Taraka||||||Lanao del Sur||Town |- |113||[[:wikidata:Q274114|Q274114]]||Tubaran||||||Lanao del Sur||Town |- |114||[[:wikidata:Q274124|Q274124]]||Tugaya||||||Lanao del Sur||Town |- |115||[[:wikidata:Q274134|Q274134]]||Wao||||||Lanao del Sur||Town |- |116||[[:wikidata:Q42589|Q42589]]||Akbar||||||Basilan||Town |- |117||[[:wikidata:Q41999|Q41999]]||Al-Barka||||||Basilan||Town |- |118||[[:wikidata:Q41998|Q41998]]||Hadji Mohammad Ajul||||||Basilan||Town |- |119||[[:wikidata:Q802075|Q802075]]||Hadji Muhtamad||||||Basilan||Town |- |120||[[:wikidata:Q1710|Q1710]]||Isabella||||||Basilan||City |- |121||[[:wikidata:Q1714|Q1714]]||Lamitan||||||Basilan||City |- |122||[[:wikidata:Q802107|Q802107]]||Lantawan||||||Basilan||Town |- |123||[[:wikidata:Q802142|Q802142]]||Maluso||||||Basilan||Town |- |124||[[:wikidata:Q802171|Q802171]]||Sumisip||||||Basilan||Town |- |125||[[:wikidata:Q802202|Q802202]]||Tabuan-Lasa||||||Basilan||Town |- |126||[[:wikidata:Q667595|Q667595]]||Tipo-Tipo||||||Basilan||Town |- |127||[[:wikidata:Q630096|Q630096]]||Tuburan||||||Basilan||Town |- |128||[[:wikidata:Q204771|Q204771]]||Ungkaya Pukan||||||Basilan||Town |- |129||[[:wikidata:Q173393|Q173393]]||Bagumbayan||||||Sultan Kudarat||Town |- |130||[[:wikidata:Q173404|Q173404]]||Columbio||||||Sultan Kudarat||Town |- |131||[[:wikidata:Q173414|Q173414]]||Esperanza||||||Sultan Kudarat||Town |- |132||[[:wikidata:Q173428|Q173428]]||Isulan||||||Sultan Kudarat||Town |- |133||[[:wikidata:Q173438|Q173438]]||Kalamansig||||||Sultan Kudarat||Town |- |134||[[:wikidata:Q173449|Q173449]]||Lambayong||||||Sultan Kudarat||Town |- |135||[[:wikidata:Q173460|Q173460]]||Lebak||||||Sultan Kudarat||Town |- |136||[[:wikidata:Q173468|Q173468]]||Lutayan||||||Sultan Kudarat||Town |- |137||[[:wikidata:Q173479|Q173479]]||Palimbang||||||Sultan Kudarat||Town |- |138||[[:wikidata:Q137813|Q137813]]||President Quirino||||||Sultan Kudarat||Town |- |139||[[:wikidata:Q173556|Q173556]]||Senator Ninoy Aquino||||||Sultan Kudarat||Town |- |140||[[:wikidata:Q173575|Q173575]]||Tacurong||||||Sultan Kudarat||City |- |141||[[:wikidata:Q173870|Q173870]]||Banga||||||South Cotabato||Town |- |142||[[:wikidata:Q594275|Q594275]]||General Santos||||||South Cotabato||City |- |143||[[:wikidata:Q542154|Q542154]]||Koronadal||||||South Cotabato||City |- |144||[[:wikidata:Q173898|Q173898]]||Lake Sebu||||||South Cotabato||Town |- |145||[[:wikidata:Q173922|Q173922]]||Norala||||||South Cotabato||Town |- |146||[[:wikidata:Q173944|Q173944]]||Polomolok||||||South Cotabato||Town |- |147||[[:wikidata:Q173965|Q173965]]||Santo Niño||||||South Cotabato||Town |- |148||[[:wikidata:Q173986|Q173986]]||Surallah||||||South Cotabato||Town |- |149||[[:wikidata:Q174003|Q174003]]||T'boli||||||South Cotabato||Town |- |150||[[:wikidata:Q174018|Q174018]]||Tampakan||||||South Cotabato||Town |- |151||[[:wikidata:Q174039|Q174039]]||Tantangan||||||South Cotabato||Town |- |152||[[:wikidata:Q174055|Q174055]]||Tupi||||||South Cotabato||Town |- |153||[[:wikidata:Q174393|Q174393]]||Alabel||||||Sarangani||Town |- |154||[[:wikidata:Q174403|Q174403]]||Glan||||||Sarangani||Town |- |155||[[:wikidata:Q174417|Q174417]]||Kiamba||||||Sarangani||Town |- |156||[[:wikidata:Q174429|Q174429]]||Maasim||||||Sarangani||Town |- |157||[[:wikidata:Q174442|Q174442]]||Maitum||||||Sarangani||Town |- |158||[[:wikidata:Q174457|Q174457]]||Malapatan||||||Sarangani||Town |- |159||[[:wikidata:Q174468|Q174468]]||Malungon||||||Sarangani||Town |- |160||[[:wikidata:Q315042|Q315042]]||Alamada||||||Cotabato||Town |- |161||[[:wikidata:Q315061|Q315061]]||Aleosan||||||Cotabato||Town |- |162||[[:wikidata:Q315081|Q315081]]||Antipas||||||Cotabato||Town |- |163||[[:wikidata:Q315098|Q315098]]||Arakan||||||Cotabato||Town |- |164||[[:wikidata:Q315121|Q315121]]||Banisilan||||||Cotabato||Town |- |165||[[:wikidata:Q315144|Q315144]]||Carmen||||||Cotabato||Town |- |166||[[:wikidata:Q315164|Q315164]]||Kabacan||||||Cotabato||Town |- |167||[[:wikidata:Q583137|Q583137]]||Kidapawan||||||Cotabato||City |- |168||[[:wikidata:Q315190|Q315190]]||Libungan||||||Cotabato||Town |- |169||[[:wikidata:Q315213|Q315213]]||Mëlang||||||Cotabato||Town |- |170||[[:wikidata:Q267975|Q267975]]||Magpet||||||Cotabato||Town |- |171||[[:wikidata:Q315244|Q315244]]||Makilala||||||Cotabato||Town |- |172||[[:wikidata:Q315267|Q315267]]||Matalam||||||Cotabato||Town |- |173||[[:wikidata:Q315283|Q315283]]||Midsayap||||||Cotabato||Town |- |174||[[:wikidata:Q304654|Q304654]]||Pigcawayan||||||Cotabato||Town |- |175||[[:wikidata:Q315314|Q315314]]||Pikit||||||Cotabato||Town |- |176||[[:wikidata:Q315334|Q315334]]||President Roxas||||||Cotabato||Town |- |177||[[:wikidata:Q315345|Q315345]]||Tulunan||||||Cotabato||Town |- |178||[[:wikidata:Q314522|Q314522]]||Baganga||||||Davao Oriental||Town |- |179||[[:wikidata:Q314542|Q314542]]||Banaybanay||||||Davao Oriental||Town |- |180||[[:wikidata:Q314574|Q314574]]||Boston||||||Davao Oriental||Town |- |181||[[:wikidata:Q314593|Q314593]]||Caraga||||||Davao Oriental||Town |- |182||[[:wikidata:Q314619|Q314619]]||Cateel||||||Davao Oriental||Town |- |183||[[:wikidata:Q314632|Q314632]]||Governor Generoso||||||Davao Oriental||Town |- |184||[[:wikidata:Q314653|Q314653]]||Lupon||||||Davao Oriental||Town |- |185||[[:wikidata:Q314671|Q314671]]||Manay||||||Davao Oriental||Town |- |186||[[:wikidata:Q314686|Q314686]]||Mati||||||Davao Oriental||City |- |187||[[:wikidata:Q314721|Q314721]]||San Isidro||||||Davao Oriental||Town |- |188||[[:wikidata:Q314745|Q314745]]||Tarragona||||||Davao Oriental||Town |- |189||[[:wikidata:Q314796|Q314796]]||Don Marcelino||||||Davao Occidental||Town |- |190||[[:wikidata:Q314824|Q314824]]||Jose Abad Santos||||||Davao Occidental||Town |- |191||[[:wikidata:Q314907|Q314907]]||Malita||||||Davao Occidental||Town |- |192||[[:wikidata:Q314980|Q314980]]||Santa Maria||||||Davao Occidental||Town |- |193||[[:wikidata:Q314999|Q314999]]||Sarangani||||||Davao Occidental||Town |- |194||[[:wikidata:Q314778|Q314778]]||Bansalan||||||Davao del Sur||Town |- |195||[[:wikidata:Q1473|Q1473]]||Davao City||[[ဒါဗောင်းမြို့]]||[[ဒါဗောင်းမြို့]]||Davao del Sur||City |- |196||[[:wikidata:Q1020939|Q1020939]]||Digos||||||Davao del Sur||City |- |197||[[:wikidata:Q314808|Q314808]]||Hagonoy||||||Davao del Sur||Town |- |198||[[:wikidata:Q314844|Q314844]]||Kiblawan||||||Davao del Sur||Town |- |199||[[:wikidata:Q314864|Q314864]]||Magsaysay||||||Davao del Sur||Town |- |200||[[:wikidata:Q314885|Q314885]]||Malalag||||||Davao del Sur||Town |- |201||[[:wikidata:Q314923|Q314923]]||Matanao||||||Davao del Sur||Town |- |202||[[:wikidata:Q314944|Q314944]]||Padada||||||Davao del Sur||Town |- |203||[[:wikidata:Q314965|Q314965]]||Santa Cruz||||||Davao del Sur||Town |- |204||[[:wikidata:Q315014|Q315014]]||Sulop||||||Davao del Sur||Town |- |205||[[:wikidata:Q314393|Q314393]]||Asuncion||||||Davao del Norte||Town |- |206||[[:wikidata:Q314410|Q314410]]||Braulio E. Dujali||||||Davao del Norte||Town |- |207||[[:wikidata:Q314422|Q314422]]||Carmen||||||Davao del Norte||Town |- |208||[[:wikidata:Q314438|Q314438]]||Kapalong||||||Davao del Norte||Town |- |209||[[:wikidata:Q314452|Q314452]]||New Corella||||||Davao del Norte||Town |- |210||[[:wikidata:Q967367|Q967367]]||Panabo||||||Davao del Norte||City |- |211||[[:wikidata:Q1020674|Q1020674]]||Samal||||||Davao del Norte||City |- |212||[[:wikidata:Q314468|Q314468]]||Sawata||||||Davao del Norte||Town |- |213||[[:wikidata:Q314486|Q314486]]||Santo Tomas||||||Davao del Norte||Town |- |214||[[:wikidata:Q725168|Q725168]]||Tagum||||||Davao del Norte||City |- |215||[[:wikidata:Q314501|Q314501]]||Talaingod||||||Davao del Norte||Town |- |216||[[:wikidata:Q315450|Q315450]]||Compostela||||||Davao de Oro||Town |- |217||[[:wikidata:Q315468|Q315468]]||Laak||||||Davao de Oro||Town |- |218||[[:wikidata:Q187225|Q187225]]||Mabini||||||Davao de Oro||Town |- |219||[[:wikidata:Q315497|Q315497]]||Maco||||||Davao de Oro||Town |- |220||[[:wikidata:Q315512|Q315512]]||Maragusan||||||Davao de Oro||Town |- |221||[[:wikidata:Q315524|Q315524]]||Mawab||||||Davao de Oro||Town |- |222||[[:wikidata:Q315543|Q315543]]||Monkayo||||||Davao de Oro||Town |- |223||[[:wikidata:Q315557|Q315557]]||Montevista||||||Davao de Oro||Town |- |224||[[:wikidata:Q315570|Q315570]]||Nabunturan||||||Davao de Oro||Town |- |225||[[:wikidata:Q315582|Q315582]]||New Bataan||||||Davao de Oro||Town |- |226||[[:wikidata:Q315598|Q315598]]||Pantukan||||||Davao de Oro||Town |- |227||[[:wikidata:Q155471|Q155471]]||Barobo||||||Surigao del Sur||Town |- |228||[[:wikidata:Q155499|Q155499]]||Bayabas||||||Surigao del Sur||Town |- |229||[[:wikidata:Q866414|Q866414]]||Bislig||||||Surigao del Sur||City |- |230||[[:wikidata:Q155524|Q155524]]||Cagwait||||||Surigao del Sur||Town |- |231||[[:wikidata:Q155536|Q155536]]||Cantilan||||||Surigao del Sur||Town |- |232||[[:wikidata:Q155548|Q155548]]||Carmen||||||Surigao del Sur||Town |- |233||[[:wikidata:Q155558|Q155558]]||Carrascal||||||Surigao del Sur||Town |- |234||[[:wikidata:Q155568|Q155568]]||Cortes||||||Surigao del Sur||Town |- |235||[[:wikidata:Q155576|Q155576]]||Hinatuan||||||Surigao del Sur||Town |- |236||[[:wikidata:Q155582|Q155582]]||Lanuza||||||Surigao del Sur||Town |- |237||[[:wikidata:Q155590|Q155590]]||Lianga||||||Surigao del Sur||Town |- |238||[[:wikidata:Q155598|Q155598]]||Lingig||||||Surigao del Sur||Town |- |239||[[:wikidata:Q155605|Q155605]]||Madrid||||||Surigao del Sur||Town |- |240||[[:wikidata:Q155611|Q155611]]||Marihatag||||||Surigao del Sur||Town |- |241||[[:wikidata:Q155618|Q155618]]||San Agustin||||||Surigao del Sur||Town |- |242||[[:wikidata:Q155625|Q155625]]||San Miguel||||||Surigao del Sur||Town |- |243||[[:wikidata:Q155633|Q155633]]||Tagbina||||||Surigao del Sur||Town |- |244||[[:wikidata:Q155648|Q155648]]||Tago||||||Surigao del Sur||Town |- |245||[[:wikidata:Q155674|Q155674]]||Tandag||||||Surigao del Sur||City |- |246||[[:wikidata:Q155706|Q155706]]||Alegria||||||Surigao del Norte||Town |- |247||[[:wikidata:Q155720|Q155720]]||Bacuag||||||Surigao del Norte||Town |- |248||[[:wikidata:Q155735|Q155735]]||Burgos||||||Surigao del Norte||Town |- |249||[[:wikidata:Q155748|Q155748]]||Claver||||||Surigao del Norte||Town |- |250||[[:wikidata:Q155763|Q155763]]||Dapa||||||Surigao del Norte||Town |- |251||[[:wikidata:Q28735|Q28735]]||Del Carmen||||||Surigao del Norte||Town |- |252||[[:wikidata:Q155784|Q155784]]||General Luna||||||Surigao del Norte||Town |- |253||[[:wikidata:Q155795|Q155795]]||Gigaquit||||||Surigao del Norte||Town |- |254||[[:wikidata:Q155808|Q155808]]||Mainit||||||Surigao del Norte||Town |- |255||[[:wikidata:Q155819|Q155819]]||Malimono||||||Surigao del Norte||Town |- |256||[[:wikidata:Q155830|Q155830]]||Pilar||||||Surigao del Norte||Town |- |257||[[:wikidata:Q155839|Q155839]]||Placer||||||Surigao del Norte||Town |- |258||[[:wikidata:Q155849|Q155849]]||San Benito||||||Surigao del Norte||Town |- |259||[[:wikidata:Q155864|Q155864]]||San Francisco||||||Surigao del Norte||Town |- |260||[[:wikidata:Q155876|Q155876]]||San Isidro||||||Surigao del Norte||Town |- |261||[[:wikidata:Q28958|Q28958]]||Santa Monica||||||Surigao del Norte||Town |- |262||[[:wikidata:Q155905|Q155905]]||Sison||||||Surigao del Norte||Town |- |263||[[:wikidata:Q155917|Q155917]]||Socorro||||||Surigao del Norte||Town |- |264||[[:wikidata:Q1019949|Q1019949]]||Surigao City||||||Surigao del Norte||City |- |265||[[:wikidata:Q155934|Q155934]]||Tagana-an||||||Surigao del Norte||Town |- |266||[[:wikidata:Q155946|Q155946]]||Tubod||||||Surigao del Norte||Town |- |267||[[:wikidata:Q314298|Q314298]]||Basilisa||||||Dinagat Islands||Town |- |268||[[:wikidata:Q314318|Q314318]]||Cagdianao||||||Dinagat Islands||Town |- |269||[[:wikidata:Q314336|Q314336]]||Dinagat||||||Dinagat Islands||Town |- |270||[[:wikidata:Q314345|Q314345]]||Libjo||||||Dinagat Islands||Town |- |271||[[:wikidata:Q314356|Q314356]]||Loreto||||||Dinagat Islands||Town |- |272||[[:wikidata:Q251691|Q251691]]||San Jose||||||Dinagat Islands||Town |- |273||[[:wikidata:Q314374|Q314374]]||Tubajon||||||Dinagat Islands||Town |- |274||[[:wikidata:Q1694|Q1694]]||Bayugan||||||Agusan del Sur||City |- |275||[[:wikidata:Q627049|Q627049]]||Bunawan||||||Agusan del Sur||Town |- |276||[[:wikidata:Q627077|Q627077]]||Esperanza||||||Agusan del Sur||Town |- |277||[[:wikidata:Q627107|Q627107]]||La Paz||||||Agusan del Sur||Town |- |278||[[:wikidata:Q627120|Q627120]]||Loreto||||||Agusan del Sur||Town |- |279||[[:wikidata:Q627144|Q627144]]||Prosperidad||||||Agusan del Sur||Town |- |280||[[:wikidata:Q627167|Q627167]]||Rosario||||||Agusan del Sur||Town |- |281||[[:wikidata:Q627190|Q627190]]||San Francisco||||||Agusan del Sur||Town |- |282||[[:wikidata:Q627210|Q627210]]||San Luis||||||Agusan del Sur||Town |- |283||[[:wikidata:Q627231|Q627231]]||Santa Josefa||||||Agusan del Sur||Town |- |284||[[:wikidata:Q627260|Q627260]]||Sibagat||||||Agusan del Sur||Town |- |285||[[:wikidata:Q627286|Q627286]]||Talacogon||||||Agusan del Sur||Town |- |286||[[:wikidata:Q627320|Q627320]]||Trento||||||Agusan del Sur||Town |- |287||[[:wikidata:Q627349|Q627349]]||Veruela||||||Agusan del Sur||Town |- |288||[[:wikidata:Q627390|Q627390]]||Buenavista||||||Agusan del Norte||Town |- |289||[[:wikidata:Q1686|Q1686]]||Butuan||||||Agusan del Norte||City |- |290||[[:wikidata:Q1692|Q1692]]||Cabadbaran||||||Agusan del Norte||City |- |291||[[:wikidata:Q627434|Q627434]]||Carmen||||||Agusan del Norte||Town |- |292||[[:wikidata:Q627461|Q627461]]||Jabonga||||||Agusan del Norte||Town |- |293||[[:wikidata:Q627495|Q627495]]||Kitcharao||||||Agusan del Norte||Town |- |294||[[:wikidata:Q627529|Q627529]]||Las Nieves||||||Agusan del Norte||Town |- |295||[[:wikidata:Q627572|Q627572]]||Magallanes||||||Agusan del Norte||Town |- |296||[[:wikidata:Q627604|Q627604]]||Nasipit||||||Agusan del Norte||Town |- |297||[[:wikidata:Q627638|Q627638]]||Remedios T. Romualdez||||||Agusan del Norte||Town |- |298||[[:wikidata:Q588955|Q588955]]||Santiago||||||Agusan del Norte||Town |- |299||[[:wikidata:Q176975|Q176975]]||Tubay||||||Agusan del Norte||Town |- |300||[[:wikidata:Q195623|Q195623]]||Alubijid||||||Misamis Oriental||Town |- |301||[[:wikidata:Q195637|Q195637]]||Balingasag||||||Misamis Oriental||Town |- |302||[[:wikidata:Q195650|Q195650]]||Balingoan||||||Misamis Oriental||Town |- |303||[[:wikidata:Q195663|Q195663]]||Binuangan||||||Misamis Oriental||Town |- |304||[[:wikidata:Q1645|Q1645]]||Cagayan de Oro||||||Misamis Oriental||City |- |305||[[:wikidata:Q195676|Q195676]]||Claveria||||||Misamis Oriental||Town |- |306||[[:wikidata:Q195686|Q195686]]||El Salvador||||||Misamis Oriental||City |- |307||[[:wikidata:Q1525029|Q1525029]]||Gingoog||||||Misamis Oriental||City |- |308||[[:wikidata:Q195696|Q195696]]||Gitagum||||||Misamis Oriental||Town |- |309||[[:wikidata:Q195709|Q195709]]||Initao||||||Misamis Oriental||Town |- |310||[[:wikidata:Q195717|Q195717]]||Jasaan||||||Misamis Oriental||Town |- |311||[[:wikidata:Q195726|Q195726]]||Kinoguitan||||||Misamis Oriental||Town |- |312||[[:wikidata:Q195740|Q195740]]||Lagonglong||||||Misamis Oriental||Town |- |313||[[:wikidata:Q195755|Q195755]]||Laguindingan||||||Misamis Oriental||Town |- |314||[[:wikidata:Q195767|Q195767]]||Libertad||||||Misamis Oriental||Town |- |315||[[:wikidata:Q195780|Q195780]]||Lugait||||||Misamis Oriental||Town |- |316||[[:wikidata:Q195799|Q195799]]||Magsaysay||||||Misamis Oriental||Town |- |317||[[:wikidata:Q195815|Q195815]]||Manticao||||||Misamis Oriental||Town |- |318||[[:wikidata:Q195834|Q195834]]||Medina||||||Misamis Oriental||Town |- |319||[[:wikidata:Q195855|Q195855]]||Naawan||||||Misamis Oriental||Town |- |320||[[:wikidata:Q195870|Q195870]]||Opol||||||Misamis Oriental||Town |- |321||[[:wikidata:Q195883|Q195883]]||Salay||||||Misamis Oriental||Town |- |322||[[:wikidata:Q195899|Q195899]]||Sugbongcogon||||||Misamis Oriental||Town |- |323||[[:wikidata:Q1026274|Q1026274]]||Tagoloan||||||Misamis Oriental||Town |- |324||[[:wikidata:Q195917|Q195917]]||Talisayan||||||Misamis Oriental||Town |- |325||[[:wikidata:Q195937|Q195937]]||Villanueva||||||Misamis Oriental||Town |- |326||[[:wikidata:Q155502|Q155502]]||Aloran||||||Misamis Occidental||Town |- |327||[[:wikidata:Q196056|Q196056]]||Baliangao||||||Misamis Occidental||Town |- |328||[[:wikidata:Q196076|Q196076]]||Bonifacio||||||Misamis Occidental||Town |- |329||[[:wikidata:Q196097|Q196097]]||Calamba||||||Misamis Occidental||Town |- |330||[[:wikidata:Q196114|Q196114]]||Clarin||||||Misamis Occidental||Town |- |331||[[:wikidata:Q196129|Q196129]]||Concepcion||||||Misamis Occidental||Town |- |332||[[:wikidata:Q196145|Q196145]]||Don Victoriano||||||Misamis Occidental||Town |- |333||[[:wikidata:Q196158|Q196158]]||Jimenez||||||Misamis Occidental||Town |- |334||[[:wikidata:Q196173|Q196173]]||Lopez Jaena||||||Misamis Occidental||Town |- |335||[[:wikidata:Q1067897|Q1067897]]||Oroquieta||||||Misamis Occidental||City |- |336||[[:wikidata:Q263837|Q263837]]||Ozamiz||||||Misamis Occidental||City |- |337||[[:wikidata:Q196191|Q196191]]||Panaon||||||Misamis Occidental||Town |- |338||[[:wikidata:Q196207|Q196207]]||Plaridel||||||Misamis Occidental||Town |- |339||[[:wikidata:Q196222|Q196222]]||Sapang Dalaga||||||Misamis Occidental||Town |- |340||[[:wikidata:Q196233|Q196233]]||Sinacaban||||||Misamis Occidental||Town |- |341||[[:wikidata:Q1026277|Q1026277]]||Tangub||||||Misamis Occidental||City |- |342||[[:wikidata:Q196248|Q196248]]||Tudela||||||Misamis Occidental||Town |- |343||[[:wikidata:Q274150|Q274150]]||Bacolod||||||Lanao del Norte||Town |- |344||[[:wikidata:Q274164|Q274164]]||Balo-i||||||Lanao del Norte||Town |- |345||[[:wikidata:Q274173|Q274173]]||Baroy||||||Lanao del Norte||Town |- |346||[[:wikidata:Q285488|Q285488]]||Iligan||||||Lanao del Norte||City |- |347||[[:wikidata:Q274186|Q274186]]||Kapatagan||||||Lanao del Norte||Town |- |348||[[:wikidata:Q274197|Q274197]]||Kauswagan||||||Lanao del Norte||Town |- |349||[[:wikidata:Q274205|Q274205]]||Kolambugan||||||Lanao del Norte||Town |- |350||[[:wikidata:Q274215|Q274215]]||Lala||||||Lanao del Norte||Town |- |351||[[:wikidata:Q274230|Q274230]]||Linamon||||||Lanao del Norte||Town |- |352||[[:wikidata:Q274243|Q274243]]||Magsaysay||||||Lanao del Norte||Town |- |353||[[:wikidata:Q274260|Q274260]]||Maigo||||||Lanao del Norte||Town |- |354||[[:wikidata:Q274272|Q274272]]||Matungao||||||Lanao del Norte||Town |- |355||[[:wikidata:Q274287|Q274287]]||Munai||||||Lanao del Norte||Town |- |356||[[:wikidata:Q274299|Q274299]]||Nunungan||||||Lanao del Norte||Town |- |357||[[:wikidata:Q274313|Q274313]]||Pantao Ragat||||||Lanao del Norte||Town |- |358||[[:wikidata:Q274329|Q274329]]||Pantar||||||Lanao del Norte||Town |- |359||[[:wikidata:Q274343|Q274343]]||Poona Piagapo||||||Lanao del Norte||Town |- |360||[[:wikidata:Q274357|Q274357]]||Salvador||||||Lanao del Norte||Town |- |361||[[:wikidata:Q274369|Q274369]]||Sapad||||||Lanao del Norte||Town |- |362||[[:wikidata:Q274387|Q274387]]||Sultan Naga Dimaporo||||||Lanao del Norte||Town |- |363||[[:wikidata:Q274406|Q274406]]||Tagoloan||||||Lanao del Norte||Town |- |364||[[:wikidata:Q274427|Q274427]]||Tangcal||||||Lanao del Norte||Town |- |365||[[:wikidata:Q274439|Q274439]]||Tubod||||||Lanao del Norte||Town |- |366||[[:wikidata:Q356442|Q356442]]||Catarman||||||Camiguin||Town |- |367||[[:wikidata:Q356472|Q356472]]||Guinsiliban||||||Camiguin||Town |- |368||[[:wikidata:Q176033|Q176033]]||Mahinog||||||Camiguin||Town |- |369||[[:wikidata:Q356518|Q356518]]||Mambajao||||||Camiguin||Town |- |370||[[:wikidata:Q356549|Q356549]]||Sagay||||||Camiguin||Town |- |371||[[:wikidata:Q356943|Q356943]]||Baungon||||||Bukidnon||Town |- |372||[[:wikidata:Q356971|Q356971]]||Cabanglasan||||||Bukidnon||Town |- |373||[[:wikidata:Q356997|Q356997]]||Damulog||||||Bukidnon||Town |- |374||[[:wikidata:Q357021|Q357021]]||Dangcagan||||||Bukidnon||Town |- |375||[[:wikidata:Q357053|Q357053]]||Don Carlos||||||Bukidnon||Town |- |376||[[:wikidata:Q357075|Q357075]]||Impasugong||||||Bukidnon||Town |- |377||[[:wikidata:Q357100|Q357100]]||Kadingilan||||||Bukidnon||Town |- |378||[[:wikidata:Q357124|Q357124]]||Kalilangan||||||Bukidnon||Town |- |379||[[:wikidata:Q357152|Q357152]]||Kibawe||||||Bukidnon||Town |- |380||[[:wikidata:Q357175|Q357175]]||Kitaotao||||||Bukidnon||Town |- |381||[[:wikidata:Q357198|Q357198]]||Lantapan||||||Bukidnon||Town |- |382||[[:wikidata:Q357226|Q357226]]||Libona||||||Bukidnon||Town |- |383||[[:wikidata:Q1856|Q1856]]||Malaybalay||||||Bukidnon||City |- |384||[[:wikidata:Q357252|Q357252]]||Malitbog||||||Bukidnon||Town |- |385||[[:wikidata:Q357272|Q357272]]||Manolo Fortich||||||Bukidnon||Town |- |386||[[:wikidata:Q357299|Q357299]]||Maramag||||||Bukidnon||Town |- |387||[[:wikidata:Q357311|Q357311]]||Pangantucan||||||Bukidnon||Town |- |388||[[:wikidata:Q357342|Q357342]]||Quezon||||||Bukidnon||Town |- |389||[[:wikidata:Q357371|Q357371]]||San Fernando||||||Bukidnon||Town |- |390||[[:wikidata:Q357396|Q357396]]||Sumilao||||||Bukidnon||Town |- |391||[[:wikidata:Q357420|Q357420]]||Talakag||||||Bukidnon||Town |- |392||[[:wikidata:Q2158|Q2158]]||Valencia||||||Bukidnon||City |- |393||[[:wikidata:Q131797|Q131797]]||Alicia||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |394||[[:wikidata:Q131811|Q131811]]||Buug||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |395||[[:wikidata:Q131816|Q131816]]||Diplahan||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |396||[[:wikidata:Q131838|Q131838]]||Imelda||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |397||[[:wikidata:Q131850|Q131850]]||Ipil||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |398||[[:wikidata:Q131870|Q131870]]||Kabasalan||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |399||[[:wikidata:Q131892|Q131892]]||Mabuhay||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |400||[[:wikidata:Q131906|Q131906]]||Malangas||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |401||[[:wikidata:Q131917|Q131917]]||Naga||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |402||[[:wikidata:Q131926|Q131926]]||Olutanga||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |403||[[:wikidata:Q131941|Q131941]]||Payao||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |404||[[:wikidata:Q131954|Q131954]]||Roseller Lim||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |405||[[:wikidata:Q124780|Q124780]]||Siay||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |406||[[:wikidata:Q131968|Q131968]]||Talusan||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |407||[[:wikidata:Q131975|Q131975]]||Titay||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |408||[[:wikidata:Q131984|Q131984]]||Tungawan||||||Zamboanga Sibugay||Town |- |409||[[:wikidata:Q132015|Q132015]]||Aurora||||||Zamboanga del Sur||Town |- |410||[[:wikidata:Q132032|Q132032]]||Bayog||||||Zamboanga del Sur||Town |- |411||[[:wikidata:Q132057|Q132057]]||Dimataling||||||Zamboanga del Sur||Town |- |412||[[:wikidata:Q132077|Q132077]]||Dinas||||||Zamboanga del Sur||Town |- |413||[[:wikidata:Q132104|Q132104]]||Dumalinao||||||Zamboanga del Sur||Town |- |414||[[:wikidata:Q132126|Q132126]]||Dumingag||||||Zamboanga del Sur||Town |- |415||[[:wikidata:Q132141|Q132141]]||Guipos||||||Zamboanga del Sur||Town |- |416||[[:wikidata:Q132155|Q132155]]||Josefina||||||Zamboanga del Sur||Town |- |417||[[:wikidata:Q132161|Q132161]]||Kumalarang||||||Zamboanga del Sur||Town |- |418||[[:wikidata:Q132184|Q132184]]||Labangan||||||Zamboanga del Sur||Town |- |419||[[:wikidata:Q132200|Q132200]]||Lakewood||||||Zamboanga del Sur||Town |- |420||[[:wikidata:Q132215|Q132215]]||Lapuyan||||||Zamboanga del Sur||Town |- |421||[[:wikidata:Q132230|Q132230]]||Mahayag||||||Zamboanga del Sur||Town |- |422||[[:wikidata:Q132244|Q132244]]||Margosatubig||||||Zamboanga del Sur||Town |- |423||[[:wikidata:Q132262|Q132262]]||Midsalip||||||Zamboanga del Sur||Town |- |424||[[:wikidata:Q132271|Q132271]]||Molave||||||Zamboanga del Sur||Town |- |425||[[:wikidata:Q874270|Q874270]]||Pagadian||||||Zamboanga del Sur||City |- |426||[[:wikidata:Q132284|Q132284]]||Pitogo||||||Zamboanga del Sur||Town |- |427||[[:wikidata:Q132301|Q132301]]||Ramon Magsaysay||||||Zamboanga del Sur||Town |- |428||[[:wikidata:Q132317|Q132317]]||San Miguel||||||Zamboanga del Sur||Town |- |429||[[:wikidata:Q132337|Q132337]]||San Pablo||||||Zamboanga del Sur||Town |- |430||[[:wikidata:Q132353|Q132353]]||Sominot||||||Zamboanga del Sur||Town |- |431||[[:wikidata:Q132371|Q132371]]||Tabina||||||Zamboanga del Sur||Town |- |432||[[:wikidata:Q132391|Q132391]]||Tambulig||||||Zamboanga del Sur||Town |- |433||[[:wikidata:Q132403|Q132403]]||Tigbao||||||Zamboanga del Sur||Town |- |434||[[:wikidata:Q132417|Q132417]]||Tukuran||||||Zamboanga del Sur||Town |- |435||[[:wikidata:Q132432|Q132432]]||Vincenzo A. Sagun||||||Zamboanga del Sur||Town |- |436||[[:wikidata:Q1629|Q1629]]||Zamboanga City||||||Zamboanga del Sur||City |- |437||[[:wikidata:Q132482|Q132482]]||Baliguian||||||Zamboanga del Norte||Town |- |438||[[:wikidata:Q1014775|Q1014775]]||Dapitan||||||Zamboanga del Norte||City |- |439||[[:wikidata:Q432169|Q432169]]||Dipolog||||||Zamboanga del Norte||City |- |440||[[:wikidata:Q132496|Q132496]]||Godod||||||Zamboanga del Norte||Town |- |441||[[:wikidata:Q132507|Q132507]]||Gutalac||||||Zamboanga del Norte||Town |- |442||[[:wikidata:Q132520|Q132520]]||Jose Dalman||||||Zamboanga del Norte||Town |- |443||[[:wikidata:Q132523|Q132523]]||Kalawit||||||Zamboanga del Norte||Town |- |444||[[:wikidata:Q132527|Q132527]]||Katipunan||||||Zamboanga del Norte||Town |- |445||[[:wikidata:Q132532|Q132532]]||La Libertad||||||Zamboanga del Norte||Town |- |446||[[:wikidata:Q132535|Q132535]]||Labason||||||Zamboanga del Norte||Town |- |447||[[:wikidata:Q132540|Q132540]]||Leon B. Postigo||||||Zamboanga del Norte||Town |- |448||[[:wikidata:Q132553|Q132553]]||Liloy||||||Zamboanga del Norte||Town |- |449||[[:wikidata:Q132561|Q132561]]||Manukan||||||Zamboanga del Norte||Town |- |450||[[:wikidata:Q132566|Q132566]]||Mutia||||||Zamboanga del Norte||Town |- |451||[[:wikidata:Q132570|Q132570]]||Piñan||||||Zamboanga del Norte||Town |- |452||[[:wikidata:Q132574|Q132574]]||Polanco||||||Zamboanga del Norte||Town |- |453||[[:wikidata:Q132578|Q132578]]||President Manuel A. Roxas||||||Zamboanga del Norte||Town |- |454||[[:wikidata:Q132583|Q132583]]||Rizal||||||Zamboanga del Norte||Town |- |455||[[:wikidata:Q132586|Q132586]]||Salug||||||Zamboanga del Norte||Town |- |456||[[:wikidata:Q132591|Q132591]]||Sergio Osmeña Sr.||||||Zamboanga del Norte||Town |- |457||[[:wikidata:Q132594|Q132594]]||Siayan||||||Zamboanga del Norte||Town |- |458||[[:wikidata:Q132599|Q132599]]||Sibuco||||||Zamboanga del Norte||Town |- |459||[[:wikidata:Q132601|Q132601]]||Sibutad||||||Zamboanga del Norte||Town |- |460||[[:wikidata:Q132605|Q132605]]||Sindangan||||||Zamboanga del Norte||Town |- |461||[[:wikidata:Q132610|Q132610]]||Siocon||||||Zamboanga del Norte||Town |- |462||[[:wikidata:Q132613|Q132613]]||Sirawai||||||Zamboanga del Norte||Town |- |463||[[:wikidata:Q132617|Q132617]]||Tampilisan||||||Zamboanga del Norte||Town |- |464||[[:wikidata:Q173608|Q173608]]||Anahawan||||||Southern Leyte||Town |- |465||[[:wikidata:Q173622|Q173622]]||Bontoc||||||Southern Leyte||Town |- |466||[[:wikidata:Q173632|Q173632]]||Hinunangan||||||Southern Leyte||Town |- |467||[[:wikidata:Q173641|Q173641]]||Hinundayan||||||Southern Leyte||Town |- |468||[[:wikidata:Q173655|Q173655]]||Libagon||||||Southern Leyte||Town |- |469||[[:wikidata:Q173665|Q173665]]||Liloan||||||Southern Leyte||Town |- |470||[[:wikidata:Q173678|Q173678]]||Limasawa||||||Southern Leyte||Town |- |471||[[:wikidata:Q1025387|Q1025387]]||Maasin||||||Southern Leyte||City |- |472||[[:wikidata:Q173688|Q173688]]||Macrohon||||||Southern Leyte||Town |- |473||[[:wikidata:Q173701|Q173701]]||Malitbog||||||Southern Leyte||Town |- |474||[[:wikidata:Q173713|Q173713]]||Padre Burgos||||||Southern Leyte||Town |- |475||[[:wikidata:Q173723|Q173723]]||Pintuyan||||||Southern Leyte||Town |- |476||[[:wikidata:Q173735|Q173735]]||Saint Bernard||||||Southern Leyte||Town |- |477||[[:wikidata:Q173745|Q173745]]||San Francisco||||||Southern Leyte||Town |- |478||[[:wikidata:Q173754|Q173754]]||San Juan||||||Southern Leyte||Town |- |479||[[:wikidata:Q173763|Q173763]]||San Ricardo||||||Southern Leyte||Town |- |480||[[:wikidata:Q173774|Q173774]]||Silago||||||Southern Leyte||Town |- |481||[[:wikidata:Q173792|Q173792]]||Sogod||||||Southern Leyte||Town |- |482||[[:wikidata:Q173811|Q173811]]||Tomas Oppus||||||Southern Leyte||Town |- |483||[[:wikidata:Q816088|Q816088]]||Almagro||||||Samar||Town |- |484||[[:wikidata:Q809957|Q809957]]||Basey||||||Samar||Town |- |485||[[:wikidata:Q577336|Q577336]]||Calbayog||||||Samar||City |- |486||[[:wikidata:Q816128|Q816128]]||Calbiga||||||Samar||Town |- |487||[[:wikidata:Q1020709|Q1020709]]||Catbalogan||||||Samar||City |- |488||[[:wikidata:Q816142|Q816142]]||Daram||||||Samar||Town |- |489||[[:wikidata:Q816160|Q816160]]||Gandara||||||Samar||Town |- |490||[[:wikidata:Q816184|Q816184]]||Hinabangan||||||Samar||Town |- |491||[[:wikidata:Q816207|Q816207]]||Jiabong||||||Samar||Town |- |492||[[:wikidata:Q816240|Q816240]]||Marabut||||||Samar||Town |- |493||[[:wikidata:Q816267|Q816267]]||Matuguinao||||||Samar||Town |- |494||[[:wikidata:Q816296|Q816296]]||Motiong||||||Samar||Town |- |495||[[:wikidata:Q816320|Q816320]]||Pagsanghan||||||Samar||Town |- |496||[[:wikidata:Q816342|Q816342]]||Paranas||||||Samar||Town |- |497||[[:wikidata:Q252184|Q252184]]||Pinabacdao||||||Samar||Town |- |498||[[:wikidata:Q816396|Q816396]]||San Jorge||||||Samar||Town |- |499||[[:wikidata:Q816413|Q816413]]||San Jose de Buan||||||Samar||Town |- |500||[[:wikidata:Q816435|Q816435]]||San Sebastian||||||Samar||Town |- |501||[[:wikidata:Q816454|Q816454]]||Santa Margarita||||||Samar||Town |- |502||[[:wikidata:Q816471|Q816471]]||Santa Rita||||||Samar||Town |- |503||[[:wikidata:Q608320|Q608320]]||Santo Niño||||||Samar||Town |- |504||[[:wikidata:Q126346|Q126346]]||Tagapul-an||||||Samar||Town |- |505||[[:wikidata:Q816519|Q816519]]||Talalora||||||Samar||Town |- |506||[[:wikidata:Q816542|Q816542]]||Tarangnan||||||Samar||Town |- |507||[[:wikidata:Q816564|Q816564]]||Villareal||||||Samar||Town |- |508||[[:wikidata:Q229664|Q229664]]||Zumarraga||||||Samar||Town |- |509||[[:wikidata:Q174784|Q174784]]||Allen||||||Northern Samar||Town |- |510||[[:wikidata:Q174801|Q174801]]||Biri||||||Northern Samar||Town |- |511||[[:wikidata:Q174822|Q174822]]||Bobon||||||Northern Samar||Town |- |512||[[:wikidata:Q174871|Q174871]]||Capul||||||Northern Samar||Town |- |513||[[:wikidata:Q174886|Q174886]]||Catarman||||||Northern Samar||Town |- |514||[[:wikidata:Q174906|Q174906]]||Catubig||||||Northern Samar||Town |- |515||[[:wikidata:Q174919|Q174919]]||Gamay||||||Northern Samar||Town |- |516||[[:wikidata:Q174940|Q174940]]||Laoang||||||Northern Samar||Town |- |517||[[:wikidata:Q174962|Q174962]]||Lapinig||||||Northern Samar||Town |- |518||[[:wikidata:Q174987|Q174987]]||Las Navas||||||Northern Samar||Town |- |519||[[:wikidata:Q175008|Q175008]]||Lavezares||||||Northern Samar||Town |- |520||[[:wikidata:Q175031|Q175031]]||Lope de Vega||||||Northern Samar||Town |- |521||[[:wikidata:Q175054|Q175054]]||Mapanas||||||Northern Samar||Town |- |522||[[:wikidata:Q175082|Q175082]]||Mondragon||||||Northern Samar||Town |- |523||[[:wikidata:Q175100|Q175100]]||Palapag||||||Northern Samar||Town |- |524||[[:wikidata:Q175115|Q175115]]||Pambujan||||||Northern Samar||Town |- |525||[[:wikidata:Q175136|Q175136]]||Rosario||||||Northern Samar||Town |- |526||[[:wikidata:Q175163|Q175163]]||San Antonio||||||Northern Samar||Town |- |527||[[:wikidata:Q175183|Q175183]]||San Isidro||||||Northern Samar||Town |- |528||[[:wikidata:Q175203|Q175203]]||San Jose||||||Northern Samar||Town |- |529||[[:wikidata:Q175230|Q175230]]||San Roque||||||Northern Samar||Town |- |530||[[:wikidata:Q175247|Q175247]]||San Vicente||||||Northern Samar||Town |- |531||[[:wikidata:Q175267|Q175267]]||Silvino Lobos||||||Northern Samar||Town |- |532||[[:wikidata:Q175283|Q175283]]||Victoria||||||Northern Samar||Town |- |533||[[:wikidata:Q212877|Q212877]]||Abuyog||||||Leyte||Town |- |534||[[:wikidata:Q212888|Q212888]]||Alangalang||||||Leyte||Town |- |535||[[:wikidata:Q212896|Q212896]]||Albuera||||||Leyte||Town |- |536||[[:wikidata:Q212907|Q212907]]||Babatngon||||||Leyte||Town |- |537||[[:wikidata:Q212924|Q212924]]||Barugo||||||Leyte||Town |- |538||[[:wikidata:Q212935|Q212935]]||Bato||||||Leyte||Town |- |539||[[:wikidata:Q812117|Q812117]]||Baybay||||||Leyte||City |- |540||[[:wikidata:Q212945|Q212945]]||Burauen||||||Leyte||Town |- |541||[[:wikidata:Q212951|Q212951]]||Calubian||||||Leyte||Town |- |542||[[:wikidata:Q212958|Q212958]]||Capoocan||||||Leyte||Town |- |543||[[:wikidata:Q212969|Q212969]]||Carigara||||||Leyte||Town |- |544||[[:wikidata:Q212981|Q212981]]||Dagami||||||Leyte||Town |- |545||[[:wikidata:Q212988|Q212988]]||Dulag||||||Leyte||Town |- |546||[[:wikidata:Q213006|Q213006]]||Hilongos||||||Leyte||Town |- |547||[[:wikidata:Q213024|Q213024]]||Hindang||||||Leyte||Town |- |548||[[:wikidata:Q213042|Q213042]]||Inopacan||||||Leyte||Town |- |549||[[:wikidata:Q213060|Q213060]]||Isabel||||||Leyte||Town |- |550||[[:wikidata:Q213086|Q213086]]||Jaro||||||Leyte||Town |- |551||[[:wikidata:Q213101|Q213101]]||Javier||||||Leyte||Town |- |552||[[:wikidata:Q213113|Q213113]]||Julita||||||Leyte||Town |- |553||[[:wikidata:Q213130|Q213130]]||Kananga||||||Leyte||Town |- |554||[[:wikidata:Q213144|Q213144]]||La Paz||||||Leyte||Town |- |555||[[:wikidata:Q213160|Q213160]]||Leyte||||||Leyte||Town |- |556||[[:wikidata:Q213174|Q213174]]||MacArthur||||||Leyte||Town |- |557||[[:wikidata:Q213190|Q213190]]||Mahaplag||||||Leyte||Town |- |558||[[:wikidata:Q213209|Q213209]]||Matag-ob||||||Leyte||Town |- |559||[[:wikidata:Q213227|Q213227]]||Matalom||||||Leyte||Town |- |560||[[:wikidata:Q213245|Q213245]]||Mayorga||||||Leyte||Town |- |561||[[:wikidata:Q213261|Q213261]]||Merida||||||Leyte||Town |- |562||[[:wikidata:Q1014782|Q1014782]]||Ormoc||||||Leyte||City |- |563||[[:wikidata:Q213281|Q213281]]||Palo||||||Leyte||Town |- |564||[[:wikidata:Q213303|Q213303]]||Palompon||||||Leyte||Town |- |565||[[:wikidata:Q213323|Q213323]]||Pastrana||||||Leyte||Town |- |566||[[:wikidata:Q213341|Q213341]]||San Isidro||||||Leyte||Town |- |567||[[:wikidata:Q213357|Q213357]]||San Miguel||||||Leyte||Town |- |568||[[:wikidata:Q213378|Q213378]]||Santa Fe||||||Leyte||Town |- |569||[[:wikidata:Q213400|Q213400]]||Tabango||||||Leyte||Town |- |570||[[:wikidata:Q213420|Q213420]]||Tabontabon||||||Leyte||Town |- |571||[[:wikidata:Q40626|Q40626]]||Tacloban||||||Leyte||City |- |572||[[:wikidata:Q213431|Q213431]]||Tanauan||||||Leyte||Town |- |573||[[:wikidata:Q213442|Q213442]]||Tolosa||||||Leyte||Town |- |574||[[:wikidata:Q213455|Q213455]]||Tunga||||||Leyte||Town |- |575||[[:wikidata:Q213463|Q213463]]||Villaba||||||Leyte||Town |- |576||[[:wikidata:Q313880|Q313880]]||Arteche||||||Eastern Samar||Town |- |577||[[:wikidata:Q313904|Q313904]]||Balangiga||||||Eastern Samar||Town |- |578||[[:wikidata:Q313914|Q313914]]||Balangkayan||||||Eastern Samar||Town |- |579||[[:wikidata:Q894059|Q894059]]||Borongan||||||Eastern Samar||City |- |580||[[:wikidata:Q313926|Q313926]]||Can-Avid||||||Eastern Samar||Town |- |581||[[:wikidata:Q313939|Q313939]]||Dolores||||||Eastern Samar||Town |- |582||[[:wikidata:Q313951|Q313951]]||General Macarthur||||||Eastern Samar||Town |- |583||[[:wikidata:Q313967|Q313967]]||Giporlos||||||Eastern Samar||Town |- |584||[[:wikidata:Q313984|Q313984]]||Guiuan||||||Eastern Samar||Town |- |585||[[:wikidata:Q314002|Q314002]]||Hernani||||||Eastern Samar||Town |- |586||[[:wikidata:Q314021|Q314021]]||Jipapad||||||Eastern Samar||Town |- |587||[[:wikidata:Q314046|Q314046]]||Lawaan||||||Eastern Samar||Town |- |588||[[:wikidata:Q314070|Q314070]]||Llorente||||||Eastern Samar||Town |- |589||[[:wikidata:Q314096|Q314096]]||Maslog||||||Eastern Samar||Town |- |590||[[:wikidata:Q314117|Q314117]]||Maydolong||||||Eastern Samar||Town |- |591||[[:wikidata:Q314129|Q314129]]||Mercedes||||||Eastern Samar||Town |- |592||[[:wikidata:Q314154|Q314154]]||Oras||||||Eastern Samar||Town |- |593||[[:wikidata:Q314175|Q314175]]||Quinapondan||||||Eastern Samar||Town |- |594||[[:wikidata:Q314197|Q314197]]||Salcedo||||||Eastern Samar||Town |- |595||[[:wikidata:Q314220|Q314220]]||San Julian||||||Eastern Samar||Town |- |596||[[:wikidata:Q314239|Q314239]]||San Policarpo||||||Eastern Samar||Town |- |597||[[:wikidata:Q314257|Q314257]]||Sulat||||||Eastern Samar||Town |- |598||[[:wikidata:Q205677|Q205677]]||Taft||||||Eastern Samar||Town |- |599||[[:wikidata:Q406163|Q406163]]||Almeria||||||Biliran||Town |- |600||[[:wikidata:Q406186|Q406186]]||Biliran||||||Biliran||Town |- |601||[[:wikidata:Q406226|Q406226]]||Cabucgayan||||||Biliran||Town |- |602||[[:wikidata:Q406267|Q406267]]||Caibiran||||||Biliran||Town |- |603||[[:wikidata:Q406317|Q406317]]||Culaba||||||Biliran||Town |- |604||[[:wikidata:Q406353|Q406353]]||Kawayan||||||Biliran||Town |- |605||[[:wikidata:Q406393|Q406393]]||Maripipi||||||Biliran||Town |- |606||[[:wikidata:Q277211|Q277211]]||Naval||||||Biliran||Town |- |607||[[:wikidata:Q315636|Q315636]]||Alcantara||||||Cebu||Town |- |608||[[:wikidata:Q315655|Q315655]]||Alcoy||||||Cebu||Town |- |609||[[:wikidata:Q315669|Q315669]]||Alegria||||||Cebu||Town |- |610||[[:wikidata:Q315687|Q315687]]||Aloguinsan||||||Cebu||Town |- |611||[[:wikidata:Q315703|Q315703]]||Argao||||||Cebu||Town |- |612||[[:wikidata:Q315719|Q315719]]||Asturias||||||Cebu||Town |- |613||[[:wikidata:Q315733|Q315733]]||Badian||||||Cebu||Town |- |614||[[:wikidata:Q315754|Q315754]]||Balamban||||||Cebu||Town |- |615||[[:wikidata:Q315771|Q315771]]||Bantayan||||||Cebu||Town |- |616||[[:wikidata:Q315790|Q315790]]||Barili||||||Cebu||Town |- |617||[[:wikidata:Q890623|Q890623]]||Bogo||||||Cebu||City |- |618||[[:wikidata:Q315809|Q315809]]||Boljoon||||||Cebu||Town |- |619||[[:wikidata:Q315827|Q315827]]||Borbon||||||Cebu||Town |- |620||[[:wikidata:Q315851|Q315851]]||Carcar||||||Cebu||City |- |621||[[:wikidata:Q315882|Q315882]]||Carmen||||||Cebu||Town |- |622||[[:wikidata:Q315900|Q315900]]||Catmon||||||Cebu||Town |- |623||[[:wikidata:Q1467|Q1467]]||Cebu City||[[စီဘူးမြို့]]||[[စီဘူးမြို့]]||Cebu||City |- |624||[[:wikidata:Q315923|Q315923]]||Compostela||||||Cebu||Town |- |625||[[:wikidata:Q315945|Q315945]]||Consolacion||||||Cebu||Town |- |626||[[:wikidata:Q315965|Q315965]]||Cordova||||||Cebu||Town |- |627||[[:wikidata:Q315981|Q315981]]||Daanbantayan||||||Cebu||Town |- |628||[[:wikidata:Q316001|Q316001]]||Dalaguete||||||Cebu||Town |- |629||[[:wikidata:Q1159273|Q1159273]]||Danao||||||Cebu||City |- |630||[[:wikidata:Q316019|Q316019]]||Dumanjug||||||Cebu||Town |- |631||[[:wikidata:Q316037|Q316037]]||Ginatilan||||||Cebu||Town |- |632||[[:wikidata:Q574903|Q574903]]||Lapu-Lapu||||||Cebu||City |- |633||[[:wikidata:Q316056|Q316056]]||Liloan||||||Cebu||Town |- |634||[[:wikidata:Q316080|Q316080]]||Madridejos||||||Cebu||Town |- |635||[[:wikidata:Q316101|Q316101]]||Malabuyoc||||||Cebu||Town |- |636||[[:wikidata:Q1889017|Q1889017]]||Mandaue||||||Cebu||City |- |637||[[:wikidata:Q316125|Q316125]]||Medellin||||||Cebu||Town |- |638||[[:wikidata:Q316146|Q316146]]||Minglanilla||||||Cebu||Town |- |639||[[:wikidata:Q316171|Q316171]]||Moalboal||||||Cebu||Town |- |640||[[:wikidata:Q316197|Q316197]]||Naga||||||Cebu||City |- |641||[[:wikidata:Q316230|Q316230]]||Oslob||||||Cebu||Town |- |642||[[:wikidata:Q316245|Q316245]]||Pilar||||||Cebu||Town |- |643||[[:wikidata:Q316259|Q316259]]||Pinamungajan||||||Cebu||Town |- |644||[[:wikidata:Q316275|Q316275]]||Poro||||||Cebu||Town |- |645||[[:wikidata:Q316289|Q316289]]||Ronda||||||Cebu||Town |- |646||[[:wikidata:Q316303|Q316303]]||Samboan||||||Cebu||Town |- |647||[[:wikidata:Q316318|Q316318]]||San Fernando||||||Cebu||City |- |648||[[:wikidata:Q316332|Q316332]]||San Francisco||||||Cebu||Town |- |649||[[:wikidata:Q316350|Q316350]]||San Remigio||||||Cebu||Town |- |650||[[:wikidata:Q316370|Q316370]]||Santa Fe||||||Cebu||Town |- |651||[[:wikidata:Q316386|Q316386]]||Santander||||||Cebu||Town |- |652||[[:wikidata:Q316404|Q316404]]||Sibonga||||||Cebu||Town |- |653||[[:wikidata:Q316432|Q316432]]||Sogod||||||Cebu||Town |- |654||[[:wikidata:Q316453|Q316453]]||Tabogon||||||Cebu||Town |- |655||[[:wikidata:Q316474|Q316474]]||Tabuelan||||||Cebu||Town |- |656||[[:wikidata:Q316500|Q316500]]||Talisay||||||Cebu||City |- |657||[[:wikidata:Q316527|Q316527]]||Toledo||||||Cebu||City |- |658||[[:wikidata:Q316547|Q316547]]||Tuburan||||||Cebu||Town |- |659||[[:wikidata:Q316564|Q316564]]||Tudela||||||Cebu||Town |- |660||[[:wikidata:Q404369|Q404369]]||Alburquerque||||||Bohol||Town |- |661||[[:wikidata:Q404403|Q404403]]||Alicia||||||Bohol||Town |- |662||[[:wikidata:Q404434|Q404434]]||Anda||||||Bohol||Town |- |663||[[:wikidata:Q404459|Q404459]]||Antequera||||||Bohol||Town |- |664||[[:wikidata:Q404489|Q404489]]||Baclayon||||||Bohol||Town |- |665||[[:wikidata:Q404519|Q404519]]||Balilihan||||||Bohol||Town |- |666||[[:wikidata:Q404549|Q404549]]||Batuan||||||Bohol||Town |- |667||[[:wikidata:Q404581|Q404581]]||Bien Unido||||||Bohol||Town |- |668||[[:wikidata:Q404604|Q404604]]||Bilar||||||Bohol||Town |- |669||[[:wikidata:Q404623|Q404623]]||Buenavista||||||Bohol||Town |- |670||[[:wikidata:Q404652|Q404652]]||Calape||||||Bohol||Town |- |671||[[:wikidata:Q404680|Q404680]]||Candijay||||||Bohol||Town |- |672||[[:wikidata:Q241239|Q241239]]||Carmen||||||Bohol||Town |- |673||[[:wikidata:Q404750|Q404750]]||Catigbian||||||Bohol||Town |- |674||[[:wikidata:Q404775|Q404775]]||Clarin||||||Bohol||Town |- |675||[[:wikidata:Q404799|Q404799]]||Corella||||||Bohol||Town |- |676||[[:wikidata:Q404825|Q404825]]||Cortes||||||Bohol||Town |- |677||[[:wikidata:Q404854|Q404854]]||Dagohoy||||||Bohol||Town |- |678||[[:wikidata:Q404882|Q404882]]||Danaw||||||Bohol||Town |- |679||[[:wikidata:Q404908|Q404908]]||Dauis||||||Bohol||Town |- |680||[[:wikidata:Q404930|Q404930]]||Dimiao||||||Bohol||Town |- |681||[[:wikidata:Q404951|Q404951]]||Duero||||||Bohol||Town |- |682||[[:wikidata:Q404976|Q404976]]||Garcia Hernandez||||||Bohol||Town |- |683||[[:wikidata:Q405005|Q405005]]||Getafe||||||Bohol||Town |- |684||[[:wikidata:Q405058|Q405058]]||Guindulman||||||Bohol||Town |- |685||[[:wikidata:Q405088|Q405088]]||Inabanga||||||Bohol||Town |- |686||[[:wikidata:Q405110|Q405110]]||Jagna||||||Bohol||Town |- |687||[[:wikidata:Q405141|Q405141]]||Lila||||||Bohol||Town |- |688||[[:wikidata:Q405171|Q405171]]||Loay||||||Bohol||Town |- |689||[[:wikidata:Q405197|Q405197]]||Loboc||||||Bohol||Town |- |690||[[:wikidata:Q405224|Q405224]]||Loon||||||Bohol||Town |- |691||[[:wikidata:Q405268|Q405268]]||Mabini||||||Bohol||Town |- |692||[[:wikidata:Q405303|Q405303]]||Maribojoc||||||Bohol||Town |- |693||[[:wikidata:Q178330|Q178330]]||Panglao||||||Bohol||Town |- |694||[[:wikidata:Q405384|Q405384]]||Pilar||||||Bohol||Town |- |695||[[:wikidata:Q405427|Q405427]]||President Carlos P. Garcia||||||Bohol||Town |- |696||[[:wikidata:Q405472|Q405472]]||Sagbayan||||||Bohol||Town |- |697||[[:wikidata:Q259298|Q259298]]||San Isidro||||||Bohol||Town |- |698||[[:wikidata:Q405544|Q405544]]||San Miguel||||||Bohol||Town |- |699||[[:wikidata:Q386388|Q386388]]||Sevilla||||||Bohol||Town |- |700||[[:wikidata:Q405628|Q405628]]||Sierra Bullones||||||Bohol||Town |- |701||[[:wikidata:Q405674|Q405674]]||Sikatuna||||||Bohol||Town |- |702||[[:wikidata:Q1826|Q1826]]||Tagbilaran||||||Bohol||City |- |703||[[:wikidata:Q405714|Q405714]]||Talibon||||||Bohol||Town |- |704||[[:wikidata:Q405749|Q405749]]||Trinidad||||||Bohol||Town |- |705||[[:wikidata:Q405980|Q405980]]||Tubigon||||||Bohol||Town |- |706||[[:wikidata:Q406015|Q406015]]||Ubay||||||Bohol||Town |- |707||[[:wikidata:Q406046|Q406046]]||Valencia||||||Bohol||Town |- |708||[[:wikidata:Q174305|Q174305]]||Enrique Villanueva||||||Siquijor||Town |- |709||[[:wikidata:Q174317|Q174317]]||Larena||||||Siquijor||Town |- |710||[[:wikidata:Q174332|Q174332]]||Lazi||||||Siquijor||Town |- |711||[[:wikidata:Q174343|Q174343]]||Maria||||||Siquijor||Town |- |712||[[:wikidata:Q174354|Q174354]]||San Juan||||||Siquijor||Town |- |713||[[:wikidata:Q174373|Q174373]]||Siquijor||||||Siquijor||Town |- |714||[[:wikidata:Q194822|Q194822]]||Amlan||||||Negros Oriental||Town |- |715||[[:wikidata:Q194854|Q194854]]||Ayungon||||||Negros Oriental||Town |- |716||[[:wikidata:Q194874|Q194874]]||Bacong||||||Negros Oriental||Town |- |717||[[:wikidata:Q628590|Q628590]]||Bais||||||Negros Oriental||City |- |718||[[:wikidata:Q194900|Q194900]]||Basay||||||Negros Oriental||Town |- |719||[[:wikidata:Q812113|Q812113]]||Bayawan||||||Negros Oriental||City |- |720||[[:wikidata:Q194916|Q194916]]||Bindoy||||||Negros Oriental||Town |- |721||[[:wikidata:Q991602|Q991602]]||Canlaon||||||Negros Oriental||City |- |722||[[:wikidata:Q194940|Q194940]]||Dauin||||||Negros Oriental||Town |- |723||[[:wikidata:Q873377|Q873377]]||Dumaguete||||||Negros Oriental||City |- |724||[[:wikidata:Q195197|Q195197]]||Guihulngan||||||Negros Oriental||City |- |725||[[:wikidata:Q194967|Q194967]]||Jimalalud||||||Negros Oriental||Town |- |726||[[:wikidata:Q194983|Q194983]]||La Libertad||||||Negros Oriental||Town |- |727||[[:wikidata:Q195004|Q195004]]||Mabinay||||||Negros Oriental||Town |- |728||[[:wikidata:Q195018|Q195018]]||Manjuyod||||||Negros Oriental||Town |- |729||[[:wikidata:Q195040|Q195040]]||Pamplona||||||Negros Oriental||Town |- |730||[[:wikidata:Q195056|Q195056]]||San Jose||||||Negros Oriental||Town |- |731||[[:wikidata:Q195074|Q195074]]||Santa Catalina||||||Negros Oriental||Town |- |732||[[:wikidata:Q195090|Q195090]]||Siaton||||||Negros Oriental||Town |- |733||[[:wikidata:Q195106|Q195106]]||Sibulan||||||Negros Oriental||Town |- |734||[[:wikidata:Q1020705|Q1020705]]||Tanjay||||||Negros Oriental||City |- |735||[[:wikidata:Q195121|Q195121]]||Tayasan||||||Negros Oriental||Town |- |736||[[:wikidata:Q195140|Q195140]]||Valencia||||||Negros Oriental||Town |- |737||[[:wikidata:Q195164|Q195164]]||Vallehermoso||||||Negros Oriental||Town |- |738||[[:wikidata:Q145673|Q145673]]||Zamboanguita||||||Negros Oriental||Town |- |739||[[:wikidata:Q5217|Q5217]]||Bacolod||||||Negros Occidental||Town |- |740||[[:wikidata:Q628297|Q628297]]||Bago||||||Negros Occidental||City |- |741||[[:wikidata:Q195243|Q195243]]||Binalbagan||||||Negros Occidental||Town |- |742||[[:wikidata:Q1020688|Q1020688]]||Cadiz||||||Negros Occidental||City |- |743||[[:wikidata:Q195258|Q195258]]||Calatrava||||||Negros Occidental||Town |- |744||[[:wikidata:Q195272|Q195272]]||Candoni||||||Negros Occidental||Town |- |745||[[:wikidata:Q195287|Q195287]]||Cauayan||||||Negros Occidental||Town |- |746||[[:wikidata:Q195304|Q195304]]||Enrique B. Magalona||||||Negros Occidental||Town |- |747||[[:wikidata:Q1027743|Q1027743]]||Escalante||||||Negros Occidental||City |- |748||[[:wikidata:Q1423846|Q1423846]]||Himamaylan||||||Negros Occidental||City |- |749||[[:wikidata:Q195322|Q195322]]||Hinigaran||||||Negros Occidental||Town |- |750||[[:wikidata:Q195336|Q195336]]||Hinoba-an||||||Negros Occidental||Town |- |751||[[:wikidata:Q195352|Q195352]]||Ilog||||||Negros Occidental||Town |- |752||[[:wikidata:Q195373|Q195373]]||Isabela||||||Negros Occidental||Town |- |753||[[:wikidata:Q1026445|Q1026445]]||Kabankalan||||||Negros Occidental||City |- |754||[[:wikidata:Q1789908|Q1789908]]||La Carlota||||||Negros Occidental||City |- |755||[[:wikidata:Q195397|Q195397]]||La Castellana||||||Negros Occidental||Town |- |756||[[:wikidata:Q195418|Q195418]]||Manapla||||||Negros Occidental||Town |- |757||[[:wikidata:Q195438|Q195438]]||Moises Padilla||||||Negros Occidental||Town |- |758||[[:wikidata:Q195459|Q195459]]||Murcia||||||Negros Occidental||Town |- |759||[[:wikidata:Q195477|Q195477]]||Pontevedra||||||Negros Occidental||Town |- |760||[[:wikidata:Q195489|Q195489]]||Pulupandan||||||Negros Occidental||Town |- |761||[[:wikidata:Q1787527|Q1787527]]||Sagay||||||Negros Occidental||Town |- |762||[[:wikidata:Q195503|Q195503]]||Salvador Benedicto||||||Negros Occidental||Town |- |763||[[:wikidata:Q1025390|Q1025390]]||San Carlos||||||Negros Occidental||City |- |764||[[:wikidata:Q195523|Q195523]]||San Enrique||||||Negros Occidental||Town |- |765||[[:wikidata:Q1020696|Q1020696]]||Silay||||||Negros Occidental||City |- |766||[[:wikidata:Q1027115|Q1027115]]||Sipalay||||||Negros Occidental||City |- |767||[[:wikidata:Q1027120|Q1027120]]||Talisay||||||Negros Occidental||City |- |768||[[:wikidata:Q195549|Q195549]]||Toboso||||||Negros Occidental||Town |- |769||[[:wikidata:Q195569|Q195569]]||Valladolid||||||Negros Occidental||Town |- |770||[[:wikidata:Q1026021|Q1026021]]||Victorias||||||Negros Occidental||City |- |771||[[:wikidata:Q274491|Q274491]]||Ajuy||||||Iloilo||Town |- |772||[[:wikidata:Q274508|Q274508]]||Alimodian||||||Iloilo||Town |- |773||[[:wikidata:Q274543|Q274543]]||Anilao||||||Iloilo||Town |- |774||[[:wikidata:Q274557|Q274557]]||Badiangan||||||Iloilo||Town |- |775||[[:wikidata:Q274578|Q274578]]||Balasan||||||Iloilo||Town |- |776||[[:wikidata:Q274595|Q274595]]||Banate||||||Iloilo||Town |- |777||[[:wikidata:Q82502|Q82502]]||Barotac Nuevo||||||Iloilo||Town |- |778||[[:wikidata:Q82493|Q82493]]||Barotac Viejo||||||Iloilo||Town |- |779||[[:wikidata:Q274654|Q274654]]||Batad||||||Iloilo||Town |- |780||[[:wikidata:Q274671|Q274671]]||Bingawan||||||Iloilo||Town |- |781||[[:wikidata:Q274693|Q274693]]||Cabatuan||||||Iloilo||Town |- |782||[[:wikidata:Q274713|Q274713]]||Calinog||||||Iloilo||Town |- |783||[[:wikidata:Q274731|Q274731]]||Carles||||||Iloilo||Town |- |784||[[:wikidata:Q274749|Q274749]]||Concepcion||||||Iloilo||Town |- |785||[[:wikidata:Q274780|Q274780]]||Dingle||||||Iloilo||Town |- |786||[[:wikidata:Q274795|Q274795]]||Dueñas||||||Iloilo||Town |- |787||[[:wikidata:Q74758|Q74758]]||Dumangas||||||Iloilo||Town |- |788||[[:wikidata:Q82506|Q82506]]||Estancia||||||Iloilo||Town |- |789||[[:wikidata:Q274847|Q274847]]||Guimbal||||||Iloilo||Town |- |790||[[:wikidata:Q74755|Q74755]]||Igbaras||||||Iloilo||Town |- |791||[[:wikidata:Q459787|Q459787]]||Iloilo City||||||Iloilo||City |- |792||[[:wikidata:Q82570|Q82570]]||Janiuay||||||Iloilo||Town |- |793||[[:wikidata:Q274907|Q274907]]||Lambunao||||||Iloilo||Town |- |794||[[:wikidata:Q274937|Q274937]]||Leganes||||||Iloilo||Town |- |795||[[:wikidata:Q274961|Q274961]]||Lemery||||||Iloilo||Town |- |796||[[:wikidata:Q274987|Q274987]]||Leon||||||Iloilo||Town |- |797||[[:wikidata:Q275015|Q275015]]||Maasin||||||Iloilo||Town |- |798||[[:wikidata:Q74753|Q74753]]||Miagao||||||Iloilo||Town |- |799||[[:wikidata:Q275071|Q275071]]||Mina||||||Iloilo||Town |- |800||[[:wikidata:Q275184|Q275184]]||New Lucena||||||Iloilo||Town |- |801||[[:wikidata:Q275199|Q275199]]||Oton||||||Iloilo||Town |- |802||[[:wikidata:Q1855693|Q1855693]]||Passi||||||Iloilo||City |- |803||[[:wikidata:Q275221|Q275221]]||Pavia||||||Iloilo||Town |- |804||[[:wikidata:Q275243|Q275243]]||Pototan||||||Iloilo||Town |- |805||[[:wikidata:Q275264|Q275264]]||San Dionisio||||||Iloilo||Town |- |806||[[:wikidata:Q275280|Q275280]]||San Enrique||||||Iloilo||Town |- |807||[[:wikidata:Q275295|Q275295]]||San Joaquin||||||Iloilo||Town |- |808||[[:wikidata:Q275312|Q275312]]||San Miguel||||||Iloilo||Town |- |809||[[:wikidata:Q275329|Q275329]]||San Rafael||||||Iloilo||Town |- |810||[[:wikidata:Q275347|Q275347]]||Santa Barbara||||||Iloilo||Town |- |811||[[:wikidata:Q275368|Q275368]]||Sara||||||Iloilo||Town |- |812||[[:wikidata:Q82497|Q82497]]||Tigbauan||||||Iloilo||Town |- |813||[[:wikidata:Q275417|Q275417]]||Tubungan||||||Iloilo||Town |- |814||[[:wikidata:Q148064|Q148064]]||Zarraga||||||Iloilo||Town |- |815||[[:wikidata:Q313781|Q313781]]||Buenavista||||||Guimaras||Town |- |816||[[:wikidata:Q313802|Q313802]]||Jordan||||||Guimaras||Town |- |817||[[:wikidata:Q313810|Q313810]]||Nueva Valencia||||||Guimaras||Town |- |818||[[:wikidata:Q313825|Q313825]]||San Lorenzo||||||Guimaras||Town |- |819||[[:wikidata:Q313844|Q313844]]||Sibunag||||||Guimaras||Town |- |820||[[:wikidata:Q355953|Q355953]]||Cuartero||||||Capiz||Town |- |821||[[:wikidata:Q355986|Q355986]]||Dao||||||Capiz||Town |- |822||[[:wikidata:Q356019|Q356019]]||Dumalag||||||Capiz||Town |- |823||[[:wikidata:Q356053|Q356053]]||Dumarao||||||Capiz||Town |- |824||[[:wikidata:Q356081|Q356081]]||Ivisan||||||Capiz||Town |- |825||[[:wikidata:Q356106|Q356106]]||Jamindan||||||Capiz||Town |- |826||[[:wikidata:Q356153|Q356153]]||Ma-ayon||||||Capiz||Town |- |827||[[:wikidata:Q356174|Q356174]]||Mambusao||||||Capiz||Town |- |828||[[:wikidata:Q356204|Q356204]]||Panay||||||Capiz||Town |- |829||[[:wikidata:Q356231|Q356231]]||Panitan||||||Capiz||Town |- |830||[[:wikidata:Q356266|Q356266]]||Pilar||||||Capiz||Town |- |831||[[:wikidata:Q356292|Q356292]]||Pontevedra||||||Capiz||Town |- |832||[[:wikidata:Q356313|Q356313]]||President Roxas||||||Capiz||Town |- |833||[[:wikidata:Q2209|Q2209]]||Roxas||||||Capiz||City |- |834||[[:wikidata:Q356338|Q356338]]||Sapian||||||Capiz||Town |- |835||[[:wikidata:Q356368|Q356368]]||Sigma||||||Capiz||Town |- |836||[[:wikidata:Q356398|Q356398]]||Tapaz||||||Capiz||Town |- |837||[[:wikidata:Q492119|Q492119]]||Anini-y||||||Antique||Town |- |838||[[:wikidata:Q492155|Q492155]]||Barbaza||||||Antique||Town |- |839||[[:wikidata:Q492263|Q492263]]||Belison||||||Antique||Town |- |840||[[:wikidata:Q492325|Q492325]]||Bugasong||||||Antique||Town |- |841||[[:wikidata:Q492363|Q492363]]||Caluya||||||Antique||Town |- |842||[[:wikidata:Q492406|Q492406]]||Culasi||||||Antique||Town |- |843||[[:wikidata:Q144779|Q144779]]||Hamtic||||||Antique||Town |- |844||[[:wikidata:Q492479|Q492479]]||Laua-an||||||Antique||Town |- |845||[[:wikidata:Q492516|Q492516]]||Libertad||||||Antique||Town |- |846||[[:wikidata:Q492545|Q492545]]||Pandan||||||Antique||Town |- |847||[[:wikidata:Q492577|Q492577]]||Patnongon||||||Antique||Town |- |848||[[:wikidata:Q492619|Q492619]]||San Jose de Buenavista||||||Antique||Town |- |849||[[:wikidata:Q492673|Q492673]]||San Remigio||||||Antique||Town |- |850||[[:wikidata:Q492707|Q492707]]||Sebaste||||||Antique||Town |- |851||[[:wikidata:Q492742|Q492742]]||Sibalom||||||Antique||Town |- |852||[[:wikidata:Q492780|Q492780]]||Tibiao||||||Antique||Town |- |853||[[:wikidata:Q492817|Q492817]]||Tobias Fornier||||||Antique||Town |- |854||[[:wikidata:Q492862|Q492862]]||Valderrama||||||Antique||Town |- |855||[[:wikidata:Q434743|Q434743]]||Altavas||||||Aklan||Town |- |856||[[:wikidata:Q626586|Q626586]]||Balete||||||Aklan||Town |- |857||[[:wikidata:Q569215|Q569215]]||Banga||||||Aklan||Town |- |858||[[:wikidata:Q626645|Q626645]]||Batan||||||Aklan||Town |- |859||[[:wikidata:Q576805|Q576805]]||Buruanga||||||Aklan||Town |- |860||[[:wikidata:Q626695|Q626695]]||Ibajay||||||Aklan||Town |- |861||[[:wikidata:Q626721|Q626721]]||Kalibo||[[ကာလီဘိုမြို့]]||[[ကာလီဘိုမြို့]]||Aklan||Town |- |862||[[:wikidata:Q626746|Q626746]]||Lezo||||||Aklan||Town |- |863||[[:wikidata:Q626786|Q626786]]||Libacao||||||Aklan||Town |- |864||[[:wikidata:Q626820|Q626820]]||Madalag||||||Aklan||Town |- |865||[[:wikidata:Q626873|Q626873]]||Makato||||||Aklan||Town |- |866||[[:wikidata:Q626905|Q626905]]||Malay||||||Aklan||Town |- |867||[[:wikidata:Q626935|Q626935]]||Malinao||||||Aklan||Town |- |868||[[:wikidata:Q626959|Q626959]]||Nabas||||||Aklan||Town |- |869||[[:wikidata:Q626992|Q626992]]||New Washington||||||Aklan||Town |- |870||[[:wikidata:Q627008|Q627008]]||Numancia||||||Aklan||Town |- |871||[[:wikidata:Q627028|Q627028]]||Tangalan||||||Aklan||Town |- |872||[[:wikidata:Q174114|Q174114]]||Barcelona||||||Sorsogon||Town |- |873||[[:wikidata:Q174132|Q174132]]||Bulan||||||Sorsogon||Town |- |874||[[:wikidata:Q174149|Q174149]]||Bulusan||||||Sorsogon||Town |- |875||[[:wikidata:Q174162|Q174162]]||Casiguran||||||Sorsogon||Town |- |876||[[:wikidata:Q174177|Q174177]]||Castilla||||||Sorsogon||Town |- |877||[[:wikidata:Q174192|Q174192]]||Donsol||||||Sorsogon||Town |- |878||[[:wikidata:Q174201|Q174201]]||Gubat||||||Sorsogon||Town |- |879||[[:wikidata:Q174215|Q174215]]||Irosin||||||Sorsogon||Town |- |880||[[:wikidata:Q174226|Q174226]]||Juban||||||Sorsogon||Town |- |881||[[:wikidata:Q174236|Q174236]]||Magallanes||||||Sorsogon||Town |- |882||[[:wikidata:Q174246|Q174246]]||Matnog||||||Sorsogon||Town |- |883||[[:wikidata:Q174255|Q174255]]||Pilar||||||Sorsogon||Town |- |884||[[:wikidata:Q174269|Q174269]]||Prieto Diaz||||||Sorsogon||Town |- |885||[[:wikidata:Q174281|Q174281]]||Santa Magdalena||||||Sorsogon||Town |- |886||[[:wikidata:Q174096|Q174096]]||Sorsogon City||||||Sorsogon||City |- |887||[[:wikidata:Q191416|Q191416]]||Aroroy||||||Masbate||Town |- |888||[[:wikidata:Q191438|Q191438]]||Baleno||||||Masbate||Town |- |889||[[:wikidata:Q191453|Q191453]]||Balud||||||Masbate||Town |- |890||[[:wikidata:Q191463|Q191463]]||Batuan||||||Masbate||Town |- |891||[[:wikidata:Q191478|Q191478]]||Cataingan||||||Masbate||Town |- |892||[[:wikidata:Q191482|Q191482]]||Cawayan||||||Masbate||Town |- |893||[[:wikidata:Q191490|Q191490]]||Claveria||||||Masbate||Town |- |894||[[:wikidata:Q191496|Q191496]]||Dimasalang||||||Masbate||Town |- |895||[[:wikidata:Q191501|Q191501]]||Esperanza||||||Masbate||Town |- |896||[[:wikidata:Q191512|Q191512]]||Mandaon||||||Masbate||Town |- |897||[[:wikidata:Q191651|Q191651]]||Masbate||||||Masbate||City |- |898||[[:wikidata:Q191522|Q191522]]||Milagros||||||Masbate||Town |- |899||[[:wikidata:Q191533|Q191533]]||Mobo||||||Masbate||Town |- |900||[[:wikidata:Q191544|Q191544]]||Monreal||||||Masbate||Town |- |901||[[:wikidata:Q191558|Q191558]]||Palanas||||||Masbate||Town |- |902||[[:wikidata:Q191581|Q191581]]||Pio V. Corpus||||||Masbate||Town |- |903||[[:wikidata:Q191590|Q191590]]||Placer||||||Masbate||Town |- |904||[[:wikidata:Q191606|Q191606]]||San Fernando||||||Masbate||Town |- |905||[[:wikidata:Q191621|Q191621]]||San Jacinto||||||Masbate||Town |- |906||[[:wikidata:Q191630|Q191630]]||San Pascual||||||Masbate||Town |- |907||[[:wikidata:Q191636|Q191636]]||Uson||||||Masbate||Town |- |908||[[:wikidata:Q192067|Q192067]]||Bagamanoc||||||Catanduanes||Town |- |909||[[:wikidata:Q192072|Q192072]]||Baras||||||Catanduanes||Town |- |910||[[:wikidata:Q192085|Q192085]]||Bato||||||Catanduanes||Town |- |911||[[:wikidata:Q192091|Q192091]]||Caramoran||||||Catanduanes||Town |- |912||[[:wikidata:Q192629|Q192629]]||Gigmoto||||||Catanduanes||Town |- |913||[[:wikidata:Q123163|Q123163]]||Pandan||||||Catanduanes||Town |- |914||[[:wikidata:Q192646|Q192646]]||Panganiban||||||Catanduanes||Town |- |915||[[:wikidata:Q840162|Q840162]]||San Andres||||||Catanduanes||Town |- |916||[[:wikidata:Q192665|Q192665]]||San Miguel||||||Catanduanes||Town |- |917||[[:wikidata:Q192670|Q192670]]||Viga||||||Catanduanes||Town |- |918||[[:wikidata:Q192681|Q192681]]||Virac||||||Catanduanes||Town |- |919||[[:wikidata:Q208672|Q208672]]||Baao||||||Camarines Sur||Town |- |920||[[:wikidata:Q208678|Q208678]]||Balatan||||||Camarines Sur||Town |- |921||[[:wikidata:Q208683|Q208683]]||Bato||||||Camarines Sur||Town |- |922||[[:wikidata:Q208690|Q208690]]||Bombon||||||Camarines Sur||Town |- |923||[[:wikidata:Q208699|Q208699]]||Buhi||||||Camarines Sur||Town |- |924||[[:wikidata:Q208712|Q208712]]||Bula||||||Camarines Sur||Town |- |925||[[:wikidata:Q208717|Q208717]]||Cabusao||||||Camarines Sur||Town |- |926||[[:wikidata:Q208727|Q208727]]||Calabanga||||||Camarines Sur||Town |- |927||[[:wikidata:Q208738|Q208738]]||Camaligan||||||Camarines Sur||Town |- |928||[[:wikidata:Q208749|Q208749]]||Canaman||||||Camarines Sur||Town |- |929||[[:wikidata:Q208757|Q208757]]||Caramoan||||||Camarines Sur||Town |- |930||[[:wikidata:Q208765|Q208765]]||Del Gallego||||||Camarines Sur||Town |- |931||[[:wikidata:Q208769|Q208769]]||Gainza||||||Camarines Sur||Town |- |932||[[:wikidata:Q208775|Q208775]]||Garchitorena||||||Camarines Sur||Town |- |933||[[:wikidata:Q208782|Q208782]]||Goa||||||Camarines Sur||Town |- |934||[[:wikidata:Q2205|Q2205]]||Iriga||||||Camarines Sur||City |- |935||[[:wikidata:Q208792|Q208792]]||Lagonoy||||||Camarines Sur||Town |- |936||[[:wikidata:Q208814|Q208814]]||Libmanan||||||Camarines Sur||Town |- |937||[[:wikidata:Q208835|Q208835]]||Lupi||||||Camarines Sur||Town |- |938||[[:wikidata:Q208845|Q208845]]||Magarao||||||Camarines Sur||Town |- |939||[[:wikidata:Q208852|Q208852]]||Milaor||||||Camarines Sur||Town |- |940||[[:wikidata:Q208864|Q208864]]||Minalabac||||||Camarines Sur||Town |- |941||[[:wikidata:Q208872|Q208872]]||Nabua||||||Camarines Sur||Town |- |942||[[:wikidata:Q2207|Q2207]]||Naga||||||Camarines Sur||Town |- |943||[[:wikidata:Q208878|Q208878]]||Ocampo||||||Camarines Sur||Town |- |944||[[:wikidata:Q208886|Q208886]]||Pamplona||||||Camarines Sur||Town |- |945||[[:wikidata:Q208892|Q208892]]||Pasacao||||||Camarines Sur||Town |- |946||[[:wikidata:Q208899|Q208899]]||Pili||||||Camarines Sur||Town |- |947||[[:wikidata:Q208919|Q208919]]||Presentacion||||||Camarines Sur||Town |- |948||[[:wikidata:Q208924|Q208924]]||Ragay||||||Camarines Sur||Town |- |949||[[:wikidata:Q208937|Q208937]]||Sagñay||||||Camarines Sur||Town |- |950||[[:wikidata:Q208950|Q208950]]||San Fernando||||||Camarines Sur||Town |- |951||[[:wikidata:Q208966|Q208966]]||San Jose||||||Camarines Sur||Town |- |952||[[:wikidata:Q208985|Q208985]]||Sipocot||||||Camarines Sur||Town |- |953||[[:wikidata:Q208995|Q208995]]||Siruma||||||Camarines Sur||Town |- |954||[[:wikidata:Q209011|Q209011]]||Tigaon||||||Camarines Sur||Town |- |955||[[:wikidata:Q209024|Q209024]]||Tinambac||||||Camarines Sur||Town |- |956||[[:wikidata:Q356607|Q356607]]||Basud||||||Camarines Norte||Town |- |957||[[:wikidata:Q119624|Q119624]]||Capalonga||||||Camarines Norte||Town |- |958||[[:wikidata:Q356655|Q356655]]||Daet||||||Camarines Norte||Town |- |959||[[:wikidata:Q356681|Q356681]]||Jose Panganiban||||||Camarines Norte||Town |- |960||[[:wikidata:Q356708|Q356708]]||Labo||||||Camarines Norte||Town |- |961||[[:wikidata:Q356734|Q356734]]||Mercedes||||||Camarines Norte||Town |- |962||[[:wikidata:Q356759|Q356759]]||Paracale||||||Camarines Norte||Town |- |963||[[:wikidata:Q356803|Q356803]]||San Lorenzo Ruiz||||||Camarines Norte||Town |- |964||[[:wikidata:Q302791|Q302791]]||San Vicente||||||Camarines Norte||Town |- |965||[[:wikidata:Q356853|Q356853]]||Santa Elena||||||Camarines Norte||Town |- |966||[[:wikidata:Q356878|Q356878]]||Talisay||||||Camarines Norte||Town |- |967||[[:wikidata:Q356898|Q356898]]||Vinzons||||||Camarines Norte||Town |- |968||[[:wikidata:Q492912|Q492912]]||Bacacay||||||Albay||Town |- |969||[[:wikidata:Q492976|Q492976]]||Camalig||||||Albay||Town |- |970||[[:wikidata:Q493008|Q493008]]||Daraga||||||Albay||Town |- |971||[[:wikidata:Q493032|Q493032]]||Guinobatan||||||Albay||Town |- |972||[[:wikidata:Q493065|Q493065]]||Jovellar||||||Albay||Town |- |973||[[:wikidata:Q1696|Q1696]]||Legazpi||||||Albay||City |- |974||[[:wikidata:Q493095|Q493095]]||Libon||||||Albay||Town |- |975||[[:wikidata:Q1701|Q1701]]||Ligao||||||Albay||City |- |976||[[:wikidata:Q493132|Q493132]]||Malilipot||||||Albay||Town |- |977||[[:wikidata:Q493178|Q493178]]||Malinao||||||Albay||Town |- |978||[[:wikidata:Q493204|Q493204]]||Manito||||||Albay||Town |- |979||[[:wikidata:Q493246|Q493246]]||Oas||||||Albay||Town |- |980||[[:wikidata:Q256045|Q256045]]||Pio Duran||||||Albay||Town |- |981||[[:wikidata:Q493326|Q493326]]||Polangui||||||Albay||Town |- |982||[[:wikidata:Q493362|Q493362]]||Rapu-Rapu||||||Albay||Town |- |983||[[:wikidata:Q493409|Q493409]]||Santo Domingo||||||Albay||Town |- |984||[[:wikidata:Q1706|Q1706]]||Tabaco||||||Albay||City |- |985||[[:wikidata:Q493444|Q493444]]||Tiwi||||||Albay||Town |- |986||[[:wikidata:Q174497|Q174497]]||Alcantara||||||Romblon||Town |- |987||[[:wikidata:Q174511|Q174511]]||Banton||||||Romblon||Town |- |988||[[:wikidata:Q174525|Q174525]]||Cajidiocan||||||Romblon||Town |- |989||[[:wikidata:Q174544|Q174544]]||Calatrava||||||Romblon||Town |- |990||[[:wikidata:Q174562|Q174562]]||Concepcion||||||Romblon||Town |- |991||[[:wikidata:Q174575|Q174575]]||Corcuera||||||Romblon||Town |- |992||[[:wikidata:Q174591|Q174591]]||Ferrol||||||Romblon||Town |- |993||[[:wikidata:Q174607|Q174607]]||Looc||||||Romblon||Town |- |994||[[:wikidata:Q174620|Q174620]]||Magdiwang||||||Romblon||Town |- |995||[[:wikidata:Q174632|Q174632]]||Odiongan||||||Romblon||Town |- |996||[[:wikidata:Q174649|Q174649]]||Romblon||||||Romblon||Town |- |997||[[:wikidata:Q174659|Q174659]]||San Agustin||||||Romblon||Town |- |998||[[:wikidata:Q174667|Q174667]]||San Andres||||||Romblon||Town |- |999||[[:wikidata:Q174676|Q174676]]||San Fernando||||||Romblon||Town |- |1000||[[:wikidata:Q174689|Q174689]]||San Jose||||||Romblon||Town |- |1001||[[:wikidata:Q174702|Q174702]]||Santa Fe||||||Romblon||Town |- |1002||[[:wikidata:Q174717|Q174717]]||Santa Maria||||||Romblon||Town |- |1003||[[:wikidata:Q111338|Q111338]]||Aborlan||||||Palawan||Town |- |1004||[[:wikidata:Q111351|Q111351]]||Agutaya||||||Palawan||Town |- |1005||[[:wikidata:Q111360|Q111360]]||Araceli||||||Palawan||Town |- |1006||[[:wikidata:Q111372|Q111372]]||Balabac||||||Palawan||Town |- |1007||[[:wikidata:Q111378|Q111378]]||Bataraza||||||Palawan||Town |- |1008||[[:wikidata:Q111386|Q111386]]||Brooke's Point||||||Palawan||Town |- |1009||[[:wikidata:Q111393|Q111393]]||Busuanga||||||Palawan||Town |- |1010||[[:wikidata:Q111402|Q111402]]||Cagayancillo||||||Palawan||Town |- |1011||[[:wikidata:Q111414|Q111414]]||Coron||||||Palawan||Town |- |1012||[[:wikidata:Q111427|Q111427]]||Culion||||||Palawan||Town |- |1013||[[:wikidata:Q111438|Q111438]]||Cuyo||||||Palawan||Town |- |1014||[[:wikidata:Q111468|Q111468]]||Dumaran||||||Palawan||Town |- |1015||[[:wikidata:Q111483|Q111483]]||El Nido||||||Palawan||Town |- |1016||[[:wikidata:Q111495|Q111495]]||Kalayaan||||||Palawan||Town |- |1017||[[:wikidata:Q111506|Q111506]]||Linapacan||||||Palawan||Town |- |1018||[[:wikidata:Q111521|Q111521]]||Magsaysay||||||Palawan||Town |- |1019||[[:wikidata:Q111535|Q111535]]||Narra||||||Palawan||Town |- |1020||[[:wikidata:Q111739|Q111739]]||Puerto Princesa||||||Palawan||City |- |1021||[[:wikidata:Q111662|Q111662]]||Quezon||||||Palawan||Town |- |1022||[[:wikidata:Q111677|Q111677]]||Rizal||||||Palawan||Town |- |1023||[[:wikidata:Q111689|Q111689]]||Roxas||||||Palawan||Town |- |1024||[[:wikidata:Q111707|Q111707]]||San Vicente||||||Palawan||Town |- |1025||[[:wikidata:Q111719|Q111719]]||Sofronio Española||||||Palawan||Town |- |1026||[[:wikidata:Q111730|Q111730]]||Taytay||||||Palawan||Town |- |1027||[[:wikidata:Q107538|Q107538]]||Baco||||||Oriental Mindoro||Town |- |1028||[[:wikidata:Q107543|Q107543]]||Bansod||||||Oriental Mindoro||Town |- |1029||[[:wikidata:Q107550|Q107550]]||Bongabong||||||Oriental Mindoro||Town |- |1030||[[:wikidata:Q107554|Q107554]]||Bulalacao||||||Oriental Mindoro||Town |- |1031||[[:wikidata:Q107624|Q107624]]||Calapan||||||Oriental Mindoro||City |- |1032||[[:wikidata:Q107559|Q107559]]||Gloria||||||Oriental Mindoro||Town |- |1033||[[:wikidata:Q107567|Q107567]]||Mansalay||||||Oriental Mindoro||Town |- |1034||[[:wikidata:Q107573|Q107573]]||Nauhan||||||Oriental Mindoro||Town |- |1035||[[:wikidata:Q107578|Q107578]]||Pinamalayan||||||Oriental Mindoro||Town |- |1036||[[:wikidata:Q107585|Q107585]]||Pola||||||Oriental Mindoro||Town |- |1037||[[:wikidata:Q107593|Q107593]]||Puerto Galera||||||Oriental Mindoro||Town |- |1038||[[:wikidata:Q107598|Q107598]]||Roxas||||||Oriental Mindoro||Town |- |1039||[[:wikidata:Q107606|Q107606]]||San Teodoro||||||Oriental Mindoro||Town |- |1040||[[:wikidata:Q107612|Q107612]]||Socorro||||||Oriental Mindoro||Town |- |1041||[[:wikidata:Q107618|Q107618]]||Victoria||||||Oriental Mindoro||Town |- |1042||[[:wikidata:Q107454|Q107454]]||Abra de Ilog||||||Occidental Mindoro||Town |- |1043||[[:wikidata:Q107460|Q107460]]||Calintaan||||||Occidental Mindoro||Town |- |1044||[[:wikidata:Q107465|Q107465]]||Looc||||||Occidental Mindoro||Town |- |1045||[[:wikidata:Q107476|Q107476]]||Lubang||||||Occidental Mindoro||Town |- |1046||[[:wikidata:Q107482|Q107482]]||Magsaysay||||||Occidental Mindoro||Town |- |1047||[[:wikidata:Q107488|Q107488]]||Mamburao||||||Occidental Mindoro||Town |- |1048||[[:wikidata:Q107493|Q107493]]||Paluan||||||Occidental Mindoro||Town |- |1049||[[:wikidata:Q107499|Q107499]]||Rizal||||||Occidental Mindoro||Town |- |1050||[[:wikidata:Q107505|Q107505]]||Sablayan||||||Occidental Mindoro||Town |- |1051||[[:wikidata:Q107511|Q107511]]||San Jose||||||Occidental Mindoro||Town |- |1052||[[:wikidata:Q107519|Q107519]]||Santa Cruz||||||Occidental Mindoro||Town |- |1053||[[:wikidata:Q107011|Q107011]]||Boac||||||Marinduque||Town |- |1054||[[:wikidata:Q107023|Q107023]]||Buenavista||||||Marinduque||Town |- |1055||[[:wikidata:Q107029|Q107029]]||Gasan||||||Marinduque||Town |- |1056||[[:wikidata:Q107034|Q107034]]||Mogpog||||||Marinduque||Town |- |1057||[[:wikidata:Q107042|Q107042]]||Santa Cruz||||||Marinduque||Town |- |1058||[[:wikidata:Q107048|Q107048]]||Torrijos||||||Marinduque||Town |- |1059||[[:wikidata:Q106758|Q106758]]||Angono||||||Rizal||Town |- |1060||[[:wikidata:Q1636|Q1636]]||Antipolo||||||Rizal||City |- |1061||[[:wikidata:Q106766|Q106766]]||Baras||||||Rizal||Town |- |1062||[[:wikidata:Q106783|Q106783]]||Binangonan||||||Rizal||Town |- |1063||[[:wikidata:Q106790|Q106790]]||Cainta||||||Rizal||Town |- |1064||[[:wikidata:Q106796|Q106796]]||Cardona||||||Rizal||Town |- |1065||[[:wikidata:Q106804|Q106804]]||Jalajala||||||Rizal||Town |- |1066||[[:wikidata:Q106810|Q106810]]||Morong||||||Rizal||Town |- |1067||[[:wikidata:Q106817|Q106817]]||Pililla||||||Rizal||Town |- |1068||[[:wikidata:Q106825|Q106825]]||Rodriguez||||||Rizal||Town |- |1069||[[:wikidata:Q106832|Q106832]]||San Mateo||||||Rizal||Town |- |1070||[[:wikidata:Q106839|Q106839]]||Tanay||||||Rizal||Town |- |1071||[[:wikidata:Q373204|Q373204]]||Taytay||||||Rizal||Town |- |1072||[[:wikidata:Q106848|Q106848]]||Teresa||||||Rizal||Town |- |1073||[[:wikidata:Q103777|Q103777]]||Agdangan||||||Quezon||Town |- |1074||[[:wikidata:Q103786|Q103786]]||Alabat||||||Quezon||Town |- |1075||[[:wikidata:Q103807|Q103807]]||Atimonan||||||Quezon||Town |- |1076||[[:wikidata:Q103815|Q103815]]||Buenavista||||||Quezon||Town |- |1077||[[:wikidata:Q103825|Q103825]]||Burdeos||||||Quezon||Town |- |1078||[[:wikidata:Q103833|Q103833]]||Calauag||||||Quezon||Town |- |1079||[[:wikidata:Q103841|Q103841]]||Candelaria||||||Quezon||Town |- |1080||[[:wikidata:Q103872|Q103872]]||Catanauan||||||Quezon||Town |- |1081||[[:wikidata:Q103879|Q103879]]||Dolores||||||Quezon||Town |- |1082||[[:wikidata:Q103889|Q103889]]||General Luna||||||Quezon||Town |- |1083||[[:wikidata:Q103899|Q103899]]||General Nakar||||||Quezon||Town |- |1084||[[:wikidata:Q103905|Q103905]]||Guinayangan||||||Quezon||Town |- |1085||[[:wikidata:Q103914|Q103914]]||Gumaca||||||Quezon||Town |- |1086||[[:wikidata:Q103921|Q103921]]||Infanta||||||Quezon||Town |- |1087||[[:wikidata:Q103928|Q103928]]||Jomalig||||||Quezon||Town |- |1088||[[:wikidata:Q103935|Q103935]]||Lopez||||||Quezon||Town |- |1089||[[:wikidata:Q103941|Q103941]]||Lucban||||||Quezon||Town |- |1090||[[:wikidata:Q104125|Q104125]]||Lucena||||||Quezon||City |- |1091||[[:wikidata:Q103947|Q103947]]||Macalelon||||||Quezon||Town |- |1092||[[:wikidata:Q103952|Q103952]]||Mauban||||||Quezon||Town |- |1093||[[:wikidata:Q103958|Q103958]]||Mulanay||||||Quezon||Town |- |1094||[[:wikidata:Q103965|Q103965]]||Padre Burgos||||||Quezon||Town |- |1095||[[:wikidata:Q103971|Q103971]]||Pagbilao||||||Quezon||Town |- |1096||[[:wikidata:Q103976|Q103976]]||Panukulan||||||Quezon||Town |- |1097||[[:wikidata:Q103981|Q103981]]||Patnanungan||||||Quezon||Town |- |1098||[[:wikidata:Q103987|Q103987]]||Perez||||||Quezon||Town |- |1099||[[:wikidata:Q103996|Q103996]]||Pitogo||||||Quezon||Town |- |1100||[[:wikidata:Q104005|Q104005]]||Plaridel||||||Quezon||Town |- |1101||[[:wikidata:Q104011|Q104011]]||Polillo||||||Quezon||Town |- |1102||[[:wikidata:Q104020|Q104020]]||Quezon||||||Quezon||Town |- |1103||[[:wikidata:Q104026|Q104026]]||Real||||||Quezon||Town |- |1104||[[:wikidata:Q104037|Q104037]]||Sampaloc||||||Quezon||Town |- |1105||[[:wikidata:Q104044|Q104044]]||San Andres||||||Quezon||Town |- |1106||[[:wikidata:Q104052|Q104052]]||San Antonio||||||Quezon||Town |- |1107||[[:wikidata:Q104063|Q104063]]||San Francisco||||||Quezon||Town |- |1108||[[:wikidata:Q104071|Q104071]]||San Narciso||||||Quezon||Town |- |1109||[[:wikidata:Q104078|Q104078]]||Sariaya||||||Quezon||Town |- |1110||[[:wikidata:Q104087|Q104087]]||Tagkawayan||||||Quezon||Town |- |1111||[[:wikidata:Q104113|Q104113]]||Tayabas||||||Quezon||City |- |1112||[[:wikidata:Q104092|Q104092]]||Tiaong||||||Quezon||Town |- |1113||[[:wikidata:Q104099|Q104099]]||Unisan||||||Quezon||Town |- |1114||[[:wikidata:Q63750|Q63750]]||Alaminos||||||Laguna||Town |- |1115||[[:wikidata:Q63763|Q63763]]||Bay||||||Laguna||Town |- |1116||[[:wikidata:Q75961|Q75961]]||Biñan||||||Laguna||City |- |1117||[[:wikidata:Q25096|Q25096]]||Cabuyao||||||Laguna||City |- |1118||[[:wikidata:Q75978|Q75978]]||Calamba||||||Laguna||City |- |1119||[[:wikidata:Q69739|Q69739]]||Calauan||||||Laguna||Town |- |1120||[[:wikidata:Q69749|Q69749]]||Cavinti||||||Laguna||Town |- |1121||[[:wikidata:Q69759|Q69759]]||Famy||||||Laguna||Town |- |1122||[[:wikidata:Q69771|Q69771]]||Kalayaan||||||Laguna||Town |- |1123||[[:wikidata:Q69781|Q69781]]||Liliw||||||Laguna||Town |- |1124||[[:wikidata:Q69793|Q69793]]||Los Baños||||||Laguna||Town |- |1125||[[:wikidata:Q69812|Q69812]]||Luisiana||||||Laguna||Town |- |1126||[[:wikidata:Q69824|Q69824]]||Lumban||||||Laguna||Town |- |1127||[[:wikidata:Q75875|Q75875]]||Mabitac||||||Laguna||Town |- |1128||[[:wikidata:Q75881|Q75881]]||Magdalena||||||Laguna||Town |- |1129||[[:wikidata:Q75888|Q75888]]||Majayjay||||||Laguna||Town |- |1130||[[:wikidata:Q75895|Q75895]]||Nagcarlan||||||Laguna||Town |- |1131||[[:wikidata:Q75899|Q75899]]||Paete||||||Laguna||Town |- |1132||[[:wikidata:Q75905|Q75905]]||Pagsanjan||||||Laguna||Town |- |1133||[[:wikidata:Q75910|Q75910]]||Pakil||||||Laguna||Town |- |1134||[[:wikidata:Q75918|Q75918]]||Pangil||||||Laguna||Town |- |1135||[[:wikidata:Q75923|Q75923]]||Pila||||||Laguna||Town |- |1136||[[:wikidata:Q75928|Q75928]]||Rizal||||||Laguna||Town |- |1137||[[:wikidata:Q76001|Q76001]]||San Pablo||||||Laguna||City |- |1138||[[:wikidata:Q75933|Q75933]]||San Pedro||||||Laguna||City |- |1139||[[:wikidata:Q75938|Q75938]]||Santa Cruz||||||Laguna||Town |- |1140||[[:wikidata:Q75943|Q75943]]||Santa Maria||||||Laguna||Town |- |1141||[[:wikidata:Q76010|Q76010]]||Santa Rosa||||||Laguna||City |- |1142||[[:wikidata:Q75948|Q75948]]||Siniloan||||||Laguna||Town |- |1143||[[:wikidata:Q75953|Q75953]]||Victoria||||||Laguna||Town |- |1144||[[:wikidata:Q62600|Q62600]]||Alfonso||||||Cavite||Town |- |1145||[[:wikidata:Q62606|Q62606]]||Amadeo||||||Cavite||Town |- |1146||[[:wikidata:Q63129|Q63129]]||Bacoor||||||Cavite||City |- |1147||[[:wikidata:Q62611|Q62611]]||Carmona||||||Cavite||Town |- |1148||[[:wikidata:Q1482|Q1482]]||Cavite City||||||Cavite||City |- |1149||[[:wikidata:Q63139|Q63139]]||Dasmariñas||||||Cavite||City |- |1150||[[:wikidata:Q62719|Q62719]]||General Emilio Aguinaldo||||||Cavite||Town |- |1151||[[:wikidata:Q62638|Q62638]]||Gen. Mariano Alvarez||||||Cavite||Town |- |1152||[[:wikidata:Q62723|Q62723]]||General Trias||||||Cavite||City |- |1153||[[:wikidata:Q63145|Q63145]]||Imus||||||Cavite||City |- |1154||[[:wikidata:Q62729|Q62729]]||Indang||||||Cavite||Town |- |1155||[[:wikidata:Q62755|Q62755]]||Kawit||||||Cavite||Town |- |1156||[[:wikidata:Q62771|Q62771]]||Magallanes||||||Cavite||Town |- |1157||[[:wikidata:Q62776|Q62776]]||Maragondon||||||Cavite||Town |- |1158||[[:wikidata:Q62784|Q62784]]||Méndez Núñez||||||Cavite||Town |- |1159||[[:wikidata:Q62799|Q62799]]||Naic||||||Cavite||Town |- |1160||[[:wikidata:Q63096|Q63096]]||Noveleta||||||Cavite||Town |- |1161||[[:wikidata:Q63102|Q63102]]||Rosario||||||Cavite||Town |- |1162||[[:wikidata:Q63110|Q63110]]||Silang||||||Cavite||Town |- |1163||[[:wikidata:Q63154|Q63154]]||Tagaytay||||||Cavite||City |- |1164||[[:wikidata:Q63115|Q63115]]||Tanza||||||Cavite||Town |- |1165||[[:wikidata:Q63124|Q63124]]||Ternate||||||Cavite||Town |- |1166||[[:wikidata:Q63160|Q63160]]||Trece Martires||||||Cavite||City |- |1167||[[:wikidata:Q59250|Q59250]]||Agoncillo||||||Batangas||Town |- |1168||[[:wikidata:Q59251|Q59251]]||Alitagtag||||||Batangas||Town |- |1169||[[:wikidata:Q59252|Q59252]]||Balayan||||||Batangas||Town |- |1170||[[:wikidata:Q59253|Q59253]]||Balete||||||Batangas||Town |- |1171||[[:wikidata:Q1723|Q1723]]||Batangas City||||||Batangas||City |- |1172||[[:wikidata:Q59272|Q59272]]||Bauan||||||Batangas||Town |- |1173||[[:wikidata:Q59276|Q59276]]||Calaca||||||Batangas||City |- |1174||[[:wikidata:Q59279|Q59279]]||Calatagan||||||Batangas||Town |- |1175||[[:wikidata:Q59287|Q59287]]||Cuenca||||||Batangas||Town |- |1176||[[:wikidata:Q59304|Q59304]]||Ibaan||||||Batangas||Town |- |1177||[[:wikidata:Q59308|Q59308]]||Laurel||||||Batangas||Town |- |1178||[[:wikidata:Q59311|Q59311]]||Lemery||||||Batangas||Town |- |1179||[[:wikidata:Q59312|Q59312]]||Lian||||||Batangas||Town |- |1180||[[:wikidata:Q1725|Q1725]]||Lipa||||||Batangas||City |- |1181||[[:wikidata:Q803199|Q803199]]||Lobo||||||Batangas||Town |- |1182||[[:wikidata:Q59313|Q59313]]||Mabini||||||Batangas||Town |- |1183||[[:wikidata:Q59731|Q59731]]||Malvar||||||Batangas||Town |- |1184||[[:wikidata:Q59740|Q59740]]||Mataasnakahoy||||||Batangas||Town |- |1185||[[:wikidata:Q59745|Q59745]]||Nasugbu||||||Batangas||Town |- |1186||[[:wikidata:Q59749|Q59749]]||Padre Garcia||||||Batangas||Town |- |1187||[[:wikidata:Q59758|Q59758]]||Rosario||||||Batangas||Town |- |1188||[[:wikidata:Q59764|Q59764]]||San Jose||||||Batangas||Town |- |1189||[[:wikidata:Q59770|Q59770]]||San Juan||||||Batangas||Town |- |1190||[[:wikidata:Q59773|Q59773]]||San Luis||||||Batangas||Town |- |1191||[[:wikidata:Q59777|Q59777]]||San Nicolas||||||Batangas||Town |- |1192||[[:wikidata:Q59784|Q59784]]||San Pascual||||||Batangas||Town |- |1193||[[:wikidata:Q59788|Q59788]]||Santa Teresita||||||Batangas||Town |- |1194||[[:wikidata:Q59799|Q59799]]||Santo Tomas||||||Batangas||City |- |1195||[[:wikidata:Q59814|Q59814]]||Taal||||||Batangas||Town |- |1196||[[:wikidata:Q59825|Q59825]]||Talisay||||||Batangas||Town |- |1197||[[:wikidata:Q1730|Q1730]]||Tanauan||||||Batangas||City |- |1198||[[:wikidata:Q59830|Q59830]]||Taysan||||||Batangas||Town |- |1199||[[:wikidata:Q59835|Q59835]]||Tingloy||||||Batangas||Town |- |1200||[[:wikidata:Q59844|Q59844]]||Tuy||||||Batangas||Town |- |1201||[[:wikidata:Q56529|Q56529]]||Botolan||||||Zambales||Town |- |1202||[[:wikidata:Q56533|Q56533]]||Cabangan||||||Zambales||Town |- |1203||[[:wikidata:Q56538|Q56538]]||Candelaria||||||Zambales||Town |- |1204||[[:wikidata:Q56561|Q56561]]||Castillejos||||||Zambales||Town |- |1205||[[:wikidata:Q56566|Q56566]]||Iba||||||Zambales||Town |- |1206||[[:wikidata:Q56572|Q56572]]||Masinloc||||||Zambales||Town |- |1207||[[:wikidata:Q56759|Q56759]]||Olongapo||||||Zambales||City |- |1208||[[:wikidata:Q56575|Q56575]]||Palauig||||||Zambales||Town |- |1209||[[:wikidata:Q56581|Q56581]]||San Antonio||||||Zambales||Town |- |1210||[[:wikidata:Q56584|Q56584]]||San Felipe||||||Zambales||Town |- |1211||[[:wikidata:Q56623|Q56623]]||San Marcelino||||||Zambales||Town |- |1212||[[:wikidata:Q56647|Q56647]]||San Narciso||||||Zambales||Town |- |1213||[[:wikidata:Q56656|Q56656]]||Santa Cruz||||||Zambales||Town |- |1214||[[:wikidata:Q56663|Q56663]]||Subic||||||Zambales||Town |- |1215||[[:wikidata:Q56414|Q56414]]||Anao||||||Tarlac||Town |- |1216||[[:wikidata:Q56420|Q56420]]||Bamban||||||Tarlac||Town |- |1217||[[:wikidata:Q56424|Q56424]]||Camiling||||||Tarlac||Town |- |1218||[[:wikidata:Q56427|Q56427]]||Capas||||||Tarlac||Town |- |1219||[[:wikidata:Q30934|Q30934]]||Concepcion||||||Tarlac||Town |- |1220||[[:wikidata:Q56439|Q56439]]||Gerona||||||Tarlac||Town |- |1221||[[:wikidata:Q28733|Q28733]]||La Paz||||||Tarlac||Town |- |1222||[[:wikidata:Q56444|Q56444]]||Mayantoc||||||Tarlac||Town |- |1223||[[:wikidata:Q56453|Q56453]]||Moncada||||||Tarlac||Town |- |1224||[[:wikidata:Q56457|Q56457]]||Paniqui||||||Tarlac||Town |- |1225||[[:wikidata:Q56461|Q56461]]||Pura||||||Tarlac||Town |- |1226||[[:wikidata:Q56465|Q56465]]||Ramos||||||Tarlac||Town |- |1227||[[:wikidata:Q56471|Q56471]]||San Clemente||||||Tarlac||Town |- |1228||[[:wikidata:Q56476|Q56476]]||San Jose||||||Tarlac||Town |- |1229||[[:wikidata:Q56481|Q56481]]||San Manuel||||||Tarlac||Town |- |1230||[[:wikidata:Q56486|Q56486]]||Santa Ignacia||||||Tarlac||Town |- |1231||[[:wikidata:Q5285|Q5285]]||Tarlac City||||||Tarlac||City |- |1232||[[:wikidata:Q56493|Q56493]]||Victoria||||||Tarlac||Town |- |1233||[[:wikidata:Q55741|Q55741]]||Angeles||||||Pampanga||City |- |1234||[[:wikidata:Q55693|Q55693]]||Apalit||||||Pampanga||Town |- |1235||[[:wikidata:Q55694|Q55694]]||Arayat||||||Pampanga||Town |- |1236||[[:wikidata:Q55696|Q55696]]||Bacolor||||||Pampanga||Town |- |1237||[[:wikidata:Q55699|Q55699]]||Candaba||||||Pampanga||Town |- |1238||[[:wikidata:Q55700|Q55700]]||Floridablanca||||||Pampanga||Town |- |1239||[[:wikidata:Q55702|Q55702]]||Guagua||||||Pampanga||Town |- |1240||[[:wikidata:Q55705|Q55705]]||Lubao||||||Pampanga||Town |- |1241||[[:wikidata:Q55737|Q55737]]||Mabalacat||||||Pampanga||City |- |1242||[[:wikidata:Q55707|Q55707]]||Macabebe||||||Pampanga||Town |- |1243||[[:wikidata:Q55709|Q55709]]||Magalang||||||Pampanga||Town |- |1244||[[:wikidata:Q55710|Q55710]]||Masantol||||||Pampanga||Town |- |1245||[[:wikidata:Q55712|Q55712]]||Mexico||||||Pampanga||Town |- |1246||[[:wikidata:Q55717|Q55717]]||Minalin||||||Pampanga||Town |- |1247||[[:wikidata:Q55721|Q55721]]||Porac||||||Pampanga||Town |- |1248||[[:wikidata:Q55740|Q55740]]||San Fernando||||||Pampanga||Town |- |1249||[[:wikidata:Q55724|Q55724]]||San Luis||||||Pampanga||Town |- |1250||[[:wikidata:Q55725|Q55725]]||San Simon||||||Pampanga||Town |- |1251||[[:wikidata:Q55727|Q55727]]||Santa Ana||||||Pampanga||Town |- |1252||[[:wikidata:Q55730|Q55730]]||Santa Rita||||||Pampanga||Town |- |1253||[[:wikidata:Q55731|Q55731]]||Santo Tomas||||||Pampanga||Town |- |1254||[[:wikidata:Q55734|Q55734]]||Sasmuan||||||Pampanga||Town |- |1255||[[:wikidata:Q55543|Q55543]]||Aliaga||||||Nueva Ecija||Town |- |1256||[[:wikidata:Q55544|Q55544]]||Bongabon||||||Nueva Ecija||Town |- |1257||[[:wikidata:Q55595|Q55595]]||Cabanatuan||||||Nueva Ecija||City |- |1258||[[:wikidata:Q55545|Q55545]]||Cabiao||||||Nueva Ecija||Town |- |1259||[[:wikidata:Q55546|Q55546]]||Carranglan||||||Nueva Ecija||Town |- |1260||[[:wikidata:Q55547|Q55547]]||Cuyapo||||||Nueva Ecija||Town |- |1261||[[:wikidata:Q55548|Q55548]]||Gabaldon||||||Nueva Ecija||Town |- |1262||[[:wikidata:Q55596|Q55596]]||Gapan||||||Nueva Ecija||City |- |1263||[[:wikidata:Q55549|Q55549]]||General Mamerto Natividad||||||Nueva Ecija||Town |- |1264||[[:wikidata:Q55551|Q55551]]||General Tinio||||||Nueva Ecija||Town |- |1265||[[:wikidata:Q55552|Q55552]]||Guimba||||||Nueva Ecija||Town |- |1266||[[:wikidata:Q30871|Q30871]]||Jaen||||||Nueva Ecija||Town |- |1267||[[:wikidata:Q55556|Q55556]]||Laur||||||Nueva Ecija||Town |- |1268||[[:wikidata:Q55557|Q55557]]||Licab||||||Nueva Ecija||Town |- |1269||[[:wikidata:Q55558|Q55558]]||Llanera||||||Nueva Ecija||Town |- |1270||[[:wikidata:Q55559|Q55559]]||Lupao||||||Nueva Ecija||Town |- |1271||[[:wikidata:Q55597|Q55597]]||Muñoz||||||Nueva Ecija||City |- |1272||[[:wikidata:Q55560|Q55560]]||Nampicuan||||||Nueva Ecija||Town |- |1273||[[:wikidata:Q55598|Q55598]]||Palayan||||||Nueva Ecija||City |- |1274||[[:wikidata:Q55567|Q55567]]||Pantabangan||||||Nueva Ecija||Town |- |1275||[[:wikidata:Q55568|Q55568]]||Peñaranda||||||Nueva Ecija||Town |- |1276||[[:wikidata:Q55569|Q55569]]||Quezon||||||Nueva Ecija||Town |- |1277||[[:wikidata:Q55570|Q55570]]||Rizal||||||Nueva Ecija||Town |- |1278||[[:wikidata:Q30923|Q30923]]||Santo Antonio||||||Nueva Ecija||Town |- |1279||[[:wikidata:Q55572|Q55572]]||San Isidro||||||Nueva Ecija||Town |- |1280||[[:wikidata:Q55599|Q55599]]||San Jose||||||Nueva Ecija||City |- |1281||[[:wikidata:Q55573|Q55573]]||San Leonardo||||||Nueva Ecija||Town |- |1282||[[:wikidata:Q55590|Q55590]]||Santa Rosa||||||Nueva Ecija||Town |- |1283||[[:wikidata:Q55591|Q55591]]||Santo Domingo||||||Nueva Ecija||Town |- |1284||[[:wikidata:Q55592|Q55592]]||Talavera||||||Nueva Ecija||Town |- |1285||[[:wikidata:Q55593|Q55593]]||Talugtug||||||Nueva Ecija||Town |- |1286||[[:wikidata:Q28731|Q28731]]||Zaragosa||||||Nueva Ecija||Town |- |1287||[[:wikidata:Q54551|Q54551]]||Angat||||||Bulacan||Town |- |1288||[[:wikidata:Q54553|Q54553]]||Balagtas||||||Bulacan||Town |- |1289||[[:wikidata:Q54554|Q54554]]||Baliwag||||||Bulacan||City |- |1290||[[:wikidata:Q54555|Q54555]]||Bocaue||||||Bulacan||Town |- |1291||[[:wikidata:Q54558|Q54558]]||Bulakan||||||Bulacan||Town |- |1292||[[:wikidata:Q54560|Q54560]]||Bustos||||||Bulacan||Town |- |1293||[[:wikidata:Q54564|Q54564]]||Calumpit||||||Bulacan||Town |- |1294||[[:wikidata:Q54566|Q54566]]||Doña Remedios Trinidad||||||Bulacan||Town |- |1295||[[:wikidata:Q54589|Q54589]]||Guiguinto||||||Bulacan||Town |- |1296||[[:wikidata:Q54592|Q54592]]||Hagonoy||||||Bulacan||Town |- |1297||[[:wikidata:Q2180|Q2180]]||Malolos||||||Bulacan||City |- |1298||[[:wikidata:Q54595|Q54595]]||Marilao||||||Bulacan||Town |- |1299||[[:wikidata:Q2187|Q2187]]||Meycauayan||||||Bulacan||City |- |1300||[[:wikidata:Q54598|Q54598]]||Norzagaray||||||Bulacan||Town |- |1301||[[:wikidata:Q54599|Q54599]]||Obando||||||Bulacan||Town |- |1302||[[:wikidata:Q54600|Q54600]]||Pandi||||||Bulacan||Town |- |1303||[[:wikidata:Q54605|Q54605]]||Paombong||||||Bulacan||Town |- |1304||[[:wikidata:Q54760|Q54760]]||Plaridel||||||Bulacan||Town |- |1305||[[:wikidata:Q54761|Q54761]]||Pulilan||||||Bulacan||Town |- |1306||[[:wikidata:Q54762|Q54762]]||San Ildefonso||||||Bulacan||Town |- |1307||[[:wikidata:Q2193|Q2193]]||San Jose del Monte||||||Bulacan||City |- |1308||[[:wikidata:Q54763|Q54763]]||San Miguel||||||Bulacan||Town |- |1309||[[:wikidata:Q54765|Q54765]]||San Rafael||||||Bulacan||Town |- |1310||[[:wikidata:Q54768|Q54768]]||Santa Maria||||||Bulacan||Town |- |1311||[[:wikidata:Q54455|Q54455]]||Abucay||||||Bataan||Town |- |1312||[[:wikidata:Q54456|Q54456]]||Bagac||||||Bataan||Town |- |1313||[[:wikidata:Q1719|Q1719]]||Balanga||||||Bataan||City |- |1314||[[:wikidata:Q54457|Q54457]]||Dinalupihan||||||Bataan||Town |- |1315||[[:wikidata:Q54458|Q54458]]||Hermosa||||||Bataan||Town |- |1316||[[:wikidata:Q54459|Q54459]]||Limay||||||Bataan||Town |- |1317||[[:wikidata:Q54460|Q54460]]||Mariveles||||||Bataan||Town |- |1318||[[:wikidata:Q54461|Q54461]]||Morong||||||Bataan||Town |- |1319||[[:wikidata:Q54462|Q54462]]||Orani||||||Bataan||Town |- |1320||[[:wikidata:Q54463|Q54463]]||Orion||||||Bataan||Town |- |1321||[[:wikidata:Q54464|Q54464]]||Pilar||||||Bataan||Town |- |1322||[[:wikidata:Q54465|Q54465]]||Samal||||||Bataan||Town |- |1323||[[:wikidata:Q53081|Q53081]]||Baler||||||Aurora||Town |- |1324||[[:wikidata:Q53083|Q53083]]||Casiguran||||||Aurora||Town |- |1325||[[:wikidata:Q53084|Q53084]]||Dilasag||||||Aurora||Town |- |1326||[[:wikidata:Q53086|Q53086]]||Dinalungan||||||Aurora||Town |- |1327||[[:wikidata:Q53087|Q53087]]||Dingalan||||||Aurora||Town |- |1328||[[:wikidata:Q53089|Q53089]]||Dipaculao||||||Aurora||Town |- |1329||[[:wikidata:Q53090|Q53090]]||Maria Aurora||||||Aurora||Town |- |1330||[[:wikidata:Q53092|Q53092]]||San Luis||||||Aurora||Town |- |1331||[[:wikidata:Q35975|Q35975]]||Barlig||||||Mountain Province||Town |- |1332||[[:wikidata:Q35994|Q35994]]||Bauko||||||Mountain Province||Town |- |1333||[[:wikidata:Q36012|Q36012]]||Besao||||||Mountain Province||Town |- |1334||[[:wikidata:Q36025|Q36025]]||Bontoc||||||Mountain Province||Town |- |1335||[[:wikidata:Q36040|Q36040]]||Natonin||||||Mountain Province||Town |- |1336||[[:wikidata:Q36049|Q36049]]||Paracelis||||||Mountain Province||Town |- |1337||[[:wikidata:Q36061|Q36061]]||Sabangan||||||Mountain Province||Town |- |1338||[[:wikidata:Q36076|Q36076]]||Sadanga||||||Mountain Province||Town |- |1339||[[:wikidata:Q36090|Q36090]]||Sagada||||||Mountain Province||Town |- |1340||[[:wikidata:Q36099|Q36099]]||Tadian||||||Mountain Province||Town |- |1341||[[:wikidata:Q35848|Q35848]]||Balbalan||||||Kalinga||Town |- |1342||[[:wikidata:Q35858|Q35858]]||Lubuagan||||||Kalinga||Town |- |1343||[[:wikidata:Q35866|Q35866]]||Pasil||||||Kalinga||Town |- |1344||[[:wikidata:Q35873|Q35873]]||Pinukpuk||||||Kalinga||Town |- |1345||[[:wikidata:Q35884|Q35884]]||Rizal||||||Kalinga||Town |- |1346||[[:wikidata:Q35925|Q35925]]||Tabuk||||||Kalinga||City |- |1347||[[:wikidata:Q35897|Q35897]]||Tanudan||||||Kalinga||Town |- |1348||[[:wikidata:Q35909|Q35909]]||Tinglayan||||||Kalinga||Town |- |1349||[[:wikidata:Q30365|Q30365]]||Aguinaldo||||||Ifugao||Town |- |1350||[[:wikidata:Q30391|Q30391]]||Alfonso Lista||||||Ifugao||Town |- |1351||[[:wikidata:Q30394|Q30394]]||Asipulo||||||Ifugao||Town |- |1352||[[:wikidata:Q806138|Q806138]]||Banaue||||||Ifugao||Town |- |1353||[[:wikidata:Q30410|Q30410]]||Hingyon||||||Ifugao||Town |- |1354||[[:wikidata:Q30413|Q30413]]||Hungduan||||||Ifugao||Town |- |1355||[[:wikidata:Q30416|Q30416]]||Kiangan||||||Ifugao||Town |- |1356||[[:wikidata:Q30419|Q30419]]||Lagawe||||||Ifugao||Town |- |1357||[[:wikidata:Q30421|Q30421]]||Lamut||||||Ifugao||Town |- |1358||[[:wikidata:Q30425|Q30425]]||Mayoyao||||||Ifugao||Town |- |1359||[[:wikidata:Q30428|Q30428]]||Tinoc||||||Ifugao||Town |- |1360||[[:wikidata:Q30104|Q30104]]||Atok||||||Benguet||Town |- |1361||[[:wikidata:Q1822|Q1822]]||Baguio||||||Benguet||City |- |1362||[[:wikidata:Q30325|Q30325]]||Bakun||||||Benguet||Town |- |1363||[[:wikidata:Q30328|Q30328]]||Bokod||||||Benguet||Town |- |1364||[[:wikidata:Q30332|Q30332]]||Buguias||||||Benguet||Town |- |1365||[[:wikidata:Q30335|Q30335]]||Itogon||||||Benguet||Town |- |1366||[[:wikidata:Q30338|Q30338]]||Kabayan||||||Benguet||Town |- |1367||[[:wikidata:Q30345|Q30345]]||Kapangan||||||Benguet||Town |- |1368||[[:wikidata:Q30349|Q30349]]||Kibungan||||||Benguet||Town |- |1369||[[:wikidata:Q30351|Q30351]]||La Trinidad||||||Benguet||Town |- |1370||[[:wikidata:Q30356|Q30356]]||Mankayan||||||Benguet||Town |- |1371||[[:wikidata:Q30358|Q30358]]||Sablan||||||Benguet||Town |- |1372||[[:wikidata:Q30361|Q30361]]||Tuba||||||Benguet||Town |- |1373||[[:wikidata:Q30363|Q30363]]||Tublay||||||Benguet||Town |- |1374||[[:wikidata:Q29018|Q29018]]||Calanasan||||||Apayao||Town |- |1375||[[:wikidata:Q30033|Q30033]]||Conner||||||Apayao||Town |- |1376||[[:wikidata:Q30042|Q30042]]||Flora||||||Apayao||Town |- |1377||[[:wikidata:Q30053|Q30053]]||Kabugao||||||Apayao||Town |- |1378||[[:wikidata:Q801777|Q801777]]||Luna||||||Apayao||Town |- |1379||[[:wikidata:Q30062|Q30062]]||Pudtol||||||Apayao||Town |- |1380||[[:wikidata:Q30073|Q30073]]||Santa Marcela||||||Apayao||Town |- |1381||[[:wikidata:Q27995|Q27995]]||Bangued||||||Abra||Town |- |1382||[[:wikidata:Q28002|Q28002]]||Boliney||||||Abra||Town |- |1383||[[:wikidata:Q28014|Q28014]]||Bucay||||||Abra||Town |- |1384||[[:wikidata:Q28030|Q28030]]||Bucloc||||||Abra||Town |- |1385||[[:wikidata:Q28044|Q28044]]||Daguioman||||||Abra||Town |- |1386||[[:wikidata:Q28068|Q28068]]||Danglas||||||Abra||Town |- |1387||[[:wikidata:Q28096|Q28096]]||Dolores||||||Abra||Town |- |1388||[[:wikidata:Q28124|Q28124]]||La Paz||||||Abra||Town |- |1389||[[:wikidata:Q29007|Q29007]]||Lacub||||||Abra||Town |- |1390||[[:wikidata:Q29020|Q29020]]||Lagangilang||||||Abra||Town |- |1391||[[:wikidata:Q29029|Q29029]]||Lagayan||||||Abra||Town |- |1392||[[:wikidata:Q29038|Q29038]]||Langiden||||||Abra||Town |- |1393||[[:wikidata:Q29045|Q29045]]||Licuan-Baay||||||Abra||Town |- |1394||[[:wikidata:Q29048|Q29048]]||Luba||||||Abra||Town |- |1395||[[:wikidata:Q29069|Q29069]]||Malibcong||||||Abra||Town |- |1396||[[:wikidata:Q29082|Q29082]]||Manabo||||||Abra||Town |- |1397||[[:wikidata:Q29094|Q29094]]||Peñarrubia||||||Abra||Town |- |1398||[[:wikidata:Q29102|Q29102]]||Pidigan||||||Abra||Town |- |1399||[[:wikidata:Q29109|Q29109]]||Pilar||||||Abra||Town |- |1400||[[:wikidata:Q29116|Q29116]]||Sallapadan||||||Abra||Town |- |1401||[[:wikidata:Q801530|Q801530]]||San Isidro||||||Abra||Town |- |1402||[[:wikidata:Q29123|Q29123]]||San Juan||||||Abra||Town |- |1403||[[:wikidata:Q29133|Q29133]]||San Quintin||||||Abra||Town |- |1404||[[:wikidata:Q29139|Q29139]]||Tayum||||||Abra||Town |- |1405||[[:wikidata:Q29146|Q29146]]||Tineg||||||Abra||Town |- |1406||[[:wikidata:Q29153|Q29153]]||Tubo||||||Abra||Town |- |1407||[[:wikidata:Q29191|Q29191]]||Villaviciosa||||||Abra||Town |- |1408||[[:wikidata:Q53069|Q53069]]||Aglipay||||||Quirino||Town |- |1409||[[:wikidata:Q53070|Q53070]]||Cabarroguis||||||Quirino||Town |- |1410||[[:wikidata:Q53071|Q53071]]||Diffun||||||Quirino||Town |- |1411||[[:wikidata:Q53072|Q53072]]||Maddela||||||Quirino||Town |- |1412||[[:wikidata:Q53073|Q53073]]||Nagtipunan||||||Quirino||Town |- |1413||[[:wikidata:Q53074|Q53074]]||Saguday||||||Quirino||Town |- |1414||[[:wikidata:Q51474|Q51474]]||Alfonso Castañeda||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1415||[[:wikidata:Q51475|Q51475]]||Ambaguio||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1416||[[:wikidata:Q51477|Q51477]]||Aritao||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1417||[[:wikidata:Q51478|Q51478]]||Bagabag||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1418||[[:wikidata:Q51479|Q51479]]||Bambang||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1419||[[:wikidata:Q51480|Q51480]]||Bayombong||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1420||[[:wikidata:Q51481|Q51481]]||Diadi||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1421||[[:wikidata:Q51483|Q51483]]||Dupax del Norte||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1422||[[:wikidata:Q51484|Q51484]]||Dupax del Sur||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1423||[[:wikidata:Q51485|Q51485]]||Kasibu||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1424||[[:wikidata:Q51486|Q51486]]||Kayapa||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1425||[[:wikidata:Q51487|Q51487]]||Quezon||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1426||[[:wikidata:Q51493|Q51493]]||Santa Fe||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1427||[[:wikidata:Q51494|Q51494]]||Solano||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1428||[[:wikidata:Q51496|Q51496]]||Villaverde||||||Nueva Vizcaya||Town |- |1429||[[:wikidata:Q49354|Q49354]]||Alicia||||||Isabela||Town |- |1430||[[:wikidata:Q49357|Q49357]]||Angadanan||||||Isabela||Town |- |1431||[[:wikidata:Q49358|Q49358]]||Aurora||||||Isabela||Town |- |1432||[[:wikidata:Q49359|Q49359]]||Benito Soliven||||||Isabela||Town |- |1433||[[:wikidata:Q49360|Q49360]]||Burgos||||||Isabela||Town |- |1434||[[:wikidata:Q49361|Q49361]]||Cabagan||||||Isabela||Town |- |1435||[[:wikidata:Q49362|Q49362]]||Cabatuan||||||Isabela||Town |- |1436||[[:wikidata:Q50178|Q50178]]||Cauayan||||||Isabela||City |- |1437||[[:wikidata:Q49363|Q49363]]||Cordon||||||Isabela||Town |- |1438||[[:wikidata:Q49365|Q49365]]||Delfin Albano||||||Isabela||Town |- |1439||[[:wikidata:Q49366|Q49366]]||Dinapigue||||||Isabela||Town |- |1440||[[:wikidata:Q49368|Q49368]]||Divilacan||||||Isabela||Town |- |1441||[[:wikidata:Q49369|Q49369]]||Echague||||||Isabela||Town |- |1442||[[:wikidata:Q49370|Q49370]]||Gamu||||||Isabela||Town |- |1443||[[:wikidata:Q50179|Q50179]]||Ilagan||||||Isabela||City |- |1444||[[:wikidata:Q49372|Q49372]]||Jones||||||Isabela||Town |- |1445||[[:wikidata:Q49375|Q49375]]||Luna||||||Isabela||Town |- |1446||[[:wikidata:Q49434|Q49434]]||Maconacon||||||Isabela||Town |- |1447||[[:wikidata:Q49435|Q49435]]||Mallig||||||Isabela||Town |- |1448||[[:wikidata:Q50066|Q50066]]||Naguilian||||||Isabela||Town |- |1449||[[:wikidata:Q50102|Q50102]]||Palanan||||||Isabela||Town |- |1450||[[:wikidata:Q50145|Q50145]]||Quezon||||||Isabela||Town |- |1451||[[:wikidata:Q50149|Q50149]]||Quirino||||||Isabela||Town |- |1452||[[:wikidata:Q50152|Q50152]]||Ramon||||||Isabela||Town |- |1453||[[:wikidata:Q50153|Q50153]]||Reina Mercedes||||||Isabela||Town |- |1454||[[:wikidata:Q50154|Q50154]]||Roxas||||||Isabela||Town |- |1455||[[:wikidata:Q50158|Q50158]]||San Agustin||||||Isabela||Town |- |1456||[[:wikidata:Q50160|Q50160]]||San Guillermo||||||Isabela||Town |- |1457||[[:wikidata:Q50163|Q50163]]||San Isidro||||||Isabela||Town |- |1458||[[:wikidata:Q50164|Q50164]]||San Manuel||||||Isabela||Town |- |1459||[[:wikidata:Q50167|Q50167]]||San Mariano||||||Isabela||Town |- |1460||[[:wikidata:Q50171|Q50171]]||San Mateo||||||Isabela||Town |- |1461||[[:wikidata:Q50174|Q50174]]||San Pablo||||||Isabela||Town |- |1462||[[:wikidata:Q50175|Q50175]]||Santa Maria||||||Isabela||Town |- |1463||[[:wikidata:Q50180|Q50180]]||Santiago||||||Isabela||City |- |1464||[[:wikidata:Q50176|Q50176]]||Santo Tomas||||||Isabela||Town |- |1465||[[:wikidata:Q50177|Q50177]]||Tumauini||||||Isabela||Town |- |1466||[[:wikidata:Q43500|Q43500]]||Abulug||||||Cagayan||Town |- |1467||[[:wikidata:Q43503|Q43503]]||Alcala||||||Cagayan||Town |- |1468||[[:wikidata:Q43508|Q43508]]||Allacapan||||||Cagayan||Town |- |1469||[[:wikidata:Q43515|Q43515]]||Amulung||||||Cagayan||Town |- |1470||[[:wikidata:Q43517|Q43517]]||Aparri||||||Cagayan||Town |- |1471||[[:wikidata:Q43520|Q43520]]||Baggao||||||Cagayan||Town |- |1472||[[:wikidata:Q49058|Q49058]]||Ballesteros||||||Cagayan||Town |- |1473||[[:wikidata:Q49059|Q49059]]||Buguey||||||Cagayan||Town |- |1474||[[:wikidata:Q49062|Q49062]]||Calayan||||||Cagayan||Town |- |1475||[[:wikidata:Q49313|Q49313]]||Camalaniugan||||||Cagayan||Town |- |1476||[[:wikidata:Q49314|Q49314]]||Claveria||||||Cagayan||Town |- |1477||[[:wikidata:Q49315|Q49315]]||Enrile||||||Cagayan||Town |- |1478||[[:wikidata:Q49316|Q49316]]||Gattaran||||||Cagayan||Town |- |1479||[[:wikidata:Q49317|Q49317]]||Gonzaga||||||Cagayan||Town |- |1480||[[:wikidata:Q49318|Q49318]]||Iguig||||||Cagayan||Town |- |1481||[[:wikidata:Q49320|Q49320]]||Lal-lo||||||Cagayan||Town |- |1482||[[:wikidata:Q49321|Q49321]]||Lasam||||||Cagayan||Town |- |1483||[[:wikidata:Q49324|Q49324]]||Pamplona||||||Cagayan||Town |- |1484||[[:wikidata:Q49327|Q49327]]||Peñablanca||||||Cagayan||Town |- |1485||[[:wikidata:Q49331|Q49331]]||Piat||||||Cagayan||Town |- |1486||[[:wikidata:Q49333|Q49333]]||Rizal||||||Cagayan||Town |- |1487||[[:wikidata:Q49336|Q49336]]||Sanchez Mira||||||Cagayan||Town |- |1488||[[:wikidata:Q49337|Q49337]]||Santa Ana||||||Cagayan||Town |- |1489||[[:wikidata:Q49339|Q49339]]||Santa Praxedes||||||Cagayan||Town |- |1490||[[:wikidata:Q49342|Q49342]]||Santa Teresita||||||Cagayan||Town |- |1491||[[:wikidata:Q49346|Q49346]]||Santo Niño||||||Cagayan||Town |- |1492||[[:wikidata:Q49348|Q49348]]||Solana||||||Cagayan||Town |- |1493||[[:wikidata:Q49350|Q49350]]||Tuao||||||Cagayan||Town |- |1494||[[:wikidata:Q2200|Q2200]]||Tuguegarao||||||Cagayan||City |- |1495||[[:wikidata:Q43180|Q43180]]||Basco||||||Batanes||Town |- |1496||[[:wikidata:Q43451|Q43451]]||Itbayat||||||Batanes||Town |- |1497||[[:wikidata:Q43454|Q43454]]||Ivana||||||Batanes||Town |- |1498||[[:wikidata:Q43458|Q43458]]||Mahatao||||||Batanes||Town |- |1499||[[:wikidata:Q43460|Q43460]]||Sabtang||||||Batanes||Town |- |1500||[[:wikidata:Q43469|Q43469]]||Uyugan||||||Batanes||Town |- |1501||[[:wikidata:Q41668|Q41668]]||Agno||||||Pangasinan||Town |- |1502||[[:wikidata:Q41686|Q41686]]||Aguilar||||||Pangasinan||Town |- |1503||[[:wikidata:Q43162|Q43162]]||Alaminos||||||Pangasinan||Town |- |1504||[[:wikidata:Q41704|Q41704]]||Alcala||||||Pangasinan||Town |- |1505||[[:wikidata:Q41713|Q41713]]||Anda||||||Pangasinan||Town |- |1506||[[:wikidata:Q41721|Q41721]]||Asingan||||||Pangasinan||Town |- |1507||[[:wikidata:Q41725|Q41725]]||Balungao||||||Pangasinan||Town |- |1508||[[:wikidata:Q41732|Q41732]]||Bani||||||Pangasinan||Town |- |1509||[[:wikidata:Q41737|Q41737]]||Basista||||||Pangasinan||Town |- |1510||[[:wikidata:Q41757|Q41757]]||Bautista||||||Pangasinan||Town |- |1511||[[:wikidata:Q41762|Q41762]]||Bayambang||||||Pangasinan||Town |- |1512||[[:wikidata:Q41771|Q41771]]||Binalonan||||||Pangasinan||Town |- |1513||[[:wikidata:Q41779|Q41779]]||Binmaley||||||Pangasinan||Town |- |1514||[[:wikidata:Q41807|Q41807]]||Bolinao||||||Pangasinan||Town |- |1515||[[:wikidata:Q41826|Q41826]]||Bugallon||||||Pangasinan||Town |- |1516||[[:wikidata:Q41850|Q41850]]||Burgos||||||Pangasinan||Town |- |1517||[[:wikidata:Q41855|Q41855]]||Calasiao||||||Pangasinan||Town |- |1518||[[:wikidata:Q875070|Q875070]]||Dagupan||||||Pangasinan||City |- |1519||[[:wikidata:Q41917|Q41917]]||Dasol||||||Pangasinan||Town |- |1520||[[:wikidata:Q41922|Q41922]]||Infanta||||||Pangasinan||Town |- |1521||[[:wikidata:Q41942|Q41942]]||Labrador||||||Pangasinan||Town |- |1522||[[:wikidata:Q41965|Q41965]]||Laoac||||||Pangasinan||Town |- |1523||[[:wikidata:Q41978|Q41978]]||Lingayen||||||Pangasinan||Town |- |1524||[[:wikidata:Q41982|Q41982]]||Mabini||||||Pangasinan||Town |- |1525||[[:wikidata:Q41985|Q41985]]||Malasiqui||||||Pangasinan||Town |- |1526||[[:wikidata:Q1020685|Q1020685]]||Manaoag||||||Pangasinan||Town |- |1527||[[:wikidata:Q41996|Q41996]]||Mangaldan||||||Pangasinan||Town |- |1528||[[:wikidata:Q42001|Q42001]]||Mangatarem||||||Pangasinan||Town |- |1529||[[:wikidata:Q42006|Q42006]]||Mapandan||||||Pangasinan||Town |- |1530||[[:wikidata:Q42011|Q42011]]||Natividad||||||Pangasinan||Town |- |1531||[[:wikidata:Q42017|Q42017]]||Pozorrubio||||||Pangasinan||Town |- |1532||[[:wikidata:Q42024|Q42024]]||Rosales||||||Pangasinan||Town |- |1533||[[:wikidata:Q43165|Q43165]]||San Carlos||||||Pangasinan||City |- |1534||[[:wikidata:Q42031|Q42031]]||San Fabian||||||Pangasinan||Town |- |1535||[[:wikidata:Q42036|Q42036]]||San Jacinto||||||Pangasinan||Town |- |1536||[[:wikidata:Q42039|Q42039]]||San Manuel||||||Pangasinan||Town |- |1537||[[:wikidata:Q42043|Q42043]]||San Nicolas||||||Pangasinan||Town |- |1538||[[:wikidata:Q42044|Q42044]]||San Quintin||||||Pangasinan||Town |- |1539||[[:wikidata:Q122401|Q122401]]||Santa Barbara||||||Pangasinan||Town |- |1540||[[:wikidata:Q42055|Q42055]]||Santa Maria||||||Pangasinan||Town |- |1541||[[:wikidata:Q43140|Q43140]]||Santo Tomas||||||Pangasinan||Town |- |1542||[[:wikidata:Q43143|Q43143]]||Sison||||||Pangasinan||Town |- |1543||[[:wikidata:Q43145|Q43145]]||Sual||||||Pangasinan||Town |- |1544||[[:wikidata:Q43148|Q43148]]||Tayug||||||Pangasinan||Town |- |1545||[[:wikidata:Q43152|Q43152]]||Umingan||||||Pangasinan||Town |- |1546||[[:wikidata:Q43154|Q43154]]||Urbiztondo||||||Pangasinan||Town |- |1547||[[:wikidata:Q43168|Q43168]]||Urdaneta||||||Pangasinan||City |- |1548||[[:wikidata:Q43157|Q43157]]||Villasis||||||Pangasinan||Town |- |1549||[[:wikidata:Q40168|Q40168]]||Agoo||||||La Union||Town |- |1550||[[:wikidata:Q40239|Q40239]]||Aringay||||||La Union||Town |- |1551||[[:wikidata:Q40259|Q40259]]||Bacnotan||||||La Union||Town |- |1552||[[:wikidata:Q40275|Q40275]]||Bagulin||||||La Union||Town |- |1553||[[:wikidata:Q40282|Q40282]]||Balaoan||||||La Union||Town |- |1554||[[:wikidata:Q40298|Q40298]]||Bangar||||||La Union||Town |- |1555||[[:wikidata:Q40313|Q40313]]||Bauang||||||La Union||Town |- |1556||[[:wikidata:Q40372|Q40372]]||Burgos||||||La Union||Town |- |1557||[[:wikidata:Q40393|Q40393]]||Caba||||||La Union||Town |- |1558||[[:wikidata:Q40419|Q40419]]||Luna||||||La Union||Town |- |1559||[[:wikidata:Q40450|Q40450]]||Naguilian||||||La Union||Town |- |1560||[[:wikidata:Q40466|Q40466]]||Pugo||||||La Union||Town |- |1561||[[:wikidata:Q40486|Q40486]]||Rosario||||||La Union||Town |- |1562||[[:wikidata:Q40584|Q40584]]||San Fernando||||||La Union||City |- |1563||[[:wikidata:Q40500|Q40500]]||San Gabriel||||||La Union||Town |- |1564||[[:wikidata:Q40517|Q40517]]||San Juan||||||La Union||Town |- |1565||[[:wikidata:Q40521|Q40521]]||Santo Tomas||||||La Union||Town |- |1566||[[:wikidata:Q40536|Q40536]]||Santol||||||La Union||Town |- |1567||[[:wikidata:Q40557|Q40557]]||Sudipen||||||La Union||Town |- |1568||[[:wikidata:Q40562|Q40562]]||Tubao||||||La Union||Town |- |1569||[[:wikidata:Q12813|Q12813]]||Alilem||||||Ilocos Sur||Town |- |1570||[[:wikidata:Q12818|Q12818]]||Banayoyo||||||Ilocos Sur||Town |- |1571||[[:wikidata:Q12825|Q12825]]||Bantay||||||Ilocos Sur||Town |- |1572||[[:wikidata:Q12828|Q12828]]||Burgos||||||Ilocos Sur||Town |- |1573||[[:wikidata:Q12832|Q12832]]||Cabugao||||||Ilocos Sur||Town |- |1574||[[:wikidata:Q205956|Q205956]]||Candon||||||Ilocos Sur||City |- |1575||[[:wikidata:Q12834|Q12834]]||Caoayan||||||Ilocos Sur||Town |- |1576||[[:wikidata:Q12835|Q12835]]||Cervantes||||||Ilocos Sur||Town |- |1577||[[:wikidata:Q12838|Q12838]]||Galimuyod||||||Ilocos Sur||Town |- |1578||[[:wikidata:Q12840|Q12840]]||Gregorio del Pilar||||||Ilocos Sur||Town |- |1579||[[:wikidata:Q12843|Q12843]]||Lidlidda||||||Ilocos Sur||Town |- |1580||[[:wikidata:Q12845|Q12845]]||Magsingal||||||Ilocos Sur||Town |- |1581||[[:wikidata:Q12848|Q12848]]||Nagbukel||||||Ilocos Sur||Town |- |1582||[[:wikidata:Q12850|Q12850]]||Narvacan||||||Ilocos Sur||Town |- |1583||[[:wikidata:Q12853|Q12853]]||Quirino||||||Ilocos Sur||Town |- |1584||[[:wikidata:Q12856|Q12856]]||Salcedo||||||Ilocos Sur||Town |- |1585||[[:wikidata:Q12859|Q12859]]||San Emilio||||||Ilocos Sur||Town |- |1586||[[:wikidata:Q12863|Q12863]]||San Esteban||||||Ilocos Sur||Town |- |1587||[[:wikidata:Q12864|Q12864]]||San Ildefonso||||||Ilocos Sur||Town |- |1588||[[:wikidata:Q12867|Q12867]]||San Juan||||||Ilocos Sur||Town |- |1589||[[:wikidata:Q12868|Q12868]]||San Vicente||||||Ilocos Sur||Town |- |1590||[[:wikidata:Q12873|Q12873]]||Santa||||||Ilocos Sur||Town |- |1591||[[:wikidata:Q12875|Q12875]]||Santa Catalina||||||Ilocos Sur||Town |- |1592||[[:wikidata:Q12880|Q12880]]||Santa Cruz||||||Ilocos Sur||Town |- |1593||[[:wikidata:Q12882|Q12882]]||Santa Lucia||||||Ilocos Sur||Town |- |1594||[[:wikidata:Q12692|Q12692]]||Santa Maria||||||Ilocos Sur||Town |- |1595||[[:wikidata:Q12884|Q12884]]||Santiago||||||Ilocos Sur||Town |- |1596||[[:wikidata:Q12885|Q12885]]||Santo Domingo||||||Ilocos Sur||Town |- |1597||[[:wikidata:Q12888|Q12888]]||Sigay||||||Ilocos Sur||Town |- |1598||[[:wikidata:Q12891|Q12891]]||Sinait||||||Ilocos Sur||Town |- |1599||[[:wikidata:Q12893|Q12893]]||Sugpon||||||Ilocos Sur||Town |- |1600||[[:wikidata:Q12894|Q12894]]||Suyo||||||Ilocos Sur||Town |- |1601||[[:wikidata:Q12895|Q12895]]||Tagudin||||||Ilocos Sur||Town |- |1602||[[:wikidata:Q235004|Q235004]]||Vigan||[[ဗီဂန်မြို့]]||[[ဗီဂန်မြို့]]||Ilocos Sur||City |- |1603||[[:wikidata:Q39241|Q39241]]||Adams||||||Ilocos Norte||Town |- |1604||[[:wikidata:Q39271|Q39271]]||Bacarra||||||Ilocos Norte||Town |- |1605||[[:wikidata:Q39303|Q39303]]||Badoc||||||Ilocos Norte||Town |- |1606||[[:wikidata:Q39326|Q39326]]||Bangui||||||Ilocos Norte||Town |- |1607||[[:wikidata:Q39346|Q39346]]||Banna||||||Ilocos Norte||Town |- |1608||[[:wikidata:Q39711|Q39711]]||Batac||||||Ilocos Norte||City |- |1609||[[:wikidata:Q39368|Q39368]]||Burgos||||||Ilocos Norte||Town |- |1610||[[:wikidata:Q39393|Q39393]]||Carasi||||||Ilocos Norte||Town |- |1611||[[:wikidata:Q39416|Q39416]]||Currimao||||||Ilocos Norte||Town |- |1612||[[:wikidata:Q39429|Q39429]]||Dingras||||||Ilocos Norte||Town |- |1613||[[:wikidata:Q39511|Q39511]]||Dumalneg||||||Ilocos Norte||Town |- |1614||[[:wikidata:Q39738|Q39738]]||Laoag||||||Ilocos Norte||City |- |1615||[[:wikidata:Q39523|Q39523]]||Marcos||||||Ilocos Norte||Town |- |1616||[[:wikidata:Q39540|Q39540]]||Nueva Era||||||Ilocos Norte||Town |- |1617||[[:wikidata:Q39559|Q39559]]||Pagudpud||||||Ilocos Norte||Town |- |1618||[[:wikidata:Q39573|Q39573]]||Paoay||||||Ilocos Norte||Town |- |1619||[[:wikidata:Q39591|Q39591]]||Pasuquin||||||Ilocos Norte||Town |- |1620||[[:wikidata:Q39616|Q39616]]||Piddig||||||Ilocos Norte||Town |- |1621||[[:wikidata:Q39629|Q39629]]||Pinili||||||Ilocos Norte||Town |- |1622||[[:wikidata:Q39653|Q39653]]||San Nicolas||||||Ilocos Norte||Town |- |1623||[[:wikidata:Q39673|Q39673]]||Sarrat||||||Ilocos Norte||Town |- |1624||[[:wikidata:Q39677|Q39677]]||Solsona||||||Ilocos Norte||Town |- |1625||[[:wikidata:Q39694|Q39694]]||Vintar||||||Ilocos Norte||Town |- |1626||[[:wikidata:Q1478|Q1478]]||Caloocan||||||Metro Manila||City |- |1627||[[:wikidata:Q8854|Q8854]]||Las Piñas||||||Metro Manila||City |- |1628||[[:wikidata:Q1508|Q1508]]||Makati||||||Metro Manila||City |- |1629||[[:wikidata:Q8861|Q8861]]||Malabon||||||Metro Manila||City |- |1630||[[:wikidata:Q9085|Q9085]]||Mandaluyong||||||Metro Manila||City |- |1631||[[:wikidata:Q1461|Q1461]]||Manila||[[မနီလာမြို့]]||[[မနီလာမြို့]]||Metro Manila||City |- |1632||[[:wikidata:Q17175|Q17175]]||Marikina||||||Metro Manila||City |- |1633||[[:wikidata:Q17176|Q17176]]||Muntinlupa||||||Metro Manila||City |- |1634||[[:wikidata:Q17179|Q17179]]||Navotas||||||Metro Manila||City |- |1635||[[:wikidata:Q17182|Q17182]]||Parañaque||||||Metro Manila||City |- |1636||[[:wikidata:Q17189|Q17189]]||Pasay||||||Metro Manila||City |- |1637||[[:wikidata:Q1624|Q1624]]||Pasig||||||Metro Manila||City |- |1638||[[:wikidata:Q1017325|Q1017325]]||Pateros||||||Metro Manila||Town |- |1639||[[:wikidata:Q1475|Q1475]]||Quezon City||||||Metro Manila||City |- |1640||[[:wikidata:Q749283|Q749283]]||San Juan||||||Metro Manila||City |- |1641||[[:wikidata:Q1643|Q1643]]||Taguig||||||Metro Manila||City |- |1642||[[:wikidata:Q1623|Q1623]]||Valenzuela||||||Metro Manila||City |} t15ph6ft1qtjznqvpdghun2e8v1zv2j 3 287597 1036880 2026-06-08T16:59:26Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036880 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Lucyyy677 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၅၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) g8ctnqrczrb40axy8cgndqgrjueim1e 3 287598 1036881 2026-06-08T16:59:37Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036881 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် John dicosta ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၅၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) hqp3h72uu0zh4to8e2g7oguejn1su0p 3 287599 1036882 2026-06-08T16:59:46Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036882 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် MgYeNaing Win ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၅၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 04uvn7zi4t4ejphy1cvsd679l5ql7xv 3 287600 1036883 2026-06-08T16:59:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036883 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Myohtetng ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၅၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) otz4np3y5q7lz63ucjf3b5zt3jz4a6i 3 287601 1036884 2026-06-08T17:00:07Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036884 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Grbr5 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၀၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 4syts4dq5lukjw26xehwxxjofgbiorh 3 287602 1036885 2026-06-08T17:00:17Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036885 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Melonoone ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၀၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) tunbp1m1ctdaxcc6kunuro957090l53 1 287603 1036886 2026-06-08T17:18:55Z ~2026-33942-86 144074 /* xxx */ အပိုင်းသစ် 1036886 wikitext text/x-wiki == xxx == xxxc [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-33942-86|&#126;2026-33942-86]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-33942-86|talk]]) ၁၇:၁၈၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 9dp523h3ymkirkbqee1izo5bz8i38p4 0 287604 1036888 2026-06-08T18:00:13Z Win Kyaw Myo 68856 ဆောင်းပါးအသစ် စတင်ဖန်တီးခြင်းနှင့် ဓာတ်ပုံ၊ အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းခြင်း 1036888 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Sayar_Gyi_U_Hla_Aung_(_Founder_of_Thar_Gi_Nay_Wonn_Myanmar_Martial_Arts_Club_).jpg|right|thumb|ဆရာကြီး ဦးလှအောင်]] '''သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာသိုင်းပညာရပ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်နှင့် ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ဆရာကြီး ဦးလှအောင်မှ တည်ထောင်ခဲ့သော သိုင်းအဖွဲ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == [ကျွန်ုပ်သည် ၁၂၉၁-ခုနှစ် ဝါဆိုလပြည့်ကျော်၁၀ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ကြည့်မြင်တိုင်၊စမ်းချောင်းရပ်၊မင်္ဂလာလမ်း၊ အမှတ် (၂၁ )တွင်အဘဦးဘရွှေ ၊အမိဒေါ်ခင်မြင့်တိုမှ မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့ပါသည်။အမည်အားဖြင့် ဦးလှအောင်ဟု‌မှတ်ယူပါသည်။ စမ်းချောင်းတွင်မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြို(၆၁)လမ်း၊အိမ်အမှတ်(၅၅)တွင်နေထိုင်လျှက်၊ ပညာသင်ရင်းကြီးထွားလာခဲ့ပါသည်။ ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုရှိ၊ ပန်းခြံလမ်း၊ ၆၁-လမ်း ၊၆၂လမ်းခပ်တက်တန်း (ခ)ကမ်းနားလမ်းတဝိုက်သည် ကုလားလူမျိုးများအများအပြားနေထိုင်သောရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သိုင်းပညာမျိုးစေ့ချခြင်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုတွင်နေထိုင်ကြသော ၊ ကုလား(ဝါ) အိန္ဒိယလူမျိုးများအနက် ဟိန္ဒူ နှင့်ဝိင်္လယာလူမျိုးတိုသည် အပိုင်းလိုက်သီးသန့်နေထိုငကြပါသည်။ ၎င်းတိုသည် အများအားဖြင့် လသာသော ညများတွင်အုပ်စုလိုက်ဖွဲကြ၍ - ၁။ (က) ဟိန္ဒူများသည်အတွဲလိုက်နဘမ်းလုံးခြင်း၊ (ခ) တုတ်ရှည်သိုင်းကစားခြင်း၊ ၂။ ဝိင်္လယာများသည်တုတ်ကို-၂-ချောင်းစီဖြင့်သိုင်းယိမ်းကစားခြင်း တို့ကိုအလေ့အထတစ်ခုအနေဖြင့်အမြဲပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတရုတ်လူမျိုးလူငယ်မျက်လှည့်အဖွဲများသည်ရပ်ကွက်အတွင်းသိုလှည့်လည်ကြလျှက် - (၁) ဂျွမ်းဘားကစားပြသခြင်း (၂) ဒါးမရှည်(တုတ်ရှည်ထိပ်တွင် ဓားမ တတ်သိုင်းကစားပြခြင်း။ (၃) ၃- ခွလှံတန် သိုင်းကစားခြင်းတိုပြသအလှူခံလေ့ရှိပါသည်။ အဓိကအားဖြင့်၊၁၉၃၆ - ၃၇ လောက်တွင်ဖြစ်ပွားသောကုလားမြန်မာအဓိကရုဏ်းတွင်ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုနယ်သိုခေတ္တအလည်ရောက်လာသောမြန်မာလူမျိုးညီအကိုနှစ်ဦးတိုသည်ဆွမ်းခံသွားရင်းငှက်သင့်ကိုသကဲ့သိုအဓိကရုဏ်းနှင့်ကြုံလာခဲ့ပါသည်။ အထက်ပါအကြောင်းအချက်တိုသည်ကျွန်ုပ်အားသိုင်းပညာကိုနှစ်သက်မြတ်နိုးစေခြင် ဝါသနာပါစေခြင်းလိုက်စားစေခြင်းလှုံ့ဆော်လာခဲ့ရာ မူလဗီဇအားဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် ထိုးသတ် နပမ်းလုံး တုတ် ဓား လက်နက် ဖြင့်လှုပ်ရှားရသည်ကို ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အားလျှော်စွာပို၍ ထကြွနိုးကြားခဲ့ရပါသည်။ သိုသော်လည်း ၁၉၄၁-ခုဒီဇင်ဘာလ(၂၃) ရက်နေ့တွင့်မြန်မာပြည်အား၊ ဂျပန်တိုစတင်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် ခေတ်ပျက်သွားရာစစ်ပြေးအဖြစ် မြောင်းမြမြိုသိုသွားရောက်နေထိုင်ခဲ့ရပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၂ -ခုနှစ်တွင်ရန်ကုန်ကြည့်မြင်တိုင်စမ်းချေချင်းမင်္ဂလာလမ်းအိမ်အမှတ်(၂၁) ကျွန်တော့်အဖွားအိမ်သိုပြန်လည်ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပါသည်။ စမ်းချောင်းအရပ်ဒေသသည်ယခင်မှသည် ယခုတိုင်ရှမ်းနှင့်မြန်မာများနေထိုင်လျှက်ရှိသောဒေသဖြစ်ဖြစ်သည်။ ရှမ်းတိုသည် ဓလေ့ထုံးစံအားဖြင့်၎င်း၊ အလေ့အထအားဖြင့်၎င်းသိုင်းပညာရပ်အသီးသီးးကို မကြာခဏဘာသာရေး မင်္ဂလာပွဲများတွင်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်ရာကျွန်တော်၏မူလဗီဇဝါနာကိုတဖန်ပြန်လည်နိူးဆွပေးခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်ရှမ်းပြည် အင်းလေးဒေသမှရှမ်းကုန်သည် ဦးလှမောင်နှင့်ဦးဘရင်စသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်ဆက်သွယ်ရာကျွန်ုပ်၏နေအိမ်မှာပင်- ကျွန်ုပ်နှင့်အတူအခြားပုဂ္ဂိုလ်များပင်ခေတ်ပျက် ( ဂျပန်ခေတ် ) ကာလအတွင်းရှမ်းတရုတ်သိုင်းပညာကိုသင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၅-ခုဂျပန်ကိုမြန်မာနိုင်ငံမှပြန်လည်မောင်းထုတ်ပြီးကာလတွင် ကျွန်ုပ်၏မိတ်ဆွေနေအိမ်သိုဆွမ်းခံကြွလေ့ရှိသောဦးပဇင်းဘွဲအားဖြင့်(မမှတ်မိ့တော့) လူအမည်အားဖြင့် ဦးလှမြင့်နှင့်တွေ့ဆုံရာ၎င်း၏ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံဆက်သွယ်အပ်နှင်ပေးခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည်၊ဆရာကြီးဦးနေဝင်းနှင့်ဆရာကြီးးဦးပွတို၏တပည့်ရင်းဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံတွင် ဓားရေးဝိုင်းထွက်ပညာကိုဝိုင်းထွက်လွတ်ပြောက်သည်အထိ သင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည် ကျွန်ုပ်အားဆရာကြီးဦးနေဝင်းထံအပ်နှံလျှက် ပညာ ရည်နိုချိုသောက်စိုစေခဲ့ရာ ဓားတစ်လက်သိုင်း- ပင်မနာယကဆရာကြီးဦးးနေဝင်းထံတွင် ဆရာကြီးကွယ်လွန်သည်အချိန်အထိ ပညာရည်နိုသောက်စိုခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးနေဝင်၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဆောင်ရွက်ခြင်း ကျွန်ုပ်သည် ဆရာကြီးဦးနေဝင်းကွယ်လွန်သွားပြီးးနောက် ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မအဖွဲအစည်းနှင့်ပတ်သတ်၍၊မမျော်လင့်သောပြသနာတစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ၊အနာဂတ်တွင်းပိုမိုရှူတ်ထွေးး သည့်ပြဿနာမျိုးထပ်မံ မဖြစ်ပွားစေခြင်းငှါ မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲချုပ် နာယကဆရာကြီးများ၏ဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်မူဖြင့်ဆရာကြီးနေဝင်း၏ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မနှင့်အဖွဲခွဲများအားတစ်ခန်းတဏ္ဍရပ်စိုင်းစေခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်အား ကျွန်ုပ်ဦးစီးသော သိုင်းအဖွဲအမည်သစ်ဖြင့်၊ဆရာကြီး၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဆရာကြီးနှင့် ဆရာကြီးများ၏ပညာရပ်များကို ဆက်လက်ဖြန့်ဖြူးရန်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်သည်သာကီနေဝဏ်းသိုင်းအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပါအတိုင်း သာကီနေဝဏ်း(ပင်မ)ကို ဆရာကြီးဦးနေဝင်း၏ ပညာ့အမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဖွဲစည်း တည်ဆောက်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။] == ဆောင်ရွက်ချက်များ == [မြန်မာနိုင်ငံ သိုင်းအဖွဲချုပ် ထံတွင် သာကီနေဝဏ်း သိုင်းအဖွဲ ကြီးကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြိုင်ပွဲများ တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ဆုတံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြင်းခင်းသဘင်ပွဲတော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အမျိုးသားအားကစားပွဲတော် တိုတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} rwex0a99ftszelqqmdyblxyu59pgo09 1036896 1036888 2026-06-08T18:13:34Z Win Kyaw Myo 68856 ဓာတ်ပုံ ကုဒ်အမည် ပြင်ဆင်ခြင်း 1036896 wikitext text/x-wiki [[File:Sayar Gyi U Hla Aung ( Founder of Thar Gi Nay Wonn Myanmar Martial Arts Club ).jpg|thumb|right|250px|ဆရာကြီး ဦးလှအောင်]] '''သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာသိုင်းပညာရပ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်နှင့် ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ဆရာကြီး ဦးလှအောင်မှ တည်ထောင်ခဲ့သော သိုင်းအဖွဲ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == [ကျွန်ုပ်သည် ၁၂၉၁-ခုနှစ် ဝါဆိုလပြည့်ကျော်၁၀ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ကြည့်မြင်တိုင်၊စမ်းချောင်းရပ်၊မင်္ဂလာလမ်း၊ အမှတ် (၂၁ )တွင်အဘဦးဘရွှေ ၊အမိဒေါ်ခင်မြင့်တိုမှ မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့ပါသည်။အမည်အားဖြင့် ဦးလှအောင်ဟု‌မှတ်ယူပါသည်။ စမ်းချောင်းတွင်မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြို(၆၁)လမ်း၊အိမ်အမှတ်(၅၅)တွင်နေထိုင်လျှက်၊ ပညာသင်ရင်းကြီးထွားလာခဲ့ပါသည်။ ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုရှိ၊ ပန်းခြံလမ်း၊ ၆၁-လမ်း ၊၆၂လမ်းခပ်တက်တန်း (ခ)ကမ်းနားလမ်းတဝိုက်သည် ကုလားလူမျိုးများအများအပြားနေထိုင်သောရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သိုင်းပညာမျိုးစေ့ချခြင်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုတွင်နေထိုင်ကြသော ၊ ကုလား(ဝါ) အိန္ဒိယလူမျိုးများအနက် ဟိန္ဒူ နှင့်ဝိင်္လယာလူမျိုးတိုသည် အပိုင်းလိုက်သီးသန့်နေထိုငကြပါသည်။ ၎င်းတိုသည် အများအားဖြင့် လသာသော ညများတွင်အုပ်စုလိုက်ဖွဲကြ၍ - ၁။ (က) ဟိန္ဒူများသည်အတွဲလိုက်နဘမ်းလုံးခြင်း၊ (ခ) တုတ်ရှည်သိုင်းကစားခြင်း၊ ၂။ ဝိင်္လယာများသည်တုတ်ကို-၂-ချောင်းစီဖြင့်သိုင်းယိမ်းကစားခြင်း တို့ကိုအလေ့အထတစ်ခုအနေဖြင့်အမြဲပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတရုတ်လူမျိုးလူငယ်မျက်လှည့်အဖွဲများသည်ရပ်ကွက်အတွင်းသိုလှည့်လည်ကြလျှက် - (၁) ဂျွမ်းဘားကစားပြသခြင်း (၂) ဒါးမရှည်(တုတ်ရှည်ထိပ်တွင် ဓားမ တတ်သိုင်းကစားပြခြင်း။ (၃) ၃- ခွလှံတန် သိုင်းကစားခြင်းတိုပြသအလှူခံလေ့ရှိပါသည်။ အဓိကအားဖြင့်၊၁၉၃၆ - ၃၇ လောက်တွင်ဖြစ်ပွားသောကုလားမြန်မာအဓိကရုဏ်းတွင်ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုနယ်သိုခေတ္တအလည်ရောက်လာသောမြန်မာလူမျိုးညီအကိုနှစ်ဦးတိုသည်ဆွမ်းခံသွားရင်းငှက်သင့်ကိုသကဲ့သိုအဓိကရုဏ်းနှင့်ကြုံလာခဲ့ပါသည်။ အထက်ပါအကြောင်းအချက်တိုသည်ကျွန်ုပ်အားသိုင်းပညာကိုနှစ်သက်မြတ်နိုးစေခြင် ဝါသနာပါစေခြင်းလိုက်စားစေခြင်းလှုံ့ဆော်လာခဲ့ရာ မူလဗီဇအားဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် ထိုးသတ် နပမ်းလုံး တုတ် ဓား လက်နက် ဖြင့်လှုပ်ရှားရသည်ကို ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အားလျှော်စွာပို၍ ထကြွနိုးကြားခဲ့ရပါသည်။ သိုသော်လည်း ၁၉၄၁-ခုဒီဇင်ဘာလ(၂၃) ရက်နေ့တွင့်မြန်မာပြည်အား၊ ဂျပန်တိုစတင်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် ခေတ်ပျက်သွားရာစစ်ပြေးအဖြစ် မြောင်းမြမြိုသိုသွားရောက်နေထိုင်ခဲ့ရပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၂ -ခုနှစ်တွင်ရန်ကုန်ကြည့်မြင်တိုင်စမ်းချေချင်းမင်္ဂလာလမ်းအိမ်အမှတ်(၂၁) ကျွန်တော့်အဖွားအိမ်သိုပြန်လည်ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပါသည်။ စမ်းချောင်းအရပ်ဒေသသည်ယခင်မှသည် ယခုတိုင်ရှမ်းနှင့်မြန်မာများနေထိုင်လျှက်ရှိသောဒေသဖြစ်ဖြစ်သည်။ ရှမ်းတိုသည် ဓလေ့ထုံးစံအားဖြင့်၎င်း၊ အလေ့အထအားဖြင့်၎င်းသိုင်းပညာရပ်အသီးသီးးကို မကြာခဏဘာသာရေး မင်္ဂလာပွဲများတွင်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်ရာကျွန်တော်၏မူလဗီဇဝါနာကိုတဖန်ပြန်လည်နိူးဆွပေးခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်ရှမ်းပြည် အင်းလေးဒေသမှရှမ်းကုန်သည် ဦးလှမောင်နှင့်ဦးဘရင်စသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်ဆက်သွယ်ရာကျွန်ုပ်၏နေအိမ်မှာပင်- ကျွန်ုပ်နှင့်အတူအခြားပုဂ္ဂိုလ်များပင်ခေတ်ပျက် ( ဂျပန်ခေတ် ) ကာလအတွင်းရှမ်းတရုတ်သိုင်းပညာကိုသင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၅-ခုဂျပန်ကိုမြန်မာနိုင်ငံမှပြန်လည်မောင်းထုတ်ပြီးကာလတွင် ကျွန်ုပ်၏မိတ်ဆွေနေအိမ်သိုဆွမ်းခံကြွလေ့ရှိသောဦးပဇင်းဘွဲအားဖြင့်(မမှတ်မိ့တော့) လူအမည်အားဖြင့် ဦးလှမြင့်နှင့်တွေ့ဆုံရာ၎င်း၏ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံဆက်သွယ်အပ်နှင်ပေးခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည်၊ဆရာကြီးဦးနေဝင်းနှင့်ဆရာကြီးးဦးပွတို၏တပည့်ရင်းဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံတွင် ဓားရေးဝိုင်းထွက်ပညာကိုဝိုင်းထွက်လွတ်ပြောက်သည်အထိ သင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည် ကျွန်ုပ်အားဆရာကြီးဦးနေဝင်းထံအပ်နှံလျှက် ပညာ ရည်နိုချိုသောက်စိုစေခဲ့ရာ ဓားတစ်လက်သိုင်း- ပင်မနာယကဆရာကြီးဦးးနေဝင်းထံတွင် ဆရာကြီးကွယ်လွန်သည်အချိန်အထိ ပညာရည်နိုသောက်စိုခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးနေဝင်၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဆောင်ရွက်ခြင်း ကျွန်ုပ်သည် ဆရာကြီးဦးနေဝင်းကွယ်လွန်သွားပြီးးနောက် ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မအဖွဲအစည်းနှင့်ပတ်သတ်၍၊မမျော်လင့်သောပြသနာတစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ၊အနာဂတ်တွင်းပိုမိုရှူတ်ထွေးး သည့်ပြဿနာမျိုးထပ်မံ မဖြစ်ပွားစေခြင်းငှါ မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲချုပ် နာယကဆရာကြီးများ၏ဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်မူဖြင့်ဆရာကြီးနေဝင်း၏ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မနှင့်အဖွဲခွဲများအားတစ်ခန်းတဏ္ဍရပ်စိုင်းစေခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်အား ကျွန်ုပ်ဦးစီးသော သိုင်းအဖွဲအမည်သစ်ဖြင့်၊ဆရာကြီး၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဆရာကြီးနှင့် ဆရာကြီးများ၏ပညာရပ်များကို ဆက်လက်ဖြန့်ဖြူးရန်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်သည်သာကီနေဝဏ်းသိုင်းအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပါအတိုင်း သာကီနေဝဏ်း(ပင်မ)ကို ဆရာကြီးဦးနေဝင်း၏ ပညာ့အမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဖွဲစည်း တည်ဆောက်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။] == ဆောင်ရွက်ချက်များ == [မြန်မာနိုင်ငံ သိုင်းအဖွဲချုပ် ထံတွင် သာကီနေဝဏ်း သိုင်းအဖွဲ ကြီးကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြိုင်ပွဲများ တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ဆုတံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြင်းခင်းသဘင်ပွဲတော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အမျိုးသားအားကစားပွဲတော် တိုတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} 4lv3bm3jv1oyisyvp0zdv25qx2km2gg 1036897 1036896 2026-06-08T18:20:23Z Win Kyaw Myo 68856 ဓာတ်ပုံ ကုဒ်အမည် ပြင်ဆင်ခြင်း 1036897 wikitext text/x-wiki [[File:Sayar Gyi U Hla Aung ( Founder of Thar Gi Nay Wonn Myanma Martial Arts Club ).jpg|thumb|A photograph of Sayar Gyi U Hla Aung]] '''သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာသိုင်းပညာရပ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်နှင့် ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ဆရာကြီး ဦးလှအောင်မှ တည်ထောင်ခဲ့သော သိုင်းအဖွဲ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == [ကျွန်ုပ်သည် ၁၂၉၁-ခုနှစ် ဝါဆိုလပြည့်ကျော်၁၀ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ကြည့်မြင်တိုင်၊စမ်းချောင်းရပ်၊မင်္ဂလာလမ်း၊ အမှတ် (၂၁ )တွင်အဘဦးဘရွှေ ၊အမိဒေါ်ခင်မြင့်တိုမှ မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့ပါသည်။အမည်အားဖြင့် ဦးလှအောင်ဟု‌မှတ်ယူပါသည်။ စမ်းချောင်းတွင်မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြို(၆၁)လမ်း၊အိမ်အမှတ်(၅၅)တွင်နေထိုင်လျှက်၊ ပညာသင်ရင်းကြီးထွားလာခဲ့ပါသည်။ ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုရှိ၊ ပန်းခြံလမ်း၊ ၆၁-လမ်း ၊၆၂လမ်းခပ်တက်တန်း (ခ)ကမ်းနားလမ်းတဝိုက်သည် ကုလားလူမျိုးများအများအပြားနေထိုင်သောရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သိုင်းပညာမျိုးစေ့ချခြင်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုတွင်နေထိုင်ကြသော ၊ ကုလား(ဝါ) အိန္ဒိယလူမျိုးများအနက် ဟိန္ဒူ နှင့်ဝိင်္လယာလူမျိုးတိုသည် အပိုင်းလိုက်သီးသန့်နေထိုငကြပါသည်။ ၎င်းတိုသည် အများအားဖြင့် လသာသော ညများတွင်အုပ်စုလိုက်ဖွဲကြ၍ - ၁။ (က) ဟိန္ဒူများသည်အတွဲလိုက်နဘမ်းလုံးခြင်း၊ (ခ) တုတ်ရှည်သိုင်းကစားခြင်း၊ ၂။ ဝိင်္လယာများသည်တုတ်ကို-၂-ချောင်းစီဖြင့်သိုင်းယိမ်းကစားခြင်း တို့ကိုအလေ့အထတစ်ခုအနေဖြင့်အမြဲပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတရုတ်လူမျိုးလူငယ်မျက်လှည့်အဖွဲများသည်ရပ်ကွက်အတွင်းသိုလှည့်လည်ကြလျှက် - (၁) ဂျွမ်းဘားကစားပြသခြင်း (၂) ဒါးမရှည်(တုတ်ရှည်ထိပ်တွင် ဓားမ တတ်သိုင်းကစားပြခြင်း။ (၃) ၃- ခွလှံတန် သိုင်းကစားခြင်းတိုပြသအလှူခံလေ့ရှိပါသည်။ အဓိကအားဖြင့်၊၁၉၃၆ - ၃၇ လောက်တွင်ဖြစ်ပွားသောကုလားမြန်မာအဓိကရုဏ်းတွင်ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုနယ်သိုခေတ္တအလည်ရောက်လာသောမြန်မာလူမျိုးညီအကိုနှစ်ဦးတိုသည်ဆွမ်းခံသွားရင်းငှက်သင့်ကိုသကဲ့သိုအဓိကရုဏ်းနှင့်ကြုံလာခဲ့ပါသည်။ အထက်ပါအကြောင်းအချက်တိုသည်ကျွန်ုပ်အားသိုင်းပညာကိုနှစ်သက်မြတ်နိုးစေခြင် ဝါသနာပါစေခြင်းလိုက်စားစေခြင်းလှုံ့ဆော်လာခဲ့ရာ မူလဗီဇအားဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် ထိုးသတ် နပမ်းလုံး တုတ် ဓား လက်နက် ဖြင့်လှုပ်ရှားရသည်ကို ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အားလျှော်စွာပို၍ ထကြွနိုးကြားခဲ့ရပါသည်။ သိုသော်လည်း ၁၉၄၁-ခုဒီဇင်ဘာလ(၂၃) ရက်နေ့တွင့်မြန်မာပြည်အား၊ ဂျပန်တိုစတင်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် ခေတ်ပျက်သွားရာစစ်ပြေးအဖြစ် မြောင်းမြမြိုသိုသွားရောက်နေထိုင်ခဲ့ရပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၂ -ခုနှစ်တွင်ရန်ကုန်ကြည့်မြင်တိုင်စမ်းချေချင်းမင်္ဂလာလမ်းအိမ်အမှတ်(၂၁) ကျွန်တော့်အဖွားအိမ်သိုပြန်လည်ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပါသည်။ စမ်းချောင်းအရပ်ဒေသသည်ယခင်မှသည် ယခုတိုင်ရှမ်းနှင့်မြန်မာများနေထိုင်လျှက်ရှိသောဒေသဖြစ်ဖြစ်သည်။ ရှမ်းတိုသည် ဓလေ့ထုံးစံအားဖြင့်၎င်း၊ အလေ့အထအားဖြင့်၎င်းသိုင်းပညာရပ်အသီးသီးးကို မကြာခဏဘာသာရေး မင်္ဂလာပွဲများတွင်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်ရာကျွန်တော်၏မူလဗီဇဝါနာကိုတဖန်ပြန်လည်နိူးဆွပေးခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်ရှမ်းပြည် အင်းလေးဒေသမှရှမ်းကုန်သည် ဦးလှမောင်နှင့်ဦးဘရင်စသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်ဆက်သွယ်ရာကျွန်ုပ်၏နေအိမ်မှာပင်- ကျွန်ုပ်နှင့်အတူအခြားပုဂ္ဂိုလ်များပင်ခေတ်ပျက် ( ဂျပန်ခေတ် ) ကာလအတွင်းရှမ်းတရုတ်သိုင်းပညာကိုသင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၅-ခုဂျပန်ကိုမြန်မာနိုင်ငံမှပြန်လည်မောင်းထုတ်ပြီးကာလတွင် ကျွန်ုပ်၏မိတ်ဆွေနေအိမ်သိုဆွမ်းခံကြွလေ့ရှိသောဦးပဇင်းဘွဲအားဖြင့်(မမှတ်မိ့တော့) လူအမည်အားဖြင့် ဦးလှမြင့်နှင့်တွေ့ဆုံရာ၎င်း၏ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံဆက်သွယ်အပ်နှင်ပေးခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည်၊ဆရာကြီးဦးနေဝင်းနှင့်ဆရာကြီးးဦးပွတို၏တပည့်ရင်းဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံတွင် ဓားရေးဝိုင်းထွက်ပညာကိုဝိုင်းထွက်လွတ်ပြောက်သည်အထိ သင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည် ကျွန်ုပ်အားဆရာကြီးဦးနေဝင်းထံအပ်နှံလျှက် ပညာ ရည်နိုချိုသောက်စိုစေခဲ့ရာ ဓားတစ်လက်သိုင်း- ပင်မနာယကဆရာကြီးဦးးနေဝင်းထံတွင် ဆရာကြီးကွယ်လွန်သည်အချိန်အထိ ပညာရည်နိုသောက်စိုခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးနေဝင်၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဆောင်ရွက်ခြင်း ကျွန်ုပ်သည် ဆရာကြီးဦးနေဝင်းကွယ်လွန်သွားပြီးးနောက် ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မအဖွဲအစည်းနှင့်ပတ်သတ်၍၊မမျော်လင့်သောပြသနာတစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ၊အနာဂတ်တွင်းပိုမိုရှူတ်ထွေးး သည့်ပြဿနာမျိုးထပ်မံ မဖြစ်ပွားစေခြင်းငှါ မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲချုပ် နာယကဆရာကြီးများ၏ဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်မူဖြင့်ဆရာကြီးနေဝင်း၏ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မနှင့်အဖွဲခွဲများအားတစ်ခန်းတဏ္ဍရပ်စိုင်းစေခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်အား ကျွန်ုပ်ဦးစီးသော သိုင်းအဖွဲအမည်သစ်ဖြင့်၊ဆရာကြီး၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဆရာကြီးနှင့် ဆရာကြီးများ၏ပညာရပ်များကို ဆက်လက်ဖြန့်ဖြူးရန်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်သည်သာကီနေဝဏ်းသိုင်းအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပါအတိုင်း သာကီနေဝဏ်း(ပင်မ)ကို ဆရာကြီးဦးနေဝင်း၏ ပညာ့အမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဖွဲစည်း တည်ဆောက်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။] == ဆောင်ရွက်ချက်များ == [မြန်မာနိုင်ငံ သိုင်းအဖွဲချုပ် ထံတွင် သာကီနေဝဏ်း သိုင်းအဖွဲ ကြီးကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြိုင်ပွဲများ တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ဆုတံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြင်းခင်းသဘင်ပွဲတော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အမျိုးသားအားကစားပွဲတော် တိုတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} s185tm4f8xk2itnwdq8wb0809obqky0 1036898 1036897 2026-06-08T18:24:45Z Win Kyaw Myo 68856 /* ကိုးကားချက်များ */ 1036898 wikitext text/x-wiki [[File:Sayar Gyi U Hla Aung ( Founder of Thar Gi Nay Wonn Myanma Martial Arts Club ).jpg|thumb|A photograph of Sayar Gyi U Hla Aung]] '''သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာသိုင်းပညာရပ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်နှင့် ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ဆရာကြီး ဦးလှအောင်မှ တည်ထောင်ခဲ့သော သိုင်းအဖွဲ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == [ကျွန်ုပ်သည် ၁၂၉၁-ခုနှစ် ဝါဆိုလပြည့်ကျော်၁၀ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ကြည့်မြင်တိုင်၊စမ်းချောင်းရပ်၊မင်္ဂလာလမ်း၊ အမှတ် (၂၁ )တွင်အဘဦးဘရွှေ ၊အမိဒေါ်ခင်မြင့်တိုမှ မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့ပါသည်။အမည်အားဖြင့် ဦးလှအောင်ဟု‌မှတ်ယူပါသည်။ စမ်းချောင်းတွင်မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြို(၆၁)လမ်း၊အိမ်အမှတ်(၅၅)တွင်နေထိုင်လျှက်၊ ပညာသင်ရင်းကြီးထွားလာခဲ့ပါသည်။ ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုရှိ၊ ပန်းခြံလမ်း၊ ၆၁-လမ်း ၊၆၂လမ်းခပ်တက်တန်း (ခ)ကမ်းနားလမ်းတဝိုက်သည် ကုလားလူမျိုးများအများအပြားနေထိုင်သောရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သိုင်းပညာမျိုးစေ့ချခြင်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုတွင်နေထိုင်ကြသော ၊ ကုလား(ဝါ) အိန္ဒိယလူမျိုးများအနက် ဟိန္ဒူ နှင့်ဝိင်္လယာလူမျိုးတိုသည် အပိုင်းလိုက်သီးသန့်နေထိုငကြပါသည်။ ၎င်းတိုသည် အများအားဖြင့် လသာသော ညများတွင်အုပ်စုလိုက်ဖွဲကြ၍ - ၁။ (က) ဟိန္ဒူများသည်အတွဲလိုက်နဘမ်းလုံးခြင်း၊ (ခ) တုတ်ရှည်သိုင်းကစားခြင်း၊ ၂။ ဝိင်္လယာများသည်တုတ်ကို-၂-ချောင်းစီဖြင့်သိုင်းယိမ်းကစားခြင်း တို့ကိုအလေ့အထတစ်ခုအနေဖြင့်အမြဲပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတရုတ်လူမျိုးလူငယ်မျက်လှည့်အဖွဲများသည်ရပ်ကွက်အတွင်းသိုလှည့်လည်ကြလျှက် - (၁) ဂျွမ်းဘားကစားပြသခြင်း (၂) ဒါးမရှည်(တုတ်ရှည်ထိပ်တွင် ဓားမ တတ်သိုင်းကစားပြခြင်း။ (၃) ၃- ခွလှံတန် သိုင်းကစားခြင်းတိုပြသအလှူခံလေ့ရှိပါသည်။ အဓိကအားဖြင့်၊၁၉၃၆ - ၃၇ လောက်တွင်ဖြစ်ပွားသောကုလားမြန်မာအဓိကရုဏ်းတွင်ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုနယ်သိုခေတ္တအလည်ရောက်လာသောမြန်မာလူမျိုးညီအကိုနှစ်ဦးတိုသည်ဆွမ်းခံသွားရင်းငှက်သင့်ကိုသကဲ့သိုအဓိကရုဏ်းနှင့်ကြုံလာခဲ့ပါသည်။ အထက်ပါအကြောင်းအချက်တိုသည်ကျွန်ုပ်အားသိုင်းပညာကိုနှစ်သက်မြတ်နိုးစေခြင် ဝါသနာပါစေခြင်းလိုက်စားစေခြင်းလှုံ့ဆော်လာခဲ့ရာ မူလဗီဇအားဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် ထိုးသတ် နပမ်းလုံး တုတ် ဓား လက်နက် ဖြင့်လှုပ်ရှားရသည်ကို ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အားလျှော်စွာပို၍ ထကြွနိုးကြားခဲ့ရပါသည်။ သိုသော်လည်း ၁၉၄၁-ခုဒီဇင်ဘာလ(၂၃) ရက်နေ့တွင့်မြန်မာပြည်အား၊ ဂျပန်တိုစတင်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် ခေတ်ပျက်သွားရာစစ်ပြေးအဖြစ် မြောင်းမြမြိုသိုသွားရောက်နေထိုင်ခဲ့ရပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၂ -ခုနှစ်တွင်ရန်ကုန်ကြည့်မြင်တိုင်စမ်းချေချင်းမင်္ဂလာလမ်းအိမ်အမှတ်(၂၁) ကျွန်တော့်အဖွားအိမ်သိုပြန်လည်ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပါသည်။ စမ်းချောင်းအရပ်ဒေသသည်ယခင်မှသည် ယခုတိုင်ရှမ်းနှင့်မြန်မာများနေထိုင်လျှက်ရှိသောဒေသဖြစ်ဖြစ်သည်။ ရှမ်းတိုသည် ဓလေ့ထုံးစံအားဖြင့်၎င်း၊ အလေ့အထအားဖြင့်၎င်းသိုင်းပညာရပ်အသီးသီးးကို မကြာခဏဘာသာရေး မင်္ဂလာပွဲများတွင်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်ရာကျွန်တော်၏မူလဗီဇဝါနာကိုတဖန်ပြန်လည်နိူးဆွပေးခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်ရှမ်းပြည် အင်းလေးဒေသမှရှမ်းကုန်သည် ဦးလှမောင်နှင့်ဦးဘရင်စသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်ဆက်သွယ်ရာကျွန်ုပ်၏နေအိမ်မှာပင်- ကျွန်ုပ်နှင့်အတူအခြားပုဂ္ဂိုလ်များပင်ခေတ်ပျက် ( ဂျပန်ခေတ် ) ကာလအတွင်းရှမ်းတရုတ်သိုင်းပညာကိုသင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၅-ခုဂျပန်ကိုမြန်မာနိုင်ငံမှပြန်လည်မောင်းထုတ်ပြီးကာလတွင် ကျွန်ုပ်၏မိတ်ဆွေနေအိမ်သိုဆွမ်းခံကြွလေ့ရှိသောဦးပဇင်းဘွဲအားဖြင့်(မမှတ်မိ့တော့) လူအမည်အားဖြင့် ဦးလှမြင့်နှင့်တွေ့ဆုံရာ၎င်း၏ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံဆက်သွယ်အပ်နှင်ပေးခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည်၊ဆရာကြီးဦးနေဝင်းနှင့်ဆရာကြီးးဦးပွတို၏တပည့်ရင်းဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံတွင် ဓားရေးဝိုင်းထွက်ပညာကိုဝိုင်းထွက်လွတ်ပြောက်သည်အထိ သင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည် ကျွန်ုပ်အားဆရာကြီးဦးနေဝင်းထံအပ်နှံလျှက် ပညာ ရည်နိုချိုသောက်စိုစေခဲ့ရာ ဓားတစ်လက်သိုင်း- ပင်မနာယကဆရာကြီးဦးးနေဝင်းထံတွင် ဆရာကြီးကွယ်လွန်သည်အချိန်အထိ ပညာရည်နိုသောက်စိုခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးနေဝင်၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဆောင်ရွက်ခြင်း ကျွန်ုပ်သည် ဆရာကြီးဦးနေဝင်းကွယ်လွန်သွားပြီးးနောက် ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မအဖွဲအစည်းနှင့်ပတ်သတ်၍၊မမျော်လင့်သောပြသနာတစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ၊အနာဂတ်တွင်းပိုမိုရှူတ်ထွေးး သည့်ပြဿနာမျိုးထပ်မံ မဖြစ်ပွားစေခြင်းငှါ မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲချုပ် နာယကဆရာကြီးများ၏ဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်မူဖြင့်ဆရာကြီးနေဝင်း၏ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မနှင့်အဖွဲခွဲများအားတစ်ခန်းတဏ္ဍရပ်စိုင်းစေခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်အား ကျွန်ုပ်ဦးစီးသော သိုင်းအဖွဲအမည်သစ်ဖြင့်၊ဆရာကြီး၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဆရာကြီးနှင့် ဆရာကြီးများ၏ပညာရပ်များကို ဆက်လက်ဖြန့်ဖြူးရန်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်သည်သာကီနေဝဏ်းသိုင်းအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပါအတိုင်း သာကီနေဝဏ်း(ပင်မ)ကို ဆရာကြီးဦးနေဝင်း၏ ပညာ့အမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဖွဲစည်း တည်ဆောက်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။] == ဆောင်ရွက်ချက်များ == [မြန်မာနိုင်ငံ သိုင်းအဖွဲချုပ် ထံတွင် သာကီနေဝဏ်း သိုင်းအဖွဲ ကြီးကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြိုင်ပွဲများ တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ဆုတံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြင်းခင်းသဘင်ပွဲတော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အမျိုးသားအားကစားပွဲတော် တိုတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} <ref>[https://www.google.com/maps/place/Thar+Gi+Nay+Wonn/@16.903869,96.1791209,981m/data=!3m2!1e3!4b1!4m11!1m4!8m3!1e4!3m1!1e1!3m5!1s0x30c19313aaab9ec7:0x10208bff66ce4af2!8m2!3d16.9038639!4d96.1817012!16s%2Fg%2F11fn2321jv?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYwMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D]</ref> 01m0bmyihaaoq1t1hgozbznzpwm4vnz 1036899 1036898 2026-06-08T18:28:51Z Win Kyaw Myo 68856 ား နေရာမှာ ၁။ ↑ သာကီနေဝန်း ရိ 1036899 wikitext text/x-wiki [[File:Sayar Gyi U Hla Aung ( Founder of Thar Gi Nay Wonn Myanma Martial Arts Club ).jpg|thumb|A photograph of Sayar Gyi U Hla Aung]] '''သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာသိုင်းပညာရပ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်နှင့် ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ဆရာကြီး ဦးလှအောင်မှ တည်ထောင်ခဲ့သော သိုင်းအဖွဲ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == [ကျွန်ုပ်သည် ၁၂၉၁-ခုနှစ် ဝါဆိုလပြည့်ကျော်၁၀ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ကြည့်မြင်တိုင်၊စမ်းချောင်းရပ်၊မင်္ဂလာလမ်း၊ အမှတ် (၂၁ )တွင်အဘဦးဘရွှေ ၊အမိဒေါ်ခင်မြင့်တိုမှ မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့ပါသည်။အမည်အားဖြင့် ဦးလှအောင်ဟု‌မှတ်ယူပါသည်။ စမ်းချောင်းတွင်မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြို(၆၁)လမ်း၊အိမ်အမှတ်(၅၅)တွင်နေထိုင်လျှက်၊ ပညာသင်ရင်းကြီးထွားလာခဲ့ပါသည်။ ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုရှိ၊ ပန်းခြံလမ်း၊ ၆၁-လမ်း ၊၆၂လမ်းခပ်တက်တန်း (ခ)ကမ်းနားလမ်းတဝိုက်သည် ကုလားလူမျိုးများအများအပြားနေထိုင်သောရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သိုင်းပညာမျိုးစေ့ချခြင်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုတွင်နေထိုင်ကြသော ၊ ကုလား(ဝါ) အိန္ဒိယလူမျိုးများအနက် ဟိန္ဒူ နှင့်ဝိင်္လယာလူမျိုးတိုသည် အပိုင်းလိုက်သီးသန့်နေထိုငကြပါသည်။ ၎င်းတိုသည် အများအားဖြင့် လသာသော ညများတွင်အုပ်စုလိုက်ဖွဲကြ၍ - ၁။ (က) ဟိန္ဒူများသည်အတွဲလိုက်နဘမ်းလုံးခြင်း၊ (ခ) တုတ်ရှည်သိုင်းကစားခြင်း၊ ၂။ ဝိင်္လယာများသည်တုတ်ကို-၂-ချောင်းစီဖြင့်သိုင်းယိမ်းကစားခြင်း တို့ကိုအလေ့အထတစ်ခုအနေဖြင့်အမြဲပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတရုတ်လူမျိုးလူငယ်မျက်လှည့်အဖွဲများသည်ရပ်ကွက်အတွင်းသိုလှည့်လည်ကြလျှက် - (၁) ဂျွမ်းဘားကစားပြသခြင်း (၂) ဒါးမရှည်(တုတ်ရှည်ထိပ်တွင် ဓားမ တတ်သိုင်းကစားပြခြင်း။ (၃) ၃- ခွလှံတန် သိုင်းကစားခြင်းတိုပြသအလှူခံလေ့ရှိပါသည်။ အဓိကအားဖြင့်၊၁၉၃၆ - ၃၇ လောက်တွင်ဖြစ်ပွားသောကုလားမြန်မာအဓိကရုဏ်းတွင်ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုနယ်သိုခေတ္တအလည်ရောက်လာသောမြန်မာလူမျိုးညီအကိုနှစ်ဦးတိုသည်ဆွမ်းခံသွားရင်းငှက်သင့်ကိုသကဲ့သိုအဓိကရုဏ်းနှင့်ကြုံလာခဲ့ပါသည်။ အထက်ပါအကြောင်းအချက်တိုသည်ကျွန်ုပ်အားသိုင်းပညာကိုနှစ်သက်မြတ်နိုးစေခြင် ဝါသနာပါစေခြင်းလိုက်စားစေခြင်းလှုံ့ဆော်လာခဲ့ရာ မူလဗီဇအားဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် ထိုးသတ် နပမ်းလုံး တုတ် ဓား လက်နက် ဖြင့်လှုပ်ရှားရသည်ကို ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အားလျှော်စွာပို၍ ထကြွနိုးကြားခဲ့ရပါသည်။ သိုသော်လည်း ၁၉၄၁-ခုဒီဇင်ဘာလ(၂၃) ရက်နေ့တွင့်မြန်မာပြည်အား၊ ဂျပန်တိုစတင်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် ခေတ်ပျက်သွားရာစစ်ပြေးအဖြစ် မြောင်းမြမြိုသိုသွားရောက်နေထိုင်ခဲ့ရပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၂ -ခုနှစ်တွင်ရန်ကုန်ကြည့်မြင်တိုင်စမ်းချေချင်းမင်္ဂလာလမ်းအိမ်အမှတ်(၂၁) ကျွန်တော့်အဖွားအိမ်သိုပြန်လည်ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပါသည်။ စမ်းချောင်းအရပ်ဒေသသည်ယခင်မှသည် ယခုတိုင်ရှမ်းနှင့်မြန်မာများနေထိုင်လျှက်ရှိသောဒေသဖြစ်ဖြစ်သည်။ ရှမ်းတိုသည် ဓလေ့ထုံးစံအားဖြင့်၎င်း၊ အလေ့အထအားဖြင့်၎င်းသိုင်းပညာရပ်အသီးသီးးကို မကြာခဏဘာသာရေး မင်္ဂလာပွဲများတွင်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်ရာကျွန်တော်၏မူလဗီဇဝါနာကိုတဖန်ပြန်လည်နိူးဆွပေးခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်ရှမ်းပြည် အင်းလေးဒေသမှရှမ်းကုန်သည် ဦးလှမောင်နှင့်ဦးဘရင်စသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်ဆက်သွယ်ရာကျွန်ုပ်၏နေအိမ်မှာပင်- ကျွန်ုပ်နှင့်အတူအခြားပုဂ္ဂိုလ်များပင်ခေတ်ပျက် ( ဂျပန်ခေတ် ) ကာလအတွင်းရှမ်းတရုတ်သိုင်းပညာကိုသင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၅-ခုဂျပန်ကိုမြန်မာနိုင်ငံမှပြန်လည်မောင်းထုတ်ပြီးကာလတွင် ကျွန်ုပ်၏မိတ်ဆွေနေအိမ်သိုဆွမ်းခံကြွလေ့ရှိသောဦးပဇင်းဘွဲအားဖြင့်(မမှတ်မိ့တော့) လူအမည်အားဖြင့် ဦးလှမြင့်နှင့်တွေ့ဆုံရာ၎င်း၏ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံဆက်သွယ်အပ်နှင်ပေးခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည်၊ဆရာကြီးဦးနေဝင်းနှင့်ဆရာကြီးးဦးပွတို၏တပည့်ရင်းဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံတွင် ဓားရေးဝိုင်းထွက်ပညာကိုဝိုင်းထွက်လွတ်ပြောက်သည်အထိ သင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည် ကျွန်ုပ်အားဆရာကြီးဦးနေဝင်းထံအပ်နှံလျှက် ပညာ ရည်နိုချိုသောက်စိုစေခဲ့ရာ ဓားတစ်လက်သိုင်း- ပင်မနာယကဆရာကြီးဦးးနေဝင်းထံတွင် ဆရာကြီးကွယ်လွန်သည်အချိန်အထိ ပညာရည်နိုသောက်စိုခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးနေဝင်၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဆောင်ရွက်ခြင်း ကျွန်ုပ်သည် ဆရာကြီးဦးနေဝင်းကွယ်လွန်သွားပြီးးနောက် ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မအဖွဲအစည်းနှင့်ပတ်သတ်၍၊မမျော်လင့်သောပြသနာတစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ၊အနာဂတ်တွင်းပိုမိုရှူတ်ထွေးး သည့်ပြဿနာမျိုးထပ်မံ မဖြစ်ပွားစေခြင်းငှါ မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲချုပ် နာယကဆရာကြီးများ၏ဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်မူဖြင့်ဆရာကြီးနေဝင်း၏ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မနှင့်အဖွဲခွဲများအားတစ်ခန်းတဏ္ဍရပ်စိုင်းစေခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်အား ကျွန်ုပ်ဦးစီးသော သိုင်းအဖွဲအမည်သစ်ဖြင့်၊ဆရာကြီး၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဆရာကြီးနှင့် ဆရာကြီးများ၏ပညာရပ်များကို ဆက်လက်ဖြန့်ဖြူးရန်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်သည်သာကီနေဝဏ်းသိုင်းအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပါအတိုင်း သာကီနေဝဏ်း(ပင်မ)ကို ဆရာကြီးဦးနေဝင်း၏ ပညာ့အမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဖွဲစည်း တည်ဆောက်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။] == ဆောင်ရွက်ချက်များ == [မြန်မာနိုင်ငံ သိုင်းအဖွဲချုပ် ထံတွင် သာကီနေဝဏ်း သိုင်းအဖွဲ ကြီးကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြိုင်ပွဲများ တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ဆုတံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြင်းခင်းသဘင်ပွဲတော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အမျိုးသားအားကစားပွဲတော် တိုတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} <ref>[https://www.google.com/maps/place/Thar+Gi+Nay+Wonn/@16.903869,96.1791209,981m/data=!3m2!1e3!4b1!4m11!1m4!8m3!1e4!3m1!1e1!3m5!1s0x30c19313aaab9ec7:0x10208bff66ce4af2!8m2!3d16.9038639!4d96.1817012!16s%2Fg%2F11fn2321jv?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYwMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်းအဖွဲ တည်နေရာပြမြေပုံ]</ref> jljnaifkvvignvppafgjm33bp2adkkq 1036900 1036899 2026-06-08T18:37:47Z Win Kyaw Myo 68856 စာလုံးပြင် 1036900 wikitext text/x-wiki [[File:Sayar Gyi U Hla Aung ( Founder of Thar Gi Nay Wonn Myanma Martial Arts Club ).jpg|thumb|A photograph of Sayar Gyi U Hla Aung]] '''သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ့''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာသိုင်းပညာရပ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်နှင့် ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ဆရာကြီး ဦးလှအောင်မှ တည်ထောင်ခဲ့သော သိုင်းအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == [ကျွန်ုပ်သည် ၁၂၉၁-ခုနှစ် ဝါဆိုလပြည့်ကျော်၁၀ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ကြည့်မြင်တိုင်၊စမ်းချောင်းရပ်၊မင်္ဂလာလမ်း၊ အမှတ် (၂၁ )တွင်အဘဦးဘရွှေ ၊အမိဒေါ်ခင်မြင့်တိုမှ မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့ပါသည်။အမည်အားဖြင့် ဦးလှအောင်ဟု‌မှတ်ယူပါသည်။ စမ်းချောင်းတွင်မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြို(၆၁)လမ်း၊အိမ်အမှတ်(၅၅)တွင်နေထိုင်လျှက်၊ ပညာသင်ရင်းကြီးထွားလာခဲ့ပါသည်။ ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုရှိ၊ ပန်းခြံလမ်း၊ ၆၁-လမ်း ၊၆၂လမ်းခပ်တက်တန်း (ခ)ကမ်းနားလမ်းတဝိုက်သည် ကုလားလူမျိုးများအများအပြားနေထိုင်သောရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သိုင်းပညာမျိုးစေ့ချခြင်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုတွင်နေထိုင်ကြသော ၊ ကုလား(ဝါ) အိန္ဒိယလူမျိုးများအနက် ဟိန္ဒူ နှင့်ဝိင်္လယာလူမျိုးတိုသည် အပိုင်းလိုက်သီးသန့်နေထိုငကြပါသည်။ ၎င်းတိုသည် အများအားဖြင့် လသာသော ညများတွင်အုပ်စုလိုက်ဖွဲကြ၍ - ၁။ (က) ဟိန္ဒူများသည်အတွဲလိုက်နဘမ်းလုံးခြင်း၊ (ခ) တုတ်ရှည်သိုင်းကစားခြင်း၊ ၂။ ဝိင်္လယာများသည်တုတ်ကို-၂-ချောင်းစီဖြင့်သိုင်းယိမ်းကစားခြင်း တို့ကိုအလေ့အထတစ်ခုအနေဖြင့်အမြဲပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတရုတ်လူမျိုးလူငယ်မျက်လှည့်အဖွဲများသည်ရပ်ကွက်အတွင်းသိုလှည့်လည်ကြလျှက် - (၁) ဂျွမ်းဘားကစားပြသခြင်း (၂) ဒါးမရှည်(တုတ်ရှည်ထိပ်တွင် ဓားမ တတ်သိုင်းကစားပြခြင်း။ (၃) ၃- ခွလှံတန် သိုင်းကစားခြင်းတိုပြသအလှူခံလေ့ရှိပါသည်။ အဓိကအားဖြင့်၊၁၉၃၆ - ၃၇ လောက်တွင်ဖြစ်ပွားသောကုလားမြန်မာအဓိကရုဏ်းတွင်ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုနယ်သိုခေတ္တအလည်ရောက်လာသောမြန်မာလူမျိုးညီအကိုနှစ်ဦးတိုသည်ဆွမ်းခံသွားရင်းငှက်သင့်ကိုသကဲ့သိုအဓိကရုဏ်းနှင့်ကြုံလာခဲ့ပါသည်။ အထက်ပါအကြောင်းအချက်တိုသည်ကျွန်ုပ်အားသိုင်းပညာကိုနှစ်သက်မြတ်နိုးစေခြင် ဝါသနာပါစေခြင်းလိုက်စားစေခြင်းလှုံ့ဆော်လာခဲ့ရာ မူလဗီဇအားဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် ထိုးသတ် နပမ်းလုံး တုတ် ဓား လက်နက် ဖြင့်လှုပ်ရှားရသည်ကို ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အားလျှော်စွာပို၍ ထကြွနိုးကြားခဲ့ရပါသည်။ သိုသော်လည်း ၁၉၄၁-ခုဒီဇင်ဘာလ(၂၃) ရက်နေ့တွင့်မြန်မာပြည်အား၊ ဂျပန်တိုစတင်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် ခေတ်ပျက်သွားရာစစ်ပြေးအဖြစ် မြောင်းမြမြိုသိုသွားရောက်နေထိုင်ခဲ့ရပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၂ -ခုနှစ်တွင်ရန်ကုန်ကြည့်မြင်တိုင်စမ်းချေချင်းမင်္ဂလာလမ်းအိမ်အမှတ်(၂၁) ကျွန်တော့်အဖွားအိမ်သိုပြန်လည်ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပါသည်။ စမ်းချောင်းအရပ်ဒေသသည်ယခင်မှသည် ယခုတိုင်ရှမ်းနှင့်မြန်မာများနေထိုင်လျှက်ရှိသောဒေသဖြစ်ဖြစ်သည်။ ရှမ်းတိုသည် ဓလေ့ထုံးစံအားဖြင့်၎င်း၊ အလေ့အထအားဖြင့်၎င်းသိုင်းပညာရပ်အသီးသီးးကို မကြာခဏဘာသာရေး မင်္ဂလာပွဲများတွင်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်ရာကျွန်တော်၏မူလဗီဇဝါနာကိုတဖန်ပြန်လည်နိူးဆွပေးခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်ရှမ်းပြည် အင်းလေးဒေသမှရှမ်းကုန်သည် ဦးလှမောင်နှင့်ဦးဘရင်စသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်ဆက်သွယ်ရာကျွန်ုပ်၏နေအိမ်မှာပင်- ကျွန်ုပ်နှင့်အတူအခြားပုဂ္ဂိုလ်များပင်ခေတ်ပျက် ( ဂျပန်ခေတ် ) ကာလအတွင်းရှမ်းတရုတ်သိုင်းပညာကိုသင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၅-ခုဂျပန်ကိုမြန်မာနိုင်ငံမှပြန်လည်မောင်းထုတ်ပြီးကာလတွင် ကျွန်ုပ်၏မိတ်ဆွေနေအိမ်သိုဆွမ်းခံကြွလေ့ရှိသောဦးပဇင်းဘွဲအားဖြင့်(မမှတ်မိ့တော့) လူအမည်အားဖြင့် ဦးလှမြင့်နှင့်တွေ့ဆုံရာ၎င်း၏ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံဆက်သွယ်အပ်နှင်ပေးခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည်၊ဆရာကြီးဦးနေဝင်းနှင့်ဆရာကြီးးဦးပွတို၏တပည့်ရင်းဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံတွင် ဓားရေးဝိုင်းထွက်ပညာကိုဝိုင်းထွက်လွတ်ပြောက်သည်အထိ သင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည် ကျွန်ုပ်အားဆရာကြီးဦးနေဝင်းထံအပ်နှံလျှက် ပညာ ရည်နိုချိုသောက်စိုစေခဲ့ရာ ဓားတစ်လက်သိုင်း- ပင်မနာယကဆရာကြီးဦးးနေဝင်းထံတွင် ဆရာကြီးကွယ်လွန်သည်အချိန်အထိ ပညာရည်နိုသောက်စိုခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးနေဝင်၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဆောင်ရွက်ခြင်း ကျွန်ုပ်သည် ဆရာကြီးဦးနေဝင်းကွယ်လွန်သွားပြီးးနောက် ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မအဖွဲအစည်းနှင့်ပတ်သတ်၍၊မမျော်လင့်သောပြသနာတစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ၊အနာဂတ်တွင်းပိုမိုရှူတ်ထွေးး သည့်ပြဿနာမျိုးထပ်မံ မဖြစ်ပွားစေခြင်းငှါ မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲချုပ် နာယကဆရာကြီးများ၏ဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်မူဖြင့်ဆရာကြီးနေဝင်း၏ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မနှင့်အဖွဲခွဲများအားတစ်ခန်းတဏ္ဍရပ်စိုင်းစေခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်အား ကျွန်ုပ်ဦးစီးသော သိုင်းအဖွဲအမည်သစ်ဖြင့်၊ဆရာကြီး၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဆရာကြီးနှင့် ဆရာကြီးများ၏ပညာရပ်များကို ဆက်လက်ဖြန့်ဖြူးရန်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်သည်သာကီနေဝဏ်းသိုင်းအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပါအတိုင်း သာကီနေဝဏ်း(ပင်မ)ကို ဆရာကြီးဦးနေဝင်း၏ ပညာ့အမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဖွဲစည်း တည်ဆောက်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။] == ဆောင်ရွက်ချက်များ == [မြန်မာနိုင်ငံ သိုင်းအဖွဲချုပ် ထံတွင် သာကီနေဝဏ်း သိုင်းအဖွဲ ကြီးကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြိုင်ပွဲများ တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ဆုတံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြင်းခင်းသဘင်ပွဲတော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အမျိုးသားအားကစားပွဲတော် တို့တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} <ref>[https://www.google.com/maps/place/Thar+Gi+Nay+Wonn/@16.903869,96.1791209,981m/data=!3m2!1e3!4b1!4m11!1m4!8m3!1e4!3m1!1e1!3m5!1s0x30c19313aaab9ec7:0x10208bff66ce4af2!8m2!3d16.9038639!4d96.1817012!16s%2Fg%2F11fn2321jv?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYwMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်းအဖွဲ့ တည်နေရာပြမြေပုံ]</ref> 9s1tiraneohuiil4fze8v7s9kty0ha8 1036901 1036900 2026-06-08T18:39:22Z Win Kyaw Myo 68856 [[သာကီနေဝဏ်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ]] စာမျက်နှာကို [[သာကီနေဝဏ်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ့]] သို့ Win Kyaw Myoက ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးကျန်ပြင် 1036900 wikitext text/x-wiki [[File:Sayar Gyi U Hla Aung ( Founder of Thar Gi Nay Wonn Myanma Martial Arts Club ).jpg|thumb|A photograph of Sayar Gyi U Hla Aung]] '''သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ့''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာသိုင်းပညာရပ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်နှင့် ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ဆရာကြီး ဦးလှအောင်မှ တည်ထောင်ခဲ့သော သိုင်းအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == [ကျွန်ုပ်သည် ၁၂၉၁-ခုနှစ် ဝါဆိုလပြည့်ကျော်၁၀ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ကြည့်မြင်တိုင်၊စမ်းချောင်းရပ်၊မင်္ဂလာလမ်း၊ အမှတ် (၂၁ )တွင်အဘဦးဘရွှေ ၊အမိဒေါ်ခင်မြင့်တိုမှ မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့ပါသည်။အမည်အားဖြင့် ဦးလှအောင်ဟု‌မှတ်ယူပါသည်။ စမ်းချောင်းတွင်မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြို(၆၁)လမ်း၊အိမ်အမှတ်(၅၅)တွင်နေထိုင်လျှက်၊ ပညာသင်ရင်းကြီးထွားလာခဲ့ပါသည်။ ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုရှိ၊ ပန်းခြံလမ်း၊ ၆၁-လမ်း ၊၆၂လမ်းခပ်တက်တန်း (ခ)ကမ်းနားလမ်းတဝိုက်သည် ကုလားလူမျိုးများအများအပြားနေထိုင်သောရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သိုင်းပညာမျိုးစေ့ချခြင်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုတွင်နေထိုင်ကြသော ၊ ကုလား(ဝါ) အိန္ဒိယလူမျိုးများအနက် ဟိန္ဒူ နှင့်ဝိင်္လယာလူမျိုးတိုသည် အပိုင်းလိုက်သီးသန့်နေထိုငကြပါသည်။ ၎င်းတိုသည် အများအားဖြင့် လသာသော ညများတွင်အုပ်စုလိုက်ဖွဲကြ၍ - ၁။ (က) ဟိန္ဒူများသည်အတွဲလိုက်နဘမ်းလုံးခြင်း၊ (ခ) တုတ်ရှည်သိုင်းကစားခြင်း၊ ၂။ ဝိင်္လယာများသည်တုတ်ကို-၂-ချောင်းစီဖြင့်သိုင်းယိမ်းကစားခြင်း တို့ကိုအလေ့အထတစ်ခုအနေဖြင့်အမြဲပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတရုတ်လူမျိုးလူငယ်မျက်လှည့်အဖွဲများသည်ရပ်ကွက်အတွင်းသိုလှည့်လည်ကြလျှက် - (၁) ဂျွမ်းဘားကစားပြသခြင်း (၂) ဒါးမရှည်(တုတ်ရှည်ထိပ်တွင် ဓားမ တတ်သိုင်းကစားပြခြင်း။ (၃) ၃- ခွလှံတန် သိုင်းကစားခြင်းတိုပြသအလှူခံလေ့ရှိပါသည်။ အဓိကအားဖြင့်၊၁၉၃၆ - ၃၇ လောက်တွင်ဖြစ်ပွားသောကုလားမြန်မာအဓိကရုဏ်းတွင်ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုနယ်သိုခေတ္တအလည်ရောက်လာသောမြန်မာလူမျိုးညီအကိုနှစ်ဦးတိုသည်ဆွမ်းခံသွားရင်းငှက်သင့်ကိုသကဲ့သိုအဓိကရုဏ်းနှင့်ကြုံလာခဲ့ပါသည်။ အထက်ပါအကြောင်းအချက်တိုသည်ကျွန်ုပ်အားသိုင်းပညာကိုနှစ်သက်မြတ်နိုးစေခြင် ဝါသနာပါစေခြင်းလိုက်စားစေခြင်းလှုံ့ဆော်လာခဲ့ရာ မူလဗီဇအားဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် ထိုးသတ် နပမ်းလုံး တုတ် ဓား လက်နက် ဖြင့်လှုပ်ရှားရသည်ကို ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အားလျှော်စွာပို၍ ထကြွနိုးကြားခဲ့ရပါသည်။ သိုသော်လည်း ၁၉၄၁-ခုဒီဇင်ဘာလ(၂၃) ရက်နေ့တွင့်မြန်မာပြည်အား၊ ဂျပန်တိုစတင်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် ခေတ်ပျက်သွားရာစစ်ပြေးအဖြစ် မြောင်းမြမြိုသိုသွားရောက်နေထိုင်ခဲ့ရပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၂ -ခုနှစ်တွင်ရန်ကုန်ကြည့်မြင်တိုင်စမ်းချေချင်းမင်္ဂလာလမ်းအိမ်အမှတ်(၂၁) ကျွန်တော့်အဖွားအိမ်သိုပြန်လည်ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပါသည်။ စမ်းချောင်းအရပ်ဒေသသည်ယခင်မှသည် ယခုတိုင်ရှမ်းနှင့်မြန်မာများနေထိုင်လျှက်ရှိသောဒေသဖြစ်ဖြစ်သည်။ ရှမ်းတိုသည် ဓလေ့ထုံးစံအားဖြင့်၎င်း၊ အလေ့အထအားဖြင့်၎င်းသိုင်းပညာရပ်အသီးသီးးကို မကြာခဏဘာသာရေး မင်္ဂလာပွဲများတွင်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်ရာကျွန်တော်၏မူလဗီဇဝါနာကိုတဖန်ပြန်လည်နိူးဆွပေးခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်ရှမ်းပြည် အင်းလေးဒေသမှရှမ်းကုန်သည် ဦးလှမောင်နှင့်ဦးဘရင်စသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်ဆက်သွယ်ရာကျွန်ုပ်၏နေအိမ်မှာပင်- ကျွန်ုပ်နှင့်အတူအခြားပုဂ္ဂိုလ်များပင်ခေတ်ပျက် ( ဂျပန်ခေတ် ) ကာလအတွင်းရှမ်းတရုတ်သိုင်းပညာကိုသင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၅-ခုဂျပန်ကိုမြန်မာနိုင်ငံမှပြန်လည်မောင်းထုတ်ပြီးကာလတွင် ကျွန်ုပ်၏မိတ်ဆွေနေအိမ်သိုဆွမ်းခံကြွလေ့ရှိသောဦးပဇင်းဘွဲအားဖြင့်(မမှတ်မိ့တော့) လူအမည်အားဖြင့် ဦးလှမြင့်နှင့်တွေ့ဆုံရာ၎င်း၏ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံဆက်သွယ်အပ်နှင်ပေးခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည်၊ဆရာကြီးဦးနေဝင်းနှင့်ဆရာကြီးးဦးပွတို၏တပည့်ရင်းဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံတွင် ဓားရေးဝိုင်းထွက်ပညာကိုဝိုင်းထွက်လွတ်ပြောက်သည်အထိ သင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည် ကျွန်ုပ်အားဆရာကြီးဦးနေဝင်းထံအပ်နှံလျှက် ပညာ ရည်နိုချိုသောက်စိုစေခဲ့ရာ ဓားတစ်လက်သိုင်း- ပင်မနာယကဆရာကြီးဦးးနေဝင်းထံတွင် ဆရာကြီးကွယ်လွန်သည်အချိန်အထိ ပညာရည်နိုသောက်စိုခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးနေဝင်၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဆောင်ရွက်ခြင်း ကျွန်ုပ်သည် ဆရာကြီးဦးနေဝင်းကွယ်လွန်သွားပြီးးနောက် ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မအဖွဲအစည်းနှင့်ပတ်သတ်၍၊မမျော်လင့်သောပြသနာတစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ၊အနာဂတ်တွင်းပိုမိုရှူတ်ထွေးး သည့်ပြဿနာမျိုးထပ်မံ မဖြစ်ပွားစေခြင်းငှါ မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲချုပ် နာယကဆရာကြီးများ၏ဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်မူဖြင့်ဆရာကြီးနေဝင်း၏ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မနှင့်အဖွဲခွဲများအားတစ်ခန်းတဏ္ဍရပ်စိုင်းစေခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်အား ကျွန်ုပ်ဦးစီးသော သိုင်းအဖွဲအမည်သစ်ဖြင့်၊ဆရာကြီး၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဆရာကြီးနှင့် ဆရာကြီးများ၏ပညာရပ်များကို ဆက်လက်ဖြန့်ဖြူးရန်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်သည်သာကီနေဝဏ်းသိုင်းအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပါအတိုင်း သာကီနေဝဏ်း(ပင်မ)ကို ဆရာကြီးဦးနေဝင်း၏ ပညာ့အမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဖွဲစည်း တည်ဆောက်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။] == ဆောင်ရွက်ချက်များ == [မြန်မာနိုင်ငံ သိုင်းအဖွဲချုပ် ထံတွင် သာကီနေဝဏ်း သိုင်းအဖွဲ ကြီးကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြိုင်ပွဲများ တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ဆုတံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြင်းခင်းသဘင်ပွဲတော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အမျိုးသားအားကစားပွဲတော် တို့တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} <ref>[https://www.google.com/maps/place/Thar+Gi+Nay+Wonn/@16.903869,96.1791209,981m/data=!3m2!1e3!4b1!4m11!1m4!8m3!1e4!3m1!1e1!3m5!1s0x30c19313aaab9ec7:0x10208bff66ce4af2!8m2!3d16.9038639!4d96.1817012!16s%2Fg%2F11fn2321jv?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYwMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်းအဖွဲ့ တည်နေရာပြမြေပုံ]</ref> 9s1tiraneohuiil4fze8v7s9kty0ha8 1036903 1036901 2026-06-08T18:50:46Z Win Kyaw Myo 68856 စာလုံးပြင် 1036903 wikitext text/x-wiki [[File:Sayar Gyi U Hla Aung ( Founder of Thar Gi Nay Wonn Myanma Martial Arts Club ).jpg|thumb|A photograph of Sayar Gyi U Hla Aung]] '''သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ့''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာသိုင်းပညာရပ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်နှင့် ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ဆရာကြီး ဦးလှအောင်မှ တည်ထောင်ခဲ့သော သိုင်းအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ကျွန်ုပ်သည် ၁၂၉၁-ခုနှစ် ဝါဆိုလပြည့်ကျော်၁၀ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ကြည့်မြင်တိုင်၊စမ်းချောင်းရပ်၊မင်္ဂလာလမ်း၊ အမှတ် (၂၁ )တွင်အဘဦးဘရွှေ ၊အမိဒေါ်ခင်မြင့်တိုမှ မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့ပါသည်။အမည်အားဖြင့် ဦးလှအောင်ဟု‌မှတ်ယူပါသည်။ စမ်းချောင်းတွင်မွေးဖွားသန့်စင်ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြို(၆၁)လမ်း၊အိမ်အမှတ်(၅၅)တွင်နေထိုင်လျှက်၊ ပညာသင်ရင်းကြီးထွားလာခဲ့ပါသည်။ ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုရှိ၊ ပန်းခြံလမ်း၊ ၆၁-လမ်း ၊၆၂လမ်းခပ်တက်တန်း (ခ)ကမ်းနားလမ်းတဝိုက်သည် ကုလားလူမျိုးများအများအပြားနေထိုင်သောရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သိုင်းပညာမျိုးစေ့ချခြင်း ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုတွင်နေထိုင်ကြသော ၊ ကုလား(ဝါ) အိန္ဒိယလူမျိုးများအနက် ဟိန္ဒူ နှင့်ဝိင်္လယာလူမျိုးတိုသည် အပိုင်းလိုက်သီးသန့်နေထိုငကြပါသည်။ ၎င်းတိုသည် အများအားဖြင့် လသာသော ညများတွင်အုပ်စုလိုက်ဖွဲကြ၍ - ၁။ (က) ဟိန္ဒူများသည်အတွဲလိုက်နဘမ်းလုံးခြင်း၊ (ခ) တုတ်ရှည်သိုင်းကစားခြင်း၊ ၂။ ဝိင်္လယာများသည်တုတ်ကို-၂-ချောင်းစီဖြင့်သိုင်းယိမ်းကစားခြင်း တို့ကိုအလေ့အထတစ်ခုအနေဖြင့်အမြဲပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတရုတ်လူမျိုးလူငယ်မျက်လှည့်အဖွဲများသည်ရပ်ကွက်အတွင်းသိုလှည့်လည်ကြလျှက် - (၁) ဂျွမ်းဘားကစားပြသခြင်း (၂) ဒါးမရှည်(တုတ်ရှည်ထိပ်တွင် ဓားမ တတ်သိုင်းကစားပြခြင်း။ (၃) ၃- ခွလှံတန် သိုင်းကစားခြင်းတိုပြသအလှူခံလေ့ရှိပါသည်။ အဓိကအားဖြင့်၊၁၉၃၆ - ၃၇ လောက်တွင်ဖြစ်ပွားသောကုလားမြန်မာအဓိကရုဏ်းတွင်ဗိုလ်တစ်ထောင်မြိုနယ်သိုခေတ္တအလည်ရောက်လာသောမြန်မာလူမျိုးညီအကိုနှစ်ဦးတိုသည်ဆွမ်းခံသွားရင်းငှက်သင့်ကိုသကဲ့သိုအဓိကရုဏ်းနှင့်ကြုံလာခဲ့ပါသည်။ အထက်ပါအကြောင်းအချက်တိုသည်ကျွန်ုပ်အားသိုင်းပညာကိုနှစ်သက်မြတ်နိုးစေခြင် ဝါသနာပါစေခြင်းလိုက်စားစေခြင်းလှုံ့ဆော်လာခဲ့ရာ မူလဗီဇအားဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် ထိုးသတ် နပမ်းလုံး တုတ် ဓား လက်နက် ဖြင့်လှုပ်ရှားရသည်ကို ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အားလျှော်စွာပို၍ ထကြွနိုးကြားခဲ့ရပါသည်။ သိုသော်လည်း ၁၉၄၁-ခုဒီဇင်ဘာလ(၂၃) ရက်နေ့တွင့်မြန်မာပြည်အား၊ ဂျပန်တိုစတင်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် ခေတ်ပျက်သွားရာစစ်ပြေးအဖြစ် မြောင်းမြမြိုသိုသွားရောက်နေထိုင်ခဲ့ရပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၂ -ခုနှစ်တွင်ရန်ကုန်ကြည့်မြင်တိုင်စမ်းချေချင်းမင်္ဂလာလမ်းအိမ်အမှတ်(၂၁) ကျွန်တော့်အဖွားအိမ်သိုပြန်လည်ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပါသည်။ စမ်းချောင်းအရပ်ဒေသသည်ယခင်မှသည် ယခုတိုင်ရှမ်းနှင့်မြန်မာများနေထိုင်လျှက်ရှိသောဒေသဖြစ်ဖြစ်သည်။ ရှမ်းတိုသည် ဓလေ့ထုံးစံအားဖြင့်၎င်း၊ အလေ့အထအားဖြင့်၎င်းသိုင်းပညာရပ်အသီးသီးးကို မကြာခဏဘာသာရေး မင်္ဂလာပွဲများတွင်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်ရာကျွန်တော်၏မူလဗီဇဝါနာကိုတဖန်ပြန်လည်နိူးဆွပေးခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်ရှမ်းပြည် အင်းလေးဒေသမှရှမ်းကုန်သည် ဦးလှမောင်နှင့်ဦးဘရင်စသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်ဆက်သွယ်ရာကျွန်ုပ်၏နေအိမ်မှာပင်- ကျွန်ုပ်နှင့်အတူအခြားပုဂ္ဂိုလ်များပင်ခေတ်ပျက် ( ဂျပန်ခေတ် ) ကာလအတွင်းရှမ်းတရုတ်သိုင်းပညာကိုသင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၅-ခုဂျပန်ကိုမြန်မာနိုင်ငံမှပြန်လည်မောင်းထုတ်ပြီးကာလတွင် ကျွန်ုပ်၏မိတ်ဆွေနေအိမ်သိုဆွမ်းခံကြွလေ့ရှိသောဦးပဇင်းဘွဲအားဖြင့်(မမှတ်မိ့တော့) လူအမည်အားဖြင့် ဦးလှမြင့်နှင့်တွေ့ဆုံရာ၎င်း၏ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံဆက်သွယ်အပ်နှင်ပေးခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည်၊ဆရာကြီးဦးနေဝင်းနှင့်ဆရာကြီးးဦးပွတို၏တပည့်ရင်းဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းထံတွင် ဓားရေးဝိုင်းထွက်ပညာကိုဝိုင်းထွက်လွတ်ပြောက်သည်အထိ သင်ကြားခဲ့ပါသည်။ ထိုနောက်ဆရာကြီးဦးထော်ငြိမ်းသည် ကျွန်ုပ်အားဆရာကြီးဦးနေဝင်းထံအပ်နှံလျှက် ပညာ ရည်နိုချိုသောက်စိုစေခဲ့ရာ ဓားတစ်လက်သိုင်း- ပင်မနာယကဆရာကြီးဦးးနေဝင်းထံတွင် ဆရာကြီးကွယ်လွန်သည်အချိန်အထိ ပညာရည်နိုသောက်စိုခဲ့ပါသည်။ ဆရာကြီးဦးနေဝင်၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဆောင်ရွက်ခြင်း ကျွန်ုပ်သည် ဆရာကြီးဦးနေဝင်းကွယ်လွန်သွားပြီးးနောက် ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မအဖွဲအစည်းနှင့်ပတ်သတ်၍၊မမျော်လင့်သောပြသနာတစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ၊အနာဂတ်တွင်းပိုမိုရှူတ်ထွေးး သည့်ပြဿနာမျိုးထပ်မံ မဖြစ်ပွားစေခြင်းငှါ မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲချုပ် နာယကဆရာကြီးများ၏ဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်မူဖြင့်ဆရာကြီးနေဝင်း၏ဓားတစ်လက်သိုင်းပင်မနှင့်အဖွဲခွဲများအားတစ်ခန်းတဏ္ဍရပ်စိုင်းစေခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်အား ကျွန်ုပ်ဦးစီးသော သိုင်းအဖွဲအမည်သစ်ဖြင့်၊ဆရာကြီး၏ပညာအမွေခံအဖြစ် ဆရာကြီးနှင့် ဆရာကြီးများ၏ပညာရပ်များကို ဆက်လက်ဖြန့်ဖြူးရန်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်သည်သာကီနေဝဏ်းသိုင်းအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပါအတိုင်း သာကီနေဝဏ်း(ပင်မ)ကို ဆရာကြီးဦးနေဝင်း၏ ပညာ့အမွေခံအဖြစ် ဦးစီးဖွဲစည်း တည်ဆောက်ရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ == ဆောင်ရွက်ချက်များ == မြန်မာနိုင်ငံ သိုင်းအဖွဲချုပ် ထံတွင် သာကီနေဝဏ်း သိုင်းအဖွဲ ကြီးကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြိုင်ပွဲများ တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ဆုတံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြင်းခင်းသဘင်ပွဲတော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အမျိုးသားအားကစားပွဲတော် တို့တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည် == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} <ref>[https://www.google.com/maps/place/Thar+Gi+Nay+Wonn/@16.903869,96.1791209,981m/data=!3m2!1e3!4b1!4m11!1m4!8m3!1e4!3m1!1e1!3m5!1s0x30c19313aaab9ec7:0x10208bff66ce4af2!8m2!3d16.9038639!4d96.1817012!16s%2Fg%2F11fn2321jv?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYwMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D သာကီနေဝန်း ရိုးရာသိုင်းအဖွဲ့ တည်နေရာပြမြေပုံ]</ref> s93ti3i5iqyeq6flz8knvmm4if4gvz9 3 287605 1036889 2026-06-08T18:00:26Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036889 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Hsuehtet ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၀၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) bzix8z6y2juv7xccb1ye6m5umlqgip6 3 287606 1036890 2026-06-08T18:00:36Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036890 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Htet-zaw-paing ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၀၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) p3ikmwzaz6mq7h3mmvghi5zo8nlgra2 3 287607 1036891 2026-06-08T18:00:46Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036891 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ArgilaD&#39;maré ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၀၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) elkpyt2yh7sk36tiyemj123ha6hwniu 3 287608 1036892 2026-06-08T18:00:56Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036892 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-33942-86 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၀၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 64i6sotc152f4s64o9zkovqbom32mvr 1036894 1036892 2026-06-08T18:03:12Z ~2026-33942-86 144074 /* ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ~2026-33942-86 ! */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1036894 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-33942-86 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၀၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-33942-86|&#126;2026-33942-86]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-33942-86|talk]]) ၁၈:၀၃၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 6sqm0srlqafj4i9duamryjtnvpue94i 1036895 1036894 2026-06-08T18:03:16Z ~2026-33942-86 144074 [[Special:Contributions/~2026-33942-86|~2026-33942-86]] ([[User talk:~2026-33942-86|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1036894|1036894]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1036895 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-33942-86 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၀၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 64i6sotc152f4s64o9zkovqbom32mvr 3 287609 1036893 2026-06-08T18:01:06Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036893 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် DwaveThePebble ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၁၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) foa6vp0vk2g64rfphl9ol97a0196a4o 0 287610 1036902 2026-06-08T18:39:22Z Win Kyaw Myo 68856 [[သာကီနေဝဏ်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ]] စာမျက်နှာကို [[သာကီနေဝဏ်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ့]] သို့ Win Kyaw Myoက ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးကျန်ပြင် 1036902 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[သာကီနေဝဏ်း ရိုးရာသိုင်း အဖွဲ့]] iobnz0thrn74rh74du0553mbbptzc5q 3 287611 1036904 2026-06-08T19:01:16Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036904 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-33813-65 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၀၁၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 25rkbnk9f0insy4dvz7ws5kg5dngyta 3 287612 1036905 2026-06-08T19:01:26Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036905 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Thehopebeyondallhope ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၀၁၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) rxvxhh6ippgf2tffrn2z3vurjkw8ju4 3 287613 1036906 2026-06-08T19:01:36Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036906 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Lord Gabranth ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၀၁၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) s90n9zdru1ej40hl0nd8tx33zmcqxpp 3 287614 1036908 2026-06-08T20:01:47Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036908 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် BlaqWiedow ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၀၁၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) idtbu4uqjhq9n414prtz7m0y5zircfk 3 287615 1036909 2026-06-08T20:01:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036909 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် 1dudette ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၀၁၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) svzml4mqlyvlshiw2k2ve8ouekzmxlm 3 287616 1036911 2026-06-08T22:02:18Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036911 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ko Myat Ko1 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၂:၀၂၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 1r11f2vp0mld6xsana06xtftvw5e7a7 3 287617 1036912 2026-06-08T23:02:28Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036912 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Perevernykruchenko ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၀၂၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) lkoldepipa8w20o0ym6y9zihbqirc5x 3 287618 1036914 2026-06-09T00:02:39Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036914 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ဆည်းဆာ ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၀၂၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) stu6c4mwkvc5684a3i6b3x7ov82b9tl 3 287619 1036915 2026-06-09T00:02:49Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036915 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Oink3782 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၀၂၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 6vymaavg0bbbwhy62xbdieijeepp56c 3 287620 1036920 2026-06-09T01:03:01Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036920 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-34002-72 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၀၃၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) qwq9eewaz93214xvba11c8negoqwgcs 3 287621 1036921 2026-06-09T02:03:11Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036921 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် TR RR KHNT ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၃၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 6fkw3zr5dqp3rbhzqwqi3kysjrf0l6d 3 287622 1036922 2026-06-09T02:03:21Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036922 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-33300-98 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၃၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) fln2w6g32iva07q1hpmsdkylh918m7u 100 287623 1036923 2026-06-09T02:12:14Z Salai Rungtoi 22844 " {{Current events|year=2026|month=06|day=09|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1036923 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=06|day=09|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} gle46ja7kqhkws7ckpwzq3xtr31u0ez 3 287624 1036937 2026-06-09T03:03:32Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036937 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် အရှင်အာစိဏ္ဏ ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၃၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 2yg3cwt2xrzdv4lv5dc6y6ntn8pjvt9 3 287625 1036938 2026-06-09T03:03:42Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036938 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် IdealQueen ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၃၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) qdtl42xtlyn0nmc8txpfl64xenzdtp2 3 287626 1036939 2026-06-09T03:03:52Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036939 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Minnko2894 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၃၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) kt6lzj2x5v39ih9bceugc6x93vt807e 3 287627 1036954 2026-06-09T04:04:02Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036954 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Scottapez ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၀၄၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 1w4asd5uqnmo0l8y9syrydkajsyo07p 3 287628 1036955 2026-06-09T04:04:12Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036955 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-34088-97 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၀၄၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) m84ixo8h4cz2try4tmucyo0cc6kib2f 3 287629 1036965 2026-06-09T05:04:23Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036965 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် မသဟသီ ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၄၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) qmpdbtnh8gvu8ycijf1ni60qc44tlvz 3 287630 1036970 2026-06-09T06:04:33Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036970 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် U HlA TUN ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၄၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) gsdxh1ny3dbbt1lznrl12ss12udqkoc 3 287631 1036971 2026-06-09T06:04:43Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036971 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Yuki2431 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၄၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 84lscnpwtp3anhaqaqgguljt71ysazu 0 287632 1036975 2026-06-09T06:13:04Z Zawzawaungthwin 100038 '''ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)''' သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ တွင် တပ်မတော် မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း [[ကချင်ပြည်နယ်]]အတွင်း [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA) 1036975 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ) | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု | image = <div style="position: relative; width: 280px; height: 350px; margin: 0 auto; background: transparent !important;"> [[File:Kachin state districts map 2022.svg|280px|link=|alt=ကချင်ပြည်နယ် စစ်ရေးပြမြေပုံ]] <div style="position: absolute; top: 41%; left: 45%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: red; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 69%; left: 39%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: red; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[ဗန်းမော်မြို့|ဗန်းမော်]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 57%; left: 49%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; text-align: right; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[လိုင်ဇာမြို့|လိုင်ဇာ]]</span> <span style="color: darkred; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span> </div> <div style="position: absolute; top: 65%; left: 48%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[မိုးမောက်မြို့|မိုးမောက်]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 73%; left: 45%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[မံစီမြို့|မံစီ]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 25%; left: 38%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာ]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 43%; left: 63%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[ချီဖွေမြို့|ချီဖွေ]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 48%; left: 66%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[ပန်ဝါမြို့|ပန်ဝါ]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 50%; left: 56%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[ဆဒုံးမြို့|ဆဒုံး]]</span> </div> </div> | alt = ကချင်ပြည်နယ် စစ်ရေးပြမြေပုံ | caption = ကချင်ပြည်နယ် မြေပုံနှင့် အဓိကစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုပြ နေရာများ<br>({{legend|red|တပ်မတော် ထိန်းချုပ်မြို့ကြီးများ}} {{legend|green|တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ သိမ်းပိုက်ထားသောမြို့များ}}) | date = ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ – လက်ရှိ | place = [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | territory = ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်များမှ ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စစ်တပ် ၏ အဓိကဗျူဟာကုန်းကြီးများနှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့အချို့ကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။။ | status = ဖြစ်ပွားနေဆဲ (Ongoing) | combatant1 = {{ubl|{{flagicon|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]}} * {{armed forces|Myanmar}} ** {{army|Myanmar}} ** {{air force|Myanmar}} **{{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.svg}} [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်|ရှမ်းနီတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|NDA-K.png}}[[ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်|NDA-K]] * {{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg}}[[ဝါရာဇွပ်ပြည်သူ့စစ်တပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Lisu National Development Party flag.png}} [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|လီဆူပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF)]] * {{flagicon image|ABSDF insignia.png}} [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|ABSDF]] <br>'''မဟာမိတ်များ:''' * {{flagicon image|Flag of the Bamar People's Liberation Army.svg}} [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်|BPLA]] * {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army (Myanmar).png}}[[ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|PLA]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]] | combatant3 = | commander1 = {{flagicon|MYA}} [[မင်းအောင်လှိုင်]] | commander2 = စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှု | commander3 = | units1 = * {{flagicon image|Army Flag of Myanmar.svg}} [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မပခ]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] | units2 = ပူးပေါင်းစစ်ကြောင်းများ | units3 = | strength1 = မသိရသေး | strength2 = မသိရသေး | strength3 = | casualties1 = များပြား | casualties2 = မသိရသေး | casualties3 = | notes = ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း တပ်မတော် နှင့် KIA တို့အကြား တိုက်ပွဲများ တကျော့ပြန် ပြန်လည်စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} }} '''ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)''' သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ တွင် တပ်မတော် မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း [[ကချင်ပြည်နယ်]]အတွင်း [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA)၊ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှစ၍ တိုက်ပွဲများ အကြီးအကျယ် ပြန်လည် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်လာသည့် ဤတကျော့ပြန်စစ်ပွဲသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) မှ စစ်တပ် ၏ ဗျူဟာကုန်းများကို စတင်တိုက်ခိုက်ရာမှ တစ်ကျော့ပြန် ပြင်းထန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ထိုတိုက်ပွဲသည် [[အလော့ဘွမ်တိုက်ပွဲ]] အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=အေးချမ်းဆု |date=2026-01-14 |title=၂၀၂၅ မြောက်ပိုင်း ကချင် စစ်မျက်နှာကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2026/01/14/409917.html |access-date=2026-06-09 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ဤစစ်ရေးပဋိပက္ခသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် စတင်ခဲ့သော KIA ၏ ကချင်ထိုးစစ် အတွင်း သိသိသာသာ အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တပ်မတော် ၏ အဓိကဗျူဟာမြောက် စစ်စခန်းကြီးပေါင်း ရာကျော်နှင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့များကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေးမြို့များဖြစ်ကြသော [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]၊ [[ကန်ပိုက်တီမြို့]] နှင့် ကချင်အထူးဒေသ (၁) ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပန်ဝါမြို့]] အပါအဝင် မဟာဗျူဟာမြောက် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့များဖြစ်သည့် [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့]]၊ [[မိုးမောက်မြို့]]၊ [[ချီဖွေမြို့]]၊ [[ဆော့လော်မြို့]] နှင့် [[မံစီမြို့]] တို့ကို တော်လှန်ရေးအင်အားစုများက အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-02-02 |title=မံစီမြို့နယ်က စစ်ကောင်စီ ခြေလျင်တပ်စခန်း ကေအိုင်အေ သိမ်းပိုက် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kia-seized-junta-base-mansi-02022024050026.html |access-date=2026-06-09 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> လက်ရှိအချိန်အထိ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်များသည် ကချင်ပြည်နယ်၏ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများနှင့် နယ်မြေအများစုကို စိုးမိုးထားနိုင်ခဲ့ပြီး တပ်မတော် ဘက်ကမူ ပြည်နယ်ရုံးစိုက်ရာ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] နှင့် [[ဗန်းမော်မြို့]] ကဲ့သို့သော ပင်မမြို့ကြီးအချို့တွင်သာ ခုခံစစ်ဖြင့် အထိုင်ချထိန်းချုပ်ထားနိုင်တော့သည်။ ဤတိုက်ပွဲများကြောင့် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း ဒေသခံပြည်သူ သောင်းနှင့်ချီ၍ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များအဖြစ် ထပ်မံထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရပြီး ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများအပေါ် ကြီးမားစွာ ရိုက်ခတ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=KNG |date=2024-01-29 |title=ကိုင်းထိပ်စခန်းကို KIA တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီးစီးကြောင်း ဗိုလ်မှူးကြီးနော်ဘူအတည်ပြု |url=https://burmese.kachinnews.com/2024/01/29/ld2-26/ |access-date=2026-06-09 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:၂၀၂၁ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၂ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] [[Category:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏_ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] mt82ja04pk4ca56atwrodhrgqmxl93j 1036977 1036975 2026-06-09T06:13:43Z Zawzawaungthwin 100038 {{Under construction}} 1036977 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} {{Infobox military conflict | conflict = ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ) | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု | image = <div style="position: relative; width: 280px; height: 350px; margin: 0 auto; background: transparent !important;"> [[File:Kachin state districts map 2022.svg|280px|link=|alt=ကချင်ပြည်နယ် စစ်ရေးပြမြေပုံ]] <div style="position: absolute; top: 41%; left: 45%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: red; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 69%; left: 39%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: red; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[ဗန်းမော်မြို့|ဗန်းမော်]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 57%; left: 49%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; text-align: right; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[လိုင်ဇာမြို့|လိုင်ဇာ]]</span> <span style="color: darkred; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span> </div> <div style="position: absolute; top: 65%; left: 48%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[မိုးမောက်မြို့|မိုးမောက်]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 73%; left: 45%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[မံစီမြို့|မံစီ]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 25%; left: 38%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့|ဆွမ်ပရာ]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 43%; left: 63%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[ချီဖွေမြို့|ချီဖွေ]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 48%; left: 66%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[ပန်ဝါမြို့|ပန်ဝါ]]</span> </div> <div style="position: absolute; top: 50%; left: 56%; font-size: 75%; font-weight: bold; line-height: 1em; white-space: nowrap; background: transparent !important; background-color: transparent !important;"> <span style="color: green; font-size: 130%; vertical-align: middle;">•</span><span style="background: transparent !important; background-color: transparent !important; text-shadow: 1px 1px 1px #ffffff;">[[ဆဒုံးမြို့|ဆဒုံး]]</span> </div> </div> | alt = ကချင်ပြည်နယ် စစ်ရေးပြမြေပုံ | caption = ကချင်ပြည်နယ် မြေပုံနှင့် အဓိကစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုပြ နေရာများ<br>({{legend|red|တပ်မတော် ထိန်းချုပ်မြို့ကြီးများ}} {{legend|green|တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ သိမ်းပိုက်ထားသောမြို့များ}}) | date = ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ – လက်ရှိ | place = [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | territory = ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်များမှ ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စစ်တပ် ၏ အဓိကဗျူဟာကုန်းကြီးများနှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့အချို့ကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။။ | status = ဖြစ်ပွားနေဆဲ (Ongoing) | combatant1 = {{ubl|{{flagicon|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]}} * {{armed forces|Myanmar}} ** {{army|Myanmar}} ** {{air force|Myanmar}} **{{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.svg}} [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်|ရှမ်းနီတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|NDA-K.png}}[[ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်|NDA-K]] * {{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg}}[[ဝါရာဇွပ်ပြည်သူ့စစ်တပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Lisu National Development Party flag.png}} [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|လီဆူပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]] | combatant2 = {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF)]] * {{flagicon image|ABSDF insignia.png}} [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|ABSDF]] <br>'''မဟာမိတ်များ:''' * {{flagicon image|Flag of the Bamar People's Liberation Army.svg}} [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်|BPLA]] * {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army (Myanmar).png}}[[ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|PLA]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]] | combatant3 = | commander1 = {{flagicon|MYA}} [[မင်းအောင်လှိုင်]] | commander2 = စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှု | commander3 = | units1 = * {{flagicon image|Army Flag of Myanmar.svg}} [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မပခ]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] | units2 = ပူးပေါင်းစစ်ကြောင်းများ | units3 = | strength1 = မသိရသေး | strength2 = မသိရသေး | strength3 = | casualties1 = များပြား | casualties2 = မသိရသေး | casualties3 = | notes = ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း တပ်မတော် နှင့် KIA တို့အကြား တိုက်ပွဲများ တကျော့ပြန် ပြန်လည်စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} }} '''ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)''' သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ တွင် တပ်မတော် မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း [[ကချင်ပြည်နယ်]]အတွင်း [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (KIA)၊ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှစ၍ တိုက်ပွဲများ အကြီးအကျယ် ပြန်လည် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်လာသည့် ဤတကျော့ပြန်စစ်ပွဲသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) မှ စစ်တပ် ၏ ဗျူဟာကုန်းများကို စတင်တိုက်ခိုက်ရာမှ တစ်ကျော့ပြန် ပြင်းထန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ထိုတိုက်ပွဲသည် [[အလော့ဘွမ်တိုက်ပွဲ]] အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=အေးချမ်းဆု |date=2026-01-14 |title=၂၀၂၅ မြောက်ပိုင်း ကချင် စစ်မျက်နှာကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2026/01/14/409917.html |access-date=2026-06-09 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ဤစစ်ရေးပဋိပက္ခသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် စတင်ခဲ့သော KIA ၏ ကချင်ထိုးစစ် အတွင်း သိသိသာသာ အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တပ်မတော် ၏ အဓိကဗျူဟာမြောက် စစ်စခန်းကြီးပေါင်း ရာကျော်နှင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့များကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေးမြို့များဖြစ်ကြသော [[လွယ်ဂျယ်မြို့]]၊ [[ကန်ပိုက်တီမြို့]] နှင့် ကချင်အထူးဒေသ (၁) ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သော [[ပန်ဝါမြို့]] အပါအဝင် မဟာဗျူဟာမြောက် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့များဖြစ်သည့် [[ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့]]၊ [[မိုးမောက်မြို့]]၊ [[ချီဖွေမြို့]]၊ [[ဆော့လော်မြို့]] နှင့် [[မံစီမြို့]] တို့ကို တော်လှန်ရေးအင်အားစုများက အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-02-02 |title=မံစီမြို့နယ်က စစ်ကောင်စီ ခြေလျင်တပ်စခန်း ကေအိုင်အေ သိမ်းပိုက် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kia-seized-junta-base-mansi-02022024050026.html |access-date=2026-06-09 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> လက်ရှိအချိန်အထိ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်များသည် ကချင်ပြည်နယ်၏ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများနှင့် နယ်မြေအများစုကို စိုးမိုးထားနိုင်ခဲ့ပြီး တပ်မတော် ဘက်ကမူ ပြည်နယ်ရုံးစိုက်ရာ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] နှင့် [[ဗန်းမော်မြို့]] ကဲ့သို့သော ပင်မမြို့ကြီးအချို့တွင်သာ ခုခံစစ်ဖြင့် အထိုင်ချထိန်းချုပ်ထားနိုင်တော့သည်။ ဤတိုက်ပွဲများကြောင့် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း ဒေသခံပြည်သူ သောင်းနှင့်ချီ၍ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များအဖြစ် ထပ်မံထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရပြီး ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုနှင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍများအပေါ် ကြီးမားစွာ ရိုက်ခတ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=KNG |date=2024-01-29 |title=ကိုင်းထိပ်စခန်းကို KIA တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီးစီးကြောင်း ဗိုလ်မှူးကြီးနော်ဘူအတည်ပြု |url=https://burmese.kachinnews.com/2024/01/29/ld2-26/ |access-date=2026-06-09 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:၂၀၂၁ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၂ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] [[Category:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏_ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] fo86m4v5fkcxgx8fmtn3uxpzxuoghi7 0 287633 1036979 2026-06-09T06:18:30Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄-လက်ရှိ)]] စာမျက်နှာကို [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: ကျစ်လျစ်တိုတုတ်စေရန် ([[WP:CONCISE]], [[WP:PRECISE]]): "ကချင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)" ပင်မဆောင်းပါးနှင့် ခေါင်းစဉ်ထပ်နေမှုကို ရှောင်ရှားရန်နှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် သီးသန့်စစ်ဆင်ရေးကို ပိုမိုတိကျစွာ ခွဲခြားဖော်ပြရန် "ကချင် ထိုးစစ် (၂၀၂၄)" ဟု ပြောင်းလဲခြင်း 1036979 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ကချင်ထိုးစစ် (၂၀၂၄)]] 8nfa4iezuxam22qlu8pev6vkawq3ljy 0 287634 1036985 2026-06-09T06:26:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 စာမျက်နှာကို [[တာတိုင်ဘုရားများ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1036985 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[တာတိုင်ဘုရားများ]] 32koettirbsgwwm886xxe5mf0wqto9u 0 287635 1036986 2026-06-09T06:26:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 စာမျက်နှာကို [[တာတိုင်ဘုရားများ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1036986 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[တာတိုင်ဘုရားများ]] 32koettirbsgwwm886xxe5mf0wqto9u 0 287636 1036990 2026-06-09T06:34:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ဂျင်းသုပ်]] စာမျက်နှာကို [[ချင်းသုပ်]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1036990 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ချင်းသုပ်]] nzble3iq4z2m5thkc1mwu499r5id8i8 3 287637 1036994 2026-06-09T07:04:54Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036994 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Cupcaakke kid ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၄၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) rzzlo0yljpcplyulfqw6ex8zr7j7qcb 3 287638 1036995 2026-06-09T07:05:04Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1036995 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Khunnine76 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၅၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) kicug1wat4huapf0k09dgx1bin573a1 3 287639 1037000 2026-06-09T08:05:15Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037000 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-34112-07 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၅၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) go6evnv101givd8rdtn1hqymp8ub36k 3 287640 1037001 2026-06-09T08:05:25Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037001 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-34032-56 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၅၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 1d1ofada87a8ds3320ffbqs13hsyhqs 3 287641 1037002 2026-06-09T08:05:35Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037002 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Zhangzaocai ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၅၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 2bycvkgjpmm883sxfmmgkgwrfs6tgi1 3 287642 1037010 2026-06-09T09:05:46Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037010 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Aungminzin ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၅၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) onz2bezevoeezke3z4egigoo30y7wsx 3 287643 1037011 2026-06-09T09:05:56Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037011 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Daw ChoCho(tgb) ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၅၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) pwctbsv56r049m1jymvjxzy2fw59cwy 3 287644 1037012 2026-06-09T09:06:06Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037012 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Asamoto ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 9qkc6ow0fu1ynsxv5foqmfj1uslfpu7 3 287645 1037013 2026-06-09T09:06:16Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037013 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-34047-12 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) dxpkruu1xmh43pow0eho5hrojfpv2eg 3 287646 1037014 2026-06-09T09:06:26Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037014 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 3qcyb7qbuf2tgldig2bmonku3iavw1t 1037015 1037014 2026-06-09T09:31:00Z KoThilkhl 144107 /* ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1037015 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 7exef5w2ele0ojevc3swds4hffkcnni 1037016 1037015 2026-06-09T09:31:26Z KoThilkhl 144107 /* ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1037016 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 7ys265e6nbwehlgbb6lbpwdvvfm18jk 1037017 1037016 2026-06-09T09:32:45Z KoThilkhl 144107 /* ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1037017 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) ::https://help.instagram.com/574047304429005/?helpref=uf_share [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၂၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) trswd4eippx2948zo4l2rna3envvmx9 1037018 1037017 2026-06-09T09:33:50Z KoThilkhl 144107 /* ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1037018 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) ::https://help.instagram.com/574047304429005/?helpref=uf_share [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၂၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :::https://help.instagram.com/574047304429005/?helpref=uf_share [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၃၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 8z3otarv3d5qfj11xh575bn8s75ccnj 1037019 1037018 2026-06-09T09:33:58Z KoThilkhl 144107 [[Special:Contributions/KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[User talk:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1037018|1037018]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1037019 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) ::https://help.instagram.com/574047304429005/?helpref=uf_share [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၂၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) trswd4eippx2948zo4l2rna3envvmx9 1037020 1037019 2026-06-09T09:35:46Z KoThilkhl 144107 /* ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1037020 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KoThilkhl ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) ::https://help.instagram.com/574047304429005/?helpref=uf_share [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၂၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :::https://help.instagram.com/574047304429005/?helpref=uf_share [[အသုံးပြုသူ:KoThilkhl|KoThilkhl]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KoThilkhl|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၅၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) cnvjg5hgr807g5mm6pf9ogr372zdx5h 3 287647 1037031 2026-06-09T10:06:37Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037031 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Pinkcarmen ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) eh41ddlxk6eu65gj2q4y63gwbm48so1 3 287648 1037032 2026-06-09T10:06:47Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037032 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Indpcatll ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 3sb15gcvap9w6o53lr1yo0cmveot1pf 3 287649 1037033 2026-06-09T10:06:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037033 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Directionaymyo ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၆၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) q4vhyzcyhlxmowci9ypu4fnqlse17m9 3 287650 1037034 2026-06-09T10:07:07Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037034 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Sur Thaw Finn ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၇၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) p78nxckgr1uu0s1d5txd5skciw1idau 3 287651 1037047 2026-06-09T11:07:17Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037047 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် MratTwan ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၀၇၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 0kyk18x6bajg614g2str8rrv1f09s1m 3 287652 1037048 2026-06-09T11:07:27Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037048 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Nickrai2346 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၀၇၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) 4ju8j34lkf83egexf2yvt4vszw00c0b 3 287653 1037049 2026-06-09T11:07:37Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1037049 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-34148-92 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၀၇၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) lf72w62ggbkqls3pipeyrlp5vvm1yc4