ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 10 2717 1043284 916362 2026-07-15T18:01:50Z Dr Lotus Black 31011 1043284 wikitext text/x-wiki <!-- Note: This section will be regularly modified to keep it approximately the same size as Template:Wikipedia's sister projects. --><templatestyles src="Wikipedia languages/styles.css"/> <div class="wikipedia-languages nourlexpansion"> ဤဝီကီပီးဒီးယားကို [[မြန်မာဘာသာ]]ဖြင့် ရေးသားထားပါသည်။ {{Start date|2004}} ခုနှစ်မှ စတင်၍ ယခုအခါ အကြောင်းအရာပေါင်း [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] ခုရှိပါသည်။ အခြားဘာသာဖြင့် ရေးသားသော [[meta:List of Wikipedias|ဝီကီပီးဒီးယားများ]]ကိုလည်း ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး ဆောင်းပါးအများဆုံးသော ဝီကီပီးဒီးယားများကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားပါသည်။ <ul class="plainlinks"> <li> <div class="wikipedia-languages-count-container"> <div class="wikipedia-languages-prettybars"></div> <div role="heading" aria-level="3" class="wikipedia-languages-count">ဆောင်းပါးပေါင်း ၁,၀၀၀,၀၀၀ ကျော်</div> <div class="wikipedia-languages-prettybars"></div> </div> {{flatlist|class=wikipedia-languages-langs inline}} * {{Wikipedia languages/core|ar}} * {{Wikipedia languages/core|de}} * {{Wikipedia languages/core|en}} * {{Wikipedia languages/core|es}} * {{Wikipedia languages/core|fa}}&lrm;<!--left-to-right mark needed between consecutive right-to-left languages--> * {{Wikipedia languages/core|fr}} * {{Wikipedia languages/core|it}} * {{Wikipedia languages/core|nl}} * {{Wikipedia languages/core|ja}} * {{Wikipedia languages/core|pl}} * {{Wikipedia languages/core|pt}} * {{Wikipedia languages/core|ru}} * {{Wikipedia languages/core|sv}} * {{Wikipedia languages/core|uk}} * {{Wikipedia languages/core|vi}} * {{Wikipedia languages/core|zh}} {{endflatlist}} </li> <li> <div class="wikipedia-languages-count-container"> <div class="wikipedia-languages-prettybars"></div> <div role="heading" aria-level="3" class="wikipedia-languages-count">ဆောင်းပါးပေါင်း ၂၅၀,၀၀၀ ကျော်</div> <div class="wikipedia-languages-prettybars"></div> </div> {{flatlist|class=wikipedia-languages-langs inline}} * {{Wikipedia languages/core|id}} * {{Wikipedia languages/core|ms}} * {{Wikipedia languages/core|nan}} * {{Wikipedia languages/core|bg}} * {{Wikipedia languages/core|ca}} * {{Wikipedia languages/core|cs}} * {{Wikipedia languages/core|da}} * {{Wikipedia languages/core|et}} * {{Wikipedia languages/core|el}} * {{Wikipedia languages/core|eo}} * {{Wikipedia languages/core|eu}} * {{Wikipedia languages/core|he}} * {{Wikipedia languages/core|hy}} * {{Wikipedia languages/core|ko}} * {{Wikipedia languages/core|hu}} * {{Wikipedia languages/core|no}} * {{Wikipedia languages/core|ro}} * {{Wikipedia languages/core|simple}} * {{Wikipedia languages/core|sk}} * {{Wikipedia languages/core|sr}} * {{Wikipedia languages/core|sh}} * {{Wikipedia languages/core|fi}} * {{Wikipedia languages/core|tr}} * {{Wikipedia languages/core|uz}} {{endflatlist}} </li> <li> <div class="wikipedia-languages-count-container"> <div class="wikipedia-languages-prettybars"></div> <div role="heading" aria-level="3" class="wikipedia-languages-count">ဆောင်းပါးပေါင်း ၅၀,၀၀၀ ကျော်</div> <div class="wikipedia-languages-prettybars"></div> </div> {{flatlist|class=wikipedia-languages-langs inline}} * {{Wikipedia languages/core|ast}} * {{Wikipedia languages/core|az}} * {{Wikipedia languages/core|bn}} * {{Wikipedia languages/core|bs}} * {{Wikipedia languages/core|ckb}} * {{Wikipedia languages/core|fy}} * {{Wikipedia languages/core|ga}} * {{Wikipedia languages/core|gl}} * {{Wikipedia languages/core|hr}} * {{Wikipedia languages/core|ka}} * {{Wikipedia languages/core|ku}} * {{Wikipedia languages/core|lv}} * {{Wikipedia languages/core|lt}} * {{Wikipedia languages/core|ml}} * {{Wikipedia languages/core|mk}} * {{Wikipedia languages/core|my}} * {{Wikipedia languages/core|nn}} * {{Wikipedia languages/core|pa}} * {{Wikipedia languages/core|sq}} * {{Wikipedia languages/core|sl}} * {{Wikipedia languages/core|th}} * {{Wikipedia languages/core|te}} * {{Wikipedia languages/core|ur}} {{endflatlist}} </li> </ul> </div><noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> nrpdp1zt9tc5eqhblv1j87ye7f2emc3 0 3197 1043300 1039465 2026-07-15T21:29:01Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043300 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကမ္ဘောဒီယားဘုရင့်နိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{ubl|{{native name|km|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|italics=off}}|{{transl|km|ဘုရားရာဇအာဏာစက်ကမ္ဗောဇ}}}} | common_name = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ | ပုံ_အလံ = Flag of Cambodia.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Royal Arms of Cambodia.svg | symbol_type = အမှတ်တံဆိပ်တော် | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{lang|km|ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ}}<br />{{lang|km-Latn|Chéatĕ, Sasna, Preăh Môhaksătrâ}}<br />"Nation, Religion, King"<br />"ဇာတိ၊ သာသနာ၊ ရှင်ဘုရင်" | နိုင်ငံတော်သီချင်း = {{lang|km|បទនគររាជ}} <br />{{transl|km|Nôkôr Réach}}<br />"Majestic Kingdom"<br /> "တော်ဝင်တိုင်းပြည်" ([[နဂရရာဇ]])<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:United States Navy Band - Nokoreach.ogg]]}}</div> | image_map = {{Switcher|[[File:Cambodia on the globe (Cambodia centered).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Cambodia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Southeast Asia|default=1}} | map_caption = {{map caption |location_color=green |region=[[အာဆီယံ]] |region_color=မီးခိုးရင့် |legend=Location Cambodia ASEAN.svg}} | မြို့တော် = [[ဖနွမ်းပင်မြို့]] | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | languages_type = ရုံးသုံးဘာသာစကား<br />{{nobold|နှင့် အမျိုးသားဘာသာစကား}} | languages = [[ခမာဘာသာစကား|ခမာ]]<ref>{{cite web |title=Constitution of the Kingdom of Cambodia |url=https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539 |website=Office of the Council of Ministers |publisher=អង្គភាពព័ត៌មាន និងប្រតិកម្មរហ័ស |access-date=26 September 2020 |archive-date=14 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214171717/https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/ }}</ref> | languages2_type = ရုံးသုံးအက္ခရာ | languages2 = ခမာအက္ခရာ<ref>{{cite web |title=Constitution of the Kingdom of Cambodia |url=https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539 |website=Office of the Council of Ministers |publisher=អង្គភាពព័ត៌មាន និងប្រតិកម្មរហ័ស |access-date=26 September 2020 |archive-date=14 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214171717/https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/ }}</ref> | လူမျိုးများ = {{unbulleted list | ၉၅.၆% [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] | ၂.၄% [[:en:Cham people|ချမ်]] | ၁.၅% [[:en:Chinese Cambodians|တရုတ်]] | ၀.၂% [[:en:Vietnamese Cambodians|ဗီယက်နမ်]] | ၀.၃% [[:en:Ethnic groups in Cambodia|အခြား]]<ref name="CSES2019">{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|title=Cambodia Socio-Economic Survey 2019-20|work=Ministry of Planning|publisher=National Institute of Statistics|date=December 2020|access-date=16 May 2021|archive-date=16 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016033813/http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf}}</ref> }} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၉ | ဘာသာတရားများ = {{unbulleted list | ၉၇.၁% [[:en:Buddhism in Cambodia|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ([[နိုင်ငံတော်ဘာသာ|တရားဝင်]]) | ၂.၀% [[:en:Islam in Cambodia|အစ္စလာမ်]] | ၀.၃% [[:en:Catholic Church in Cambodia|ခရစ်ယာန်]] | ၀.၅% [[:en:Religion in Cambodia|အခြား]]<ref name="Census 2019" /> }} | religion_year = ၂၀၁၉ | demonym = {{lang-en|[[:en:Demographics of Cambodia|Cambodian]]}}<br />{{lang-km|ខ្មែរ|link=no}}, {{transl|km|Khmêr}} {{IPA-km|kʰmae|}} | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Dominant-party system|တစ်ပါတီ]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်စနစ်]]နှင့် [[:en:elective monarchy|ရွေးကောက်ခံ]] [[:en:constitutional monarchy|စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] | leader_title1 = [[Monarchy of Cambodia|ဘုရင်မင်းမြတ်]] | leader_name1 = [[နရောတ္တမ သီဟမုနီ]] | leader_title2 = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = [[ဟွန်မာနက်]] | leader_title3 = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌများစာရင်း|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name3 = ဟန် ဆမ်ရင် | leader_title4 = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌများစာရင်း|ဆီးနိတ်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name4 = ဆေးချွန်း | legislature = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပါလီမန်|ပါလီမန်]] | upper_house = [[ကမ္ဘောဒီးယား ဆီးနိတ်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်]] | lower_house = [[အမျိုးသားလွှတ်တော် (ကမ္ဘောဒီးယား)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]] | sovereignty_type = [[ကမ္ဘောဒီးယား သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]] | established_event1 = ဖူနန်နိုင်ငံ | established_date1 = ၆၈–၆၂၇ | established_event2 = ချန်လနိုင်ငံ | established_date2 = ၆၂၇–၈၀၂ | established_event3 = ခမာအင်ပါယာ | established_date3 = ၈၀၂–၁၄၃၁ | established_event4 = [[:en:Post-Angkor Period|အလယ်ခေတ်]] | established_date4 = ၁၄၃၁–၁၈၆၃ | established_event5 = [[:en:French protectorate of Cambodia|ပြင်သစ်အစောင့်ရှောက်ခံ]] | established_date5 = ၁၈၆၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် | established_event6 = [[:en:Independence Day of Cambodia|လွတ်လပ်ရေး]] | established_date6 = ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက် | established_event7 = [[ကုလသမဂ္ဂ]][[:en:United Nations Security Council Resolution 109|သို့ ဝင်ရောက်ခြင်း]] | established_date7 = ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက် | established_event8 = {{nowrap|[[:en:1991 Paris Peace Accords|ပဲရစ်ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်]]}} | established_date8 = ၁၉၉၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက် | established_event9 = {{nowrap|[[:en:Constitution of Cambodia|လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံ]]}} | established_date9 = ၁၉၉၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက် | established_event10 = [[:en:ASEAN Declaration|အာဆီယံကြေညာချက်]] | established_date10 = ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက် | area_km2 = ၁၈၁,၀၃၅ | ဧရိယာအဆင့် = ၈၈ | area_sq_mi = ၆၉,၈၉၈ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၂.၅ | အမြင့်ဆုံးနေရာ = | အရှေဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | population_estimate = | population_census = {{increase}}၁၅,၅၅၂,၂၁၁<ref name="Census 2019">{{Cite report |url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – National Report on Final Census Results |last=Ministry of Planning (Cambodia), National Institute of Statistics |date=2020 |publisher=Ministry of Planning, National Institute of Statistics |access-date=26 January 2021 |archive-date=26 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |url-status=dead }}</ref> | population_census_rank = ၇၃ | population_estimate_year = | population_estimate_rank = | population_census_year = ၂၀၁၉ | population_density_km2 = ၈၇ | population_density_sq_mi = ၂၁၁.၈ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ၉၆ | GDP_PPP = $၇၆.၆၃၅&nbsp;ဘီလီယံ<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=45&pr1.y=11&c=522&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Cambodia |publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] }}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၁၉ | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $၄,၆၄၅<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $၂၆.၆၂၈&nbsp;billion<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_year = ၂၀၁၉ | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $၁,၆၁၄<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = ၃၆.၀ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၃ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |title=Income Gini coefficient |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |website=hdr.undp.org |access-date=29 January 2020 |archive-date=10 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |url-status=dead |accessdate=8 September 2021 |archivedate=16 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200516205245/http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient }}</ref> | HDI = ၀.၅၉၄ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၄၄ | ငွေ = [[ကမ္ဘောဒီးယား ရီယယ်|ရီယယ်]] (៛) | currency_code = KHR | utc_offset = +7 | time_zone = [[အင်ဒိုချိုင်နား စံတော်ချိန်|ICT]] | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = right | calling_code = [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+855]] | cctld = [[.kh]] | ပွဲများ = | ဗဟိုဘဏ် = }} '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ'''{{IPAc-en|audio=En-us-Cambodia.ogg|k|æ|m|ˈ|b|oʊ|d|i|ə}} <ref name=":1">{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/cambodia |title=Cambodia |publisher=Dictionary.reference.com |accessdate=16 March 2013}}</ref> ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Cambodia) အား '''ကမ္ဗောဇ''' ဟုလည်း သိကြပြီး တရားဝင်အမည်မှာ '''ကမ္ဘောဒီးယား ဘုရင့်နိုင်ငံ''' (Kingdom of Cambodia)<ref>{{Note|ခမာဘာသာစကားတွင် ဘုရင့်နိုင်ငံကို ရာဇအာဏာစက် (ပါဠိ) လို့ ခေါ်ဆိုပြီး၊ မြင့်မြတ်ကြောင်း ဖော်ပြရန် "ဘုရား" ဂုဏ်ပုဒ်ကို ရှေ့တွင် ထည့်ထားသည်။ ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံသည်လည်း ထိုင်းဘာသာစကားဖြင့် "ရာဇအာဏာစက် ပဒေသထိုင်း" ဟု အသုံးပြုကြသည်။}}</ref> ဖြစ်ကာ အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆယ် တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ဧရိယာအားဖြင့် {{Convert|၁၈၁၀၃၅|km2|sqmi|lk=out|abbr=off}} ရှိပြီး အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့]] တို့နှင့် ထိစပ်လျက် တည်ရှိသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံဖြစ်သော ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် လူဦးရေအားဖြင့် ၁၅ သန်းကျော် ရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် နိုင်ငံတော် ဘာသာအဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းထားကာ လူဦးရေ၏ ၉၇% ကျော် ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="CIACB" /> ကမ္ဘောဒီးယားရှိ လူနည်းစု လူမျိုးများမှာ ဗီယက်နမ်၊ တရုတ်၊​ချမ် နှင့် တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစု ၃၀ တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-08/03/c_13428465.htm |title=Cambodia to celebrate day for indigenous people near Angkor Wat |publisher=News.xinhuanet.com |accessdate=15 March 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130825133021/http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-08/03/c_13428465.htm |archivedate=25 August 2013}}</ref> မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဖနွမ်းပင်မြို့ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနလည်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသည် ရွေးကောက်ခံ စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် ဖြစ်ပြီး လက်ရှိဘုရင်မှာ နိုရိုဒွန် ဆီဟာမိုနီ ဖြစ်ကာ တော်ဝင်ပလ္လင်ကောင်စီမှ နိုင်ငံ၏ အကြီးအမှူး အဖြစ် ရွေးချယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအမှူးမှာ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ပြီး လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်မှာ [[ဟွန်မာနက်]] ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ ဂျာယာဗာမန် က သူ့ဘာသာ ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်တိုက်နေကြသော ချန်လာ ခမာမင်းသားများကို "ကမ်ဘူဂျာ" အမည်အောက်တွင် စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="CHANDLER">Chandler, David P. (1992) ''History of Cambodia''. Boulder, CO: Westview Press, {{ISBN|0813335116}}.</ref> ထိုအချိန်သည် ခမာ ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သော အချိန်ဖြစ်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ ကျော်အောင် စည်ပင်ထွန်းကားခဲ့ကာ ဘုရင်မင်းဆက် ဆက်တိုက်တို့အား အရှေ့တောင်အာရှတစ်ဝှမ်းအား ထိန်းချုပ် ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်စေခဲ့ပြီး တန်ခိုးအာဏာနှင့် စည်းစိမ် အမြောက်အမြားကို စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယပုံသဏ္ဌာန် တိုင်းပြည်မှာ အရှေ့တောင်အာရှ နေရာ အများစုအား ပထမဦးစွာ ဟိန္ဒူဘာသာ နောင်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး ဒေသတဝှမ်းတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံ စီမံကိန်း အမြောက်အမြားကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကာ အန်ကော တစ်နေရာတည်းတွင်ပင် ပုထိုး နှင့် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အအုံ ၁,၀၀၀ ကျော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အန်ကောဝပ် သည် ထိုအဆောက်အအုံများထဲတွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ပြီး ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ၁၅ ရာစုတွင် ခမာအင်ပိုင်ယာမှ အုပ်စိုးသော အယုဒ္ဓယပြည်၏ ပုန်ကန်မှု အပြီးတွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဩဇာအာဏာ ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား အနေနှင့် ဩဇာကြီးမားသော အိမ်နီးချင်း တိုင်းပြည်နှစ်ခုနှင့် ရင်ဆိုင်ရပြီး တစ်ခုမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အယုဒ္ဓယပြည် ဖြစ်ကာ နောက်တစ်ခုမှာ ဗီယက်နမ်၏ ငုယင်မင်းဆက် ဖြစ်၍ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ကံကြမ္မာအတွက် အဆိုးဘက်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်၏ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နောက်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားသို့ သွတ်သွင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်ထံမှ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ တွင် ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲသည် ဟိုချီမင်း၏ လမ်းကြောင်းဖြန့်ကျက်မှု နှင့် သီဟာနု၏ လမ်းကြောင်းတည်ဆောက်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယား အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အမေရိကန်တို့မှ ၁၉၆၉ မှ ၁၉၇၃ အတွင်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာတွင် ကမ္ဘောဒီးယားလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ကမ္ဘောဒီးယား အာဏာသိမ်းမှု အပြီးတွင် အမေရိကန်ဘက်ယိမ်းသော လက်ယာဝါဒီ ခမာသမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရ အာဏာရလာခဲ့ပြီး [[နိုရိုဒွန် သီဟာနု|သီဟာနု ဘုရင်]]မှ သူ၏ ယခင်ရန်သူဖြစ်သော ခမာနီတို့ကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မြောက်ဗီယက်နမ် တို့၏ ထောက်ခံမှုကြောင့် ခမာနီတို့သည် အင်အားကြီးမားလာခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဖနွမ်းပင်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ခမာနီတို့က ကမ္ဘောဒီးယား လူမျိုးတုန်း သတ်ဖြတ်မှုကို ၁၉၇၅ မှ ၁၉၇၉ အထိ ကျူးလွန်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၇၉တွင် ဗီယက်နမ် နှင့် ဗီယက်နမ်မှ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားပြီး ကမ္ဘောဒီးယား-ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲအတွင်း ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ ထောက်ပံ့ပေးသော ကမ်ပူးချားပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရ မှ ၎င်းတို့ကို ဖြုတ်ချလိုက်သည် အထိ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ပဲရစ်ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုအပြီးတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား ကုလသမဂ္ဂ မစ်ရှင်မှ ၁၉၉၂-၉၃ တွင် ခဏတာမျှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပပြီး ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသော မဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိသူတို့ မဲပေးပြီးသော အခါတွင် ကုလသမဂ္ဂတပ်များ ကမ္ဘောဒီးယားမှ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် အစိုးရအတွင်း အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်သူ့ပါတီနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်[[ဟွန်ဆန်]] တို့မှ အစိုးရကို ဖြုတ်ချခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဆက်လက် အုပ်ချုပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှစ၍ ကုလသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး အာဆီယံအဖွဲ့၊ အရှေ့အာရှထိပ်သီးအဖွဲ့၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့၊ ဘက်မလိုက်နိုင်ငံများ လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ နှင့် လာဖရန်ကိုဖုန်းနီ အဖွဲ့တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းများစွာတို့၏ အဆိုအရ နိုင်ငံအတွင်း ဆင်းရဲမွဲတေမှု နေရာအနှံ့အပြားတွင် ရှိသည်ဟု ဆိုပြီး <ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/2014/09/28/us-cambodia-economy-idUSKCN0HN0YJ20140928|title=Consumerism booms as Cambodia embraces once-forbidden capitalism|last=|first=|date=|work=Reuters|accessdate=28 October 2014|archivedate=1 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141001050010/https://www.reuters.com/article/2014/09/28/us-cambodia-economy-idUSKCN0HN0YJ20140928}}</ref> ခြစားမှု နေရာအနှံ့အပြား ရှိသည့်အပြင်<ref>{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/cambodia-0|title=2013 Freedom House|last=|first=|year=2013|work=Freedom House|accessdate=6 April 2014|archivedate=7 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130407061216/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/cambodia-0}}</ref> နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ လွတ်လတ်မှု ကင်းမဲ့ကာ<ref>{{cite web|url=http://cpi.transparency.org/cpi2013/results/|title=2013 Corruption Perceptions Index|last=|first=|year=2013|work=Transparency International|accessdate=6 April 2014|archive-url=https://archive.today/20131203061004/http://cpi.transparency.org/cpi2013/results/|archive-date=3 December 2013|url-status=dead}}</ref> လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု နိမ့်ကျ၍<ref name="UNDP">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2013/ |title=The 2013 Human Development Report – "The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World" |publisher=Human Development Report Office United Nations Development Programme |pages=144–147 |accessdate=2 March 2013 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226013923/http://hdr.undp.org/en/2013-report }}</ref> ငတ်မွတ်မှု မြင့်မားသည် ဟု ဆိုသည်။<ref>Welthungerhilfe, IFPRI, and Concern Worldwide: [http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/ghi13.pdf 2013 Global Hunger Index – The challenge of hunger: Building Resilience to Achieve Food and Nutrition Security]. Bonn, Washington D. C., Dublin. October 2013.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2014/s4007692.htm |title=Cambodia's opposition leader says Australian asylum seeker deal will fund corruption |publisher=Australian Broadcasting Corporation |accessdate=28 October 2014 }}</ref><ref>{{cite news |title=Thailand ranks 2nd in ASEAN for the best quality of life |url=http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNSOC5703270010003 |newspaper=National News Bureau of Thailand |date=27 March 2014 |author=Chueyprasit, Orapa |author2=Naasiri, Chaite |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140328130706/http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNSOC5703270010003 |archivedate=28 March 2014 }}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားအား လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့၏ အရှေ့တောင်အာရှ ဒါရိုက်တာ ဒေးဗစ်ရောဘတ်မှ "အာဏာရှင်ဆန်သော ညွှန့်ပေါင်း နှင့် အပေါ်ယံ ဒီမိုကရေစီ" ဟု ဆိုသည်။<ref name="ReferenceA">{{cite book |author=David Roberts |title=Political Transition in Cambodia 1991–99: Power, Elitism and Democracy |url=https://books.google.com/books?id=SnYWDAAAQBAJ&pg=PR9 |date=29 April 2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-85054-7 }} (section XI, "Recreating Elite Stability, July 1997 to July 1998")</ref> ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ပါတီစုံ လစ်ဘရစ်ဒီမိုကရေစီ ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း <ref>{{Cite web|url=https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/|title=CONSTITUTION OF THE KINGDOM OF CAMBODIA|website=pressocm.gov.kh|publisher=Office of the Council of Ministers|date=25 January 2017|accessdate=4 September 2019|archive-date=19 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819215247/https://pressocm.gov.kh/en/archives/9539/}}</ref> နိုင်ငံအား ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ တစ်ပါတီတည်းကသာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref name=oneparty1>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-parliament-launches-era-of-one-party-rule|title=Cambodian Parliament launches era of one-party rule|website=The Straits Times|date=5 September 2018|accessdate=26 July 2019}}</ref><ref name=oneparty2>{{Cite news|url=https://www.voacambodia.com/a/cambodia-set-to-become-one-party-state/4505605.html|title=Cambodia Set to Become One Party State|first=David|last=Boyle|work=Voice of America|publisher=VOA Cambodia|date=30 July 2018|accessdate=26 July 2019}}</ref> အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ့ နိမ့်ကျသော်လည်း ကမ္ဘောဒီးယားသည် အာရှတွင် တိုးတက်မှုအမြန်ဆုံး စီးပွားရေး ရှိသည့် နိုင်ငံ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်အတွင်းက ဖွံ့ဖြိုးမှုနှုန်းမှာ ၇.၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် အဓိက စီးပွားရေး ကဏ္ဍအဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေပြီး နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေး တိုးတက်လာမှုကြောင့် ချည်မျှင်လုပ်ငန်း၊ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း နှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့တွင် ကောင်းမွန်သော ဖွံ့ဖြိုးမှု ရှိသည်။.<ref>{{cite news |url=http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html |title=Cambodia to outgrow LDC status by 2020 |work=The Phnom Penh Post |date=18 May 2011 |accessdate=20 June 2011 |archivedate=21 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521094658/http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html }}</ref> ကုလသမဂ္ဂမှ ကမ္ဘောဒီးယားအား ဖွံ့ဖြိုးမှု နိမ့်ကျသော နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://unctad.org/en/Pages/ALDC/Least%20Developed%20Countries/UN-list-of-Least-Developed-Countries.aspx|website=UNCTAD|title=UN list of Least Developed Countries|accessdate=4 November 2019}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့တရားမျှတမှု စီမံကိန်း၏ တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု ကိန်းညွှန်းမှ နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၆ နိုင်ငံတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား အဆင့် ၁၂၅ သတ်မှတ်ထားပြီး ဒေသအတွင်း အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အလွန်နောက်ရောက်သည်။<ref>{{cite web|url=http://data.worldjusticeproject.org/|website=World Justice Project|title=WJP Rule of Law Index® 2018–2019|accessdate=4 November 2019|archivedate=29 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150429071718/http://data.worldjusticeproject.org/}}</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == "ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ" သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ရုံးသုံးအမည် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ဆိုသော အမည်မှာ ပြင်သစ်ဘာသာစကား ကမ်ဘိုဒေ့ (Cambodge) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်စကားမှာလည်း ဒေသခံတို့၏ ခမာစကား ကမ်ပူးချားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားဆိုသော အသုံးအနှုန်းကို ဥရောပတွင် အစောဆုံး သုံးနှုန်းထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်မှာ ၁၅၂၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပြီး အီတလီ စွန့်စားရှာဖွေသူ [[မဂျဲလင်|ဖာဒီနန် မက်ဂျဲလန်]]၏ ကမ္ဘာတခြမ်း ခရီးစဉ်တွင် လိုက်ပါသူ အန်တိုနီယို ပီဂါဖက်တာမှ သူ၏ စာတွင် "ကာမိုဂျီးယား" ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=Relazione del primo viaggio intorno al mondo – Wikisource |url=https://it.wikisource.org/wiki/Relazione_del_primo_viaggio_intorno_al_mondo |website=it.wikisource.org}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုးများသည် သူတို့၏ နိုင်ငံကို "ဆော့ခမာ" ဟု ညွှန်းဆိုလေ့ရှိပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ "ခမာတို့၏ မြေ" ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပိုမို၍ တိကျသော အခေါ်အဝေါ်အနေနှင့် "ပရာတေး ကမ်ပူးချား (မူလပါဠိစကားလုံး - ပဒေသ ကမ္ဗောဇ)" ဟု သုံးနှုန်းပြီး "ကမ်ပူးချားတို့၏ နိုင်ငံ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အနောက်ကမ္ဘာတွင် "ကမ္ဘောဒီးယား" ဟု အမြဲတစေ ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိသော်လည်း အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် ကမ္ဘောဒီးယား အစား ကမ်ပူချီးယား ဟူ၍ အသံထွက်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite dictionary |url=http://dictionary.reference.com/browse/kampuchea|title= kampuchea. (n.d.). Collins English Dictionary – Complete & Unabridged 10th Edition.|dictionary= Dictionary.com|accessdate=31 October 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=5oGnZRd4GKwC&pg=PA3|title= Cambodia|date=|accessdate=31 October 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nectec.or.th/thai-yunnan/20.html#9|title=On some Cambodian Words|work=Thai-Yunnan Project Newsletter No. 20., Department of Anthropology, Research School of Pacific Studies Australian National University by Serge Thion|publisher=Nectec|date=|accessdate=31 October 2015}}</ref> {| class="wikitable" style="float:center; clear:right;" |+တရားဝင် အမည်များ ! scope="col" | နေ့စွဲ ! scope="col" | အမည် ! scope="col" | မှတ်ချက် |- | အေဒီ ၅၀/၆၈ – အေဒီ ၅၅၀ || '''ဖူနန်း အင်ပိုင်ယာ''' || '''နိုကော် ဖနွမ်''' – (အခြားအမည်) |- | ၅၅၀–၈၀၂ || '''ချန်နလာ အင်ပိုင်ယာ''' || အေဒီ ၈ ရာစုတွင် ကုန်းချန်နလာ နှင့် ရေချန်နလာဟု ခွဲခြားခဲ့သည်။ |- | ၈၀၂–၁၄၃၁ || '''ခမာ အင်ပိုင်ယာ''' || အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဩဇာအာဏာအကြီးဆုံး အင်ပိုင်ယာ တစ်ခု |- | ၁၄၃၁–၁၈၆၃ || '''ကမ္ဘောဒီးယား'''|| အလယ်ခေတ် (ချက်တိုမက်ခေတ်၊ လောင်းဗက်ခေတ်၊ အူဒုံခေတ်) |- | ၁၈၆၃–၁၉၄၁၊ ၁၉၄၅–၁၉၅၃ || '''ကမ္ဘောဒီးယားပြည် (ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ)'''|| |- | ၁၉၄၁–၁၉၄၅ || '''ဂျပန်တို့လက်အောက်'''|| |- | ၁၉၅၃–၁၉၇၀ || '''ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ'''|| (''ပြည်သူ့ ဆိုရှယ်လစ် အဖွဲ့အစည်း'') ကာလ <br />ကမ္ဘောဒီးယား ပထမနိုင်ငံဟုလည်း ခေါ်သည်။ |- | ၁၉၇၀–၁၉၇၅ || '''ခမာသမ္မတနိုင်ငံ''' ||အမေရိကန် ဗုံးကြဲခြင်း၊ ပြည်တွင်းစစ် |- | ၁၉၇၅–၁၉၇၆ || '''ကမ်ပူးချား''' || ခမာ လူမျိုးတုန်း သတ်ဖြတ်မှု |- | ၁၉၇၆–၁၉၈၂ || '''ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား''' || ခမာ လူမျိုးတုန်း သတ်ဖြတ်မှု – ကုလသမဂ္ဂအသိအမှတ်ပြု<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1982/07/09/world/3-unlikely-cambodian-allies-map-war-on-vietnam.html|title=3 Unlikely Cambodian Allies Map War on Vietnam|date=9 July 1982|website=The New York Times|accessdate=18 August 2017}}</ref> |- | ၁၉၈၂–၁၉၉၀ || '''ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ''' || ကုလသမဂ္ဂအသိအမှတ်ပြု |- | ၁၉၉၀–၁၉၉၃|| '''ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံတော် အစိုးရ''' || ကုလသမဂ္ဂအသိအမှတ်ပြု |- | ၁၉၇၉–၁၉၈၉|| '''ကမ်ပူးချား ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ''' || ကုလသမဂ္ဂမှ အသိအမှတ်မပြု |- | ၁၉၈၉–၁၉၉၁|| '''ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ''' || |- | ၁၉၉၁–၁၉၉၃ || '''ကမ္ဘောဒီးယား အသွင်ကူးပြောင်းရေး ကုလသမဂ္ဂ အာဏာပိုင်''' || |- | ၁၉၉၃–ယနေ့ || '''ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ''' || ကမ္ဘောဒီးယား ဒုတိယနိုင်ငံ |} == သမိုင်း == ===သမိုင်းမတင်မီကာလ=== [[File:Ewer from Cambodia, Angkorian era, 12th century, glazed stoneware, HAA.JPG|thumb|၁၂ ရာစုမှ ကြွေရည်စည့်ရည် သုတ်လိမ်းထားသော ကျောက်သားလက်ရာ တစ်ခု]] ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံနေရာတွင် ပလိုင်စတာဆင်း ခေတ်က လူတို့နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများကို ကျဲပြန့်တွေ့ရှိရပြီး သလင်းနှင့် သလင်းအသွင်ပြောင်း ကျောက်လက်နက်ကိရိယာများမှာ ၎င်းတို့၏ သက်တမ်းသက်မှတ်ခြင်းမှာ ယုံကြည်ရလောက်သော အခြေအနေမရှိသော်လည်း မဲခေါင်မြစ် တစ်လျှောက်ရှိ ကုန်းမြေအဆင့်ဆင့် ဖြစ်နေရာ နေရာများ၊ စတန်ထရန်ပြည်နယ်၊​ကရာတီပြည်နယ် နှင့် ကမ်ပေါ့ပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရသည်။<ref name=stark2004>{{Cite book|author=Stark, Miriam|editor1-first=Ian|editor1-last=Glover|editor2-first=Peter S.|editor2-last=Bellwood|title=Southeast Asia: from prehistory to history|year=2005|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-39117-7|chapter=Pre-Angkorian and Angkorian Cambodia|chapter-url=http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf|access-date=26 August 2020|archive-date=10 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610170734/http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf|url-status=dead}}</ref> အချို့သော ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားများမှ ဟိုလိုဆင်းခေတ်အတွင်း မုဆိုး-ရှာဖွေစုဆောင်းသူ အုပ်စုများ ဒေသအတွင်း နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ရှေးအကျဆုံးတွေ့ရသော ရှေးဟောင်းသုတေသနဒေသမှာ ဘတ်တမ်ဘမ်ပြည်နယ်ရှိ "လန်းစပင်း" လှိုဏ်ဂူ ဖြစ်ပြီး ဟိုဘင်ဟျန်ခေတ်မှ ဖြစ်သည်။ အနိမ့်ပိုင်း မြေလွှာများအား တူးဆွပြီး ရေဒီယိုကာဘွန်နည်းဖြင့် သက်တမ်းသတ်မှတ်ရာတွင် ဘီစီ ၆၀၀၀ ခန့်ကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref name=stark2004 /><ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|title=The Second Prehistoric Archaeological Excavation in Laang Spean (2009)|first=Michel|last=Tranet|date=20 October 2009|accessdate=17 November 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101174655/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|archivedate=1 January 2011}}</ref> ထိုနေရာတွင်ပင် အထက်ပိုင်းမြေလွှာများကို တူးဆွရာ ကျောက်ခေတ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများကို တွေ့ရပြီး ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အစောဆုံးသက်တမ်းရှိသော မြေထည်ကြွေထည်များ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|title=The Oldest Ceramic in Cambodia's Laang Spean (1966–68)|date=20 October 2009|accessdate=17 November 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101163727/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|archivedate=1 January 2011}}</ref> ဟိုလိုဆင်းခေတ် နှင့် သံခေတ်ကြားမှ ရှေးဟောင်းသုတေသန တွေ့ရှိချက်မှာလည်း ရှားပါးသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား သမိုင်းမတီမီခေတ်၏ အရေးပါသော ဖြစ်ရပ်မှာ မြောက်ဘက်မှ ပထမဆုံး ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးသူလည်သမားများ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၃ ထောင်စုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref name=higham2001pre>{{Cite book|author=Higham, Charles |title=The civilization of Angkor|publisher=Phoenix|isbn=978-1-84212-584-7|url=https://books.google.com/?id=_oZ52cuX8s4C|date=January 2002}}, pp.13–22</ref> ကမ္ဘောဒီးယားတွင် တွေ့ရသော စိတ်ဝင်စားစရာအကောင်းဆုံး သက်သေအထောက်အထားများမှာ အမျိုးမျိုးသော စက်ဝိုင်းပုံ မြေဖို့ခြင်းများ ဖြစ်ပြီး မမ်မော့အနီး မြေသားနီများတွင် လည်းကောင်း ဗီယက်နမ်နှင့် နီးစပ်သော ဒေသများတွင်လည်းကောင်း ၁၉၅၀ ခုနှစ်များ၏ နှောင်းပိုင်းတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အသုံးပြုမှုနှင့် သက်တမ်းမှာ အငြင်းပွားနေဆဲဖြစ်သော်လည်း အချို့မှာ ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ် အတွင်းက ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://memotcentre.org/Earthwork.html|title=Research History|publisher=Memot Centre for Archaeology|accessdate=6 February 2009}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Albrecht, Gerd|year=2000|title=Circular Earthwork Krek 52/62 Recent Research on the Prehistory of Cambodia|journal=Asian Perspectives|volume=39|issue=1–2|issn=0066-8435|url=http://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|accessdate=15 November 2009|display-authors=1|author2=<Please add first missing authors to populate metadata.>}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf |access-date=20 March 2022 |archive-date=22 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf |accessdate=20 March 2022 |archivedate=22 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf }}</ref> [[File:Bayon Angkor Relief1.jpg|thumb|ဘေယွန်အား လွတ်မြောက်ရန်အတွက် ခမာစစ်တပ်မှ ချမ်တို့နှင့် စစ်တိုက်ရန် သွားရောက်စဉ်]] အချိန်ကာလ အတိအကျသတ်မှတ်၍ မရသော အခြား သမိုင်းမတင်မီခေတ်ဒေသများမှာ ၁၈၇၅ တွင် ပထမဆုံး စတင် စူးစမ်းခဲ့သော နေရာဖြစ်သည့် ဆမ်ရောင်း ဆန် (ရှေးဟောင်းမြို့တော် အူဒေါင် နှင့် သိပ်မဝေးသောနေရာ) <ref name=higham1989>{{Cite book|author=Higham, Charles |title=The Archaeology of Mainland Southeast Asia|url=https://archive.org/details/archaeologyofmai0000high |year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-27525-5}}, p.120</ref>နှင့် မြောက်ပိုင်းပြည်နယ် ဘွန်တေးမူရှေး အတွင်းရှိ "ဖွမ်စနေး" တို့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|author1=O'Reilly, Dougald J.W. |author2=von den Driesch, Angela |author3=Voeun, Vuthy |year=2006|title=Archaeology and Archaeozoology of Phum Snay: A Late Prehistoric Cemetery in Northwestern Cambodia|journal=Asian Perspectives |volume=45|issue=2|issn=0066-8435}}</ref> ဖွန်စနေးတွင် တူးဖော်မှုများအရ သင်္ချိုင်း ၂၁ ခုကို တွေ့ရှိရပြီး ထိုအတွင်း၌ သံလက်နက်များနှင့် ဦးခေါင်းဒဏ်ရာများတွေ့ရှိရသဖြင့် ရှေးအခါက ပဋိပက္ခရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေပြီး အန်ကောရှိ မြို့ကြီးများနှင့် ဖြစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name=higham2001pre /><ref>Domett, K. M., O'Reilly, D. J. W., & Buckley, H. R. (2011). Bioarchaeological evidence for conflict in Iron Age northwest Cambodia. Antiquity, 85(328).441–458</ref> <ref>Domett, K. M., O'Reilly, D. J. W., & Buckley, H. R. (2011). Bioarchaeological evidence for conflict in Iron Age northwest Cambodia. Antiquity, 85(328)</ref>ရာတာနာကိရိ တွင် သတ္တုတွင်း တူးဖော်ရာ၌ သမိုင်းမတင်မီခေတ်က လက်မှုပစ္စည်းများကို မကြာခဏတွေ့ရလေ့ ရှိသည်။<ref name=stark2004 /> သံကို ဘီစီ ၅၀၀ ခန့်တွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့ပြီး အထောက်အထားများကို ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံနေရာဖြစ်သော ခိုရတ်ကုန်းမြင့်တွင် တွေ့ရသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် သံခေတ် အခြေချနေထိုင်မှုများကို ဘက်ဆေးချမ်ကရောင် ပုထိုး နှင့် အခြားသော အန်ကောခေတ် ပုထိုးများ၏ အောက်ခြေတွင် တွေ့ရပြီး စက်ဝိုင်းပြီးမြေဖို့ခြင်းများကို အန်ကော၏ အနောက်မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာ အနည်းငယ် အကွာတွင် ရှိသော "လိုဗီး" ၏ အောက်ခြေတွင် တွေ့ရသည်။ လူသေမြှုပ်နှံမှုများသည် အခြားတွေ့ရှိမှုများထက် ပိုများပြီး စားရေရိက္ခာ ရရှိမှု တိုးတက်လာခြင်း နှင့် ကုန်သွယ်ခြင်း ( ခရီးရှည် ကုန်သွယ်ခြင်းပင် ရှိသည်။ ဘီစီ ၄ ရာစုတွင် အိန္ဒိယနှင့် ကုန်သွယ်ရေးမှာ စတင်နေပြီ ဖြစ်သည်။)တို့အပြင် လူမှုအဆင့်အတန်း နှင့် အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်းများ ရှိကြောင်းလည်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Carter, A. K. 2011">Carter, A. K. (2011). Trade and Exchange Networks in Iron Age Cambodia: Preliminary Results from a Compositional Analysis of Glass Beads. Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association, 30, 178–188.</ref> သံခေတ်မှ တွေ့ရှိရသော လက်မှုပစ္စည်းများတွင် ဖန်ပုတီးများမှာ အရေးပါသော အထောက်အထား ဖြစ်သည်။ အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော ဖန်ပုတီးများကို ကမ္ဘောဒီးယား တစ်ဝှမ်းရှိ ဒေသအချို့တွင် တွေ့ရှိရပြီး အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ဖွန်စနေး နှင့် အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ပရိုဟီးယားတို့တွင် တွေ့ရှိရသဖြင့် ထိုအချိန်က ပင်မ ကုန်သွယ်ရေး ကွန်ယက် နှစ်ခု ရှိကြောင်း ပြသနေသည်။ ထိုကွန်ယက်နှစ်ခုမှာ အချိန်နှင့် နေရာ ကွာခြားနေသဖြင့် အေဒီ ၂ ရာစု မှ ၄ ရာစု အတွင်း ကွန်ယက်တစ်ခုမှ အခြားကွန်ယက်တစ်ခု သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေပြီး လူပတ်ဝန်းကျင် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဩဇာအာဏာ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Carter, A. K. 2011" /> ===အန်ကောမတိုင်မီခေတ် နှင့် အန်ကောခေတ်=== {{multiple image|caption_align=center|header_align=center | direction = vertical | width = 200 | image1 = Angkor Wat.jpg | caption1 = [[အန်ကောဝပ်]]. | image2 = Bayon Angkor frontal.jpg | caption2 = ဗောဓိသတ္တဘုရားလောင်း [[အဝလောကိတေသွာရ]] ၏ မျက်နှာကို ပရာဆတ် ဘာရွန်တွင် တွေ့ရပုံ }} အေဒီ ၃ရာစု၊ ၄ ရာစု နှင့် ၅ ရာစုတို့တွင် အိန္ဒိယ တိုင်းနိုင်ငံများဖြစ်သော ဖူနန်းပြည် နှင့် ၎င်း၏ နေရာအား ဆက်ခံသော ချန်နလာပြည်တို့သည် ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘောဒီးယား နှင့် ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်း နေရာတို့ ပေါင်းစပ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်တိုင်အောင်ပင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် အိန္ဒိယမှ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုများကို ခံယူပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ နှင့် လာအိုနိုင်ငံဖြစ်သော အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှ ယဉ်ကျေးမှုလောကများသို့ ပြန်လည်ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။<ref name="BRIT">{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia |title=History of Cambodia |encyclopedia=Britannica.com |accessdate=16 March 2013}}</ref> ထိုတိုင်းပြည်များအကြောင်း အခြားသိရှိရသည်မှာ နည်းပါးပြီး တရုတ်တို့၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများနှင့် ပဏ္ဍာဆက်မှတ်တမ်းများ အရ ၎င်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဖူနန်းနယ်မြေတွင် မဟာအလက်ဇန္ဒား၏ ပထဝီပညာရှင် ကလောဒီးယပ် တော်လမီမှ "ကတ်တီဂါရ" ဟု သိရှိသော ဆိပ်ကမ်းတည်ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ တရုတ်တို့၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် ချန်နလာ၏ ပထမ ဂျာယာဗာမန်း ဘုရင်မှာ ၆၈၁ ခုနှစ်ခန့်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေပြီး ထို့နောက်တွင် မငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ တိုင်းပြည်အား ကုန်းချန်ဒလာ နှင့် ရေချန်ဒလာဟု နှစ်ခြမ်းကွဲသွားစေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အား ဂျားဗားကျွန်း၏ ဩဇာခံသော အင်အားနိမ့်ပါးသော မင်းသားများမှ လျော့ရည်းစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ခမာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် ချန်နလာ၏ အပျက်အစီးများကြားမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ခိုင်မာစွဦ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကာ ဒုတိယ ဂျာယာဗာမန် ဘုရင် (အေဒီ ၇၉၀မှ အေဒီ ၈၃၅ အထိ အုပ်စိုးခဲ့သည်။) ဂျားဗားပြည်မှ လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့ပြီး မိမိဘာသာ ဒေဝါရာဂျာဘွဲ့ ခံယူခဲ့သည်။ သူနှင့် သူ၏ နောက်လိုက်များသည် ဘုရား-ဘုရင် ဂိုဏ်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နယ်မြေသိမ်းပိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ခဲ့ကာ ၉ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုအတွင်း ထိုဒေသ၌ ကြွယ်ဝချမ်းသာလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.art-and-archaeology.com/seasia/ppenh/khmer01.html |title=Khmer Empire Map |publisher=Art-and-archaeology.com |accessdate=27 June 2010}}</ref> အဋ္ဌမဂျာရာဗာမန် လက်ထက်တွင် အန်ကောဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်အား မွန်ဂိုမှ ကူဗလိုင်ခန်၏ စစ်တပ်မှ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်အနေနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဝယ်ယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>Cœdès, George. (1956) ''The Making of South East Asia,'' pp.127–128.</ref> ၁၃ ရာစုခန့်တွင် သီရိလင်္ကာ ဘုန်းကြီးများမှ အရှေ့တောင်အာရှအား ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |title=Windows on Asia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070521010839/http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |archivedate=21 May 2007}}</ref> ဘာသာတရားမှာ ပြန့်ပွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် အန်ကော၌ ရေပန်းစားသော ဘာသာတရားအဖြစ် ဟိန္ဒူဘာသာ နှင့် မဟာယန ဗုဒ္ဓဘာသာနေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၂၉၅ ခုနှစ် တတိယ အင်ဒရာ ဗာမန် အာဏာရသည်အထိ နိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်ဘာသာ ဖြစ်မလာခဲ့ပေ။<ref>[http://www.cambodia-travel.com/khmer/angkor-era3.htm Angkor Era – Part III (1181–1309 A.D)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201053806/http://www.cambodia-travel.com/khmer/angkor-era3.htm |date=1 December 2012 }}, Cambodia Travel.</ref> ခမာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် ၁၂ရာစုအတွင်း အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးဆုံး ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာအာဏာ ဗဟိုချက်မှာ အန်ကော ဖြစ်ပြီး ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ အထွဋ်အထိပ် ရောက်ရှိစဉ်တွင် မြို့တော်အများအပြားကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာမှ သုတေသနပညာရှင် အဖွဲ့က ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများနှင့် အခြားသော ခေတ်မီနည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ ကောက်ချက်ချခဲ့သည်မှာ အန်ကောသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စက်မှုခေတ်မတိုင်မီက အကြီးဆုံး မြို့ပြ ဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့ပြအကျယ်အဝန်းမှာ {{convert|၂,၉၈၀|km2|sqmi|0|abbr=off}} မျှ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite journal |url=http://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |title=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America: A comprehensive archaeological map of the world's largest pre-industrial settlement complex at Angkor, Cambodia |accessdate=27 June 2010 |doi=10.1073/pnas.0702525104 |pmid=17717084 |volume=104 |issue=36 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |pages=14277–14282 |year=2007 |last1=Evans |first1=D. |pmc=1964867 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |access-date=20 March 2022 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225162634/https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |accessdate=20 March 2022 |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225162634/https://www.pnas.org/content/104/36/14277.full }}</ref> မြို့တော်မှာ လူဦးရေ ၁ သန်းခန့် အထိ နေထိုင်နိုင်သော အကျယ်အဝန်း ရှိသည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20110605004646/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html Metropolis: Angkor, the world's first mega-city], The Independent, 15 August 2007</ref> အများဆုံးသိကြပြီး အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည့် အန်ကောဝပ် ဘုရားကျောင်းမှာလည်း ကမ္ဘောဒီးယား၏ အတိတ်က အဓိက ဒေသတွင်း အင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်ကို သတိပေးနေသကဲ့သို့ ရှိသည်။ ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် အင်အားကျဆင်းလာသော်လည်း ၁၅ ရာစု ပျက်သုဉ်းသွားသည့် အချိန်အထိ ထင်ရှားသော အားတစ်ခု အဖြစ် ဆက်လက် ရှိနေသေးသည်။ ===အန်ကောလွန်ခေတ်=== [[File:Vietnam 1760.jpg|thumb|၁၇၆၀ တွင် တွေ့ရသော အင်ဒိုချိုင်းနား မြေပုံ]] အိမ်နီးချင်းတိုင်းပြည်များနှင့် စစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် အန်ကောအား အယုဒ္ဓယပြည်မှ ဝင်ရောက်ကျူးကျော် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၄၃၂ တွင် စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဂေဟစနစ် ပျက်ယွင်းမှုနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပျက်စီးမှုတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Chan">Chandler, David P (1991) ''The Land and the People of Cambodia'', HarperCollins. New York, New York. p. 77, {{ISBN|0060211296}}.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20041225132009/http://www.signonsandiego.com/news/world/20040613-0915-fallenangkor.html Scientists dig and fly over Angkor in search of answers to golden city's fall], The Associated Press, 13 June 2004</ref> ထိုအကြောင်းကြောင့် စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ တုံ့ဆိုင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်၏ ပြည်တွင်းရေးကိစ္စရပ်များမှာ အိမ်နီးချင်းတိုင်းပြည်များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်သို့ ရောက်သောအခါ ခမာတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦး တည်ဆောက်မှုများ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်းယုံကြည်မှုများ ဖြစ်သော မဟာယနဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် ဟိန္ဒူ၏ ဘုရင်ဘုရား ဂိုဏ်းတို့၏ နေရာတွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ မြို့တော်ကို လောင်းဗက် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် တိုင်းပြည်မှာ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးဖြင့် တဖန်ပြန်လည် ထွန်းကားအောင် ကြံဆောင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားအား ဥရောပ မှတ်တမ်းများတွင် ပထမဆုံး ဖော်ပြခြင်းမှာ ၁၅၁၁ တွင် ပေါ်တူဂီတို့မှ ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပေါ်တူဂီ ခရီးသည်တို့မှ မြို့တော်အား စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်ရေး ထွန်းကားသော မြို့ အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ အယုဒ္ဓယ နှင့် ဗီယက်နမ်တို့နှင့် ဆက်လက် စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်းကြောင့် နယ်မြေများ ထပ်မံဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ၁၅၉၄ တွင် အယုဒ္ဓယ ၏ မဟာ နာရစွမ်ဘုရင်မှ လောင်းဗက်အား အောင်မြင်ပြီး ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ခမာမြို့တော် အသစ်ဖြစ်သော အူဒေါင်းအား ၁၆၁၈ တွင် လောင်းဗက်၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်များမှာ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ်တို့၏ ဩဇာခံ အဖြစ် တစ်လှည့်စီ ဝင်ရောက်ခြင်းဖြင့် နောက်ထပ် ၃ ရာစုအတွင်း အသက်ဆက်နိုင်ခဲ့ပြီး လွတ်လပ်သောကာလမှာ အနည်းငယ်သာ ရှိသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစုများမှာ ဆိုင်ယမ်(ထိုင်း)၊ အန်နာမိုက် (ဗီယက်နမ်) နှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့မှ လိုက်လံဖမ်းဆီး ကျွန်ပြုခြင်းကို ဆက်တိုက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>Colquhoun, Archibald Ross (1885). Amongst the Shans (p. 53). London: Field & Tuer; New York: Scribner & Welford. https://books.google.com/books?id=3wQPAAAAMAAJ&pg=PA53</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20101009132129/http://kyotoreviewsea.org/slavery4.htm Slavery in Nineteenth-Century Northern Thailand (Page 4 of 6)]". ''Kyoto Review of South East Asia''; (Colquhoun 1885:53).</ref> ၁၉ ရာစုအတွင်းတွင် ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယားအား ထိန်းချုပ်ရန် အပြိုင်အဆိုင်ကြိုးစားခြင်းကြောင့် ဗီယက်နမ် မင်းချင်းတို့က ခမာတို့အား ဗီယက်နမ်တို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို ကျင့်သုံးရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသော အချိန်ကာလ ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဗီယက်နမ်တို့အား ပုန်ကန်မှု အချို့ ရှိခဲ့ပြီး ထိုင်းတို့ထံမှ အကူအညီ တောင်းခံခဲ့သည်။ ၁၈၄၁-၁၈၄၅ ထိုင်း-ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲ သည် ကမ္ဘောဒီးယားအား ပူးတွဲ ဆူဇာရိန်တီ (နိုင်ငံခြားရေးကို အုပ်စိုးသူပြည်ပနိုင်ငံမှ စီမံ၍ ပြည်တွင်းရေးကို မိမိဘာသာ စီမံသောနိုင်ငံ) နိုင်ငံ အဖြစ် ထားရှိရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။ ထို့မှတဆင့် နိုရိုဒုန် ပရွန်ဘိုရီရက် ဘုရင်မှ ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံအဖြစ် ထားရှိရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သော အနေအထားသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ===ပြင်သစ်ကိုလိုနီခေတ်=== {{multiple image|caption_align=left|header_align=center | align = right | direction = vertical | width = 150 | image1 = | caption1 = ဆီဆိုဝပ် ဘုရင် | image2 = Norodom Sihanouk Coronation Regalia 1941 cc.jpg|thumb|left|[[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] ၁၉၄၁ တွင် နန်းတက် ဘိသိက်ခံနေပုံ | caption2 = ၁၉၄၁ တွင် နိုရိုဒွန် သီဟာနု ဘိသိက်ခံနေပုံ | image3 = | caption3 = }} ၁၈၆၃ တွင် ထိုင်းတို့တင်မြှောက်ထားသော နိုရိုဒွန်ဘုရင် မှ<ref name="CHANDLER" /> ပြင်သစ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယားအား ထိုင်းတို့ထံမှ ကာကွယ်ပေးရန် အကူအညီတောင်းခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရာမ ၄ ဘုရင်မှ ပြင်သစ်နှင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား ထိန်းချုပ်ခြင်းအား စွန့်လွှတ်ရန် နှင့် ထို့အတွက် ဘတ်တမ်ဘန် နှင့် ဆီရမ်ရိ ပြည်နယ်တို့အား အစားပြန်ပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သည့်အတွက် ထိုပြည်နယ်တို့မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း တရားဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ် ပြင်သစ်နှင့် ထိုင်းတို့ နယ်စပ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုသော အခါမှသာ ထိုပြည်နယ်များကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်တို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံအဖြစ် ၁၈၆၇ မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ်အထိ ရှိနေခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား ကိုလိုနီ နယ်မြေ၏ တစိတ်တဒေသ အဖြစ် ပြင်သစ်တို့မှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၄၁ မှ ၁၉၄၅ အတွင်းတွင်မူ ဂျပန်တို့မှ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့သည်။<ref name="Kamm" />၁၈၇၄ မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အတွင်း စုစုပေါင်း လူဦးရေမှာ ၉၄၆,၀၀၀ မှ ၅.၇ သန်း အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref name="Population">"[http://countrystudies.us/cambodia/40.htm Cambodia – Population]". Library of Congress Country Studies.</ref> ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် နိုရိုဒွန် ဘုရင် ကွယ်လွန်သော အခါ ပြင်သစ်တို့မှ ဘုရင်ရွေးချယ်မှုကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး နိုရိုဒွန် နှင့် ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ ဆီဆိုဝပ်အား ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဆီဆိုဝပ်၏ သားဖြစ်သူ မိုနီဗွန်ဘုရင် ကွယ်လွန်သော အခါတွင် ရာဇပလ္လင်မှာ လစ်လပ်သွားခဲ့သည်။ ပြင်သစ်တို့မှ မိုနီဗွန်၏ သား မိုနီရက် သည် အလွန်ပင် လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်တတ်သည်ဟု ယူဆသဖြင့် ဘုရင်အဖြစ် မတင်မြှောက်ခဲ့ပေ။ သူ့အစား ဆီဆိုဝပ်ဘုရင်၏ သမီးမှ မွေးဖွားသော မြေးဖြစ်သူ [[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] အား ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်တို့မှ အသက်ငယ်သော သီဟာနုကို အလွယ်တကူ ထိန်းချုပ်နိုင်မည်ဟု ထင်မြင်ယူဆခဲ့သည်။<ref name="Kamm">{{Cite book| last = Kamm | first = Henry | author-link = Henry Kamm | title = Cambodia: report from a stricken land | url = https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm| url-access = registration | publisher=Arcade Publishing | year = 1998 | location = New York | page = [https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm/page/27 27] | isbn = 1-55970-433-0}}</ref>သို့သော်လည်း သူတို့ယူဆချက် မှားယွင်းခဲ့ပြီး နိုရိုဒွန် သီဟာနု ဘုရင် အုပ်စိုးစဉ်ကာလတွင်ပင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်တို့လက်အောက်မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။<ref name="Kamm" /> ===လွတ်လပ်ရေးရခြင်း နှင့် ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ=== ကမ္ဘောဒီးယားသည် [[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] ဘုရင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားအား လွတ်လပ်ရေးပေးသော အခါတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအနေနှင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် မျှော်လင့်ချက်ကင်းမဲ့ခဲ့ရပြီး ထိုဒေသကို ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသို့ ပေးအပ်လိုက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခင်က ခမာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သော်လည်း ထိုဒေသကို ဗီယက်နမ်တို့က ၁၆၉၈ ခုနှစ်ကတည်းက ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ပြီး ဒုတိယ ချေ ချက်သာ ဘုရင်က ဗီယက်နမ်တို့အား အခြေချနေထိုင်ရန် ထိုအချိန် မတိုင်မီ ဆယ်စုနှစ် အချို့ကတည်းက ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref name=autogenerated1>{{Cite book| last = Kamm | first = Henry | author-link = Henry Kamm | title = Cambodia Report from a Stricken Land | url = https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm | publisher=Arcade Publishing | year = 1998 | location = New York | page = [https://archive.org/details/cambodiareportfr00kamm/page/23 23]| isbn = 1-55970-507-8 }}</ref> ထိုကိစ္စသည် သံတမန်ရေးရာ ကိစ္စများတွင် အဟန့်အတား တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ခမာလူမျိုး ၁ သန်းကျော်တို့ ထိုဒေသတွင် နေထိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ခမာနီတို့က ထိုဒေသကို ကျူးကျော်ပြီး နယ်မြေကို ပြန်လည်ရယူရန်ကြိုးစားခြင်းက ဗီယက်နမ်တို့ ကမ္ဘောဒီးယားကို ကျူးကျော်ရခြင်း၏ အကြောင်းတရားတစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ခမာနီတို့ ဖြုတ်ချခံခဲ့ရသည်။ [[File:Mao Sihanouk.jpg|thumb|left|[[နိုရိုဒွန် သီဟာနု]] နှင့် [[မော်စီတုန်း]]တို့ကို ၁၉၅၆ တွင် တွေ့ရစဉ်]] ၁၉၅၅ တွင် သီဟာနုသည် သူ့ဖခင်ကို အလေးပေးသော အနေဖြင့် နန်းစွန့်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ ဖခင် ၁၉၆၀ တွင် ကွယ်လွန်သည့် အခါတွင် သီဟာနုသည် နိုင်ငံ၏ ဥသျှောင် တဖန် ပြန်ဖြစ်ခဲ့ပြီး မင်းသားကြီး ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သည်။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲ အရှိန်မြင့်လာသော အခါ သီဟာနုသည် စစ်အေးတိုက်ပွဲ အတွင်း ကြားနေသည့် ပေါ်လစီကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သီဟာနု အနေနှင့် ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်တို့အား ကမ္ဘောဒီးယားကို ခိုလှုံရာ နယ်မြေ အဖြစ် အသုံးပြုရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တောင်ဗီယက်နမ်တွင် တိုက်ခိုက်နေသော သူတို့၏ စစ်တပ်များသို့ လက်နက် နှင့် အခြား အကူအညီများ တင်ပို့ရန် ထောက်ပို့လမ်းကြောင်း အဖြစ် အသုံးပြုခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ထိုပေါ်လစီအား ရှက်စရာကောင်းသော ပေါ်လစီဟု ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံသား အမြောက်အမြားက ရှုမြင်ကြသည်။ ၁၉၆၇ တွင် သီဟာနု မှ ဝါရှင်တန်ပို့စ် သတင်းစာမှ သတင်းစာဆရာ စတန်လေ ကာနိုးအား အကယ်၍ အမေရိကန်တို့အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့ကို မထိခိုက်ပါက ဗီယက်နမ်တို့၏ ခိုလှုံရာနေရာများကို ဗုံးကြဲမည် ဆိုလျှင် သူ့အနေနှင့် ကန့်ကွက်မည် မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>Washington Post, 29 December 1967</ref> ထိုသတင်းစကားကိုပင် [[လန်ဒန် ဘန်းနက်စ် ဂျွန်ဆင်|အမေရိကန်သမ္မတ ဂျွန်ဆင်]] ၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သော ချက်စတာ ဘောင်း သို့လည်း ၁၉၆၈ ဇန်နဝါရီလတွင် ပေးခဲ့သည်။<ref>Morris, p. 44, {{ISBN|0804730490}}.</ref> သို့သော်လည်း အများပြည်သူရှေ့တွင် သီဟာနု အနေနှင့် အမေရိကန်တို့အား ကမ္ဘောဒီးယားတွင် လေကြောင်း​ဗုံးကြဲမှု ပြုလုပ်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး မတ်လ ၂၆ တွင် သူက ပြောကြားခဲ့သည်မှာ "ဒီလို ရာဇဝတ်မှုမြောက်တဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေကို အမြန်ဆုံးနဲ့ အသေအချာကို ရပ်တန့်ပစ်ရမယ်။" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မတ်လ ၂၈ ရက်တွင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲကျင်းပခဲ့ပြီး သီဟာနုမှ နိုင်ငံတကာ သတင်းဌာနတို့အား "နိုင်ငံတကာတွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ရပ်တည်မှုကို ထုတ်ဖော်ပေးရန် တောင်းပန်ပါတယ်။​ဒါကတော့ ကျွန်တော့်အနေနဲ့ ဘယ်လို အခြေအနေမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ် ဘယ်လိုဆင်ခြေနဲ့ပဲ ဖြစ်ဖြစ် ကမ္ဘောဒီးယားနယ်မြေထဲမှာ ဗုံးကြဲတာကို ဆန့်ကျင်ပါတယ်။" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>''Bombing in Cambodia: Hearings before the Committee on Armed Services, U.S. Senate, 93d Cong., 1st sess.'', July/August 1973, pp. 158–160, the primary source on the "secret bombings".</ref> အစိုးရ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် စစ်သားများမှ သီဟာနု၏ အုပ်ချုပ်သည့် ပုံစံ အပြင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ ဖယ်ခွါသွားသည်ကို မနှစ်မြို့ကြပေ။ ===ခမာပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၇၀-၇၅)=== သီဟာနုသည် ၁၉၇၀တွင် ဘေဂျင်းသို့ အလည်အပတ်သွားရောက်နေစဉ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး လွန်နို နှင့် မင်းသား စီစိုဝပ်သ် စီရစ် မာတပ် ဦးဆောင်သော စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့ အာဏာသိမ်းမှုကို ထောက်ပံ့ကြောင်း သက်သေမပြနိုင်ပေ။<ref>Clymer, K. J., ''The United States and Cambodia'', Routledge, 2004, p.22</ref> သို့သော်လည်း အာဏာသိမ်းမှု ပြီးဆုံးသည့်အခါတွင် အစိုးရသစ်သည် ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်တို့အား ကမ္ဘောဒီးယားမှ ထွက်ခွါသွားရန် အမြန်ဆုံး တောင်းဆိုခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ နိုင်ငံရေးအရ ထောက်ခံမှု ရရှိခဲ့သည်။ သူတို့ခိုလှုံရာနေရာများနှင့် မြောက်ဗီယက်နမ်မှ သူတို့၏ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် အသည်းအသန် ဆန္ဒပြင်းပြနေသော မြောက်ဗီယက်နမ်သားများ နှင့် ဗီယက်ကောင်းတပ်များသည် အစိုးရသစ်အား လက်နက်ကိုင် တိုက်ခိုက်မှု ချက်ချင်း စတင်တော့သည်။ ဘုရင်မှ သူ၏ နောက်လိုက်များအား အစိုးရအား ဖြုတ်ချရန် တိုက်တွန်းခဲ့သဖြင့် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ရန် အခြေအနေသို့ အလျှင်အမြန် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ <ref name="SIHNK">{{Cite book | author = Norodom Sihanouk | authorlink = နိုရိုဒွန် သီဟာနု| title = My War with the CIA, The Memoirs of Prince Norodom Sihanouk as related to Wilfred Burchett | publisher = Pantheon Books | year = 1973 | isbn = 0-394-48543-2 | url = https://archive.org/details/mywarwithcia00noro }}</ref> {{multiple image|caption_align=left|header_align=center | align = left | direction = vertical | width = 215 | image1 = US aircraft LORAN bombing over Cambodia c1973.JPG | caption1 = အမေရိကန်တို့ ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၃ အတွင်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာတွင် လူပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Owen |first1=Taylor |last2=Kiernan |first2=Ben |title=Bombs Over Cambodia |journal=The Walrus |date=October 2006 |url=http://www.yale.edu/cgp/Walrus_CambodiaBombing_OCT06.pdf |pages=32–36 |quote=The evidence of survivors from many parts of [Cambodia] suggests that at least tens of thousands, probably in the range of 50,000 to 150,000 deaths, resulted from the US bombing campaigns ..." |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160420220434/http://www.yale.edu/cgp/Walrus_CambodiaBombing_OCT06.pdf |archivedate=20 April 2016 }} See {{cite web |authorlink1=Ben Kiernan |last1=Kiernan |first1=Ben |last2=Owen |first2=Taylor |url=http://apjjf.org/2015/13/16/Ben-Kiernan/4313.html |title=Making More Enemies than We Kill? Calculating U.S. Bomb Tonnages Dropped on Laos and Cambodia, and Weighing Their Implications |work=The Asia-Pacific Journal |date=26 April 2015 |accessdate=19 September 2016 |archive-date=12 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912002843/http://www.yale.edu/cgp/Walrus_CambodiaBombing_OCT06.pdf }}</ref> | image2 = Marines deploy at LZ Hotel.jpg | caption2 = အီးဂဲလ်ပူး စစ်ဆင်ရေး | image3 = | caption3 = }} မကြာမီတွင်ပင် ခမာနီသူပုန်တို့က သီဟာနုကို အသုံးပြု၍ ထောက်ခံမှု ရရှိရန် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ် အစောပိုင်း အထိ ကမ္ဘောဒီးယား ပဋိပက္ခမှာ အစိုးရ၊ ကမ္ဘောဒီးယားစစ်တပ် နှင့် မြောက်ဗီယက်နမ်တပ်များ ကြားတွင်သာ ဖြစ်သည်။​သူတို့အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နယ်မြေအား ထိန်းချုပ်နိုင်လာသော အခါတွင် ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်တို့မှ နိုင်ငံရေး အခြေခံအဆောက်အအုံသစ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး ထို စနစ်အား ကြီးစိုးခဲ့သည်မှာ ယခုအခါ ခမာနီဟု ရည်ညွှန်းကြသော ကမ္ဘောဒီးယား ကွန်မြူနစ်များပင် ဖြစ်သည်။<ref>Morris, pp. 48–51.</ref> ၁၉၆၉မှ ၁၉၇၃ အတွင်းတွင် ဗီယက်နမ် သမ္မတနိုင်ငံ​(တောင်ဗီယက်နမ်) နှင့် အမေရိကန်တပ်များက ဗီယက်ကောင်းများနှင့် ခမာနီတို့ကို နှောင့်ယှက်ရန်ကြိုးပမ်းသည့် အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဆိုဗီယက်တို့ သိမ်းဆည်းထားသော မှတ်တမ်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဗီယက်နမ် တို့ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား သိမ်းဆည်းရန် ကြိုးစားမှုအား ခမာနီတို့မှ အတိအလင်း တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဖြစ်ပြီး ပိုပေါ့ နှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဖြစ်သော နွမ်းချာတို့မှ ညှိနှိုင်းခဲ့သည်ဟု သိရသည်။<ref>Mosyakov, Dmitry (2004) [https://web.archive.org/web/20090101000000*/http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc "The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviet Archives"], in Susan E. Cook, ed., ''Genocide in Cambodia and Rwanda'', Yale Genocide Studies Program Monograph Series No. 1, pp. 54 ff.: "In April–May 1970, many North Vietnamese forces entered Cambodia in response to the call for help addressed to Vietnam not by Pol Pot, but by his deputy Nuon Chea. Nguyen Co Thach recalls: "Nuon Chea has asked for help and we have liberated five provinces of Cambodia in ten days."" {{cite web|url=http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc |title=Archived copy |accessdate=13 April 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309074636/http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc |archivedate=9 March 2013 |df= }}</ref> မြောက်ဗီယက်နမ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယား စစ်တပ်တို့ တပ်စွဲထားသော နေရာများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ကမ်ပူးချား ကွန်မြူနစ်ပါတီ (စီပီကေ) မှ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို တိုက်ခိုက်မှုအား တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ မြောက်ဗီယက်နမ်တို့၏ ကျူးကျော်မှုကို တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် အမေရိကန်သမ္မတ [[ရစ်ချက် နစ်ကဆင်]] မှ အမေရိကန်နှင့် တောင်ဗီယက်နမ် ကုန်းတပ်များသည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ မြောက်ဗီယက်နမ်တို့၏ အခြေစိုက်စခန်းများကို ဖျက်စီးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ဝင်ရောက်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>Short, Philip (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 204, {{ISBN|0805080066}}.</ref>အမေရိကန်နှင့် တောင်ဗီယက်နမ်တပ်များမှ လက်နက်ခဲယမ်း အမြောက်အမြားကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သော်လည်း မြောက်ဗီယက်နမ်တပ်များကို ထိန်းချုပ်ရန် ကိစ္စမှာ ခက်ခဲခဲ့သည်။ ခမာပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အဓိက ခေါင်းဆောင် ၃ ဦးဖြစ်သော လွန်နို၊ သီဟာနု၏ ညီအစ်ကိုဝမ်းကွဲဖြစ်သော ဆီရစ်မာတက် နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်ခေါင်းဆောင် အင်တမ်တို့ ကြားတွင် ခေါင်းဆောင်မှုမှာ မညီညွတ်မှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ လွန်နိုသည် တစိတ်တပိုင်း အာဏာရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး အခြားသူများမှာ သူ့နေရာကို ရယူရန် မကြိုးစားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို စတင်ကျင့်သုံးခဲ့ကာ ပါလီမန်ကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး လွန်နိုသည် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မညီညွတ်ခြင်း၊ လူ ၃၀,၀၀၀ ရှိသော စစ်တပ်အား လူ ၂၀၀,၀၀၀ ကျော် ရှိသော နိုင်ငံတော် တိုက်ခိုက်ရေးတပ်များအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း နှင့် ခြစားမှုများ ပျံ့နှံ့ခြင်းတို့ကြောင့် အရပ်ဖက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်တပ်မှာ အားနည်းလာခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်း ကွန်မြူနစ်တို့၏ ထကြွမှုမှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာခဲ့ပြီး မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ရိက္ခာနှင့် စစ်ရေး ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ပိုပေါ့ နှင့် ယန်ဆာရီတို့သည် ဗီယက်နမ်တွင် လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော ကွန်မြူနစ်များပေါ်တွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး အများစုကို ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် စီပီကေ တပ်များသည် ပိုမိုအားကောင်းလာခဲ့ပြီး သူတို့အား ထောက်ပံ့ပေးထားသော ဗီယက်နမ်များထံမှ ပို၍ သီးခြား ရပ်တည်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ သို့ရောက်သော အခါတွင် စီပီကေသည် အစိုးရတပ်များနှင့် တိုက်ပွဲများကို မြောက်ဗီယက်နမ်တပ်များ၏ ပံ့ပိုးမှု မပါဘဲ တိုက်ခိုက်လာနိုင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံနယ်မြေ၏ ၆၀% နှင့် လူဦးရေ၏ ၃၀%ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အစိုးရသည် ပုန်ကန်သူများနှင့် စေ့စပ်ဆွေးနွေးရန် ၃ ကြိမ်တိုင်ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၇၄ သို့ ရောက်သော အခါတွင် စီပီကေသည် တိုင်းဒေသ များအဖြစ် လွတ်လပ်စွာ လည်ပတ်ဆောင်ရွက်လာခဲ့ပြီး မြောက်ဗီယက်နမ်တိုက်ခိုက်ရေး တပ်အချို့မှာ တောင်ဗီယက်နမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။ လွန်နို ၏ အုပ်ချုပ်မှုမှာ မြို့တော်များ ပတ်ဝန်းကျင် အစိတ်အပိုင်း သေးသေးများ နှင့် အဓိက ပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်းများ အထိသာ ရှိသည်အထိ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ စစ်ပွဲမှ ဒုက္ခသည် ၂ သန်းကျော်တို့သည် ဖနွမ်းပင် နှင့် အခြားမြို့တော်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် ကွန်မြူနစ်တပ်များသည် ထိုးစစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး စစ်ပွဲအတွင်း အကြမ်းတမ်းဆုံး ၁၁၇ ရက် ဖြစ်ခဲ့ကာ ခမာပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံကို ပြိုလဲကျစေခဲ့သည်။ ဖနွမ်းပင်မြို့ ဧရိယာတစ်ဝိုက်တွင် တပြိုင်နက်တည်း တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ရီပတ်ဘလစ်ကန် တပ်များကို မလှုပ်ရှားနိုင်အောင် ဖြစ်စေခဲ့ပြီး အခြားသော စီပီကေတပ်ခွဲများက မဲခေါင်အောက်ပိုင်း ပံ့ပိုးရေး လမ်းကြောင်း ကို ထိန်းချုပ်ထားသော ပစ်ခတ်ရေး အခြေစိုက်စခန်းများကို တစ်ချိန်တည်းတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ကွန်ဂရက်မှ ကမ္ဘောဒီးယားသို့ အကူအညီများ ထပ်မံ ခွင့်ပြုရန် သဘောမတူခဲ့သဖြင့် လေကြောင်းမှ လက်နက်နှင့် ဆန်စပါးတို့ အမေရိကန် ဘဏ္ဍာဖြင့် ထောက်ပံခြင်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် မစ်ရှင် ကမ္ဘောဒီယားမှ ထွက်ခွာပြီး ၅ ရက်အကြော ၁၉၇၅ ဧပြီလ ၁၇ ရက်တွင် လွန်နို၏ အစိုးရ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>Short, Philip (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 4, {{ISBN|0805080066}}.</ref> ===ခမာနီအစိုးရ​ (၁၉၇၅-၇၈)=== [[File:TuolSlang3.jpg|thumb|တူရို စလန်း ပြတိုက်၏ အခန်းများထဲတွင် ခမာနီအစိုးရမှ ရိုက်ကူးထားသော ၎င်းတို့၏ ဒဏ်ကို ခံရသူများ၏ ဓာတ်ပုံအများအပြားကို ပြသထားသည်။]] [[File:Buddhist Stupa at Choeung Ek killing fields, Cambodia.JPG|thumb|ခမာနီ အစိုးရလက်ထက် မျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်ခံထားရသောသူများ၏ အစုလိုက်အပြုံလိုက် မြှုပ်နှံထားရာ သင်္ချိုင်းမြေဖြစ်သော ချိုရုံ အက်]] ခမာနီတို့သည် ၁၉၇၅ တွင် ဖနွမ်းပင်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး အာဏာရယူခဲ့သည်။ ပိုပေါ့ ဦးဆောင်သော ခမာနီတို့က နိုင်ငံ၏ တရားဝင် အမည်ကို ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အစိုးရသစ်သည် ၎င်းတို့ဘာသာ မော်စီတုန်းလက်ထက် တရုတ်နိုင်ငံ၏ မဟာခုန်ပျံကျော်လွှားမှုကြီး ပုံစံကို အတုယူပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ပြည်သူများကို မြို့တော်များမှ အလျှင်အမြန် ထွက်ခွာစေခဲ့ကာ ပြည်သူတရပ်လုံးကို ကျေးလက်ရှိ စီမံကိန်းများသို့ အတင်းအကြပ် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်လုပ်စေခဲ့သည်။ သူတို့သည် နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးကို ၁၁ ရာစုမှ ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အနောက်တိုင်း ဆေးဝါးများကို စွန့်ပစ်ခဲ့ကာ ဘုရားကျောင်းများ၊ စာကြည့်တိုက်များနှင့် အနောက်တိုင်း ပုံစံရှိသော အရာမှန်သမျှကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ခမာနီ အစိုးရလက်ထက်တွင် ပြည်သူမည်မျှ သေဆုံးခဲ့သည် ဆိုခြင်းကို ခန့်မှန်းကြသည်မှာ တစ်သန်းမှ သုံးသန်း အထိရှိပြီး အများဆုံး ရည်ညွှန်းကြသည့် ကိန်းဂဏန်းမှာ နှစ်သန်း (လူဦးရေ၏ ၄ပုံ ၁ပုံ) ဖြစ်သည်။<ref name="Locard">{{cite journal|last=Locard|first=Henri|title=State Violence in Democratic Kampuchea (1975–1979) and Retribution (1979–2004)|journal=European Review of History|volume=12|issue=1|pages=121–143|date=March 2005|doi=10.1080/13507480500047811|citeseerx=10.1.1.692.8388|s2cid=144712717|url=http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf|archive-date=20 October 2017|access-date=2 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020155918/http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf |access-date=2 January 2021 |archive-date=31 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031164305/http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf |accessdate=2 January 2021 |archivedate=31 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211031164305/http://www.paulbogdanor.com/left/cambodia/locard.pdf }}</ref><ref name="CAS">{{cite journal|author-link=Ben Kiernan|last=Kiernan|first=Ben|title=The Demography of Genocide in Southeast Asia: The Death Tolls in Cambodia, 1975–79, and East Timor, 1975–80|url=https://archive.org/details/sim_critical-asian-studies_2003-12_35_4/page/585|journal=Critical Asian Studies|volume=35|issue=4|pages=585–597|year=2003|doi=10.1080/1467271032000147041|s2cid=143971159|quote=We may safely conclude, from known pre- and post-genocide population figures and from professional demographic calculations, that the 1975–79 death toll was between 1.671 and 1.871 million people, 21 to 24 percent of Cambodia's 1975 population.}}</ref><ref name="Heuveline, Patrick 2001">{{cite book|last=Heuveline|first=Patrick|chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979|title=Forced Migration and Mortality|url=https://archive.org/details/forcedmigrationm0000unse_t3v0|publisher=National Academies Press|year=2001|pages=[https://archive.org/details/forcedmigrationm0000unse_t3v0/page/102 102]–105|isbn=978-0-309-07334-9|quote=As best as can now be estimated, over two million Cambodians died during the 1970s because of the political events of the decade, the vast majority of them during the mere four years of the 'Khmer Rouge' regime. This number of deaths is even more staggering when related to the size of the Cambodian population, then less than eight million.&nbsp;... Subsequent reevaluations of the demographic data situated the death toll for the [civil war] in the order of 300,000 or less.}} cf. {{cite web|url=https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/cambodia-u-s-bombing-civil-war-khmer-rouge/|title=Cambodia: U.S. bombing, civil war, & Khmer Rouge|publisher=World Peace Foundation|date=7 August 2015|access-date=9 August 2019|archive-date=14 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714181839/https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/cambodia-u-s-bombing-civil-war-khmer-rouge/}}</ref> ထိုခေတ်မှ သတ်ကွင်း ဆိုသော ဝေါဟာရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး တူရိုစလန်းအကျဉ်းထောင်မှ အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်း သမိုင်းကြောင်းကြောင့် နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ လူသိန်းပေါင်းများစွာ တို့သည် အိမ်နီးချင်း ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ အစိုးရသည် အဓိကအားဖြင့် လူမျိုးစု အဖွဲ့များကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်သည်။ ချမ် မွတ်ဆလင်များမှာ အများအပြား ဒဏ်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့လူဦးရေ၏ တစ်ဝက်ကျော် သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံရသည်။<ref>Stanton, Gregory H. (22 February 1992) [https://web.archive.org/web/20081011031122/http://www.genocidewatch.org/aboutgenocide/stantoncambodianlaw.htm The Cambodian Genocide and International Law], Yale Law School.</ref> ပိုပေါ့သည် ၎င်း၏ အာဏာကို ထိန်းထားနိုင်ရန် အခိုင်အမာ ဆုံးဖြတ်ထားပြီး ရန်သူများနှင့် သူ့အတွက် ခြိမ်းခြောက်မှု ဖြစ်လာနိုင်သူမှန်သမျှကို ဖိနှိပ်ခဲ့သဖြင့် သူ၏ ပြည်သူများသို့ ကြမ်းကြုတ်မှုနှင့် ရက်စက်စွာ ပြုမူမှုများ တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။<ref>[http://www.mtholyoke.edu/~amamendo/KhmerRouge.html ""The Khmer Rouge and Pol Pot's Regime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180714104451/http://www.mtholyoke.edu/~amamendo/KhmerRouge.html |date=14 July 2018 }}. Mount Holyoke University.</ref> ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် အတင်းအကြပ် နေရပ်သို့ပြန်စေခြင်း နှင့် ခမာနီအစိုးရ လက်ထက်အတွင်း သေဆုံးမှုများကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ဗီယက်နမ်လူဦးရေမှာ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ၂၅၀,၀၀၀ ဦးမှ ၃၀၀,၀၀၀ အထိ ရှိရာမှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ၅၆,၀၀၀ သာ ကြွင်းကျန်ရစ်သည်။<ref name="Population" /> သို့သော်လည်း ခမာနီအစိုးရ၏ သားကောင်ဖြစ်ရသူများမှာ တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများ မဟုတ်ဘဲ ခမာလူမျိုးများသာ ဖြစ်သည်။ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်များ ဖြစ်ကြသော ဆရာဝန်များ၊ ရှေ့နေများနှင့် ကျောင်းဆရာများမှာ ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခံရသည်။ ရောဘတ် ဒီ ကပ်ပလန်၏ အဆိုအရ "မျက်မှန်သည် ကြယ်ဝါနှင့် တန်းတူ သေစေလောက်သော အမှတ်တံဆိပ် ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုခဲ့ပြီး မျက်မှန်သည် ပညာတတ်ခြင်း၏ သင်္ကေတ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="kaplan">Kaplan, Robert D. (1996) ''The Ends of the Earth'', Vintage, 1996, p. 406, {{ISBN|0679751238}}.</ref> ဘာသာရေး အဖွဲ့အစည်းများကိုလည်း ခမာနီများက ချမ်းသာ မပေးခဲ့ပေ။ ဘာသာရေးအား ဆိုးရွားစွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်မှာ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် အတိုင်းအတာ အထိ ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ သမိုင်းဝင် ဗိသုကာ လက်ရာများ ဖြစ်သော ၉၅% သော ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပုထိုးများမှာ လုံးဝ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=la4kBQAAQBAJ&pg=PT23 | title=The Worst World Disasters of All Time | author=Kevin Baker | page=23| isbn=978-1-4566-2343-2 | date=3 November 2014 }}</ref> ===ဗီယက်နမ်တို့ ကျူးကျော်ခြင်း နှင့် အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ=== ၁၉၇၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ခမာနီတို့၏ နယ်စပ်ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်းကို တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် ဗီယက်နမ်တပ်များက ကမ္ဘောဒီးယားကို ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="CGG">{{cite web |url=https://cambodiangenocide.org/definition-of-genocide |title=A Brief History of the Cambodian Genocide |publisher=cambodiangenocide.org |access-date=17 January 2018 |accessdate=4 January 2021 |archivedate=18 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118064702/https://cambodiangenocide.org/definition-of-genocide }}</ref> ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ဗီယက်နမ်တို့ တည်ထောင်ခဲ့သော ကမ်ပူးချား ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီအား ပိုပေါ့နှင့် တာမော့တို့၏ သုတ်သင်မှုမှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘောဒီးယားမှ ထွက်ပြေးခဲ့သည့် ခမာနီအုပ်စုမှ ဦးဆောင်၍ ဆိုဗီယက်ဘက် ယိမ်းသော ကမ်ပူးချား ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>[[#Morris|Morris]], p. 220</ref> ၎င်းတို့သည် ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ထားသော ဗီယက်နမ်စစ်တပ်၏ ကျေးဇူးခံ ကျေးဇူးစား ဖြစ်ပြီး ဖနွမ်ပင် ဗီယက်နမ် သံအမတ်၏ လမ်းညွှန်မှု အောက်တွင် ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ လက်နက်များကို ဗီယက်နမ် နှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့မှ ထောက်ပံ့သည်။<ref name="Daniel Bultmann 2015">Bultmann, Daniel (2015) ''Inside Cambodian Insurgency. A Sociological Perspective on Civil Wars and Conflict'', Ashgate: Burlington, VT/Farnham, UK, {{ISBN|9781472443076}}.</ref> အသစ်တည်ထောင်လိုက်သော နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်သည့် အနေနှင့် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးနေရသော အစိုးရ၏ အစု ၃ စုမှ ဒီမိုကရက်တစ် ကမ်ပူးချား၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="Daniel Bultmann 2015" /> ၎င်းတို့တွင် ခမာနီများ၊ သီဟာနု၏ ဘုရင် သစ္စာခံ အစုအဖွဲ့နှင့် ခမာပြည်သူ့ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့အား ကုလသမဂ္ဂမှ အသိအမှတ် ပြုခဲ့သည်။ ခမာနီတို့၏ ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်သော ချွန်း ပရာဆစ်အား ဆက်လက်ထားရှိခဲ့သော်လည်း သူသည် ကွန်မြူနစ် မဟုတ်သော ကမ္ဘောဒီးယား ပါတီများ၏ ကိုယ်စားလှယ်များ နှင့် တိုင်ပင် ဆောင်ရွက်ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://gsp.yale.edu/autobiography-thiounn-prasith|title=Autobiography of Thiounn Prasith – Cambodian Genocide Program – Yale University|access-date=28 October 2014}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110511225016/http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/%24FILE/A-40-PV69.pdf Provisional verbatim record of the sixty-ninth meeting]. United Nations, General Assembly, New York, 8 November 1985.</ref> ဗီယက်နမ်တို့မှ ကမ္ဘောဒီးယားမှ ဆုတ်ခွာရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သဖြင့် အမေရိကန် နှင့် မဟာမိတ်တို့မှ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ အရေးယူ ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/dsptch5&div=58&id=&page=|title=Lifting the US embargo against Cambodia |publisher=Department of State Dispatch 54|date=20 January 1992 }}</ref> [[File:Medvedev_in_Cambodia_01.png|thumb|right|နိုရိုဒွန် သီဟာနု ဘုရင် အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦး]] ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်၌ ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုများ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအဖြစ် စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်နှစ်အကြာ ၁၉၉၁ အောက်တိုဘာတွင် ပဲရစ် ငြိမ်းချမ်းရေး လုံးဝဥဿုံ သဘောတူညီချက် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂအား အပစ်အခပ်ရပ်စဲရေး၊ ဒုက္ခသည် ကိစ္စ ဆောင်ရွက်ရေး နှင့် လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းရေး အတွက် ''ကုလသမဂ္ဂ ကမ္ဘောဒီးယား အပြောင်းအလဲ အာဏာပိုင်'' အဖြစ် လုပ်ကိုင်ရန် အခွင့်အာဏာ ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref name="USDOS3">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2732.htm |title=Country Profile of Cambodia |publisher=State.gov |date=13 June 2012 |access-date=16 March 2013}}</ref> ===ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်း=== ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နိုရိုဒွန် သီဟာနုအား ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဘုရင် အဖြစ် ပြန်လည် နန်းတင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ယူအင်န်တီအေစီမှ ကြီးမှူးကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲများမှ ဖွဲ့စည်းထားသော အစိုးရထံတွင် အာဏာ အပြည့်အဝ ရှိသည်။ ၁၉၉၇ ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန် ဦးဆောင်သော အစိုးရ အတွင်းရှိ ကွန်မြူနစ်မဟုတ်သော ပါတီများထံမှ အာဏာသိမ်းမှု ပဋိပက္ခပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်လာခဲ့သည်။<ref name="97COUP">[https://web.archive.org/web/20070627054853/http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf STATEMENT BY AMBASSADOR THOMAS HAMMARBERG, SPECIAL REPRESENTATIVE OF THE SECRETARY-GENERAL OF THE UNITED NATIONS FOR HUMAN RIGHTS IN CAMBODIA]. UN OHCHR Cambodia (9 July 1997)</ref>အစိုးရအား ဟွန်ဆန်၏ လက်အောက်တွင် တည်ငြိမ်အောင် ဆောင်ရွက်လာနိုင်ပြီးနောက် ၁၉၉၉ ဧပြီလ ၃၀ တွင် အာဆီယံသို့ ဝင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref name="enlargement">{{cite book|title=ASEAN Enlargement: impacts and implications|url=https://archive.org/details/aseanenlargement0000asea|author1=Carolyn L. Gates|author2=Mya Than|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2001|isbn=978-981-230-081-2}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.asean.org/3338.htm|title=Statement by the Secretary-General of ASEAN Welcoming the Kingdom of Cambodia as the Tenth Member State of ASEAN: 30 April 1999, ASEAN Secretariat|year=2008|work=ASEAN Secretariat|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511153639/http://www.asean.org/3338.htm|archive-date=11 May 2011|url-status=dead|access-date=28 August 2009}}</ref>လတ်တလော နှစ်များတွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများတွင် တိုးတက်မှု ရှိလာခဲ့ပြီး စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ်အောက်တွင် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြင့် နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှု အချို့ ရလာခဲ့သည်။<ref name="CIACB" /> ဟွန်ဆန်၏ အုပ်ချုပ်မှုတွင် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုနှင့် ခြစားမှုများ ရှိသော်လည်း<ref name="Strangio">{{cite book|last1=Strangio|first1=Sebastian|title=Hun Sen's Cambodia|url=https://archive.org/details/hunsenscambodia0000stra|date=2014|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-19072-4}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်များကို ဖြတ်သန်းလာခဲ့ကြသည့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသားများမှာ အစိုးရကို လက်ခံကြသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယား ကျေးရွာသားများနှင့် အင်တာဗျူးများတွင် ၎င်းတို့မှ ပုံမှန်အတိုင်းရှိနေခြင်းကို ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြမ်းစား ပြောင်းလဲမှုထက် ပိုကြိုက်သည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book|last=Brinkley|first=John|title=Cambodia's Curse: The Modern History of a Troubled Land|date=2011|publisher=Hachette UK|pages=460–463|url=https://books.google.com/books?id=C3bsidxFIuEC|access-date=17 November 2019|quote=[Javier Merelo de Barbera] spoke to dozens of [villagers] during the 2008 election campaign, and he said he observed a constant theme: 'People were very afraid of the CCP losing. They were very afraid of change.' After all, for centuries change in Cambodia has generally led to misery or death.|isbn=978-1-4596-2493-1}}</ref> ၂၀၁၀ ဇူလိုင်လတွင် ကန်ကက်လူး သည် အက်စ်၂၁ သုတ်သင်ရေးစခန်း၏ ယခင်တာဝန်ခံ အဖြစ် စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူ့ကျင့်ဝတ် ချိုးဖောက်သော ရာဇဝတ်မှုများအတွက် အပြစ်ရှိသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်း ခံရသော ပထမဆုံး ခမာနီ ဖြစ်ပြီး ထောင်တစ်သက် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရသည်။<ref name="BBC">{{cite web|author=De Launey, Guy |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-10757320 |title=Khmer Rouge prison chief Duch found guilty |publisher=Bbc.co.uk |date=26 July 2010 |access-date=16 March 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2012/02/03/world/asia/cambodia-duch-appeal/index.html|title= Leader of Khmer Rouge torture prison gets life sentence|work=[[CNN]]|date=3 February 2012}}</ref> သို့သော်လည်း ဟွန်ဆန်သည် ယခင်ခမာနီတို့၏ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများအတွက် တရားစွဲဆိုမှုများ ကျယ်ပြန့်စွာ ပြုလုပ်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Carmichael, Robert |url=http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html |title=Cambodian Premier says No More Khmer Rouge Trials &#124; News &#124; English |publisher=Voanews.com |access-date=15 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108230947/http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html |archive-date=8 November 2011 |url-status=dead |accessdate=4 January 2021 |archivedate=8 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111108230947/http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html }}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကုလသမဂ္ဂ ကျောထောက်နောက်ခံရှိသော စစ်ရာဇဝတ် တရားရုံးဖြစ်သည့် ကမ္ဘောဒီးယားတရားရုံး၏ အထူးခုံရုံး (ခမာနီ တရားရုံးဟုလည်း သိကြသည်။)မှ ခမာနီအစိုးရ၏ အသက်၈၃ နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သော ယခင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ခူးဆမ်ဖန် နှင့် ၈၈ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဝါဒရေးရာချုပ် နွမ်ချာ တို့အား ၁၉၇၀ ခုနှစ်များအတွင်း နိုင်ငံ၏ အကြမ်းဖက်ခေတ်အတွင်း စစ်ရာဇဝတ်မှုများတွင် ၎င်းတို့၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုအတွက် ထောင်တစ်သက် အပြစ်ပေးခဲ့သည်။ ယခင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အီရန် ဆာရီမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး သူ၏ ဇနီးဖြစ်သော လူမှုရေးဝန်ကြီး အီရန် သီရစ်မှာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် သတိမေ့လျော့သည့် ရောဂါဖြစ်ပွားနေသဖြင့် တရားရင်ဆိုင်ရန် မသင့်လျော်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ===၂၀၁၉ ခုနှစ်အခြေအနေ=== ဂျွန် ဒီ စီအိုစီရာရီ၏ အဆိုအရ "၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ကာလကြာမြင့်စွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်မှ သူ၏ အာဏာထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုတိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုမှာ ဆက်လက်တိုးတက်နေသော်လည်း အိမ်ခြံမြေ ပူပေါင်းပေါက်ကွဲမှု၊ အကြွေးဝန်ပိမှုနှင့် လူမှုရေး မညီမျှမှုများ အတွက် စိုးရိမ်စရာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ပြင်ပဆက်ဆံရေး အနေဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားသည် တရုတ်အပေါ် မှီခိုမှု ပိုမို နက်ရှိုင်းလာခဲ့သဖြင့် ဟွန်ဆန်အစိုးရအား အချို့နေရာများအတွက် အကာအကွယ်ရသော်လည်း အားနည်းချက် အသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။" ဟု ဆိုသည်။<ref>John D. Ciorciari, "Cambodia in 2019: Backing Further into a Corner" ''Asian Survey'' 60#1 pp. 125–131. [http://www-personal.umich.edu/~johncior/files/2020%20(Cambodia%20in%202019).pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230528173838/http://www-personal.umich.edu/~johncior/files/2020%20%28Cambodia%20in%202019%29.pdf |date=28 May 2023 }}</ref> == ပထဝီဝင်== [[File:Cambodia Geographic map en.svg|thumb|upright=1.5|ကမ္ဘောဒီးယား၏ ပထဝီဝင် မြေပုံ]] [[File:Cambodia Regions Map.png|thumb|upright=1.5|ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဒေသတွင်း မြေပုံ]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ဧရိယာအားဖြင့် {{convert|၁၈၁,၀၃၅|km2|0|abbr=off}} မျှရှိပြီး အပူပိုင်းဒေသအတွင်း လုံးဝ ကျရောက်ကာ မြောက်လတ္တီကျု ၁၀° မှ ၁၅° ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၁၀၂° မှ ၁၀၈° ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် လာအိုနိုင်ငံ၊အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။{{convert|443|km|mi|adj=mid|abbr=off}} ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့ တလျှောက်တွင် {{convert|၄၄၃|km|mi|adj=mid|abbr=off}} ရှည်လျားသော ကမ်းရိုးတန်း ရှိသည်။<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|language=en|access-date=10 July 2018|accessdate=4 January 2021|archivedate=29 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် မြေနိမ့်ဒေသတွင် တည်ရှိသော အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်များအား ကုန်းမြင့်များနှင့် တောင်ကုန်းနိမ့်များက ဝန်းရံထားကာ တုန်နယ်ဆပ် ခေါ် ရေကန်ကြီးများ ဒေသနှင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ အထက်ပိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထိုအလယ်ပိုင်းဒေသမှ ဖြန့်ထွက်သွားသည့် အခါတွင် အသွင်ပြောင်းသွားသည့် လွင်ပြင်များ၊ ပါးလျသော သစ်တောများနှင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် {{convert|၆၅၀|ft|m|abbr=off}} ခန့် မြင့်တက်သွားသော ဒေသများ ဖြစ်သွားသည်။ မြောက်ဘက်သို့ လားသည့်အခါတွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ လွင်ပြင်သည် တိုက်စားခံရသည့် သဲကျောက်တောင်များဖြင့် ဝန်းရံထားကာ ၎င်းတို့မှ အနောက်မှ အရှေ့သို့ {{convert|၂၀၀|mi|km|abbr=off}} မျှ ရှည်လျားသော တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသည့် တောင်စောင်းများ ဖြစ်ပေါ်နေကာ လွင်ပြင်အထက် ပေ ၆၀၀ မှ ၁၈၀၀ (မီတာ ၁၈၀ မှ ၅၅၀) အထိ ရုတ်တရက် မြင့်တက်နေသည်။ ထိုတောင်စောင်းများသည် ဒန်းဂရက်တောင်များ၏ တောင်ဘက် နယ်နိမိတ် အဖြစ် တည်ရှိသည်။ မဲခေါင်ဒေသသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းဒေသများကို ဖြတ်၍ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ မဲခေါင်မြစ်၏ အရှေ့ပိုင်း အသွင်ပြောင်းလွင်ပြင်များသည် အရှေ့ပိုင်းကုန်းမြင့်များ၊ သစ်တောထူထပ်သော တောင်ကုန်းများနှင့် လာအိုနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအထိ ဆန့်ထွက်နေသော ကုန်းမြေမြင့်များနှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် ထင်ရှားသော ကုန်းမြင့်ဒေသ နှစ်ခု ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ ကရာဗန်တောင်တန်း နှင့် ဒမ်မရေးတောင်တန်းတို့ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ပေါင်းစပ်ကာ တုန်နယ်ဆပ် နှင့် ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့တို့ကြားရှိ မြေဧရိယာ အတော်များများတွင် နေရာယူထားသော ကုန်းမြင့်ဒေသ အဖြစ် တည်ရှိသည်။ ဤသို့ ဝေးလံခေါင်ဖျားပြီး လူသူမနေထိုင်သော ဒေသတွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သော ဖနွမ်အော်ရယ် သည် အမြင့် {{convert|၅,၉၄၉|ft|m|abbr=off}} ဖြင့် တည်ရှိသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/cambodia/khland.htm|title=Geography of Cambodia – World Atlas|website=www.worldatlas.com|language=en|access-date=10 July 2018}}</ref> တောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသသည် ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့နှင့် ကျဉ်းမြောင်းသော ကမ်းမြောင်ဖြင့် ဆက်စပ်နေကာ ထိုဒေသသည် သစ်ပင်ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်ပြီး လူနေထိုင်မှု ကျဲပါးကာ အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်နှင့် အနောက်တောင် ကုန်းမြေမြင့်မှ ပိုင်းခြားထားသည်။ အထင်ရှားဆုံးသော ပထဝီသွင်ပြင်မှာ တုန်နယ်ဆပ်၏ ရေလွှမ်းမိုးမှု ဖြစ်ပြီး ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုတွင် {{convert|၂,၅၉၀|km2|0|abbr=off}} မျှ ရှိပြီး မိုးရာသီတွင် {{convert|၂၄,၆၀၅|km2|0|abbr=off}} အထိ ရှိသည်။ ထိုသို့ လူနေထူထပ်သော လွင်ပြင်မှာ စပါးစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကမ္ဘောဒီယားနိုင်ငံ၏ နှလုံးသည်းပွတ် ဒေသ ဖြစ်သည်။ <ref name=":2">{{Cite web|url=http://factsanddetails.com/southeast-asia/Cambodia/sub5_2f/entry-3506.html|title=TONLE SAP {{!}} Facts and Details|last=Hays|first=Jeffrey|website=factsanddetails.com|language=en|access-date=10 July 2018}}</ref> ထိုဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ဇီဝထိန်းသိမ်းရေးရပ်ဝန်း အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=":2" /> ===ရာသီဥတု=== [[File:Koppen-Geiger Map KHM present.svg|thumb|left|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ]] ပြ မြေပုံ]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုသည် အခြား အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများကဲ့သို့ပင် မုတ်သုံလေ လွှမ်းမိုးသော ရာသီဥတုဖြစ်ပြီး အပူပိုင်း စိုစွတ်ခြင်း နှင့် ခြောက်သွေ့ခြင်း အဖြစ် သိရှိကြကာ ရာသီဥတု ကွဲပြားခြင်းမှာ ထင်ရှားစွာ သိသာနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အပူအချိန်မှာ {{convert|21|မှ|35|°C|°F|0}} အထိရှိပြီး အပူပိုင်းမုတ်သုံလေကို ခံစားရသည်။ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေသည် ရေငွေ့များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော လေများကို ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့နှင့် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာတို့မှ မေလ မှ အောက်တိုဘာလ အတွင်း သယ်ဆောင်လာသည်။ အရှေ့မြောက် မုတ်သုံလေသည် နိုဝင်ဘာမှ ဧပြီလအထိ ဖြစ်သော ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုတွင် တိုက်ခတ်သည်။ နိုင်ငံအတွင်း မိုးအများဆုံးကာလမှ စက်တင်ဘာလမှ အောက်တိုဘာလ အထိ ဖြစ်ပြီး အခြောက်သွေ့ဆုံးကာလမှာ ဇန်နဝါရီလမှ ဖေဖော်ဝါရီလ အထိ ဖြစ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး သုတေသနဌာန နှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ အဆိုအရ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံနှင့် အတူ အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းအတွက် အထိခိုက်နိုင်ဆုံဂ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/11754/climate-change--rainy-season-wild-card-/|title=Climate Change Hits Coastal Cambodia Hard|last=Laurenson|first=Jack|website=Khmer Times|access-date=22 June 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.camclimate.org.kh/en/documents-and-media/climate-change-in-the-news/211-un-reports-cambodia-at-high-risk-from-climate-change.html|title=UN Reports: Cambodia At High Risk From Climate Change – Cambodia's Official Climate Change Website|last=Reaksmey|website=www.camclimate.org.kh|access-date=18 August 2017}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ပြည်နယ်အားလုံးလိုလိုသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း၏ အကျိုးဆက်ကို ခံစားကြရသည်။<ref>Overland, Indra et al. (2017) ''[https://www.researchgate.net/publication/320622312 Impact of Climate Change on ASEAN International Affairs: Risk and Opportunity Multiplier]'', Norwegian Institute of International Affairs (NUPI) and Myanmar Institute of International and Strategic Studies (MISIS).</ref> အထူးသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ကျေးလက်နေ လူဦးရေမှာ အန္တရာယ်အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း မဟာမိတ်အဖွဲ့၏ အဆိုအရ သန့်ရှင်းသောရေ ရနိုင်မှု နည်းပါးခြင်း၊ အလွန်အမင်း ရေကြီးခြင်း၊ ရွှံ့နွံမြေပြိုခြင်း၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်ခြင်း နှင့် ဖျက်ဆီးနိုင်စွမ်းရှိသည့် မုန်တိုင်းများမှာ အထူးသတိထား စိုးရိမ်ရသည့် ကိစ္စရပ်များ ဖြစ်သည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းသည် တုန်နယ်ဆပ် ရေကန်ဒေသ၏ ရေအတက်အကျ၊ ဂေဟစနစ်နှင့် ကုန်ထုတ်နိုင်စွမ်းအားကို လတ်တလောနှစ်များတွင် အဓိကအားဖြင့် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယား လူဦးရေ အများစု၏ စားရေရိက္ခာလုံလောက်စွာ ရရှိနိုင်မှုနှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးတို့ကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last=@NatGeoUK|date=2020-08-17|title=Cambodia's biggest lake is running dry, taking forests and fish with it|url=https://www.nationalgeographic.co.uk/environment-and-conservation/2020/08/cambodias-biggest-lake-is-running-dry-taking-forests-and-fish|access-date=2020-12-10|website=National Geographic|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite news|last=Osborne|first=Zoe|date=2019-12-16|title=Mekong basin's vanishing fish signal tough times ahead in Cambodia|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/16/mekong-basins-vanishing-fish-signal-ill-times-ahead-for-cambodia-aoe|access-date=2020-12-10|issn=0261-3077}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားတွင် အဓိကအားဖြင့် ရာသီဥတု နှစ်ခု ရှိသည်။​ မိုးရာသီသည် မေလမှ အောက်တိုဘာလ အထိ ဖြစ်ပြီး အပူချိန်သည် {{convert|၂၂|°C|0}} အထိကျဆင်းလေ့ ရှိပြီး ၎င်းနှင့်အတူ လေထဲတွင် ရေငွေ့ပါဝင်မှုလည်း အလွန်များပြားလေ့ရှိသည်။ ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုသည် နိုဝင်ဘာလမှ ဒီဇင်ဘာလအထိ ဖြစ်ပြီး အပူချိန်သည် ဧပြီလဝန်းကျင်တွင် {{convert|၄၀|°C}} အထိ မြင့်တက်လေ့ ရှိသည်။ ကပ်ဘေးဆိုက်သော ရေကြီးမှုမှာ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် နောက်တစ်ကြိမ်ထပ်ဖြစ်ခဲ့ကာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း အတိုင်းအတာ တစ်ခု အထိ ရေကြီးလေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Nobleman|first=Marc Tyler|title=Cambodia|url=https://archive.org/details/cambodia0000nobl|year=2003|publisher=Bridgestone Books|location=Mankato, Minn|isbn=978-0-7368-1370-9|page=[https://archive.org/details/cambodia0000nobl/page/n9 7]}}</ref> အကြီးအကျယ်ရေလွှမ်းမိုးခြင်းသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း ရာသီအတွင်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ပြည်နယ် ၁၇ ခုကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last1=Dara|first1=Mech|last2=Leakhena|first2=Khan|date=14 October 2020|title=Rising Rivers Flood Schools, Prisons, Over 180,000 Hectares of Farms|url=https://vodenglish.news/rising-rivers-flood-schools-prisons-over-180000-hectares-of-farms/|access-date=2020-12-10|publisher=VOD}}</ref> ===ဇီဝမျိုးကွဲများ=== [[File:Monkey Mother and Child - Phnom Pros (Man Hill) - Outside Kampong Cham - Cambodia (48354787692).jpg|thumb|ကမ်ပုံးချန်ပြည်နယ် ဖနွမ်ပရော့စ်တွင် တွေ့ရသော မျောက်များ]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဇီဝမျိုးကွဲများသည် အပူပိုင်း ရွက်ကြွေတောများတွင်တွေ့ရပြီး မှတ်တမ်းရှိသော သစ်ပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၈၀ နှင့် ရိုင်ပေးရီးယန်း ဂေဟစနစ်တို့ ရှိကြသည်။ နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ် ၂၁၂ မျိုး၊ ငှက်မျိုးစိတ် ၅၃၆ မျိုး၊ တွားသွားသတ္တဝါမျိုးစိတ် ၂၄၀ မျိုး၊ ရေချိုငါးမျိုးစိတ် ၈၅၀မျိုး (တုန်နယ်ဆပ် ရေကန်ဒေသ) နှင့် ပင်လယ်ငါးမျိုးစိတ် ၄၃၅မျိုးတို့ အား သိပ္ပံနည်းကျ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဇီဝမျိုးကွဲအများစုသည် တုန်နယ်ဆပ် ရေကန်ဒေသနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ဇီဝရပ်ဝန်းဒေသတို့တွင် တွေ့ရသည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20110728131701/http://www.tsbr-ed.org/english/online_catalogue/textual_detail.asp?ref=141 Tonle Sap Biosphere Reserve: perspective 2000], Mekong River Commission (MRC), 1 March 2003.</ref> တုန်နယ်ဆပ် ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေမှာ တုန်နယ်ဆပ်ရေကန်များ၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ရေကန်များနှင့် ပြည်နယ် ကိုးခုဖြစ်သော ကမ်ပုံးသွန်၊ ဆီရမ်ယိ၊ ဘာတန်ဘန်၊ ပါဆတ်၊ ကမ်ပုံးချနန်၊ ဘန်တေး မီချေး၊ ပိုင်လင်း၊ အော့ဒါ မီချေး နှင့် ပရီရာ ဗီဟီးယား ပြည်နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို၏ ဇီဝရပ်ဝန်း ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ အဖြစ် အောင်မြင်စွာ စာရင်းသွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ <ref>[https://web.archive.org/web/20090318002520/http://www.unesco.org/mab/doc/brs/BRlist2008.pdf Complete list of biosphere reserves. Publication Date: 3 November 2008, retrieved from UNESCO website]. (PDF) . Retrieved on 5 July 2015.</ref> အခြား တိရစ္ဆာန်တို့ ကျက်စားရာ နေရာများမှာ မွန်ဒိုကီရီပြည်နယ်ရှိ အမြဲစိမ်း နှင့် ခြောက်သွေ့ အင်ကညင်သစ်တောများ အတွင်းရှိ ကီရို ဆေးမား တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ၊ ဖနွမ်ပရစ်ချ် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ နှင့် ဆရီပေါ့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ တို့ ဖြစ်ကြပြီး ရာတာနာကီရီ ပြည်နယ်နှင့် ပရီရာ မိုနီဗွန် အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဘိုတမ်-စာကော အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ ဖနွမ် အော်ရယ် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ နှင့် ဖနွမ်ဆမ်ကော့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ တို့ ပါဝင်သော ကာဒါမွန်တောင်ကုန်း ဂေဟစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘာဝ ရန်ပုံငွေ အဖွဲ့က ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသောကုန်းမြေ ဇီဝဒေသ ၆ ခုကို သတ်မှတ်ထားပြီး ၎င်းတို့မှာ ကာဒါမွန် တောင်ကုန်း မိုးသစ်တော၊ အင်ဒိုချိုင်းနားအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့တော၊ အရှေ့တောင် အင်ဒိုချိုင်းနား ခြောက်သွေ့အမြဲစိမ်းတော၊ တောင်ပိုင်း အင်နာမိုက်တောင်တန်း အပူပိုင်းသစ်တော၊ တုန်နယ်ဆပ် ရေချို ဒီရေတော နှင့် တုန်နယ်ဆပ်-မဲခေါင် သစ်ဆွေး ဒီရေတော တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Eric Wikramanayake, Eric Dinerstein, Colby J. Loucks ''et al.'' (2002). Terrestrial Ecoregions of the Indo-Pacific: a Conservation Assessment. Island Press; Washington, DC, {{ISBN|1559639237}}.</ref> ===သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|thumb|ဖနွမ်ကူလန်ရှိ ရေတံခွန်]] ၂၀၁၆ ခုနှစ် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ ညွှန်းကိန်း (EPI) တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ တွင် အဆင့် ၁၄၆ ရှိသဖြင့် ဆိုးရွားသော်လည်း တိုးတက်လာနေသော လုပ်ဆောင်မှု ရှိသည်။ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် အဆိုးဆုံးများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး လာအို နှင့် မြန်မာနိုင်ငံထက်သာ သာလွန်သည်။ အီးပီအိုင်အား ၂၀၀၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖိုရမ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတစ်ခုချင်းစီ အနေနှင့် ကုလသမဂ္ဂ၏ စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ရည်မှန်းချက်ညွှန်းကိန်းများအား အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် မည်မျှကောင်းမွန်သည်ကို တိုင်းတာသည့် တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ညွှန်ပြချက် ဖြစ်သည်။ အီးပီအိုင်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားအနေနှင့် အဆိုးရွားဆုံး လုပ်ဆောင်ချက် ရှိသည့် နယ်ပယ်များမှာ လေထုအရည်အသွေး (၁၄၈)၊ ရေအရင်းအမြစ် စီမံခန့်ခွဲမှု (၁၄၀) နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပြဿနာများပေါ်တွင် မူတည်သည့် ကျန်းမာရေး သက်ရောက်မှု (၁၃၇) တို့ ဖြစ်ပြီး ရေဆိုးနှင့်မိလ္လာကိစ္စရပ်များ၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှုနှင့် သစ်တော စီမံခန့်ခွဲမှုတို့မှာ နောက်မှ နီးကပ်စွာ လိုက်လာကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် လွန်စွာကျယ်ပြန့်သော ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့် ဒေသများ ကုန်းပေါ်နှင့် ရေထဲတွင် ရှိပြီး ကုန်းပေါ်တွင် ရှိသော ထိန်းသိမ်းရေးဒေသမှာ နိုင်ငံ၏ ၂၀% ခန့် ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဇီဝမျိုးကွဲများနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့ ကျက်စားရာမြေနှင့် ပတ်သက်၍​ ပျမ်းမျှထက်သာလွန်သော အဆင့် ၆၁ ရရှိခဲ့သော်လည်း သစ်တောပြုန်းတီးမှု၊ တရားမဝင် သစ်ခုတ်မှု၊ ဆောက်လုပ်ရေး နှင့် တောရိုင်း တိရစ္ဆာန် သတ်ဖြတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ထို ထိန်းသိမ်းရေးဒေသများနှင့် သားကောင်များ ကျက်စားရာမြေတို့မှာ အလွန်အမင်း ပြုန်းတီးလျက် ရှိပြီး အစိုးရအနေနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ဆောင်သည့် နေရာများနှင့် စိုက်ခင်းများကို ထိန်းသိမ်းရေးဒေသများတွင် နေရာချထားမှုကြောင့်လည်း တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်သည်။<ref>EPI (2016): [http://epi.yale.edu/country/cambodia Cambodia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230134002/http://epi.yale.edu/country/cambodia |date=30 December 2016 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://epi.yale.edu/reports/2016-report|title=2016 Report {{!}} Environmental Performance Index – Development|date=11 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211092345/http://epi.yale.edu/reports/2016-report|archive-date=11 February 2017|url-status=dead|access-date=2 April 2018|accessdate=21 January 2021|archivedate=4 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160204021925/http://epi.yale.edu/reports/2016-report}}</ref><ref name=GreenList>{{cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/national/kingdom-ranks-low-global-green-list|title=Kingdom ranks low on global green list|newspaper=The Phnom Penh Post|author=Handley, Erin |date=18 February 2016|access-date=6 September 2016}}</ref> [[File:Prey Lang Forest Aerial.jpg|thumb|ပရေလန်း သစ်တော]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှုန်း အမြင့်ဆုံးနိုင်ငံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအများဆုံးသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=GreenList /> ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိကသစ်တောမှာ ၇၀% ကျော် ဖုံးလွှမ်းနေပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၃.၁% သာ ကျန်ရှိနေသည်။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် ၁၉၉၀ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း {{convert|၂၅၀၀၀|km2|sqmi|-2|abbr=on}} မျှ ရှိသော သစ်တောဧရိယာ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် {{convert|၃၃၄၀|km2|sqmi|0|abbr=on}} မှာ ပင်မသစ်တော ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှစ၍ အဓိကသစ်တောမှာ {{convert|၃၂၂၀|km2|sqmi|0|abbr=on}} အောက်သာ ကျန်ရှိတော့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား၏ အနာဂတ်အတွက် သစ်တောထိန်းသိမ်းရေး ဒေသများအား ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်မည့် အခြေအနေမှာ အလွန်အမင်း ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |title=Logging threatens Cambodian tragedy – UN |publisher=Planet Ark |date=6 March 2003 |access-date=27 June 2010 |accessdate=22 January 2021 |archivedate=14 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014012856/http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm }}</ref><ref>{{cite web|url=http://rainforests.mongabay.com/20cambodia.htm|title=Cambodia|publisher=Mongabay|author=Butler, Rhett |date=15 August 2014|access-date=6 September 2016}}</ref> ၂၀၁၀ မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွင်းတွင် နှစ်စဉ် သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှုန်းမှာ ၁.၃ % ဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုတွင် အမျိုးသားဥယျာဉ်များနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး နယ်မြေများလည်း အများအပြားပါဝင်ပြီး မျိုးသုဉ်းရန်စိုးရိမ်ရသော တိရစ္ဆာန်နှင့် ဒေသရင်းနေ တိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ် အများအပြားမှာ စားကျက်မြေ နည်းပါးလာခြင်းကြောင့် မျိုးသုဉ်းရမည့် အခြေအနေဖြင့် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ သစ်တောပြုန်းတီးရခြင်းအတွက် အကြောင်းအရင်း များစွာ ရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် တရားမဝင် သစ်ခုတ်ခြင်း မှစ၍ ဆောက်လုပ်ရေးစီမံကိန်းများနှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပြုလုပ်ရန်အတွက် ကြီးမားစွာ ရှင်းလင်းမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ တကမ္ဘာလုံး ရင်ဆိုင်နေရသည့် ပြဿနာ ဖြစ်သော မြေရှင်းလင်းခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် နေရာအနှံ့အပြား ဖြစ်ပွားလျက် ရှိသည်။ သစ်တောပြုန်းတီးရခြင်းတွင် ဒေသခံပြည်သူများ၊ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများနှင့် အစိုးရအာဏာပိုင်များ အပြင် တကမ္ဘာလုံးမှ နိုင်ငံတကာ ကော်ပိုရေးရှင်းများလည်း ပါဝင်ပတ်သက်နေသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.illegal-logging.info/regions/cambodia|title=Cambodia|publisher=Chatham House, The Royal Institute of International affairs|date=2015|access-date=6 September 2016|archive-date=21 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221223049/http://www.illegal-logging.info/regions/cambodia|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.globalwitness.org/en-gb/archive/cambodian-government-authorises-clear-cutting-national-park/|title=Cambodian Government Authorises Clear-Cutting in National Park|publisher=Global Witness|date=9 July 2004|access-date=6 September 2016|archive-date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160928001051/https://www.globalwitness.org/en-gb/archive/cambodian-government-authorises-clear-cutting-national-park/}}</ref> မဟာမဲခေါင်ဒေသတွင် အထူးသဖြင့် လာအိုနိုင်ငံ၏ ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေး တည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းများကြောင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အစားအသောက် ရရှိမှုကို အန္တရာယ် အစစ်အမှန် အဖြစ် ခြိမ်းခြောက်လျက် ရှိသည်။ မြစ်အထက်ပိုင်းမှ ဆည်များ တည်ဆောက်မှုကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အဓိက ပရိုတိန်းအတွက် ပံ့ပိုးပေးနေသော ငါးများကို အန္တရာယ် ဖြစ်စေပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမှ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးအတွက် လိုအပ်သော မဲခေါင်မြစ်မှ နုန်းမြေကိုလည်း လျော့ကျစေသည်။ အရှေ့တောင်အာရှတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ရေချိုကန်ဖြစ်သည့် တုန်နယ်ဆပ်မှ ကြွယ်ဝသော ငါးမျိုးစုံတို့သည် ချို့တဲ့သော နိုင်ငံ၏ ပရိုတိန်းကို အများစု ပံ့ပိုးပေးသည်။ ထိုကန်များသည် ပုံမှန် မဟုတ်ပေ။ ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုတွင် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး မိုးရွာ၍ မဲခေါင်မြစ်မှ ရေစီးသည့်အခါတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ချဲ့ကားသွားခဲ့သည်။ ဝါရှင်တန် တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခဖြစ်သော ဂေါ်ဒွန် ဟို့ဂရိ မှ "ဒီငါးတွေဟာ သူတို့အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် အရမ်းအရေးကြီးတယ်။ စီးပွားရေးဘက်ကပဲ ကြည့်ကြည့်။ အာဟာရဘက်ကပဲ ကြည့်ကြည့်။" ဟု ပြောပြီး မဲခေါင်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော သို့မဟုတ် တည်ဆောက်နေသည့် မည်သည့်ဆည်မဆို ငါးများအတွက် ကောင်းသောအလားအလာ မဟုတ် ဟု သူက ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/articles/2014/06/06/cambodia_sleeps_with_the_fishes|title=Cambodia Sleeps With the Fishes|date=6 June 2014|work=Foreign Policy|access-date=28 October 2014}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်များတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအစိုးရ နှင့် ပညာရေးစနစ်တို့သည် နိုင်ငံအတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့များတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/18498/mother-nature---s-youthful-ambassadors-get-to-work/|title=Mother Nature's Youthful Ambassadors Get to Work|work=Khmer Times|last=LalinDuch|date=9 December 2015|access-date=6 September 2016|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010222149/http://www.khmertimeskh.com/news/18498/mother-nature---s-youthful-ambassadors-get-to-work/|archive-date=10 October 2017|url-status=dead|accessdate=23 January 2021|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171010222149/http://www.khmertimeskh.com/news/18498/mother-nature---s-youthful-ambassadors-get-to-work/}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.illegal-logging.info/content/cambodia-environmental-groups-given-chance-address-pm-hun-sen-forum|title=Cambodia: Environmental groups given chance to address PM Hun Sen at forum|publisher=chatham House|date=22 August 2016|access-date=6 September 2016|archive-date=17 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917222216/http://www.illegal-logging.info/content/cambodia-environmental-groups-given-chance-address-pm-hun-sen-forum}}</ref><ref>{{cite web|url=http://unu.edu/publications/articles/boosting-research-capacity-for-environmental-management-in-cambodia.html|title=Environmental management: Boosting research in Cambodia|publisher=United Nations University|date=17 January 2012|author=Otsuki, Kei|access-date=6 September 2016|archive-date=3 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130203223243/http://unu.edu/publications/articles/boosting-research-capacity-for-environmental-management-in-cambodia.html}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယား၏ နိုင်ငံတော် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် မဟာဗျူဟာနှင့် လုပ်ဆောင်ချက် အစီအစဉ် အသစ်ကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းမှ ၂၀၂၃ အထိ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ပြီး ထိုအစီအစဉ်တွင် စိမ်းလန်းစိုပြေရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စဉ်ဆက်မပြတ် တိုးတက်နိုင်ခြင်း အတွက် အိုင်ဒီယာအသစ်များ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/17414/charting-the-next-seven-years-of-environmental-policy/|title=Charting the Next Seven Years of Environmental Policy|work=Khmer Times|last=Cox|first=Jonathan |date=2 November 2015|access-date=6 September 2016}}</ref> ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲအတွင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်း ကျရောက်ခဲ့သည့် မြေမြှုပ်မိုင်းများနှင့် ဓာတုလက်နက်များ အပါအဝင် မပေါက်ကွဲသေးသည့် လက်နက်ခဲယမ်းများကို ကူညီရှင်းလင်းရန်အတွက် ရန်ပုံငွေကို ၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>Ananth Baliga and Phak Seangly [http://www.phnompenhpost.com/national/us-cuts-funding-cmac-amid-governments-war-words-superpower US cuts funding to CMAC amid government’s war of words with superpower] 7 November 2017, The Phnom Penh Post.</ref> == နိုင်ငံရေး== ===အစိုးရ=== [[File:Norodom king of Cambodia.jpg|thumb|ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင် နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီ]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ် နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ အတိုင်း သက်ဝင်လှုပ်ရှားနေသည်။ အစိုးရမှာ စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ဖြစ်ပြီး ပါလီမန် ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအမှူးမှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး [[ဟွန်မာနက်]]မှ ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၎င်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ [[ဟွန်ဆန်]]မှာ သက်​တော်ရှည်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၃ခုနှစ်အထိ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအမှူးမှာ ဘုရင်ဖြစ်ကာ လက်ရှိဘုရင်မှာ နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီ ဖြစ်သည်။ သမ္မတအား ဘုရင်မှ ခန့်အပ်ပြီး အမျိုးသား လွှတ်တော်၏ အကြံပေးမှု နှင့် ထောက်ခံမှုဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ကျင့်သုံးကြသည်။ ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို အစိုးရအဖွဲ့နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်မှ ဝေမျှကျင့်သုံးကြပြီး လွှတ်တော်နှစ်ရပ်တွင် အောက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော အမျိုးသား လွှတ်တော် နှင့် အထက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုယ်စားလှယ် ၁၂၃ ဦး ပါဝင်သော လွှတ်တော်ကို အချိုးကျ ကိုယ်စားပြုစနစ် ဖြင့် ရွေးချယ်ကြပြီး အများဆုံး သက်တမ်းမှာ ၅ နှစ် ဖြ်စသည်။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် ကိုယ်စားလှယ် ၆၁ ဦး ပါဝင်ပြီး ၂ ဦးကို ဘုရင်မှ ခန့်အပ်ကာ ၂ ဦးကို အမျိုးသား လွှတ်တော်မှ ခန့်အပ်ပြီး ကျန်ကိုယ်စားလှယ်များကို ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ပြည်နယ် ၂၄ခုရှိ မြို့နယ် ကောင်ဆယ်လာများမှ ရွေးချယ်ကြသည်။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်အမတ်၏ သက်တမ်းမှာ ၆ နှစ် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Cambodia 1993 (rev. 2008)|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Cambodia_2008?lang=en|website=Constitute|access-date=17 April 2015}}</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၄ တွင် နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီအား အထူးအဖွဲ့ဝင် ၉ ဦး ပါဝင်သော တော်ဝင်နန်းအပ်ကောင်စီမှ ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး တစ်ပတ်အကြာက ဘုရင် နိုရိုဒွန် သီဟာနု နန်းစွန့်ခဲ့ပြီးနောက် အလျှင်အမြန် ချမှတ်ခဲ့သော ရွေးချယ်ရေး အစီအစဉ်များဖြင့် ဖြစ်သည်။ သီဟာမိုနီအား ရွေးချယ်ခြင်းကို ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန် နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ မင်းသား နိုရိုဒွန် ရာနာရစ်ဒ် (ဘုရင်၏ အဖေတူ အမေကွဲ ညီ နှင့် လက်ရှိ အကြံပေးချုပ်) တို့က ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးမှာ နန်းအပ်ကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဘုရင်အား ၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၉တွင် နန်းတင်ခဲ့သည်။ တရားဝင်အားဖြင့် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ စနစ် ဖြစ်သော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် "နိုင်ငံမှာ တစ်ပါတီ စနစ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်သူ့ပါတီနှင့် ခမာနီ အစိုးရမှ ပြောင်းလဲလာပြီး ၁၉၈၅ ခုနှစ်ကတည်းက အာဏာရခဲ့သော ဟွန်ဆန် တို့မှ သာ ကြီးစိုးလျက် ရှိသည်။ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် တံခါးဖွင့်ပေးခဲ့သော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအသစ်များမှာ သူနှင့် သူ၏ မိန်းမ ဘန်းရာနီ တို့၏ နောက်လိုက်ခရိုနီများ အတွက်သာ အကျိုးအမြတ် ရှိသည်။" ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/meghabahree/2014/09/24/who-you-know-inc-in-cambodia-a-close-friendship-with-the-pm-leads-to-vast-wealth-for-one-power-couple/|title=In Cambodia, A Close Friendship With The PM Leads To Vast Wealth For One Power Couple|author=Bahree, Megha |date=24 September 2014|work=Forbes|access-date=28 October 2014}}</ref>လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့၏ အာရှ ဒါရိုက်တာ ဒေးဗစ်ရောဘတ်မှ ကမ္ဘောဒီးယား အစိုးရအား "အာဏာရှင် ညွန့်ပေါင်း နှင့် အပေါ်ယံ ဒီမိုကရေစီ" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="ReferenceA" /> ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်သည် ၇၄ နှစ်အထိ အုပ်ချုပ်မည်ဟု ကြွေးကြော်ထားသည်။ <ref>{{cite news|last=NEOU|first=VANNARIN|title=Hun Sen Reveals Plan to Win 3 More Elections, Retire at Age 74|url=http://www.cambodiadaily.com/elections/hun-sen-reveals-plan-to-win-3-more-elections-retire-at-age-74-22700/|access-date=16 February 2014|newspaper=The Cambodia Daily|date=7 May 2013|accessdate=25 January 2021|archivedate=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222040413/http://www.cambodiadaily.com/elections/hun-sen-reveals-plan-to-win-3-more-elections-retire-at-age-74-22700/}}</ref><ref>{{cite news|last=Thul|first=Prak Chan|title=As protest looms, Cambodia's strongman Hun Sen faces restive, tech-savvy youth|url=http://uk.reuters.com/article/2013/09/06/uk-cambodia-youth-idUKBRE98500G20130906|access-date=14 February 2014|newspaper=Reuters UK|date=6 September 2013|accessdate=25 January 2021|archivedate=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222220459/http://uk.reuters.com/article/2013/09/06/uk-cambodia-youth-idUKBRE98500G20130906}}</ref> သူသည် ဘက်ပြောင်းလာသော ခမာနီ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ သူ၏ အစိုးရအား လူ့အခွင့်အရေးကို လျစ်လျူရှုပြီးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မကျေနပ်မှု ထုတ်ဖော်ခြင်းအား ဖိနှိပ်သည် ဟု အမြဲတစေ စွပ်စွဲခံရသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အား ဟွန်ဆန်၏ အတိုက်အခံတို့နှင့် အငြင်းအခုံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့တော်တွင် ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိ၍ သေဆုံးစေခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က ဆန္ဒပြသူ ၂၀,၀၀၀ စုရုံးခဲ့ပြီး အချို့မှာ အဓိကရုဏ်းရဲများနှင့် ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>[https://web.archive.org/web/20130926161920/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html Cambodia protest clashes leave one dead, several wounded]. Channel Asia. 16 September 2013</ref>သာမန် လယ်သမားဘဝမှ လာခဲ့သော ဟွန်ဆန်သည် ၁၉၈၅ ခုနှစ် အာဏာရရှိချိန်တွင် အသက် ၃၃ နှစ်သာ ရှိပြီး သူ့အား အချို့မှ နှစ်ရှည်ကြာ အုပ်ချုပ်သူ အာဏာရှင်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/2013/09/18/us-cambodia-hunsen-analysis-idUSBRE98H04K20130918|title=Analysis: Punished at the polls, Cambodia's long-serving PM is smiling again|work=Reuters|access-date=28 October 2014|accessdate=25 January 2021|archivedate=18 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018093328/http://www.reuters.com/article/2013/09/18/us-cambodia-hunsen-analysis-idUSBRE98H04K20130918}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်မှုများနှင့် သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ဖိနှိပ်ခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားအား တစ်ပါတီနိုင်ငံအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-parliament-launches-era-of-one-party-rule|title=Cambodian Parliament launches era of one-party rule|website=[[The Straits Times]]|date=5 September 2018|access-date=15 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.voacambodia.com/a/cambodia-set-to-become-one-party-state/4505605.html|title=Cambodia Set to Become One Party State|first=David|last=Boyle|work=[[Voice of America]]|publisher=VOA Cambodia|date=30 July 2018|access-date=15 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jun/28/cambodian-pm-hun-sen-fully-fledged-military-dictator-says-report|title=Cambodian PM now 'fully fledged military dictator', says report|first=Hannah|last=Ellis-Petersen|work=[[The Guardian]]|date=28 June 2018|access-date=15 July 2019}}</ref> <div class="center"> {| |- |valign="top"| [[File:Cambodia 2011 monuments 28.jpg|thumb|upright=0.95|ဘုရင့်နန်း​တော်]] |valign="top"| |valign="top"| [[File:Cambodian National Assembly 2016-7.jpg|thumb|upright=0.93|ပါလီမန်]] |valign="top"| [[File:2016 Phnom Penh, Budynek s%C4%85du (04).jpg|thumb|upright=0.95|တရားလွှတ်တော်ချုပ်]] |valign="top"| |} </div> ===နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု=== {{multiple image | align = right | footer = ဟွန်ဆန်သည် ၁၉၈၅ မှစ၍ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ | width1 = 195 | image1 = Hun_Sen_at_12th_ASEM_(cropped).jpg | alt1 = Portrait }} ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီသည် ကမ္ဘောဒီးယားတွင် တစ်ခုတည်းသော လက်ဝါးကြီးအုပ်ပါတီဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှစ၍ စီပီပီသည် ပါလီမန်တွင် ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၄ ခုမှလွဲ၍ ကျန်သော နေရာများကို ရယူထားကာ အမျိုးသားလွှတ်တော်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်နေရာ အားလုံးသော ၁၂၅ ခု နှင့် ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၆၂ ခုမှ ၅၈ခုကို ရယူထားသည်။ [[File:6th National Assembly of Cambodia official portrait.jpg|thumb|300px|left|ကမ္ဘောဒီးယား ဆဌမမြောက် လွှတ်တော်၏ ကိုယ်စားလှယ်များ]] ဟွန်ဆန်နှင့် သူ၏ အစိုးရသည် အငြင်းပွားမှုများစွာ ရှိသော အစိုးရ ဖြစ်သည်။ ဟွန်ဆန်သည် ယခင်က ခမာနီတို့၏ စစ်ဆင်ရေးမှူး ဖြစ်ပြီး မူလက ဗီယက်နမ်တို့ အာဏာပေးအပ်ခဲ့သူ ဖြစ်ကာ ဗီယက်နမ်တို့ နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားသည့် အခါတွင် သူသည် ကြမ်းတမ်းမှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုတို့ကို လိုသလိုအသုံးချ၍ သူ၏ အာဏာ ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref name=HRWAdams>{{cite web|author=Adams, Brad |url=https://www.hrw.org/news/2012/05/31/10000-days-hun-sen |title=Adams, Brad, ''10,000 Days of Hun Sen'', International Herald Tribune, reprinted by Human Rights Watch.org |publisher=Hrw.org |date=31 May 2012 |access-date=15 March 2013}}</ref>၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် သူ၏ လက်ထောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သော နိုရိုဒွန် ရာနာရစ်ဒ်၏ အာဏာကြီးထွားလာမှုကို စိုးရိမ်၍ သူသည် စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ အာဏာသိမ်းခဲ့ပြီး ရာနာရစ်ဒ်နှင့် ၎င်းအား ထောက်ခံသူများကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ရာနာရစ်ဒ်သည် ရာထူးပြုတ်၍ ပဲရစ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး အခြားသော ဟွန်ဆန်၏ ပြိုင်ဘက်များမှာ အဖမ်းခံရကာ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံရပြီး အချို့မှာ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=HRWAdams /><ref>{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54/060.html |title=Open letter to Second Prime Minister Hun Sen from Amnesty International|publisher=Hartford-hwp.com |date=11 July 1997 |access-date=15 March 2013}}</ref> နိုင်ငံရေးအရ ဖိနှိပ်မှုအပြင် ကမ္ဘောဒီးယားအစိုးရသည် ရွာသားထောင်ပေါင်းများစွာကို နှင်ထုတ်ကာ မြေများကို နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများသို့ ရောင်းချခဲ့ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊<ref>{{cite news|author1=Levy, Adrian |author2=Scott-Clark, Cathy |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/26/cambodia |title=Country for Sale|newspaper=Guardian |date=26 April 2008 |access-date=15 March 2013}}</ref> လာဘ်ငွေရယူကာ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ရေနံနှင့် သတ္တုရင်းမြစ်များကို ခေါင်းပုံဖြတ်ရယူစေခွင့် ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း <ref>{{cite web |url=http://www.globalwitness.org/library/country-sale |title=Country for Sale |publisher=Global Witness |access-date=16 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306234201/http://www.globalwitness.org/library/country-sale |archive-date=6 March 2013 |accessdate=25 January 2021 |archivedate=6 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306234201/http://www.globalwitness.org/library/country-sale }}</ref>အကျင့်ပျက်ခြစားသည်ဟုလည်း စွပ်စွဲခံရသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြအစားဆုံး အစိုးရအဖြစ် အမြဲတစေ စာရင်းသွင်း ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=24490 |title=Coverage of Transparency International's Corruption Report by ''Rasmei Kampuchea Daily'' carried on Asia News Network, 2 December 2011 |publisher=Asianewsnet.net |access-date=15 March 2013 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20120810104123/http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=24490 |archive-date=10 August 2012 |accessdate=25 January 2021 |archivedate=10 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111210062912/http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=24490 }}</ref><ref>Perrin, C.J. (30 March 2011) [https://web.archive.org/web/20110403225719/http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm Australia, Singapore: Least Tainted with Corruption—survey], ''International Business Times''.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.transparency.org/country#KHM |title=Transparency International's latest index |publisher=Transparency.org |access-date=15 March 2013 |archive-date=12 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512190640/https://www.transparency.org/country#KHM }}</ref>[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေး အဖွဲ့]] မှ ကမ္ဘောဒီးယားမှ အသက် ၃၃ နှစ်အရွယ်ရှိ မြေယာအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ ယောင် ဘိုဖ အား ယုံကြည်ချက်ကြောင့် အကျဉ်းကျခံရသူ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။<ref name=yorm>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27|title=Convictions of activists in Cambodia demonstrates dire state of justice|date=27 December 2012|publisher=Amnesty International|access-date=2 January 2013|archive-date=1 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101163441/http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27|url-status=live|accessdate=25 January 2021|archivedate=1 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130101163441/http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက် ဖနွမ်းပင်တွင် အငြင်းပွားနေသော ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ဆန္ဒပြနေခြင်းအား သတင်းယူနေသော သတင်းသမားများအား ရဲများနှင့် အရပ်ဝတ်များက လေးဂွများ နှင့် ကျင်စက်များဖြင့် တမင်သက်သက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ နိုင်ငံတကာ သတင်းထောက်ကလပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ ရစ်ခ် ဗယ်လန်ဇူးလားအား တိုက်ခိုက်နေခြင်းကို ဗွီဒီယို မှတ်တမ်းအဖြစ် တွေ့ရသည်။ အတိုက်အခံတို့မှ ရွေးကောက်ပွဲမသမာမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်သဖြင့် ပါလီမန်ဖွင့်လှစ်ခြင်းကို သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသဖြင့် နိုင်ငံရေးအရ တင်းမာမှု ဖြစ်ပွားပြီး အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အနည်းဆုံး သတင်းထောက် ၇ ယောက်တို့သည် ဒဏ်ရာ အနည်းငယ် ရခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား ဆန္ဒပြသူ အနည်းဆုံး ၂ ဦးမှာ လေးခွထိမှန်ခံခဲ့ရသဖြင့် ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2013-09-24/an-cambodia-attacks-reax/4978738|title=Overseas Press Club of Cambodia condemns violent attack on journalists in Phnom Penh|work=Australia Network News|access-date=28 October 2014}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား တရားလွှတ်တော်ချုပ်မှ အဓိက အတိုက်အခံ ပါတီဖြစ်သော ကမ္ဘောဒီးယားအမျိုးသားကယ်ဆယ်ရေးပါတီ (စီအင်န်အာရ်ပီ) ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သဖြင့် ပိုမို၍ အာဏာရှင်ဆန်သော နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ပြန်လည် အသက်ဝင်ရန် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/03/cambodia-strongman-leader-thousands-stability-ceremony-angkor-hun-sen |title=Guardian report on Hun Sen as strongman |newspaper=Guardian | date=3 December 2017}}</ref> ===အကျင့်ပျက် ခြစားမှု=== ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု အဆင့်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံအများစုထက် ပို၍မြင့်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် "ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ ရှိနေသည်။ ခြစားမှုသည် တရားစီရင်ရေး၊ ရဲ နှင့် အခြားသော နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများကို သက်ရောက်စေသည်။ အစိုးရ အရာရှိများ အနေနှင့် နီးစပ်သူကို ဦးစားပေးခြင်း နှင့် အပြစ်ရှိသူကို လျစ်လျူရှု ပေးခြင်းတို့ကို နေရာတကာ တွေ့ရသည်။ တရားစီရင်ရေး နှင့် အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ဌာနတို့ကြားတွင် ရှင်းလင်းသော ကွဲပြားခြားနားမှုမရှိခြင်းကြောင့် တရားစီရင်ရေးစနစ်တွင် နိုင်ငံရေးအရ လွှမ်းမိုးမှုများစွာ ရှိသည်။<ref name="globalwitness.org">[http://www.globalwitness.org/campaigns/corruption/oil-gas-and-mining/cambodia Retrieved November-14-2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141010033539/http://www.globalwitness.org/campaigns/corruption/oil-gas-and-mining/cambodia |date=10 October 2014 }}. Globalwitness.org. Retrieved on 5 July 2015.</ref> ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် လာဘ်စားမှုများကို ကြုံတွေ့နေရသည်မှာ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ရယူခြင်း၊ ယာဉ်စည်းကမ်း ချိုးဖောက်ခြင်း နှင့် လျှော့ပေါ့သော တရားစီရင်ချက် ရရှိစေရေး တို့အတွက် ဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီများ အနေနှင့် လိုင်စင်များနှင့် ပါမစ်များ ရယူရန် အထူးသဖြင့် ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်သော ပါမစ်များအတွက် လာဘ်ပေးလာဘ်ယူ ပြုလုပ်ခြင်းမှာ အမြဲတွေ့နေရသော အလေ့အထ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေတွင် သတင်းပေးသူများအား ကာကွယ်ပေးမှု မရှိပဲ သူတို့ သတင်းပေးသည့် ခြစားမှုကို သက်သေမပြနိုင်ပါက ထောင်ခြောက်လအထိ အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။<ref name="globalwitness.org" /> ===နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေး=== [[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi with the Prime Minister of the Kingdom of Cambodia, Mr. Samdech Akka Moha Sena Padei Techo Hun Sen, at Hyderabad House, in New Delhi on January 27, 2018 (1).jpg|thumb|left|ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန် အား အိန္ဒိယ ဝန်ကြီးချုပ် နာရန်ဒရာ မိုဒီ နှင့် အတူ နယူးဒေလီတွင် တွေ့ရပုံ၊​၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကို ပရက် ဆိုခွန် ဦးဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက ကိုင်တွယ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ကုလသမဂ္ဂ၊ [[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]၊ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေ အဖွဲ့]]တို့၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် [[အာရှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်]]၊​[[အာဆီယံ]]​တို့၏ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဖွဲ့ သို့ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသော အရှေ့အာရှထိပ်သီးညီလာခံ သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် နိုင်ငံပေါင်း များစွာနှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး ရှိပြီး အစိုးရ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ နိုင်ငံအတွင်း သံရုံး ၂၀ ရှိပြီး<ref>Royal Government of Cambodia.{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |title=Foreign Embassies |archive-url=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |archive-date=12 February 2007 |accessdate=28 January 2021 |archivedate=12 February 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html }}</ref> အာရှတိုက်ရှိ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ အပါအဝင် ပဲရစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲတွင် အဓိက ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သော နိုင်ငံများဖြစ်သည့် အမေရိကန်၊ ဩစတြေးလျ၊ တရုတ် နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဂျပန် နှင့် ရုရှားတို့လည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |author1=Dalpino, Catharin E. |author2=Timberman, David G. |url=http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |title=Cambodia's Political Future: Issues for U.S. Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |archive-date=28 October 2005 |work=Asia Society |date=26 March 1998 |accessdate=28 January 2021 |archivedate=28 October 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html }}</ref>နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးကြောင့် အလှူရှင်အဖွဲ့အစည်းများမှ လူမှုရေး၊​စီးပွားရေး နှင့် မြို့ပြလူမှုအဆောက်အအုံများအတွက် လိုအပ်သည်များကို အကူအညီပေးခဲ့ကြသည်။ [[File:Russian President Vladimir Putin with Cambodian Prime Minister Hun Sen.jpg|thumb|ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်အား ရုရှားသမတ ဗလာဒီမီယာ ပူတင်နှင့် အတူ မော်စကိုတွင် တွေ့ရပုံ၊​၂၀၁၆ မေ ၁၉]] ၁၉၇၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များမှ ပြင်းထန်ကြမ်းတမ်းသော အကွဲအပြဲများကို ကျော်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သော်လည်း ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ အကြား နယ်စပ် အငြင်းပွားမှု အချို့ ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုအရာများမှာ ကမ်းလွန်ပင်လယ်အတွင်းရှိ ကျွန်းအချို့၊ ဗီယက်နမ် နှင့် နယ်နိမိတ်၏ အချို့အစိတ်အပိုင်းများ နှင့် သတ်မှတ်မထားသော ပင်လယ်နယ်နိမိတ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့အနေနှင့် နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုများ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ပရီးယား ဗီဟီးယား ပုထိုးနှင့် ကပ်လျက် နေရာတွင် စစ်တပ်အချင်းချင်း ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားပြီး ဆက်ဆံရေး ပျက်ယွင်းခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား အနေနှင့် နယ်မြေအများစုကို ပိုင်ဆိုင်သည် ဖြစ်သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံမှ နိုင်ငံတကာဥပဒေများကို မလိုက်နာပဲ ကမ္ဘောဒီးယား စစ်တပ်မှ အရင်းအမြစ် အလုံအလောက် မရှိသဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်ကတည်းက မဖြေရှင်းနိုင်ပဲ ထားခဲ့သော နေရာများတွင် အခိုင်အမာတည်ဆောက်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ <ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24897805|title=Preah Vihear temple: Disputed land Cambodian, court rules|work=BBC News|date=11 November 2013|access-date=11 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icj-cij.org/docket/files/151/17704.pdf|title=Judgment: Request for Interpretation of the Judgment of 15 June 1962 in the Case Concerning the Temple of Preah Vihear (''Cambodia v. Thailand'')|date=11 November 2013|others=Recorded by L.Tanggahma|publisher=International Court of Justice|location=The Hague, Netherlands|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111173337/http://www.icj-cij.org/docket/files/151/17704.pdf|archive-date=11 November 2013|accessdate=28 January 2021|archivedate=11 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111173337/http://www.icj-cij.org/docket/files/151/17704.pdf}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် တရုတ်တို့သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်များတွင် ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်မှ နောက်ခံပေးထားသော တရုတ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ကိုကောင်းပြည်နယ်ရှိ ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်း၌ {{convert|၉၀|km|abbr=on}} ရှည်လျားသော နေရာတွင် ရေနက်ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု တည်ဆောက်လျက် ရှိသည်။ ထိုဆိပ်ကမ်းသည် အပျော်စီးသင်္ဘောများ၊ ဝမ်းပုံလောင်းသင်္ဘောများ နှင့် စစ်သင်္ဘောများ ကပ်ရောက်နိုင်သည် အထိ ရေစူးနက်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ သံတမန် ရေးအရ ထောက်ခံမှုသည် တရုတ်တို့၏ တောင်တရုတ်ပင်လယ်အတွင်း အငြင်းပွားနေသည့် နေရာများအား ရယူရန်ကြိုးပမ်းမှုကို အထောက်အကူပေးသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး အာဆီယံ၏ စည်းမျဉ်းအရ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက ကန့်ကွက်ပါက အဖွဲ့တစ်ခုလုံး အနေဖြင့် ဦးဆောင်လှုပ်ရှားမှုကို ရပ်တန့်စေနိုင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးရှိသည့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ အတွက် တရုတ်တို့အတွက် ချိန်ညှိပေးမည့် အလေးတုံး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>name="Kynge"James Kynge, Leila Haddou and Michael Peel, [https://www.ft.com/content/23968248-43a0-11e6-b22f-79eb4891c97d?mhq5j=e2 FT Investigation: How China bought its way into Cambodia], ''Financial Times'' (8 September 2016).</ref> ===စစ်ရေး=== [[File:Royal Cambodian Army soldiers, 2014.jpg|thumb|left|ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်ကြည်းတပ်မှ အရာရှိများ ချီတက်လာပုံ]] တော်ဝင် ကမ္ဘောဒီးယားကြည်းတပ်၊ တော်ဝင်ကမ္ဘောဒီးယား ရေတပ် နှင့် တော်ဝင် ကမ္ဘောဒီးယား လေတပ်၊ တော်ဝင်တပ်ရဲ တို့ကို အားလုံးစုပေါင်း၍ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်တပ်မတော် ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာ၏ အမိန့်ပေးထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိကာ ၎င်းတို့၏ အထက်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား ဝန်ကြီးချုပ် ရှိသည်။ ဘုရင်မင်းမြတ် နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီမှ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင် တပ်မတော်၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်မှာမူ အရေးပါသော ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ရာထူးကို ထိရောက်စွာ ရယူထားသည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းတွင် ပြင်ဆင်ထားသော ဖွဲ့စည်းပုံကို စတင်မိတ်ဆက်ခြင်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားစစ်တပ်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်း၏ အစ ဖြစ်သည်။ ထိုမှတဆင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် လက်အောက်ခံ အထွေထွေ ရုံး ၃ခုဖြစ်သော ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး၊ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းနှင့် နည်းပညာဌာန၊ ကာကွယ်ရေးဌာနတို့ကို ဗဟိုဌာနချုပ်၏ လက်အောက်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တီးဘန် ဖြစ်သည်။ သူသည် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ၁၉၇၉ မှ စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေး ဒု-ဝန်ကြီးများမှာ ချေဆိုင်ယွန် နှင့် ပေါ်ဘန်ဆရူး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်တပ်မတော်၌ အမြဲတမ်းအင်အား ၁၀၂,၀၀၀ ဦး (အရန်အင်အား ၂၀၀,၀၀၀ ဦး) ရှိသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ စစ်ရေးအသုံးစရိတ်မှာ နိုင်ငံတော် စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန်၏ ၃% ရှိသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်တပ်ရဲတွင် တပ်သား ၇,၀၀၀ ရှိသည်။ ၎င်း၏ တာဝန်များတွင် လုံခြုံရေးနှင့် ပြည်သူတို့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရန်၊ စနစ်တကျ စီစဉ်လုပ်ဆောင်သော ရာဇဝတ်မှုကြီးများ၊ အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် အခြားကြမ်းတမ်းသော အဖွဲ့အစည်းများကို ကို စုံစမ်းဖော်ထုတ်ရန်နှင့် တားဆီးရန်၊ နိုင်ငံတော်နှင့် အများပြည်သူတို့၏ အိုးအိမ်များကို ကာကွယ်ရန်၊ အရေးပေါ်အခြေအနေများ၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၊ ပြည်တွင်းရေး မတည်ငြိမ်မှုများနှင့် လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲများတွင် ပြည်သူများနှင့် အခြား အရေးပေါ်အဖွဲ့များကို အကူအညီပေးရန် တို့ ဖြစ်သည်။ ဟွန်ဆန်သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအတွင်း အလွန်အားကောင်းသော ဩဇာအာဏာကို တည်ဆောက်ထားပြီး နိုင်ငံ၏ ပုံမှန်စစ်တပ်များနှင့် အပြိုင်နီးပါး စွမ်းရည်ရှိသော ခါးပိုက်ဆောင်တပ်လည်း ပါဝင်ကာ နိုင်ငံရေးအရ ပြိုင်ဘက်များကို ဖိနှိပ်ရန် အသုံးပြုသည်ဟု စွပ်စွဲခြင်း ခံရသည်။<ref>Fuller, Thomas (6 January 2014) [https://www.nytimes.com/2014/01/06/world/asia/cambodia-crackdown-on-dissent.html Cambodia Steps Up Crackdown on Dissent With Ban on Assembly]. New York Times</ref> ကမ္ဘောဒီးယားသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အဏုမြူတားဆီးရေး စာချုပ်အား ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည်။<ref>{{Cite web |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |publisher=United Nations Treaty Collection |date=7 July 2017}}</ref> ===ဥပဒေဝန်ထမ်း=== ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဥပဒေရေးရာ ဝန်ဆောင်မှုများကို ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ခမာနီအစိုးရကြောင့် ဥပဒေစနစ် တစ်ခုလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး တရားသူကြီးများနှင့် ရှေ့နေများအားလုံးမှာ ဓနရှင်ရန်သူ များအဖြစ် စွပ်စွဲခံရပြီး ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ဥပဒေဝန်ထမ်း ၆ ဦးမှ ၁၂ ဦး အထိသာ နိုင်ငံအတွင်း အသက်ရှင် ကျန်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.cambodiatribunal.org/assets/pdf/court-filings/e51_7_1_en-1.pdf|title=CO-PROSECUTORS' SUBMISSION ON STATUTE OF LIMITATIONS FOR NATIONAL CRIMES|date=2 May 2011}}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဘား အဖွဲ့အား တည်ထောင်သည့် အချိန်အထိ ရှေ့နေ့ မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{Cite book|title=Introduction to CAMBODIAN LAW|publisher=Konrad-Adenauer-Stiftung, Cambodia|year=2012|isbn=978-99950-982-1-6|editor-last=Peng|editor-first=Hor|pages=7–8, 15–16|editor-last2=Phallack|editor-first2=Kong|editor-last3=Menzel|editor-first3=Jörg}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Kim|first1=Chin|last2=Falt|first2=Jeffrey L.|date=1996|title=LAW OF THE BAR: KINGDOM OF CAMBODIA (STATUTORY UNDERPINNINGS OF THE DEVELOPMENT OF AN INDEPENDENT BAR IN CAMBODIA: CODE OF ETHICS; INTERNAL REGULATIONS)|journal=California Western International Law Journal|volume=27: 2, Art. 5|pages=357–387|via=CWSL Scholarly Commons}}</ref> ===လူ့အခွင့်အရေး=== [[File:Kem Sokha with Sam Rainsy.jpg|thumb| ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဒုတိယ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် ကမ်ဆိုခ (ဝဲ)အား ၂၀၁၇ စက်တင်ဘာတွင် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင် ဆမ်ရိန်းဆီးမှာ ၂၀၁၅ နိုဝင်ဘာလ ကတည်းက ပြည်ပတွင် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။]] အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အစီရင်ခံစာအရ ဟွန်ဆန်၏ လက်အောက်ရှိ တပ်များနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီတို့သည် ကြီးကျယ်ပြီး မကြာခဏဖြစ်သော မတရားမှုများကို ကျူးလွန်ကြပြီး ၎င်းတို့တွင် ဥပဒေမဲ့ သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်းတို့ ပါဝင်ကာ ထိုအတွက် နောက်ဆက်တွဲ အရေးယူမှုများ မရှိဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>World Report 2014: Cambodia Human Right Watch</ref> ၂၀၁၆ ခု ကမ္ဘာ့ကျွန်ပြုမှုညွှန်းကိန်း အရ ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၂၅၆,၈၀၀ ဦးမျှ ကျွန်ပြုခံနေရပြီး လူဦးရေ စုစုပေါငး်၏ ၁.၆၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|last1=Bales|first1=Kevin|display-authors=et al|title=Cambodia|url=https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|website=The Global Slavery Index 2016|publisher=The Minderoo Foundation Pty Ltd|access-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|archive-date=14 March 2018|url-status=dead|accessdate=3 June 2021|archivedate=14 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/}}</ref> အစိုးရဝန်ထမ်း ရာထူးကြီးသူများ၊ စစ်တပ်များနှင့် အစိုးရနှင့် ဆက်နွယ်နေသော စီးပွားရေးသမားများမှ မြေမတရားသိမ်းယူခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် အမြဲတွေ့ရလေ့ရှိသည့် ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|last1=Bales|first1=Kevin|display-authors=et al|title=Cambodia|url=https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|website=The Global Slavery Index 2016|publisher=The Minderoo Foundation Pty Ltd|access-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|archive-date=14 March 2018|url-status=dead|accessdate=3 June 2021|archivedate=14 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/}}</ref> ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း သိန်းပေါင်းများစွာသော ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူများထံမှ မြေယာများကို သိမ်းယူခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် နှင့် အမျိုးမျိုးသော အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ဩဇာအာဏာတည်ဆောက်ရန် အစရှိသည်တို့အတွက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|last1=Bales|first1=Kevin|display-authors=et al|title=Cambodia|url=https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|website=The Global Slavery Index 2016|publisher=The Minderoo Foundation Pty Ltd|access-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/|archive-date=14 March 2018|url-status=dead|accessdate=3 June 2021|archivedate=14 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314004151/https://www.globalslaveryindex.org/country/cambodia/}}</ref> ယုံကြည်စိတ်ချရသော အစိုးရဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ လူဦးရေ ၇၇၀,၀၀၀ တို့သည် အနည်းဆုံး ဟက်တာ ၄ သန်း ( ဧက ၁၀ သန်း) မျှသော မြေသိမ်းမှုကြောင့် နစ်နာဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်ဟု ပဲရစ်တွင် အခြေစိုက်သော နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်း (IFDH) က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="rfa.org">{{cite web|url=http://www.rfa.org/english/news/cambodia/complaint-10072014181216.html|title='Ruling Elite' in Cambodia Face ICC Complaint Over Land Grabs|work=Radio Free Asia|access-date=28 October 2014|archive-date=18 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018152313/http://www.rfa.org/english/news/cambodia/complaint-10072014181216.html/}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်တွင် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကျွမ်းကျင်သူမှ "ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ဇူလိုင်လ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ မီဒီယာများ၊ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်များနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ပါဝင်မှုများကို ကန့်သတ်ခြင်းကြောင့် လွန်စွာ စိုးရိမ်ရသည်။" ဟု ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title="Cambodia at a crossroads": UN expert calls on Government to choose path of human rights |url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=22820&LangID=E |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR) |date=14 March 2018}}</ref>အစိုးရအား ဝေဖန်သူများမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းမှားများ ထုတ်လွှင့်သည် ဆိုသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံကြရသည်။<ref>{{cite news |title=Cambodia accused of political clampdown amid coronavirus outbreak |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/cambodia-accused-political-clampdown-coronavirus-outbreak-200324063233803.html |work=Al Jazeera |date=24 March 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: Covid-19 Spurs Bogus 'Fake News' Arrests |url=https://www.hrw.org/news/2020/04/29/cambodia-covid-19-spurs-bogus-fake-news-arrests |work=Human Rights Watch |date=29 April 2020}}</ref> ===အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ=== ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များနှင့် ပြည်နယ်များသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များ အပါအဝင် ပြည်နယ် ၂၅ ခု အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များနှင့် ခရိုင်များသည် ဒုတိယအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်များအား ခရိုင် ၁၅၉ခု နှင့် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် ၂၆ ခု အဖြစ် ထပ်မံပိုင်းခြားထားသည်။ ခရိုင်များနှင့် စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များကို မြို့နယ်နှင့် ရပ်ကွက်များ အဖြစ် ထပ်မံ ပိုင်းခြားထားသည်။ {| class="sortable wikitable" ! စဉ် ! ပြည်နယ် ! မြို့တော် ! ဧရိယာ (km2) ! လူဦးရေ (၂၀၁၉) |- | ၁ | ဗန်တေးမိန်ဇယ (Banteay Meanchey) | ဆရီ ဆေဖိုအမ် နှင့် ပွိုင်းပက် | style="text-align: right;" | ၆,၆၇၉ | style="text-align: right;" | ၈၆၁,၈၈၃ |- | ၂ | ဗတ္တမ်ဗောင်း (Battambang) | ဗတ္တမ်ဗောင်း | style="text-align: right;" | ၁၁,၇၀၂ | style="text-align: right;" | ၉၉၇,၁၆၉ |- | ၃ | ကမ်ပုန်းချမ် (Kampong Cham) | ကမ်ပုန်းချမ် | style="text-align: right;" | ၄,၅၄၉ | style="text-align: right;" | ၈၉၉,၇၉၁ |- | ၄ | ကမ်ပုန်းချနန်း (Kampong Chhnang) | ကမ်ပုန်းချနန် | style="text-align: right;" | ၅,၅၂၁ | style="text-align: right;" | ၅၂၇,၀၂၇ |- | ၅ | ကမ်ပုန်စပူ (Kampong Speu) | ရှဘားမန် | style="text-align: right;" | ၇,ဝ၁၇ | style="text-align: right;" | ၈၇၇,၅၂၃ |- | ၆ | ကမ်ပုန်ထုမ် (Kampong Thom) | စတန်း စိန်း | style="text-align: right;" | ၁၃,၈၁၄ | style="text-align: right;" | ၆၈၁,၅၄၉ |- | ၇ | ကမ်ပုတ် (Kampot) | ကမ်ပုတ် | style="text-align: right;" | ၄,၈၇၃ | style="text-align: right;" | ၅၉၃,၈၂၉ |- | ၈ | ကဏ္တာလ (Kandal) | တာခမော | style="text-align: right;" | ၃,၁၇၉ | style="text-align: right;" | ၁,၂၀၁,၅၈၁ |- | ၉ | ကပ် (Kep) | ကပ် | style="text-align: right;" | ၃၃၆ | style="text-align: right;" | ၄၂,၆၆၅ |- | ၁၀ | ကော့ကောင်း (Koh Kong) | ခက်မရက် ဖိုးမင်း | style="text-align: right;" | ၁၀,၀၉၀ | style="text-align: right;" | ၁၂၅,၉၀၂ |- | ၁၁ | ကရာကျယ် (Kratié) | ကရာကျယ် | style="text-align: right;" | ၁၁,ဝ၉၄ | style="text-align: right;" | ၃၇၄,၇၅၅ |- | ၁၂ | မဏ္ဍလဂီရီ (Mondulkiri) | စန်မိုနိုရွမ် | style="text-align: right;" | ၁၄,၂၈၈ | style="text-align: right;" | ၉၂,၂၁၃ |- | ၁၃ | ဥတ္တရမိန်ဇယ (Oddar Meanchey) | ဆမ်မရောင်း | style="text-align: right;" | ၆,၁၅၈ | style="text-align: right;" | ၂၇၆,၀၃၈ |- | ၁၄ | ပိုင်လင် (Pailin) | ပိုင်လင် | style="text-align: right;" | ၈၀၃ | style="text-align: right;" | ၇၅,၁၁၂ |- | ၁၅ | ဖနွမ်းပင် (Phnom Penh) | ဒေါင်ပင် | style="text-align: right;" | ၆၇၉ | style="text-align: right;" | ၂,၂၈၁,၉၅၁ |- | ၁၆ | ဖရဲသီဟနု (Preah Sihanouk) | ဖရဲသီဟနု | style="text-align: right;" | ၁,၉၃၈ | style="text-align: right;" | ၃၁၀,၀၇၂ |- | ၁၇ | ဖရဲဝိဟာရ (Preah Vihear) | တိဘန် မိန်းချေး | style="text-align: right;" | ၁၃,၇၈၈ | style="text-align: right;" | ၂၅၄,၈၂၇ |- | ၁၈ | ဗောဓိစတ် (Pursat) | ဗောဓိစတ် | style="text-align: right;" | ၁၂,၆၉၂ | style="text-align: right;" | ၄၁၉,၉၅၂ |- | ၁၉ | ပရေဗင် (Prey Veng) | ပရေဗင် | style="text-align: right;" | ၄,၈၈၃ | style="text-align: right;" | ၁,၀၅၇,၇၂၀ |- | ၂၀ | ရတနဂီရီ (Ratanakiri) | ဘန်လောင်း | style="text-align: right;" | ၁၀,၇၈၂ | style="text-align: right;" | ၂၁၇,၄၅၃ |- | ၂၁ | ဆီယမ်ရိ (Siem Reap) | [[ဆီယမ်ရိမြို့]] | style="text-align: right;" | ၁၀,၂၉၉ | style="text-align: right;" | ၁,ဝ၁၄,၂၃၄ |- | ၂၂ | စီတောင်တရင်း (Stung Treng) | စီတောင် တရင်း | style="text-align: right;" | ၁၁,ဝ၉၂ | style="text-align: right;" | ၁၆၅,၇၁၃ |- | ၂၃ | စဝေရင်း (Svay Rieng) | စဝေရင်း နှင့် ဘာဗက် | style="text-align: right;" | ၂,၉၆၆ | style="text-align: right;" | ၅၂၅,၄၉၇ |- | ၂၄ | တကောင် (Takéo) | ဒွန်ကာယက်ဗ် | style="text-align: right;" | ၃,၅၆၃ | style="text-align: right;" | ၉၀၀,၉၁၄ |- | ၂၅ | တပေါင်ခနုမ်း (Tboung Khmom) | ဆူဝမ် | style="text-align: right;" | ၅,၂၅၀ | style="text-align: right;" | ၇၇၆,၈၄၁ |} == စီးပွားရေး == [[File:Cambodia, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|left|upright=1.6|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း (၁၉၇၀-၂၀၁၀)]] ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူတစ်ဦးချင်းဝင်ငွေမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၃၀၉ ဖြစ်ပြီး ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်းကို ထည့်တွက်ပါက အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄,၀၂၂ မျှ ရှိသည်။ ကုလသမဂ္ဂမှ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံအား ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျေးလက်အိမ်ထောင်စု အများစုမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော လုပ်ငန်းများ အပေါ်တွင် မှီခိုကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိက တင်ပို့ကုန်များမှာ ဆန်စပါး၊ ငါး၊ သစ်၊ အဝတ်အထည် နှင့် ရာဘာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံတကာ ဆန်စပါးသုတေသန အင်စတီကျု (IRRI) မှ ၎င်းတို့၏ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ မျိုးစပါးဘဏ်မှ စပါးမျိုးပေါင်း ၇၅၀ ကို ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် မိတ်ဆက်တင်ပို့ပေးခဲ့သည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20080819194125/http://www.irri.org/publications/today/pdfs/6-2/RiceToday%206-2.pdf ''Rice Today'', April–June 2007, Vol. 6, No. 2]. irri.org</ref> ထိုမျိုးစပါးများမှာ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ကမ္ဘောဒီးယားမှ စုဆောင်းထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အီကော်နောမစ်မဂ္ဂဇင်း နှင့် နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့တို့၏ အဆိုအရ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပျမ်းမျှ ဂျီဒီပီ တိုးတက်နှုန်းမှာ ၇.၇% ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ ဂျီဒီပီ တိုးတက်နှုန်း အများဆုံး ၁၀ နိုင်ငံတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အမြန်ဆန်ဆုံး လုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွား ၂၁၉,၀၀၀ မျှ ရှိရာမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၂ သန်း အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းမှာ ၁.၇% ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့မှု ပမာဏမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၆ ဘီလီယံ မျှ ဖြစ်သည်။ [[File:Siem Reap Art Center Night Market, 2018 (06).jpg|thumb|[[ဆီယမ်ရိမြို့]]ရှိ အစားအသောက် အရောင်းဆိုင်တစ်ခု]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံကို လေ့လာတင်ပြသော စာတမ်းဖြစ်သည့် "ဆင်းရဲသားတွေ ဘယ်ရောက်သွားသလဲ။ ကမ္ဘောဒီးယား ဆင်းရဲမွဲတေမှု စစ်တမ်း ၂၀၁၃" တွင် ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ ကောက်ချက်ဆွဲခဲ့သည်မှာ "၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ၇ နှစ်တာ ကာလအတွင်း ကမ္ဘောဒီးယား၏ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုသည် အလွန်အမင်းအားကောင်းပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးများထဲတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိမ်ထောင်စုများ၏ သုံးစွဲနှုန်းမှာ ၄၀% အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ တိုးတက်မှုများသည် ဆင်းရဲသားများအတွက် ကောင်းမွန်ပြီး ဆင်းရဲချမ်းသာ မညီမျှမှုကို လျှော့ချနိုင်ရုံမျှမက ဆင်းရဲသားများ၏ သုံးစွဲနှုန်းကို ဆင်းရဲသားမဟုတ်သူများနှင့် ယှဉ်လျှင် ပိုမို များပြားလာစေခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းသည် ၅၂.၂% မှ ၂၀.၅% သို့ လျော့ကျခဲ့ပြီး မျှော်မှန်းချက်အားလုံးကို ကျော်လွန်ရုံသာမက နိုင်ငံ၏ ထောင်စုနှစ် ဖွံ့ဖြိုးမှု ပန်းတိုင်၏ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်း ပစ်မှတ်ကိုပင် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆင်းရဲမွဲတေမှုမှ လွတ်မြောက်လာသူ အများစုမှာ အနည်းငယ်မျှသော ပမာဏဖြင့် လွတ်မြောက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး အလွန် စိတ်မချရသော အခြေအနေတွင် ရှိသေးသည်။ အနည်းငယ်မျှသော လှုပ်ခတ်မှုကြောင့်ပင်လျှင် သူတို့အနေနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေသူ အဖြစ် ပြန်လည်သက်ဆင်း သွားနိုင်သည်။" ဟု ဖော်ပြထားခဲ့သည်။<ref>"Where Have All The Poor Gone? Cambodia Poverty Assessment 2013", World Bank May 2014</ref> ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခုမျှ စီးပွားရေး တိုးတက်ခဲ့ခြင်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရာတွင် ကမ္ဘာ့ဦးဆောင်နိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အောင်မြင်ခဲ့သော ဇာတ်ကြောင်းအရ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံသည် ဆိုးရွားသော ပြည်တွင်းစစ်ကို ကျော်လွန်ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့ဘဏ်မှ အလယ်အလတ်တန်း အနိမ့်ပိုင်း ဝင်ငွေ ရှိသော စီးပွားရေးရှိသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော အချက်အလက်ရှိသည့် နိုင်ငံ ၆၉ နိုင်ငံတွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၂၀၀၄-၂၀၀၈ အတွင်း အလျှင်အမြန်ဆုံး ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရာ၌ စတုတ္ထနေရာတွင် ရှိနေခဲ့သည်။ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျခဲ့ပြီး ၂၀၁၅-၂၀၁၆ တွင် ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြ အိမ်ထောင်စုများအတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်း ထပ်မံ လျော့ကျလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားသည်။ သို့သော်လည်း လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း အထူးသဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးတို့တွင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ကြုံတွေ့နေရဆဲ ဖြစ်ပြီး တိုးတက်မှုအတွက် ဦးစားပေးအဆင့်အတန်း ရှိနေသေးသည်။<ref>[http://blogs.worldbank.org/eastasiapacific/cambodia-is-now-a-lower-middle-income-economy-what-does-this-mean Cambodia is now a lower-middle income economy: What does this mean? | East Asia & Pacific on the rise]. Blogs.worldbank.org (1 July 2016). Retrieved on 20 December 2016.</ref> ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား ရေပိုင်နက်အတွင်း တွေ့ရှိခဲ့သော ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များမှာ ထုတ်ယူနိုင်စွမ်း အများအပြား ရှိသော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုကြောင့် အများစုမှာ မထုတ်လုပ်ရသေးပေ။<ref>{{cite news|title=The struggle between Thailand and Cambodia over oil and gas resources|date=17 September 2010|agency=CLC Asia|url=http://www.clc-asia.com/the-struggle-between-thailand-and-cambodia-over-oil-and-gas-resources-2/|access-date=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Cambodia Aims for Offshore Production Next Year|author=Gronholt-Pedersen, Jacob |date=26 September 2012|agency=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10000872396390443507204578020023711640726|access-date=29 December 2013}}</ref> [[File:Cambodia's rice fields.jpg|thumb|left|ဆီယမ်ရိပြည်နယ်ရှိ စပါးခင်း]] ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံတော်ဘဏ် သည် နိုင်ငံ၏ ဗဟိုဘဏ် ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ နည်းဥပဒေများဖြင့် ထိန်းကြောင်း ကြပ်မတ်ပေးပြီး နိုင်ငံအတွင်း နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဝင်ရောက်ရန်အတွက်လည်း တစိတ်တပိုင်း တာဝန်ရှိသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အတွင်းတွင် နိုင်ငံအတွင်း မှတ်ပုံတင်ထားသော ဘဏ်နှင့် အသေးစားငွေကြေးလုပ်ငန်းများမှာ ၃၁ ခုမှ ၇၀ ကျော်သို့ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ငွေကြေးကဏ္ဍတွင် တိုးတက်မှုအား ထင်ရှားစေခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား ခရက်ဒစ် ဗျူရို ကို ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော်ဘဏ်၏ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းအောက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |title=CBC's Mission |publisher=Creditbureaucambodia.com |access-date=15 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613093221/http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |archive-date=13 June 2013 |accessdate=19 July 2021 |archivedate=13 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613093221/http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html }}</ref> ယခုအခါ ဘဏ်များနှင့် အသေးစား ငွေကြေးလုပ်ငန်းများ အနေနှင့် ဥပဒေအရ ချေးငွေပေးဆပ်မှုနှင့် ဆိုင်သည့် တိကျသော အချက်အလက်နှင့် ကိန်းဂဏန်းများကို အစီရင်ခံရသဖြင့် ခရက်ဒစ်ဗျူရိုမှ တဆင့် ကမ္ဘောဒီးယား ဘဏ်လုပ်ငန်းကဏ္ဍအတွင်း ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပိုမိုတိုးတက်စေခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ကြုံတွေ့နေရသော ကြီးမားသည့် စိန်ခေါ်မှု တစ်ခုမှာ အသက်ကြီးသော လူကြီးများသည် ပညာရေး မရှိကြပေ။ အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသတွင် ဖြစ်ပြီး ထိုဒေသများတွင် အခြေခံ အဆောက်အအုံလည်း မရှိပေ။ အသစ်တဖန် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများနှင့် အစိုးရအတွင်း အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကြောင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို တွန့်ဆုတ်စေပြီး နိုင်ငံခြား အကူအညီများကို နှောင့်နှေးစေသည်။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံအချင်းချင်း အကူအညီပေးမှုများနှင့် နိုင်ငံများ ပေါင်းစပ်၍ အကူအညီပေးမှုများ ရှိသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၌ လှူဒါန်းသူများမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၅၀၄ သန်း လှူဒါန်းရန် အဆိုပြုခဲ့ပြီး <ref name="CIACB">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/ Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210610095311/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/ |date=10 June 2021 }}. CIA World FactBook.</ref> အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် တစ်ခုတည်းမှ ချေးငွေ၊ အကူအညီနှင့် နည်းပညာ အထောက်အကူ စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၅၀ သန်း အကူအညီပေးခဲ့သည်။<ref name=ADB>{{cite web |url=http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |title=A Fact Sheet: Cambodia and Asian Development Bank |publisher=Adb.org |date=25 February 2013 |access-date=16 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |archive-date=4 April 2007 |accessdate=19 July 2021 |archivedate=4 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp }}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသော ကုမ္ပဏီများထံမှ ပါမစ်လျှောက်ရာတွင် လာဘ်ငွေ တောင်းယူခြင်းများ ရှိပြီး ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ပါမစ် အစရှိသည်တို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.worldbulletin.net/todays-news/159794/bribes-hamper-business-in-cambodia|title=Bribes hamper business in Cambodia – Asia-Pacific – Worldbulletin News|work=World Bulletin}}</ref> [[File:Battambang Provinz 01.jpg|thumb|ဗတ္တမ်ဗောင်းပြည်နယ်တွင် လယ်သမားများ စပါးရိတ်သိမ်းနေပုံ]] ၂၀၁၅ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး ညွှန်းကိန်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား အလုပ်သမား စုစည်းမှုများအတွက် အဆိုးဆုံး အဆင့်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး "အခွင့်အရေးအတွက် အာမခံချက်မရှိ" သည့် နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Teehan, Sean (16 June 2015) [http://m.phnompenhpost.com/national/kingdom-ranked-low-labour-rights-index Kingdom ranked low in labour rights index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150706042351/http://m.phnompenhpost.com/national/kingdom-ranked-low-labour-rights-index |date=6 July 2015 }}. Phnompenh Post.</ref> ၂၀၁၆ ဧပြီလတွင် ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ ဥပဒေကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေအား စက်ရုံများတွင် အလုပ်သမားများမှ အကန့်အသတ်ရှိသော ဆန္ဒပြမှုများ ပြုလုပ်နေချိန်နှင့် လမ်းမများပေါ်တွင် လစာတိုးရန်နှင့် အလုပ်လုပ်ရသည့် ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေ တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် တောင်းဆိုသည့် အချိန်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>[https://thediplomat.com/2016/04/the-trouble-with-cambodias-new-law-on-trade-unions The Trouble With Cambodia’s New Law on Trade Unions]. The Diplomat. Retrieved on 20 December 2016.</ref> ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဥပဒေအသစ်နှင့် ပတ်သက်သည့် စိုးရိမ်မှုများကို အလုပ်သမားနှင့် လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့များသာမကဘဲ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများကပါ ယေဘုယျအားဖြင့် စိုးရိမ်မကင်း ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမား အဖွဲ့၏ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် လာအိုနိုင်ငံ ရုံးမှ ထိုဥပဒေတွင် အချို့သော အဓိကစိုးရိမ်ဖွယ် အချက်များနှင့် ဟာကွက်များ ရှိသည်ဟု မှတ်ချက်ပေးခဲ့သည်။<ref>[http://www.ilo.org/asia/info/public/pr/WCMS_466553/lang--en/index.htm ILO's statement on Trade Unions law in Cambodia]. Ilo.org (4 April 2016). Retrieved on 20 December 2016.</ref> အမှီအခိုကင်းသော သမဂ္ဂများနှင့် အလုပ်ရှင်များမှ ညှိမရသော အခြေအနေ ဖြစ်နေဆဲပင်ဖြစ်သည်။ "သမဂ္ဂ ၂၅ ခု ရှိတဲ့ စက်ရုံတစ်ခု အနေနဲ့ ဘယ်လို ရပ်တည်ရမလဲ။" ဟု ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းရှင်အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ ဗန်ဆိုအင်းက မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။ သူက "အလုပ်ရှင်အနေနှင့် အငြင်းပွားမှုတွေကို အဖွဲ့မတူတဲ့ သမဂ္ဂခေါင်းဆောင် ၂၅ ယောက်နဲ့ ညှိရမယ် ဆိုတာ နားမလည်နိုင်ဘူး။ ဥပဒေ အနေနဲ့ နိုင်ငံအတွင်းက သမဂ္ဂတွေကိုလည်း ထိန်းကွပ်သင့်တယ်။" ဟု ထပ်၍ ပြောခဲ့သည်။ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းရှင်အသင်း၏ အဆိုအရ နိုင်ငံအတွင်းရှိ အဝတ်အစားနှင့် အထည်အလိပ်တင်ပို့သော စက်ရုံ ၅၅၇ ရုံနှင့် ဖိနပ်စက်ရုံ ၅၈ ရုံတို့တွင် အလုပ်သမား ၅၀၀,၀၀၀ အတွက် သမဂ္ဂပေါင်း ၃,၁၆၆ ခု ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အထည်ချုပ် လုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အကြီးဆုံး လုပ်ငန်း ဖြစ်နေပြီး နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၂၆.၂ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ရှိသော်လည်း ဗန်ဆိုအင်း၏ အဆိုအရ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ဥပဒေ မရှိပါက နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ အနေနှင့် စီးပွားရေး လာရောက်လုပ်ကိုင်လိမ့်မည် မဟုတ် ဟု ဆိုသည်။<ref>[http://www.voacambodia.com/a/unions-and-employers-deeply-divided-over-cambodia-trade-union-law/3375693.html Unions and Employers Deeply Divided Over Cambodia’s Trade Union Law]. Voacambodia.com (15 June 2016). Retrieved on 20 December 2016.</ref> "အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ဥပဒေ ရှိမှသာ ကျွန်တော်တို့ အလုပ်ရှင်တွေ အသက်ဆက်နိုင်မယ်။ ကမ္ဘောဒီးယား တစ်နိုင်ငံတည်း မဟုတ်ဘူး။ နိုင်ငံတိုင်းမှာ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ဥပဒေ ရှိတယ်။ ဥပဒေကို ဝေဖန်တဲ့သူတွေ ကိုယ်တိုင် စီးပွားရေး လုပ်ကြည့်သင့်တယ်။ ဒါမှ သူတို့ နားလည်မယ်။" ဟု သူက ဆိုသည်။ ===ချည်မျှင်နှင့် အထည်လုပ်ငန်း=== [[File:Cambodia Exports Treemap 2017.svg|thumb|right|270px|၂၀၁၇ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယား ပို့ကုန် ပြပုံ]] အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၏ အကြီးဆုံးသော အပိုင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ ပို့ကုန်၏ ၈၀% မျှ ရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် တင်ပို့မှု ပမာဏ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၆၁ ဘီလီယံ အထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်နှင့် ယှဉ်လျင် ၈% တိုးတက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနစ်၏ ပထမနှစ်ဝက်တွင် အထည်ချုပ်လုပ်ငန်း၏ အစီရင်ခံချက် အရ တင်ပို့ကုန် ပမာဏမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၅၆ ဘီလီယံမျှ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="investvine">{{cite web|url=http://investvine.com/cambodias-textile-industry-grew-32/|title=Cambodia's textile industry grew 32%|first=Arno|last=Maierbrugger|work=Inside Investor|date=11 July 2013|access-date=11 July 2013|archive-date=2 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002063558/http://investvine.com/cambodias-textile-industry-grew-32/}}</ref> ထိုကဏ္ဍတွင် အလုပ်သမား ၃၃၅,၄၀၀ ဦးကို အလုပ်အကိုင်ပေးထားခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၉၁% မှာ အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော စက်ရုံများ အဖွဲ့ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမား အဖွဲ့နှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်အဖွဲ့မှ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘဏ္ဍာရေး ကော်ပိုရေးရှင်းတို့ ပူးပေါင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအစီအစဉ်မှ အလုပ်သမားများ၊ အလုပ်ရှင်များ နှင့် အစိုးရတို့နှင့် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်၍ အလုပ်လုပ်ရသည့် ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို တိုးတက်ရန်နှင့် အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းအတွင်း ပြိုင်ဆိုင်နိုင်မှု ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေရန်တို့ အတွက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Better Factories Cambodia Annual Report 2018: An Industry and Compliance Review |url=https://betterwork.org/blog/portfolio/better-factories-cambodia-annual-report-2018-an-industry-and-compliance-review/ |website=betterwork.org |access-date=19 July 2021 |archive-date=8 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008220104/https://betterwork.org/blog/portfolio/better-factories-cambodia-annual-report-2018-an-industry-and-compliance-review/ }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့၏ ကမ္ဘောဒီးယားအတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော စက်ရုံများ အစီအစဉ် မှ စီမံကိန်း၏ အကြံပေးအဖွဲ့သည် ဖနွမ်းပင်မြို့တွင် တွေ့ဆုံပြီး အဖွဲ့၏ ကာလတဝက် သုံးသပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သုံးသပ်ကောက်နှုတ်ချက် နှင့် အကြံပေးချက် မူကြမ်းအတွက် ထည့်သွင်းဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အပြင် အစီအစဉ်အတွက် ပွင့်လင်းမြင်သာသော အစီရင်ခံမှု အစပျိုးရန် အတွက် မည်သို့ ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်သင့်သည် ဆိုသည့် နည်းလမ်းများကိုလည်း ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ စီမံကိန်း၏ အကြံပေးအဖွဲ့မှ အစီအစဉ်၏ ကမ္ဘောဒီးယား အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းနှင့် လုပ်သားများအပေါ် သက်ရောက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမှုများ၏ တွေ့ရှိချက်များကို အနှစ်ချုပ်သုံးသပ်ရာတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။ * အထည်ချုပ်လုပ်ငန်း တစ်ခုလုံး၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အပေါ်တွင် ပါဝင် အကျိုးပြုနိုင်ခဲ့သည်။ * ပိုမိုကောင်းမွန်သော စက်ရုံများ အစီအစဉ်မှာ အလုပ်သမား ၅ သိန်းကျော် အပြင် သူတို့ မိသားစုများ၏ ဘဝများကိုပါ တိုးတက်စေခဲ့သည်။ * အလုပ်သမားများအနေနှင့် မှန်ကန်သော လစာနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကာကွယ်မှု အခွင့်အလမ်းများ ရရှိရန် သေချာစေခဲ့သည်။ * ကလေးအလုပ်သမားများကို ထိုကဏ္ဍမှ လုံးဝ နီးပါး ဖယ်ရှားပစ်နိုင်ခဲ့သည်။ * အားလုံး အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းကို ပိုမိုလုံခြုံစိတ်ချရသည့် အနေအထား ဖြစ်စေခဲ့သည်။ * အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းအတွင်းရှိ အလုပ်သမားများ အားလုံးအတွက် အခွင့်အလမ်း ညီမျှသော အနေအထား အဖြစ် ဖန်တီးပေးနိုင်ခဲ့သည်။ * စီးပွားရေး လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ချက်များကို (၁) စက်ရုံ၏ အချက်အလက်များကို အသုံးပြု၍ တိုးတက်နိုင်သည့် နေရာများကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့ခြင်း (၂) နိုင်ငံတကာ အမှတ်တံဆိပ်များ/ဝယ်ယူသူများ၏ အန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် အဓိက အစိတ်အပိုင်းဖြစ် ရပ်တည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Statement from the Project Advisory Committee of Better Factories Cambodia on its 47th Meeting – Better Work |url=https://betterwork.org/blog/2018/06/20/statement-from-the-project-advisory-committee-of-better-factories-cambodia-on-its-47th-meeting/ |website=betterwork.org |access-date=20 July 2021 |archive-date=1 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101135945/https://betterwork.org/blog/2018/06/20/statement-from-the-project-advisory-committee-of-better-factories-cambodia-on-its-47th-meeting/ }}</ref> ===ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း=== [[File:Angkor Wat Tourists.jpg|thumb|right|220px|နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ [[ဆီယမ်ရိမြို့]] ရှိ [[အန်ကောဝပ်]] သို့ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား ၂.၆ သန်းခန့် လာရောက်လည်ပတ်လေ့ ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.phnompenhpost.com/business/angkor-hosts-26m-visitors|title=Angkor hosts 2.6M visitors|website=www.phnompenhpost.com}}</ref>]] ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း ပြီးလျှင် နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် ဝင်ငွေအများဆုံး ရရှိသည့် လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ <ref name="USDOS3" /> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာမှ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားပေါင်း ၆ သန်းမျှ ရှိခဲ့ပြီး ၂၁ ရာစု အစမှစ၍ ၁၀ ဆမျှ တိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |title=Tourism Statistics Report Year 2018 |url=https://www.tourismcambodia.com/img/resources/cambodia_tourism_statistics_2018.pdf |website=Ministry of Tourism |access-date=1 August 2019}}</ref> ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ နိုင်ငံအတွင်း အလုပ်လုပ်သူ ၂၆% ကို အလုပ်ပေးထားနိုင်ပြီး အရေအတွက်အားဖြင့် ဆိုပါက ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသားတို့အတွက် အလုပ်အကိုင် ၂.၅ သန်းမျှ ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|date=2021-04-06|title=This Is Why Cambodia Is the BEST Place to Visit Post Coronavirus Pandemic!|url=https://thegotofamily.com/2021/04/this-is-why-cambodia-is-the-best-place-to-visit-post-coronavirus-pandemic/|access-date=2021-04-08|website=The Go To Family|language=en-US|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406123810/https://thegotofamily.com/2021/04/this-is-why-cambodia-is-the-best-place-to-visit-post-coronavirus-pandemic/|url-status=dead}}</ref> ဖနွမ်းပင်မြို့ နှင့် အန်ကောဝပ်တို့ အပြင် အခြားသော ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်သော နေရာများတွင် အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ နာမည်ကျော် ကမ်းခြေများရှိသော သီဟာနုဗေးလ်မြို့ နှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ဗတ္တမ်ဗောင်းတို့ ဖြစ်ကြကာ ထိုနေရာနှစ်ခု စလုံးမှာ ကမ္ဘောဒီးယားသို့ လာရောက်လည်ပတ်သူများ၏ သိသာသော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သော ကျောပိုးအိတ်လွတ် ခရီးသွားများအတွက် ကျော်ကြားသော နေရာများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.myfunkytravel.com/backpacking-route-south-east-asia.html|title=Popular Backpacking Destinations in Southeast Asia|access-date=28 October 2014}}</ref> ကမ်ပုတ်မြို့ နှင့် ဘိုကာတောင် စတေရှင် အပါအဝင် ကက်ပ် မြို့တို့ ဝန်းကျင်နေရာများမှာလည်း ခရီးသွားများ စိတ်ဝင်စားသော နေရာများ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် UNTAC ရွေးကောက်ပွဲအပြီး တည်ငြိမ်သော ကာလမှစ၍ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာ ပုံမှန် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref>[https://web.archive.org/web/20110304011512/http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf Tourism Statistics Report March 2010]. cambodia-tourism.org.</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် လာရောက်လည်ပတ်သော နိုင်ငံခြားသား အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံသားများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ ရရှိသော ဝင်ငွေသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၄ ဘီလီယံ အထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ စုစုပေါင်း အမျိုးသား ထုတ်ကုန်၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်မျှ ဖြစ်သည်။ ဆီယမ်ရိပြည်နယ်ရှိ အန်ကောဝပ် သမိုင်းဝင် ဥယျာဉ်၊ သီဟာနုဗေးလ်ရှိ ကမ်းခြေများ၊ ဖနွမ်းပင် မြို့တော်နှင့် ကမ္ဘောဒီးယား ၏ ၁၅၀ ခုမျှသော ကက်စီနို လောင်းကစားရုံများ (၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ၅၇ ခုသာ ရှိသည်။)<ref>{{cite book |title=Transnational Organized Crime in Southeast Asia: Evolution, Growth, and Impact, 2019|url=https://www.unodc.org/documents/southeastasiaandpacific/Publications/2019/SEA_TOCTA_2019_web.pdf |date=2019 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) |location=Bangkok |page=20}}</ref> တို့မှာ နိုင်ငံခြား ခရီးသွားများ အတွက် အဓိက ဆွဲဆောင်မှုများ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ကမ္ဘောဒီးယားအား ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရသည့် လည်ပတ်စရာနေရာ အဖြစ် နာမည်ယူခြင်းမှာ နိုင်ငံရေးနှင့် ပြည်တွင်း မငြိမ်သက်မှုများနှင့်<ref>{{Cite news|url=https://www.cambodiadaily.com/archives/civil-unrest-119267/|title=Civil Unrest|date=16 October 2016|work=The Cambodia Daily|access-date=20 June 2017|language=en-US|accessdate=13 August 2021|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811055108/https://www.cambodiadaily.com/archives/civil-unrest-119267/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2016/08/27/kem-lays-murder-puts-cambodia-politics-economy-at-risk-as-unrest-looms.html|title=Kem Ley's murder puts Cambodia politics, economy at risk as unrest looms|website=CNBC|last=Chandran|first=Nyshka|date=27 August 2016|access-date=20 June 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.travelhappy.me/civil-unrest-in-phnom-penh-cambodia/|title=Civil Unrest in Phnom Penh, Cambodia – TravelHappy.Me|date=20 September 2013|work=TravelHappy.Me|access-date=20 June 2017|language=en-US|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811022429/http://www.travelhappy.me/civil-unrest-in-phnom-penh-cambodia/|archive-date=11 August 2017|accessdate=13 August 2021|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811022429/http://www.travelhappy.me/civil-unrest-in-phnom-penh-cambodia/}}</ref> တိုင်းပြည်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သည့် နိုင်ငံခြား ခရီးသွားများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် နာမည်ကြီး ကြမ်းတမ်းရက်စက်သော မှုခင်းများကြောင့် ခက်ခဲနှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.khmertimeskh.com/news/15252/embassies-warn-of-rise-in-coastal-crime/|title=Embassies Warn of Rise in Coastal Crime|last=Laurenson|first=Jack|work=Khmer Times|access-date=20 June 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.khmertimeskh.com/news/14091/two-rapes-in-3-days-reveal-resort---s-dark-side/|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010224352/http://www.khmertimeskh.com/news/14091/two-rapes-in-3-days-reveal-resort---s-dark-side/|url-status=dead|archive-date=10 October 2017|title=Two Rapes in 3 Days Reveal Resort's Dark Side|last=Laurenson|first=Jack|work=Khmer Times|access-date=20 June 2017|accessdate=13 August 2021|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171010224352/http://www.khmertimeskh.com/news/14091/two-rapes-in-3-days-reveal-resort---s-dark-side/}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.khmertimeskh.com/news/12397/deaths-of-foreigners-shrouded-in-mystery/|title=Deaths of Foreigners Shrouded in Mystery|last=Laurenson|first=Jack|website=Khmer Times|access-date=20 June 2017}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအတွက် အိမ်ပြန်လက်ဆောင် ထုတ်လုပ်သည့်လုပ်ငန်းမှာ ခရီးသွားများ စိတ်ဝင်တစား အဓိကလည်ပတ်ရာနေရာများ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် လူအများအပြားကို အလုပ်ပေးထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထုတ်လုပ်နိုင်သော လက်ဆောင်များ၏ အရေအတွက်မှာ တိုးပွားလာသော ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ အတွက် မလုံလောက်သဖြင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ အတွက် ရောင်းချသော လက်ဆောင်ပစ္စည်းအများအပြားကို တရုတ်၊ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့မှ တင်သွင်းရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.aha-kh.com/ |title=AHA Angkor Handicraft Association|website=Aha-kh.com |access-date=15 March 2013}}</ref> နိုင်ငံတွင်း ထုတ်လုပ်သော လက်ဆောင်ပစ္စည်းများတွင် * ခရာမာ (ရိုးရာခေါင်းစည်း) *ကြွေထည်များ * ဆပ်ပြာ၊ ဖယောင်းတိုင်နှင့် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များ<ref>{{cite web |url=http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |title=Senteur d'Angkor |website=Senteursdangkor.com |access-date=15 March 2013 |accessdate=13 August 2021 |archivedate=4 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130504161246/http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ }}</ref> *သစ်သားပန်းပု၊ ယွန်းထည်နှင့် ငွေပန်းကန်များ<ref>{{cite web|url=http://www.artisansdangkor.com/|title=Artisans d'Angkor|website=Artisans d'angkor|access-date=1 August 2019|archive-date=14 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214110224/http://www.artisansdangkor.com/}}</ref> * ဆန်ဝိုင်အရက်ဖြည့်ထားသည့် ဆေးခြယ်ထားသော ပုလင်းများ တို့ ပါဝင်သည်။ ===စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး=== {{main|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး}} ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းပေါ်တွင် မှီခိုနေသည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်၌ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် ဂျီဒီပီ၏ ၉၀% မျှ ရှိပြီး အလုပ်လုပ်နိုင်သူ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို အလုပ်ပေးထားသည်။ ဆန်စပါးသည် အဓိက စားနပ်ရိက္ခာ ဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် အရန်စိုက်ပျိုးသီးနှံများတွင် ပြောင်းဖူး၊ ပီလောပီနံ၊ ကန်စွန်းဥ၊ မြေပဲ၊ ပဲပိစပ်၊ နှမ်း၊ ပဲခြောက် နှင့် ရာဘာ တို့ ပါဝင်သည်။ အဓိက စီးပွားဖြစ် သီးနှံမှာ ရာဘာ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ရာဘာသည် အဓိက စိုက်ပျိုးသီးနှံ ဖြစ်ပြီး ဆန်စပါးပြီးလျှင် ဒုတိယလိုက်ကာ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားငွေရရှိသည့် နည်းလမ်း အနည်းငယ် အတွင်းမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ===သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး=== [[File:Road 4 to Sihanouk.JPG|thumb|နိုင်ငံတော် အဝေးပြေးလမ်း အမှတ် ၄]] ပြည်တွင်းစစ်နှင့် လျစ်လျူရှုမှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အခြားနိုင်ငံများ၏ အကူအညီဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားသည် အဓိက အဝေးပြေးလမ်းမများကို နိုင်ငံတကာစံနှုန်းနှင့် အညီ အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး အများစုမှာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှစ၍ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဓိကလမ်းမ အများစုမှာ လမ်းခင်းပြီး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ရထားလမ်း နှစ်ခု ရှိပြီး စုစုပေါင်း အရှည် {{convert|၆၁၂|km|mi|abbr=off}} မျှ ရှိပြီး တစ်လမ်းတည်းသွားသော {{convert|၁|m|ftin|spell=in|adj=mid|abbr=off}} အကျယ် ရထားလမ်း ဖြစ်သည်။<ref name=CamRail>{{cite news |title=Cambodian railway to be revived by 2013 |url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110401003014/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html |archive-date=1 April 2011 |work=Railway Gazette International |date=16 December 2009 |url-status=dead |accessdate=14 August 2021 |archivedate=1 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110401003014/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html }}</ref> ရထားလမ်းသည် မြို့တော်မှ တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ သီဟာနုဗေးလ်မြို့သို့ သွားသည်။ ရထားများသည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ မြို့တော် တစ်မြို့နှင့် တစ်မြို့ အပြင် တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသများသို့ ဆက်စပ် ပြေးလွှားလျက် ရှိသည်။ ၁၄ နှစ်ကြာပြီးနောက် မြို့တော် နှစ်ခုကြား ရထားပို့ဆောင်ရေး လတ်တလောတွင် ပြန်လည် စတင်ခဲ့ပြီး ကုန်းလမ်းခရီးသွားသူများ အတွက် ပိုမိုလုံခြုံစိတ်ချရသော ရွေးချယ်စရာ တစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/travel/2016/jun/05/trains-phnom-penh-sihanoukville-kampot|title=Cambodia revives train service between Phnom Penh and Sihanoukville|work=The Guardian|access-date=4 February 2017}}</ref> ရထားများသည် ဖနွမ်းပင်မှ ဆီဆိုဖွန်သို့လည်း ဆက်သွယ်ထားကြသည်။ (တစ်ခါတစ်ရံ ဗတ္တမ်ဗောင်း အထိ သွားလေ့ ရှိသည်။) ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဖနွမ်းပင်နှင့် ဗတ္တမ်ဗောင်းကြား တစ်ပတ်လျှင် ရထားတစ်ကြိမ်မျှသာ ရှိသော်လည်း အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်မှ အများဆုံး ထောက်ပံ့ထားသော အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၄၁ သန်းတန် စီမံကိန်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယား၏ အားနည်းကျဆင်းနေသော ရထားစနစ်ကို ပြန်လည် အသက်သွင်းပေးခဲ့ပြီး အနာဂတ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဘန်ကောက်နှင့် ဟိုချီမင်းစီးတီးတို့ရှိ အဓိက စက်မှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဗဟိုဌာနများသို့ ဆက်သွယ်ပေးမည် ဖြစ်သည်။<ref name=CamRail /> ဖနွမ်းပင်နှင့် သီဟာနုဗေးလ်မြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထားသော ပြည်နယ်ချင်းဆက် လမ်း မျှသာမက ယခင်က မြေကြီးလမ်းများအား ကွန်ကရစ် ကတ္တရာလမ်း အဖြစ် ပြန်လည် ပြောင်းလဲခြင်း အပြင် အဓိက မြစ်များအား ဖြတ်သန်းသွားသော နေရာ ၅ ခုအား တံတား တည်ဆောက်လိုက်ခြင်းကြောင့် ယခုအခါ ဖနွမ်းပင်နှင့် ကိုကောင်း တို့အား အမြဲတမ်း ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်ပြီဖြစ်ကာ ထို့အတွက်ကြောင့် အိမ်နီးချင်း ထိုင်းနိုင်ငံ နှင့် ၎င်း၏ လမ်းများသို့ အဟန့်အတားမရှိသော လမ်းဖြင့်ဆက်သွယ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။ [[File:Phnom Penh Airport Shuttle Train.jpg|thumb|right|ဖနွမ်းပင် လေဆိပ် လွန်းပျံရထား]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လမ်းများပေါ်တွင် ယာဉ်မတော်တဆမှု ဖြစ်ပွားခြင်းမှာ ကမ္ဘာ့စံနှုန်းနှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်မြင့်မားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကားစင်းရေ ၁၀,၀၀၀ အတွက် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူသေဆုံးမှုနှုန်းမှာ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင် ၁၀ ဆမျှ များပြားသည်။ နောက် ၃ နှစ်တွင် လမ်းမပေါ်တွင် သေဆုံးမှုမှာ နှစ်ဆစီမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.who.int/violence_injury_prevention/road_traffic/5year_strategy/en/travis_annualreport_execsum.pdf |title=Cambodia Road Traffic Accident and Victim Information System|website=WHO |access-date=16 March 2013}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယား၏ ကျယ်ပြန့်လှသော ပြည်တွင်းရေလမ်းကြောင်းများမှာ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးတွင် သမိုင်းကြောင်းအရ အရေးပါသည်။ မဲခေါင်မြစ်၊ တုန်လီဆပ်မြစ်နှင့် ၎င်းတို့၏ မြစ်လက်တက်များ ရှိပြီး တုန်လီဆပ်မြစ်၏ သိသာစွာ ရှည်လျားသော ရေလမ်းကြောင်းရှိကာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေစူး {{convert|၀.၆|m|ft|1|abbr=off}} ဖြင့် သွားလာနိုင်သော ရေလမ်းကြောင်း {{convert|၃,၇၀၀|km|mi|abbr=off}} မျှ ရှိပြီး ရေစူး {{convert|၁.၈|m|ft|1|abbr=off}} ဖြင့် သွားလာနိုင်သော ရေလမ်းကြောင်း {{convert|၂၈၂|km|mi|abbr=off}} မျှ ရှိသည်။ <ref name="CNTRYDTA">{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-2187.html |title=Cambodia – Railroads |website=Country-data.com |access-date=16 March 2013}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် အဓိကဆိပ်ကမ်း နှစ်ခု ရှိပြီး ဖနွမ်းပင်နှင့် သီဟာနုဗေးလ်တို့ ဖြစ်ကာ ဆိပ်ကမ်း အသေး ၅ ခု ရှိသည်။ ဖနွမ်းပင်ဆိပ်ကမ်းသည် ဘတ်ဆပ်မြစ်၊ မဲခေါင်မြစ်နှင့် တုန်လီဆပ်မြစ်တို့ ဆုံရာတွင် တည်ရှိပြီး စိုစွတ်သော ရာသီတွင် တန်ချိန် ၈,၀၀၀ အထိ သင်္ဘောများ ဆိုက်ကပ်နိုင်ကာ ခြောက်သွေ့သောရာသီတွင် တန်ချိန် ၅,၀၀၀ အထိ သင်္ဘောများ ဆိုက်ကပ်နိုင်သည်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများ များပြားလာသည်နှင့် အမျှ မော်တော်ကား အသုံးပြုမှု တိုးတက်လာသော်လည်း မော်တော်ဆိုင်ကယ်မှာ အဓိကနေရာယူထားဆဲပင် ဖြစ်သည်။ <ref>"Picking Up Speed: As Cambodia's Traffic Levels Increase, So Too Does the Road 'Death Toll'", ''The Cambodia Daily'', Saturday, 9–10 March 2002.</ref> "ဆိုင်ကလို" (ပြင်သစ်စကားမှ ဆင်းသက်သည်) သို့မဟုတ် ဆိုက္ကား များသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် လူကြိုက်များခဲ့သော်လည်း "ဟွီးမော့" (ဆိုင်ကယ်တွင် နောက်တွဲချိတ်ထားသောယာဉ်) နှင့် အိန္ဒိယမှ တင်သွင်းသော လန်ချားတို့သည် တဖြည်းဖြည်း အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ဆိုင်ကလိုသည် ကမ္ဘောဒီးယား တစ်နိုင်ငံတည်းတွင်သာ ရှိပြီး ဆိုက္ကားနင်းသူသည် ခရီးသည်၏ နောက်တွင် နေရာယူပြီး နင်းရသည့်ယာဉ် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://goseasia.about.com/od/cambodia/g/cyclo.htm |title=Cyclo – Transport in Cambodia |website=Goseasia.about.com |date=9 April 2012 |access-date=16 March 2013 |accessdate=15 August 2021 |archivedate=3 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130403102938/http://goseasia.about.com/od/cambodia/g/cyclo.htm }}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ခရီးသည်စီး လေဆိပ် ၃ ခု ရှိသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စံချိန်တင်အဖြစ် ခရီးသည် ၁၀သန်းကို ဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.phnompenhpost.com/business/airports-pass-10m-passenger-mark |title=Airports pass 10M passenger mark |work=The Phnom Penh Post |date=20 December 2018}}</ref> ဖနွမ်းပင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် သည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အစည်ကားဆုံး လေဆိပ် ဖြစ်သည်။ ဆီယမ်ရိ-အန်းကော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်သည် ဒုတိယမြောက် အစည်ကားဆုံး လေဆိပ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံသို့ အဝင်အထွက် ပြုလုပ်သော နိုင်ငံတကာ ခရီးစဉ် အများဆုံး ပြေးဆွဲရာ လေဆိပ် ဖြစ်သည်။ သီဟာနု အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သည် ကမ်းရိုးတန်းမြို့ ဖြစ်သော သီဟာနုဗေးလ်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ==လူ့အဖွဲ့အစည်း== ===လူဦးရေပျံ့နံ့ နေထိုင်မှု=== {{Historical populations|type=Cambodia | 1962|5728771 | 1980|6600000 | 1994|9900000 | 1996|10700000 | 1998|11437656 | 2004|12800000 | 2008|13395682 | 2013|14700000 | 2019|15552211 | percentages = pagr | footnote = National Institute of Statistics: General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019, Chapter 2, p. 6<ref name="Census 2019" /> }} ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ပထမဆုံး တရားဝင် လူဦးရေစာရင်း ကို ကောက်ယူခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အခွန်ကောက်ခံနိုင်ရန်အတွက် အသက် ၂၀ မှ အသက် ၆၀ အတွင်း အမျိုးသားများကို ထည့်သွင်းရေတွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Organization and Administration of the General Population Census of Cambodia, 1998|date=2001|publisher=National Institute of Statistics, Ministry of Planning|location=Phnom Penh, Cambodia|page=2|url=https://books.google.com/books?id=KEnkAlnHECYC|access-date=17 July 2020}}</ref> ၁၉၆၂ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်း ကောက်ယူပြီးနောက် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခများနှင့် မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် ၁၉၉၈ ခုနှစ် အခြား တရားဝင် လူဦးရေ စာရင်း ကောက်ယူသည့် အချိန်အထိ ၃၆ နှစ်မျှကြာသော အချိန်ကွာဟမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite journal|author1=Huguet, Jerrold R.|author2=Chamratrithirong, Apichat|author3=Rao, Nott Rama|author4=Than, San Sy|title=Results of the 1998 Population Census in Cambodia|journal=Asia-Pacific Population Journal|date=September 2000|volume=15|issue=3|page=1|url=https://www.unescap.org/sites/default/files/APPJ-Vol-15-No-3.pdf|access-date=17 July 2020|publisher=United Nations ESCAP|doi=10.18356/b3b0a408-en}}</ref> လက်ရှိအချိန်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားလူဦးရေ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အသက် ၂၂ နှစ်အောက် ဖြစ်သည်။ မိန်းမနှင့် ယောက်ျား အချိုးမှာ ၁.၀၄ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် မဟာမဲခေါင်ရပ်ဝန်းဒေသအတွင်း အမျိုးသမီး အလေးအသာဆုံး အချိုးရှိသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html|title=Sex Ratio|work=CIA World Factbook|publisher=Cia.gov|access-date=21 December 2010|accessdate=16 August 2021|archivedate=30 November 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6LWbhGP6T?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html}}</ref> အသက် ၆၅ နှစ်အထက် ကမ္ဘောဒီးယားများတွင် မိန်းမ နှင့် ယောက်ျား အချိုးမှာ ၁.၆:၁ ဖြစ်သည်။ <ref name="CIACB" /> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ [[မွေးဖွားနှုန်း]]မှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ၂.၅ ဦး မျှ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?end=2018&locations=KH&start=2018&view=bar|title=Fertility rate, total (births per woman) – Cambodia|date=7 June 2020|work=World Bank|accessdate=16 August 2021|archivedate=7 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200607030457/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?end=2018&locations=KH&start=2018&view=bar}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် [[မွေးဖွားနှုန်း]]မှာ ကလေး ၄.၀ ဦး ဖြစ်သည်။ <ref name="CDHS" /> မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးသမီးများမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကလေး ၂.၂ ဦး မွေးဖွားကြပြီး ကျေးလက်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးသမီးများမှာ ကလေး ၃.၃ ဦး မွေးဖွားကြသည်။ <ref name="CDHS" /> [[မွေးဖွားနှုန်း]]သည် မွန်ဒိုးကီရီပြည်နယ် နှင့် ရာတာနက် ကီရီပြည်နယ်တို့တွင် အများဆုံး ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီး တစ်ဦးလျှင် ပျမ်းမျှ ကလေး ၄.၅ ဦး မွေးဖွားကြသည်။ ဖနွမ်းပင်တွင် အနည်းဆုံး ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ပျမ်းမျှ ကလေး ၂.၀ ဦးသာ မွေးဖွားကြသည်။<ref name="CDHS">[http://www.nis.gov.kh/ National Institute of Statistics CAMBODIA DEMOGRAPHIC AND HEALTH SURVEY 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227230811/http://www.nis.gov.kh/ |date=27 February 2011 }}. Nis.gov.kh (10 November 2013). Retrieved on 5 July 2015.</ref> ===လူမျိုးများ=== [[File:Cambodia ethnic map colors more distinct.png|thumb|left|380px|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ လူမျိုးများ နေထိုင်ရာပြ မြေပုံ]] ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိက လူဦးရေမှာ ခမာလူမျိုးများ (၉၅%ကျော်) ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည့် ခမာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ အများစုမှာ မျိုးတူကြသည်။ လူနည်းစုလူမျိုးများတွင် ချမ်လူမျိုး (၁.၂%)၊ ဗီယက်နမ်လူမျိုး (၀.၁%) နှင့် တရုတ်လူမျိုး (၀.၁%) တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="CIACB" /> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး လူမျိုးစုမှာ ခမာလူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား လူဦးရေ၏ ၉၀% ရှိကာ ၎င်းတို့နေထိုင်သော မြေနိမ့်ပိုင်းမဲခေါင်ဒေသတွင် အရင်းခံသော လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ခမာများသည် သမိုင်းကြောင်း အရ မဲခေါင်မြစ်အောက်ပိုင်းအနီးတွင် ကန့်လန့်ဖြတ် မျဉ်းကွေးပုံစံ ဆက်တိုက် နေထိုင်ကြပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတို့ ဆုံစည်းရာ အနောက်မြောက်ပိုင်းမှ ဗီယက်နမ်အရှေ့တောင်ပိုင်း မဲခေါင်မြစ်ဝအထိ တိုင်အောင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံး လူနည်းစုလူမျိုးစုမှာ ဗီယက်နမ်လူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၆,၀၀၀ ခန့် ရှိကာ နိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ပိုင်း မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ကပ်လျှက် ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားအား မွန်-ခမာ ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ထိုလူမျိုးနှစ်စုမှာ ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် ဆက်နွယ်မှု လွန်စွာနည်းပါးပြီး အစောပိုင်း ခမာလူမျိုးများမှာ အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှု ရပ်ဝန်း၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ကြရပြီး ဗီယက်နမ်တို့မှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု ရပ်ဝန်း၏ တစ်စိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်။<ref name="David Chandler 2000">{{cite book |author=Chandler, David |title=A History of Cambodia |url=https://archive.org/details/historyofcambodi0000chan_w6h9 |publisher=Westview Press|date=2000}}</ref> ခမာလူမျိုးနှင့် ဗီယက်နမ်လူမျိုးတို့အကြား လူမျိုးရေး တင်းမာမှုမှာ အန်ကောခေတ်အလွန် (၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုအတွင်း) မှစ၍ ခြေရာခံနိုင်ပြီး ထိုအချိန်အတွင်းတွင် တိုင်းပြည်သစ်ဖြစ်သော ဗီယက်နမ် နှင့် ထိုင်းတို့သည် အင်အားနည်းပါးလာသော အန်ကောခေတ်လွန် ကမ္ဘောဒီယားနိုင်ငံအား လက်အောက်ခံဖြစ်ရန် ကြိုးစားကြပြီး အင်ဒိုချိုင်းနားကို ထိရောက်စွာ လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="David Chandler 2000" /> ကမ္ဘောဒီးယား တရုတ်လူမျိုးတို့မှာ လူဦးရေ၏ ၀.၁% ခန့်မျှသာ ရှိသည်။<ref name="Birth Rate">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |title=Birth Rate |work=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=15 March 2013 |accessdate=26 August 2021 |archivedate=23 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190223211514/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/peo_eth_gro-people-ethnic-groups |title=Ethnic groups statistics – countries compared |publisher=Nationmaster |access-date=2 September 2012}}</ref> တရုတ်လူမျိုး အများစုမှာ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်အခံ နယ်မြေအဖြစ် ရှိစဉ်က ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အခွင့်အလမ်းများကြောင့် လာရောက်အခြေချခဲ့ကြသောသူတို့၏ မျိုးဆက်များ ဖြစ်သည်။ အများစုမှာ မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသော ဒေသရင်း လူမျိုးစုများကို စုပေါင်း၍ မွန်တက်နတ်ဒ် သို့မဟုတ် ခမာလိုး ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး "ကုန်းမြင့်ခမာ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သူတို့သည် ကျောက်ခေတ်သစ် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့လာသော မွန်-ခမာစကားပြောသူ တို့မှ ဆင်းသက်လာသူများ နှင့် ပြင်ပကို စိတ်မဝင်စားသော အရှေ့တောင်အာရှရှိ အောစထရိုနီးရှန်း စကားပြောသူတို့မှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြင့်များပေါ်တွင် သီးခြားနေထိုင်ကြသောကြောင့် ခမားလိုး လူမျိုး အုပ်စုများမှာ သူတို့၏ ဝမ်းကွဲများဖြစ်ကြသော ခမာများကဲ့သို့ အိန္ဒိယ လွှမ်းမိုးမှု မခံရဘဲ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ယနေ့ခေတ် ခမာလူမျိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် ဝေးကွာကြသည့် အပြင် အချင်းချင်းလည်း ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် ဝေးကွာကြပြီး အိန္ဒိယတို့နှင့် မထိတွေ့မီ အချိန်က ရိုးရာနှင့် ယုံကြည်မှဒ အများအပြားကို လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။ ချမ်လူမျိုးတို့သည် ယနေ့ခေတ် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းတွင် ယခင်က တည်ရှိခဲ့ပြီး ခမာအင်ပိုင်ယာ၏ ပြိုင်ဖက် ဖြစ်သော ချမ်ပါးပြည်ရှိ အော်စထရိုနီးရှန်းလူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ချမ်လူမျိုး ဦးရေမှာ တစ်သန်းအောက်သာ ရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် သီးခြားရွာများ ဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ချမ်လူမျိုး အားလုံး နီးပါးမှာ မွတ်ဆလင်များ ဖြစ်သည်။ ===လူဦးရေ အများဆုံးဒေသများ=== {{ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ}} ===ဘာသာစကား=== ခမာဘာသာစကားသည် အော်စထရိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားအုပ်စု၏ မွန်-ခမာ ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ ယခင်က အင်ဒိုချိုင်းနား၏ အစိုးရသုံး ဘာသာစကားဖြစ်သော ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အသက်အရွယ်ကြီးသော ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုးတို့ ပြောဆိုရာတွင် အသုံးပြုဆဲဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်အစိုးရ ထောက်ပံ့ထားသော အချို့သော ကျောင်းများနှင့် တက္ကသိုလ်များတွင် သင်ကြားသည့် ဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ပြင်သစ်ဘာသာစကားဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာရှိပြီး အချို့သော ရုပ်မြင်သံကြား ချန်နယ်များမှာ ပြင်သစ်ဘာသာစကားဖြင့် ဖမ်းယူကြည့်ရှု နိုင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ပြင်သစ်စကား အသုံးပြုသော လာဖရန်ကိုဖုန်းနီ နိုင်ငံများ အဖွဲ့ ၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီခေတ်က အကြွင်းအကျန် အဖြစ် ကမ္ဘောဒီးယား ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို ကမ္ဘောဒီးယားတွင် တွေ့ရသော ပြင်သစ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲ ဖြစ်ပြီး အစိုးရဌာနများတွင် တစ်ခါတစ်ရံ အသုံးပြုကာ အထူးသဖြင့် တရားရုံးများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား အသုံးပြုမှု မြင့်တက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ပြင်သစ်စကားအား အဓိကဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးပြုခြင်းမှ အစားထိုး ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို တက္ကသိုလ်အချို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ သင်ကြားကြပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှုများလည်း သိသာစွာရှိကာ လမ်းညွှန်ဆိုင်းဘုတ်များမှာ ခမာ နှင့် အင်္ဂလိပ် ၂ ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm |title=U.S. helps English program for poor Cambodian students |publisher=News.xinhuanet.com |date=30 June 2010 |access-date=16 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105013936/http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm |archive-date=5 November 2013}}</ref> ထိုသို့ ပြောင်းလဲလာမှုကြောင့် ယခုအခါ ကမ္ဘောဒီးယား၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားအား များသောအားဖြင့် အသုံးပြုလာကြကာ တံဆိပ်ခေါင်းပေါ်ရှိ ပြင်သစ်ဘာသာစကား နေရာတွင်လည်း အစားထိုးလာခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘောဒီးယား ငွေစက္ကူများပေါ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ဘာသာစကား အစား အစားထိုးလာခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last=Igawa |first=Koji |date=2008 |title=English Language and its Education in Cambodia, a Country in Transition |url=https://www.shitennoji.ac.jp/ibu/images/toshokan/kiyo46-20.pdf |language=en |volume=46 |pages=343–369 |access-date=20 December 2016 |work=Shitennōji daigaku kiyō |archive-date=17 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817210033/https://www.shitennoji.ac.jp/ibu/images/toshokan/kiyo46-20.pdf |url-status=dead }}</ref> ခမာစာလုံးများသည် တောင်အိန္ဒိယရှိ ပါလဝါ စာလုံးများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ကိုးကွယ်ကြကာ နိုင်ငံအတွင်း ဘုန်းကြီးကျောင်း ပုထိုးပေါင်း ၄,၃၉၂ ခုခန့်မျှ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123110848/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm |url-status=dead |archive-date=23 November 2010 |title=Cambodia |publisher=State.gov |access-date=15 March 2013}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဟိန္ဒူဘာသာ နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု တို့မှ နက်ရှိုင်းစွာ လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ နတ်တို့နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတို့ နီးကပ်သော အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှု ရှိခြင်း၊ မကောင်းသောကံများကို မောင်းထုတ်ခြင်းဖြင့် လိုရာဆန္ဒပြည့်စေခြင်း၊ ကံကောင်းမှုကို ဆွဲဆောင် ညှို့ယူခြင်း နှင့် "ဘာရိုမေး" နတ်တို့ကဲ့သို့သော နတ်များဖြင့် ထိတွေ့ခြင်းဖြင့် လူတစ်ဦး၏ ဘဝကို ချုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း စသည်တို့သည် ရိုးရာကိုးကွယ်မှုတို့မှ မြစ်ဖျားခံသည်။ ဟိန္ဒူဘာသာသည် ပဉ္စလက်ဆန်သော အပြုအမူများ ဖြစ်သည့် တန်ထရစ်ဝါဒ မှ လွဲ၍ အနည်းငယ်မျှသာ ခြေရာလက်ရာ ကျန်ခဲ့ပြီး ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားများမှာ နတ်များနှင့် ပေါင်းစည်းသွားကြသည်။ (ဥပမာအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယား၏ "နိတနတ်" ဖြစ်သော "ရီမော" သည် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားမ ကာလီမယ်တော်၏ ခေတ်သစ် ပုံသဏ္ဍန် ဖြစ်သည်။ မဟာယန ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ တရုတ်နှင့် ဗီယက်နမ်လူမျိုး အများစု ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာ ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဘာသာရေး အပြုအမူများဖြစ်သည့် တရုတ်ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်းများ နှင့် ဘိုးဘွားများကို အရိုအသေပေးခြင်း၊ ကွန်ဖြူးရှပ် ဘာသာ၊ တာအိုဘာသာ တို့ကိုလည်း တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောနှော ကိုးကွယ်ကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူမှာ လူဦးရေ၏ ၂% မျှ ရှိပြီး ပုံစံသုံးမျိုး ရှိကာ ပုံစံနှစ်မျိုးကို ချမ်လူမျိုးများမှ ကျင့်သုံးကိုးကွယ်ကြပြီး တတိယတစ်မျိုးကို နိုင်ငံအတွင်း မျိုးဆက်ပေါင်း များစွာ နေထိုင်လာခဲ့ကြသော မလေးလူမျိုးတို့၏ မျိုးဆက်များမှ ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားရှိ မွတ်ဆလင် ဘာသာဝင်တို့၏ ၈၀% မှာ ချမ်လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/13400/ramadan-ends-friday-evening/|title=Ramadan Ends Friday Evening|work=Khmer Times}}</ref> ===ကျန်းမာရေး=== [[File:Defense.gov photo essay 120801-O-ZZ999-011.jpg|thumb|ကမ္ဘောဒီးယား ဆေးကျောင်းသားများ ခွဲစိတ်ကုသမှုကို ကြည့်ရှုနေကြပုံ]] ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူတစ်ဦးချင်း ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၇၅ နှစ် ဖြစ်ပြီး <ref>{{cite web|url=https://www.khmertimeskh.com/50808278/life-expectancy-increases-to-75-years/ |title=Life expectancy increases to 75 years |publisher= General Population Census of Cambodia 2019 |access-date=29 January 2021}}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ် ပျမ်းမျှ သက်တမ်း ၅၅ နှစ်မှ ကြီးမားစွာ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=sp_dyn_le00_in&dl=en#!ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=sp_dyn_le00_in&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=region&idim=country:KHM&ifdim=region&dl=en&ind=false|title=World Development Indicators – Google Public Data Explorer|website=www.google.com|access-date=21 May 2018}}</ref> ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုကို အစိုးရ နှင့် ပုဂ္ဂလိက တို့မှ ဝန်ဆောင်မှု ပေးကြပြီး သုတေသန စစ်တမ်းများအရ ကမ္ဘောဒီးယား ကျေးလက်ဒေသတွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ ကို လက်ခံမှု တိုးတက်လာရခြင်းမှာ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုပေးသူများအား ယုံကြည်မှုကြောင့်ဟု တွေ့ရှိရသည်။<ref>{{cite journal|last=Ozawa|first=Sachiko|author2=Damian Walker|title=Comparison Of Trust In Public Vs Private Health Care Providers In Rural Cambodia|journal=Health Policy Plan|year=2011|volume=26|issue=Suppl 1|pages=i20 – i29|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|access-date=26 May 2012|doi=10.1093/heapol/czr045|pmid=21729914|doi-access=free|archive-date=11 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html |access-date=28 August 2021 |archive-date=11 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html |accessdate=28 August 2021 |archivedate=11 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html }}</ref> အစိုးရသည် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ်၊ ငှက်ဖျားနှင့် အခြား ရောဂါများနှင့် ပတ်သက်သော အသိပညာကို ပွင့်လင်းတိုးတက်စေခြင်းဖြင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၏ အရည်အသွေးကို တိုးမြင့်စေရန် ကြံစည်ထားသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ မွေးကင်းစကလေး သေဆုံးနှုန်းမှာ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ကလေးငယ် ၁၀၀၀ လျှင် ၈၆ ဦးမျှ ရှိရာမှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ၂၄ ဦး အထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN?end=2018&locations=KH&start=1975&view=chart|title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births) – Cambodia|date=7 June 2020|publisher=World Bank|archive-date=7 June 2020|access-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607024724/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN?end=2018&locations=KH&start=1975&view=chart|url-status=dead}}</ref> အဆိုးရွားဆုံး ကျန်းမာရေး ညွှန်းကိန်းရှိသော ရတနဂီရိပြည်နယ်တွင် အသက် ၅ နှစ်မတိုင်မီတွင် ကလေးငယ် ၂၂.၉% မျှ သေဆုံးကြသည်။<ref>[http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e "National Child Mortality and Malnutrition (Food Insecurity Outcome) Maps"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010190629/http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e |date=10 October 2017 }}. UN World Food Programme. Retrieved 4 May 2008.</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မြေမြှုပ်မိုင်း အများဆုံးသော နိုင်ငံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းချက်အချို့အရ မပေါက်ကွဲသေးသော မြေမြှုပ်မိုင်းများကြောင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်မှစ၍ အရပ်သား ၆၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရပြီး ထောင်ပေါင်းများစွာမှာ လက်ပြတ်ခြေပြတ်ဖြစ်ခြင်း နှင့် ဒဏ်ရာရခြင်း တို့ ခံခဲ့ကြရသည်။<ref name="PBSORG">PBS.org (25 July 2003). [https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html ''Cambodia Land Mines''] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20041209070351/https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html |date=9 December 2004 }}</ref> မြေမြှုပ်မိုင်းကြောင့် သေဆုံးကြောင်း သိရှိရသည့် လူအရေအတွက်မှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၈၀၀ မျှ ရှိရာမှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ၁၁၁ ဦး သို့ သိသာထင်ရှားစွာ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last1=ZSOMBOR|first1=PETER|title=Landmine, Unexploded Ordnance Deaths Drop by Half in 2013|url=http://www.cambodiadaily.com/archives/landmine-unexploded-ordnance-deaths-drop-by-half-in-2013-52085/|access-date=23 October 2014|work=The Cambodia Daily|date=13 February 2014|accessdate=28 August 2021|archivedate=6 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150706225418/https://www.cambodiadaily.com/archives/landmine-unexploded-ordnance-deaths-drop-by-half-in-2013-52085/}}</ref> မြေမြှုပ်မိုင်းကြောင့် အသက်မသေသော လူကြီးများမှာ လက်ခြေ တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ ဖြတ်တောက်ကြရကာ ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်ရန် အတွက် တောင်းရမ်းစားသောက် ကြရသည်။<ref name="PBSORG" /> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် မြေမြှုပ်မိုင်း ကင်းစင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.khmertimeskh.com/news/1976/landmine-casualties-increase-in-2014/|title=Landmine Casualties Increase in 2014|work=KhmerTimes – News Portal Cambodia -|access-date=28 October 2014}}</ref> သို့သော်လည်း လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု ကျန်ရစ်ခြင်းအတွက် မိဘမဲ့ဖြစ်ခြင်း နှင့် လူ ၂၉၀တွင် တစ်ဦးမျှ လက်ပြတ်ခြေပြတ် ဖြစ်နေခြင်းမှာ <ref>{{cite news|last1=Coomes|first1=Phil|title=Tackling the hidden weapons left behind|url=https://www.bbc.com/news/in-pictures-26865946|access-date=23 October 2014|work=BBC News|agency=BBC|date=3 April 2014}}</ref> လာမည့်နှစ်များတွင် ကမ္ဘောဒီးယားအား ဆက်လက် သက်ရောက်မှု ရှိနေနိုင်သေးသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် မြေမြှုပ်မိုင်း နှင့် လက်နက်ခဲယမ်း ပေါက်ကွဲမှု များကြောင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အတွင်း ဒဏ်ရာရရှိသူ ၄၄,၆၃၀ ဦးမျှ ရှိကြောင်း ကမ္ဘောဒီးယား မိုင်း/ယူအိတ်စ်အို ခံရသူ အချက်အလက်စနစ် အရ သိရသည်။<ref>Moss, Rebecca (25 June 2015) [http://m.phnompenhpost.com/national/disability-survey-underscores-war-legacy Disability survey underscores war legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626105626/http://m.phnompenhpost.com/national/disability-survey-underscores-war-legacy |date=26 June 2015 }}. Phnompenh Post.</ref> ===ပညာရေး=== ပညာရေး၊ လူငယ် နှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ပညာရေးနှင့် ပတ်သက်သော တစ်နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပေါ်လစီနှင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ချမှတ်ရန် တာဝန်ရှိသော ဌာန ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပညာရေး စနစ်မှ အလွန်ပင် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု အားနည်းပြီး အစိုးရ၏ အဆင့် ၃ ခု ဖြစ်သော ဗဟို၊ ပြည်နယ် နှင့် ခရိုင် ဆိုင်ရာ အဆင့်တို့သည် စီမံခန့်ခွဲမှု အတွက် အသီးသီး တာဝန်ရှိကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေသည် ၉ နှစ် အထိ မသင်မနေရ အခမဲ့ ပညာရေး စနှစ်ကို အားပေးအားမြှောက် ပြုထားပြီး အခြေခံ အရည်အသွေးရှိ ပညာရေး အတွက် လူတိုင်း အခွင့်အရေးကို အာမခံပေးထားသည်။ [[File:Institute of Foreign Languages.jpg|thumb|left|ဖနွမ်းပင် တော်ဝင် တက္ကသိုလ်၏ နိုင်ငံခြားဘာသာ အင်စတီကျု]] ၂၀၁၉ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်း အရ လူဦးရေ၏ ၈၈.၅ % သည် စာတတ်မြောက်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ (အမျိုးသား ၉၁.၁% နှင့် အမျိုးသမီး ၈၆.၂%) <ref name="Census 2019" /> လူငယ်ယောက်ျားလေး အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၂၄ နှစ် အတွင်းတွင် စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းသည် ၈၉% ပြီး အမျိုးသမီးမှာ ၈၆% ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |title=UNICEF – Cambodia – Statistics |publisher=Unicef.org |access-date=16 March 2013 |accessdate=5 September 2021 |archivedate=2 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402220546/http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html }}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပညာရေးစနစ်သည် စိမ်ခေါ်မှုများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ယခင်နှစ်များအတွင်းက သိသာစွာ တိုးတက်မှုများ ပြသလာပြီး အထူးသဖြင့် မူလတန်းကျောင်းသား ကျောင်းအပ်မှုနှုန်း မြင့်မားလာခြင်း၊ ပရိုဂရမ်ပေါ် အခြေခံသော ဘတ်ဂျက်ကို စတင်ကျင့်သုံးခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးမှု ပုံမှန်မဟုတ်သော ကလေးငယ်များ ပညာသင်ယူခွင့်ရနိုင်ရန် အတွက် ပေါ်လစီ များကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့ခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအနေဖြင့် သက်မွေးပညာသင်ကြားမှုတွင်လည်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသတွင် ဖြစ်ကာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် အလုပ်လက်မဲ့ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.unevoc.unesco.org/worldtvetdatabase1.php?ct=KHM|title=Cambodia on UNESCO-UNEVOC|access-date=28 October 2014}}</ref><ref>[http://www.ntb.gov.kh/tvet/policy/NTDP2008.pdf Cambodia National TVET development Plan −2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001005023/http://www.ntb.gov.kh/tvet/policy/NTDP2008.pdf |date=1 October 2013 }}. (PDF) . Retrieved on 5 July 2015.</ref> ကမ္ဘောဒီးယားရှိ နာမည်ကျော်ကြား လူကြိုက်အများဆုံး တက္ကသိုလ်နှစ်ခုသည် ဖနွမ်းပင်တွင် ရှိသည်။ ရိုးရာအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ပညာရေးမှာ ဝပ် ဟု ခေါ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများမှ သင်ကြားပေးကြပြီး ပညာရေးကို ယောက်ျားလေးများအတွက်သာ သီးသန့်သင်ကြားပေးလေ့ ရှိသည်။ <ref>[https://web.archive.org/web/20090218125514/http://culturalprofiles.net/Cambodia/Directories/Cambodia_Cultural_Profile/-36.html The Cambodia Cultural Profile. Education]. culturalprofiles.net</ref> သို့သော်လည်း ခမာနီ အစိုးရလက်ထက်တွင် ပညာရေးသည် သိသာစွာ ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကလေးများကို အလုပ်စေခိုင်းမှုများကြောင့်လည်း ပညာရေးတွင် သိသာစွာ ဆုတ်ယုတ်မှုများ ရှိသည်။ ကင်မ် (၂၀၁၁) ၏ လေ့လာမှုအရ အလုပ်လုပ်နေကြသော ကလေးအများစုမှာ ကျောင်းအပ်ကြသော်လည်း သူတို့၏ အလုပ်ကြောင့် ကျောင်းအပ်နောက်ကျမှုများ ရှိပြီး သူတို့၏ သင်ကြားရေးအတွက် အနှုတ်သဘောဆောင်သော ရိုက်ခတ်မှု ဖြစ်စေခဲ့ကာ ကျောင်းထွက်နှုန်းကိုလည်း မြင့်မားစေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal|date=1 September 2011|title=Child labour, education policy and governance in Cambodia|journal=International Journal of Educational Development|language=en|volume=31|issue=5|pages=496–504|doi=10.1016/j.ijedudev.2011.03.002|issn=0738-0593|last1=Kim|first1=Chae-Young}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ မူလတန်းကျောင်းသားများ၏ ကျောင်းတွင် စွမ်းဆောင်နိုင်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ သုတေသနများအရ သိရသည်မှာ မိဘတို့၏ သဘောထားနှင့် ယုံကြည်မှုတို့က အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ <ref>{{cite journal | last1 = Eng | first1 = S | year = 2013 | title = Cambodian Early Adolescents' Academic Achievement The Role of Social Capital | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-early-adolescence_2013-04_33_3/page/378 | journal = The Journal of Early Adolescence | volume = 33 | issue = 3| pages = 378–403 | doi=10.1177/0272431612441069| s2cid = 145561471 }}</ref> ထိုလေ့လာမှုအရ တွေ့ရသည်မှာ အထူးသဖြင့် ကလေးများ၏ ညံ့ဖျင်းမှုသည် မိဘများမှ ကံကိုသာ ပုံချတတ်သော အယူအဆ ပြင်းထန်မှုနှင့် ဆက်စပ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ (လူ၏ ခွန်အားသည် ကံကို မပြောင်းလဲနိုင်ဟု ယုံကြည်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။) ခြုံငုံ၍ ကြည့်မည် ဆိုပါက ထိုလေ့လာမှုက ပြသနေသည်မှာ ပညာရေးတွင် ထူးချွန်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မိဘတို့၏ သဘောထားနှင့် ယုံကြည်မှုသည် ဗဟိုချက် ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ===ရာဇဝတ်မှု=== ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လူသတ်မှုနှုန်းမှာ လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ လျှင် ၂.၄ ဦး မျှ ရှိသည်။ <ref name=UNODC>{{cite web|url=https://www.unodc.org/gsh/en/index.html|title=UNODC: Global Study on Homicide|publisher=unodc.org}}</ref> ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တရားမဝင်လုပ်ငန်း ဖြစ်သော်လည်း နေရာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရသည်။ ၁၉၉၃ ခုတွင် အမျိုးသမီးများအား ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်းနှင့် ပတ်သက်၍ အင်တာဗျူး အစီအစဉ်တွင် လေးပုံသုံးပုံမျှသော အင်တာဗျူး ဖြေကြားသူတို့ အနေနှင့် ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်းကို လူမှုရေး သတ်မှတ်ချက် တစ်ခုနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း အလုပ်တစ်ခု အဖြစ်သာ ရှုမြင်ကြပြီး ရှက်စရာ မဟုတ်ဟု ခံစားကြသည်။ <ref name="Barry 1" /> ထိုနှစ်တွင်ပင် ကမ္ဘောဒီးယား၌ လိင်လုပ်သား ၁၀၀,၀၀၀ မျှ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ <ref name="Barry 1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=p8N-zQGWVf8C&pg=PA137 |page=137|title=The Prostitution of Sexuality |first=Kathleen |last=Barry |publisher=NYU Press |year=1996 |isbn=978-0-8147-1277-1 }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်သည် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန အနေနှင့် အွန်လိုင်းလောင်းကစားလိုင်စင် အသစ်များ ထုတ်ပေးခြင်းမှ တားမြစ်သော အမိန့်ကြော်ငြာစာကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး လက်ရှိ အော်ပရေတာများအနေနှင့် လိုင်စင်သက်တမ်း ကုန်ဆုံးသည် အထိသာ လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခွင့် ရရှိကြမည် ဖြစ်သည်။ အမိန့်ကြော်ငြာစာအရ "အချို့သော နိုင်ငံခြားသားများသည် ထိုသို့သော လောင်းကစား ပုံစံကို အသုံးပြု၍ ပြည်တွင်းနှင့် ပြည်ပမှ သားကောင်များကို လိမ်လည်လှည့်ဖြားကြသည်။" ဆိုသော အချက်ကို ပေါ်လစီအသစ် ထုတ်ပြန်ရခြင်း အကြောင်းအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{cite web |last1=Narim |first1=Khuon |title=Online, arcade gambling banned by PM |url=https://www.khmertimeskh.com/50634805/online-arcade-gambling-banned/ |website=Khmer Times |access-date=20 August 2019 |date=18 August 2019}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် အမိန့်ကြော်ငြာစာအသစ် မထုတ်ပြန်ခင် အချိန် အထိ ထိုသို့သော လိုင်စင်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ကို ထုတ်ပေးထားခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=Cambodia to ban online gambling |url=https://www.igamingbusiness.com/news/cambodia-ban-online-gambling |website=iGaming Business |access-date=20 August 2019 |language=en |date=19 August 2019 |archive-date=20 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820024631/https://www.igamingbusiness.com/news/cambodia-ban-online-gambling |url-status=dead |accessdate=6 September 2021 |archivedate=20 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820024631/https://www.igamingbusiness.com/news/cambodia-ban-online-gambling }}</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == [[File:Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg|thumb|ဗော်ဗောင်း နှင့် ဆော်ဗောင်းတို့၏ ပုံပြင်ကို ၁၉ ရာစု ခြယ်မှုန်း ပြသထားပုံ]] ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အကြောင်းအရာများစွာ ပေါင်းစည်းခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ထိုအကြောင်းအရာများထဲတွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ပြင်သစ်ကိုလိုနီစနစ် နှင့် အန်ကော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယနေ့ခေတ် လွှမ်းခြုံဆက်စပ်နေသော ကမ္ဘာ တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ ဝန်ကြီးဌာနသည် ကမ္ဘောဒီးယား ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်မြှင့်တင်ရန် အတွက် တာဝန်ရှိသော ဌာန ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ လူအများစုဖြစ်သော မြေနိမ့်ပိုင်း လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသာ ပါဝင်သည် မဟုတ်ပဲ ယဉ်ကျေးမှုအရ သီးသန့်ထင်ရှားသော တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစု ၂၀ တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုလည်း ပါဝင်သည်။ ထိုလူမျိုးစု ၂၀ တို့အား ခမာလိုး ဟု နိုဒွမ်သီဟာနုမှ နာမည်ပေးခဲ့ပြီး တောင်ကုန်းနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်း လူမျိုးတို့အကြား ညီညွတ်မှု ရရှိစေရန် ရည်ရွယ် သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျေးလက်နေ ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်သူတို့သည် ခရာမာဟု ခေါ်သော ခေါင်းစည်းကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ထိုခေါင်းစည်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယား ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၏ သီးသန့်ထင်ရှားသော အဝတ်အစားဖြစ်သည်။ ဆမ်ပြာ ဟု ခေါ်သော လက်အုပ်ချီ နှုတ်ဆက်ခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ ရိုးရာ အရ အခြားသူအား နှုတ်ဆက်ခြင်း သို့မဟုတ် လေးစားသမှု ပြသခြင်း ဖြစ်သည်။ ခမာ ယဉ်ကျေးမှုကို ခမာအင်ပိုင်ယာမှ ဖော်ထုတ်၍ ပြန့်နှံ့စေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့တွင် ထင်ရှားသော အကပုံစံ၊ ဗိသုကာပညာ နှင့် ပန်းပုပညာတို့ ပါဝင်ကာ ၎င်းတို့ကို အိမ်နီးချင်းများ ဖြစ်သော လောနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ တို့နှင့် ယဉ်ကျေးမှု တလျှောက် ဖလှယ်ခဲ့ကြသည်။ အန်းကောဝပ် (အန်းကောဆိုသည်မှာ မြို့တော် ဝပ် ဆိုသည်မှာ ပုထိုး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။) ဆိုသည်မှာ အန်းကောခေတ်မှ ခမာ ဗိသုကာပညာ၏ အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်း ထားနိုင်ခဲ့သော ဥပမာ ဖြစ်ပြီး ထိုဒေသအတွင်းနှင့် ထိုဒေသဝန်းကျင်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အခြားသော ပုထိုးရာပေါင်းများစွာလည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ရိုးရာအားဖြင့် ခမာလူမျိုးတို့သည် အချက်အလက်များကို ထန်းရွက်များပေါ်တွင် ရေးသား မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ထန်းရွက်စာများတွင် ခမာလူမျိုးတို့၏ ဒဏ္ဍာရိများ၊ ရာမယဏ ဇာတ်တော်၊ ဗုဒ္ဓဝင် နှင့် အခြားသော ဘုရားစာအုပ်များကို မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ထိုထန်းရွက်စာများကို ရေငွေ့နှင့် ရာသီဥတုဒဏ်မှ ကာကွယ်နိုင်ရန် အဝတ်ဖြင့် ပတ်၍ သိမ်းဆည်းထားခဲ့သည်။ <ref>[https://web.archive.org/web/20080924135657/http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ A Khmer pagoda stores unique leaf prayer books]. english.vietnamnet.vn (23 September 2008).</ref> ဘွန်အွမ်တောက် (ကမ္ဘောဒီးယား ရေနှင့်လ ပွဲတော်) သည် နှစ်စဉ် ကျင်းပသော လှေပြိုင်ပွဲ ဖြစ်ပြီး လူအများဆုံး ပါဝင်တက်ရောက်ကြသော အမျိုးသားပွဲတော် ဖြစ်သည်။ မိုးရာသီ အဆုံးတွင် ကျင်းပလေ့ ရှိပြီး ထိုအချိန်တွင် မဲခေါင်မြစ်အနေနှင့် မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရေကျစ ပြုလာပြီး တုန်လီဆပ်မြစ်ကို ပြောင်းပြန် ပြန်စီးစေသော အချိန်ဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုးတို့၏ ၁၀% သည် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ထိုပွဲတော်ကို တက်ရောက်လေ့ ရှိပြီး ဝင်ရောက်ကစားရန်၊ လမင်းကို ကျေးဇူးတင်ရန်၊ မီးရှူးမီးပန်း ကြည့်ရှုရန် နှင့် ပွဲတော်ပုံစံ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေတွင် ညစာစားရန်နှင့် လှေပြိုင်ပွဲကို တက်ရောက်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ <ref name="KMGOV">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7C1%7C1 |title=Bonn Om Touk, the Water and Moon Festivals |work=Government of Cambodia |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=%40140%7C1%7C1 |archive-date=11 October 2007 |url-status=dead |accessdate=6 September 2021 |archivedate=11 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7c1%7c1 }}</ref> လူကြိုက်များသော ကစားနည်းများတွင် ဘောလုံး၊ အဝတ်လုံးနှင့်တူသော ဆေ ဟုခေါ်သော အလုံးကို ကန်ခြင်း နှင့် စစ်တုရင် တို့ ပါဝင်သည်။ ဂန္ထဝင် အိန္ဒိယ နေအခြေခံ ပြက္ခဒိန်နှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်မှုအရ ကမ္ဘောဒီးယား၏ နှစ်သစ်ကူးပွဲသည် ဧပြီလတွင်ကျရောက်သော အဓိက အားလပ်ရက် ဖြစ်သည်။ လတ်တလော ထင်ရှားသော အနုပညာရှင်များတွင် ဆင်း ဆီဆာမောက် နှင့် ရော့စ်ဆာရေး ဆိုသီ (နောက်ပိုင်းတွင် ပရိ ဆိုဗက် နှင့် ဆိုခွန် နီဆာ) တို့ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ နိုင်ငံအတွင်းသို့ ဂီတပုံစံအသစ်ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယားတို့သည် နိုင်ငံအနှံ့ရှိ ဘုရားများကို သွားရောက်ခြင်းဖြင့် ပီချမ်ဘန် ဟုခေါ်သော ဘိုးဘွားနေ့ကို ကျင်းပကြသည်။ ၁၅ ရက်မျှ ကြာသော ပွဲတော်အတွင်းတွင် လူတို့သည် သေဆုံးပြီးသော ဆွေမျိုးများ၏ ဝိဉာဉ်အတွက် ရှိခိုးဆုတောင်းခြင်းနှင့် အစားအသောက်များကို ဆက်ကပ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား လူမျိုးအများစုအတွက် ထိုအချိန်သည် ခမာနီ အစိုးရလက်ထက် ၁၉၇၅-၁၉၇၉ ခုနှစ်အတွင်း သေဆုံးခဲ့သော ဆွေမျိုးသားခြင်းများကို လွမ်းဆွတ်သတိရသည့် အချိန် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-cambodia-festival/cambodias-festival-of-the-dead-rice-offerings-and-buddhist-chants-idUSKCN1M50EK?il=0|title=Cambodia's Festival of the Dead: rice offerings and Buddhist chants|work=Reuters|access-date=25 September 2018}}</ref> ===ဟင်းလျာများ=== {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 340 | image1 = | image2 = | image3 = | image4 = Num Banh Chok.jpg | footer = ထိပ်ဆုံးဘယ်ဖက်မှစ၍ လက်ယာရစ်။ ဟင်းရည်သောက် ("ဆမ်လာကာရီ")၊ ပရာဟွတ်စိမ်အုန်းသီး ("ပရာဟွတ် ကတစ်")၊ နမ်ဘန်ချောက် နှင့် ဆမ်မလာကာကိုး | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများကဲ့သို့ပင် ဆန်သည် အဓိက စားစရာ ဖြစ်သည်။ မဲခေါင်နှင့် တုန်လီဆပ်မြစ်တို့မှ ငါးများသည်လည် အစားအစာ၏ အရေးပါသော အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် အစားအစာနှင့် ကုန်သွယ်မှုအတွက် ငါးနှင့် ငါးမှရသော ပစ္စည်းတို့မှာ လူတစ်ဦးလျှင် {{convert|၂၀|kg|abbr=off}} သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးတစ်နေ့လျှင် ၂ အောင်စ မျှ ဖြစ်သည်။<ref name="EARTH">[https://web.archive.org/web/20040720042809/http://www.earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/Coa_cou_116.pdf Coastal and Marine Ecosystems-- Cambodia]. Earthtrends.org</ref> အချို့သောငါးများကို ကြာရှည်အထားခံရန် ပရာဟွတ် အဖြစ် ထုတ်ပိုး ထိန်းသိမ်း ထားကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ ဟင်းလျာများတွင် အပူပိုင်းသစ်သီးများ၊ စွတ်ပြုတ်များနှင့် ခေါက်ဆွဲများ ပါဝင်သည်။ အဓိကပါဝင်သည့် ပစ္စည်းများမှာ ကပ်ဖာသံပရာသီး၊ စပါးလင်၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ငံပြာရည်၊ ပဲငံပြာရည်၊ မန်းကျည်းသီး၊ ဂျင်း၊ ခရုဆီ၊ အုန်းနို့ နှင့် ငရုတ်ကောင်းမည်း တို့ ပါဝင်သည်။ အထူးဟင်းလျာများ အနေနှင့် နမ်ဘန်ချောက်၊ ငါးအာမော့ နှင့် အာပင်း တို့ ရှိကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ထင်ရှားသော ဒေသတွင်း လမ်းဘေးအစားအသောက်များ အတွက်လည်း ဂုဏ်ယူစွာ ဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။ ပြင်သစ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ကမ္ဘောဒီးယား အစားအသောက်များတွင် တွေ့ရသည်မှာ ကမ္ဘောဒီးယား ဟင်းရည်နီ နှင့် မီးကင်ထားသော ဘာဂက်ပေါင်မုန့် ဖြစ်သည်။ မီးကင်ထားသော ဘာဂက်ပေါင်မုန့် အပိုင်းအစကို ဟင်းရည်ထဲတွင် နှစ်၍ စားသောက်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ဟင်းရည်နီကို ထမင်းနှင့် ကြာဇံ တို့ဖြင့်လည်း စားသုံးကြလေ့ ရှိသည်။ အပြင်တွင် ထွက်၍ ညစာအဖြစ်စားသုံးလေ့ ရှိကြသော အစားအစာများထဲမှ လူကြိုက်များသော အစားအသောက်တစ်ခုမှာ ကူးအီတိဗ် ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ ဝက်စွပ်ပြုတ်ရည် ခေါက်ဆွဲပြုတ်ဖြစ်ပြီး ကြက်သွန်ကြော်၊ ကြက်သွန်မြိတ်၊ ကြက်သွန်စိမ်း၊ တို့ ပါဝင်ကာ အမဲသားလုံး၊ ပုဇွန်၊ ဝက်အသည်းနှင့် မုန်လာရွက်တို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းစားသောက်လေ့ ရှိသည်။ ကမ်ပေါ့ ငရုတ်ကောင်းအား ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးဟု ဆိုလေ့ရှိပြီး ကပ်မြို့ အိုထရိုဂျပ်မြစ် ပေါ်ရှိ ဂဏန်းတဲတွင် ဂဏန်း နှင့် ပြည်ကြီးငါးတို့ဖြင့် တွဲဖက် စားသုံးကြသည်။ <ref>[https://www.msn.com/en-us/foodanddrink/restaurantsandnews/cambodias-perfect-pepper-conquering-worlds-taste-buds/ar-AAmcYA1?li=BBnb7Kz&ocid=mailsignout Cambodia's "perfect pepper" conquering world's taste buds] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204171339/http://www.msn.com/en-us/foodanddrink/restaurantsandnews/cambodias-perfect-pepper-conquering-worlds-taste-buds/ar-AAmcYA1?li=BBnb7Kz&ocid=mailsignout |date=4 February 2017 }}. Msn.com (25 January 2017). Retrieved on 1 March 2017.</ref> ကမ္ဘောဒီးယား ဟင်းလျာများကို အိမ်နီးချင်းဖြစ်သော ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့၏ ဟင်းလျာများလောက် ကမ္ဘာက မသိကြပေ။ ===အဖျော်ယမကာများ=== ကမ္ဘောဒီးယားတို့သည် မဏ္ဍလဂီရိပြည်နယ်နှင့် ကီရီရွန် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စိုက်ပျိုးသော လက်ဖက်ရည်ကို အများအပြား သောက်သုံးကြသည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/lifestyle/khmer-brew-exploring-parviflora-tea-strain|title=Khmer brew: exploring the parviflora tea strain|last=Smits|first=Johann|date=6 October 2009|work=Phnom Penh Post|access-date=20 July 2017|language=en}}</ref> "တီ ကရိုလပ်" သည် အလွန် အရသာပြင်းသော လက်ဖက်ရည် ဖြစ်ပြီး ဖန်ခွက်ငယ်အတွင်း လက်ဖက်ရွက် အများအပြားနှင့် ရေတို့ကို ထည့်၍ ပန်းကန်ပြားကို ထိပ်မှ အုပ်ကာ အပေါ်အောက် ပြန်လှန်၍ နှပ်သော လက်ဖက်ရည် ဖြစ်သည်။ ရေသည် လုံလောက်သော အကျရည် အရောင်သို့ ပြောင်းလာပါက အခြားခွက်တစ်ခုထဲကို့ တဖြည်းဖြည်း လောင်းထည့်၍ သကြားအများအပြား ထည့်ကြသော်လည်း နို့ မထည့်ကြပေ။ လီမွန်တီး မှာ တရုတ် အနီရောင် လက်ဖက်ခြောက်နှင့် သံပုယိုရည် တို့ ပေါင်း၍ ဖျော်စပ်ကြသည်။ အပူနှင့် အအေးသည် လူကို လန်းဆန်းစေပြီး သကြား အများအပြား ထည့်၍ ဖျော်စပ်ကြသည်။<ref name="roughguides.com">{{Cite web|url=https://www.roughguides.com/destinations/asia/cambodia/food-drink/|title=Food and drink {{!}} About Cambodia|website=Rough Guides|language=en-US|access-date=20 July 2017|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811055005/https://www.roughguides.com/destinations/asia/cambodia/food-drink/}}</ref> ကော်ဖီနှင့် ပတ်သက်၍မူ ကော်ဖီစေ့ကို လာအို နှင့် ဗီယက်နမ်တို့မှ ယေဘုယျအားဖြင့် တင်သွင်းလေ့ရှိကြပြီး အချို့နေရာများတွင် ရတနာဂီရိ ပြည်နယ်နှင့် မဏ္ဍလဂီရိ ပြည်နယ်တို့မှ ပြည်တွင်း စိုက်ပျိုးသော ကော်ဖီများကို တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ ကော်ဖီစေ့များကို ရိုးရာအားဖြင့် ထောပတ်နှင့် သကြားတို့ဖြင့် လှော်လေ့ရှိကြသည့် အပြင် အခြားသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသော ရမ်အရက်မှစ၍ ဝက်ဆီ အထိ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို ထည့်သွင်းလေ့ ရှိကြသဖြင့် အရည်ကို ထူးဆန်းပြီး တခါတရံ ချောကလက်နံ့ ဖျော့ဖျော့ရသော အနံ့ကို ဖြစ်စေသည်။<ref name="roughguides.com" /> ကမ္ဘောဒီးယားတွင် သီဟာနုဗေးလ်ပြည်နယ်နှင့် ဖနွမ်းပင်တို့တွင် အဓိကအားဖြင့် တည်ရှိသော ဘီယာစက်ရုံကြီး အချို့ ရှိသည်။ ဖနွမ်းပင်နှင့် ဆီရမ်ယိတို့တွင် တိုးပွားလာသော ဘီယာစက်ရုံ အသေးစားများလည်း ရှိသည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/post-plus/craft-beer-phnom-penh|title=Craft Beer Phnom Penh|last=Heliot|first=Rebecca|date=26 May 2015|work=The Phnom Penh Post|access-date=20 July 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/craft-beer-cambodia/|title=Craft Beer in Cambodia|work=AsiaLIFE Cambodia|access-date=20 July 2017|language=en-US|accessdate=7 September 2021|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811011706/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/craft-beer-cambodia/}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၈ အတွင်း လက်ချက် ဘီယာစက်ရုံ ၂ ခုမှ ၉ ခုအထိ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား၌ ဆိုင်ချက်ဘီယာဆိုင် သို့မဟုတ် ဘီယာချက်စက် အသေးများမှာ ၁၂ ခု အထိ ရှိသည်။<ref>{{cite news |last1=Pennington |first1=John |title=Brewing up nicely: Cambodia's rapidly growing taste for craft beer |url=https://www.aseantoday.com/2019/05/brewing-up-nicely-cambodias-rapidly-growing-taste-for-craft-beer/ |access-date=14 May 2019 |work=ASEAN Today |date=13 May 2019 |accessdate=7 September 2021 |archivedate=14 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190514104124/https://www.aseantoday.com/2019/05/brewing-up-nicely-cambodias-rapidly-growing-taste-for-craft-beer/ }}</ref> ဆန်ဝိုင်အရက်သည် လူကြိုက်များသော အရက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ကွာလတီမှာ ကျယ်ပြန့်စွာ ကွဲပြားပြီး အမြဲဆိုသလို သစ်သီးများ သို့မဟုတ် ဆေးဘက်ဝင် သစ်မြစ်များဖြင့် ရောစပ် ထုတ်လုပ်လေ့ ရှိသည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.phnompenhpost.com/lifestyle/how-rice-wine-ferments-cambodian-spirit|title=How rice wine ferments the Cambodian spirit|last=Mee|first=Stephanie|date=2 July 2009|work=The Phnom Penh Post|access-date=20 July 2017|language=en}}</ref> ဆွမ်ဘိုင်း အရက်ကဲ့သို့ သစ်သီး သို့မဟုတ် ဟင်းခပ်အမွှေးအကြိုင်များကို ရေစိမ်၍ ထုတ်လုပ်သည့် အခါတွင် "ဆရာ ထရမ်" (ရေစိမ်ဝိုင်) ဟို ခေါ်ကြပြီး ဆန်ဝိုင်အရက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမို၍ အဝင်ချောသောကြောင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးလာသည်နှင့် အမျှ ပို၍ ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/|title=Cambodian rice wine|work=AsiaLIFE Cambodia|access-date=20 July 2017|language=en-US|accessdate=7 September 2021|archivedate=28 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dunston |first=Lara |date=10 July 2014 |title=Cambodian Rice Wine Revival |url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival/ |access-date=20 July 2017 |website=Gourmet Traveller |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Sombai Rice Wine Purveyors Open New Showroom |work=Phnom Penh Post |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |access-date=20 July 2017 |language=en}}</ref> ===အမျိုးသမီးများ=== [[File:Weddingkhmer.jpg|thumb|right|170px|ရိုးရာ မင်္ဂလာဆောင် ဝတ်စုံ (ဆုံပေါ့၊ ဆဘိုင်း၊ ချောင်ဘန်) ကို ဝတ်ဆင်ထားသော ကမ္ဘောဒီးယား စုံတွဲ]] ခမာ အမျိုးသမီးများအား ရိုးရာအားဖြင့် နှိမ့်ချ၍၊ စကားပြော သိမ်မွေ့ကာ၊ ကောင်းစွာပြုမူနေထိုင် တတ်ပြီး <ref name=Mekong /> အလုပ်ကို ကြိုးစားလုပ်ကိုင်၍ <ref name=Status /> မိသားစု အား ဂရုစိုက်မည့်သူ နှင့် မိသားစုမှ ဂရုစိုက်ခံမည့်သူ <ref name=Mekong />ဖြစ်သည့်အပြင် ငွေကြေးကိစ္စများကို စီမံခန့်ခွဲမည့်သူ၊ <ref name=Status />လက်ထပ်သည့် အချိန်အထိ အပျိုရည်ကို ထိန်းသိမ်းကာ သစ္စာရှိသော ဇနီးမယား အဖြစ် ရှိမည့်သူ <ref name="Mekong">{{Cite web |last=Chey |first=Elizabeth |title=The Status of Khmer Women |url=http://www.mekong.net/cambodia/women.htm |website=www.mekong.net |language=en}}</ref> နှင့် သူတို့၏ ခင်ပွန်းအတွက် အကြံပေး အဖြစ် ဆောင်ရွက်မည့်သူ <ref name="Status">{{Cite web |title=Women in Cambodian Society |url=http://www.seasite.niu.edu/khmer/ledgerwood/women.htm |publisher=www.seasite.niu.edu |access-date=7 September 2021 |archive-date=7 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107225356/http://www.seasite.niu.edu/khmer/ledgerwood/women.htm }}</ref> အဖြစ် ရှုမြင် မျှော်လင့်ကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသမီးများ၏ လမ်းလျှောက်ပုံနှင့် အဝတ်အစားတို့၏ ကောင်းခြင်းရှိပုံတို့အား "လှုပ်ရှားရာတွင် ညင်သာ၍ အခြားသူများ အနေနှင့် သူတို့၏ ပိုးထမီ ပွတ်တိုက်သံကို မကြားနိုင်" ဟု ဖော်ပြလေ့ ရှိကြသည်။ <ref name=Status /> ငွေကြေးကို စီမံခန့်ခွဲသူ အနေနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသမီးများ အနေနှင့် မိသားစု အဆင့်တွင် အိမ်တွင်း အာဏာရှိသူ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ === အားကစား === ဘောလုံးကစားခြင်းသည် ရေပန်းအစားဆုံး အားကစားနည်း တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ကြေးစားအဆင့် အားကစားကို စုစည်းဆောင်ရွက်ခြင်းမှာ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် စီးပွားရေး အခြေအနေကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများကဲ့သို့ မကျယ်ပြန့်ပေ။ ဘောလုံးကစားနည်းကို ပြင်သစ်တို့က ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ယူဆောင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံသားတို့ အကြားတွင် လူကြိုက်များသည်။ <ref>{{Cite web |title=Member Associations – Cambodia |url=http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp |archive-date=26 June 2008 |access-date=16 March 2013 |website=The Official Site of the ASEAN Football Federation |accessdate=7 September 2021 |archivedate=26 June 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp }}</ref> ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် အာရှဖလားတွင် စတုတ္ထ ရရှိခဲ့သော်လည်း ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ထိုအချိန်မှစ၍ တိုးတက်မှု နှေးကွေးခဲ့သည်။ အနောက်တိုင်း အားကစားနည်းများ ဖြစ်သော ဘတ်စကက်ဘော၊ ဘောလီဘော၊ ကာယဗလ၊ ဟော့ကီ၊ ရပ်ဂ်ဘီ ယူနီယံ၊ ဂေါက်သီး နှင့် ဘေ့စ်ဘော တို့မှာ လူကြိုက်များ ရေပန်းစားလာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ဘော်လီဘော ကစားနည်းသည် အခုအချိန်အထိ ရေပန်းအစားဆုံး အားကစားနည်း ဖြစ်သည်။ ရိုးရာ အားကစားနည်းများတွင် ရိုးရာလှေပြိုင်ခြင်း၊ ကျွဲပြိုင်ခြင်း၊ ပရာဒယ် ဆီရေး၊ ခမာရိုးရာ နပမ်းသတ်ခြင်း နှင့် ဘိုကေတာ တို့ ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတွင် ပထမဆုံး ပါဝင်ခဲ့ပြီး မြင်းစီးသမားများကို စေလွှတ် ယှဉ်ပြိုင်စေခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားသည် ဂိန်းဖို(GANEFO) ဟုခေါ်သော အိုလံပစ်နှင့် အလားတူသော အားကစားပွဲကို ၁၉၆၀ ခုနှစ်များက အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ===အက=== {{multiple image|caption_align=center|header_align=center | align = right | direction = vertical | width = 235 | image1 = Angkor Wat - 050 Apsaras (8580603733).jpg | caption1 = [[အန်ကောဝပ်]] ရှိ အက်ပ်စာရာ ကချေသည်များ | image2 = Danseuses kmer (2).JPG| | caption2 = ခမာ အက်ပ်စာရာ ကချေသည်များ }} ကမ္ဘောဒီးယား အကကို အဓိက ကဏ္ဍ ၃ ခု ခွဲခြားနိုင်သည်။ ခမာဂန္ထဝင်အက၊ ရိုးရာအက နှင့် ပွဲတက် အက တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ခမာဂန္ထဝင် အက၏ ဇာစ်မြစ် အမှန်မှာ အငြင်းပွားဆဲ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ခမာပညာရှင်များက ယနေ့ခေတ် အကပုံစံကို အန်းကောခေတ်သို့ ပြန်လည် ခြေရာခံ ကြပြီး ပုထိုးအတွင်း ရေးဆွဲထွင်းထုထားသော ပုံများနှင့် တူညီမှုကို တွေ့မြင်သောကြောင့် ဖြစ်ကာ အခြားသူများကမူ ယနေ့ခေတ် ခမာ အက စတိုင်လ်များမှာ ၁၈၀၀ ခုနှစ်များ အတွင်း ထိုင်းနန်းတော် ကချေသည်များ ထံမှ သင်ယူ (သို့မဟုတ် ထပ်မံသင်ယူ) ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ခမာဂန္ထဝင်အကကို ကမ္ဘောဒီးယား တော်ဝင်နန်းတော်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ပုံစံကျသော ဖျော်ဖြေရေး တစ်ခု ဖြစ်ကာ ဖျော်ဖြေရန် နှင့် အခမ်းအနားများတွင် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ <ref name=UnescoDance>{{cite web|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00060 |title=UNESCO Culture Sector – Intangible Heritage – 2003 Convention |publisher=Unesco.org |access-date=15 March 2013}}</ref> ထိုအကများကို ရှုပ်ထွေးစွာ ဝတ်စားဆင်ယင်ထား၍ အပြင်းအထန် လေ့ကျင့်ထားသော အမျိုးသား အမျိုးသမီးများက အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ပွဲလမ်းများတွင် ရိုးရာ ဇာတ်လမ်းများ နှင့် ရာမယဏဇာတ်အား ခမာမှု ပြုထားသော ရင်းမ်ကာကဲ့သို့သော ကဗျာရှည်ကြီးများကို အမှတ်ရစေရန်၊ ပြန်ပြောင်းသတိရရန် နှင့် သရုပ်ဆောင်ရန် အတွက် ကပြလေ့ ရှိကြသည်။<ref name="Cravath 1968">{{Cite journal |last=Cravath |first=Paul |date=1986 |title=The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia |journal=Asian Theatre Journal |volume=3 |issue=2 |pages=179–203 |doi=10.2307/1124400 |jstor=1124400}}</ref> "ရိုဘမ် ပရီယာ ရိချ် ထရိုယပ်" ("တော်ဝင်ကြွယ်ဝမှု၏ ဇာတ်ရုံ") ဟု သိကြသော အရာမှာ ပင်ပိ တီးဝိုင်းကို အသံပါဝင် ဖျော်ဖြေသည့် ဂီတ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ရိုးရာအကကို အမြဲလိုပင် မာဟိုရီဂီတ နှင့် တွဲဖက် ကပြလေ့ ရှိကြပြီး ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမျိုးစု အဖွဲ့တို့၏ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ကပြ လေ့ ရှိကြသည်။ ရိုးရာအကများ မြစ်ဖျားခံသည်မှာ ကျေးရွာများတွင် အစတည်ခဲ့ပြီး များသောအားဖြင့် ရွာသားများက အခြားရွာသားများအတွက် ကပြ ဖျော်ဖြေကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="FolkDance">{{Cite book |last1=Sam |first1=Sam-ang |url=http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf |title=Khmer Folk Dance |last2=Sam |first2=Chan Moly |date=1987 |publisher=Khmer Studies Institute |isbn=0-941785-02-5 |location=Newington, CT |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090920064320/http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf |archive-date=2009-09-20}}</ref> ကကွက်များမှာ စတိုင်သိပ်မကျပဲ ဝတ်ဆင်သည့် အဝတ်အစားမှာလည်း ကချေသည်များ ပုံစံတူ သရုပ်ဆောင်သည့် လူများ၏ အဝတ်အစားသာ ဖြစ်ကာ တောင်ကုန်းနေ လူမျိုးစုများ၊ ချမ်လူမျိုးများ သို့မဟုတ် လယ်သမားများ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ဂန္ထဝင် အကထက် ကကွက်ပိုမြန်ဆန်ပြီး ရိုးရာအကများမှာ သာမန်လူတို့ လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်ဖြစ်သော အချစ်၊ ဟာသ နှင့် မကောင်းဆိုးဝါးများကို မောင်းထုတ်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြသလေ့ ရှိသည်။ <ref name=FolkDance /> ပွဲတက်အကများကို ညစာစားပွဲများ၊ ပါတီများ နှင့် အခြား ကိန်းခမ်းမကြီးသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ စုဝေးပွဲများတွင် တက်ရောက်သူများက ကလေ့ ရှိကြသည်။ ခမာတို့၏ ရိုးရာ ပွဲတက်အကမှာ အခြားသော အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံများနှင့် ပုံစံတူသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဝိုင်းပတ်ကခုန်ရသော ရွန်ဗောင် နှင့် ရွန်ဗတ် တို့အပြင် "ဆာရာဗန်" နှင့် "လမ်လိဗ်" တို့လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပေါ် အနောက်တိုင်း အကများ ဖြစ်ကြသော ချားချား၊ ဘိုလီရို နှင့် မက်ဒီဆင် တို့သည်လည်း ကမ္ဘောဒီးယား ပွဲတက်အကများ အပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ ===စာကြည့်တိုက်များ=== ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသား စာကြည့်တိုက်ကို ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ <ref>D’Amicantonio, J. (1997). The development of libraries in Cambodia: the post-Khmer Rouge years. ''World Libraries'', 8(1), 36–41.</ref> စာကြည့်တိုက်သည် ခမာနီ အစိုးရ လက်ထက်တွင် ပျက်စီးမှု အများအပြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ <ref>Dean, John F. 1990. “The Preservation of Books and Manuscripts in Cambodia.” ''American Archivist'' 53 (April): 282–97. </ref> ===ဂီတ=== ရိုးရာ ကမ္ဘောဒီးယား ဂီတသည် ခမာအင်ပိုင်ယာခေတ်ကပင် အစပြုခဲ့သည်။ <ref name="umbc">{{Cite web |title=Cambodian History |url=https://www.umbc.edu/eol/cambodia/histcmus.htm |publisher=www.umbc.edu}}</ref>တော်ဝင်အကများ ဖြစ်ကြသော အက်ပ်စာရာအကသည် ကမ္ဘောဒီးယားယဉ်ကျေးမှု၏ ပြယုဂ် ဖြစ်သကဲ့သို့ပင် ၎င်းတို့နှင့် တွဲဖက်ဖျော်ဖြေသော မာဟော်ရီတီးဝိုင်းသည်လည်း ပြယုဂ်ပင် ဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဆန်သော ဂီတ အမျိုးအစားများမှာ "ချာပေး" နှင့် "အာယိုင်" တို့ ဖြစ်ကြသည်။ "ချာပေး" မှာ အသက်ကြီးသော လူကြီးများအတွင်း ခေတ်စားပြီး အများအားဖြင့် အမျိုးသားတစ်ဦးတည်းက ကမ္ဘောဒီးယား ဂစ်တာ ဖြစ်သော "ချာပေး" ကို သီချင်းစာပိုဒ်များကြားတွင် တီးခတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သီချင်းစာသားမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ကိုယ်ကျင့်တရား နှင့် ဘာသာရေး အကြောင်းများ ဖြစ်သည်။ အယိုင် ဆိုသည်မှာမူ အမျိုးသား သို့မဟုတ် အမျိုးသမီး တစ်ဦးတည်းက ဖျော်ဖြေခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ဟာသဆန်သည်။ သီချင်းစာသားပုံစံ ကဗျာဖြစ်ပြီး အမြဲဆိုသလို အဓိပ္ပာယ် နှစ်ခွ ထွက်သည်များ ပြည့်နှက်နေပြီး ၎င်းတို့ကို ကြိုတင်ရေးသားထားခြင်း ရှိသကဲ့သို့ လုံးဝ လက်တမ်းပြောဆိုခြင်း ရှိသလို အလွတ်တမ်း ပြောဆိုခြင်းလည်း ရှိသည်။ စုံတွဲ သီဆိုသည့် အခါတွင် အမျိုးသား နှင့် အမျိုးသမီးတို့ တစ်လှည့်စီ ဆိုကြပြီး အခြားတစ်ဦး၏ စာသားကို ပြန်လည် ဖြေကြားခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသူ ဖြေကြားရန် ပဟေဠိ ဖွက်ခြင်း တို့ဖြစ်ကာ တစ်ပိုဒ်နှင့် တစ်ပိုဒ်ကြားတွင် တီးလုံးဖြင့် အနားပေးလေ့ ရှိသည်။ "ပလန် ကား" ("မင်္ဂလာဆောင် ဂီတ") မှာမူ တစ်နေကုန်ကြာမြင့်သော ခမာ ရိုးရာမင်္ဂလာဆောင် အတွင်း အမျိုးမျိုးသော အခမ်းအနားများတွင် တွဲဖက်ရန်နှင့် ဖျော်ဖြေရန် အတွက် တီးမှုတ်လေ့ ရှိသော ဂီတနှင့် သီချင်းများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ လူကြိုက်များ ရေပန်းစားသော ဂီတကို အနောက်တိုင်း တူရိယာများဖြင့် ဖျော်ဖြေတီးခတ်လေ့ ရှိသလို ရိုးရာနှင့် အနောက်တိုင်းတူရိယာများကိုလည်း တွဲဆက် တီးခတ်လေ့ ရှိသည်။ အကအတွက် ဂီတကိုမူ ပွဲတက်အကများအတွက် သီးသန့်စတိုင်လ်ကို ရေးစပ်လေ့ ရှိသည်။ အချစ်အလွမ်းသီချင်းများကို သီဆိုလေ့ရှိသော ၁၉၆၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှ စင်း စီစာမောက်၊ ရော့စ် စီရေးစိုသီယာ နှင့် ပန်ရန်တို့အား ကမ္ဘောဒီယား ၏ ဂန္ထဝင်ပေါ့ပ်ဂီတများဟု မှတ်ယူလေ့ ရှိသည်။ ခမာနီ တော်လှန်ရေးအတွင်း ၁၉၆၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှ ဂန္ထဝင် နှင့် လူကြိုက်များသော အဆိုတော်အများစုမှာ အသတ်ခံရခြင်း၊ သေသည်အထိ အစာငတ် ရေငတ် ပစ်ထားခံရခြင်း နှင့် သေသည်အထိ အလုပ်ခိုင်းခြင်း စသည့် ခမာနီတို့၏ ပြုကျင့်မှုများကို ခံခဲ့ရပြီး<ref>{{Cite book |last=Ringer |first=Greg |title=Killing Fields |date=2002 |publisher=Charles Scribner's Sons |location=New York, NY |pages=368–370}}</ref> ထိုခေတ်အခါက မူရင်းမာစတာ တိပ်ခွေများ မှာ ပျောက်ဆုံးပျက်စီး ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ကီယို ဆူရာ့သ် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြန်လည်အခြေချသော ဒုက္ခသည်) နှင့် အခြားသူတို့သည် ဂန္ထဝင် အဆိုတော်များ၏ အမွေကို ဆက်ခံ၍ အမြဲဆိုသလိုပင် သူတို့၏ ရေပန်းစားသော သီချင်းများကို ပြန်လည် ထုတ်ဝေကြသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် "ခန်ထရန်" ဂီတ ရေပန်းစားလာခဲ့ပြီး ၎င်းမှာ ခမာဆူရင် လူမျိုးတို့၏ ဂီတပုံစံကို ခေတ်ပေါ် တူရိယာများဖြင့် တီးခတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 October 2002 |title=Cambodia |url=http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120818104047/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 |archive-date=18 August 2012 |access-date=16 March 2013 |website=National Geographic World Music |language=en}}</ref> ဩစတြေးလျ ဟစ်ဟော့ပ် အဖွဲ့ အက်စရိုနိုမီ ကလပ်စ် သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဖွား အမျိုးသမီးအဆိုတော် ကက် ချန်းသီ နှင့် အတူ အသံသွင်း အခွေထုတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Knox |first=Claire |date=21 June 2013 |title=The Show Must Go On Tour |work=The Phnom Penh Post |url=http://www.phnompenhpost.com/7days/show-must-go-tour |access-date=18 July 2013}}</ref><ref name="Will">{{Cite news |last=Jackson |first=Will |date=2 May 2014 |title=7 Questions with Shannon Kennedy |work=The Phnom Penh Post |url=http://www.phnompenhpost.com/7days/7-questions-shannon-kennedy |access-date=12 May 2014 |language=en}}</ref> "ဒန်ဂီး ဖီဗာ" ရော့ခ်အင်န်ရိုးလ် တီးဝိုင်းတွင် ကမ္ဘောဒီးယား အမျိုးသမီး အဆိုတော် တစ်ဦးကို အဓိကထားပြီး နောက်ခံအဖြစ် ကယ်လီဖိုးနီးယားမှ တီးဝိုင်းက တီးခတ်သည်။ ၎င်းအား ကမ္ဘာ့ဂီတ အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား ဂီတ အား အနောက်တိုင်းစတိုင်လ် ရော့ခ်ဂီတဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ==သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဆိုင်ရာ== ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှစ၍ ဝန်ကြီးဌာန ၁၁ ခုပါဝင်သော သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ အတွက် နိုင်ငံတော်ကော်မတီ တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးဌာန ၇ ခုနှ နိုင်ငံ၏ အများပိုင် တက္ကသိုလ် ၃၃ ခုအတွက် တာဝန်ရှိသော်လည်း ထိုတက္ကသိုလ် အများစုသည် ပညာရေး၊ လူငယ် နှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန၏ အရိပ်အောက်တွင် ရှိသည်။ <ref name="UNESCO Towards 2030">{{Cite report |title=UNESCO Science Report: Towards 2030 |last1=Turpin |first1=Tim |last2=Zhang |first2=Jing A. |publisher=UNESCO |location=Paris |pages=698–713 |language=en |isbn=978-92-3-100129-1 |last3=Burgos |first3=Bessie M. |last4=Amaradsa |first4=Wasantha |chapter=Southeast Asia and Oceania |year=2015}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပညာရေး၊ လူငယ် နှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာနမှ ပညာရေးကဏ္ဍအတွက် သုတေသနဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာ ပေါ်လစီ တစ်ခုကို သဘောတူ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ထိုကိစ္စသည် တက္ကသိုလ်များ တဝှမ်းလုံးတွင် သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန် နှင့် နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ရည်ရွယ်၍ သုတေသနရလဒ်များကို အသုံးချနိုင်ရန် အတွက် ပထမဆုံး ခြေလှမ်း ဖြစ်သည်။ <ref name="UNESCO Towards 2030" /> ထိုပေါ်လစီ၏ နောက်တွင် နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး "အမျိုးသား သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ မာစတာ ပလန် ၂၀၁၄-၂၀၂၀" လိုက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းအား စီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနမှ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး ကိုရီးယား နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အေဂျင်စီမှ ပံ့ပိုးသော နှစ်နှစ်စီမံကိန်း၏ အထွဋ်အထိပ်တွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအစီအစဉ်မှ စက်မှုဆိုင်ရာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ အုတ်မြစ်ကို တည်ဆောက်ပြီး အထူးသဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ အဓိက လုပ်ငန်းများ နှင့် အိုင်စီတီ လုပ်ငန်းများကို အလေးပေးဆောင်ရွက်မည် ဖြစ်သည်။ <ref name="UNESCO Towards 2030" /><ref>{{Cite news|title=Cambodia National Science and Technology Master Plan 2014–2020|last=Korea International Cooperation Agency|first=Press release|date=2014|work=KOICA Feature News}}</ref> ကမ္ဘောဒီးယားသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်၌ နိုင်ငံတကာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှု ညွှန်းကိန်းတွင် အဆင့် ၁၁၀ ရှိပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် အဆင့် ၉၈ မှ ကျဆင်း သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation?|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Global Innovation Index 2019|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=RTD - Item|url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898|access-date=2021-09-02|website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-10-28|title=Global Innovation Index|url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|access-date=2021-09-02|website=INSEAD Knowledge|language=en|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်.......... == == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{ASEAN}} {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[Category:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] [[Category:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:အရှေ့တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ]] jmuoux8ypjijrlsimbo8vvpcwmkihci 0 4353 1043353 1038153 2026-07-16T11:49:13Z EricOng77 132463 /* */ 1043353 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang|shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စုကြီး]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Britannica-Shan">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်ကြပြီး မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "တႆး" (တိုင်း) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း အရေအတွက်မှာ ၄ သန်းမှ ၆ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး၊<ref name="POTWF">{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation}}</ref> ၎င်းပမာဏသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၁၀% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref name="Britannica-Shan" /><ref name="CIA geos"/> မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ရှမ်းလူမျိုးများသည် [[ပုဂံခေတ်]] တတိယပိုင်းမှစတင်၍ နိုင်ငံရေးဩဇာ ကြီးထွားလာခဲ့ပြီး [[ပုဂံအင်ပါယာ]] ပျက်သုဉ်းပြီးနောက်ပိုင်း ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း အထက်မြန်မာနိုင်ငံ (မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း) တွင် [[မြင်စိုင်းခေတ်|မြင်စိုင်း]]၊ [[ပင်းယခေတ်|ပင်းယ]]၊ [[စစ်ကိုင်းခေတ်|စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[အင်းဝခေတ်]] များကို တည်ထောင်ရာတွင်လည်း အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍတွင်ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland''. Cambridge University Press. pp. 119–123.</ref> ယင်းအပြင် သမိုင်းတစ်လျှောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ [[ရှမ်းစော်ဘွား]] နယ်မြေများ ကို ထူထောင်ကာ ရပ်တည်ခဲ့ကြပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးအတွက် သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]] ချုပ်ဆိုရာတွင် ဗမာ၊ ကချင်၊ ချင်း တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]] ပေါ်ထွန်းလာစေရန် အဓိက ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုကြီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>Silverstein, Josef. (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of Development''. Cornell University Press. pp. 12–15.</ref>သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှမ်းလူမျိုးများသည် ခေတ်သစ်မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို ပူးတွဲတည်ထောင်သူများ အဖြစ် သမိုင်းမော်ကွန်းထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ခေတ်သစ်ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး၏ ခွဲခြား၍မရနိုင်သော အဓိကမဏ္ဍိုင်ကြီး တစ်ခုအဖြစ် ယနေ့တိုင် ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေပါသည်။<ref>Smith, Martin. (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books. pp. 71–74.</ref> {{Infobox ethnic group | group = Tai Shan<br/>တႆး<br/>Tai Yai | flag = Flag of the Shan State.svg | flag_caption = ရှမ်းပြည်နယ်အလံ | image = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]] | caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်း)<ref name=POTWF/><ref name="CIA geos"/> | region1 = {{flag|Myanmar}}<br>(အဓိကအားဖြင့် {{flag|Shan State}}) | pop1 = ၅ သန်း {{efn|According to [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}} | ref1 = <ref name="CIA geos">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=live }}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းထိုင်း]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = [[အာဟုမ်ရှမ်း|တိုင်းအာဟုမ်]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|တိုင်းထိုင်း]] }} == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] ရှမ်းလူမျိုးများသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] မျိုးနွယ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Edmondson2007">Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (2007). ''Comparative Kadai: Linguistic Studies Beyond Tai''. Summer Institute of Linguistics.</ref> ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဦးဌာနေ မူလမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသနပြုချက်များအရ ခရာ-ဒိုင် မျိုးနွယ်စုများသည် အေဒီ မတိုင်မီခေတ်များကတည်းက တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ ကွမ်တုန်း နှင့် ကွမ်ရှီး ဒေသများ) တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Terwiel1981">Terwiel, B. J. (1981). ''The Tai of Assam and Ancient Tai Ritual''. Centre for South East Asian Studies.</ref> အေဒီ ၇ ရာစုနှင့် ၈ ရာစုခန့်တွင် ယူနန်ဒေသ၌ ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်]]နိုင်ငံ (Nanzhao) ၏ အင်အားကြီးမားလာမှု၊ တရုတ်ဟန်လူမျိုးများ၏ တောင်ဘက်သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာမှုများနှင့်အတူ တိုင်မျိုးနွယ်စုများသည် ရာသီဥတု ကောင်းမွန်ပြီး မြေဩဇာပြည့်စုံသော တောင်ဘက်မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref> အဆိုပါ ရွှေ့ပြောင်းမှုများမှတစ်ဆင့် မြစ်ဝှမ်းဒေသများကို အခြေခံ၍ လူမျိုးစုများ ကွဲပြားသွားခဲ့ရာ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေချသူများမှ [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao)၊ ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေချသူများမှ [[ထိုင်းလူမျိုး]] (Siamese/Thai) နှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအထက်ပိုင်း မြေပြန့်ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် အခြေချသူများမှ ရှမ်းလူမျိုး (Shan သို့မဟုတ် Tai Yai) ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name="Wyatt2003">Wyatt, D. K. (2003). ''Thailand: A Short History''. Yale University Press.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တိုင်မျိုးနွယ်စုများ စတင်ဝင်ရောက်လာသည့် ကာလမှာ အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့် သို့မဟုတ် ထို့ထက် စောနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြပြီး [[ပုဂံခေတ်]] အထောက်အထား ကျောက်စာများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများကို "သျှံ" သို့မဟုတ် "သျှမ်" (Syam) ဟူသော အမည်ဖြင့် စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.</ref> ရှမ်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့အခြေချရာ တောင်ကုန်းချိုင့်ဝှမ်း ဒေသအသီးသီးတွင် "မိန်း" (Mong / မိူင်း) ဟုခေါ်သော မြို့ပြနိုင်ငံငယ်များကို တည်ထောင်ပြီး ရိုးရာခေါင်းဆောင် "စော်ဘွား" (Saopha / ၸဝ်ႈၾႃႉ) များက ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SaoSaimong1965">Sao Saimong Mangrai (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> အဆိုပါ စော်ဘွားနယ်မြေ အစုအဖွဲ့များသည် ခေတ်အဆက်ဆက် ပြည်မဒေသရှိ မြန်မာဘုရင်များနှင့် မဟာမိတ်ပြုခြင်း၊ လက်အောက်ခံဖြစ်ခြင်းများဖြင့် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါမှသာ "ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်" အဖြစ် စုစည်းသတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing, Burma.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း == ရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော [[ကျွမ့်လူမျိုး|ကျွမ့်တိုင်းရင်းသား]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။<ref>Genetic study source</ref> တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်းလူမျိုး]]အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။<ref>Migration reference</ref> မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီး<ref>O-M122 reference</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == === ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးခေတ် (ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်ဦး) === ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်ချိန်တွင် ပုဂံမင်းတို့၏ အားကိုးအားထားပြုရသော ရှမ်း-ဗမာ ကပြား စစ်သူကြီးများဖြစ်သည့် အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြံနှင့် သီဟသူ ဟူသော '''ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး''' သည် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာနှင့် ပင်လယ်ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက်ကာ အင်အားတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTunOldHistory">သန်းထွန်း။ (၁၉၆၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုန်စာပေ။ စာ-၁၃၅–၁၄၂။</ref> ၎င်းတို့သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၂ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၀၁) တွင် တရုတ်-မွန်ဂိုတပ်များကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း တွင် ဩဇာကြီးမားလာခဲ့သည်။ ညီနောင်သုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သူ သီဟသူ (အနန္တသီဟသူရိန်) သည် သက္ကရာဇ် ၆၇၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၁၃) တွင် ပင်းယမြို့ကို တည်ထောင်ကာ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ပြီး အညာမြေပြန့်ဒေသသို့ ရှမ်းလူမျိုးများ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်အခြေချလာစေသည့် သမိုင်းအစပျိုးရာ ကာလတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Kala1">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ပထမတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၃၁၀–၃၁၅။</ref> === အင်းဝခေတ်နှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများ ကြီးစိုးခြင်း === ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် သီဟသူ၏ မြေးတော်စပ်သူ [[သတိုးမင်းဖျား]]က သက္ကရာဇ် ၇၂၆ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄) တွင် [[အင်းဝမြို့]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="ThanTunOldHistory" /> သို့ရာတွင် အင်းဝခေတ်နှောင်းပိုင်းဖြစ်သော မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၀၁–၁၅၂၇) အာဏာစက် အားနည်းချိန်၌ မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ ပိုမိုအင်အားကြီးမားလာခဲ့သည်။ ထိုရှမ်းစော်ဘွားများအနက် အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံသည် သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇) တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိကို သတ်ဖြတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို မိမိ၏သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇–၁၅၄၂) အား ဆက်ခံစေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)။ (၁၉၉၃)။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း။ စာ-၁၁၈–၁child၂၅။</ref> သိုဟန်ဘွား လွန်ပြီးနောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား ထီးနန်းအပ်နှင်းကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို အင်းဝနန်းတွင် ဆက်လက်ဘိသိက်မြှောက်ရန် မှာကြားခဲ့ကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်း လွန်သော် သားဖြစ်သူ [[မိုးဗြဲနရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၅–၁၅၅၁) ဆက်လက်စိုးစံစဉ် စစ်ကိုင်းဒေသမှ ရှမ်းမင်းမျိုးနွယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]] က အင်းဝကို လာရောက်တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စိုးစံခဲ့သည်။<ref name="Kala2">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၁၄၂–၁၄၆။</ref> === ရှေးရှမ်းဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များ (၃၃ နယ်) === ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဦးစီးအုပ်ချုပ်မှုမှတ်တမ်းများအရ ရှမ်းစော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသတွင် ပြည်နယ်ပေါင်း ၃၃ နယ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် ရိုးရာအရ "တေတ္တိံသ" (၃၃ နယ်) ဟု တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းဒေသသည် စုစုပေါင်း စတုရန်းမိုင် ၅၆,၆၄၅ ကျယ်ဝန်းပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် စော်ဘွား ၁၆ ဦး၊ မြို့စား ၁၃ ဦး နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄ ဦးတို့က ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Gazetteer">Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing. Part I, Vol. 1, pp. 200–215.</ref> ယင်း ၃၃ နယ်ကို ပထဝီဝင်အရ အောက်ပါအတိုင်း တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည် -<ref name="ShanStates">လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၈၈–၉၇။</ref> ==== တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၂၇ နယ်) ==== # [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံနယ်]] # [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲနယ်]] # [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေနယ်]] # [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်နယ်]] # [[လဲချားမြို့|လဲချားနယ်]] # [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်နယ်]] # [[မိုင်းပန်မြို့|မိုင်းပန်နယ်]] # [[မိုင်းပွန်မြို့|မိုင်းပွန်နယ်]] # စကားနယ် # နောင်မွယ်နယ် # မိုင်းနောက်နယ် # [[မိုင်းကိုင်းမြို့|မိုင်းကိုင်းနယ်]] # [[ကျေးသီမြို့|ကျေးသီဗန်းစံနယ်]] # [[ပင်လောင်းမြို့|လွယ်လုံ (ပင်လောင်း) နယ်]] # သထုံ (ဆီဆိုင်) နယ် # ဗန်းရင်နယ် # [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်းနယ်]] # နန်းခုတ်နယ် # စကွယ်နယ် # [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူးနယ်]] # သမခမ်း (သာမိုင်းခမ်း) နယ် # [[ပွေးလှရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်|ပွေးလှနယ်]] # ဘော်နယ် # ရွာဝံ (ရွာငံ) နယ် # ပင်မှီနယ် # ကျုံးနယ် # [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယနယ်]] ==== မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၆ နယ်) ==== # [[သီပေါမြို့|သီပေါနယ်]] # တောင်ပိုင် (နမ့်ဆန်) နယ် # မိုင်းရယ်နယ် # [[သိန္နီမြို့|မြောက်သိန္နီနယ်]] # [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်နယ်]] # မိုးလင်းနယ် === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ နှင့် ရှေးခေတ်မနုဿဗေဒအမြင် == မြန်မာ့ရှေးဟောင်းကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော '''"ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း"''' တွင် ဖော်ပြချက်အရ "ရှမ်းမျိုး ၃၀" ဟု ဆိုသော်လည်း လက်တွေ့တွင် ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာဗေဒအရ ကွဲပြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့် အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံခြားသား လူမျိုးစုများစွာ ရောနှောပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၄၂–၄၆။</ref> ရှေးခေတ်မြန်မာမင်းများလက်ထက် အယူအဆအရ မိမိတို့နှင့် စကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူဘဲ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို "ရှမ်း" (Shan) ဟူသောအမည်အောက်တွင် ခြုံငုံ၍ သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဆာဂျော့စကော့တ် (လှသမိန် ဆီလျော်အောင်ဘာသာပြန်သည်)။ (၁၉၆၅)။ ''မြန်မာပြည်အခြေပြကမ္ပည်းကျမ်း''။ သုတစာပေတိုက်။ စာ-၁၁၂။</ref> === လူမျိုးစု ၃၀ အား အသေးစိတ်ခွဲခြားခြင်း === ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်းပါ ဂါထာစပ်ဆိုချက်အရ ခွဲခြားထားသော လူမျိုးစု ၃၀ ၏ ယနေ့ခေတ် သုတေသနပြုချက် နောက်ခံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -<ref name="Zambu">မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း (ပထမတွဲ)။ (၁၉၆၅)။ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၂၃၀–၂၃၄။</ref> ==== ပထမ ၁၀ မျိုး ==== # '''လင်း''' - လင်းခေး သို့မဟုတ် လင်းဇင်း (လာအို) နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ # '''သက်''' - ရခိုင်ရိုးမတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[သက်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ချင်း''' - မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက် တောင်တန်းဒေသမှ [[ချင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ခုံ''' - ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံဒေသရှိ ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်သော [[ဂုံလူမျိုး|ခုံ (သို့မဟုတ်) ဂုံလူမျိုး (Khün)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''ရင်''' - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ရှိ ရင်ကြား၊ ရင်နက် (ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲ) များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ကတူး''' - မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကတူးလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''မြန်''' - ဗမာ (မြန်မာ) လူမျိုးစုကိုပင် ရှေးဟောင်းအခေါ်အဝေါ်ဖြင့် ထည့်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''အကျော်''' - ရှေးခေတ်က ကမ္ဘောဒီးယား (ခမာ) သို့မဟုတ် လာအိုနွယ်ဖွားများကို ခေါ်ဆိုသည့် အမည်ဖြစ်သည်။ # '''ဂင်''' - တရုတ်-ဗီယက်နမ်နယ်စပ် သို့မဟုတ် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်အရှေ့ဘက်မှ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ရှမ်း''' - ပင်မ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင် (Tai) နွယ်ဖွား ရှမ်းလူမျိုး]]များကို တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းသည်။ ==== ဒုတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''ဇဝါ''' - အင်ဒိုနီးရှား ဂျာဗားကျွန်း (Java) သို့မဟုတ် လာအိုနိုင်ငံ [[လွမ်ပရာဘန်းမြို့|လွမ်ပရာဘန်း]] ရှေးဟောင်း မာလယူ-ဇဝါ နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုသည်။ # '''မျက်နှာမည်း''' - အသားအရောင်ညိုမည်းသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တောင်ပစိဖိတ်နွယ်ဖွားများကို တင်စားခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကသည်း''' - အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရ (Manipur) ဒေသမှ [[ကသည်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ရေမီးထွက်''' - ရှေးဒဏ္ဍာရီလာ လူမျိုးစုအမည် သို့မဟုတ် ထူးခြားသော ဝတ်စုံဝတ်ဆင်သည့် လူမျိုးစုတစ်ခုအား တင်စားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ကရက်''' - ရှမ်းနှင့် ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''လဝ''' - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ မွန်-ခမာနွယ်ဝင် [[ဝလူမျိုး|လဝ (ဝလူမျိုး)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''လော''' - ယနေ့ခေတ် [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao) များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ပန်းလောင်''' - [[ပလောင်လူမျိုး]] (Ta'ang) များကို ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်းဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''တရက်''' - ရှမ်းပြည်နယ်စပ်နှင့် ယူနန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ # '''ရှမ်း''' - အထက်ပါအတိုင်း တိုင်နွယ်ဖွား (Tai) အစုအဖွဲ့ကိုပင် ထပ်မံအတည်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ==== တတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''စနု''' - ကချင် သို့မဟုတ် ရှမ်းတောင်တန်းရှိ လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ဘအူ''' - ဗန်းမော်နှင့် ကချင်တောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကရင်''' - မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် တောင်တန်းနှင့် မြေပြန့်ဒေသရှိ [[ကရင်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ကချင်''' - မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက်စွန်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကချင်လူမျိုး]] (ဂျင်းဖော) များ ဖြစ်သည်။ # '''ဂနော''' - ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ကံလော သို့မဟုတ် ဒေသခံလူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ယောန်''' - ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဒေသမှ ရှမ်းနွယ်ဖွား '''"ရှမ်းယွန်း" (Yuan)''' များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''လဝိုက်''' - အနောက်ဘက် ကသည်း သို့မဟုတ် ချင်းတောင်တန်းအနီးရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''တရုပ်''' - မြောက်ဘက်အိမ်နီးနားချင်း [[တရုတ်လူမျိုး]]များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ယိုးဒယား''' - ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဘန်ကောက်နှင့် အယုဒ္ဓယအနွယ်ဝင် [[ထိုင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''အနဲ''' - ရှမ်းပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသရှိ အလွန်သေးငယ်သော လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture" />ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === ဘာသာအယူဝါဒရေးတွင် ရှေးအခါက ရှမ်းလူမျိုးများသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုများကိုသာ အဓိက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ ကွယ်လွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမ အခြံအရံများနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူတကွ မြေမြှုပ် သင်္ဂြိုဟ်သည့် ရိုးရာဓလေ့ဆိုးများပင် ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Yegar">Yegar, Moshe (1972). ''The Muslims of Burma''. Otto Harrassowitz Verlag. p. 12.</ref> သို့သော် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးသည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းစိုးမိုးပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အသက်သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်သည့် အယူအဆများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ဘဲ တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့ကာ၊ တစ်ပြည်လုံးအား [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်သက်ဝင်စေခဲ့သည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co. pp. 165–167.</ref> သို့ဖြစ်၍ ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျေးလက်ဒေသအချို့တွင် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ပူးတွဲကျင့်သုံးကြကာ ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} [[ရှမ်းဘာသာစကား]]သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် (Tai-Kadai) ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်ပြီး သံနေသံထား (နိမ့်မြင့်သံ) ရှိသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Edmondson">Edmondson, Jerold A. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics. pp. 85–89.</ref> သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘာသာစကားကို စာပေအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရန်အတွက် ထိုခေတ်အခါက ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြီးမားပြီး စနစ်တကျ ထွန်းကားနေပြီဖြစ်သော ဗမာအက္ခရာများကို ကူးယူအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="SaiKamMong"/> သို့သော် ရှမ်းဘာသာစကား၏ ပင်ကိုအသံထွက်များ (အထူးသဖြင့် သံပြင်း၊ သံပျော့ နိမ့်မြင့်သံများ) သည် ဗမာစာပေထက် ပိုမိုများပြားသဖြင့် ဗမာဗျည်း ၁၆ လုံးခန့်ကိုသာ ကူးယူပြီး အဝိုင်းပုံစံ ရှေးဦးရှမ်းစာ (လိခ်တႆးဟောင်း) ကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Edmondson">Edmondson, Jerold A. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics. pp. 91–95.</ref> ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ ဗမာစာပေမှ ဆင်းသက်လာသော ဗျည်းများကို ပိုမိုရိုးရှင်းအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဗျည်းလုံးရေကို ၁၆ လုံးမှ ၁၈ လုံးအထိသာ ကန့်သတ်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဗမာစာ၏ လုံးကြီးတင်၊ ဆန်ခတ်၊ တစ်ချောင်းငင် စသည့် သရသင်္ကေတ အသုံးအနှုန်းများကို အသွင်ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="SaiKamMong"/> သို့သော် အဆိုပါ ရှမ်းစာတိုစနစ်သည် ဗျည်းနှင့် သရ နည်းပါးလွန်းလှသဖြင့် စာလုံးတစ်လုံးတည်းကပင် အဓိပ္ပာယ် ၄ မျိုး ၅ မျိုးခန့် ထွက်နေပြီး စာဖတ်သူ၏ အခြေအနေ အပေါ် မူတည်၍သာ မှန်းဆဖတ်ရသည့် အားနည်းချက် ရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ရှမ်းစာပေတိုးတက်ရေးအတွက် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်စာပေကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းကာ အကြီးစား ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="SaiKamMong"/> မြန်မာစာပေကဲ့သို့ပင် အသံထွက် လုံးဝတိကျစေရန်အတွက် ရှမ်းဘာသာစကား၏ အခြေခံ နိမ့်မြင့်သံ ၅ မျိုးကို ကိုယ်စားပြုမည့်"အသံထွက်သင်္ကေတ သင်္ကေတများ" ကို တီထွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Diller"/> ၎င်းအပြင်ဗျည်းအက္ခရာများကိုလည်း ခေတ်မီလာစေရန် ပြုပြင်ခဲ့ရာ ယနေ့အသုံးပြုနေသော ခေတ်သစ်ရှမ်းစာ တွင် ဗျည်း ၁၉ လုံးအထိ တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှမ်းစာပေသည် ကွန်ပျူတာ ယူနီကုဒ် (Unicode) စနစ်အထိ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဗမာစာပေကဲ့သို့ပင် ဝိုင်းဝန်းသော အက္ခရာအလှကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။ ဗမာစာပေ၏ ဗျည်း၊ သရ တွဲစပ်ပုံစနစ် (Matrix) ကို အခြေခံထားသော်လည်း ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ပင်ကို တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) ဘာသာစကား၏ သရုပ်လက္ခဏာနှင့် ကိုက်ညီအောင် ကိုယ်ပိုင်လမ်းကြောင်းဖြင့် အောင်မြင်စွာ အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သည့် စာပေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Edmondson"/> ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] p6lmmime0gcqb8bznsxahmoseguj38b 1043354 1043353 2026-07-16T11:50:54Z EricOng77 132463 /* */ 1043354 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang|shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စုကြီး]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Britannica-Shan">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်ကြပြီး မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "တႆး" (တိုင်း) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း အရေအတွက်မှာ ၄ သန်းမှ ၆ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး၊<ref name="POTWF">{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation}}</ref> ၎င်းပမာဏသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၁၀% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref name="Britannica-Shan" /><ref name="CIA geos"/> {{Infobox ethnic group | group = Tai Shan<br/>တႆး<br/>Tai Yai | flag = Flag of the Shan State.svg | flag_caption = ရှမ်းပြည်နယ်အလံ | image = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]] | caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်း)<ref name=POTWF/><ref name="CIA geos"/> | region1 = {{flag|Myanmar}}<br>(အဓိကအားဖြင့် {{flag|Shan State}}) | pop1 = ၅ သန်း {{efn|According to [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}} | ref1 = <ref name="CIA geos">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=live }}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းထိုင်း]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = [[အာဟုမ်ရှမ်း|တိုင်းအာဟုမ်]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|တိုင်းထိုင်း]] }} မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ရှမ်းလူမျိုးများသည် [[ပုဂံခေတ်]] တတိယပိုင်းမှစတင်၍ နိုင်ငံရေးဩဇာ ကြီးထွားလာခဲ့ပြီး [[ပုဂံ|ပုဂံအင်ပါယာ]] ပျက်သုဉ်းပြီးနောက်ပိုင်း ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း အထက်မြန်မာနိုင်ငံ (မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း) တွင် [[မြင်စိုင်းခေတ်|မြင်စိုင်း]]၊ [[ပင်းယခေတ်|ပင်းယ]]၊ [[စစ်ကိုင်းခေတ်|စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[အင်းဝခေတ်]] များကို တည်ထောင်ရာတွင်လည်း အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍတွင်ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland''. Cambridge University Press. pp. 119–123.</ref> ယင်းအပြင် သမိုင်းတစ်လျှောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းစော်ဘွား နယ်မြေများ]] ကို ထူထောင်ကာ ရပ်တည်ခဲ့ကြပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးအတွက် သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]] ချုပ်ဆိုရာတွင် ဗမာ၊ ကချင်၊ ချင်း တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]] ပေါ်ထွန်းလာစေရန် အဓိက ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုကြီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>Silverstein, Josef. (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of Development''. Cornell University Press. pp. 12–15.</ref>သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှမ်းလူမျိုးများသည် ခေတ်သစ်မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို ပူးတွဲတည်ထောင်သူများ အဖြစ် သမိုင်းမော်ကွန်းထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ခေတ်သစ်ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး၏ ခွဲခြား၍မရနိုင်သော အဓိကမဏ္ဍိုင်ကြီး တစ်ခုအဖြစ် ယနေ့တိုင် ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေပါသည်။<ref>Smith, Martin. (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books. pp. 71–74.</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] ရှမ်းလူမျိုးများသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] မျိုးနွယ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Edmondson2007">Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (2007). ''Comparative Kadai: Linguistic Studies Beyond Tai''. Summer Institute of Linguistics.</ref> ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဦးဌာနေ မူလမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသနပြုချက်များအရ ခရာ-ဒိုင် မျိုးနွယ်စုများသည် အေဒီ မတိုင်မီခေတ်များကတည်းက တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ ကွမ်တုန်း နှင့် ကွမ်ရှီး ဒေသများ) တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Terwiel1981">Terwiel, B. J. (1981). ''The Tai of Assam and Ancient Tai Ritual''. Centre for South East Asian Studies.</ref> အေဒီ ၇ ရာစုနှင့် ၈ ရာစုခန့်တွင် ယူနန်ဒေသ၌ ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်]]နိုင်ငံ (Nanzhao) ၏ အင်အားကြီးမားလာမှု၊ တရုတ်ဟန်လူမျိုးများ၏ တောင်ဘက်သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာမှုများနှင့်အတူ တိုင်မျိုးနွယ်စုများသည် ရာသီဥတု ကောင်းမွန်ပြီး မြေဩဇာပြည့်စုံသော တောင်ဘက်မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref> အဆိုပါ ရွှေ့ပြောင်းမှုများမှတစ်ဆင့် မြစ်ဝှမ်းဒေသများကို အခြေခံ၍ လူမျိုးစုများ ကွဲပြားသွားခဲ့ရာ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေချသူများမှ [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao)၊ ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေချသူများမှ [[ထိုင်းလူမျိုး]] (Siamese/Thai) နှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအထက်ပိုင်း မြေပြန့်ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် အခြေချသူများမှ ရှမ်းလူမျိုး (Shan သို့မဟုတ် Tai Yai) ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name="Wyatt2003">Wyatt, D. K. (2003). ''Thailand: A Short History''. Yale University Press.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တိုင်မျိုးနွယ်စုများ စတင်ဝင်ရောက်လာသည့် ကာလမှာ အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့် သို့မဟုတ် ထို့ထက် စောနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြပြီး [[ပုဂံခေတ်]] အထောက်အထား ကျောက်စာများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများကို "သျှံ" သို့မဟုတ် "သျှမ်" (Syam) ဟူသော အမည်ဖြင့် စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.</ref> ရှမ်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့အခြေချရာ တောင်ကုန်းချိုင့်ဝှမ်း ဒေသအသီးသီးတွင် "မိန်း" (Mong / မိူင်း) ဟုခေါ်သော မြို့ပြနိုင်ငံငယ်များကို တည်ထောင်ပြီး ရိုးရာခေါင်းဆောင် "စော်ဘွား" (Saopha / ၸဝ်ႈၾႃႉ) များက ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SaoSaimong1965">Sao Saimong Mangrai (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> အဆိုပါ စော်ဘွားနယ်မြေ အစုအဖွဲ့များသည် ခေတ်အဆက်ဆက် ပြည်မဒေသရှိ မြန်မာဘုရင်များနှင့် မဟာမိတ်ပြုခြင်း၊ လက်အောက်ခံဖြစ်ခြင်းများဖြင့် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါမှသာ "ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်" အဖြစ် စုစည်းသတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing, Burma.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း == ရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော [[ကျွမ့်လူမျိုး|ကျွမ့်တိုင်းရင်းသား]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။<ref>Genetic study source</ref> တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်းလူမျိုး]]အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။<ref>Migration reference</ref> မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီး<ref>O-M122 reference</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == === ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးခေတ် (ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်ဦး) === ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်ချိန်တွင် ပုဂံမင်းတို့၏ အားကိုးအားထားပြုရသော ရှမ်း-ဗမာ ကပြား စစ်သူကြီးများဖြစ်သည့် အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြံနှင့် သီဟသူ ဟူသော '''ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး''' သည် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာနှင့် ပင်လယ်ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက်ကာ အင်အားတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTunOldHistory">သန်းထွန်း။ (၁၉၆၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုန်စာပေ။ စာ-၁၃၅–၁၄၂။</ref> ၎င်းတို့သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၂ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၀၁) တွင် တရုတ်-မွန်ဂိုတပ်များကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း တွင် ဩဇာကြီးမားလာခဲ့သည်။ ညီနောင်သုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သူ သီဟသူ (အနန္တသီဟသူရိန်) သည် သက္ကရာဇ် ၆၇၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၁၃) တွင် ပင်းယမြို့ကို တည်ထောင်ကာ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ပြီး အညာမြေပြန့်ဒေသသို့ ရှမ်းလူမျိုးများ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်အခြေချလာစေသည့် သမိုင်းအစပျိုးရာ ကာလတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Kala1">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ပထမတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၃၁၀–၃၁၅။</ref> === အင်းဝခေတ်နှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများ ကြီးစိုးခြင်း === ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် သီဟသူ၏ မြေးတော်စပ်သူ [[သတိုးမင်းဖျား]]က သက္ကရာဇ် ၇၂၆ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄) တွင် [[အင်းဝမြို့]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="ThanTunOldHistory" /> သို့ရာတွင် အင်းဝခေတ်နှောင်းပိုင်းဖြစ်သော မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၀၁–၁၅၂၇) အာဏာစက် အားနည်းချိန်၌ မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ ပိုမိုအင်အားကြီးမားလာခဲ့သည်။ ထိုရှမ်းစော်ဘွားများအနက် အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံသည် သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇) တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိကို သတ်ဖြတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို မိမိ၏သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇–၁၅၄၂) အား ဆက်ခံစေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)။ (၁၉၉၃)။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း။ စာ-၁၁၈–၁child၂၅။</ref> သိုဟန်ဘွား လွန်ပြီးနောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား ထီးနန်းအပ်နှင်းကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို အင်းဝနန်းတွင် ဆက်လက်ဘိသိက်မြှောက်ရန် မှာကြားခဲ့ကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်း လွန်သော် သားဖြစ်သူ [[မိုးဗြဲနရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၅–၁၅၅၁) ဆက်လက်စိုးစံစဉ် စစ်ကိုင်းဒေသမှ ရှမ်းမင်းမျိုးနွယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]] က အင်းဝကို လာရောက်တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စိုးစံခဲ့သည်။<ref name="Kala2">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၁၄၂–၁၄၆။</ref> === ရှေးရှမ်းဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များ (၃၃ နယ်) === ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဦးစီးအုပ်ချုပ်မှုမှတ်တမ်းများအရ ရှမ်းစော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသတွင် ပြည်နယ်ပေါင်း ၃၃ နယ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် ရိုးရာအရ "တေတ္တိံသ" (၃၃ နယ်) ဟု တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းဒေသသည် စုစုပေါင်း စတုရန်းမိုင် ၅၆,၆၄၅ ကျယ်ဝန်းပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် စော်ဘွား ၁၆ ဦး၊ မြို့စား ၁၃ ဦး နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄ ဦးတို့က ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Gazetteer">Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing. Part I, Vol. 1, pp. 200–215.</ref> ယင်း ၃၃ နယ်ကို ပထဝီဝင်အရ အောက်ပါအတိုင်း တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည် -<ref name="ShanStates">လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၈၈–၉၇။</ref> ==== တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၂၇ နယ်) ==== # [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံနယ်]] # [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲနယ်]] # [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေနယ်]] # [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်နယ်]] # [[လဲချားမြို့|လဲချားနယ်]] # [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်နယ်]] # [[မိုင်းပန်မြို့|မိုင်းပန်နယ်]] # [[မိုင်းပွန်မြို့|မိုင်းပွန်နယ်]] # စကားနယ် # နောင်မွယ်နယ် # မိုင်းနောက်နယ် # [[မိုင်းကိုင်းမြို့|မိုင်းကိုင်းနယ်]] # [[ကျေးသီမြို့|ကျေးသီဗန်းစံနယ်]] # [[ပင်လောင်းမြို့|လွယ်လုံ (ပင်လောင်း) နယ်]] # သထုံ (ဆီဆိုင်) နယ် # ဗန်းရင်နယ် # [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်းနယ်]] # နန်းခုတ်နယ် # စကွယ်နယ် # [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူးနယ်]] # သမခမ်း (သာမိုင်းခမ်း) နယ် # [[ပွေးလှရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်|ပွေးလှနယ်]] # ဘော်နယ် # ရွာဝံ (ရွာငံ) နယ် # ပင်မှီနယ် # ကျုံးနယ် # [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယနယ်]] ==== မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၆ နယ်) ==== # [[သီပေါမြို့|သီပေါနယ်]] # တောင်ပိုင် (နမ့်ဆန်) နယ် # မိုင်းရယ်နယ် # [[သိန္နီမြို့|မြောက်သိန္နီနယ်]] # [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်နယ်]] # မိုးလင်းနယ် === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ နှင့် ရှေးခေတ်မနုဿဗေဒအမြင် == မြန်မာ့ရှေးဟောင်းကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော '''"ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း"''' တွင် ဖော်ပြချက်အရ "ရှမ်းမျိုး ၃၀" ဟု ဆိုသော်လည်း လက်တွေ့တွင် ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာဗေဒအရ ကွဲပြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့် အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံခြားသား လူမျိုးစုများစွာ ရောနှောပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၄၂–၄၆။</ref> ရှေးခေတ်မြန်မာမင်းများလက်ထက် အယူအဆအရ မိမိတို့နှင့် စကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူဘဲ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို "ရှမ်း" (Shan) ဟူသောအမည်အောက်တွင် ခြုံငုံ၍ သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဆာဂျော့စကော့တ် (လှသမိန် ဆီလျော်အောင်ဘာသာပြန်သည်)။ (၁၉၆၅)။ ''မြန်မာပြည်အခြေပြကမ္ပည်းကျမ်း''။ သုတစာပေတိုက်။ စာ-၁၁၂။</ref> === လူမျိုးစု ၃၀ အား အသေးစိတ်ခွဲခြားခြင်း === ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်းပါ ဂါထာစပ်ဆိုချက်အရ ခွဲခြားထားသော လူမျိုးစု ၃၀ ၏ ယနေ့ခေတ် သုတေသနပြုချက် နောက်ခံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -<ref name="Zambu">မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း (ပထမတွဲ)။ (၁၉၆၅)။ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၂၃၀–၂၃၄။</ref> ==== ပထမ ၁၀ မျိုး ==== # '''လင်း''' - လင်းခေး သို့မဟုတ် လင်းဇင်း (လာအို) နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ # '''သက်''' - ရခိုင်ရိုးမတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[သက်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ချင်း''' - မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက် တောင်တန်းဒေသမှ [[ချင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ခုံ''' - ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံဒေသရှိ ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်သော [[ဂုံလူမျိုး|ခုံ (သို့မဟုတ်) ဂုံလူမျိုး (Khün)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''ရင်''' - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ရှိ ရင်ကြား၊ ရင်နက် (ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲ) များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ကတူး''' - မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကတူးလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''မြန်''' - ဗမာ (မြန်မာ) လူမျိုးစုကိုပင် ရှေးဟောင်းအခေါ်အဝေါ်ဖြင့် ထည့်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''အကျော်''' - ရှေးခေတ်က ကမ္ဘောဒီးယား (ခမာ) သို့မဟုတ် လာအိုနွယ်ဖွားများကို ခေါ်ဆိုသည့် အမည်ဖြစ်သည်။ # '''ဂင်''' - တရုတ်-ဗီယက်နမ်နယ်စပ် သို့မဟုတ် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်အရှေ့ဘက်မှ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ရှမ်း''' - ပင်မ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင် (Tai) နွယ်ဖွား ရှမ်းလူမျိုး]]များကို တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းသည်။ ==== ဒုတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''ဇဝါ''' - အင်ဒိုနီးရှား ဂျာဗားကျွန်း (Java) သို့မဟုတ် လာအိုနိုင်ငံ [[လွမ်ပရာဘန်းမြို့|လွမ်ပရာဘန်း]] ရှေးဟောင်း မာလယူ-ဇဝါ နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုသည်။ # '''မျက်နှာမည်း''' - အသားအရောင်ညိုမည်းသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တောင်ပစိဖိတ်နွယ်ဖွားများကို တင်စားခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကသည်း''' - အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရ (Manipur) ဒေသမှ [[ကသည်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ရေမီးထွက်''' - ရှေးဒဏ္ဍာရီလာ လူမျိုးစုအမည် သို့မဟုတ် ထူးခြားသော ဝတ်စုံဝတ်ဆင်သည့် လူမျိုးစုတစ်ခုအား တင်စားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ကရက်''' - ရှမ်းနှင့် ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''လဝ''' - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ မွန်-ခမာနွယ်ဝင် [[ဝလူမျိုး|လဝ (ဝလူမျိုး)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''လော''' - ယနေ့ခေတ် [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao) များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ပန်းလောင်''' - [[ပလောင်လူမျိုး]] (Ta'ang) များကို ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်းဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''တရက်''' - ရှမ်းပြည်နယ်စပ်နှင့် ယူနန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ # '''ရှမ်း''' - အထက်ပါအတိုင်း တိုင်နွယ်ဖွား (Tai) အစုအဖွဲ့ကိုပင် ထပ်မံအတည်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ==== တတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''စနု''' - ကချင် သို့မဟုတ် ရှမ်းတောင်တန်းရှိ လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ဘအူ''' - ဗန်းမော်နှင့် ကချင်တောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကရင်''' - မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် တောင်တန်းနှင့် မြေပြန့်ဒေသရှိ [[ကရင်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ကချင်''' - မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက်စွန်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကချင်လူမျိုး]] (ဂျင်းဖော) များ ဖြစ်သည်။ # '''ဂနော''' - ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ကံလော သို့မဟုတ် ဒေသခံလူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ယောန်''' - ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဒေသမှ ရှမ်းနွယ်ဖွား '''"ရှမ်းယွန်း" (Yuan)''' များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''လဝိုက်''' - အနောက်ဘက် ကသည်း သို့မဟုတ် ချင်းတောင်တန်းအနီးရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''တရုပ်''' - မြောက်ဘက်အိမ်နီးနားချင်း [[တရုတ်လူမျိုး]]များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ယိုးဒယား''' - ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဘန်ကောက်နှင့် အယုဒ္ဓယအနွယ်ဝင် [[ထိုင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''အနဲ''' - ရှမ်းပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသရှိ အလွန်သေးငယ်သော လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture" />ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === ဘာသာအယူဝါဒရေးတွင် ရှေးအခါက ရှမ်းလူမျိုးများသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုများကိုသာ အဓိက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ ကွယ်လွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမ အခြံအရံများနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူတကွ မြေမြှုပ် သင်္ဂြိုဟ်သည့် ရိုးရာဓလေ့ဆိုးများပင် ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Yegar">Yegar, Moshe (1972). ''The Muslims of Burma''. Otto Harrassowitz Verlag. p. 12.</ref> သို့သော် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးသည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းစိုးမိုးပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အသက်သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်သည့် အယူအဆများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ဘဲ တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့ကာ၊ တစ်ပြည်လုံးအား [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်သက်ဝင်စေခဲ့သည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co. pp. 165–167.</ref> သို့ဖြစ်၍ ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျေးလက်ဒေသအချို့တွင် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ပူးတွဲကျင့်သုံးကြကာ ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} [[ရှမ်းဘာသာစကား]]သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် (Tai-Kadai) ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်ပြီး သံနေသံထား (နိမ့်မြင့်သံ) ရှိသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Edmondson">Edmondson, Jerold A. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics. pp. 85–89.</ref> သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘာသာစကားကို စာပေအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရန်အတွက် ထိုခေတ်အခါက ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြီးမားပြီး စနစ်တကျ ထွန်းကားနေပြီဖြစ်သော ဗမာအက္ခရာများကို ကူးယူအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="SaiKamMong"/> သို့သော် ရှမ်းဘာသာစကား၏ ပင်ကိုအသံထွက်များ (အထူးသဖြင့် သံပြင်း၊ သံပျော့ နိမ့်မြင့်သံများ) သည် ဗမာစာပေထက် ပိုမိုများပြားသဖြင့် ဗမာဗျည်း ၁၆ လုံးခန့်ကိုသာ ကူးယူပြီး အဝိုင်းပုံစံ ရှေးဦးရှမ်းစာ (လိခ်တႆးဟောင်း) ကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Edmondson">Edmondson, Jerold A. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics. pp. 91–95.</ref> ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ ဗမာစာပေမှ ဆင်းသက်လာသော ဗျည်းများကို ပိုမိုရိုးရှင်းအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဗျည်းလုံးရေကို ၁၆ လုံးမှ ၁၈ လုံးအထိသာ ကန့်သတ်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဗမာစာ၏ လုံးကြီးတင်၊ ဆန်ခတ်၊ တစ်ချောင်းငင် စသည့် သရသင်္ကေတ အသုံးအနှုန်းများကို အသွင်ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="SaiKamMong"/> သို့သော် အဆိုပါ ရှမ်းစာတိုစနစ်သည် ဗျည်းနှင့် သရ နည်းပါးလွန်းလှသဖြင့် စာလုံးတစ်လုံးတည်းကပင် အဓိပ္ပာယ် ၄ မျိုး ၅ မျိုးခန့် ထွက်နေပြီး စာဖတ်သူ၏ အခြေအနေ အပေါ် မူတည်၍သာ မှန်းဆဖတ်ရသည့် အားနည်းချက် ရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ရှမ်းစာပေတိုးတက်ရေးအတွက် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်စာပေကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းကာ အကြီးစား ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="SaiKamMong"/> မြန်မာစာပေကဲ့သို့ပင် အသံထွက် လုံးဝတိကျစေရန်အတွက် ရှမ်းဘာသာစကား၏ အခြေခံ နိမ့်မြင့်သံ ၅ မျိုးကို ကိုယ်စားပြုမည့်"အသံထွက်သင်္ကေတ သင်္ကေတများ" ကို တီထွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Diller"/> ၎င်းအပြင်ဗျည်းအက္ခရာများကိုလည်း ခေတ်မီလာစေရန် ပြုပြင်ခဲ့ရာ ယနေ့အသုံးပြုနေသော ခေတ်သစ်ရှမ်းစာ တွင် ဗျည်း ၁၉ လုံးအထိ တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှမ်းစာပေသည် ကွန်ပျူတာ ယူနီကုဒ် (Unicode) စနစ်အထိ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဗမာစာပေကဲ့သို့ပင် ဝိုင်းဝန်းသော အက္ခရာအလှကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။ ဗမာစာပေ၏ ဗျည်း၊ သရ တွဲစပ်ပုံစနစ် (Matrix) ကို အခြေခံထားသော်လည်း ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ပင်ကို တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) ဘာသာစကား၏ သရုပ်လက္ခဏာနှင့် ကိုက်ညီအောင် ကိုယ်ပိုင်လမ်းကြောင်းဖြင့် အောင်မြင်စွာ အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သည့် စာပေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Edmondson"/> ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 20n16jxz456g5a7oud5rs08p9uydbl0 1043355 1043354 2026-07-16T11:51:12Z EricOng77 132463 /* */ 1043355 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang|shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စုကြီး]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Britannica-Shan">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်ကြပြီး မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "တႆး" (တိုင်း) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း အရေအတွက်မှာ ၄ သန်းမှ ၆ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး၊<ref name="POTWF">{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation}}</ref> ၎င်းပမာဏသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၁၀% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref name="Britannica-Shan" /><ref name="CIA geos"/> {{Infobox ethnic group | group = Tai Shan<br/>တႆး<br/>Tai Yai | flag = Flag of the Shan State.svg | flag_caption = ရှမ်းပြည်နယ်အလံ | image = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]] | caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်း)<ref name=POTWF/><ref name="CIA geos"/> | region1 = {{flag|Myanmar}}<br>(အဓိကအားဖြင့် {{flag|Shan State}}) | pop1 = ၅ သန်း {{efn|According to [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}} | ref1 = <ref name="CIA geos">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=live }}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းထိုင်း]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = [[အာဟုမ်ရှမ်း|တိုင်းအာဟုမ်]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|တိုင်းထိုင်း]] }} မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ရှမ်းလူမျိုးများသည် [[ပုဂံခေတ်]] တတိယပိုင်းမှစတင်၍ နိုင်ငံရေးဩဇာ ကြီးထွားလာခဲ့ပြီး [[ပုဂံ|ပုဂံအင်ပါယာ]] ပျက်သုဉ်းပြီးနောက်ပိုင်း ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း အထက်မြန်မာနိုင်ငံ (မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း) တွင် [[မြင်စိုင်းခေတ်|မြင်စိုင်း]]၊ [[ပင်းယခေတ်|ပင်းယ]]၊ [[စစ်ကိုင်းခေတ်|စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[အင်းဝခေတ်]] များကို တည်ထောင်ရာတွင်လည်း အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍတွင်ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland''. Cambridge University Press. pp. 119–123.</ref> ယင်းအပြင် သမိုင်းတစ်လျှောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းစော်ဘွား နယ်မြေများ]] ကို ထူထောင်ကာ ရပ်တည်ခဲ့ကြပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးအတွက် သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]] ချုပ်ဆိုရာတွင် ဗမာ၊ ကချင်၊ ချင်း တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]] ပေါ်ထွန်းလာစေရန် အဓိက ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုကြီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>Silverstein, Josef. (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of Development''. Cornell University Press. pp. 12–15.</ref>သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှမ်းလူမျိုးများသည် ခေတ်သစ်မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို ပူးတွဲတည်ထောင်သူများ အဖြစ် သမိုင်းမော်ကွန်းထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ခေတ်သစ်ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး၏ ခွဲခြား၍မရနိုင်သော အဓိကမဏ္ဍိုင်ကြီး တစ်ခုအဖြစ် ယနေ့တိုင် ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေပါသည်။<ref>Smith, Martin. (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books. pp. 71–74.</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] ရှမ်းလူမျိုးများသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] မျိုးနွယ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Edmondson2007">Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (2007). ''Comparative Kadai: Linguistic Studies Beyond Tai''. Summer Institute of Linguistics.</ref> ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဦးဌာနေ မူလမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသနပြုချက်များအရ ခရာ-ဒိုင် မျိုးနွယ်စုများသည် အေဒီ မတိုင်မီခေတ်များကတည်းက တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ ကွမ်တုန်း နှင့် ကွမ်ရှီး ဒေသများ) တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Terwiel1981">Terwiel, B. J. (1981). ''The Tai of Assam and Ancient Tai Ritual''. Centre for South East Asian Studies.</ref> အေဒီ ၇ ရာစုနှင့် ၈ ရာစုခန့်တွင် ယူနန်ဒေသ၌ ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်]]နိုင်ငံ (Nanzhao) ၏ အင်အားကြီးမားလာမှု၊ တရုတ်ဟန်လူမျိုးများ၏ တောင်ဘက်သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာမှုများနှင့်အတူ တိုင်မျိုးနွယ်စုများသည် ရာသီဥတု ကောင်းမွန်ပြီး မြေဩဇာပြည့်စုံသော တောင်ဘက်မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref> အဆိုပါ ရွှေ့ပြောင်းမှုများမှတစ်ဆင့် မြစ်ဝှမ်းဒေသများကို အခြေခံ၍ လူမျိုးစုများ ကွဲပြားသွားခဲ့ရာ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေချသူများမှ [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao)၊ ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေချသူများမှ [[ထိုင်းလူမျိုး]] (Siamese/Thai) နှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအထက်ပိုင်း မြေပြန့်ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် အခြေချသူများမှ ရှမ်းလူမျိုး (Shan သို့မဟုတ် Tai Yai) ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name="Wyatt2003">Wyatt, D. K. (2003). ''Thailand: A Short History''. Yale University Press.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တိုင်မျိုးနွယ်စုများ စတင်ဝင်ရောက်လာသည့် ကာလမှာ အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့် သို့မဟုတ် ထို့ထက် စောနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြပြီး [[ပုဂံခေတ်]] အထောက်အထား ကျောက်စာများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများကို "သျှံ" သို့မဟုတ် "သျှမ်" (Syam) ဟူသော အမည်ဖြင့် စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.</ref> ရှမ်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့အခြေချရာ တောင်ကုန်းချိုင့်ဝှမ်း ဒေသအသီးသီးတွင် "မိန်း" (Mong / မိူင်း) ဟုခေါ်သော မြို့ပြနိုင်ငံငယ်များကို တည်ထောင်ပြီး ရိုးရာခေါင်းဆောင် "စော်ဘွား" (Saopha / ၸဝ်ႈၾႃႉ) များက ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SaoSaimong1965">Sao Saimong Mangrai (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> အဆိုပါ စော်ဘွားနယ်မြေ အစုအဖွဲ့များသည် ခေတ်အဆက်ဆက် ပြည်မဒေသရှိ မြန်မာဘုရင်များနှင့် မဟာမိတ်ပြုခြင်း၊ လက်အောက်ခံဖြစ်ခြင်းများဖြင့် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါမှသာ "ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်" အဖြစ် စုစည်းသတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing, Burma.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း == ရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော [[ကျွမ့်လူမျိုး|ကျွမ့်တိုင်းရင်းသား]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။<ref>Genetic study source</ref> တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်းလူမျိုး]]အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။<ref>Migration reference</ref> မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီး<ref>O-M122 reference</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == === ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးခေတ် (ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်ဦး) === ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်ချိန်တွင် ပုဂံမင်းတို့၏ အားကိုးအားထားပြုရသော ရှမ်း-ဗမာ ကပြား စစ်သူကြီးများဖြစ်သည့် အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြံနှင့် သီဟသူ ဟူသော '''ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး''' သည် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာနှင့် ပင်လယ်ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက်ကာ အင်အားတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTunOldHistory">သန်းထွန်း။ (၁၉၆၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုန်စာပေ။ စာ-၁၃၅–၁၄၂။</ref> ၎င်းတို့သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၂ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၀၁) တွင် တရုတ်-မွန်ဂိုတပ်များကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း တွင် ဩဇာကြီးမားလာခဲ့သည်။ ညီနောင်သုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သူ သီဟသူ (အနန္တသီဟသူရိန်) သည် သက္ကရာဇ် ၆၇၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၁၃) တွင် ပင်းယမြို့ကို တည်ထောင်ကာ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ပြီး အညာမြေပြန့်ဒေသသို့ ရှမ်းလူမျိုးများ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်အခြေချလာစေသည့် သမိုင်းအစပျိုးရာ ကာလတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Kala1">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ပထမတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၃၁၀–၃၁၅။</ref> === အင်းဝခေတ်နှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများ ကြီးစိုးခြင်း === ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် သီဟသူ၏ မြေးတော်စပ်သူ [[သတိုးမင်းဖျား]]က သက္ကရာဇ် ၇၂၆ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄) တွင် [[အင်းဝမြို့]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="ThanTunOldHistory" /> သို့ရာတွင် အင်းဝခေတ်နှောင်းပိုင်းဖြစ်သော မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၀၁–၁၅၂၇) အာဏာစက် အားနည်းချိန်၌ မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ ပိုမိုအင်အားကြီးမားလာခဲ့သည်။ ထိုရှမ်းစော်ဘွားများအနက် အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံသည် သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇) တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိကို သတ်ဖြတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို မိမိ၏သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇–၁၅၄၂) အား ဆက်ခံစေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)။ (၁၉၉၃)။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း။ စာ-၁၁၈–၁child၂၅။</ref> သိုဟန်ဘွား လွန်ပြီးနောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား ထီးနန်းအပ်နှင်းကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို အင်းဝနန်းတွင် ဆက်လက်ဘိသိက်မြှောက်ရန် မှာကြားခဲ့ကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်း လွန်သော် သားဖြစ်သူ [[မိုးဗြဲနရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၅–၁၅၅၁) ဆက်လက်စိုးစံစဉ် စစ်ကိုင်းဒေသမှ ရှမ်းမင်းမျိုးနွယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]] က အင်းဝကို လာရောက်တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စိုးစံခဲ့သည်။<ref name="Kala2">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၁၄၂–၁၄၆။</ref> === ရှေးရှမ်းဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များ (၃၃ နယ်) === ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဦးစီးအုပ်ချုပ်မှုမှတ်တမ်းများအရ ရှမ်းစော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသတွင် ပြည်နယ်ပေါင်း ၃၃ နယ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် ရိုးရာအရ "တေတ္တိံသ" (၃၃ နယ်) ဟု တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းဒေသသည် စုစုပေါင်း စတုရန်းမိုင် ၅၆,၆၄၅ ကျယ်ဝန်းပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် စော်ဘွား ၁၆ ဦး၊ မြို့စား ၁၃ ဦး နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄ ဦးတို့က ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Gazetteer">Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing. Part I, Vol. 1, pp. 200–215.</ref> ယင်း ၃၃ နယ်ကို ပထဝီဝင်အရ အောက်ပါအတိုင်း တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည် -<ref name="ShanStates">လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၈၈–၉၇။</ref> ==== တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၂၇ နယ်) ==== # [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံနယ်]] # [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲနယ်]] # [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေနယ်]] # [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်နယ်]] # [[လဲချားမြို့|လဲချားနယ်]] # [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်နယ်]] # [[မိုင်းပန်မြို့|မိုင်းပန်နယ်]] # [[မိုင်းပွန်မြို့|မိုင်းပွန်နယ်]] # စကားနယ် # နောင်မွယ်နယ် # မိုင်းနောက်နယ် # [[မိုင်းကိုင်းမြို့|မိုင်းကိုင်းနယ်]] # [[ကျေးသီမြို့|ကျေးသီဗန်းစံနယ်]] # [[ပင်လောင်းမြို့|လွယ်လုံ (ပင်လောင်း) နယ်]] # သထုံ (ဆီဆိုင်) နယ် # ဗန်းရင်နယ် # [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်းနယ်]] # နန်းခုတ်နယ် # စကွယ်နယ် # [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူးနယ်]] # သမခမ်း (သာမိုင်းခမ်း) နယ် # [[ပွေးလှရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်|ပွေးလှနယ်]] # ဘော်နယ် # ရွာဝံ (ရွာငံ) နယ် # ပင်မှီနယ် # ကျုံးနယ် # [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယနယ်]] ==== မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၆ နယ်) ==== # [[သီပေါမြို့|သီပေါနယ်]] # တောင်ပိုင် (နမ့်ဆန်) နယ် # မိုင်းရယ်နယ် # [[သိန္နီမြို့|မြောက်သိန္နီနယ်]] # [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်နယ်]] # မိုးလင်းနယ် === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ နှင့် ရှေးခေတ်မနုဿဗေဒအမြင် == မြန်မာ့ရှေးဟောင်းကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော '''"ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း"''' တွင် ဖော်ပြချက်အရ "ရှမ်းမျိုး ၃၀" ဟု ဆိုသော်လည်း လက်တွေ့တွင် ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာဗေဒအရ ကွဲပြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့် အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံခြားသား လူမျိုးစုများစွာ ရောနှောပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၄၂–၄၆။</ref> ရှေးခေတ်မြန်မာမင်းများလက်ထက် အယူအဆအရ မိမိတို့နှင့် စကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူဘဲ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို "ရှမ်း" (Shan) ဟူသောအမည်အောက်တွင် ခြုံငုံ၍ သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဆာဂျော့စကော့တ် (လှသမိန် ဆီလျော်အောင်ဘာသာပြန်သည်)။ (၁၉၆၅)။ ''မြန်မာပြည်အခြေပြကမ္ပည်းကျမ်း''။ သုတစာပေတိုက်။ စာ-၁၁၂။</ref> === လူမျိုးစု ၃၀ အား အသေးစိတ်ခွဲခြားခြင်း === ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်းပါ ဂါထာစပ်ဆိုချက်အရ ခွဲခြားထားသော လူမျိုးစု ၃၀ ၏ ယနေ့ခေတ် သုတေသနပြုချက် နောက်ခံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -<ref name="Zambu">မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း (ပထမတွဲ)။ (၁၉၆၅)။ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၂၃၀–၂၃၄။</ref> ==== ပထမ ၁၀ မျိုး ==== # '''လင်း''' - လင်းခေး သို့မဟုတ် လင်းဇင်း (လာအို) နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ # '''သက်''' - ရခိုင်ရိုးမတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[သက်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ချင်း''' - မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက် တောင်တန်းဒေသမှ [[ချင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ခုံ''' - ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံဒေသရှိ ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်သော [[ဂုံလူမျိုး|ခုံ (သို့မဟုတ်) ဂုံလူမျိုး (Khün)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''ရင်''' - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ရှိ ရင်ကြား၊ ရင်နက် (ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲ) များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ကတူး''' - မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကတူးလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''မြန်''' - ဗမာ (မြန်မာ) လူမျိုးစုကိုပင် ရှေးဟောင်းအခေါ်အဝေါ်ဖြင့် ထည့်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''အကျော်''' - ရှေးခေတ်က ကမ္ဘောဒီးယား (ခမာ) သို့မဟုတ် လာအိုနွယ်ဖွားများကို ခေါ်ဆိုသည့် အမည်ဖြစ်သည်။ # '''ဂင်''' - တရုတ်-ဗီယက်နမ်နယ်စပ် သို့မဟုတ် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်အရှေ့ဘက်မှ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ရှမ်း''' - ပင်မ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင် (Tai) နွယ်ဖွား ရှမ်းလူမျိုး]]များကို တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းသည်။ ==== ဒုတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''ဇဝါ''' - အင်ဒိုနီးရှား ဂျာဗားကျွန်း (Java) သို့မဟုတ် လာအိုနိုင်ငံ [[လွမ်ပရာဘန်းမြို့|လွမ်ပရာဘန်း]] ရှေးဟောင်း မာလယူ-ဇဝါ နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုသည်။ # '''မျက်နှာမည်း''' - အသားအရောင်ညိုမည်းသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တောင်ပစိဖိတ်နွယ်ဖွားများကို တင်စားခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကသည်း''' - အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရ (Manipur) ဒေသမှ [[ကသည်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ရေမီးထွက်''' - ရှေးဒဏ္ဍာရီလာ လူမျိုးစုအမည် သို့မဟုတ် ထူးခြားသော ဝတ်စုံဝတ်ဆင်သည့် လူမျိုးစုတစ်ခုအား တင်စားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ကရက်''' - ရှမ်းနှင့် ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''လဝ''' - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ မွန်-ခမာနွယ်ဝင် [[ဝလူမျိုး|လဝ (ဝလူမျိုး)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''လော''' - ယနေ့ခေတ် [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao) များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ပန်းလောင်''' - [[ပလောင်လူမျိုး]] (Ta'ang) များကို ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်းဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''တရက်''' - ရှမ်းပြည်နယ်စပ်နှင့် ယူနန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ # '''ရှမ်း''' - အထက်ပါအတိုင်း တိုင်နွယ်ဖွား (Tai) အစုအဖွဲ့ကိုပင် ထပ်မံအတည်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ==== တတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''စနု''' - ကချင် သို့မဟုတ် ရှမ်းတောင်တန်းရှိ လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ဘအူ''' - ဗန်းမော်နှင့် ကချင်တောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကရင်''' - မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် တောင်တန်းနှင့် မြေပြန့်ဒေသရှိ [[ကရင်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ကချင်''' - မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက်စွန်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကချင်လူမျိုး]] (ဂျင်းဖော) များ ဖြစ်သည်။ # '''ဂနော''' - ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ကံလော သို့မဟုတ် ဒေသခံလူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ယောန်''' - ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဒေသမှ ရှမ်းနွယ်ဖွား '''"ရှမ်းယွန်း" (Yuan)''' များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''လဝိုက်''' - အနောက်ဘက် ကသည်း သို့မဟုတ် ချင်းတောင်တန်းအနီးရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''တရုပ်''' - မြောက်ဘက်အိမ်နီးနားချင်း [[တရုတ်လူမျိုး]]များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ယိုးဒယား''' - ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဘန်ကောက်နှင့် အယုဒ္ဓယအနွယ်ဝင် [[ထိုင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''အနဲ''' - ရှမ်းပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသရှိ အလွန်သေးငယ်သော လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture" />ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === ဘာသာအယူဝါဒရေးတွင် ရှေးအခါက ရှမ်းလူမျိုးများသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုများကိုသာ အဓိက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ ကွယ်လွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမ အခြံအရံများနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူတကွ မြေမြှုပ် သင်္ဂြိုဟ်သည့် ရိုးရာဓလေ့ဆိုးများပင် ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Yegar">Yegar, Moshe (1972). ''The Muslims of Burma''. Otto Harrassowitz Verlag. p. 12.</ref> သို့သော် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးသည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းစိုးမိုးပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အသက်သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်သည့် အယူအဆများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ဘဲ တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့ကာ၊ တစ်ပြည်လုံးအား [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်သက်ဝင်စေခဲ့သည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co. pp. 165–167.</ref> သို့ဖြစ်၍ ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျေးလက်ဒေသအချို့တွင် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ပူးတွဲကျင့်သုံးကြကာ ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} [[ရှမ်းဘာသာစကား]]သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် (Tai-Kadai) ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်ပြီး သံနေသံထား (နိမ့်မြင့်သံ) ရှိသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Edmondson">Edmondson, Jerold A. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics. pp. 85–89.</ref> သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘာသာစကားကို စာပေအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရန်အတွက် ထိုခေတ်အခါက ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြီးမားပြီး စနစ်တကျ ထွန်းကားနေပြီဖြစ်သော ဗမာအက္ခရာများကို ကူးယူအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="SaiKamMong"/> သို့သော် ရှမ်းဘာသာစကား၏ ပင်ကိုအသံထွက်များ (အထူးသဖြင့် သံပြင်း၊ သံပျော့ နိမ့်မြင့်သံများ) သည် ဗမာစာပေထက် ပိုမိုများပြားသဖြင့် ဗမာဗျည်း ၁၆ လုံးခန့်ကိုသာ ကူးယူပြီး အဝိုင်းပုံစံ ရှေးဦးရှမ်းစာ (လိခ်တႆးဟောင်း) ကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Edmondson">Edmondson, Jerold A. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics. pp. 91–95.</ref> ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ ဗမာစာပေမှ ဆင်းသက်လာသော ဗျည်းများကို ပိုမိုရိုးရှင်းအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဗျည်းလုံးရေကို ၁၆ လုံးမှ ၁၈ လုံးအထိသာ ကန့်သတ်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဗမာစာ၏ လုံးကြီးတင်၊ ဆန်ခတ်၊ တစ်ချောင်းငင် စသည့် သရသင်္ကေတ အသုံးအနှုန်းများကို အသွင်ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="SaiKamMong"/> သို့သော် အဆိုပါ ရှမ်းစာတိုစနစ်သည် ဗျည်းနှင့် သရ နည်းပါးလွန်းလှသဖြင့် စာလုံးတစ်လုံးတည်းကပင် အဓိပ္ပာယ် ၄ မျိုး ၅ မျိုးခန့် ထွက်နေပြီး စာဖတ်သူ၏ အခြေအနေ အပေါ် မူတည်၍သာ မှန်းဆဖတ်ရသည့် အားနည်းချက် ရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ရှမ်းစာပေတိုးတက်ရေးအတွက် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်စာပေကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းကာ အကြီးစား ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="SaiKamMong"/> မြန်မာစာပေကဲ့သို့ပင် အသံထွက် လုံးဝတိကျစေရန်အတွက် ရှမ်းဘာသာစကား၏ အခြေခံ နိမ့်မြင့်သံ ၅ မျိုးကို ကိုယ်စားပြုမည့်"အသံထွက်သင်္ကေတ သင်္ကေတများ" ကို တီထွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Diller"/> ၎င်းအပြင်ဗျည်းအက္ခရာများကိုလည်း ခေတ်မီလာစေရန် ပြုပြင်ခဲ့ရာ ယနေ့အသုံးပြုနေသော ခေတ်သစ်ရှမ်းစာ တွင် ဗျည်း ၁၉ လုံးအထိ တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှမ်းစာပေသည် ကွန်ပျူတာ ယူနီကုဒ် (Unicode) စနစ်အထိ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဗမာစာပေကဲ့သို့ပင် ဝိုင်းဝန်းသော အက္ခရာအလှကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။ ဗမာစာပေ၏ ဗျည်း၊ သရ တွဲစပ်ပုံစနစ် (Matrix) ကို အခြေခံထားသော်လည်း ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ပင်ကို တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) ဘာသာစကား၏ သရုပ်လက္ခဏာနှင့် ကိုက်ညီအောင် ကိုယ်ပိုင်လမ်းကြောင်းဖြင့် အောင်မြင်စွာ အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သည့် စာပေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Edmondson"/> ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] padzkg77kimcre1n6tgpw6vcsaebgmj 1043356 1043355 2026-07-16T11:56:35Z EricOng77 132463 /* */ 1043356 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang|shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စုကြီး]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Britannica-Shan">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်ကြပြီး မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "တႆး" (တိုင်း) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း အရေအတွက်မှာ ၄ သန်းမှ ၆ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး၊<ref name="POTWF">{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation}}</ref> ၎င်းပမာဏသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၁၀% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref name="Britannica-Shan" /><ref name="CIA geos"/> {{Infobox ethnic group | group = Tai Shan<br/>တႆး<br/>Tai Yai | flag = Flag of the Shan State.svg | flag_caption = ရှမ်းပြည်နယ်အလံ | image = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]] | caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ၅ သန်းခန့် (ခန့်မှန်း)<ref name=POTWF/><ref name="CIA geos"/> | region1 = {{flag|Myanmar}}<br>(အဓိကအားဖြင့် {{flag|Shan State}}) | pop1 = ၅ သန်း {{efn|According to [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}} | ref1 = <ref name="CIA geos">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=live }}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းထိုင်း]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = [[အာဟုမ်ရှမ်း|တိုင်းအာဟုမ်]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ်]]၊ [[တိုင်လူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး|တိုင်းထိုင်း]] }} မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ရှမ်းလူမျိုးများသည် [[ပုဂံခေတ်]] တတိယပိုင်းမှစတင်၍ နိုင်ငံရေးဩဇာ ကြီးထွားလာခဲ့ပြီး [[ပုဂံ|ပုဂံအင်ပါယာ]] ပျက်သုဉ်းပြီးနောက်ပိုင်း ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း အထက်မြန်မာနိုင်ငံ (မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း) တွင် [[မြင်စိုင်းခေတ်|မြင်စိုင်း]]၊ [[ပင်းယခေတ်|ပင်းယ]]၊ [[စစ်ကိုင်းခေတ်|စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[အင်းဝခေတ်]] များကို တည်ထောင်ရာတွင်လည်း အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍတွင်ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland''. Cambridge University Press. pp. 119–123.</ref> ယင်းအပြင် သမိုင်းတစ်လျှောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းစော်ဘွား နယ်မြေများ]] ကို ထူထောင်ကာ ရပ်တည်ခဲ့ကြပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးအတွက် သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]] ချုပ်ဆိုရာတွင် ဗမာ၊ ကချင်၊ ချင်း တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]] ပေါ်ထွန်းလာစေရန် အဓိက ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုကြီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>Silverstein, Josef. (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of Development''. Cornell University Press. pp. 12–15.</ref> သို့ဖြစ်ရာ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှမ်းလူမျိုးများသည် ခေတ်သစ်မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို ပူးတွဲတည်ထောင်သူများ အဖြစ် သမိုင်းမော်ကွန်းထိုးခဲ့ကြပြီး ရှမ်းလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ခေတ်သစ်ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး၏ ခွဲခြား၍မရနိုင်သော အဓိကမဏ္ဍိုင်ကြီး တစ်ခုအဖြစ် ယနေ့တိုင် ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေပါသည်။<ref>Smith, Martin. (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books. pp. 71–74.</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] ရှမ်းလူမျိုးများသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] မျိုးနွယ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Edmondson2007">Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (2007). ''Comparative Kadai: Linguistic Studies Beyond Tai''. Summer Institute of Linguistics.</ref> ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဦးဌာနေ မူလမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသနပြုချက်များအရ ခရာ-ဒိုင် မျိုးနွယ်စုများသည် အေဒီ မတိုင်မီခေတ်များကတည်းက တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ ကွမ်တုန်း နှင့် ကွမ်ရှီး ဒေသများ) တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Terwiel1981">Terwiel, B. J. (1981). ''The Tai of Assam and Ancient Tai Ritual''. Centre for South East Asian Studies.</ref> အေဒီ ၇ ရာစုနှင့် ၈ ရာစုခန့်တွင် ယူနန်ဒေသ၌ ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်]]နိုင်ငံ (Nanzhao) ၏ အင်အားကြီးမားလာမှု၊ တရုတ်ဟန်လူမျိုးများ၏ တောင်ဘက်သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာမှုများနှင့်အတူ တိုင်မျိုးနွယ်စုများသည် ရာသီဥတု ကောင်းမွန်ပြီး မြေဩဇာပြည့်စုံသော တောင်ဘက်မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref> အဆိုပါ ရွှေ့ပြောင်းမှုများမှတစ်ဆင့် မြစ်ဝှမ်းဒေသများကို အခြေခံ၍ လူမျိုးစုများ ကွဲပြားသွားခဲ့ရာ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေချသူများမှ [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao)၊ ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေချသူများမှ [[ထိုင်းလူမျိုး]] (Siamese/Thai) နှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအထက်ပိုင်း မြေပြန့်ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် အခြေချသူများမှ ရှမ်းလူမျိုး (Shan သို့မဟုတ် Tai Yai) ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name="Wyatt2003">Wyatt, D. K. (2003). ''Thailand: A Short History''. Yale University Press.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တိုင်မျိုးနွယ်စုများ စတင်ဝင်ရောက်လာသည့် ကာလမှာ အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့် သို့မဟုတ် ထို့ထက် စောနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြပြီး [[ပုဂံခေတ်]] အထောက်အထား ကျောက်စာများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများကို "သျှံ" သို့မဟုတ် "သျှမ်" (Syam) ဟူသော အမည်ဖြင့် စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.</ref> ရှမ်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့အခြေချရာ တောင်ကုန်းချိုင့်ဝှမ်း ဒေသအသီးသီးတွင် "မိန်း" (Mong / မိူင်း) ဟုခေါ်သော မြို့ပြနိုင်ငံငယ်များကို တည်ထောင်ပြီး ရိုးရာခေါင်းဆောင် "စော်ဘွား" (Saopha / ၸဝ်ႈၾႃႉ) များက ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SaoSaimong1965">Sao Saimong Mangrai (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> အဆိုပါ စော်ဘွားနယ်မြေ အစုအဖွဲ့များသည် ခေတ်အဆက်ဆက် ပြည်မဒေသရှိ မြန်မာဘုရင်များနှင့် မဟာမိတ်ပြုခြင်း၊ လက်အောက်ခံဖြစ်ခြင်းများဖြင့် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါမှသာ "ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်" အဖြစ် စုစည်းသတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing, Burma.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်း == ရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော [[ကျွမ့်လူမျိုး|ကျွမ့်တိုင်းရင်းသား]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။<ref>Genetic study source</ref> တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်းလူမျိုး]]အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။<ref>Migration reference</ref> မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီး<ref>O-M122 reference</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Shan_Genetic_Structure">{{cite journal |last1=Sinsermsakul |first1=P. |last2=Srikaew |first2=K. |last3=Kangwanpong |first3=D. |last4=Kutanan |first4=W. |title=Genetic structure of the Shan people in Northern Thailand and its implications for the Tai-Kadai migration |journal=Scientific Reports |date=2021 |volume=11 |issue=1 |pages=21453 |doi=10.1038/s41598-021-00845-x |pmid=34716321}}</ref> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == === ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးခေတ် (ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်ဦး) === ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်ချိန်တွင် ပုဂံမင်းတို့၏ အားကိုးအားထားပြုရသော ရှမ်း-ဗမာ ကပြား စစ်သူကြီးများဖြစ်သည့် အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြံနှင့် သီဟသူ ဟူသော '''ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး''' သည် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာနှင့် ပင်လယ်ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက်ကာ အင်အားတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTunOldHistory">သန်းထွန်း။ (၁၉၆၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုန်စာပေ။ စာ-၁၃၅–၁၄၂။</ref> ၎င်းတို့သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၂ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၀၁) တွင် တရုတ်-မွန်ဂိုတပ်များကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း တွင် ဩဇာကြီးမားလာခဲ့သည်။ ညီနောင်သုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သူ သီဟသူ (အနန္တသီဟသူရိန်) သည် သက္ကရာဇ် ၆၇၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၁၃) တွင် ပင်းယမြို့ကို တည်ထောင်ကာ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ပြီး အညာမြေပြန့်ဒေသသို့ ရှမ်းလူမျိုးများ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်အခြေချလာစေသည့် သမိုင်းအစပျိုးရာ ကာလတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Kala1">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ပထမတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၃၁၀–၃၁၅။</ref> === အင်းဝခေတ်နှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများ ကြီးစိုးခြင်း === ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် သီဟသူ၏ မြေးတော်စပ်သူ [[သတိုးမင်းဖျား]]က သက္ကရာဇ် ၇၂၆ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄) တွင် [[အင်းဝမြို့]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="ThanTunOldHistory" /> သို့ရာတွင် အင်းဝခေတ်နှောင်းပိုင်းဖြစ်သော မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၀၁–၁၅၂၇) အာဏာစက် အားနည်းချိန်၌ မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ ပိုမိုအင်အားကြီးမားလာခဲ့သည်။ ထိုရှမ်းစော်ဘွားများအနက် အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံသည် သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇) တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိကို သတ်ဖြတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို မိမိ၏သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇–၁၅၄၂) အား ဆက်ခံစေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)။ (၁၉၉၃)။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း။ စာ-၁၁၈–၁child၂၅။</ref> သိုဟန်ဘွား လွန်ပြီးနောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား ထီးနန်းအပ်နှင်းကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို အင်းဝနန်းတွင် ဆက်လက်ဘိသိက်မြှောက်ရန် မှာကြားခဲ့ကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်း လွန်သော် သားဖြစ်သူ [[မိုးဗြဲနရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၅–၁၅၅၁) ဆက်လက်စိုးစံစဉ် စစ်ကိုင်းဒေသမှ ရှမ်းမင်းမျိုးနွယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]] က အင်းဝကို လာရောက်တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စိုးစံခဲ့သည်။<ref name="Kala2">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၁၄၂–၁၄၆။</ref> === ရှေးရှမ်းဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များ (၃၃ နယ်) === ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဦးစီးအုပ်ချုပ်မှုမှတ်တမ်းများအရ ရှမ်းစော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသတွင် ပြည်နယ်ပေါင်း ၃၃ နယ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် ရိုးရာအရ "တေတ္တိံသ" (၃၃ နယ်) ဟု တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းဒေသသည် စုစုပေါင်း စတုရန်းမိုင် ၅၆,၆၄၅ ကျယ်ဝန်းပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် စော်ဘွား ၁၆ ဦး၊ မြို့စား ၁၃ ဦး နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄ ဦးတို့က ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Gazetteer">Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing. Part I, Vol. 1, pp. 200–215.</ref> ယင်း ၃၃ နယ်ကို ပထဝီဝင်အရ အောက်ပါအတိုင်း တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည် -<ref name="ShanStates">လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၈၈–၉၇။</ref> ==== တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၂၇ နယ်) ==== # [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံနယ်]] # [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲနယ်]] # [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေနယ်]] # [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်နယ်]] # [[လဲချားမြို့|လဲချားနယ်]] # [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်နယ်]] # [[မိုင်းပန်မြို့|မိုင်းပန်နယ်]] # [[မိုင်းပွန်မြို့|မိုင်းပွန်နယ်]] # စကားနယ် # နောင်မွယ်နယ် # မိုင်းနောက်နယ် # [[မိုင်းကိုင်းမြို့|မိုင်းကိုင်းနယ်]] # [[ကျေးသီမြို့|ကျေးသီဗန်းစံနယ်]] # [[ပင်လောင်းမြို့|လွယ်လုံ (ပင်လောင်း) နယ်]] # သထုံ (ဆီဆိုင်) နယ် # ဗန်းရင်နယ် # [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်းနယ်]] # နန်းခုတ်နယ် # စကွယ်နယ် # [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူးနယ်]] # သမခမ်း (သာမိုင်းခမ်း) နယ် # [[ပွေးလှရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်|ပွေးလှနယ်]] # ဘော်နယ် # ရွာဝံ (ရွာငံ) နယ် # ပင်မှီနယ် # ကျုံးနယ် # [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယနယ်]] ==== မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၆ နယ်) ==== # [[သီပေါမြို့|သီပေါနယ်]] # တောင်ပိုင် (နမ့်ဆန်) နယ် # မိုင်းရယ်နယ် # [[သိန္နီမြို့|မြောက်သိန္နီနယ်]] # [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်နယ်]] # မိုးလင်းနယ် === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ နှင့် ရှေးခေတ်မနုဿဗေဒအမြင် == မြန်မာ့ရှေးဟောင်းကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော '''"ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း"''' တွင် ဖော်ပြချက်အရ "ရှမ်းမျိုး ၃၀" ဟု ဆိုသော်လည်း လက်တွေ့တွင် ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာဗေဒအရ ကွဲပြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့် အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံခြားသား လူမျိုးစုများစွာ ရောနှောပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၄၂–၄၆။</ref> ရှေးခေတ်မြန်မာမင်းများလက်ထက် အယူအဆအရ မိမိတို့နှင့် စကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူဘဲ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို "ရှမ်း" (Shan) ဟူသောအမည်အောက်တွင် ခြုံငုံ၍ သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဆာဂျော့စကော့တ် (လှသမိန် ဆီလျော်အောင်ဘာသာပြန်သည်)။ (၁၉၆၅)။ ''မြန်မာပြည်အခြေပြကမ္ပည်းကျမ်း''။ သုတစာပေတိုက်။ စာ-၁၁၂။</ref> === လူမျိုးစု ၃၀ အား အသေးစိတ်ခွဲခြားခြင်း === ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်းပါ ဂါထာစပ်ဆိုချက်အရ ခွဲခြားထားသော လူမျိုးစု ၃၀ ၏ ယနေ့ခေတ် သုတေသနပြုချက် နောက်ခံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -<ref name="Zambu">မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း (ပထမတွဲ)။ (၁၉၆၅)။ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၂၃၀–၂၃၄။</ref> ==== ပထမ ၁၀ မျိုး ==== # '''လင်း''' - လင်းခေး သို့မဟုတ် လင်းဇင်း (လာအို) နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ # '''သက်''' - ရခိုင်ရိုးမတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[သက်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ချင်း''' - မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက် တောင်တန်းဒေသမှ [[ချင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ခုံ''' - ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံဒေသရှိ ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်သော [[ဂုံလူမျိုး|ခုံ (သို့မဟုတ်) ဂုံလူမျိုး (Khün)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''ရင်''' - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ရှိ ရင်ကြား၊ ရင်နက် (ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲ) များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ကတူး''' - မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကတူးလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''မြန်''' - ဗမာ (မြန်မာ) လူမျိုးစုကိုပင် ရှေးဟောင်းအခေါ်အဝေါ်ဖြင့် ထည့်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''အကျော်''' - ရှေးခေတ်က ကမ္ဘောဒီးယား (ခမာ) သို့မဟုတ် လာအိုနွယ်ဖွားများကို ခေါ်ဆိုသည့် အမည်ဖြစ်သည်။ # '''ဂင်''' - တရုတ်-ဗီယက်နမ်နယ်စပ် သို့မဟုတ် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်အရှေ့ဘက်မှ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ရှမ်း''' - ပင်မ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင် (Tai) နွယ်ဖွား ရှမ်းလူမျိုး]]များကို တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းသည်။ ==== ဒုတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''ဇဝါ''' - အင်ဒိုနီးရှား ဂျာဗားကျွန်း (Java) သို့မဟုတ် လာအိုနိုင်ငံ [[လွမ်ပရာဘန်းမြို့|လွမ်ပရာဘန်း]] ရှေးဟောင်း မာလယူ-ဇဝါ နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုသည်။ # '''မျက်နှာမည်း''' - အသားအရောင်ညိုမည်းသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တောင်ပစိဖိတ်နွယ်ဖွားများကို တင်စားခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကသည်း''' - အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရ (Manipur) ဒေသမှ [[ကသည်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ရေမီးထွက်''' - ရှေးဒဏ္ဍာရီလာ လူမျိုးစုအမည် သို့မဟုတ် ထူးခြားသော ဝတ်စုံဝတ်ဆင်သည့် လူမျိုးစုတစ်ခုအား တင်စားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ကရက်''' - ရှမ်းနှင့် ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''လဝ''' - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ မွန်-ခမာနွယ်ဝင် [[ဝလူမျိုး|လဝ (ဝလူမျိုး)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''လော''' - ယနေ့ခေတ် [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao) များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ပန်းလောင်''' - [[ပလောင်လူမျိုး]] (Ta'ang) များကို ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်းဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''တရက်''' - ရှမ်းပြည်နယ်စပ်နှင့် ယူနန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ # '''ရှမ်း''' - အထက်ပါအတိုင်း တိုင်နွယ်ဖွား (Tai) အစုအဖွဲ့ကိုပင် ထပ်မံအတည်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ==== တတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''စနု''' - ကချင် သို့မဟုတ် ရှမ်းတောင်တန်းရှိ လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ဘအူ''' - ဗန်းမော်နှင့် ကချင်တောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကရင်''' - မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် တောင်တန်းနှင့် မြေပြန့်ဒေသရှိ [[ကရင်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ကချင်''' - မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက်စွန်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကချင်လူမျိုး]] (ဂျင်းဖော) များ ဖြစ်သည်။ # '''ဂနော''' - ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ကံလော သို့မဟုတ် ဒေသခံလူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ယောန်''' - ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဒေသမှ ရှမ်းနွယ်ဖွား '''"ရှမ်းယွန်း" (Yuan)''' များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''လဝိုက်''' - အနောက်ဘက် ကသည်း သို့မဟုတ် ချင်းတောင်တန်းအနီးရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''တရုပ်''' - မြောက်ဘက်အိမ်နီးနားချင်း [[တရုတ်လူမျိုး]]များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ယိုးဒယား''' - ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဘန်ကောက်နှင့် အယုဒ္ဓယအနွယ်ဝင် [[ထိုင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''အနဲ''' - ရှမ်းပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသရှိ အလွန်သေးငယ်သော လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture" />ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === ဘာသာအယူဝါဒရေးတွင် ရှေးအခါက ရှမ်းလူမျိုးများသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုများကိုသာ အဓိက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ ကွယ်လွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမ အခြံအရံများနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူတကွ မြေမြှုပ် သင်္ဂြိုဟ်သည့် ရိုးရာဓလေ့ဆိုးများပင် ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Yegar">Yegar, Moshe (1972). ''The Muslims of Burma''. Otto Harrassowitz Verlag. p. 12.</ref> သို့သော် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးသည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းစိုးမိုးပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အသက်သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်သည့် အယူအဆများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ဘဲ တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့ကာ၊ တစ်ပြည်လုံးအား [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်သက်ဝင်စေခဲ့သည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co. pp. 165–167.</ref> သို့ဖြစ်၍ ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျေးလက်ဒေသအချို့တွင် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ပူးတွဲကျင့်သုံးကြကာ ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} [[ရှမ်းဘာသာစကား]]သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် (Tai-Kadai) ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်ပြီး သံနေသံထား (နိမ့်မြင့်သံ) ရှိသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Edmondson">Edmondson, Jerold A. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics. pp. 85–89.</ref> သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘာသာစကားကို စာပေအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရန်အတွက် ထိုခေတ်အခါက ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြီးမားပြီး စနစ်တကျ ထွန်းကားနေပြီဖြစ်သော ဗမာအက္ခရာများကို ကူးယူအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="SaiKamMong"/> သို့သော် ရှမ်းဘာသာစကား၏ ပင်ကိုအသံထွက်များ (အထူးသဖြင့် သံပြင်း၊ သံပျော့ နိမ့်မြင့်သံများ) သည် ဗမာစာပေထက် ပိုမိုများပြားသဖြင့် ဗမာဗျည်း ၁၆ လုံးခန့်ကိုသာ ကူးယူပြီး အဝိုင်းပုံစံ ရှေးဦးရှမ်းစာ (လိခ်တႆးဟောင်း) ကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Edmondson">Edmondson, Jerold A. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics. pp. 91–95.</ref> ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ ဗမာစာပေမှ ဆင်းသက်လာသော ဗျည်းများကို ပိုမိုရိုးရှင်းအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဗျည်းလုံးရေကို ၁၆ လုံးမှ ၁၈ လုံးအထိသာ ကန့်သတ်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဗမာစာ၏ လုံးကြီးတင်၊ ဆန်ခတ်၊ တစ်ချောင်းငင် စသည့် သရသင်္ကေတ အသုံးအနှုန်းများကို အသွင်ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="SaiKamMong"/> သို့သော် အဆိုပါ ရှမ်းစာတိုစနစ်သည် ဗျည်းနှင့် သရ နည်းပါးလွန်းလှသဖြင့် စာလုံးတစ်လုံးတည်းကပင် အဓိပ္ပာယ် ၄ မျိုး ၅ မျိုးခန့် ထွက်နေပြီး စာဖတ်သူ၏ အခြေအနေ အပေါ် မူတည်၍သာ မှန်းဆဖတ်ရသည့် အားနည်းချက် ရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ရှမ်းစာပေတိုးတက်ရေးအတွက် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်စာပေကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းကာ အကြီးစား ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="SaiKamMong"/> မြန်မာစာပေကဲ့သို့ပင် အသံထွက် လုံးဝတိကျစေရန်အတွက် ရှမ်းဘာသာစကား၏ အခြေခံ နိမ့်မြင့်သံ ၅ မျိုးကို ကိုယ်စားပြုမည့်"အသံထွက်သင်္ကေတ သင်္ကေတများ" ကို တီထွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Diller"/> ၎င်းအပြင်ဗျည်းအက္ခရာများကိုလည်း ခေတ်မီလာစေရန် ပြုပြင်ခဲ့ရာ ယနေ့အသုံးပြုနေသော ခေတ်သစ်ရှမ်းစာ တွင် ဗျည်း ၁၉ လုံးအထိ တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှမ်းစာပေသည် ကွန်ပျူတာ ယူနီကုဒ် (Unicode) စနစ်အထိ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဗမာစာပေကဲ့သို့ပင် ဝိုင်းဝန်းသော အက္ခရာအလှကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။ ဗမာစာပေ၏ ဗျည်း၊ သရ တွဲစပ်ပုံစနစ် (Matrix) ကို အခြေခံထားသော်လည်း ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ပင်ကို တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) ဘာသာစကား၏ သရုပ်လက္ခဏာနှင့် ကိုက်ညီအောင် ကိုယ်ပိုင်လမ်းကြောင်းဖြင့် အောင်မြင်စွာ အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သည့် စာပေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Edmondson"/> ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] onwvr3m3xme1zy119cnqhn6447ttk6w 0 6815 1043330 961137 2026-07-16T06:31:50Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043330 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = တင်ထွန်းဦး | image = Tintunoo.gif | alt = | caption = | spouse = ဒေါက်တာခင်မိုးမိုး | children = | parents = ဦးမောင်ခင် + ဒေါ်ဌေးဌေး | birth_name = တင်ထွန်းဦး | birth_date = {{birth date and age|1954|1|2|df=y}} | birth_place = [[ဟင်္သာတမြို့]] | nationality = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | other_names = | known_for = ''[[မြန်မာတိုင်း(မ်)]]'' | occupation = ထုတ်ဝေသူ |honorific_prefix=ဒေါက်တာ|awards=သိပ္ပကျော်စွာဘွဲ့ (၂၀၂၅)}} '''ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦး''' (၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၄ မွေးဖွား)သည် မြန်မာဆရာဝန် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး စွယ်စုံမီဒီယာကုမ္ပဏီ တည်ထောင်သူ နှင့် [[မြန်မာတိုင်း(မ်)|မြန်မာတိုင်းမ်]] ပိုင်ရှင်ဟောင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2013/09/130926_myanmartimes_conflict|title=မြန်မာတိုင်းမ် ထုတ်တဲ့ ကုမ္ပဏီ ဖျက်သိမ်းဖို့ ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦး လျှောက်ထား|work=BBC |access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/11035/|title=ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းဥက္ကဋ္ဌ မြန်မာတိုင်း(မ်) သတင်းစာတိုက်ပိုင်ရှင် ကွယ်လွန်|work=Myanmar Now|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၂ }}</ref> သူသည် [[သုတစွယ်စုံစာပေဆု]]ကို နှစ်စဉ်ရွေးချယ်ချီးမြှင့်ပေးနေသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းမီဒီယာကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/my/mnmaaniungngnsttngmiidiiyaakeaangciiwngmaa-kttisccaapukhng-akhmanaakngp|title=မြန်မာနိုင်ငံသတင်းမီဒီယာကောင်စီဝင်များ ကတိသစ္စာပြုခြင်း အခမ်းအနားကျင်းပ၊ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက် အမှာစကားပြောကြား|work=|access-date=|date=}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> == ပညာရေး == ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦးသည် ငယ်စဉ်က လေးထပ်ကွမ်း [[လူရည်ချွန် စီမံကိန်း|လူရည်ချွန်]] တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။တက္ကသိုလ် ပညာသင်ဆု ရရှိခဲ့ပြီး [[ဆေးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် (၂)]] မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ် တွင် ဆရာဝန်ဘွဲ့ကို ဆေးပညာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင် ရရှိခဲ့သည်။ ဆေးပညာ မဟာသိပ္ပံ (ပြည်သူ့ ကျန်းမာရေး) ဘွဲ့ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေး စာရင်းအင်းပညာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ထပ်မံ ရရှိခဲ့သည်။ == ဝန်ထမ်းဘဝ == ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦး သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] တွင် အလုပ်ဝင်သည်။၁၉၉၅ ခုနှစ် အထိ ကျန်းမာရေး ပညာဌာနတွင် လက်ထောက် ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ဝန်ထမ်းဘဝ ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ == စာပေရေးရာ == သူသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှစ၍ စာပေနယ်သို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ယနေ့ အထိ စာနယ်ဇင်း မျိုးစုံတွင် ကလောင် အမည် ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦး အပြင် တင်ထွန်းဦး (ဆေး-၂)၊ တင်မင်းထွန်း၊ မိုးဦးထွန်း၊ အာရောဂျံ၊ သုတမောင်၊ နေမျိုးလင်း၊ ထွန်းဝင်းလတ်၊ ဇေထက် စသည့် ကလောင်ခွဲ များဖြင့် ကျန်းမာရေး၊ အားကစားနှင့် သုတ ပညာပေး ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည်။ဆောင်းပါး (၁၁ဝဝ) ကျော်နှင့် လုံးချင်း စာအုပ် (၃၃) အုပ် အထိ ရေးသား ပြုစုခဲ့၏။ လစဉ်ထုတ် သုတစွယ်စုံ မဂ္ဂဇင်း၊ အာရောဂျံ ကျန်းမာရေး မဂ္ဂဇင်း၊ အပတ်စဉ်ထုတ် [[ပြည်မြန်မာ နေ့စဉ်|ပြည်မြန်မာ သတင်းဂျာနယ်]]၊ သုတ စွယ်စုံ စာအုပ်တိုက် တို့၏ စာတည်းချုပ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ် အထိ မြန်မာ့အသံ မှတ်ဖွယ်မှတ်ရာ သုတအဖြာဖြာ အစီအစဉ် တွင် အပတ်စဉ် အသံလွှင့် ဟောပြောခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၉၄ ခုနှစ် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]]များ အတွက် ရုပ်ရှင် အဆင့်အတန်း မြှင့်တင်ရေး အကဲဖြတ်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူသည် ထိုလုပ်ငန်းများအပြင် [[မြန်မာတိုင်း(မ်)|မြန်မာတိုင်းမ်]] ၏ ရှယ်ယာထက်ဝက်ကျော် ကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။၂၀၁၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းကာလများတွင် မြန်မာတိုင်းမ် ၏ စီအီးအို အသစ် ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် တွင် ၎င်း၏ ရှယ်ယာအားလုံးကို [[သိန်းထွန်း (စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်)|ဦးသိန်းထွန်း]] ထံ လွှဲပြောင်းရောင်းချပေးခြင်းဖြင့် မြန်မာတိုင်းမ် မှ စွန့်ခွာခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု == ဒေါက်တာတင်ထွန်းဦးသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|အထွထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၀]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊[[ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦး အနေဖြင့် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင် ခဲ့သည်။ပြိုင်ဖက် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအင်အားစုပါတီ မှ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ဦးအောင်ဇင် ကို မဲရလဒ် ၉၀ မဲ အကွာ ဖြင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=140.pdf&type=law&code=x&sno=4938&token=ee2edccb225aeeed8586de8451e67b701dd700d6cbcb681068901576e2c2faf84e6fa39bdc8c21e283e97a992ceab2e128839c653c53b7271a0e07f31497fa36|title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တစ်ဦးချင်းစီ၏ ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၀|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708200941/https://uec.gov.mm/show_data_content.php?name=140.pdf&type=law&code=x&sno=4938&token=ee2edccb225aeeed8586de8451e67b701dd700d6cbcb681068901576e2c2faf84e6fa39bdc8c21e283e97a992ceab2e128839c653c53b7271a0e07f31497fa36|url-status=dead}}</ref> == သတင်းမီဒီယာကောင်စီ == သူသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက် နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းမီဒီယာကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ == ရရှိသောဆုများ == ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦး သည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် [[စာပေဗိမာန်စာမူဆု]]ကို ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သင့်ကျန်းမာရေး စာမူဖြင့် ပထမဆု ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် မူးယစ် ဆေးဝါးနှင့် အေအိုင်ဒီအက်စ် စာအုပ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် အားလုံး ကျန်းမာ ပြည်သာယာ စာအုပ်ဖြင့် လည်းကောင်း [[အမျိုးသား စာပေဆု]] များ အသီးသီး ရရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ် တွင် သုတပဒေသာ (အသုံးချသိပ္ပံ)  ဆု ဖြင့် တတိယမြောက် အမျိုးသားစာပေဆု ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/60450|title=စာပေအလင်းရောင်ထွန်းညှိပေးကြသည့် စာဆိုတော်များ|work=MWD Webportal|access-date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်က ၎င်းအား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် [[သိပ္ပကျော်စွာဘွဲ့]]အား အပ်နှင်းချီးမြှင့်သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-01/NoticeOrder%20%282-2025%29.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြေညာစာ ၂/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅}}</ref> == မိသားစု == ဇနီးမှာ ဒေါက်တာခင်မိုးမိုးဖြစ်ပြီး သုတစွယ်စုံစာအုပ်တိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးလည်းဖြစ်သည်။ သမီး ၄ဦး ရှိကာ ၂ဦးမှာ ဆရာဝန်များ ဖြစ်ကြသည်။ == ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ == # ကောင်းကျိုးမပေး မူးယစ်ဆေး - ၁၉၇၉ ခုနှစ် # ကိုယ်စိတ်ကျန်းမာ သင့်ခန္ဓာ - ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ် # ကျန်းမာရေး ပြဿနာ အဖြေလွှာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ် # ခုခံအား ကျဆင်းမှု ကူးစက် ရောဂါ (အေအိုင်ဒီအက်စ်) - ၁၉၈၉ ခုနှစ် # စာအုပ် စာနယ်ဇင်း စာကြည့်တိုက်နှင့် မြန်မာစာပေ - ၁၉၉၉ ခုနှစ် # စိတ်နှင့် သင့်ကျန်းမာရေး - ၁၉၈၁ ခုနှစ် # ဆရာဝန်နှင့် သူ့လူနာများ (လက်ရွေးစင် ဆေးပညာပေး ဝတ္ထုတိုများ ) - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် # ဆဝါဒီမြို့တော် (ခရီးသွား ဆောင်းပါးရှည်) - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် # ဉာဏ်စမ်း သုတအမှတ် (၁) - ၁၉၈၉ ခုနှစ် # ဉာဏ်စမ်း သုတအမှတ် (၂) - ၁၉၉၃ ခုနှစ် # ဉာဏ်စမ်း သုတအမှတ် (၃) - ၁၉၉၅ ခုနှစ် # ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သင့်ကျန်းမာရေး - ၁၉၇၈ ခုနှစ် # မူးယစ် ဆေးဝါးနှင့် အေအိုင်ဒီအက်စ် - ၁၉၉၁ ခုနှစ် # မြန်မာပြည် တောင်ဘက်စွန်းနှင့် ရွှေကျွန်းသို့ (ခရီးသွား ဆောင်းပါးရှည်) - ၁၉၈၁ ခုနှစ် # မှုခင်းဆိုင်ရာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ် # မှတ်ဖွယ်မှတ်ရာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၉ ခုနှစ် # လူကောင်းလူတော် တို့ရည်မျှော် - ၁၉၈၇ ခုနှစ် # လူတိုင်းအတွက် စိတ်ဝင်စားစရာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၈ ခုနှစ် # သုတအံ့ဖွယ် အသွယ်သွယ် - ၁၉၈၃ ခုနှစ် # သက်ရှည်ကျန်းမာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၈ ခုနှစ် # အသက်ရှည်ရာ အနာမဲ့ကြောင်း - ၁၉၈ဝ ခုနှစ် # အားလုံးကျန်းမာ ပြည်မြန်မာ - ၁၉၈၆ ခုနှစ် # အားလုံးကျန်းမာ ပြည်သာယာ - ၁၉၈၇ ခုနှစ် == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၅၄| }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဆရာဝန်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] j7m2j9wbn05tb9gz0bw9uiyn4b6ugt8 0 7881 1043304 1038209 2026-07-16T00:35:00Z ~2026-40010-79 145685 1043304 wikitext text/x-wiki {{Infobox President |name = နေဝင်း |native_name = |image = Ne Win in 1959, Jerusalem.jpg |caption = ဦးနေဝင်း ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဂျေရုဆလင်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် |order = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ |term_start = ၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၂ |term_end = ၂၃ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ |predecessor = ''ပါတီတည်ထောင်'' |successor = [[စိန်လွင်၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစိန်လွင်]] |order2 = မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|စတုတ္ထမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] |term_start2 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end2 = ၉ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁<br><small>(၂ မတ် ၁၉၇၄ အထိ [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအမည်ခံဖြင့်)</small> |predecessor2 = [[မန်းဝင်းမောင်]] <small>(၁၉၆၂)</small> |successor2 = [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]] |order3 = တတိယမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] |term_start3 = ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ |term_end3 = ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀ |predecessor3 = [[ဦးနု]] |successor3 = [[ဦးနု]] |term_start4 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end4 = ၂ မတ် ၁၉၇၄ |predecessor4 = [[ဦးနု]] |successor4 = ဗိုလ်ချုပ် [[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]] |birth_name = ရှုမောင် |birth_date = {{Birth date|1910|7|10|df=y}}<br/> {{Birth date|1911|5|14|df=y}} သို့ {{Birth date|1911|5|24|df=y}} ဟုလည်း ဖော်ပြ |birth_place = [[ပေါင်းတလည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း|ပဲခူးစီရင်စု]]၊ [[အောက်မြန်မာပြည်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] |death_date = {{Death date and age|2002|12|5|1910|7|10|df=y}} |death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံ]] |resting_place = အရိုးပြာကို [[လှိုင်မြစ်]] တွင် ဖြန့်ကြဲ |nationality =မွန်+တရုတ် |party = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |spouse = ဒေါ်သန်းညွန့်<br />ဒေါ်တင်တင်<br />ဒေါ်ခင်မေသန်း<br />ဒေါ်နီနီမြင့်<br />[[ရတနာနတ်မယ်]] |relations = |children = ကျော်သိန်း <br /> ငွေစိုး<br />အေးအောင်<br /> [[စန္ဒာဝင်း]] <br />ဖြိုးဝေဝင်း<br />ကြေးမုံဝင်း |residence = |alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] |occupation = |profession = |religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |signature = Ne Win Signature.svg |website = <!--Military service--> |nickname = တာကာစုဂီ စုစုမု |allegiance = {{flagicon|Burma|1974}} [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ]] |branch = |serviceyears = ၁၉၃၁–၇၄ |rank = [[File:Vice Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] |unit = |commands = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |battles = |awards = {{plainlist| * [[ဖိုင်:Order of the Rajamitrabhorn (Thailand) ribbon.svg|border|47x14px]] {{ill|ထိုင်းတော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့{{!}}တော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့|th|เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นมงคลยิ่งราชมิตราภรณ์|en|Order of the Rajamitrabhorn}} (ထိုင်း)<ref>{{cite web|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231080510/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|url-status=dead|archive-date=December 31, 2014|script-title=th:แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ราชมิตราภรณ์|publisher=www.ratchakitcha.soc.go.th|language=th|access-date=December 31, 2014}}</ref> * [[ဖိုင်:Bintang Jasa Utama rib.svg|border|47x13px]] {{ill|ဘင်တန်းဂျာဆာ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်|id|Bintang Jasa}} (အင်ဒိုနီးရှား)<ref>{{Cite web|url=https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D|title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (၁၉၁၁ - ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်)|publisher=[[တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် (နေပြည်တော်)|စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်မှူးရုံး]]|accessdate=17 August 2025|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801175704/https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D}}</ref> }} }} == အာဏာမှတ်တဲ့ခွေးတစ်သောဖစ်တယ် == မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ဆိုသည်မှာ မြန်မာပြည်၏နိုင်ငံရေးအခြေအနေ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း နိုင်ငံတော်နှင့် ပြည်သူအားလုံး၏ အကျိုးစီးပွားကို ရှေးရှု၍ နိုင်ငံတော်၏ လွတ်လပ်ရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နယ်မြေတည်တံ့မှုကို ကာကွယ်ရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အခြေတည်ပေးခဲ့သောမူကြမ်းကို ဦးနေဝင်းမှပြန်လည်ရေးဆွဲထားသော စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းသည် “မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ကိုတည်ထောင်ကာ [[တစ်ပါတီစနစ်]]ဖြင့် ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအစိုးရသည် နိုင်ငံရေးသမားများ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်း အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်များ နှင့် ကွန်မြူနစ်များကို စစ်တပ်ဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် "ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်" အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းကာ ဗိုလ်ချုပ်[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]သည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၁-ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစန်းယု သည် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၈-ခုနှစ်အထိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ပါတီခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == {{unreferenced section}} === ဒေါ်သန်းညွန့် === ဦးနေဝင်းသည် ၎င်း၏ ဘဝတလျှောက်တွင် တရားဝင် အိမ်ထောင်ပေါင်း (၇) ကြိမ်ခန့် ကျခဲ့ပြီး ပထမဆုံး အိမ်ထောင်အဖြစ် ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်သည် အပျိုမဟုတ်ပေ။ ပထမအိမ်ထောင်နှင့် သားတစ်ယောက်ပါခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ပေါင်းသင်းနေထိုင်၍ သားကိုသိန်း (တာတီး) ခေါ် ဦးကျော်သိန်းကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် မြန်မာ့ရေနံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်မြို့နေ ဦးစိန်သီး၊ ဒေါ်ဆိုင်တို့၏ သမီး မကြည်ကြည်အေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် အသက် ၄၅ နှစ်အရွယ် ၁၉၇၈၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဇနီးဒေါ်ကြည်ကြည်သိန်းသည် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် ၁၉၉၇ စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ === ဒေါ်တင်တင် === ထို့နောက် ဒေါ်တင်တင်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မောင်ဂိုမာရီလမ်း (ယခု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်း) အိမ်အမှတ် ၁၀၆ ၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲသို့ ဦးနေဝင်း၏ ဖခင် ဦးဖိုးခပါ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင်နှင့် ဒေါ်တင်တင်တို့မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် သားကြီး ငွေစိုးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင် ဂျပန်ပြည် ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ စစ်ပညာသင် သွားရောက်စဉ်က မောင်ငွေစိုးမှာ ၂ နှစ်သား အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ ငွေစိုးသည် နောင်တွင် U.B.A လေကြောင်းဌာနတွင် လေယာဉ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယသား အေးအောင်ဝင်း ခေါ် ကိုအေးအောင်ကို ၁၉၄၉ ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ခင်မေသန်း (ခ) ကစ်တီဘသန်း === ၁၉၅၂ မတ်လ ၁ဝ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ခေါ် ကစ်တီဘသန်းနှင့် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးအတွင်းရှိ ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီးနေအိမ်၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းမှာ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီးနှင့် ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီး [[ဘသန်း (ခွဲစိတ်ဆရာဝန်)|ဒေါက်တာဘသန်း]]နှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်း၏ ငယ်မည်မှာ ကစ်တီဘသန်း ဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဦးနေဝင်းသည် ဒုတိယ မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်နှင့် တရားဝင် မကွာရှင်းရသေးပေ။ ထို့ကြောင့် လက်ထပ်ပြီး ၃ ရက်အကြာတွင် မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်က ၁၉၅၂ မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ထုတ် ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာမှနေ၍ "ကျွန်မသာလျှင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ မယားကြီးပါ" ဟူ၍ ခေါင်းစဉ်တပ်ကာ ကြေညာခဲ့လေသည်။ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာပါ ကြေညာချက် အပြည့်အစုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော ဒေါ်ခင်မေသန်းသည် အပျို မဟုတ်ပေ။ ၎င်း၏ ပထမအိမ်ထောင်မှာ ဒေါက်တာတောင်ကြီး (ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု သမီး ဒေါ်စန်းစန်းနု၏ ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးသက်တင်၏ အကို) ဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့် သမီးလီလီဝင်းနှင့် အမြွှာသမီးများ ဖြစ်ကြသော သီတာဝင်း၊ သော်တာဝင်း တို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဒေါက်တာတောင်ကြီးနှင့် တရားဝင် ပြတ်စဲခြင်း မရှိဘဲ ဒေါ်ခင်မေသန်းအား လက်ထပ်ခဲ့မှုကြောင့် တပ်မတော်အက်ဥပဒေဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက အရေးယူရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် ဝန်ကြီးချုပ်အား ဝိဓူရ သခင် ချစ်မောင်အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ ဝိုင်းဝန်းတားမြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖြုတ်မပစ်ခဲ့ရပေ။ ဦးနေဝင်းသည် ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်ပြီးနောက် သမီး စန္ဒာဝင်း၊ ဖြိုးနေဝင်း၊ ကြေးမုံဝင်းတို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ သမီးစန္ဒာဝင်းကို ၁၉၅၂ တွင်ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်နီနီမြင့် === ထို့နောက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် နောင်တွင် တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်(ကျောင်းဆရာမကြီး) တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီး ဒေါ်နီနီမြင့် (မဟာဝိဇ္ဇာ – သမိုင်း) နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပါ။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဒေါ်နီနီမြင့်သည် အသက် ၃၂ နှစ်ရှိပြီး ဦးနေဝင်းသည် အသက် ၆၃ နှစ် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်တို့မှသားသမီး ငါးဦးဖွားမြင့်ခဲ့ပြီး ယင်းတို့မှာ (၁) ဒေါ်ထားထားမြင့် (ကွယ်လွန်) - ခင်ပွန်း ဦးစိုးမြင့် (ကွယ်လွန်) (၂) ဦးခင်စိုး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး မြန်မာ့လေကြောင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်မမလေး (၃) ဦးမြစိုး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး သတ္တုတွင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်ခင်ဖုန်း (၄) ဒေါ်ညိုညိုမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူး အမျိုးသားစီမံကိန်း (ငြိမ်း) - ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးစိန်ဌေး OTS 25 BEME (ကွယ်လွန်) (၅) ဒေါ်နီနီမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (သမိုင်းသု) - ခင်ပွန်း ဦးနေဝင်း တို့ဖြစ်ကြပြီး မည်သည့်လှုပ်ရှားမှုမျိုးမှမတွေ့ရပဲ အေးဆေးစွာနေထိုင်သောမိသားစုများဖြစ်ကြသည်။ === ရတနာနတ်မယ် === ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ကွာရှင်းပြီးနောက် June Rose Bellamy ခေါ် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး (၁၈၂၀ ဇန်နဝါရီ ၃၁ – ၁၈၆၆ ဩဂုတ် ၂) ၏ မြစ် [[ရတနာနတ်မယ်]]နှင့် ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၆ ရက်စွဲပါ ကြေးမုံသတင်းစာ မျက်နှာဖုံးတွင် ဦးနေဝင်းနှင့် ရတနာနတ်မယ်တို့၏ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲ သတင်းကို ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြထားသည်။ ရတနာနတ်မယ်၏ မိခင်မှာ လင်းပင်ထိပ်တင်မလတ်ဖြစ်ပြီး အိမ်ရှေ့စံ [[ကနောင်မင်းသား]]နှင့် ကိုယ်လုပ်တော်ရ သခင်ကြီး ခင်ဖော့တို့၏ သားတော် လင်းပင်မင်းသားနှင့် ရေနံ့သာခင်ခင်ကြီးတို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ သို့သော် ၅ လမျှ ပေါင်းဖြစ်လိုက်ကြသည်။ ဦးနေဝင်းသည် ရတနာနတ်မယ်နှင့် အိမ်ထောင်ရေး ပြိုကွဲပြီးနောက် ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ပြန်လည် ပေါင်းထုတ်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ကြာစံ === အသက် ၇၇ နှစ်၌ အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် ရခိုင်အမျိုးသမီး ဒေါ်ကြာစံအား လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့ မနက် ၇ နာရီခွဲခန့်အချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း) ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၉၂)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ]] အစိုးရသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း)၏ ဈာပနကို သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[စန္ဒာဝင်း]]နှင့် လူ (၂၅) ယောက်ခန့်သာ လိုက်ပါ ပို့ဆောင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ သေဆုံးသည့်နေ့ နေ့တွင်းချင်းပင် သဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]ဝင်ဖြစ်ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချူပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူး သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း (ငြိမ်း) ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးပြာကို [[ရန်ကုန်မြစ်]]အတွင်း မျှောခဲ့သည်။ သေဆုံးပြီး နှစ် ၂၀ ကျော်ကြာသောအခါ နစကဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်အိမ်စောင့်အစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ်၊တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က ၂၀၂၂ ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့မှာ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြန်သည်။ == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ ဦးနေဝင်းအား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ|အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့]]ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂}}</ref> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- |+<ref>{{cite book |author=သန်းဝင်းလှိုင် |author-link= သန်းဝင်းလှိုင် |date= ၂၀၁၄ |title= သခင်ဋီကာသစ် |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ရန်အောင်စာပေ |page= ၅၄–၅၉ |isbn=}}</ref> !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! မှတ်ချက် |- |၁၉၄၁ ဧပြီ ၂၅||ရဲဘော်သုံးကျိပ်တပ်ဖွဲ့ (၂)၊ ပြည်တွင်းသူပုန်အဖွဲ့||ဗိုလ်||ဒီဇင်ဘာတွင် ဗိုလ်ဘွဲ့ယူခဲ့ |- |၁၉၄၂ မတ်||တပ်မမှူး၊ ဘီအိုင်အေတပ်မကြီး (၂)||ဗိုလ်|| |- |၁၉၄၂ ဇူလိုင်||တပ်ရင်းမှူး၊ ဘီဒီအေတပ်ရင်း (၁)||ဗိုလ်မှူး|| |- |၁၉၄၃||စစ်သေနာပတိချုပ်၊ ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်||ဗိုလ်မှူးကြီး||အကျင့်ပျက်ချစားမှုကြောင့် ရိက္ခာနှင့်ထောက်ပံ့ရေးဌာနကြီးမှူးနေရာသို့ အဆင့်ချခံရ |- |၁၉၄၅ မတ် ၂၇||တိုင်းမှူး၊ တိုင်း (၂) မြစ်ဝကျွန်းပေါ်အရှေ့ပိုင်း|| || |- |၁၉၄၅ စက်တင်ဘာ||ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး၊ [[ဗမာ့သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း]] (၄)||ဗိုလ်မှူး||[[တပ်မတော်|ဗမာ့တပ်မတော်]]ကို အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း |- |၁၉၄၆ နိုဝင်ဘာ ၁၆|| ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး|| |- |၁၉၄၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀||တိုင်းမှူး၊ [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]||ဗိုလ်မှူးချုပ်||အောက်တိုဘာ ၈ ၌ ဗိုလ်မှူးချုပ်ရားထူးရရှိ |- |၁၉၄၈ ဩဂုတ် ၁||[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်||ဩဂုတ် ၁၃ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်လာ |- |၁၉၄၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁||rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|စစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်|| |- |၁၉၄၉ မတ် ၃|| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |- |၁၉၅၆ ဇန်နဝါရီ ၁||ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |} ==ဓာတ်ပုံများ== <gallery> File:David Ben Gurion - General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် [[ဒေးဗစ် ဘင်ဂူရီယင်]]နှင့် တွေ့ဆုံစဉ် (၁၉၅၉) File:Gen. Ne Win, Burmese P.M. touring Nesher Cement Factory in Ramleh (D783-105).jpg|ဗိုလ်နေဝင်း ရမ်မလာမြို့ရှိ Nesher ဘိလပ်မြေစက်ရုံကို လည်ပတ်ကြည့်ရှုစဉ် File:1964-05 1964年2月 周恩来陈毅访问缅甸 与奈温会谈.jpg|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[ချူအင်လိုင်း]] (ဝဲ) နှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (ယာ) (၁၉၆၄) </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၁၁|၂၀၀၂}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=တာဝန်ထမ်းဆောင်<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၅၈–၁၉၆၀}} {{s-aft|after=[[ဦးနု]]}} |- {{s-bef|before=[[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]]<br>(<small>နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်</small>)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|တော်လှန်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၁၉၆၂–၁၉၇၄}} {{s-aft|after=သူကိုယ်တိုင် (နိုင်ငံတော်သသမ္မတဖြစ်)}} |- {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၆၂–၁၉၆၄}} {{s-aft|after=[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]}} |- {{s-bef|before=သူကိုယ်တိုင် ([[ပြည်ထောင်စုတော်လှန်ရေးကောင်စီအဖွဲ့|တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]|years=၁၉၇၄–၁၉၈၁}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=မရှိ}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ|ဗမာပြည်ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ|years=၁၉၆၂–၁၉၈၈}} {{s-aft|after=[[ဦးစိန်လွင်]]}} |- {{s-mil}} {{s-bef|before=[[စမစ်ဒွန်း]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၁၉၄၉–၁၉၇၂}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-end}} {{ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} {{ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] 81y2il0z26zmzxnjly3h5j0pj7mtccw 1043310 1043304 2026-07-16T02:22:36Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-40010-79|~2026-40010-79]] ([[User talk:~2026-40010-79|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1043304|1043304]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1043310 wikitext text/x-wiki {{Infobox President |name = နေဝင်း |native_name = |image = Ne Win in 1959, Jerusalem.jpg |caption = ဦးနေဝင်း ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဂျေရုဆလင်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် |order = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ |term_start = ၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၂ |term_end = ၂၃ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ |predecessor = ''ပါတီတည်ထောင်'' |successor = [[စိန်လွင်၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစိန်လွင်]] |order2 = မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|စတုတ္ထမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] |term_start2 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end2 = ၉ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁<br><small>(၂ မတ် ၁၉၇၄ အထိ [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအမည်ခံဖြင့်)</small> |predecessor2 = [[မန်းဝင်းမောင်]] <small>(၁၉၆၂)</small> |successor2 = [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]] |order3 = တတိယမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] |term_start3 = ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ |term_end3 = ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀ |predecessor3 = [[ဦးနု]] |successor3 = [[ဦးနု]] |term_start4 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end4 = ၂ မတ် ၁၉၇၄ |predecessor4 = [[ဦးနု]] |successor4 = ဗိုလ်ချုပ် [[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]] |birth_name = ရှုမောင် |birth_date = {{Birth date|1910|7|10|df=y}}<br/> {{Birth date|1911|5|14|df=y}} သို့ {{Birth date|1911|5|24|df=y}} ဟုလည်း ဖော်ပြ |birth_place = [[ပေါင်းတလည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း|ပဲခူးစီရင်စု]]၊ [[အောက်မြန်မာပြည်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] |death_date = {{Death date and age|2002|12|5|1910|7|10|df=y}} |death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံ]] |resting_place = အရိုးပြာကို [[လှိုင်မြစ်]] တွင် ဖြန့်ကြဲ |nationality =မွန်+တရုတ် |party = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |spouse = ဒေါ်သန်းညွန့်<br />ဒေါ်တင်တင်<br />ဒေါ်ခင်မေသန်း<br />ဒေါ်နီနီမြင့်<br />[[ရတနာနတ်မယ်]] |relations = |children = ကျော်သိန်း <br /> ငွေစိုး<br />အေးအောင်<br /> [[စန္ဒာဝင်း]] <br />ဖြိုးဝေဝင်း<br />ကြေးမုံဝင်း |residence = |alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] |occupation = |profession = |religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |signature = Ne Win Signature.svg |website = <!--Military service--> |nickname = တာကာစုဂီ စုစုမု |allegiance = {{flagicon|Burma|1974}} [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ]] |branch = |serviceyears = ၁၉၃၁–၇၄ |rank = [[File:Vice Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] |unit = |commands = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |battles = |awards = {{plainlist| * [[ဖိုင်:Order of the Rajamitrabhorn (Thailand) ribbon.svg|border|47x14px]] {{ill|ထိုင်းတော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့{{!}}တော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့|th|เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นมงคลยิ่งราชมิตราภรณ์|en|Order of the Rajamitrabhorn}} (ထိုင်း)<ref>{{cite web|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231080510/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|url-status=dead|archive-date=December 31, 2014|script-title=th:แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ราชมิตราภรณ์|publisher=www.ratchakitcha.soc.go.th|language=th|access-date=December 31, 2014}}</ref> * [[ဖိုင်:Bintang Jasa Utama rib.svg|border|47x13px]] {{ill|ဘင်တန်းဂျာဆာ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်|id|Bintang Jasa}} (အင်ဒိုနီးရှား)<ref>{{Cite web|url=https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D|title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (၁၉၁၁ - ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်)|publisher=[[တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် (နေပြည်တော်)|စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်မှူးရုံး]]|accessdate=17 August 2025|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801175704/https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D}}</ref> }} }} '''ဦးနေဝင်း''' (၁၀ ဇူလိုင် ၁၉၁၀၊ သို့ ၁၄ သို့ ၂၄ မေ ၁၉၁၁<ref>{{Cite web |title=U Ne Win {{!}} Myanmar general and dictator {{!}} Britannica.com<!-- Bot generated title --> |url=https://global.britannica.com/biography/U-Ne-Win |accessdate=21 September 2017 |archivedate=9 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709221125/https://global.britannica.com/biography/U-Ne-Win }}</ref> – ၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၂) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ အထိ၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၁ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံ့အကြီးအကဲ]]အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးနေဝင်းသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူသည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၂၆ နှစ်ကြာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == အစောပိုင်းဘဝ == ၁၉၁၁ ခု မေလ ၂၄ ရက်နေ့ (သို့) မေလ ၁၄ရက်နေ့ (သို့) ၁၉၁၀ ခု ဇူလိုင်လ ၁၀ရက်နေ့၌ [[ပဲခူးတိုင်း]] အနောက်ခြမ်း၊ [[ပေါင်းတလည်မြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်နာမည် ရှုမောင်ဖြစ်သည်။ဗမာ.တရုတ် ကပြား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၂၉ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တွင် [[ဇီဝဗေဒ]] ဘာသာရပ်ကို သင်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၃၁ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆောင်တွင် ကျောင်းသားများ အဆောင်နောက်ကျဝင်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အဆောင်မှူးနှင့်အချေတင်ဖြစ်ရာမှ ကျောင်းအုပ်ကြီးသိရှိသွား၍ ကျောင်းထုတ်ခံရသည်။ ထို့နောက် "သခင်ရှုမောင်"အမည်ဖြင့် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ င == လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလ == [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] တွင် ပါဝင်ကာ သခင်ရှုမောင် မှ ဗိုလ်နေဝင်း ဟုအမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သွေးသစ္စာပြုချိန်တွင် ပက်ပုံးသို့ ရောက်နေသောကြောင့် ၂၉ ဦးသာ ရှိသည် ဟု ဆိုသည်။ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်တွင် Commander အဖြစ်ဖြင့် ဂျပန်များနှင့် အလံနီကွန်မြူနစ် ပါတီတို့ကို ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ အောက်တိုဘာလ [[ဖဆပလ]] နှစ်ခြမ်းကွဲချိန်တွင် ဦးနေဝင်းသည် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] အဖြစ်ဖြင့် အာဏာသိမ်းယူကာ ၁၉၆၀ ဧပြီလတွင် အနိုင်ရပါတီ ဖြစ်သော [[သန့်ရှင်းဖဆပလ]] ကို အာဏာလွှဲ ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ == အာဏာသိမ်းခြင်း == {{Main|၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}} ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော [[မြန်မာ့တပ်မတော်]]သည် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဦးနု]]ဦးဆောင်သော [[ဖဆပလ]] အစိုးရထံမှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ == နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကာလ == [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်အထိ၎င်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]၊ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[နိုင်ငံတော်ကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များ ကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ ကို ဖွဲစည်း တည်ထောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ တွင် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] အာဏာရလာကာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သွေးမြေမကျ တော်လှန်ရေးဟု ကမ္ဘာမီဒီယာများမှ ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း သမ္မတဟောင်း [[စဝ်ရွှေသိုက်]] ၏သားငယ်မှာ စစ်သားတစ်ဦး၏ သေနတ်ဒဏ်ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြကြရာ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား တစ်ရာကျော်မျှ ပစ်ခတ်ခံရကာ [[ကျောင်းသားသမဂ္ဂ]]အဆောက်အဦးလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထိုနေ့ညနေ ၈ နာရီ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းက ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများအသွင်သည် ငြိမ်းချမ်းစွာနေထိုင်နေသော  ပြည်သူလူထုကိုပါ အသက်အန္တရာယ်ပြုလာပြီးအကြမ်းဖက်အသွင်ဆောင်လာသဖြင့် "''ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများ ရပ်တန့် ခြင်းမရှိပါက ဓားကိုဓားဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ လှံကိုလှံဖြင့် သော်လည်းကောင်း တုံ့ပြန်မည်'' "ဟု ဥပမာပေး၍ ငါးမိနစ်ကြာ သတိပေး မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၆-နှစ်အကြာ၊ ၁၉၈၈ တွင် ဦးနေဝင်းမှ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အဆောက်အဦးကို မိုင်းခွဲရန် စေခိုင်းသူမှာ သူမဟုတ်ရပါကြောင်း၊ [[ဦးအောင်ကြီး|ဗိုလ်အောင်ကြီး]]သာ တရားခံဖြစ် ကြောင်း ငြင်းဆိုပြောကြားခဲ့သည်။ == မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် == မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ဆိုသည်မှာ မြန်မာပြည်၏နိုင်ငံရေးအခြေအနေ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း နိုင်ငံတော်နှင့် ပြည်သူအားလုံး၏ အကျိုးစီးပွားကို ရှေးရှု၍ နိုင်ငံတော်၏ လွတ်လပ်ရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နယ်မြေတည်တံ့မှုကို ကာကွယ်ရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အခြေတည်ပေးခဲ့သောမူကြမ်းကို ဦးနေဝင်းမှပြန်လည်ရေးဆွဲထားသော စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းသည် “မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ကိုတည်ထောင်ကာ [[တစ်ပါတီစနစ်]]ဖြင့် ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအစိုးရသည် နိုင်ငံရေးသမားများ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်း အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်များ နှင့် ကွန်မြူနစ်များကို စစ်တပ်ဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် "ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်" အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းကာ ဗိုလ်ချုပ်[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]သည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၁-ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစန်းယု သည် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၈-ခုနှစ်အထိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ပါတီခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == {{unreferenced section}} === ဒေါ်သန်းညွန့် === ဦးနေဝင်းသည် ၎င်း၏ ဘဝတလျှောက်တွင် တရားဝင် အိမ်ထောင်ပေါင်း (၇) ကြိမ်ခန့် ကျခဲ့ပြီး ပထမဆုံး အိမ်ထောင်အဖြစ် ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်သည် အပျိုမဟုတ်ပေ။ ပထမအိမ်ထောင်နှင့် သားတစ်ယောက်ပါခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ပေါင်းသင်းနေထိုင်၍ သားကိုသိန်း (တာတီး) ခေါ် ဦးကျော်သိန်းကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် မြန်မာ့ရေနံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်မြို့နေ ဦးစိန်သီး၊ ဒေါ်ဆိုင်တို့၏ သမီး မကြည်ကြည်အေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် အသက် ၄၅ နှစ်အရွယ် ၁၉၇၈၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဇနီးဒေါ်ကြည်ကြည်သိန်းသည် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် ၁၉၉၇ စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ === ဒေါ်တင်တင် === ထို့နောက် ဒေါ်တင်တင်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မောင်ဂိုမာရီလမ်း (ယခု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်း) အိမ်အမှတ် ၁၀၆ ၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲသို့ ဦးနေဝင်း၏ ဖခင် ဦးဖိုးခပါ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင်နှင့် ဒေါ်တင်တင်တို့မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် သားကြီး ငွေစိုးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင် ဂျပန်ပြည် ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ စစ်ပညာသင် သွားရောက်စဉ်က မောင်ငွေစိုးမှာ ၂ နှစ်သား အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ ငွေစိုးသည် နောင်တွင် U.B.A လေကြောင်းဌာနတွင် လေယာဉ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယသား အေးအောင်ဝင်း ခေါ် ကိုအေးအောင်ကို ၁၉၄၉ ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ခင်မေသန်း (ခ) ကစ်တီဘသန်း === ၁၉၅၂ မတ်လ ၁ဝ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ခေါ် ကစ်တီဘသန်းနှင့် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးအတွင်းရှိ ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီးနေအိမ်၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းမှာ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီးနှင့် ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီး [[ဘသန်း (ခွဲစိတ်ဆရာဝန်)|ဒေါက်တာဘသန်း]]နှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်း၏ ငယ်မည်မှာ ကစ်တီဘသန်း ဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဦးနေဝင်းသည် ဒုတိယ မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်နှင့် တရားဝင် မကွာရှင်းရသေးပေ။ ထို့ကြောင့် လက်ထပ်ပြီး ၃ ရက်အကြာတွင် မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်က ၁၉၅၂ မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ထုတ် ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာမှနေ၍ "ကျွန်မသာလျှင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ မယားကြီးပါ" ဟူ၍ ခေါင်းစဉ်တပ်ကာ ကြေညာခဲ့လေသည်။ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာပါ ကြေညာချက် အပြည့်အစုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော ဒေါ်ခင်မေသန်းသည် အပျို မဟုတ်ပေ။ ၎င်း၏ ပထမအိမ်ထောင်မှာ ဒေါက်တာတောင်ကြီး (ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု သမီး ဒေါ်စန်းစန်းနု၏ ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးသက်တင်၏ အကို) ဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့် သမီးလီလီဝင်းနှင့် အမြွှာသမီးများ ဖြစ်ကြသော သီတာဝင်း၊ သော်တာဝင်း တို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဒေါက်တာတောင်ကြီးနှင့် တရားဝင် ပြတ်စဲခြင်း မရှိဘဲ ဒေါ်ခင်မေသန်းအား လက်ထပ်ခဲ့မှုကြောင့် တပ်မတော်အက်ဥပဒေဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက အရေးယူရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် ဝန်ကြီးချုပ်အား ဝိဓူရ သခင် ချစ်မောင်အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ ဝိုင်းဝန်းတားမြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖြုတ်မပစ်ခဲ့ရပေ။ ဦးနေဝင်းသည် ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်ပြီးနောက် သမီး စန္ဒာဝင်း၊ ဖြိုးနေဝင်း၊ ကြေးမုံဝင်းတို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ သမီးစန္ဒာဝင်းကို ၁၉၅၂ တွင်ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်နီနီမြင့် === ထို့နောက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် နောင်တွင် တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်(ကျောင်းဆရာမကြီး) တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီး ဒေါ်နီနီမြင့် (မဟာဝိဇ္ဇာ – သမိုင်း) နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပါ။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဒေါ်နီနီမြင့်သည် အသက် ၃၂ နှစ်ရှိပြီး ဦးနေဝင်းသည် အသက် ၆၃ နှစ် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်တို့မှသားသမီး ငါးဦးဖွားမြင့်ခဲ့ပြီး ယင်းတို့မှာ (၁) ဒေါ်ထားထားမြင့် (ကွယ်လွန်) - ခင်ပွန်း ဦးစိုးမြင့် (ကွယ်လွန်) (၂) ဦးခင်စိုး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး မြန်မာ့လေကြောင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်မမလေး (၃) ဦးမြစိုး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး သတ္တုတွင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်ခင်ဖုန်း (၄) ဒေါ်ညိုညိုမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူး အမျိုးသားစီမံကိန်း (ငြိမ်း) - ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးစိန်ဌေး OTS 25 BEME (ကွယ်လွန်) (၅) ဒေါ်နီနီမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (သမိုင်းသု) - ခင်ပွန်း ဦးနေဝင်း တို့ဖြစ်ကြပြီး မည်သည့်လှုပ်ရှားမှုမျိုးမှမတွေ့ရပဲ အေးဆေးစွာနေထိုင်သောမိသားစုများဖြစ်ကြသည်။ === ရတနာနတ်မယ် === ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ကွာရှင်းပြီးနောက် June Rose Bellamy ခေါ် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး (၁၈၂၀ ဇန်နဝါရီ ၃၁ – ၁၈၆၆ ဩဂုတ် ၂) ၏ မြစ် [[ရတနာနတ်မယ်]]နှင့် ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၆ ရက်စွဲပါ ကြေးမုံသတင်းစာ မျက်နှာဖုံးတွင် ဦးနေဝင်းနှင့် ရတနာနတ်မယ်တို့၏ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲ သတင်းကို ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြထားသည်။ ရတနာနတ်မယ်၏ မိခင်မှာ လင်းပင်ထိပ်တင်မလတ်ဖြစ်ပြီး အိမ်ရှေ့စံ [[ကနောင်မင်းသား]]နှင့် ကိုယ်လုပ်တော်ရ သခင်ကြီး ခင်ဖော့တို့၏ သားတော် လင်းပင်မင်းသားနှင့် ရေနံ့သာခင်ခင်ကြီးတို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ သို့သော် ၅ လမျှ ပေါင်းဖြစ်လိုက်ကြသည်။ ဦးနေဝင်းသည် ရတနာနတ်မယ်နှင့် အိမ်ထောင်ရေး ပြိုကွဲပြီးနောက် ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ပြန်လည် ပေါင်းထုတ်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ကြာစံ === အသက် ၇၇ နှစ်၌ အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် ရခိုင်အမျိုးသမီး ဒေါ်ကြာစံအား လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့ မနက် ၇ နာရီခွဲခန့်အချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း) ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၉၂)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ]] အစိုးရသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း)၏ ဈာပနကို သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[စန္ဒာဝင်း]]နှင့် လူ (၂၅) ယောက်ခန့်သာ လိုက်ပါ ပို့ဆောင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ သေဆုံးသည့်နေ့ နေ့တွင်းချင်းပင် သဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]ဝင်ဖြစ်ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချူပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူး သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း (ငြိမ်း) ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးပြာကို [[ရန်ကုန်မြစ်]]အတွင်း မျှောခဲ့သည်။ သေဆုံးပြီး နှစ် ၂၀ ကျော်ကြာသောအခါ နစကဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်အိမ်စောင့်အစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ်၊တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က ၂၀၂၂ ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့မှာ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြန်သည်။ == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ ဦးနေဝင်းအား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ|အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့]]ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂}}</ref> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- |+<ref>{{cite book |author=သန်းဝင်းလှိုင် |author-link= သန်းဝင်းလှိုင် |date= ၂၀၁၄ |title= သခင်ဋီကာသစ် |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ရန်အောင်စာပေ |page= ၅၄–၅၉ |isbn=}}</ref> !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! မှတ်ချက် |- |၁၉၄၁ ဧပြီ ၂၅||ရဲဘော်သုံးကျိပ်တပ်ဖွဲ့ (၂)၊ ပြည်တွင်းသူပုန်အဖွဲ့||ဗိုလ်||ဒီဇင်ဘာတွင် ဗိုလ်ဘွဲ့ယူခဲ့ |- |၁၉၄၂ မတ်||တပ်မမှူး၊ ဘီအိုင်အေတပ်မကြီး (၂)||ဗိုလ်|| |- |၁၉၄၂ ဇူလိုင်||တပ်ရင်းမှူး၊ ဘီဒီအေတပ်ရင်း (၁)||ဗိုလ်မှူး|| |- |၁၉၄၃||စစ်သေနာပတိချုပ်၊ ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်||ဗိုလ်မှူးကြီး||အကျင့်ပျက်ချစားမှုကြောင့် ရိက္ခာနှင့်ထောက်ပံ့ရေးဌာနကြီးမှူးနေရာသို့ အဆင့်ချခံရ |- |၁၉၄၅ မတ် ၂၇||တိုင်းမှူး၊ တိုင်း (၂) မြစ်ဝကျွန်းပေါ်အရှေ့ပိုင်း|| || |- |၁၉၄၅ စက်တင်ဘာ||ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး၊ [[ဗမာ့သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း]] (၄)||ဗိုလ်မှူး||[[တပ်မတော်|ဗမာ့တပ်မတော်]]ကို အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း |- |၁၉၄၆ နိုဝင်ဘာ ၁၆|| ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး|| |- |၁၉၄၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀||တိုင်းမှူး၊ [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]||ဗိုလ်မှူးချုပ်||အောက်တိုဘာ ၈ ၌ ဗိုလ်မှူးချုပ်ရားထူးရရှိ |- |၁၉၄၈ ဩဂုတ် ၁||[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်||ဩဂုတ် ၁၃ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်လာ |- |၁၉၄၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁||rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|စစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်|| |- |၁၉၄၉ မတ် ၃|| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |- |၁၉၅၆ ဇန်နဝါရီ ၁||ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |} ==ဓာတ်ပုံများ== <gallery> File:David Ben Gurion - General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် [[ဒေးဗစ် ဘင်ဂူရီယင်]]နှင့် တွေ့ဆုံစဉ် (၁၉၅၉) File:Gen. Ne Win, Burmese P.M. touring Nesher Cement Factory in Ramleh (D783-105).jpg|ဗိုလ်နေဝင်း ရမ်မလာမြို့ရှိ Nesher ဘိလပ်မြေစက်ရုံကို လည်ပတ်ကြည့်ရှုစဉ် File:1964-05 1964年2月 周恩来陈毅访问缅甸 与奈温会谈.jpg|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[ချူအင်လိုင်း]] (ဝဲ) နှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (ယာ) (၁၉၆၄) </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၁၁|၂၀၀၂}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=တာဝန်ထမ်းဆောင်<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၅၈–၁၉၆၀}} {{s-aft|after=[[ဦးနု]]}} |- {{s-bef|before=[[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]]<br>(<small>နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်</small>)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|တော်လှန်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၁၉၆၂–၁၉၇၄}} {{s-aft|after=သူကိုယ်တိုင် (နိုင်ငံတော်သသမ္မတဖြစ်)}} |- {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၆၂–၁၉၆၄}} {{s-aft|after=[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]}} |- {{s-bef|before=သူကိုယ်တိုင် ([[ပြည်ထောင်စုတော်လှန်ရေးကောင်စီအဖွဲ့|တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]|years=၁၉၇၄–၁၉၈၁}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=မရှိ}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ|ဗမာပြည်ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ|years=၁၉၆၂–၁၉၈၈}} {{s-aft|after=[[ဦးစိန်လွင်]]}} |- {{s-mil}} {{s-bef|before=[[စမစ်ဒွန်း]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၁၉၄၉–၁၉၇၂}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-end}} {{ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} {{ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] 4wbr1qkkjxfv8m90e0iv6hngnpspgjf 0 8820 1043331 1032816 2026-07-16T06:49:29Z DA MO DAR bohora 137812 /* */ ဂေါ်ရခါး 1043331 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုး <br /> (Burmese Gurkha) | image = Burmesegurkha.jpg | image_size = 240px | caption = ကလောမြို့မှ ဂေါ်ရခါးလူမျိုး ကလေးငယ်တစ်ဦး | native_name = {{lang|ne|गोर्खाली ‌/ गोर्खा}} | population = ၁၅၀,၀၀၀ – ၅၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်းချက်)<ref name="NepalisInBurma">Lal, B. V. (2006). ''The Encyclopedia of the Indian Diaspora''. Archipelago Press. pp. 240–242.</ref> | popplace = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ကယားပြည်နယ်]] | languages = <nowiki>[[ဂေါ်ရခါးဘာသာစကား|ဂေါ်ရခါး</nowiki>[[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[တိဗက်-အာရိယန် လူမျိုးများ]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ]] }} '''မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''မြန်မာပြည်ဖွား နေပါလီလူမျိုး''' ({{lang-en|Burmese Gurkhas}}; {{lang-ne|बर्मा गोर्खाली}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရာစုနှစ်တစ်ခုမက အခြေချမှီတင်းနေထိုင်ကြသော နီပေါနွယ်ဖွား လူမျိုးစုကြီးကို ဆိုလိုသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရခေတ် ရှေးကာလကပင် သတ္တိပြောင်မြောက်မှုကြောင့် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်အတွင်း "ဂေါ်ရခါးရိုင်ဖယ်တပ်ရင်း" များအဖြစ် သီးခြားဖွဲ့စည်းထူထောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် ရိုးရာအရ "ခူကူရီး" (Khukuri) ခေါ် လေးလံသော ဓားကောက်ကို အမြတ်တနိုး ဆောင်ထားလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသော ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် စိုက်ပျိုးရေး၊ နွားမွေးမြူရေး၊ နို့ထွက်ပစ္စည်း (နို့၊ ဒိန်ခဲ၊ ထောပတ်) ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများဖြင့် အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်။<ref>လှသမိန်. ''မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးသမိုင်း''။ </ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးအများစုသည် [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[မိုးကုတ်မြို့]]၊ [[ကလောမြို့]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့]]၊ [[နမ္မတီးမြို့]]၊ [[တမူးမြို့]]၊ [[ကလေးမြို့]] နှင့် [[ရန်ကုန်မြို့]] စသည့် မြို့ကြီးများနှင့် နိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် အခြေချ နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး၊ မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု သမိုင်းနှင့် လွတ်လပ်ရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု သမိုင်းများတွင် ထင်ရှားစွာ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အမြင့်ဆုံး သူရဲကောင်းဘွဲ့ဖြစ်သော [[အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့]] ကို ပထမဆုံး ဆွတ်ခူးခဲ့သည့် စစ်သည်တော် [[ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း]] (ကြည်း ၀၁၉၁၄) သည် ထင်ရှားသော ဂေါ်ရခါးစစ်သည်တော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော နီပေါဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကား (၂) မျိုးစလုံးကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ ရိုးရာဓလေ့အရ ဒသန်း (Dashain) နှင့် တီဟာ (Tihar/ဒေပါဝလီ) ပွဲတော်များကို အကြီးအကျယ် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအပိုင်းတွင် ဂေါ်ရခါးလူမျိုး အများစု (၈၀% ခန့်) သည် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ကျန်ရှိသော မျိုးနွယ်စုများ (၂၀% ခန့်) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ == မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ == မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုး (နီပေါလူမျိုး) ဆိုသည်မှာ သီးခြားလူမျိုးနွယ်စုတစ်ခုတည်းကို ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ဘဲ နီပေါဘာသာစကား သို့မဟုတ် ၎င်းနှင့်နွယ်သော ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စုနှင့် ဇာတ်နွယ် (Castes and Ethnic Groups) အမြောက်အမြား စုစည်းထားသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။<ref name="NepalisInBurma">Lal, B. V. (2006). ''The Encyclopedia of the Indian Diaspora''. Archipelago Press. pp. 240–242.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရာစုနှစ်တစ်ခုမက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများတွင် အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ ပင်မမျိုးနွယ်စုကြီး (၄) စု ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည် - {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background:#f2f2f2; text-align:center;" ! စဉ် !! မျိုးနွယ်စုအုပ်စု !! ပါဝင်သော မျိုးနွယ်စုနှင့် ဇာတ်နွယ်များ !! ဝိသေသလက္ခဏာများနှင့် ထင်ရှားသော မျိုးရိုးအမည်များ |- | ၁ || '''ခါးစ် (Khas) အနွယ်''' || ဗာဟွန် (Bahun) နှင့် ဆုသရီ (Chhetri) || အင်ဒို-အာရီယန် (Indo-Aryan) ရုပ်သွင်ရှိပြီး ဟိန္ဒူဘာသာကို အဓိကကိုးကွယ်ကြသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် စစ်တပ်အတွင်း ဂေါ်ရခါးတပ်သားအဖြစ် အများဆုံး ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထင်ရှားသော မျိုးရိုးအမည်များမှာ ''တာပါ (Thapa)၊ ဗုဒ္ဓာသိုကီ (Budhathoki)၊ ဗသ်ညက် (Basnet)'' တို့ ဖြစ်ကြသည်။ |- | ၂ || '''ကီရတ် (Kirat) အနွယ်''' || ရိုင်း (Rai) နှင့် လင်းဘူး (Limbu) || တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အနွယ်ဝင် တောင်ပေါ်သား မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ စစ်ရေးစစ်ရာတွင် အလွန်ရဲရင့်ပြတ်သားသူများအဖြစ် ကမ္ဘာကျော်သည်။ ၎င်းတို့သည် မျိုးရိုးအမည်ကို ''ဆူဗာ (Subba)'' ဟုလည်း အသုံးပြုတတ်ကြသည်။ |- | ၃ || '''ဂျန်နဂျာသီ (Janajati) အနွယ်''' || ဂုရုန်း (Gurung)၊ မဂရ် (Magar)၊ တမန်း (Tamang)၊ ရှရ်ပါ (Sherpa) || နီပေါနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်တန်းဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသည့် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာကို နှောညှိကိုးကွယ်ကြပြီး မြန်မာပြည်အနှံ့အပြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စစ်တပ်အတွင်း ထင်ရှားသည်။ |- | ၄ || '''နေဝါရ် (Newar) အနွယ်''' || ရှရက်စသာ (Shrestha)၊ ပရာဒန်း (Pradhan)၊ မာကျန် (Mahajan) || နီပေါနိုင်ငံ ခတ္တမန္ဒူချိုင့်ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ရွှေပန်းထိမ်လုပ်ငန်းနှင့် အနုပညာလက်ရာများတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ မြန်မာပြည်တွင် ကုန်သည်နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအဖြစ် အခြေချခဲ့ကြသည်။ |} == ပြန့်နှံ့နေထိုင်မှု == မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ မိခင်မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားခြားနားကြသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌မူ "မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါး" ဟူသောအမည်ဖြင့် စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref>Subba, T. B. (2009). ''The Gorkhas in Myanmar: A Historical Perspective''. Kirat Prakashan. p. 45.</ref> တောင်ကြီး၊ညောင်ရွှေ၊ပြင်ဦးလွင် အနီတစ်ဝှိက်ဒေသများတွေ ရွာများတည်ထောင်၍နေထိုင်ကြသည်။ == ထင်ရှားသော ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ == * '''[[ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း]]''' - အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ရ ပထမဆုံး စစ်သည်တော်။ * '''ဗိုလ်ကြီး ဘီပီပါရ်ဒန်း''' - လွတ်လပ်ရေးခေတ် စစ်ဗိုလ်မှူး။ * '''ဗိုလ်ကြီး ချာဘီလားသားပါး''' - ထင်ရှားသော တပ်မတော်အရာရှိ။ * '''ဒုဗိုလ်မှူးကြီး သူရလက်ခ်ရှ်မန်ရိုင်း''' - ဇေယျကျော်ထင်နှင့် သူရဘွဲ့ရ တပ်မတော်အရာရှိ။ * '''[[ဆွတ်ဗဟာဒူး|ဗဟာဒူး (ခ) ဆွတ်ဗဟာဒူး]]''' - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဂန္ထဝင်ဘောလုံးတိုက်စစ်မှူး (အာရှရွှေတံဆိပ်ရှင်)။ * '''ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ အတ္တာဆင်း''' - မန္တလေးတက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒဌာနကို တည်ထောင်သူတစ်ဦး။ * '''ချယ်ရီမြေမောင်တင်ထွန်း''' - ထင်ရှားသော ဂေါ်ရခါးနွယ်ဖွား မြန်မာစာရေးဆရာ။ * '''ငြိမ်းသဇင်''' - မြန်မာ့ဂုဏ်ဆောင် ကမ္ဘာ့အဆင့် တိုက်ကွမ်ဒိုကစားသမား။ * '''အီစိုး''' - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးတိုက်စစ်မှူး။ * '''သုဓမ္မသိင်္ဂီ ဒေါ်ကာလဝတီ (ခ) ဒေါ်စန်းစန်း''' - လူမှုထူးချွန်ဆုရ အမျိုးသမီးခေါင်းဆောင်။ == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားမဟုတ်သော လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:နီပေါရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ]] 4r3g070xockkd1zyh00lgfuhlo6naco 0 9383 1043250 781070 2026-07-15T12:26:52Z Thuta95885 144996 . = E 1043250 wikitext text/x-wiki === Codus Morse === {| border="0" cellpadding="2" style="margin:7px;width: 24em; font-size: 90%; text-align: left; float:right; border:1px solid #5BBFF4; background-color:#D8F3FE;" |- | colspan="2" style="text-align: center;"|[[File:International Morse Code.svg|250px|right|နိုင်ငံတကာ ဆိုင်ရာ Morse Code]] |-valign="top" |'''အကြောင်းအရာ''' | [[စာရေးနည်းများ]] |-valign="top" |'''တီထွင်သူ''' | [[မော့ ဆယ်မျူယယ်|ဆမ်မြူရယ် မော့စ်]] |-valign="top" |'''တီထွင်သည့် ခုနှစ်''' | [[၁၈၄၀]] ခုနှစ် အစောပိုင်း |-valign="top" |'''အသုံးပြုပုံ''' | [[ဆက်သွယ်ရေး]] |} မော့စ် အချက်ပြသင်္ကေတ (သို့) မော့စ် ကုဒ်(Morse code)ဆိုသည်မှာ ၁၉ရာစုနှင့် ၂၀ရာစု ကာလများအတွင်း ဆက်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် ဆက်သွယ်ရေး သင်္ကေတမျိုးဖြစ်သည်။ Telegraph နဲ့တွဲဖက်အသုံးပြုဖို့အတွက် Samuel F.B Morse ဟာအချက်ပြုဆက်သွယ်မှု စနစ်တစ်ခုကိုပါ တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ပါတယ်။ အဆိုပါ ဆက်သွယ်မှုစနစ်ကို ကျွန်တော်တို့က Morse Code (မော့စ်-ကုတ်) လို့ခေါ်ဆိုကြပါတယ်။ Morse Code ဆိုတာ Dot (.) နဲ့ Dash (-) လို့ခေါ်တဲ့သင်္ကေတလေး နှစ်ခုကိုအခြေခံပြီး မတူညီတဲ့အက္ခရာတွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေတဲ့ ဆက်သွယ်မှုစနစ်တစ်ခုပါ။ စတင်တီထွင်ကာစမှာ Morse Code သည် Dot (.) နဲ့ Dash (-) ကိုထားသိုပုံအမျိုးမျိုးပြောင်းလဲပြီး အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ (၂၆) လုံးနဲ့ ကိန်းဂဏန်း (၀-၉) အထိ ဖော်ပြနိုင်တဲ့ စနစ်တစ်ခုပဲဖြစ်ပါတယ်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ပုဒ်ဖြတ်/ပုဒ်ရပ်စနစ် (Punctuation) များကိုပါ ဖော်ပြနိုင်သည်အထိ တိုးတက်လာခဲ့ပါတယ်။ ယခုအချိန်မှာတော့ နိုင်ငံအလိုက် မတူညီတဲ့ဘာသာ စကား အက္ခရာတွေပေါ်မူတည်ပြီး Morse Code မူကွဲပေါင်းများစွာတည်ရှိနေပြီပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ Morse Code ရဲ့အခြေခံသင်္ကေတနှစ်ခုကို တနည်းအားဖြင့် Dit (.) and Dah (-) လို့လည်းခေါ် ဆိုပါတယ်။ Morse Code မှာအရေးကြီးဆုံးကတော့ Timing, Duration ပဲဖြစ်ပါတယ်။ Dash (-) တစ်ခုစာရဲ့ကြာချိန်ဟာ Dot (.) တစ်ခုစာကြာချိန်ရဲ့ သုံးဆ ဖြစ်ရပါမယ်။ စာလုံးတစ်လုံး (word) အတွင်းမှာ ရှိတဲ့ Dot (.) နဲ့ Dash (-) ကြားကကြာချိန်က Dot (.) တစ်ခုစာကြာချိန်ဖြစ်ရပါမယ်။ အပေါ် ကပုံလေးကို ကြည့်လိုက်ရင်တော့ ရှင်းလင်းသွားမှာပါ။ Morse Code ကို ယနေ့ထက်တိုင်အသုံးပြုနေရခြင်းအကြောင်းကတော့ အသုံးပြုရတာ ရိုးရှင်းလွန်းလို့ပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ဟာ Morse Code အသုံးပြုပြီး အချက်အလက်ပေးပို့ဖို့အတွက် အဖွင့်/အပိတ် အချက်ပြနိုင်တဲ့ အသံ၊ အလင်း၊ ဘာဖြစ်ဖြစ်ကို အသုံးပြုပြီး လွယ်လွယ်ကူကူ ဆက်သွယ်နိုင်တာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတ်မီးတစ်လက်ကို စည်းချက်ကျကျ အဖွင့်/အပိတ် ကစားပြီး တော့ဖြစ်ဖြစ်၊ နောက်ဆုံး မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာ ရှိနေတဲ့လူနှစ်ယောက်သည် စကားတစ်ခွန်းမှ ‌ပြောစရာမလိုဘဲ လက်ချောင်းလေးတွေကို စည်းချက်ကျကျ လှုပ်ရှားပြီးတော့တောင် ပတ်ဝန်းကျင် ကသူတွေမသိအောင် ဆက်သွယ်နိုင်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် နိုင်ငံတကာတပ်ဖွဲ့တွေ၊ စစ်သား တွေ၊ အထူးတပ်ဖွဲ့တွေဆိုရင် Morse Code ကိုကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင်အသုံးပြုနိုင်အောင် လေ့ကျင့်ထား ကြတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ (ကိုယ်တိုင်လည်း လေ့ကျင့်ချင်တယ်ဆိုရင် Google Play Store မှာ Morse Code Apps တွေ၊ Games တွေအများအပြားရှိနေတာဖြစ်လို့ လေ့ကျင့်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။) Morse Code တွေဟာ ယနေ့ခေတ်မှာ နိုင်ငံပေါင်းစုံ၊ အဖွဲ့အစည်းပေါင်းစုံက မတူညီတဲ့ပုံစံ ပေါင်း များစွာအဆင့်မြင့်ပြောင်းလဲအသုံးပြုနေကြပေမယ့် နိုင်ငံတကာကအသုံးပြုနိုင်အောင် စံသတ် မှတ်ထားတဲ့ International Morse Code ဆိုတာရှိပါတယ်။ Morse Code ရဲ့အခြေခံအက္ခရာနှစ်ခုက E နဲ့ T ကစတင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အက္ခရာ (၂၆) လုံးကို ပြန့်ပွားသွားစေတာပါ။ ယနေ့ခေတ်မှာ သဘာ၀ဘေးအန္တရာယ်ကြုံတွေ့ကြတဲ့အခါ ကယ်ဆယ်ရေးရဟတ်ယာဉ်တွေ ကို မြင်သာစေရန်အတွက် '''S O S''' ဆိုတဲ့အမှတ်အသားကို Distress Signal အနေနဲ့ အသုံးပြုကြတာကိုကျွန်တော်တို့အားလုံး မြင်တွေ့ဖူးကြပါတယ်၊ ရုပ်ရှင်တွေ အသိပညာပေးဇာတ်လမ်းတွေမှာ တိုက် ခေါင်မိုးထပ်ပေါ်မှာစုပြီး ရတဲ့ပစ္စည်းတွေနဲ့ '''S O S''' ဆိုတဲ့အမှတ်အသား ပုံဖော်ထားလေ့ ရှိကြပါတယ်။ ၎င်း '''S O S''' ဆိုတဲ့အမှတ်အသားက ဘယ်ကလာတယ်ဆိုတာ သိတဲ့သူရှားပါတယ်၊ တော်တော် များများက SOS ဆိုတာကို Abbreviation အနေနဲ့ “Save Our Soul”, “Save Our Ship” စသဖြင့် ပြောဆိုနေလေ့ရှိကြပြီး အမှန်တော့မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်တမ်းတော့ SOS ဆိုတာကို International Morse Code ကနေဆင်းသက်လာတာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၀၅ ခုနှစ်မှာ ဂျာမန်ရေတပ်မှာစတင်အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး တစ်နေရာနဲ့တစ်နေရာ အခက်အခဲ ဖြစ်နေချိန်မှာ အချက်ပြသင်္ကေတအနေနဲ့ လွယ်လွယ်ကူကူအသုံးပြုနိုင်ရန် သတ်မှတ်ထားတဲ့ Morse Code ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ Dot Dot Dot, Dash Dash Dash, Dot Dot Dot (. . .   _ _ _   . . .) ဆိုတဲ့ အဆိုပါရိုးရှင်းတဲ့ Morse Code သင်္ကေတကို International Morse Code အရကြည့်လိုက်ရင် Three Dots က အက္ခရာ ‘S’ ကိုကိုယ်စားပြုပြီး Three Dashs က အက္ခရာ ‘O’ ကိုကိုယ်စားပြုပါတယ်။ ဒါကြောင့် SOS ဆိုပြီး ဖြစ်လာတာပါ။ မော့စ်ကုဒ်မှာ အင်္ဂလိပ်စာမှာ အသုံးအများဆုံးဖြစ်တဲ့ E ကို လွယ်ကူစေရန် (.) အနေနဲ့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ Samuel F.B Morse ဟာ သူ့ရဲ့ Telegraph နဲ့စတင်အသုံးပြုဖို့တီထွင်ကာစမှာ အက္ခရာသီးသန့် ကိုသာဖော်ပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှ သူ့ရဲ့တွဲဖက်ဖြစ်သူ Alfred Lewis Vail နဲ့အတူ အက္ခရာ အပြင် Punctuation နဲ့ ကိန်းဂဏန်းတွေပါဝင်အောင် ထပ်မံအဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ကြတာပါ။ == ကိုးကား == [[Category:ဆက်သွယ်ရေး]] {{Stub}} opik1vsqp2cq8xouf6eyuv08qjb880b 0 13090 1043337 1028385 2026-07-16T10:40:54Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043337 wikitext text/x-wiki {{Infobox မြို့ | name = နယူးယောက်မြို့ | official_name = City of New York | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = <br />ပန်းသီးကြီး, ဂိုသမ်,စကြဝဠာ၏ အလယ်ဗဟို, မအိပ်သောမြို့ | settlement_type = မြို့ပြ | motto = | image_skyline = NYC Montage 2014 4 - Jleon.jpg | imagesize = 305px | image_caption = ထိပ်မှစ၍ လက်ျာရစ်: မန်ဟက်တန်မြို့လယ်၊ [[တိုင်းမ်စကွဲယား]]၊ ယူနီစဖီးယား၊ဘရွတ်ကလင်တံတား ၊ မန်ဟက်တန်အောက်ပိုင်း၊ ဝမ်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ စင်ထရယ်ဥယျာဉ်၊ ကုလသမဂ္ဂ ဋ္ဌာနချုပ်၊ [[လစ်ဘာတီ ရုပ်တု]] | image_flag = Flag of New York City.svg | flag_size = | image_seal = Seal of New York City (B&W).svg | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = Map of New York Highlighting New York City.svg | mapsize = | map_caption = နယူးယောက်ပြည်နယ် အတွင်း တည်နေရာ | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = |pushpin_map= New York |pushpin_map_caption=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အတွင်း တည်နေရာ | main lenguages = အင်္ဂလိပ်၊ စပိန် | coordinates_display = | coordinates_region = US-NY | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = နယူးယောက် | subdivision_type2 = ကောင်တီများ | subdivision_name2 = ဘရောင့်စ်<br /> ကင်းစ်<br /> နယူးယောက်<br /> ကွင်းစ်<br /> ရစ်ချ်မွန် | government_foonotes= | government_type = မြို့တော်ဝန် ကောင်စီ | leader_title = မြို့တော်ဝန် | leader_name = အဲရစ် အေဒမ် (ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ) | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_title2 = | leader_name2 = | , [[Membership of the New York City Council]] | established_title = တည်ထောင်ခြင်း | established_date = ၁၆၂၄ | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = 1898 | area_magnitude = | unit_pref = Imperial | area_footnotes = | area_total_km2 = 1214.4 | area_land_km2 = 789.4 | area_water_km2 = 428.8 | area_total_sq_mi = 468.9 | area_land_sq_mi = 304.8 | area_water_sq_mi = 165.6 | area_water_percent = | area_urban_km2 = 8683.2 | area_urban_sq_mi = 3352.6 | area_metro_km2 = 17405 | area_metro_sq_mi = 6720 | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = | population_as_of = July 1, 2009 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 8391881 | population_density_km2 = 10630 | population_density_sq_mi = 27532 | population_metro = 19006798 | population_density_metro_km2 = auto | population_density_metro_sq_mi = auto | population_urban = 18223567 | population_density_urban_km2 = auto | population_density_urban_sq_mi = auto | population_blank1_title = [[Demonym]] | population_blank1 = New Yorker | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[Eastern Time Zone (North America)|EST]] | utc_offset = -5 | timezone_DST = [[Eastern Time Zone (North America)|EDT]] | utc_offset_DST = -4 | latd=40|latm=43|lats=|latNS=N | longd=74|longm=0|longs=|longEW=W | elevation_footnotes = <!-- for references: use tags --> | elevation_m = 10 | elevation_ft = 33 | postal_code_type = ZIP codes | postal_code = 100xx-104xx, 11004-05, 111xx-114xx, 116xx | area_code = [[Area code 212|212]], [[Area code 718|718]], [[Area code 917|917]], [[Area code 347|347]], [[Area code 646|646]] | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = [http://www.nyc.gov/ www.nyc.gov] }} နယူးယောက်စီးတီး သို့မဟုတ် နယူးယောက်ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသော '''နယူးယောက်မြို့'''သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]ရှိ လူဦးရေ အများဆုံး မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ <ref name=2014NYCest2>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2018/03/22/nyregion/new-york-city-population.html |title=New York City’s Population Hits a Record 8.6 Million |newspaper=The New York Times |accessdate=March 22, 2018}}</ref>၂၀၁၈ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၈,၃၉၈,၇၄၈ ဦး ရှိပြီး<ref name=2018Estimate>{{Cite web|url=https://www1.nyc.gov/site/planning/data-maps/nyc-population/current-future-populations.page|title=NYC Population: Current and Projected Populations|website=www1.nyc.gov|access-date=2019-05-02}}</ref> ကုန်းမြေဧရိယာ {{convert|၃၀၂.၆|sqmi|km2}} ပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>[https://www.census.gov/quickfacts/table/PST045216/3651000 Quick Facts for New York city, New York], United States Census Bureau. Accessed February 9, 2017.</ref><ref>[http://www.nyc.gov/html/dep/html/stormwater/index.shtml Stormwater] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170125025731/http://www.nyc.gov/html/dep/html/stormwater/index.shtml |date=January 25, 2017 }}, New York City Department of Environmental Protection. Accessed February 9, 2017. "These impervious surfaces cover approximately 72% of New York City's 305 square miles in land area and generate a significant amount of stormwater."</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ မြို့ကြီးများထဲမှ လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="density">{{cite web |url=http://www.governing.com/blogs/by-the-numbers/most-densely-populated-cities-data-map.html |title=Mapping the Nation's Most Densely Populated Cities |author=Mike Maciag |publisher=Governing – The States and Localities |date=October 2, 2013 |accessdate=August 27, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160827080100/http://www.governing.com/blogs/by-the-numbers/most-densely-populated-cities-data-map.html |archivedate=August 27, 2016 |df=}}</ref> [[နယူးယောက်ပြည်နယ်]]၏ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိသော နယူးယောက်မြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မြို့ပြဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသဖြစ်သော နယူးယောက် မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ၏ ဗဟိုအချက်အချာတွင် တည်ရှိပြီး<ref>{{cite web|url=http://demographia.com/db-worldua.pdf|title=World Urban Areas|publisher=Demographia|year=2018|accessdate=March 27, 2018}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး မဂ္ဂါစီးတီးမြို့တော်ကြီးများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.mongabay.com/cities_urban_01.htm |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091009143739/http://www.mongabay.com/cities_urban_01.htm |dead-url=yes |archive-date=October 9, 2009 |title=World's Largest Urban Areas [Ranked by Urban Area Population] |publisher=Rhett Butler |year=2003–2006 |accessdate=April 26, 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm |title=Largest Cities of the World – (by metro population) |publisher=Woolwine-Moen Group d/b/a Graphic Maps |accessdate=April 26, 2011}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ် မက်ထရိုပိုလစ်တန် စာရင်းအင်း ဒေသတွင် လူဦးရေ ၁၉,၉၇၉,၄၇၇ ဦး ရှိပြီး ပေါင်းစပ် မက်ထရိုပိုလစ်တန် စာရင်းအင်းဒေသတွင် လူဦးရေ ၂၂,၆၇၉,၉၄၈ ဦး ရှိသည်။<ref name=MetroEst>{{cite web|url=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2017/GCTPEPANNR.US24PR|title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2017 – Metropolitan Statistical Area; and for Puerto Rico – 2017 Population Estimates|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=March 24, 2018|archivedate=13 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200213005215/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2017/GCTPEPANNR.US24PR}}</ref><ref name=CombinedEst>{{cite web |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk|title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2018 – Combined Statistical Area; and for Puerto Rico – 2017 Population Estimates |publisher=U.S. Census Bureau |accessdate=April 27, 2018 |archivedate=25 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358}}</ref> ကမ္ဘာလုံး ဆိုင်ရာ မြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <ref>{{cite web|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|title=Global Power City Index 2009|publisher=The Mori Memorial Foundation|accessdate=June 1, 2012|archive-date=29 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|url-status=dead}}</ref> နယူးယောက်မြို့တော်အား ကမ္ဘာ၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ၊ <ref name=NYCWorld'sGreatestCity>{{cite web|url=https://www.timeout.com/newyork/news/new-york-voted-best-city-in-the-world-in-massive-worldwide-survey-031119|title=Citing its diversity and culture, NYC was voted best city in the world in new global survey|author=Will Gleason|publisher=TimeOut|date=March 11, 2019|accessdate=May 19, 2019|quote= After compiling the thoughts of over 30,000 people, both from our NYC readership and half-a-world away, New York was voted the greatest city on the planet for 2019. In a hint as to why this happened, and why now, it also lead the categories of most diverse metropolis and best culture.}}</ref><ref name="cultural2">{{cite web |url=http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|title=Consulate General of Iceland New York Culture |publisher=Consulate General of Iceland New York |accessdate=July 1, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130205061848/http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/|archivedate=February 5, 2013 |df=}}</ref><ref name="cultural3">{{cite web |url=http://www.latvia-newyork.org/english/|title=Consulate of Latvia in New York |publisher=Consulate of Latvia |accessdate=July 1, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130208223706/http://www.latvia-newyork.org/english/|archivedate=February 8, 2013 |df=}}</ref><ref name="cultural4">{{cite web |url=http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/Culture/intro.htm|title=Introduction to Chapter 14: New York City (NYC) Culture |publisher=The Weissman Center for International Business Baruch College/CUNY 2011 |accessdate=July 1, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505181316/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/culture/intro.htm|archivedate=May 5, 2013 |df=}}</ref><ref name = "cultural5">{{Cite book |url=http://catalogue.nla.gov.au/Record/371497|title=New York, Culture Capital of the World, 1940–1965 / edited by Leonard Wallock ; essays by Dore Ashton&nbsp;... [et al.] |publisher=National Library of Australia|accessdate=July 1, 2018|isbn=978-0-8478-0990-5 |year=1988 }}</ref> ငွေကြေးဆိုင်ရာ <ref name=NYCDominantFinancialCenter>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-survey-markets/united-states-top-britain-second-in-financial-activity-think-tank-idUSKCN1LK2TM|title=United States top, Britain second in financial activity: think-tank|author=Huw Jones|publisher=Thomson Reuters|date=September 4, 2018|accessdate=September 4, 2018|quote=Think-tank New Financial's study, which focuses on the “raw” value of actual domestic and international financial activity like managing assets and issuing equity, underscored the overall dominance of New York as the world's top financial center.|newspaper=Reuters}}</ref><ref name=WorldEconomicAndFinancialSuperCenter>{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/top-8-cities-by-gdp-china-vs-the-us-2011-8|title=Top 8 Cities by GDP: China vs. The U.S. |quote=For instance, Shanghai, the largest Chinese city with the highest economic production, and a fast-growing global financial hub, is far from matching or surpassing New York, the largest city in the U.S. and the economic and financial super center of the world. |publisher=Business Insider, Inc |date=July 31, 2011 |accessdate=July 1, 2018}}<br />{{cite web |url=https://www.thejobnetwork.com/new-york-city-the-financial-capital-of-the-world/|title=New York City: The Financial Capital of the World |publisher=Pando Logic|accessdate=July 1, 2018|date=October 8, 2015 }}</ref> နှင့် မီဒီယာဆိုင်ရာ <ref>{{cite web |url=https://www.statista.com/chart/3299/new-york-is-the-worlds-media-capital/|title=New York Is The World's Media Capital |author=Felix Richter |publisher=Statista |date=March 11, 2015 |accessdate=July 1, 2018}}</ref><ref name=NYCWorld'sMediaCapitalLargestPrideParade>{{cite web |url=https://www.lgbtqnation.com/2017/05/first-nyc-pridefest-will-televised/|title=ABC will broadcast New York's pride parade live for the first time |author=Dawn Ennis |publisher=LGBTQ Nation |date=May 24, 2017 |accessdate=September 26, 2018|quote=Never before has any TV station in the entertainment and news media capital of the world carried what organizer boast is the world's largest Pride parade live on TV.}}</ref> မြို့တော် တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ <ref name=WorldEconomicAndFinancialSuperCenter/> ၊ ဖျော်ဖြေရေး၊ သုတေသန၊ နည်းပညာ၊ ပညာရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ အနုပညာ၊ ဖက်ရှင် နှင့် အားကစားတို့အပေါ်တွင် သိသာထင်ရှားသော ရိုက်ခတ်လွှမ်းမိုးမှု ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ မြို့တော်အတွင်း လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှား ပြုမှုနေကြခြင်းကြောင့် <ref name=FastPaceNYC1>{{cite web|url=https://www.fodors.com/world/north-america/usa/new-york/new-york-city/experiences/news/15-things-not-to-do-in-new-york-city|title=15 Things NOT to Do in New York City|author=Kelsy Chauvin|publisher=Fodor's|date=March 15, 2019|accessdate=March 23, 2019|quote=There are more than 8.6 million citizens of New York City, and they're pretty much all in a hurry. They're also shrewd, outspoken, and proudly able to survive in a metropolis that tends to punish the meek. The buzzing subway system alone is a symbol of how this city works: part ballet, part battlefield. Residents and visitors alike can see why New York is considered the greatest city in the world.}}</ref><ref name=FastPaceNYC2>{{cite news |last=Poliak |first=Shira |url=http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple|title=Adjusting To New York City |newspaper=Sun Sentinel |accessdate=November 1, 2015 |quote=Additionally, the fast-paced lifestyle of New York City demands adjusting. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151203093200/http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple|archivedate=December 3, 2015 |df=}}</ref><ref name=FastPaceNYC3>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=tfsmDAAAQBAJ&pg=PA50&lpg=PA50&dq=hurrying+feverish+electric+crowds+new+york#v=onepage&q=hurrying%20feverish%20electric%20crowds%20new%20york&f=false|title=Walking New York: Reflections of American Writers from Walt Whitman to Teju Cole |pages=46, 50, 131 |author=Stephen Miller |accessdate=May 10, 2017|isbn=978-0-8232-7425-3 |year=2016 }}</ref> နယူးယောက်မိနစ် ဆိုသော စကား ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ <ref name=NewYorkMinuteDefinition>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/new%20york%20minute|title=Dictionary – Full Definition of ''New York Minute'|publisher=Merriam-Webster |accessdate=November 1, 2015}}</ref> ကမ္ဘာ့ ကုလသမဂ္ဂ ရုံးချုပ် တည်ရှိရာ မြို့ ဖြစ်သဖြင့် <ref>[http://visit.un.org/content/plan-your-visit Plan your visit] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170314234417/http://visit.un.org/content/plan-your-visit|date=March 14, 2017 }}, [[ကုလသမဂ္ဂ|United Nations]]. Accessed February 9, 2017. "The Headquarters of the United Nations is located in New York City, along the East River. When you pass through the gates of the United Nations visitors' entrance, you enter an international territory. This 18-acre site does not belong to just one country, but to all countries that have joined the Organization; currently, the United Nations has 193 Member States."</ref> နယူးယောက်မြို့သည် နိုင်ငံတကာ သံတမန်ရေးရာအတွက် အရေးပါသော နေရာဌာန တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.nyc.gov/html/ia/html/home/home.shtml|title=NYC Mayor's Office for International Affairs |publisher=The City of New York |accessdate=June 24, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150616080757/http://www.nyc.gov/html/ia/html/home/home.shtml|archivedate=June 16, 2015 |df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.digidiplomats.org/newyork/|title=Digital Diplomacy Coalition|publisher=Digital Diplomacy Coalition, New York|accessdate=August 11, 2018|quote=Established in 2014, DDC New York has partnered with the United Nations, major tech and social media companies, multiple governments, and NGOs to bring unique programs to the area community.|archive-date=27 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727142713/http://www.digidiplomats.org/newyork/}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော သဘာဝဆိပ်ကမ်း တစ်ခုပေါ်တွင် တည်ရှိသော <ref>{{cite web |url=http://www.history.com/topics/new-york-city/videos/new-york-harbor|title=New York City |publisher=A&E Television Networks, LLC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110030/http://www.history.com/topics/new-york-city/videos/new-york-harbor|archivedate=March 4, 2016 |df=}}</ref><ref>{{cite web |title=Port in a Storm: The Port of New York in World War II |url=http://www.nysm.nysed.gov/research_collections/research/history/hisportofnewyork.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429044423/http://www.nysm.nysed.gov/research_collections/research/history/hisportofnewyork.html|publisher=New York State Museum |accessdate=August 5, 2015 |archivedate=April 29, 2014}}</ref> နယူးယောက်မြို့တွင် ဘားရာ ဟု ခေါ်သော ဒေသအပိုင်းအခြား ၅ ခု ပါဝင်ပြီး ထိုဒေသ ၅ ခုစလုံးသည် နယူးယောက်ပြည်နယ်၏ သီးခြား ကောင်တီတစ်ခုစီ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.worldstatesmen.org/US_NYBOROUGHS.html|title=Boroughs of New York City |publisher=Ben Cahoon |year=2002 |access-date=October 5, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211145920/http://www.worldstatesmen.org/US_NYBOROUGHS.html|archivedate=February 11, 2012 |df=}}</ref> ထိုဘားရာ ငါးခုမှာ ဘရောင့်စ်၊ ဘရွတ်ကလင်၊ မန်ဟတ်တန်၊ ကွင်းစ် နှင့် စတေတန်အိုင်းလန်း တို့ ဖြစ်ကြပြီး ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် မြို့တစ်မြို့တည်း အဖြစ် စုစည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html|title=A 5-Borough Centennial Preface for Katharine Bement Davis Mini-History |publisher=The New York City Department of Correction |year=1997 |accessdate=October 26, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111023193440/http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html|archivedate=October 23, 2011 |df=}}</ref> မြို့တော် နှင့် ၎င်း၏ မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ တရားဝင် ဝင်ရောက်ရာ ထိပ်တန်း လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဝင်ပေါက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=Immigrants2014est>{{cite web |url=https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immsuptable2d_5.xls|title=Supplemental Table 2. Persons Obtaining Lawful Permanent Resident Status by Leading Core Based Statistical Areas (CBSAs) of Residence and Region and Country of Birth: Fiscal Year 2014 |publisher=U.S. Department of Homeland Security |accessdate=June 1, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804064953/https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immsuptable2d_5.xls|archivedate=August 4, 2016 |df=}}</ref> နယူးယောက်မြို့တွင် ဘာသာစကား ၈၀၀ ကျော်ကို ပြောဆိုလျက် ရှိကြ သဖြင့်<ref>{{cite web |url=http://elalliance.org/|title=Endangered Language Alliance |year=2012 |accessdate=September 7, 2013}}</ref><ref name=800source2>{{cite news |url=http://www.economist.com/node/21528592|title=Linguistics – Say what? |publisher=The Economist |date=September 10, 2011 |accessdate=May 2, 2015}}</ref><ref name=800source3>{{cite web |last=Kleinfield |first=N.R. |url=http://www.msn.com/en-us/news/us/new-yorkers-self-assured-and-opinionated-defend-their-values/ar-BBog5Ms?li=BBnb7Kz&ocid=iehp|title=New Yorkers, Self-Assured and Opinionated, Defend Their Values |publisher=''The New York Times'' on MSN |date=January 15, 2016 |accessdate=January 15, 2016}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘာသာစကားအားဖြင့် အကွဲပြားဆုံး မြို့တော်အဖြစ် တည်ရှိသည်။<ref name=800source2/><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hpw|title=Listening to (and Saving) the World's Languages |accessdate=April 29, 2010 |work=The New York Times |first=Sam |last=Roberts |date=April 28, 2010}}</ref><ref>{{cite web |last=Turin |first=Mark |url=http://popanth.com/article/the-worlds-most-linguistically-diverse-location-new-york-city|title=The World's Most Linguistically Diverse Location? New York City |publisher=PopAnth |date=August 9, 2013 |accessdate=May 2, 2015 |archive-date=22 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622110103/https://popanth.com/article/the-worlds-most-linguistically-diverse-location-new-york-city}}</ref> နယူးယောက်မြို့တော်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြင်ပတွင် မွေးဖွားသော လူ ၃.၂ သန်းကျော်တို့ နေထိုင်ရာမြို့ ဖြစ်သဖြင့်<ref name=NYCForeignBorn>{{cite web |url=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/15_1YR/B05007/1600000US3651000|title=Place of Birth by Year of Entry by Citizenship Status for the Foreign-Born Population – Universe: Foreign-born population 2015 American Community Survey 1-Year Estimates New York City |publisher=United States Census Bureau |accessdate=April 16, 2017 |archivedate=13 February 2020 |archiveurl=https://archive.today/20200213122423/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/15_1YR/B05007/1600000US3651000}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံခြားတွင် မွေးဖွားသူ အများဆုံး နေထိုင်ရာ မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။<ref name=NYCHighestForeignBorn>{{Cite news |url=http://www.huffingtonpost.com/2013/12/19/new-york-city-immigrants_n_4475197.html|title=More Foreign-Born Immigrants Live In NYC Than There Are People In Chicago |publisher=The Huffington Post |date=December 19, 2013 |accessdate=April 16, 2017|newspaper=Huffington Post }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ၏ စုစုပေါင်း မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဂျီဒီပီမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၉ ထရီလီယံ မျှ ရှိသည်။<ref name=NYCMetroGMP>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/183808/gmp-of-the-20-biggest-metro-areas/|title=U.S. metro areas – ranked by Gross Metropolitan Product (GMP) 2019 {{!}} Statistic|website=Statista|accessdate=May 31, 2019}}</ref> အကယ်၍ နယူးယောက်မြို့တော်သာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့မည် ဆိုပါက ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျီဒီပီအားဖြင့် ၁၂ ခုမြောက် အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။<ref>{{cite web |url=http://www.usmayors.org/metroeconomies/2013/201311-report.pdf|title=U.S. Metro Economies (note CSA 2012 GMP total includes sum of New York, Bridgeport, New Haven, Allentown, Trenton, Poughkeepsie, and Kingston MSA 2012 GMP values cited) |pages=9 through 18 in Appendix Tables |publisher=IHS Global Insight, The United States Conference of Mayors, and The Council on Metro Economies and the New American City |date=November 2013 |accessdate=June 27, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305224230/http://www.usmayors.org/metroeconomies/2013/201311-report.pdf|archivedate=March 5, 2015 |df=}}</ref> နယူးယောက်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့တော်များတွင် ဘီလီယံနာ သူဌေး အများဆုံး မြို့ဖြစ်သည်။<ref name=NYCBillionaires>{{cite web|url=https://www.wealthx.com/wp-content/uploads/2018/05/Wealth-X_Billionaire_Census_2018.pdf|title=Top 10 Billionaire Cities|publisher=Weaalth-X|year=2018|accessdate=May 16, 2018|quote=New York was the world's top billionaire city in 2017, remaining the preferred location for those seeking a luxury blend of finance, culture, commerce, shopping and real estate. The city is home to more billionaires than almost every country in the world, with the exception of China, Germany and India.|archive-date=29 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629084449/https://www.wealthx.com/wp-content/uploads/2018/05/Wealth-X_Billionaire_Census_2018.pdf}}</ref> နယူးယောက်မြို့၏ မူလအစကို ခြေရာခံကြည့်မည် ဆိုပါက ၁၆၄၂တွင် ဒတ်ချ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ကိုလိုနီသမားတို့ မန်ဟတ်တန်အောက်ပိုင်းဒေသတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေး စခန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာအား ၁၆၂၆တွင် နယူးအမ်စတာဒမ်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ .<ref name="u-s-history.com">{{cite web |url=http://www.u-s-history.com/pages/h2122.html|title=United States History – History of New York City, New York |accessdate=September 9, 2012}}</ref>၁၆၆၄ တွင် မြို့တော်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတို့ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှု အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး<ref name="u-s-history.com"/> အင်္ဂလန်ရှိ ဒုတိယမြောက် ချားလ်ဘုရင်မှ ၎င်း၏ ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ ယောက်မြို့စားကြီး အား ပေးအပ်ရာမှ နယူးယောက်ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm|title=Kingston: Discover 300 Years of New York History Dutch Colonies|publisher=National Park Service, U.S. Department of the Interior |accessdate=May 10, 2011}}</ref>နယူးယောက်သည် ၁၇၈၅ မှ ၁၇၉၀ အထိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref name=senate>{{cite web |url=https://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm|title=The Nine Capitals of the United States |publisher=[[United States Senate]] |accessdate=September 7, 2008}}</ref> ၁၇၉၀ ခုနှစ်မှစ၍ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027/tab01.txt|title=Rank by Population of the 100 Largest Urban Places, Listed Alphabetically by State: 1790–1990 |date=June 15, 1998 |publisher=U.S. Census Bureau |accessdate=February 8, 2009}}</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း နှင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတို့တွင် အမေရိကန်သို့ သင်္ဘောဖြင့် ရောက်ရှိလာကြသည့် သန်းပေါင်းများစွာသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများအား လေဘာတီ ရုပ်တုမှ နှုတ်ခွန်းဆက်သခဲ့ပြီး။<ref>{{cite web |url=http://www.history.com/topics/statue-of-liberty|title=Statue of Liberty |publisher=A&E Television Networks, LLC |accessdate=May 21, 2011}}</ref>၎င်းသည် နိုင်ငံတကာအတွက် အမေရိကန်၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ရုံသာမက လွတ်လပ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး၏ ပြယုဂ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |title=Statue of Liberty |work=World Heritage |publisher=UNESCO World Heritage Centre 1992–2011 |url=http://whc.unesco.org/en/list/307|accessdate=October 23, 2011}}</ref> ၂၁ရာစုတွင် နယူးယောက်သည်တီထွင်ဆန်းသစ်မှု နှင့် စွန့်ဦးတီထွင် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်မှု၊ <ref name=VentureCapitalNY1>{{cite web |url=http://nvca.org/research/venture-investment/|title=Venture Investment – Regional Aggregate Data |publisher=National Venture Capital Association and PricewaterhouseCoopers |accessdate=April 22, 2016 |archivedate=8 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408104240/http://nvca.org/research/venture-investment/}}</ref>လူမှုရေးဆိုင်ရာ သည်းခံမှုနှင့် <ref name=SocialToleranceNY1>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2016/03/23/ted-cruz-deplores-liberal-left-wing-values-while-lobbying-for-new-york-votes/|title=Ted Cruz Deplores 'Liberal, Left-Wing Values' While Lobbying for New York Votes |author=Matt Flegenheimer |newspaper=The New York Times |date=March 23, 2016 |accessdate=April 22, 2016}}</ref>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ရေရှည်မျှော်ရည်ထိန်းသိမ်းနိုင်မှု<ref name=EnvironmentalSustainabilityNY1>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/aponline/2016/04/22/world/ap-un-united-nations-climate-agreement-the-latest.html?_r=0|title=The Latest: China Hopes US Joins Climate Deal Quickly |agency=Associated Press |newspaper=The New York Times |date=April 22, 2016 |accessdate=April 22, 2016}}</ref><ref name=EnvironmentalSustainabilityNY2>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/09/22/nyregion/new-york-city-climate-change-march.html|title=Taking a Call for Climate Change to the Streets |author=Lisa Foderaro |newspaper=The New York Times |date=September 21, 2014 |accessdate=April 22, 2016}}</ref> တကမ္ဘာလုံး၏ ဆုံချက်တစ်ခု ဖြစ်ရုံသာမက လွတ်လပ်မှု နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံ ကွဲပြားခြားနားနေမှု၏ ပြယုဂ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/post-nation/wp/2017/07/07/new-york-city-mayor-de-blasio-slammed-for-trump-protesting-germany-trip-as-city-mourns-officers-death/|title=New York mayor on Germany trip: The world should know that Americans don't align with Trump |author=Kristine Phillips |newspaper=The Washington Post |date=July 8, 2017 |accessdate=July 9, 2017}}</ref>၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် တကမ္ဘာလုံးရှိ မြို့ကြီးပေါင်း ၄၈မြို့မှ လူပေါင်း ၃၀,၀၀၀ တို့အား စစ်တမ်းကောက်ခံရာတွင် မြို့တော်၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးကျယ် အခမ်းနားဆုံး မြို့အဖြစ် မဲပေး ရွေးချယ်ခြင်း ခံရသည်။<ref name=NYCWorld'sGreatestCity /> နယူးယောက်မြို့ရှိ ရပ်ကွက်များနှင့် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦးများကို အပြင်လူများက ကောင်းစွာ သိရှိကြကာ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား အများဆုံး သွားရောက်လည်ပတ်သော နေရာ ၁၀ ခုအနက် ၃ ခုသည် နယူးယောက်မြို့တွင် ရှိပြီး<ref name="Ann Shields">{{cite web |last=Shields |first=Ann |title=The World's 50 Most Visited Tourist Attractions – No. 3: Times Square, New York City – Annual Visitors: 50,000,000 |publisher=Travel+Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/slideshows/worlds-most-visited-tourist-attractions/2|date=November 10, 2014 |accessdate=July 12, 2015 |quote=No. 3 Times Square,...No. 4 (tie) Central Park,...No. 10 Grand Central Terminal, New York City}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားဦးရေ ၆၂.၈ သန်း လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။<ref name=NYCTouristCount>{{cite web |url=https://business.nycgo.com/press-and-media/press-releases/articles/post/mayor-de-blasio-and-nyc-company-announce-nyc-welcomed-record-628-million-visitors-in-2017/|title=Mayor De Blasio And NYC & Company Announce NYC Welcomed Record 62.8 Million Visitors In 2017 |publisher=NYC & Company, Inc| date=March 20, 2018 |accessdate=April 4, 2018}}</ref>အချို့သူများက နယူးယောက်အား ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတ်ပုံအများဆုံး ရိုက်ကူးရာ နေရာ အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ကြသည်။<ref>{{cite web |last=O'Neill |first=Sean |url=http://www.nbcnews.com/id/43240059/ns/travel-travel_tips/#.Utnoezgo47o|title=The 25 most photographed places on Earth |publisher=NBCNews.com |date=June 12, 2011 |accessdate=January 17, 2014}}</ref> ကမ္ဘာ၏ နှလုံးသားဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသော [[တိုင်းမ်စကွဲယား]] နှင့် <ref name=TransformingTimesSquare>{{cite news |last=Remnick |first=Noah |last2=Schlossberg |first2=Tatiana |url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2015/08/24/new-york-today-change-with-the-times/|title=New York Today:Transforming Times Square |newspaper=The New York Times |date=August 24, 2015 |accessdate=August 25, 2015}}</ref> ၎င်းနှင့် လမ်းဆုံရာတွင် ရှိသော <ref>{{cite web |url=http://www.timessquarenyc.org/index.aspx|title=Times Square – The Official Site of Times Square |publisher=Times Square District Management Association, Inc |accessdate=August 25, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118141807/http://www.timessquarenyc.org/index.aspx|archivedate=January 18, 2017 |df=}}</ref> မီးများ ထိန်ထိန်ညီးအောင် ထွန်းညှိထားသော [[ဘရော့ဒ်ဝေး ဇာတ်ရုံ]]ရပ်ကွက်<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596253/Times-Square|title=Times Square |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=May 10, 2011}}</ref> တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြေလျင်ခရီးသွား အများပြားဆုံး လူသွားလမ်းဆုံ တစ်ခု ဖြစ်ကာ<ref>{{cite web |url=http://www.travelandleisure.com/articles/worlds-most-visited-tourist-attractions/4|title=World's Most-Visited Tourist Attractions No. 3: Times Square, New York City |publisher=Travel and Leisure |accessdate=October 15, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.diserio.com/streetscapes.html|title=The Most Jivin' Streetscapes in the World |publisher=Luigi Di Serio |year=2010 |accessdate=May 10, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140921173328/http://www.diserio.com/streetscapes.html|archivedate=September 21, 2014 |df=}}</ref> ကမ္ဘာ့ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းများ၏ အဓိက နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm|title=New York Architecture Images- Midtown Times Square |publisher=2011 nyc-architecture |accessdate=May 10, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125164419/http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm|archivedate=January 25, 2017 |df=}}</ref> မြို့တော်၏ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများ၊ မိုးမျှော်တိုက်များ <ref>[http://skyscrapercenter.com/city/new-york-city Buildings in New York City] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170217054531/https://www.skyscrapercenter.com/city/new-york-city|date=February 17, 2017 }}, Council on Tall Buildings and Urban Habitat. Accessed February 9, 2017.</ref> နှင့် ပန်းခြံများ၏ အမည်များကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် သိရှိကြသည်။ မန်ဟတ်တန်၏ အိမ်ခြံမြေဈေးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဈေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.thepinnaclelist.com/blog/directory/manhattan-new-york-some-of-the-most-expensive-real-estate-in-the-world-overlooks-central-park/|title=Manhattan, New York – Some of the Most Expensive Real Estate in the World Overlooks Central Park |publisher=The Pinnacle List |accessdate=November 24, 2014 |archivedate=29 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129055025/http://www.thepinnaclelist.com/blog/directory/manhattan-new-york-some-of-the-most-expensive-real-estate-in-the-world-overlooks-central-park/}}</ref><ref>{{cite web |last=Brennan |first=Morgan |url=https://www.forbes.com/pictures/mhj45eddhg/6-new-york-city-u-s-a/|title=The World's Most Expensive Billionaire Cities |publisher=Forbes |date=March 22, 2013 |accessdate=July 6, 2013}}</ref> နယူးယောက်သည် အာရှ၏ ပြင်ပတွင် တရုတ်လူမျိုးအများဆုံး နေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်ပြီး<ref name=NYCLargestChinesePopulation>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/02/23/nyregion/in-new-york-indictment-of-officer-peterliang-divides-chinese-americans.html|title=Indictment of New York Officer Divides Chinese-Americans|author=Vivian Yee|newspaper=The New York Times|date=February 22, 2015|accessdate=May 5, 2018}}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref><ref name=queensbuzz>{{cite web|url=http://www.queensbuzz.com/flushing-neighborhood-corona-neighborhood-cms-302|title=Chinese New Year 2012 in Flushing|publisher=QueensBuzz.com|date=January 25, 2012|accessdate=May 5, 2018|archive-date=30 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330075918/http://www.queensbuzz.com/flushing-neighborhood-corona-neighborhood-cms-302|url-status=dead}}</ref> မြို့အနှံ့တွင် တရုတ်တန်းအဖြစ် နေရာအများအပြားကို ဖော်ဆောင်လျက် ရှိကြသည်။<ref name=NYCMultipleChinatowns>{{cite web|url=https://www.nycgo.com/photo-galleries/new-yorks-three-big-chinatowns|title=NYC – The Official Guide|publisher=NYC & Company|accessdate=May 5, 2018|quote=Plenty of cities have a Chinatown, but New York City—home to the largest Chinese populations in the United States—has more than you can count on one hand.|date=January 23, 2017}}</ref><ref>{{cite web |last=Waxman |first=Sarah |url=http://www.ny.com/articles/chinatown.html|title=The History of New York's Chinatown |publisher=Mediabridge Infosystems, Inc. |accessdate=May 5, 2018|quote=[[Manhattan's Chinatown]], the largest Chinatown in the United States and the site of the largest concentration of Chinese in the Western Hemisphere, is located on the [[Lower East Side]].}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.explorechinatown.com/PDF/FactSheet.pdf|title=Chinatown New York City Fact Sheet |publisher=explorechinatown.com |accessdate=May 5, 2018|quote=[[Chinatown, Manhattan|Chinatown New York City]] is the biggest in the United States, with the largest concentration of Chinese in the Western Hemisphere.}}</ref> ၂၄ နာရီ ၇ ရက် ဆက်တိုက် ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေသော<ref name=twentyfour>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/12/20/nyregion/nyregionspecial3/20security.html|title=With Terrorism Concerns in Mind, Police Prepare to Guard a Shuttered System |work=The New York Times |date=December 20, 2005 |accessdate=February 17, 2012 |first1=Al |last1=Baker |first2=Richard |last2=Pérez-Peña}}</ref> နယူးယောက် မြေအောက်ရထားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အော်ပရေတာ တစ်ဦးတည်းမှ ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေသော အမြန်ရထားစနစ် ဖြစ်ပြီး ဘူတာရုံပေါင်း ၄၇၂ ခု ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://web.mta.info/nyct/subway/howto_sub.htm|title=How to Ride the Subway |publisher=mta.info |accessdate=April 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://list25.com/25-most-extensive-metro-systems-in-the-world/2/|title=25 Most Extensive Metro Systems in the World |publisher=list25.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320144134/http://list25.com/25-most-extensive-metro-systems-in-the-world/2/|archive-date=March 20, 2013 |access-date=April 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://walksofnewyork.com/blog/nyc-subway-101/|title=NYC Subway 101 |publisher=Walks of New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109232727/http://www.walksofnewyork.com/blog/nyc-subway-101/|archive-date=January 9, 2014 |access-date=July 28, 2016}}</ref>နယူးယောက်မြို့တွင် ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်ပေါင်း ၁၂၀ ကျော် ရှိပြီး ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် ထိပ်ဆုံး၌ ပါဝင်သော<ref name=ARWU>{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2017.html|title=Academic Ranking of World Universities 2017 |publisher=ShanghaiRanking Consultancy |accessdate=October 16, 2017 |archivedate=19 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190119012717/http://www.shanghairanking.com/ARWU2017.html}}</ref><ref name=CWUR>{{cite web |url=http://cwur.org/2016/|title=CWUR 2016 – World University Rankings |publisher=Center for World University Rankings |accessdate=October 16, 2017}}</ref> ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်၊ နယူးယောက်တက္ကသိုလ် နှင့် ရော့ခ်ဖဲလား တက္ကသိုလ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဝေါလမ်း]]မှ ထိန်းချုပ်စုစည်းထားသော မန်ဟတ်တန်အောက်ပိုင်းရှိ ငွေကြေးရပ်ကွက်ကြောင့် နယူးယောက်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေးအရ ဩဇာတိက္ကမ အကြီးမားဆုံး နှင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဦးဆောင်ဦးရွက် ငွေကြေးဌာန အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ကြကာ<ref name=WorldEconomicAndFinancialSuperCenter/><ref name=WorldFinanceCapitalForeignPolicy>{{cite web |last=Meaney |first=Thomas |url=https://foreignpolicy.com/2016/02/12/michael-bloombergs-one-percent-foreign-policy-doctrine-presidential-campaign/|title=Michael Bloomberg's One Percent Foreign-Policy Doctrine |publisher=FP |date=February 12, 2016 |accessdate=February 12, 2016}}</ref><ref name=EconomicallyPowerful2015>{{cite web |last=Florida |first=Richard |url=http://www.citylab.com/work/2015/03/sorry-london-new-york-is-the-worlds-most-economically-powerful-city/386315/|title=Sorry, London: New York Is the World's Most Economically Powerful City |publisher=The Atlantic Monthly Group |date=March 3, 2015 |accessdate=March 16, 2015 |quote=Our new ranking puts the Big Apple firmly on top. |archive-date=13 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113204206/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-03/the-world-s-most-economically-powerful-cities-in-2015}}</ref><ref>[https://www.longfinance.net/publications/long-finance-reports/the-global-financial-centres-index-25/] Accessed March 23, 2019.</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် စုစုပေါင်း ဈေးကွက်ဝေစုအရ အကြီးဆုံးဖြစ်သော စတော့ခ်အိတ်ချိန်း နှစ်ခု ဖြစ်သည့် [[နယူးယောက် စတော့ခ် အိတ်ချိန်း]] နှင့် [[NASDAQ|နတ်ဇ်ဒတ်ဇ် စတော့ခ်အိတ်ချိန်း]] တို့ သည်လည်း နယူးယောက်မြို့တွင် ရှိသည်။<ref name=NYSElargest>{{cite web |url=https://www.nyse.com/about/listed/lc_ny_overview.html|title=NYSE Listings Directory |accessdate=June 23, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130621174531/http://www.nyse.com/about/listed/lc_ny_overview.html|archivedate=June 21, 2013 }}</ref><ref name=NYSEhighestcap>{{cite web |url=http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf|title=2013 WFE Market Highlights |publisher=World Federation of Exchanges |accessdate=July 20, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327112731/http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf|archivedate=March 27, 2014 }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပထဝီဝင်== ==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု== ==စီးပွားရေး== ==ပညာရေး နှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များ== ==လူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ်== ==ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခေတ်ပြိုင် လူနေထိုင်မှုဘဝ== ==သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး== ==သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်== ==အစိုးရ နှင့် နိုင်ငံရေး== ==မှတ်သားလောက်စရာ ပြည်သူများ== == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:နယူးယောက်ပြည်နယ်]] [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ မြို့များ]] [[Category:နယူးယောက်မြို့]] 8t3tohqdpumbkulzm4sfp4em8qreg58 0 16827 1043302 1017721 2026-07-15T22:12:53Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043302 wikitext text/x-wiki {{Coord|1|25|N|173|00|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကီရီဘတ်စ် သမ္မတနိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = ''Kiribati'' ([[:en:Gilbertese language|Gilbertese]]) | common_name = ကီရီဘတ်စ်နိုင်ငံ | ပုံ_အလံ = Flag of Kiribati.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat_of_arms_of_Kiribati.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = "Te Mauri, te Raoi ao te Tabomoa"<br>{{small|"Health, Peace and Prosperity"}} | နိုင်ငံတော်သီချင်း = ''[[Kunan Kiribati]]''<br>(''"Song of Kiribati"'')<br> {{center|[[File:Kiribati Anthem Performed by US Navy Band.oga]]}} | ပုံ_နေရာ = Kiribati on the globe (Polynesia centered).svg | မြို့တော် = တာရာဝါသန္တာကျွန်းပေါ်ရှိ [[တောင်တာရာဝါမြို့]]<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.climate.gov.ki/wp-content/uploads/2013/01/6_SOUTH-TARAWA-revised-2012.pdf |access-date=23 September 2021 |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923204850/http://www.climate.gov.ki/wp-content/uploads/2013/01/6_SOUTH-TARAWA-revised-2012.pdf }}</ref><ref name=CIA>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/ Kiribati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204143718/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/ |date=4 February 2021 }}. ''The World Factbook''.</ref><ref>{{cite web |title=About Kiribati |url=https://www.kiribatitourism.gov.ki/kiribati-pacific-ocean-location/ |publisher=Kiribati National Tourism Office, Government of Kiribati |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626072239/http://www.kiribatitourism.gov.ki/index.php/aboutkiribati/aboutkiribatioverview |archive-date=26 June 2010}}</ref><ref>{{cite web |title=About Kiribati |url=http://www.kiribatitourism.gov.ki/kiribati-pacific-ocean-location/ |publisher=Government of Kiribati |access-date=15 November 2019 |archive-date=6 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206210908/http://www.kiribatitourism.gov.ki/kiribati-pacific-ocean-location/ |url-status=dead }}</ref><ref name=r1>[http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-md* Publications Office — Interinstitutional style guide — Annex A5 — List of countries, territories and currencies]. Europa (web portal). Retrieved 29 January 2016.</ref> | coordinates = {{Coord|1|28|N|173|2|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာများ = {{unbulleted list|[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]|[[:en:Gilbertese language|Gilbertese]]}} | ethnic_groups = {{plainlist| *၉၆.၈% [[:en:Demographics of Kiribati|Gilbertese]] *၃.၂% အခြား<ref name=CIA/>}} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၅ | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |၉၆.၂% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |၂.၁% [[:en:Baháʼí Faith|ဘဟာအီ]] |၀.၅% [[ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ|ဘာသာမဲ့]] |၁.၂% အခြား<ref name="Census 2015">{{cite book |title=Kiribati Census 2015 |url=http://www.mfed.gov.ki/sites/default/files/2015%20Population%20Census%20Report%20Volume%201%28final%20211016%29.pdf |access-date=21 December 2018 |archive-date=30 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930092440/http://www.mfed.gov.ki/wp-content/uploads/2011/05/Census-Report-2010-Volume-1.pdf |url-status=dead }}</ref> }} | religion_year = ၂၀၁၅ | demonym = I-Kiribati | government_type = အမှုဆောင်သမ္မတနှင့် [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:parliamentary republic|ပါလီမန် သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]] | leader_title1 = [[ကီရီဘတ်စ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = တနက်တီ မာရ်မောက် | leader_title2 = [[ကီရီဘတ်စ်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတ|ဒုသမ္မတ]] | leader_name2 = တူအေယာ တိုအာတူ | legislature = [[:en:House of Assembly (Kiribati)|House of Assembly]] | sovereignty_type = {{nobold|[[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]မှ}} လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း | established_event1 = တရားဝင်ခဲ့ | established_date1 = ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက် | area_km2 = ၈၁၁ | area_rank = ၁၇၂ <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | percent_water = | အမြင့်ဆုံးနေရာ = | အရှေဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | population_estimate = ၁၁၉,၉၄၀<ref>{{Cite web|url=https://kir20phc.prism.spc.int/|title=Kiribati population (2020) live — Countrymeters|website=countrymeters.info|access-date=23 September 2021|archive-date=10 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211010051344/https://kir20phc.prism.spc.int/}}</ref> | population_estimate_rank = ၁၉၂ | population_estimate_year = ၂၀၂၀ | population_density_km2 = ၁၅၁.၉ | population_density_rank = ၅၅ | GDP_PPP = $၂၅၅&nbsp;မီလီယံ | GDP_PPP_year = ၂၀၁၉ | GDP_PPP_per_capita = $၂,၁၃၅<ref name="autogenerated3">{{Cite web | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=76&pr.y=6&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=826&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= | title=Report for Selected Countries and Subjects}}</ref> | GDP_nominal = $၁၈၇&nbsp;မီလီယံ | GDP_nominal_year = ၂၀၁၉ | GDP_nominal_per_capita = $၁,၅၉၉<ref name="autogenerated3"/> | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = ၀.၆၃၀ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၃၄ | currency = ဩစတေးလျ ဒေါ်လာ<ref>[[ကီရီဘတ်စ် ဒေါ်လာ]]သည် တရားဝင် ငွေကြေးမဟုတ်။ </ref> | currency_code = AUD | utc_offset = [[UTC+12:00|+12]], [[UTC+13:00|+13]], [[UTC+14:00|+14]] | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | drives_on = ဘယ် | calling_code = +၆၈၆ | cctld = [[.ki]] | ပွဲများ = | ဗဟိုဘဏ် = | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = }} '''ကီရီဘတ်စ်နိုင်ငံ'''၏ တရားဝင်အမည်မှာ ကီရီဘတ်စ် သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ပြီး [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]] အတွင်းတွင်ရှိသော ကျွန်းနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၁ သိန်းကျော်မျှသာ ရှိပြီး သန္တာကျောက်ကျွန်း ၃၂ ကျွန်းနှင့် သန္တာကျွန်းအမြင့် တစ်ခု ပါဝင်ကာ ဧရိယာစတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃.၅ သန်း (၁,၃၅၁,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) အတွင်း ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ အီကွေတာပေါ်တွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တည်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်ဆုံးတွင် နိုင်ငံတကာ နေ့စွဲမျဉ်းနှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ကီရီဘတ်စ်နိုင်ငံ| ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ]] 8sltiv3q8gu7r3gy8e996n044r778na 0 18090 1043285 770317 2026-07-15T18:07:33Z Naingli 144794 1043285 wikitext text/x-wiki [[File:Jik sww.jpg|thumb|အကယ်ဒမီ မြတ်လေး]] '''မြတ်လေး''' သည် စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ၊ ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ၊ မင်းသား၊ ဂီတစာဆိုနှင့် အဆိုတော်အဖြစ် ဘက်စုံထူးချွန်ပြောင်မြောက်ခဲ့သော မြန်မာ့ရုပ်ရှင်နှင့် ဂီတသမိုင်းဝင် စွယ်စုံရ အနုပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကတွင် မင်းသားကြီး [[ထွန်းဝေ]]နှင့်အတူ စကားပြောကောင်းသော၊ ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်း အလွန်ပီပြင်ပြောင်မြောက်သော မင်းသားကြီးအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေးဘဝ == မြတ်လေးကို ရန်ကုန်မြို့ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ [[ခနောင်တိုမြို့|ခနောင်တို]]တွင် အဖ [[စတီးဘရားသားကုမ္ပဏီ]] (Steel Brothers) မှ စာရေးကြီး ဦးဘရှင်၊ အမိ ဒေါ်မိုးလုံး (ဒေါ်ဒေါ်မိုး သို့မဟုတ် ဒေါ်ပိုး) တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးဖွားသည့် ခုနှစ်သက္ကရာဇ်နှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၀ ပြည့်နှစ်၊ ဝါခေါင်လ (ခရစ်နှစ် ၁၉၂၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်) ဟုလည်းကောင်း၊ အချို့မှတ်တမ်းများတွင် ခရစ်နှစ် ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်၊ တနင်္လာနေ့ဟုလည်းကောင်း ကွဲပြားစွာ ဖော်ပြကြသည်။ မွေးချင်းငါးဦးအနက် စတုတ္ထမြောက်သားဖြစ်ပြီး ငယ်မည်မှာ "မောင်လေး" ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ခနောင်တိုရွာဦး ကုဏ္ဍလဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် လေးတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်ဘက်ကမ်းသို့ ကူးကာ [[လမ်းမတော်မြို့နယ်|လမ်းမတော်]]၊ မော်တင်ကျောင်း (အင်္ဂလိပ်အစိုးရကျောင်း) တွင် လေးတန်းစာမေးပွဲ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့သော်လည်း စာမေးပွဲမအောင်မြင်သဖြင့် ကျောင်းခဏထွက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် (၁၉၃၉–၁၉၄၅) အတွင်း၌ ဆိပ်ကြီးမှ ဆရာကြီး ဦးဘအေးထံတွင် အင်္ဂလိပ်စာ သီးခြားသင်ယူခဲ့ပြီး Reader (1) မှ (4) အထိ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ငပုတောသို့ အလုပ်ပြောင်းရသဖြင့် လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်။ တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် ခနောင်တိုသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး ပညာဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ ဆရာဦးဘအေး၊ ဆရာဦးမြမောင်၊ စာတိုက်ဝန်ထောက် ဦးစံရင်တို့ထံတွင် စနစ်တကျ ကျောင်းတက်ရခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ ဆရာတစ်ဦးထံတွင် ဂဏန်းသင်္ချာ၊ ဆရာတစ်ဦးထံတွင် မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ စသည်ဖြင့် ရေနံဆီဖိုးမျှသာပေးရသော စေတနာဆရာများထံ၌ လိုက်လံဆည်းပူးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ စာပေ၊ ဂီတနှင့် နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများတွင် အချိန်ပေးလွန်းသဖြင့် ဆယ်တန်းစာမေးပွဲကို နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ကျရှုံးခဲ့ဖူးသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ညကျောင်းတက်ရင်း ဆက်လက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ အသက် ၂၃ နှစ်အရွယ် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ဆော်လမွန်ကျောင်းမှ ဆရာကြီး ဘဆူးထံ၌ ပညာဆည်းပူးကာ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အလုပ်တစ်ဖက်ဖြင့် [[သက်ကြီးတက္ကသိုလ်]]တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဥပစာတန်းကို ၅ ကြိမ်မြောက် ဖြေဆိုမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် မြန်မာစာဂုဏ်ထူးတန်း တက်ရောက်ဖူးသည်ဟုလည်း အဆိုရှိသည်။ == နိုင်ငံရေးနှင့် အနုပညာအစပျိုးခြင်းဘဝ == မြတ်လေးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက ရွာသို့လာသမျှသော ရွှေကျီးညို၊ တက်ခေတ်စိန်၊ [[ဖိုးစိန်|ဂရိတ်ဖိုးစိန်]]၊ ဦးအောင်မောင်း၊ သူရဲလေး အောင်စိန် စသည့် ဇာတ်သဘင်ပွဲများကို မလွတ်တမ်း ကြည့်ရှုလေ့လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်စာ လခပေးသင်ယူရင်း ခနောင်တို "ဗလစ" (ဗမာ့လူငယ်အတန်းအစား) စာကြည့်တိုက်တွင် လက်ထောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဗလစဌာနချုပ်တွင် သခင်ဝတင် စသူတို့နှင့် တွေ့ဆုံကာ နိုင်ငံရေးတရားပွဲများကို စိတ်ဝင်တစား နားထောင်ခဲ့သည်။ [[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]၏ ရွှေတိဂုံအလယ်ပစ္စယံတရားပွဲနှင့် မြို့တော်ခန်းမတရားပွဲများကိုလည်း ကြည်ညိုလေးစားစွာ တက်ရောက်နားထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်တို့ ကျဆုံးသည့်နေ့၌ ရွာမှလူငယ်များနှင့်အတူ အတွင်းဝန်ရုံးနှင့် ဂျူဗလီဟောသို့ လာရောက်ကာ သင်္ဂြိုဟ်ရေးကိစ္စများတွင် ဗလစအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအနေဖြင့် တက်ကြွစွာ ကူညီလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဘမော် တရားပွဲများ၊ ဆရာကြီး [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]ကို စတာလင်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု လာရောက်ပေးအပ်သော ဆိုဗီယက်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး တီကိုးနော့ဗ်၏ တရားပွဲများသို့လည်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဒလမြို့]] သန်းခေါင်းစာရင်းရုံးတွင် အောက်တန်းစာရေးအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့ ပန်းဆိုးတန်းလမ်းရှိ ထောက်ပံ့ရေးရုံး (ရာရှင်ရုံး) သို့ ပြောင်းရွှေ့လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ လခ ၉၆ ကျပ်ရရှိသည့် အဆိုပါကာလများတွင် သမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လှုပ်ရှားခြင်း၊ ခနောင်တိုမြို့နယ် ဗလစလူငယ်ပြန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ဖြင့် နိုင်ငံရေးနှင့် စာပေအနုပညာလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ တစ်ပြိုင်တည်း စတင်လျှောက်လှမ်းခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ပညာသင်ကြားပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတော် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်တွင် အကြီးတန်းစာရေးအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ၆ လအကြာတွင် လက်ထောက်ကြီးကြပ်ရေးမှူးအဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရသည်။ ယင်းဘဏ်တွင် ၂ နှစ်ခွဲခန့် ထမ်းရွက်ပြီးနောက် ရုပ်ရှင်လောကသို့ အပြီးတိုင် ခြေစုံပစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ == ဂီတဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များ == ယောက်ဖဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ တယောဝိဇ္ဇာ ကိုအေး (ဥဩဘသောင်နှင့် ဂီတာဦးစိမ်းမောင်တို့၏ လက်သုံးတပည့်) ကြောင့် ဂီတမျိုးစေ့ သန္ဓေတည်ခဲ့သည်။ နားထောင်ရာမှ စိတ်ဝင်စားလာပြီး မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်သိန်းကြည်ထံတွင် အဆိုနှင့် စည်းဝါးပညာ သင်ယူခဲ့သည်။ သက်ကြီးတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝတွင် ဆရာ ဂျူဗလီစိန်ထံ၌ အဆိုသဘောနှင့် သီချင်းရေးနည်းများကို လေ့လာသင်ယူခဲ့ပြီး အေးဝမ်းခင်မောင်၊ စန္ဒရားသီဟ၊ ဒုံမင်းလှိုင်ထင်တို့ထံမှ ဂီတသံစဉ်များကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဂီတပညာရှင်ကြီးများဖြစ်ကြသော ဆရာ [[ရွှေပြည်အေး]]၊ ဂီတနက်သန် ကိုစောညိန်း၊ ဂီတာအုန်းလွင်၊ စန္ဒရားကိုမျိုးလှိုင်၊ စန္ဒရားချစ်ဆွေ၊ ဂီတလုလင်မောင်ကိုကို၊ ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်နှင့် စာရေးဆရာ အောင်လင်းတို့ထံမှ ဂီတအခြေခံကောင်းများ ရရှိခဲ့သည်။ မြတ်လေးသည် အရှေ့ပိုင်းတူရိယာအဖွဲ့အတွက် သီချင်းများ စတင်ရေးသားပေးခဲ့သည်။ သူကိုယ်တိုင် ရေးစပ်သီဆို၍ ပထမဆုံး အသံလွှင့်ခဲ့သောတေးမှာ "မေတ္တာအင်အား" ဖြစ်သည်။ သူ၏ သီချင်းများသည် မြန်မာဆန်၍ သံစဉ်ပြေပြစ်ပြီး စာသားလေးနက်ကာ အတွေးအခေါ် ဆန်းသစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် "နဘေကာရံ" ထပ်ဆင့်ရေးစပ်နည်းဖြင့် သီချင်းရေးသားမှုကို ခေတ်တစ်ခေတ်ဆန်းစေခဲ့ပြီး ၄ ထပ်၊ ၅ ထပ် နဘေများကို သီချင်းများ၌ တီထွင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ သူရေးစပ်ခဲ့သော တေးသီချင်းပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ရှိသည်။ === ထင်ရှားသော တေးသီချင်းအချို့ === မေတ္တာစစ်ဆိုသည်မှာ ဝေးပြီမွှေးရယ် မခင်နှင်းဆီ (ကိုမြကြီး သီဆို၍ အလွန်ကျော်ကြားခဲ့) မခင်နှင်းဆီရဲ့ နှင်းဆီ မခင်နှင်းဆီရဲ့ နှင်းဆီဇာတ်သိမ်း (မခင်နှင်းဆီသို့ ပေးစာအား ကိုတင်ကိုး ရေးသား) ပန်းတိုင်းပွင့်ပါစေ ပင်လုံထိပ်ထားဦး (ကိုယ်တိုင်ရေး ကိုယ်တိုင်ဆို) ချစ်သက်ပိုင် တစ်ရံရောအခါက ဘာပဲလုပ်ရလုပ်ရ မေတ္တာမိုးတစ်ပေါက် (လီလီကြာညွန့် သီဆို) မစ္စဝီစကီ (ကိုယ်တိုင်ရေး ကိုယ်တိုင်ဆို) ကပြားမလေးဂိုရာရမ် (ကိုယ်တိုင်ရေး ကိုယ်တိုင်ဆို) သီချင်းဆို၍ငိုရသည် (ကိုယ်တိုင်ရေး ကိုယ်တိုင်ဆို) သူ၏ သီချင်းများကို သူကိုယ်တိုင်အပြင် မောင်မောင်ကြီး၊ ကိုမင်းနောင်၊ ကိုမြကြီး၊ [[စန္ဒရားချစ်ဆွေ]]၊ ခင်မောင်လွင်၊ သန်းဖေလေး၊ သုမောင်၊ မြင့်မြင့်ခင်၊ လီလီကြာညွန့်၊ တင်တင်မြ၊ တင်တင်လှနှင့် ရဲဘော်မ [[မာမာအေး]] စသည့် တေးသံရှင်များစွာက သီဆိုခဲ့ကြသည်။ == စာပေဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များ == မြတ်လေးသည် ကဗျာနှင့် စာပေကို မြတ်နိုးသူဖြစ်ပြီး စာပေနယ်ပယ်မှ [[ဗန်းမော်တင်အောင်]]၊ ရဲခေါင်၊ လင်းယုန်နီ၊ [[ဒဂုန်တာရာ]]၊ တင့်တယ် စသည့် စာရေးဆရာကြီးများနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့ကာ စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းရေးသားခဲ့သော ဝတ္ထုရှည်နှင့် ဝတ္ထုတိုများတွင် အယူအဆအသစ်နှင့် အတွေးအခေါ်သစ်များ တင်ပြလေ့ရှိသည်။ === ထင်ရှားသော လုံးချင်းဝတ္ထုနှင့် စာပေလက်ရာများ === ''ဆံမြိတ်လည်းပြေ ပန်းလည်းကြွေ'' (၁၉၆၂) - မူလက တက္ကသိုလ်ပြဇာတ်ဖြစ်ပြီး စာရေးဆရာကြီး ကောက်လှိုင်း၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် လုံးချင်းဝတ္ထုအဖြစ် ကူးပြောင်းရေးသားခဲ့သည်။ ''ဇရာနှင့်ဗေဒါအနမ်း'' (သို့မဟုတ် ''ဧရာနှင့်ဗေဒါအနမ်း'') (၁၉၆၂) ''ဆေးစက်မကျသေးသော အဖြူ'' ''မီးရောင်အောက်ကအမှောင်'' ''ငှက်ခတ်သမားဘကျား'' ''Method Acting'' - သရုပ်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ သီအိုရီစာအုပ်ကို ကိုယ်တိုင်ရေးသားပြီး ကိုယ်တိုင်လည်း သင်တန်းဖွင့်လှစ်ပို့ချခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂီတစာဆိုတော်များအကြောင်း ဆောင်းပါးများကို စာနယ်ဇင်းများတွင် ရေးသားခဲ့ရာ ဆရာရွှေပြည်အေး၏ ဂီတစွမ်းရည်အကြောင်းကို "ရွှေအောင်လံ" မဂ္ဂဇင်းတွင်လည်းကောင်း၊ စာရေးဆရာ ဂီတစာဆို အောင်လင်းအကြောင်း၊ စာရေးဆရာ ဗန်းမော်တင်အောင်အကြောင်းနှင့် တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်အကြောင်းတို့ကို "ရုပ်ရှင်တေးကဗျာ" မဂ္ဂဇင်းတွင် အခန်းဆက်ဆောင်းပါးများအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ရေးသားခဲ့သည်။ == ရုပ်ရှင်ဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များ == ရုပ်ရှင်လောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်စဉ်က ''ဓနဂုဏ်''၊ ''ငအ''၊ ''မွှေး''၊ ''သစ္စာရှင်''၊ ''မြတ်နိုးသူ''၊ ''အရိုင်းစပယ်''၊ ''သြော်ယောက်ျား'' စသည့် ရုပ်ရှင်ကားများတွင် တေးဂီတတာဝန်ခံအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ဝါသနာတူ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် ပေါင်း၍ ပြဇာတ်များတွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ရာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားပွဲတော်များတွင် ၎င်းရေးသားကပြခဲ့သော ''ညီမလေးမာလာ''၊ ''ဆံမြိတ်လည်းပြေ ပန်းလည်းကြွေ''၊ ''၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံ'' စသည့် ပြဇာတ်များမှာ အလွန်လူကြိုက်များခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် "လေးနှင့်အပေါင်းရုပ်ရှင်" ကိုယ်ပိုင်ကုမ္ပဏီ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး "မြတ်လေး၏ လက်ရာ" ဟု အမှတ်တံဆိပ်သုံးစွဲကာ ဇာတ်ကားများ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ဒါရိုက်တာနှင့် ဇာတ်ညွှန်းအဖြစ် ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးပြီး ပွဲဦးထွက် ရိုက်ကူးခဲ့သည့် ဇာတ်ကားမှာ ပဒေသရာဇ်ဆန့်ကျင်ရေး အခြေခံဇာတ်လမ်းဖြစ်သော ''ပင်လုံထိပ်ထားဦး'' ဖြစ်သည်။ === မြတ်လေးစတိုင် (Myat Lay Style) === သရုပ်ဆောင်ရာတွင် ၎င်းသည် ကိုယ်ပိုင်အမူအရာကို မှန်ရှေ့၌ ကိုယ်တိုင်လေ့ကျင့်လေ့ရှိသည်။ ဖနောင့်ကလေးကြွကာ၊ မျက်မှန်အနက်ရောင်ကို ပင့်ကာ၊ မျက်ခုံးကြီးတစ်ဖက် ပင့်၍ ကဗျာဆန်ဆန် စကားရှည်ကြီးများ ပြောတတ်သော ၎င်း၏ ထူးခြားသောအမူအရာကို ပရိသတ်က နှစ်ခြိုက်သဖြင့် "မြတ်လေးစတိုင်" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ === ရုပ်ရှင်အနုပညာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှု === မြတ်လေးသည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကသို့ အယူအဆဆန်းသစ်သော ရိုက်ကူးတင်ဆက်မှုများကို သမိုင်းဦးအဖြစ် သမတ်ပြုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်- ''သီချင်းဆို၍ငိုရသည်'' ဇာတ်ကားတွင် သမားရိုးကျ မြင်ကွင်းအစား မြန်မာ့ရုပ်ရှင်၌ ပထမဆုံး စီနီမာစကုပ် (Cinemascope) မြင်ကွင်းကျယ်အဖြစ် ရုတ်တရက် ပြောင်းလဲပြသခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်သိမ်းခန်းကို မင်းသားသေရသောဇာတ်လမ်းနှင့် မင်းသားမင်းသမီးပေါင်းရသော ဇာတ်လမ်းဟူ၍ ပရိသတ်စိတ်ကြိုက် နှစ်မျိုးခွဲခြားကာ ဆန်းသစ်တင်ပြခဲ့သည်။ ''ပုဂံအလှရှာပုံတော်'' (၁၉၇၄) ဇာတ်ကားတွင် ပရိသတ်ကို အံ့အားသင့်စေမည့် စိတ္တဇသရုပ်ဖော် အနုပညာဆန်ဆန် (Abstract Art) ပုံစံမျိုးကို ရုပ်ရှင်မျက်နှာပြင်ထက်သို့ သိမ်မွေ့စွာ တင်သွင်းတင်ပြခဲ့သည်။ === အကယ်ဒမီဆုများ ရရှိခြင်း === ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် သူဇာရုပ်ရှင်မှ ဒါရိုက်တာ ဦးမင်းအောင် ရိုက်ကူးသော ''အမုန်း၏နောက်ဝယ်'' ဇာတ်ကားတွင် ပန်းချီဆရာအဖြစ် ပီပြင်စွာ သရုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အမျိုးသားအကောင်းဆုံးသရုပ်ဆောင်ဆု (မင်းသားအကယ်ဒမီဆု) ကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ (အချို့မှတ်တမ်းများတွင် ၁၉၈၅) ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ မောင်မောင်မြင့် ရိုက်ကူးသော ''ရင်ထဲမှာရွာသောမိုး'' ဇာတ်ကားတွင် သုဿာန်စောင့်ကြီးအဖြစ် ခံစားမှုအပြည့်ဖြင့် ပြောင်မြောက်စွာ သရုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၂၃ နှစ်အကြာတွင် ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် အမျိုးသားဇာတ်ပို့ဆု (အကယ်ဒမီရွှေစင်ရုပ်ု) ကို ထိုက်တန်စွာ ထပ်မံဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ == နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်နှင့် အတွေ့အကြုံများ == ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လူငယ်ပွဲတော်တက်ရောက်ရန် တရုတ်ပြည် မန်ချူးရီးယား၊ မွန်ဂိုလီးယား၊ ဆိုက်ဘေးရီးယားတို့မှတစ်ဆင့် ဖင်လန်နိုင်ငံ [[ဟယ်လ်စင်ကီမြို့|ဟယ်လ်စင်ကီမြို့]]သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထိုခရီးစဉ်တွင် ကမ္ဘာ့ရုပ်ရှင်အတတ်ပညာရှင်များနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်ယူနီယံသို့ ရောက်ရှိစဉ် ကမ္ဘာကျော် ''စစ်နှင့်ငြိမ်းချမ်းရေး'' (War and Peace) ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာကြီး ဆာဂေး ဘွန်ဒါချတ် (Sergei Bondarchuk) နှင့် တွေ့ဆုံကာ ရုပ်ရှင်သီအိုရီများ ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာကျော် ဒါရိုက်တာ ဘာတိုလူချီ (Bernardo Bertolucci) နှင့်လည်း ဆုံတွေ့ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အင်ဒရီယက်ဖ်နှင့် တရုတ်ပြည် ငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့တို့သို့ ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၏ ဓာတ်ပုံ ၁၂ ပုံအား မိမိစရိတ်ဖြင့် ကူးယူကာ လက်ဆောင်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ကရင်မလင်နန်းတော်တွင် ကျင်းပသော ဂုဏ်ပြုအခမ်းအနား၌ အာကာသယာဉ်မှူးများဖြစ်ကြသော ယူရီ ဂါဂါရင် (Yuri Gagarin)၊ နီကိုလိုင်နှင့် ပါကော့ဗစ်ချ်တို့နှင့်အတူ တက်ရောက်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ == ပုဂ္ဂလိကဘဝနှင့် မိတ်ဆွေသင်္ဂဟများ == မြတ်လေးသည် အညာသားမဟုတ်သော်လည်း အညာဒေသနှင့် အညာသားများကို ချစ်ခင်တွယ်တာသူ ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်အနုပညာ၊ စာပေနှင့် Cockfighting (ကြက်တိုက်ခြင်း) ကို ဝါသနာပါသဖြင့် တိုက်ကြက်ရှာရင်း အညာတစ်ခွင်သို့ မကြာခဏ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ စာရေးဆရာကြီး [[မြသန်းတင့်]]၊ ကဗျာဆရာ [[တင်မိုး]]၊ [[မောင်သာနိုး]]၊ [[မောင်စွမ်းရည်]]၊ မောင်ရိုးသူ၊ [[ဦးအောင်သင်း]] စသည့် အညာသားစာပေပညာရှင်များနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သော မိတ်ဆွေကောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး [[ထွန်းဝေ]]နှင့်အတူ ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရဖူးသည်။ အပေါင်းလက္ခဏာ ဆောင်ရွက်တတ်သူ၊ အပေါင်းအသင်းအပေါ် အလွန်သည်းခံတတ်သူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းဆရာမတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒေါ်မြင့်မြင့် (B.A., B.Ed.) နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ပြီး သားသမီးသုံးဦးဖြစ်သော သား အောင်မြတ်မိုး၊ သမီး သွယ်သွယ်မြတ်နှင့် သား အောင်မြတ်မျိုးတို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == စွယ်စုံရ ထပ်ဆင့်အကယ်ဒမီ အနုပညာရှင်ကြီး မြတ်လေးသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အသည်းရောင်ရောဂါ (Hepatitis) ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၂ နှစ် (သို့မဟုတ် ၆၈ နှစ်) ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ == ပါဝင်သရုပ်ဆောင်/ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ == {| class="wikitable sortable" |- ! စဉ် !! ဇာတ်ကားအမည် !! ခုနှစ် !! မှတ်ချက် |- | ၁ || ပင်လုံထိပ်ထားဦး || ၁၉၆၁ || ဒါရိုက်တာနှင့် ဇာတ်ညွှန်း |- | ၂ || အမုန်း၏နောက်ဝယ် || ၁၉၆၁ || မင်းသားအကယ်ဒမီဆု |- | ၃ || မောင့်ကိုသေစေညွှန်းရော့သလား || ၁၉၆၀ ကျော် || |- | ၄ || ပန်းတိုင်းပွင့်ပါစေ || - || |- | ၅ || သီချင်းဆို၍ငိုရသည် || - || စီနီမာစကုပ်နှင့် ဇာတ်သိမ်းနှစ်မျိုး |- | ၆ || ချစ်ပါသည်ဆိုသော်လည်း || - || |- | ၇ || ဝမ်းနည်းဝမ်းသာ || - || |- | ၈ || သွေးနဲ့ချွေးနဲ့ရင်းသည့်မြေ || - || |- | ၉ || ရင်မှာပျိုးသောပန်း || - || |- | ၁၀ || မိရွှေမာ || - || |- | ၁၁ || မောင်ချစ်နှမချစ် || - || |- | ၁၂ || မိုးကျော်သူ || - || |- | ၁၃ || ရန်ကုန်သားနဲ့မန္တလေးသူ || - || |- | ၁၄ || ချစ်သူပေးသောတေးတစ်ပုဒ် || - || |- | ၁၅ || စိမ်းနှမစန္ဒာ || - || |- | ၁၆ || လျော်ကြေးဖူးစာ || - || |- | ၁၇ || ညီမအတွက် ပုံတသွယ် || - || |- | ၁၈ || ပန်းကလေးများမနွမ်းစေချင် || - || |- | ၁၉ || မောင်ခေါ်ရာ လိုက်တော့မယ် || - || |- | ၂၀ || သူတို့ဖို့လည်းပိုချစ်ပါ || - || |- | ၂၁ || ချစ်ခြင်းမေတ္တာ || - || |- | ၂၂ || မြခြူသံ || - || |- | ၂၃ || လျှို့ဝှက်မေတ္တာ || - || |- | ၂၄ || ပေါင်း၍နုတ်၍မရသော မေတ္တာ || - || |- | ၂၅ || တေးဆိုလို့ချစ်ပါ့မယ် || - || |- | ၂၆ || ရွှေလက်ဖြင့်ခေါ်လည်းမလာ || - || |- | ၂၇ || အချစ်၏ကျေးကျွန်များ || - || |- | ၂၈ || တက်ခါးနဲ့ဇာနည် || - || |- | ၂၉ || မျက်နှာတစ်ခြမ်းအိုးမဲနဲ့ || - || |- | ၃၀ || အရှိုက် || - || |- | ၃၁ || ရွှေပန်းကန်ပေါ်ကျတဲ့မျက်ရည် || - || |- | ၃၂ || ပန်းပန်လျက်ပါ || ၁၉၆၃ || ကောလိပ်ဂျင်နေဝင်း၊ ကြည်ကြည်ဌေးတို့နှင့်အတူ |- | ၃၃ || သီတာဘယ်သို့ချစ်ရမယ် || - || ဟာသဇာတ်ရုပ် |- | ၃၄ || ချစ်သူကလ ကိုယ်ကည || - || ခါးပိုက်နှိုက်ဇာတ်ရုပ် |- | ၃၅ || ရေပွက်ပမာ || - || လူဆိုးဂိုဏ်းဝင်ဇာတ်ရုပ် |- | ၃၆ || ပုဂံအလှရှာပုံတော် || ၁၉၇၄ || Abstract Art ရိုက်ကူးတင်ဆက်မှု |- | ၃၇ || ရင်ထဲမှာရွာသောမိုး || ၁၉၈၄/၁၉၈၅ || အမျိုးသားဇာတ်ပို့အကယ်ဒမီဆု |} == ကိုးကား == စာရေးဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း အောင်သိန်း ရေးသားသော "မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင်များ" စာအုပ်။ "မိုးမခ" မဂ္ဂဇင်း မှတ်တမ်းဆောင်းပါးများ။ ကဗျာဆရာ မောင်စွမ်းရည်၏ အမှတ်တရ ဆောင်းပါးမှတ်တမ်းများ။ 91iuwh8poshme01o0dgylwrsr4naw7n 0 18241 1043288 1037410 2026-07-15T18:27:25Z Naingli 144794 1043288 wikitext text/x-wiki '''ဒေါ် စောမြအေးကြည် (စောမြဧကြည်)''' (၁၈၉၂-၁၉၆၂) သည် မြန်မာ့ဂီတ​လောကတွင် ထင်ရှား​​ကျော်ကြား​​သော [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ ဂီတပညာရှင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ {{Infobox person | name = ဒေါ်စောမြအေးကြည် | image = [[File:Kik hhjn.png|thumb|စောမြအေးကြည်]] | birth_date = မတ်၊ ၁၈၉၂ | birth_place = [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | birth_name = ခင်စိန်ကြည် | death_date = ၁၀၊ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ၊ ၁၉၆၈ | death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | occupation = {{hlist|ဂီတပညာရှင်|နည်းပြဆရာမ|ဂီတသုတေသနမှူး(သမိုင်းကော်မရှင်ဌာန)|မြန်မာ့အသံ မဟာဂီတ သီချင်းကြီးစိစစ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်|တူရိယာဂီတအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ}} | parents = ဦး​မောင်​မောင်တင် + ​ဒေါ်ခင်ဖွား | spouse = ရကန်ဦးတင် | awards = *[[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့(၁၉၅၂) *အနုပညာဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘီ​အေဘွဲ့(၁၉၅၄) *စောဥက္ကာဘွဲ့ *သီရိဥက္ကဋ္ဌ်ဝတီဘွဲ့ }} [[File:Saw_Mya_Aye_Kyi_Daw.JPG|thumb|150px|ဒေါ်စောမြအေးကြည်]] [[File:Gjj jkk.png|thumb|ရကန်ဦးတင် နှင့် စောမြအေးကြည်]] [[File:ဒေါ်စောမြအေးကြည်ကြေးရုပ်.jpg|thumb|150px|မန္တလေးမြို့ အမျိုးသားကဇာတ်ရုံရှိ ဒေါ်စောမြအေးကြည် ကြေးရုပ်]] '''ဒေါ်စောမြအေးကြည်''' (၁၈၉၂–၁၉၆၈) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ထင်ရှားသော ဂီတပညာရှင်၊ [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် [[မဟာဂီတ]]သီချင်းကြီးများအား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူ ဂီတမိခင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဒေါ်စောမြအေးကြည်ကို ၁၈၉၂ ခုနှစ် (၁၂၅၃-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလ) တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ [[သီပေါမင်း]]လက်ထက် ဗြဲတိုက်သံတော်ဆင့် ဦးမောင်မောင်တင်နှင့် ဒေါ်ခင်ဖွားတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ငယ်နာမည်မှာ “ခင်စိန်ကြည်” ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတပညာကို ဝါသနာပါခဲ့သဖြင့် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် သီပေါမင်းလက်ထက် ဝဲဘက်အဆိုတော် အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့ဖူးသော အဆိုကျော် [[ဦးလူကြီး]]ထံတွင် စတင်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါစော်ဘွား]] [[ဆာစောချယ်]]က စောင့်ရှောက်ခဲ့ပြီး ဟော်နန်းတွင်းရှိ ပညာရှင်ကြီးများထံမှ အဆို၊ အတီးနှင့် [[ယိုးဒယားအက]] ပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ အသက် ၁၆ နှစ်တွင် စော်ဘွားကြီးက “စောမြအေးကြည်” ဟူသော အမည်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ == ဂီတဖန်တီးမှုများ == ဒေါ်စောမြအေးကြည်သည် ဂီတပညာရပ်တွင် ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်ပြီး [[မိုးဒေဝါ]] နှင့် [[လမင်းသော်တာ]] ပတ်ပျိုးများ၏ ဖန်တီးရှင်ဖြစ်သည်။ သူမသည် အသက် ၂၀ ကျော်အရွယ်တွင် ရတု၊ ဘောလယ်၊ တေးထပ်၊ ပတ်ပျိုးများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ သီပေါစော်ဘွားက သူမ၏ ဂီတစွမ်းပကားကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် “စောဥက္ကာ” ဘွဲ့နှင့် ၁၂၈၉ ခုနှစ်တွင် “သီရိဥက္ကဋ္ဌ်ဝတီ” ဘွဲ့တို့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ == လုပ်ငန်းဆောင်တာနှင့် ဘွဲ့ထူးများ == ဒေါ်စောမြအေးကြည်သည် ဂီတပညာဖြင့် နိုင်ငံတော်အတွက် ဘက်စုံမှ အကျိုးပြုခဲ့သူဖြစ်သည်။ * ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ * ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အနုပညာဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ဘီအေဘွဲ့]] (Honorary B.A) ကို ရရှိခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဤဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော ဂီတပညာရှင်ဖြစ်သည်။ * ၁၉၅၃–၅၈ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်ဂီတနှင့် အနုပညာကျောင်း]]နှင့် ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်တို့တွင် နည်းပြအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ * ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းကော်မရှင်၌ ဂီတသုတေသနပညာရှင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ * မြန်မာ့အသံ မဟာဂီတသီချင်းကြီး စိစစ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[တူရိယာဂီတအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == မိသားစုနှင့် ဘဝနိဂုံး == စော်ဘွားကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် [[ရကန်ဦးတင်]]နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စောမြအေးကြည်သည် ၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက် (၁၃၂၉-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း ၁၂ ရက်) တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == အဓိကတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့မှုများ == {| class="wikitable" ! ကာလ !! ရာထူး / တာဝန် !! အဖွဲ့အစည်း |- | ၁၉၅၃–၁၉၅၈ || နည်းပြဆရာမ || [[ရန်ကုန်ဂီတနှင့် အနုပညာကျောင်း]] |- | ၁၉၅၄ || သုခုမနည်းပြ || ကံဘဲ့ဆရာအတတ်သင်ကျောင်း |- | ၁၉၆၂ || ဂီတသုတေသနမှူး || [[မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင်]] |- | - || ဥက္ကဋ္ဌ || [[တူရိယာဂီတအဖွဲ့ချုပ်]] |} == ကိုးကား == * တင်နိုင်တိုး (စာရေးဆရာ)၊ ''ပါလီမန်ခေတ် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား မြန်မာအမျိုးသမီးများ''။ * ပန်တျာမြင့်အောင် (၁၉၆၂)၊ ''မြန်မာ့တူရိယာဂီတပညာကျော်များ''။ * အလင်္ကာကျော်စွာ ဒေါ်စောမြအေးကြည် (ဘီ-အေ)၊ ''ဂီတနှင့်အက''။ [[Category:မြန်မာ့ဂီတပညာရှင်များ]] [[Category:အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ရများ]] [[Category:မန္တလေးမြို့သားများ]] [[Category:၁၈၉၂ ခုနှစ်ဖွားများ]] [[Category:၁၉၆၈ ခုနှစ်ကွယ်လွန်သူများ]] 9qkzr36mstl982uzmatvn6qns4nwllz 0 18498 1043301 1019198 2026-07-15T21:50:06Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043301 wikitext text/x-wiki {{Coord|25|30|N|51|15|E|type:country_region:QA|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကာတာနိုင်ငံ | common_name = ကာတာနိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{native name|ar|دولة قطر|italics=off}}<br/><small>''{{transl|ar|Dawlat Qaṭar}}''</small> | ပုံ_အလံ = Flag of Qatar.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Emblem of Qatar (1976–2022).svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်သီချင်း = {{lang|ar|السلام الأميري}}<br />''[[As-Salam al-Amiri|As-Salām al-ʾAmīrī]]''{{nbsp|2}}{{small|<br />"Peace to the Amir"}}<br />[[File:National anthem of Qatar.ogg|center]] | ပုံ_နေရာ = QAT orthographic.svg | map_caption = [[အာရေဗျကျွန်းဆွယ်]]ပေါ်ရှိ အစွန်းထွက်နေသည့် [[ကာတာနိုင်ငံ]]၏ တည်နေရာ | မြို့တော် = [[ဒိုဟာမြို့]] | coordinates = {{Coord|25|18|N|51|31|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ethnic_groups = {{unbulleted list |၄၀% [[:en:Arabs|အာရပ်]] |၃၆% [[:en:South Asia|တောင်အာရှ]] |{{nbsp|3}}{{small|— ၁၈% [[:en:Pakistanis in Qatar|ပါကစ္စတန်]]}} |{{nbsp|3}}{{small|— ၁၈% [[:en:Indians in Qatar|အိန္ဒိယ]]}} |၁၀% [[:en:Iranians in Qatar|အီရန်]] |၁၄% [[:en:Demographics of Qatar|အခြား]] }} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၅ | ethnic_groups_ref = <ref name="CIA"/> | religion = {{unbulleted list |၆၅.၅% [[:en:Islam in Qatar|အစ္စလာမ်]] ([[နိုင်ငံတော်ဘာသာ|တရားဝင်]]) |၁၅.၁% [[:en:Hinduism in Arab states#Qatar|ဟိန္ဒူ]] |၁၄.၂% [[:en:Christianity in Qatar|ခရစ်ယာန်]] |၃.၃% [[:en:Buddhism in the Middle East#Population by country|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၁.၉% [[:en:Religion in Qatar|အခြား]] }} | religion_year = ၂၀၂၀ | religion_ref = <ref>{{cite web|title=Population By Religion, Gender And Municipality March 2020|url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/sensus_2020/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T06.htm|publisher=Qatar Statistics Authority}}</ref> | official_languages = [[အာရပ်ဘာသာစကား]]<ref>{{cite web |title=The Constitution |url=https://www.gco.gov.qa/wp-content/uploads/2016/09/GCO-Constitution-English.pdf |website=Government Communications Office |publisher=Government Communications Office |access-date=31 August 2020}}</ref> | common_languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] | demonym = [[:en:Demographics of Qatar|Qatari]] | government_type = [[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်ဘာသာစိုးမိုး]] [[တစိတ်တပိုင်း စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] | leader_title1 = [[ကာတာနိုင်ငံ၏ စော်ဘွားများစာရင်း|မင်းသား]] | leader_name1 = တာမင် ဘင် ဟာမက် အယ်လ်သာနီ | leader_title2 = [[ကာတာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = ခါလစ်ဒ် ဘင် ခါလီဖာ | legislature = [[ကာတာနိုင်ငံ၏ အတိုင်ပင်ခံလွှတ်တော်|အတိုင်ပင်ခံလွှတ်တော်]] | sovereignty_type = [[ကာတာနိုင်ငံ သမိုင်း|တည်ထောင်ခဲ့]] | established_event1 = ကာတာအမျိုးသားနေ့ | established_date1 = ၁၈၇၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက် | established_event2 = လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့ | established_date2 = <br />၁၉၇၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁ | established_event3 = [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]မှ လွတ်လပ်ရေးရ | established_date3 = <br />၁၉၇၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၃ | area_km2 = ၁၁,၅၈၁ | area_rank = ၁၅၈ <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = ၄,၄၆၇.၆ | percent_water = ၀.၈ | အမြင့်ဆုံးနေရာ = | အရှေဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | population_estimate = ၂,၇၉၅,၄၈၄<ref name=qsa-Aug13>{{cite web|title=Population structure|url=http://www.mdps.gov.qa/en/statistics1/StatisticsSite/Pages/Population.aspx|publisher=Ministry of Development Planning and Statistics|date=31 January 2020|accessdate=21 September 2021|archivedate=26 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180626135815/https://www.mdps.gov.qa/en/statistics1/StatisticsSite/Pages/Population.aspx}}</ref> | population_census = ၁,၆၉၉,၄၃၅<ref name="census10">{{cite web |url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Populations.aspx |title=Populations |publisher=Qsa.gov.qa |access-date=2 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100709192746/http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Populations.aspx |archive-date=9 July 2010 |accessdate=18 June 2017 |archivedate=9 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709192746/http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Populations.aspx }}</ref> | population_estimate_year = ၂၀၂၀ | population_estimate_rank = ၁၃၉ | population_census_year = ၂၀၁၀ | population_census_rank = | population_density_km2 = ၁၇၆ | population_density_sq_mi = ၄၅၅ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = ၇၆ | GDP_PPP = $၃၅၇.၃၃၈ ဘီလီယံ<ref name = imf2>{{cite web|title=World Economic Outlook Database, April 2018 – Report for Selected Countries and Subjects|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=68&pr.y=12&sy=2017&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=453&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504102017/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=68&pr.y=12&sy=2017&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=453&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|archive-date=4 May 2018|publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] (IMF)| date= April 2018}}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၀ | GDP_PPP_rank = ၅၁ | GDP_PPP_per_capita = $၁၃၈,၉၁၀<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၄ | GDP_nominal = $၁၈၃.၈၀၇ ဘီလီယံ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = ၂၀၁၈ | GDP_nominal_rank = ၅၆ | GDP_nominal_per_capita = $၆၆,၂၀၂<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၆ | Gini = ၄၁.၁ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၀၇ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=GINI index |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |access-date=22 January 2013}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ၀.၈၄၈ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၄၅ | currency = [[ကာတာ ရီယယ်]] | currency_code = QAR | time_zone = [[အာရေဗျ စံတော်ချိန်|AST]] | utc_offset = +3 | time_zone_DST = | drives_on = ညာ<ref>{{cite web|url=http://www.worldstandards.eu/cars/list-of-left-driving-countries/|title=List of left- & right-driving countries – World Standards|access-date=5 June 2017}}</ref> | calling_code = +၉၇၄ | cctld = {{unbulleted list |[[.qa]] |[[قطر.]]}} | ဗဟိုဘဏ် = }} '''ကာတာ နိုင်ငံ''' သည် အနောက် [[အာရှ]]တွင် တည်ရှိသော [[တိုင်းပြည်|နိုင်ငံ]] တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ [[အာရေဗျကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ မြောက်ဘက်တွင် ရှိသော [[ကာတာ ကျွန်းဆွယ်]]လေး ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ကုန်းတွင်းနယ်နိမိတ်အားဖြင့် [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် ထိစပ်လျက် ရှိပြီး ကျန်ရှိသော နယ်နိမိတ်များမှာ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့က ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။ အနီးအနားရှိ ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သော [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ]] နှင့် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ ရေလက်ကြားက ပိုင်းခြားထားသည်။ အော့တမန်အင်ပိုင်ယာ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီးနောက် ၂၀ရာစု အစောပိုင်းတွင် ကာတာတို့သည် ဗြိတိသျှတို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြေအဖြစ် ရှိခဲ့သည်မှာ ၁၉၇၁ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေး ရသည် အထိပင် ဖြစ်သည်။ ကာတာနိုင်ငံအား သာနီမိသားစုမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်မှာ ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းမှပင် စခဲ့သည်။ ရှိတ်ဂျာဆင် ဘင်မိုဟာမက် အယ်လ်သာနီသည် ကာတာနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ကာတာသည် ဆွေစဉ်မျိုးဆက် ဆက်ခံရသော ဘုရင်စနစ်ကို ကျင့်သုံးပြီး နိုင်ငံ၏ အကြီးအကဲမှာ ရှိတ်တာမင် ဘင်ဟာမက် အယ်လ်သာနီ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်မှာ စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသည် ဆိုသော အယူအဆ နှင့် <ref name=BBC9Sep05>BBC News, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3784765.stm ''How democratic is the Middle East?''], 9 September 2005.</ref><ref name=USState2011>United States Department of State [http://www.state.gov/documents/organization/186656.pdf Country Reports on Human Rights Practices for 2011: Qatar], 2011.</ref> သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသည် ဟူသော အယူအဆ <ref>{{Cite web|url=http://www.state.gov/documents/organization/160077.pdf|title=US State Dept's Country Political Profile - Qatar|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref><ref name=ftManage>{{cite news|last=Gardener |first=David |url=https://www.ft.com/content/2e141faa-dd82-11e2-a756-00144feab7de|title=Qatar shows how to manage a modern monarchy|publisher=Financial Times}}</ref><ref name=ciaw>{{cite news|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html#qa|title=The World Factbook|publisher=CIA Factbook|accessdate=11 June 2017|archivedate=7 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207225832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html#qa}}</ref><ref name=cangov>{{cite news|url=http://www.canadainternational.gc.ca/qatar/bilateral_relations_bilaterales/index.aspx?lang=eng&pedisable=true|title=Canada – Qatar Bilateral Relations|publisher=Government of Canada}}</ref> ကွဲပြားလျက် ရှိကြသည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို လူထုဆန္ဒခံယူပွဲ ဖြင့် အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၉၈% အထိ ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ <ref name="electionguide.org">{{cite web|url=http://www.electionguide.org/results.php?ID=341|title=IFES Election Guide - Elections: Qatar Referendum Apr 29 2003|website=www.electionguide.org|accessdate=5 June 2017|archive-date=13 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513193632/http://www.electionguide.org/results.php?ID=341}}</ref><ref name="princeton.edu">{{cite web|url=https://www.princeton.edu/~pcwcr/reports/qatar2003.html|title=Qatar 2003|website=www.princeton.edu|accessdate=5 June 2017|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010092106/https://www.princeton.edu/~pcwcr/reports/qatar2003.html}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ကာတာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၇ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ၂.၆ သန်းမျှ ရှိပြီး ကာတာနိုင်ငံသား ၃၁၃,၀၀၀ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား ကျွမ်းကျင်ပညာရှင် ၂.၃ သန်း ဖြစ်သည်။<ref name=pop>{{cite web |url=http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ |title=Population of Qatar by nationality - 2017 report |accessdate=7 February 2017 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225053320/http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ }}</ref> ကာတာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယ အကြီးမားဆုံးသော သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ အရင်းအမြစ် နှင့် ရေနံ အရင်းအမြစ်ရှိသောကြောင့် ဝင်ငွေ မြင့်မားသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/statistics/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112042847/http://hdr.undp.org/en/statistics/|archivedate=12 January 2013 |title=Indices & Data &#124; Human Development Reports |publisher=United Nations Development Programme |date=14 March 2013 |accessdate=27 June 2013}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ အမြင့်မားဆုံးသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကာတာနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ သတ်မှတ်ချက်အရ လူထုဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်းကိန်း အလွန်မြင့်သော နိုင်ငံများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး လူထုဖွံဖြိုးရေး အတွက် အာရပ်နိုင်ငံများထဲတွင် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url = http://dohanews.co/un-ranks-qatar-highest-among-arab-states-human-development/|title = Qatar human development|date = |accessdate = |website = |publisher = |archive-date = 1 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170201220302/https://dohanews.co/un-ranks-qatar-highest-among-arab-states-human-development/|url-status = dead}}</ref> ကာတာနိုင်ငံသည် အာရပ်ကမ္ဘာတွင် ထိရောက်သော ဩဇာဏာရှိပြီး အာရပ်နွေဦး တော်လှန်ရေး ကာလအတွင်း သူပုန်အဖွဲ့အချို့ကို ထောက်ပံ့ခဲ့ကာ အချို့ကို ငွေကြေးအရ ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး အချို့အား တကမ္ဘာလုံးသို့ ဖြန့်ကျက်နေသော ၎င်း၏ သတင်းဌာန [[အဲလ် ဂျာဇီးယား]] မီဒီယာကွန်ယက်မှ တဆင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last=Dagher |first=Sam |url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052970204002304576627000922764650 |title=Tiny Kingdom's Huge Role in Libya Draws Concern |publisher=Online.wsj.com |date=17 October 2011 |accessdate=30 December 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://politicsandpolicy.org/article/qatar-rise-underdog |title=Qatar: Rise of an Underdog |publisher=Politicsandpolicy.org |date= |accessdate=30 December 2013 |archivedate=10 June 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170610115944/http://politicsandpolicy.org/article/qatar-rise-underdog }}</ref><ref>{{cite web|author=Ian Black in Tripoli |url=https://www.theguardian.com/world/2011/oct/26/qatar-troops-libya-rebels-support |title=Qatar admits sending hundreds of troops to support Libya rebels |publisher=Theguardian.com |date= |accessdate=30 December 2013}}</ref> ကာတာနိုင်ငံသည် ၎င်း၏ အရွယ်အစားနှင့် မမျှသော ဩဇာအာဏာ ရှိသဖြင့် အင်အား အသင့်အတင့်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ <ref>{{cite web|url=http://publicdiplomacymagazine.com/middle-powers-squeezed-out-or-adaptive/|title=Middle Powers: Squeezed out or Adaptive?|publisher=Public Diplomacy Magazine|last=Cooper|first=Andrew F.|accessdate=12 March 2015|archivedate=29 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170629211701/http://www.publicdiplomacymagazine.com/middle-powers-squeezed-out-or-adaptive/}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www18.georgetown.edu/data/people/mk556/publication-61175.pdf|title=Mediation and Qatari Foreign Policy|last=Kamrava|first=Mehran|accessdate=12 March 2015|archivedate=7 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131007183501/http://www18.georgetown.edu/data/people/mk556/publication-61175.pdf}}</ref> ကာတာသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး အာရပ်နိုင်ငံများထဲတွင် ကမ္ဘာ့ဖလား၏ ပထမဆုံးသော အိမ်ရှင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|author=Paul Rhys in Doha |url=http://www.aljazeera.com/sport/2010/04/2010424184010305993.html |title=Blatter reaches out to Arabia |publisher=Aljazeera.com |date= |accessdate=30 December 2013}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပင်လယ်ကွေ့ နိုင်ငံများထဲမှ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ဘာရိန်း၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံ နှင့် အီဂျစ်တို့မှ အာရပ်နှင့် သံတမန် ရေးရာ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး အကြမ်းဖက်သမားများကို ထောက်ခံသူနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်သူ အဖြစ် စွပ်စွဲခဲ့ကြကာ ၂၀၁၇ ကာတာ သံတမန် အကြပ်အတည်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ==အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း== ရောမစာရေးဆရာ ပလိုင်းနီး သည်အဲလ်ဒါးမှ ကာတာကျွန်းဆွယ်တွင် နေထိုင်သူများအကြောင်းကို အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်မှာ အေဒီ ပထမရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အား "ကာသာရေး" (Catharrei) ဟု ရည်ညွှန်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော ဒေသတစ်ခု၏ အမည်မှ ရည်ညွှန်းဖော်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ <ref>{{cite book|last1=Casey|first1=Paula|last2=Vine|first2=Peter|title=The heritage of Qatar|url=https://archive.org/details/heritageofqatar00vinerich|publisher=Immel Publishing|year=1992|pages=[https://archive.org/details/heritageofqatar00vinerich/page/17 17]}}</ref><ref name="qsahistory">{{cite web|url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/History.aspx|title=History of Qatar|publisher=Qatar Statistics Authority|accessdate=11 May 2015|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606170458/http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/History.aspx}}</ref> ရာစုနှစ် တစ်ခုများကြာသော အခါတွင် တော်လမီ မှ ထိုကျွန်းဆွယ်ကို ဖော်ပြသော ပထမဆုံး မြေပုံကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ထိုနေရာအား ကာတရာ (Catara) ဟု ရည်ညွှန်းဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref name="qsahistory"/><ref>{{cite web|url=http://www.qnl.qa/collections/aihl/maps|title=Maps|publisher=Qatar National Library|accessdate=11 May 2015|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606173751/http://qnl.qa/collections/aihl/maps}}</ref> ထိုမြေပုံတွင် ကျွန်းဆွယ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ မြို့အမည်အား ကာဒါရာ (Cadara) ဟု ရည်ညွှန်းဖော်ပြထားသည်။<ref name="katara"/> မြို့အမည် ကာတရာ (Catara) နှင့် နေထိုင်သူ ကာတရေး (Cataraei)<ref>{{cite book|last=Hazlitt|first=William|title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane|url=https://archive.org/details/classicalgazett02hazlgoog|publisher=Whittaker & co.|year=1851}}</ref> ဆိုသော အမည်တို့ကို ၁၈ ရာစု အထိ အသုံးပြုခဲ့ပြီး ကာတရာ (Katara) ဆိုသော စာလုံးပေါင်းကို အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။ <ref name="katara">{{cite web|url=http://www.katara.net/english/about-katara/about-us/|title=About us|publisher=Katara|accessdate=11 May 2015|archivedate=22 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722071207/http://www.katara.net/english/about-katara/about-us/}}</ref> နောက်ဆုံးတွင်မှ ယနေ့ခေတ် အခေါ်အဝေါ် ကာတာ ဟူသော အမည်ကို နိုင်ငံအမည်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ ==သမိုင်း== ===ရှေးခေတ်=== [[File:Dot carvings at Jebel Jassassiyeh.jpg|thumb|ဘီစီ ၄၀၀၀ ခုနှစ် ဂျဘဲ ဂျဆက်ဆီးယားမှ အစက်အပြောက် ထွင်းထုထားမှုများ]] ကာတာတွင် လူတို့နေထိုင်ခဲ့သည်မှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅၀,၀၀၀ ခန့်မှ စ၍ ဖြစ်သည်။ <ref name="cs1"/> ကျောက်ခေတ် မှ နေထိုင်မှုများနှင့် ကျောက်လက်နက်များကို ကျွန်းဆွယ်တွင် တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name="cs1">Toth, Anthony. "Qatar: Historical Background." [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/qatoc.html ''A Country Study: Qatar''] (Helen Chapin Metz, editor). Library of Congress Federal Research Division (January 1993). ''This article incorporates text from this source, which is in the public domain''.</ref> မက်ဆိုပိုတေးမီးယားမှ အူဘိတ်ခေတ် (၆၅၀၀ မှ ၃၈၀၀ ဘီစီ) လက်မှုပစ္စည်းများကိုလည်း စွန့်ပစ်ထားသော ကမ်းရိုးတန်း လူနေထိုင်ရာ နေရာများတွင် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="haya">{{cite book|last1=Khalifa|first1=Haya|last2=Rice|first2=Michael|title=Bahrain Through the Ages: The Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=2hmbc9evgB0C|publisher=Routledge|isbn=978-0710301123|year=1986|pages=79, 215}}</ref> ကာတာ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော အယ်လ် ဒါဆာ ဒေသမှာ အရေးပါသော အူဘိတ် ရှေးဟောင်းနယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ရာသီအလိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသော နေရာ အသေးစား တစ်ခု ဖြစ်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="thaiembassy">{{cite web|url=http://www.qatarembassy.or.th/download/Complete_History_of_Qatar.pdf|title=History of Qatar|website=www.qatarembassy.or.th|publisher=Ministry of Foreign Affairs. Qatar. London: Stacey International, 2000|accessdate=9 January 2015}}</ref><ref>{{cite book|last=Rice|first=Michael|title=Archaeology of the Persian Gulf|url=https://books.google.com/books?id=0maIAgAAQBAJ|publisher=Routledge|isbn=978-0415032681|pages=206, 232–233|year=1994}}</ref> အယ်လ်ခိုးကျွန်းများတွင် တွေ့ရသော ဘီစီ ၂ ရာစု ဘေဘီလုံခေတ် ကတ်ဆိုက်လူမျိုးတို့၏ ပစ္စည်းများသည် ကာတာတွင် နေထိုင်သူ နှင့် ယနေ့ခေတ် ဘာရိန်းနိုင်ငံ နေရာတွင် နေထိုင်သူ ကက်ဆိုက် လူမျိုးတို့ အကြား ကုန်သွယ်မှု ဆက်ဆံရေးအား ဖော်ပြနေသော ထင်ရှားသည့် သက်သေ အထောက်အထားများပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last=Magee|first=Peter|title=The Archaeology of Prehistoric Arabia|url=https://books.google.com/books?id=FqlkAwAAQBAJ|publisher=Cambridge Press|year=2014|pages=50, 178|isbn=9780521862318}}</ref> ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများတွင် ထောင်းထုထားသော ခရုခွံ ၃,၀၀၀,၀၀၀ ခန့် နှင့် ကက်ဆိုက် အိုးကွဲများ ပါဝင်သည်။<ref name="thaiembassy"/> ထိုအထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်မှာ ကာတာသည် အခွံမာငါးများမှ တဆင့် ဆိုးဆေး ထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် အစောဆုံး ဒေသဖြစ်ပြီး ကက်ဆိုက်တို့၏ ခရမ်းရောင် ဆိုးဆေး လုပ်ငန်းမှာ ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref name="haya"/><ref>{{cite book|last=Sterman|first=Baruch|title=Rarest Blue: The Remarkable Story Of An Ancient Color Lost To History And Rediscovered|url=https://books.google.com/books?id=XGdBBAAAQBAJ|publisher=Lyons Press|year=2012|pages=21–22|isbn=978-0762782222}}</ref> အေဒီ ၂၂၄ ခုနှစ်တွင် ဆက်ဆေးနီးယန်း အင်ပိုင်ယာမှာ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ တဝိုက်ရှိ ဒေသများအား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Cadène|first=Philippe|title=Atlas of the Gulf States|url=https://books.google.com/books?id=fSSzAQAAQBAJ|publisher=BRILL|year=2013|isbn=978-9004245600|page=10}}</ref> ကာတာသည် ဆက်ဆေးနစ် လူမျိုးတို့၏ ကူသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းတွင် နေရာတစ်ခုမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး အဖိုးတန် ပုလဲများ နှင့် ခရမ်းရောင် ဆိုးဆေးများ ရောင်းဝယ်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/qatar-history.htm|title=Qatar – Early history|publisher=globalsecurity.org|accessdate=17 January 2015}}</ref> ဆက်ဆေးနစ်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် အာရေဗျ အရှ့ပိုင်း နေထိုင်သူများအား ခရစ်ယာန် ဘာသာနှင့် စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး ထို့နောက်တွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယန်း ခရစ်ယာန်တို့မှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အရှေ့ဘက်သို့ ဆက်လက် ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ <ref name="gillman">{{cite book|last1=Gillman|first1=Ian|last2=Klimkeit|first2=Hans-Joachim|title=Christians in Asia Before 1500|url=https://books.google.com/books?id=UGpr2KsbS94C|publisher=University of Michigan Press|pages=87, 121|year=1999|isbn=978-0472110407}}</ref> ထိုခေတ်အခါတွင် ခရစ်ယာန် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး နေထိုင်ရာ ဒေသ အသစ်များကိုလည်း ဆက်လက် ထူထောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|last=Commins|first=David|title=The Gulf States: A Modern History|url=https://books.google.com/books?id=T56CBAAAQBAJ|publisher=I. B. Tauris|page=16|year=2012|isbn=978-1848852785}}</ref><ref>Habibur Rahman, p. 33</ref> ခရစ်ယာန်ခေတ်၏ နှောင်းပိုင်းတွင် ကာတာတွင် ဆီးရီးယား ဘာသာစကားဖြင့် ဘက်သ်ကွာထရေး ဟု ခေါ်ပြီး ကာတာတို့၏ ဒေသဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ဒေသ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.aub.edu.lb/communications/media/Documents/May_2011/grant-syriac-EN.pdf|title=AUB academics awarded $850,000 grant for project on the Syriac writers of Qatar in the 7th century AD|publisher=American University of Beirut|date=31 May 2011|accessdate=12 May 2015}}</ref> ထိုဒေသတွင် ကာတာနိုင်ငံ တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သည် မဟုတ်ဘဲ ဘာရိန်းနိုင်ငံ၊ တာရောက်ကျွန်း၊ အယ်လ်ခက် နှင့် အယ်လ်ဟာဆာတို့လည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite book|last1=Kozah|first1=Mario|last2=Abu-Husayn|first2=Abdulrahim|last3=Al-Murikhi|first3=Saif Shaheen|title=The Syriac Writers of Qatar in the Seventh Century|publisher=Gorgias Press LLC|year=2014|page=24|isbn=978-1463203559}}</ref> အေဒီ ၆၂၈ ခုနှစ်တွင် တမန်တော် [[မိုဟာမက်]] မှ မွတ်စလင် သံတမန်များကို အာရပ်ဒေသ အရှေ့ပိုင်း အုပ်ချုပ်သူ မွန်ဇာအီဘင် ဆာဝါ အယ်လ် တာမီမီ ထံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းနှင့် ၎င်း၏ ပြည်သူပြည်သားများမှ အစ္စလာမ်ဘာသာကို လက်ခံရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ မွန်ဇာမှ မေတ္တာရပ်ခံချက်ကို လက်ခံပြီး ဒေသအတွင်းရှိ အာရပ် လူမျိုးစု အများအပြား အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.maritimeheritage.org/ports/bahrain.html|title=Bahrain|publisher=maritimeheritage.org|accessdate=17 January 2015}}</ref> အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းပြီးနောက် အာရပ်တို့မှ မွတ်စလင်များ ပါရှားအား သိမ်းပိုက်ရာတွင် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ဆက်ဆေးနီးယန်း အင်ပိုင်ယာ ပြိုလဲခဲ့သည်။<ref name="fromherz">{{cite book |last= Fromherz|first= Allen|date= 13 April 2012|title= Qatar: A Modern History|publisher= Georgetown University Press|pages= 44, 60, 98|isbn= 978-1-58901-910-2}}</ref> ===အစောပိုင်း နှင့်နှောင်းပိုင်း အစ္စလာမ်ခေတ် (၆၆၁-၁၇၈၃)=== [[File:Abbasids850.png|thumb|၈၅၀ ခုနှစ် အဘာဆစ် ကယ်လီဖိတ် အကျယ်ပြန့်ဆုံး အချိန်]] ကာတာနိုင်ငံသည် အူမာယက် ခေတ်အခါက မြင်းနှင့် ကုလားအုပ် မွေးမြူရာတွင် ထင်ရှားသော ဒေသဖြစ်သည်။ <ref name="rahman">{{cite book|last=Rahman|first=Habibur|title=The Emergence Of Qatar|publisher=Routledge|year=2006|page=34|isbn=978-0710312136}}</ref> ၈ ရာစု သို့ ရောက်သော အခါတွင် ပါရှားပင်လယ်ကွေ့ အတွင်း ၎င်း၏ မဟာဗျူဟာကျသော နေရာကြောင့် အကျိုးဖြစ်ထွန်းခဲ့ပြီး ပုလဲရောင်းဝယ်ရေးတွင် အချက်အချာ ဌာန တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|title=A political chronology of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=eCSOT0_JAnwC|publisher=Routledge / Europa Publications|year=2001|page=192|isbn=978-1857431155}}</ref><ref name="kogan">{{cite book|last=Page|first=Kogan|title=Middle East Review 2003–04: The Economic and Business Report|url=https://books.google.com/books?id=78ACLNgHdf4C|publisher=Kogan Page Ltd|page=169|year=2004|isbn=978-0749440664}}</ref> အဘာဆစ် ခေတ်သို့ ရောက်သော အခါတွင် ကာတာ ကျွန်းဆွယ် အနီးတဝိုက်တွင် ပုလဲလုပ်ငန်း သိသိသာသာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref name="rahman"/>ဘာဆရာမှ အိန္ဒိယ နှင့် တရုတ်သို့ သွားသော သင်္ဘောများသည် ကာတာနိုင်ငံတွင် ခရီးတထောက်နားလေ့ ရှိကြသည်။ တရုတ်ကြွေထည်များ၊ အနောက်အာဖရိကမှ ဒင်္ဂါးများ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမှ လက်မှုပစ္စည်းများကို ကာတာတွင် တွေ့ရှိရသည်။ <ref name="fromherz"/>ကာတာတွင် နေထိုင်သူများသည် ၎င်းတို့၏ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုများကို အသုံးပြု၍ အရည်အသွေး မြင့်မားသော အိမ်များ နှင့် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးများကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြကြောင်းကို ၉ ရာစု ရှေးဟောင်း အကြွင်းအကျန်များမှ တဆင့် သိရသည်။ ထိုခေတ်အခါက မာဝပ်ဘ် ဒေသတွင် ကျောက်တုံးအိမ် ၁၀၀ ကျော်၊ ဗလီ နှစ်ခု နှင့် အဘာဆစ် ခံတပ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။ <ref>{{cite book|title=Qatar, 2012 (The Report: Qatar)|url=https://books.google.com/books?id=1JsAZouLOVQC|publisher=Oxford Business Group|year=2012|page=233|isbn=978-1907065682}}</ref><ref>{{cite book|last1=Casey|first1=Paula|last2=Vine|first2=Peter|title=The heritage of Qatar|url=https://archive.org/details/heritageofqatar00vinerich|publisher=Immel Publishing|year=1992|pages=184–185}}</ref> သို့သော်လည်း အီရတ်တွင် အဘာဆစ် ကယ်လီဖိတ်၏ ကြွယ်ဝမှုများ လျော့ကျသွားချိန်တွင် ကာတာတွင်လည်း လျော့ကျ သွားခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|last=Russell|first=Malcolm|title=The Middle East and South Asia 2014|url=https://books.google.com/books?id=v6RjBAAAQBAJ|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|page=151|year=2014|isbn=978-1475812350}}</ref>၁၃ ရာစု မွတ်စလင် ပညာရှင် ယာကွတ် အယ်လ် ဟာမာဝီ၏ စာအုပ်ဖြစ်သော မူဂျမ် အယ်လ် ဘူဒန်တွင် ကာတာရှိ လက်ရာမြောက်သော အစင်းများပါဝင်သည့် အပေါ်အင်္ကျီရှည်များ အကြောင်း နှင့် လှံတံများကို ထုတ်လုပ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ကြောင်းတို့ကို တစွန်းတစ ဖော်ပြထားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.qatarembassy.net/page/history|title=History|publisher=qatarembassy.net|accessdate=18 January 2015|archivedate=17 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150217204727/http://qatarembassy.net/page/history}}</ref> အာရေဗျ၏ အရှေ့ပိုင်း အတော်များများကို အူစ်ဖာရစ်တို့မှ ၁၂၅၃ တွင် သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သော်လည်း ထိုဒေသအား အော်မတ်မင်းသားမှ ၁၃၂၀ တွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|last=Larsen|first=Curtis|title=Life and Land Use on the Bahrain Islands: The Geoarchaeology of an Ancient Society (Prehistoric Archeology and Ecology series)|url=https://books.google.com/books?id=Q65mRSPPU6UC|publisher=University of Chicago Press|year=1984|isbn=978-0226469065|page=54}}</ref>ကာတာရှိ ပုလဲတို့သည် နိုင်ငံအတွက် အဓိက ဝင်ငွေရလမ်း အဖြစ် ရှိခဲ့သည်။ <ref name="mohamed">{{cite book|last=Althani|first=Mohamed|title=Jassim the Leader: Founder of Qatar|url=https://books.google.com/books?id=X_J9kiBRdIgC|publisher=Profile Books|year=2013|page=16|isbn=978-1781250709}}</ref> ၁၅၁၅ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီမှ မန်နျူရယ် ၁ သည် အော်မတ်စ်နိုင်ငံအား ဩဇာခံအဖြစ် သွတ်သွင်းခဲ့ပြီး အရှေ့အာရေဗျ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name="mohamed"/><ref name="gillespie">{{cite book|last=Gillespie|first=Carol Ann|title=Bahrain (Modern World Nations)|url=https://books.google.com/books?id=OoR1e79B3mAC|publisher=Chelsea House Publications|year=2002|page=31|isbn=978-0791067796}}</ref> ၁၅၅၀တွင် အယ်လ်ဟာဆာတွင် နေထိုင်သူများက ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒဖြင့် အော်တမန် တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ခိုလှုံဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|last=Anscombe|first=Frederick|title=The Ottoman Gulf: The Creation of Kuwait, Saudia Arabia, and Qatar|url=https://books.google.com/books?id=og5vjx2V_xoC|publisher=Columbia University Press|year=1997|page=12|isbn=978-0231108393}}</ref> ဒေသအတွင်း စစ်အင်အား အနည်းငယ်သာ ရှိသဖြင့် အော်တမန်တို့အား ဘာနီခါလစ် လူမျိုးစုတို့မှ ၁၆၇၀ တွင် တိုက်ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Potter|first=Lawrence|title=The Persian Gulf in History|url=https://books.google.com/books?id=ncfIAAAAQBAJ|publisher=Palgrave Macmillan|year=2010|page=262|isbn=978-0230612822}}</ref> ===ဘာရိန်းနှင့် ဆော်ဒီတို့မှ အုပ်စိုးခြင်း (၁၇၈၃-၁၈၆၈)=== [[File:Eastarabiamap1794.jpg|thumb|၁၇၉၄ အရှေ့အာရေဗျ၏ မြေပုံ]] ၁၇၆၆ တွင် ကူဝိတ်မှ အူတွတ်လူမျိုး အယ်လ်ခါလီဖာ မျိုးနွယ်စုတို့သည် ကာတာရှိ ဇူဘရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="frauke">{{cite book|last=Heard-Bey|first=Frauke|title=From Tribe to State. The Transformation of Political Structure in Five States of the GCC|url=https://books.google.com/books?id=mIqNAwAAQBAJ|page=39|isbn=978-88-8311-602-5|year=2008}}</ref><ref>'Gazetteer of the Persian Gulf. Vol I. Historical. Part IA & IB. J G Lorimer. 1915' [1000] (1155/1782), p. 1001</ref>၎င်းတို့ ရောက်ရှိလာပြီးသည့်နောက်တွင် ဘာနီခါလစ် တို့ အနေနှင့် ကျွန်းဆွယ် အပေါ်တွင် အာဏာလျော့ကျလာခဲ့သော်လည်း အကြီးဆုံး ရွာကိုမူ ဘာနီခါလစ်၏ ဆွေမျိုးဝေးသူ တစ်ဦးမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Crystal|first=Jill|title=Oil and Politics in the Gulf: Rulers and Merchants in Kuwait and Qatar|url=https://books.google.com/books?id=D8di8GN_hKsC|publisher=Cambridge University Press|year=1995|page=27|isbn=978-0521466356}}</ref> ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ကာတာတွင် အခြေစိုက်သော ဘာနီအွတ်ဘာ မျိုးစု နှင့် ၎င်းတို့၏ မဟာမိတ် အာရပ်လူမျိုးစု ဘာရိန်းကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ပါရှန်းတို့လက်အောက်မှ ၎င်းတို့၏ လက်အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ အယ်လ်ခါလီဖာ မျိုးနွယ်စုတို့သည် ဘာရိန်းအား ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ကာတာ အထိ ဖြန့်ကျက်ထားခဲ့သည်။<ref name="frauke"/> [[File:Qatar, Zubarah (10), ruined city.JPG|thumb|ဇူဘရာ မြို့ပျက်အား တစိတ်တပိုင်း မွမ်းမံထားသည်ကို တွေ့ရစဉ်]] ၁၇၈၈ ခုနှစ် တွင် ဆော့ဒ် အီဘင် အက် အယ်လ်အာဇစ်မှ ဝါဟာဘီ၏ အိမ်ရှေ့မင်းသား အဖြစ် ကျမ်းကျိန်ပြီးနောက်တွင် ၎င်းက သူ၏ အင်ပိုင်ယာအား ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ နှင့် ကာတာ တို့ ရှိရာ အရှေ့ဘက်သို့ ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ ဘာနီခါလစ်အား ၁၇၉၅ တွင် အနိုင်ရပြီးနောက် ဝါဟာဘီတို့သည် စစ်မျက်နှာ နှစ်ဘက်မှ တိုက်ခိုက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အော့တမန်နှင့် အီဂျစ်တို့က အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာမှ တိုက်ခိုက်နေစဉ် ဘာရိန်းရှိ အယ်လ်ခါလီဖာ မျိုးနွယ်စုနှင့် အိုမန်တို့က အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Casey|first=Michael S.|title=The History of Kuwait (The Greenwood Histories of the Modern Nations)|url=https://books.google.com/books?id=AwweY4yYSMIC|publisher=Greenwood|pages=37–38|year=2007|isbn=978-0313340734}}</ref><ref name="qdl1">{{cite web|url=http://www.qdl.qa/en/archive/81055/vdc_100023575945.0x0000c7|title='Gazetteer of the Persian Gulf. Vol I. Historical. Part IA & IB. J G Lorimer. 1915' [843] (998/1782)|publisher=qdl.qa|accessdate=13 January 2014}}</ref>၁၈၁၁တွင် အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာမှ အီဂျစ်တို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်မှု တိုးတက်လာသည်ကို သတိပြုမိသောကြောင့် ဝါဟာဘီ အာရပ်ခေါင်းဆောင်မှ ဘာရိန်းနှင့် ဇူဘရာရှိ ၎င်း၏ တပ်ဖွဲ့များကို နေရာပြောင်းလဲရန် အတွက် လျှော့ချခဲ့သည်။ မူစကက်မှ ဆက်ဘင်ဆူလတန်မှ ထိုအခွင့်အရေးကို အသုံးချပြီး အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ဝါဟာဘီ တပ်များကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဇူဘရာရှိ ခံတပ်ကို မီးရှို့ ဖျက်ဆီး ပစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် အယ်လ်ခါလီဖာတို့ အာဏာ ပြန်လည် ရရှိခဲ့သည်။ ပင်လယ်ဓားပြမှုများအတွက် အပြစ်ပေးသည့် အနေနှင့် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ သင်္ဘောများမှ ဒိုဟာမြို့အား ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မြို့အား ဖျက်စီးခဲ့ကာ မြို့တွင်းနေထိုင်သူ ရာပေါင်းများစွာတို့အား ထွက်ပြေးစေခဲ့သည်။ ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် သာနီမင်းသားနယ်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရှိတ်မိုဟာမက်ဘင် သာနီ အား ပထမဦးဆုံး ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.teachmideast.org/geography/qatar |title=Qatar |publisher=Teachmideast.org |date= |accessdate=27 June 2013}}</ref> ကာတာသည် ဥပဒေကြောင်းအရ မှီခိုနယ် အဆင့် ရှိသော်လည်း အယ်ခါလီဖာတို့နှင့် ပတ်သက်၍ မကျေနပ်သော စိတ်သည် လူအများကြားတွင် ရှိခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ တွင် အယ်လ်ခါလီဖာနှင့် အဘူဒါဘီ အုပ်ချုပ်သူတို့သည် အယ်လ်ဝါခရာသို့ ကြီးမားသော ရေတပ်ကြီးကို စေလွှတ်၍ ကာတာသူပုန်တို့ကို ချေမှုန်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ၁၈၆၇-၆၈ ကာတာ-ဘာရိန်း စစ်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ထိုစစ်ပွဲ အတွင်းတွင် ဘာရိန်းနှင့် အဘူဒါဘီ တပ်များက ဒိုဟာ နှင့် အယ်လ်ဝါခရာတို့အား လုယက်ဖျက်စီး ခဲ့ကြသည်။ <ref name="Fromhertz2012">{{cite book |title = Katar'da Osmanlilar 1871–1916 |last1= Kursun|first1= Zekeriya|publisher=Turk Tarih Kurumu|year= 2004}}</ref> သို့သော်လည်း ဘာရိန်းတို့၏ အကြမ်းဖက်မှုများသည် ၁၈၂၀ အန်ဂလို-ဘာရိန်း စာချုပ်ကို ဖောက်ဖျက်ရာကျသည်။ ပူးပေါင်း ကျူးကျော်ခြင်း နှင့် ကာတာတို့၏ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဗြိတိသျှ နိုင်ငံရေး ကိုယ်စားလှယ် လူးဝစ် ပယ်လီအား ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက် ဖြန်ဖြေမှု ပြုစေခဲ့သည်။ သူ့အနေနှင့် ဘာရိန်းနှင့် ကွာတာသို့ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် သွားရောက်ခြင်းကလည်းကောင်း၊ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပေါ်လာသော ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူစာချုပ်သည် လည်းကောင်း မှတ်တိုင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော ထိုအချက်များမှ ဘာရိန်းနှင့် ကာတာ ကွဲပြားခြားနားကြောင်း သိသာရှင်းလင်းစွာ လက်ခံခဲ့ပြီး မိုဟာမက် ဘင် သာနီ၏ ရာထူးနေရာကိုလည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သဘောတူညီချက် ဖောက်ဖျက်မှု အတွက် ဘာရိန်းတို့အား သဘောမတူကြောင်း တရားဝင် သတိပေးခဲ့ရုံသာမက ဗြိတိသျှတို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေမှ ကာတာ ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦးနှင့် ညှိနှိုင်း ဆောင်ရွက်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး မိုဟာမက် ဘင် သာနီ အား ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုညှိနှိုင်းမှု၏ ရလဒ်ကြောင့် နိုင်ငံရေး လက္ခဏာ အသစ်တစ်ခု ရှိသော နိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ်ရရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၆ ရောက်မှသာ တရားဝင် အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ===အော့တမန် အုပ်ချုပ်မှု(၁၈၇၁-၁၉၁၅)=== [[File:Qatar in Stielers Handatlas 1891 59.JPG|thumb|၁၈၉၁ အဒေါ့ဖ် စတိုင်လာ၏ ကာတာမြေပုံ]] [[File:Olddoha2-771x410.jpg|thumb|left|၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော ဒိုဟာမြို့ဟောင်း]] အော့တမန်အင်ပိုင်ယာ အပိုင် ဘဂ္ဂဒက် ဗီလာယက် နယ်မြေရှိ ဘုရင်ခံ မီဒတ်ပါရှာ ၏ နိုင်ငံရေး နှင့် စစ်ရေး အရ ဖိအားပေးမှုကြောင့် အယ်လ်သာနီတို့သည် ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် အော့တမန်အင်ပိုင်ယာ အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရသည်။ <ref name="Rogan1199">{{cite journal |last1 = Rogan|first1 = Eugene|date = November 1999|title = Review of The Ottoman Gulf: The Creation of Kuwait, Saudi Arabia and Qatar by Frederick F. Anscombe; The Blood-Red Arab Flag: An Investigation into Qasimi Piracy, 1797–1820 by Charles E. Davies; The Politics of Regional Trade in Iraq, Arabia and the Gulf, 1745–1900 by Hala Fattah | journal = British Journal of Middle Eastern Studies |volume = 26 |issue = 2|pages = 339–342|jstor = 195948 |doi = 10.1080/13530199908705688 |last2 = Murphey |first2 = Rhoads |last3 = Masalha |first3 = Nur |last4 = Durac |first4 = Vincent |last5 = Hinnebusch |first5 = Raymond}}</ref> အော့တမန် အစိုးရမှ တန်ဇီမက် ခေါ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံခြင်း နှင့် မြေမှတ်ပုံတင်ခြင်း အစရှိသော လုပ်ဆောင်ချက်များဖြင့် ထိုဒေသများကို အင်ပိုင်ယာ အတွင်းသို့ အပြည့်အဝ ပေါင်းစည်းရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း မကြာမီတွင် ကာတာ နှင့် အော့တမန်တို့၏ ဆက်ဆံရေး အေးစက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်သာနီတို့ အဘူဒါဘီ သိမ်းပိုက်ထားသော အယ်လ်ခေါ သို့ ချီတက်ရာတွင် အကူအညီပေးရန် အော့တမန်တို့မှ ငြင်းဆန်ခဲ့သဖြင့် ဆက်ဆံရေး ပိုမို ဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အော့တမန် တို့မှ ကာတာ ၏ ခေမကမ် ခေါ် ဘုရင်ခံ အဖြစ် အယ်လ်သာနီတို့ အစား နေရာရယူရန် ကြိုးစားသည့် ၎င်း၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်သော မိုဟာမက် ဘင် အဘဒူ ဝါဟပ်အား ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ထောက်ခံခဲ့သည်။<ref>Habibur Rahman, pgs.143–144</ref>ထို့အတွက်ကြောင့် အယ်လ်သာနီတို့မှ အော့တမန်တို့သည် ကျွန်းဆွယ်အား အင်အားသုံး ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးစားသည်ဟု ယုံကြည်ကာ နောက်ဆုံးတွင် ပုန်ကန် ခဲ့ကြသည်။ အယ်လ်သာနီတို့သည် ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ခံ အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး အခွန် ဆက်လက် ပေးဆောင်ခြင်း မပြုတော့ပေ။<ref>Habibur Rahman, pgs.150–151</ref> ၁၈၉၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မာမက် ဟာဖစ် ပါရှာသည် ကာတာသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး မပေးဆောင်ရသေးသော အခွန်အခများကို သိမ်းယူရန်နှင့် အော့တမန်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အဆိုပြုချက်များကို ဆန့်ကျင်သည့် အတွက် ဂျာဆင် ဘင် မိုဟာမက်ထံမှ ဖြေရှင်းချက် တောင်းရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ အသတ်ခံရနိုင်သည် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံရမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဂျာဆင်သည် ဒိုဟာမြို့၏ အနောက်ဘက် ၁၀ မိုင်အကွာရှိ အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာ သို့ မျိုးနွယ်စုဝင် အချို့ ခြံရံကာ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ မာမက် က ဂျာဆင်အား ၎င်း၏ တပ်ဖွဲ့ကို လူစုခွဲရန်နှင့် အော့တမန်တို့ အတွက် ၎င်း၏ သစ္စာကို ပြသရန် တောင်းဆိုသော်လည်း ဂျာဆင်မှ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မတ်လတွင် အာဏာဖီဆန်မှုကို အပြစ်ပေးသည့် အနေနှင့် မာမက်မှ ဂျာဆင်၏ ညီအစ်ကို တော်စပ်သူနှင့် အခြားသော ထင်ရှားသည့် ကာတာ ခေါင်းဆောင် ၁၃ ယောက်တို့ကို အော့တမန် စစ်သင်္ဘော မာရစ်ပေါ်တွင် ဖမ်းဆီး အကျဉ်းချခဲ့သည်။ ဖမ်းဆီးထားသူများအား တူရကီ လိုင်ရာငွေ ၁၀,၀၀၀ ဖြင့် ပြန်လွှတ်ရန် ကမ်းလှမ်းမှုကို မာမက်မှ ငြင်းဆန်ပြီးနောက် ၎င်းမှ စစ်သည် အင်အား ၂၀၀ ခန့် ရှိသော စစ်ကြောင်းကို ယူစွတ် အီဖန်ဒီ ဦးဆောင်ပြီး ဂျာဆင်ရှိရာ အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာ ခံတပ်သို့ ချီတက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သဖြင့် အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာ စစ်ပွဲ အစပြုခဲ့သည်။<ref name="fromherz"/> အီဖန်ဒီ၏ တပ်ဖွဲ့များသည် အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာသို့ ရောက်ပြီး မကြာမီတွင် များပြားလှသော ကာတာ ခြေလျင်တပ် နှင့် မြင်းတပ်များမှ သေနတ်ဖြင့် အပြင်းအထန် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ သူတို့သည် ရှီဘာကာ ခံတပ်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီး ထိုနေရာတွင်လည်း ကာတာတပ်တို့၏ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆက်လက် ဆုတ်ခွာခဲ့ကြရသည်။ ၎င်းတို့သည် အယ်လ်ဘစ်ဒါ ခံတပ်သို့ ဆုတ်ခွာပြီးနောက်တွင် ဂျာဆင်၏ ရှေ့တက်လာသော စစ်ကြောင်းမှ ခံတပ်အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သဖြင့် အော့တမန်တို့ အနေနှင့် ရှုံးနိမ့်ကြောင်း လက်ခံခဲ့ရပြီး မာမက်ပါရှာ၏ မြင်းတပ်များ ဟိုဖပ်ဖ် သို့ ကုန်းကြောင်းဖြင့် အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဆုတ်ခွာနိုင်ရန် အတွက် ဖမ်းထားသူများကို အလဲအလှယ်ပြု၍ လွှတ်ပေးခဲ့ရသည်။ <ref>Habibur Rahman, p. 152</ref> ကာတာ တို့ အနေနှင့် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာမှ လွတ်လပ်ရေး အပြည့်အဝ မရခဲ့သော်လည်း စစ်ပွဲ၏ ရလဒ်ဖြင့် ဖိအားပေး ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်မှ တဆင့် နောက်ပိုင်းတွင် ကာတာသည် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.qatarvisitor.com/index.php?cID=439&pID=1701 |title=Battle of Al Wajbah |publisher=Qatar Visitor |date=2 June 2007 |accessdate=22 January 2013 |archivedate=17 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117024415/http://www.qatarvisitor.com/index.php?cID=439&pID=1701 }}</ref> ===ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှု (၁၉၁၆-၁၉၇၁)=== [[File:Al Zubarah (6989829695).jpg|thumb|left|၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ဆူဘာရာ ခံတပ်]] ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်း အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ စစ်ပွဲများ၌ စစ်မျက်နှာ အများအပြားတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သဖြင့် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာသည် ကစဉ့်ကလျား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ကာတာသည် အော့တမန် တို့အား ဆန့်ကျင်သည့် အာရပ်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးမှာ အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံအတွင်း အော့တမန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အာဏာ ဆက်လက် ကျဆင်းခဲ့သည်။ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း နှင့် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာတို့မှ ရှိတ်အဗ္ဗဒူလာ ဘင်ဂျာဆင် အယ်လ်သာနီ နှင့် ၎င်းအား ဆက်ခံသူများအား ကာတာကျွန်းဆွယ်ကို အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်အား အသိအမှတ်ပြု ပေးအပ်ခဲ့ရသည်။ အော့တမန်တို့ အနေနှင့် ကာတာရှိ ၎င်းတို့၏ အခွင့်အရေး အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရပြီး ပထမ ကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားသော အခါတွင် ဗြိတိသျှ ဘက်တော်သား ဖြစ်သော အဘဒူလာ ဘင် ဂျာဆင် အယ်လ်သာနီမှ ၎င်းတို့အား ၁၉၁၅ တွင် ဒိုဟာမှ ဖိအားပေး စွန့်ခွာစေခဲ့သည်။<ref name=diwan>{{cite web|title=Amiri Diwan – Shaikh Abdullah Bin Jassim Al Thani |url=http://www.diwan.gov.qa/english/Qatar/AbdullahBinQassim.htm |publisher=Diwan.gov.qa |accessdate=28 October 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210053313/http://www.diwan.gov.qa/english/qatar/AbdullahBinQassim.htm |archivedate=10 February 2012 }}</ref> အော့တမန် အင်ပိုင်ယာအား ပိုင်းခြားမှု၏ ရလဒ် အဖြစ် ကာတာသည် ၁၉၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းမှ ရှိတ်စော်ဘွား အဗ္ဗဒူလာ ဘင် ဂျာဆင် အယ်လ်သာနီ နှင့် သဘောတူစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ကာတာအား ထရူရှယ်နိုင်ငံများ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ် အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဗ္ဗဒူလာမှ အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ ကြိုတင်သဘောတူညီချက် မပါဘဲ ဆက်ဆံရေး မဖော်ဆောင်ရန် သဘောတူခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှတို့မှ ကာတာအား ပင်လယ်ဘက်မှ တိုက်ခိုက်မှု အားလုံးအား အကာအကွယ်ပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။<ref name="diwan"/> ၁၉၃၅ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်တွင် အဗ္ဗဒူလာမှ ဗြိတိသျှ အစိုးရနှင့် အခြား သဘောတူ စာချုပ်တစ်ခုအား လက်မှတ်ရေးထိုး ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုစာချုပ်မှ ကာတာအား ပြည်တွင်း ပြည်ပ ခြိမ်းခြောက်မှုများမှ အကာအကွယ်ရရန် အခွင့်အရေး ပေးခဲ့သည်။<ref name="diwan"/> ရေနံများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] ကြောင့် ထုတ်လုပ်နိုင်မှု နောက်ကျခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ၏ လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် စတင် လျော့ကျ လာခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယ နှင့် ပါကစ္စတန်တို့ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက်တွင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်များတွင် ရေနံသည် ကာတာ၏ အဓိက ဝင်ငွေ အဖြစ် ပုလဲလုပ်ငန်း နှင့် ငါးလုပ်ငန်း အစား စတင် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရေနံမှ ရရှိသော ငွေများဖြင့် ကာတာ၏ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ တိုးချဲ့ခြင်း နှင့် ခေတ်မီအောင် ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်းတို့ကို စတင် ပံ့ပိုးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်များတွင် ဗြိတိသျှတို့ ပါရှားပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းရှိ အာရပ်မင်းသားနယ်များမှ ရုပ်သိမ်းဆုတ်ခွာရန် ဖိအားများ များ များပြား လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့မှ နောက် ၃ နှစ်အကြာတွင် ပါရှားပင်လယ်ကွေ့၏ နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်တော့မည် မဟုတ်ဟု ကြေညာသော အခါတွင် ကာတာသည် ဘာရိန်း နှင့် အခြားသော ထရူရှယ်မင်းသားနယ် ၇ နယ်ဖက်ဒရယ် အစိုးရသို့ ပူးပေါင်းဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဒေသတွင်း အငြင်းပွားမှုများကြောင့် ကာတာအနေနှင့် နောင်တွင် [[အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု]] ဖြစ်လာမည့် ထိုညွှန့်ပေါင်းအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ကာ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။ ===လွတ်လပ်ရေး နှင့် နောက်ပိုင်းခေတ် (၁၉၇၁ မှ ယခု)=== [[File:Corniche Doha Qatar.jpg|thumb|left|ဒိုဟာ ခရောနစ်မှ မြင်တွေ့ရသော အနောက်ဘက် ပင်လယ်အော် မြင်ကွင်းနှင့် ရိုးရာလှေ]] ၁၈၆၈တွင် ကာတာနိုင်ငံသည် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း နှင့် ရေကြောင်းဆိုင်ရာ အထွေထွေ သဘောတူ စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစာချုပ်သည် ၁၉၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ထို အထွေထွေ သဘောတူ စာချုပ်အရ နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေးနှင့် ကာကွယ်ရေး ကိစ္စများအား ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းသို့ လွှဲအပ်ထားပြီး ပြည်တွင်းကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်အား ခွင့်ပြုထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် "အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံ တစ်ခု အနေနှင့် နိုင်ငံတကာတွင် တာဝန်ယူမှု အပြည့်အဝ ရှိရေးနှင့် မကိုက်ညီသော" ထိုသို့သော "အထူး သဘောတူစာချုပ်" များအား အဆုံးသတ် ခဲ့သည်။<ref name="ReferenceA">Exchange of Notes constituting an Agreement between the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and Kuwait regarding relations between the United ... Exchange of Notes concerning the Termination of Special Treaty Relations ... Northern Ireland and the State of Qatar, 3 September 1971</ref> ထို လုပ်ဆောင်ချက်မှာ ကာတာအား အုပ်စိုးသူနှင့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း အစိုးရတို့ကြား သဘောတူညီချက်မှ တဆင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ အတွင်းတွင် ကာတာနိုင်ငံသည် အရေးပါသော နေရာတစ်နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ခပ်ဖ်ဂျီတိုက်ပွဲတွင် ကာတာ တင့်ကားများသည် မြို့တွင်းရှိ လမ်းများ အတွင်း ဝင်ရောက်၍ အီရပ်စစ်တပ် နှင့် ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်နေသော ဆော်ဒီအာရေဗျ အမျိုးသား စောင့်ရှောက်ရေး တပ်များအတွက် ပစ်ကူပေးခဲ့သည်။ ကာတာသည် ကနေဒါမှ ညွန့်ပေါင်းတပ်များ အတွက် ၎င်း၏ နိုင်ငံအား တိုက်ခိုက်ရေး ကင်းလှည့် လေယာဉ်များအတွက် လေတပ် အခြေစိုက်စခန်း အဖြစ် အသုံးပြုခွင့် ပေးခဲ့ပြီး အမေရိကန် နှင့် ပြင်သစ် လေတပ်တို့အားလည်း ၎င်း၏ နယ်နိမိတ် အတွင်း ဝင်ရောက် အသုံးပြုခွင့် ပေးခဲ့သည်။<ref name="cs1"/> ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ရှိတ်ဟာမက် ဘင်ခါလီဖာ အယ်လ်သာနီသည် ၎င်း၏ ဖခင် ဖြစ်သူ ခါလီဖာ ဘင်ဟာမက် အယ်လ်သာနီ ထံမှ စစ်တပ်နှင့် အစိုးရ အဖွဲ့သာမက အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများ<ref name=resh>{{cite news|title=New Qatari emir Sheikh Tamim 'set to announce reshuffle'|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23059333|publisher=BBC News|accessdate=26 June 2013|date=26 June 2013}}</ref> အပြင် ပြင်သစ်တို့၏<ref name=nobs>[http://tempsreel.nouvelobs.com/l-enquete-de-l-obs/20130405.OBS6953/qatar-s-ils-pouvaient-ils-acheteraient-la-tour-eiffel.html nouvelobs.com: "Qatar : "S'ils pouvaient, ils achèteraient la Tour Eiffel"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010091751/http://tempsreel.nouvelobs.com/l-enquete-de-l-obs/20130405.OBS6953/qatar-s-ils-pouvaient-ils-acheteraient-la-tour-eiffel.html |date=10 October 2017 }}, 7 April 2013</ref> ထောက်ခံမှုဖြင့် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်မှုအား လွှဲပြောင်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ရှိတ်ဟာမက်၏ လက်ထက်တွင် ကာတာသည် အတန်အသင့် ပွင့်လင်းလာခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်ဂျာဇီးယား ရုပ်မြင်သံကြားဌာနကို တည်ထောင်ခြင်း၊ ၁၉၉၉ ခု မြူနီစီပါယ် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် အမျိုးသမီးများ မဲပေးခွင့် ရလာခြင်း၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲခြင်း နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ရိုမန်ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်း တည်ထောင်ခြင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၀ တွင် ကာတာသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပရန် အခွင့်အရေးကို အောင်မြင်စွာရရှိခဲ့ပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံများတွင် ကမ္ဘာ့ဖလားကို ပထမဆုံး အိမ်ရှင် အဖြစ် ကျင်းပမည့် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အီမာမှ ကာတာ၏ ပထမဆုံး ဥပဒေပြု ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒုတိယနှစ် တစ်ဝက် အတွင်း ကျင်းပရန် စီစဉ်ထားသော်လည်း ၂၀၁၃ ဇွန်လတွင် ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ကာ နောက်ထပ် ကာတာ၏ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ၂၀၁၉ အထိ ရွှေ့ဆိုင်းသွားနိုင်သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် အမေရိကန်တို့ အီရတ်နိုင်ငံအား ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ရာတွင် အမေရိကန် စစ်ဆင်ရေး ဗဟိုဌာနချုပ် နေရာ အဖြစ်လည်းကောင်း အဓိက စစ်ထွက်ရာ ဒေသတစ်ခု အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5437.htm |title=Qatar (01/10) |publisher=State.gov |accessdate=28 March 2010}}</ref>၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဒိုဟာ ပလေယာ ဇာတ်ရုံတွင် အသေခံဗုံးခွဲမှုကြောင့် ဗြိတိသျှ ဆရာမတစ်ဦးအား သေဆုံးစေခဲ့သဖြင့် ယခင်က အကြမ်းဖက်မှုကို မကြုံတွေ့ဖူးသော တစ်နိုင်ငံလုံး တုန်လှုပ်သွားခဲ့သည်။ ထိုဗုံးခွဲမှုကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်မှာ ကာတာရှိ အီဂျစ်လူမျိုး အိုမာ အာမက် အဗ္ဗဒူလာ အလီ ဖြစ်ပြီး အာရပ်ကျွန်းဆွယ်ရှိ အယ်လ်ကိုင်းဒါး အကြမ်းဖက် အဖွဲ့နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်ဟု သံသယရှိခြင်း ခံရသူ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|author=Coman, Julian|title=Egyptian Suicide Bomber Blamed for Attack in Qatar|work=The Independent |date=21 March 2005}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.forbes.com/2005/03/25/cz_0325oxan_qatarattack.html|title=The Advent of Terrorism in Qatar|date=25 March 2005|work=Forbes|first=Oxford|last=Analytica}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် နေတိုး၏ လစ်ဗျား စစ်ဆင်ရေးတွင် ပါဝင်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး လစ်ဗျား အတိုက်အခံများကို လက်နက်တပ်ဆင်ပေးခဲ့သည်ဟု သတင်းရသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14702609 |title=Qatar Timeline |publisher=BBC News |date=14 June 2012 |accessdate=7 January 2013}}</ref>ထို့အပြင် ယခုလက်ရှိ ဆီးရီးယား ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း သူပုန်အဖွဲ့များအား အဓိက လက်နက်ထောက်ပံ့ပေးနေသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="ft-20130516">{{cite news |url = http://www.ft.com/cms/s/0/86e3f28e-be3a-11e2-bb35-00144feab7de.html |title = Qatar bankrolls Syrian revolt with cash and arms |author1=Roula Khalaf |author2=Abigail Fielding Smith |lastauthoramp=yes |newspaper = Financial Times |date = 16 May 2013 |accessdate = 3 June 2013}}</ref>ကာတာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းရေး အတွက်လည်း ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပြီး ၂၀၁၂ ဇန်နဝါရီလတွင် တာလီဘန်တို့က ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများ အဆင်ပြေစေရန် အတွက် ကာတာတွင် နိုင်ငံရေး ရုံးတစ်ခုအား ဖွင့်လှစ်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရှိတ်တာမင် ဘင်ဟာမက် အယ်လ်သာနီသည် ၎င်း၏ ဖခင်မှ ရုပ်မြင်သံကြား မိန့်ခွန်းဖြင့် အာဏာလွှဲပြောင်းပြီးနောက် ကာတာ၏ မင်းသားဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|title=In Surprise, Emir of Qatar Plans to Abdicate, Handing Power to Son|url=https://www.nytimes.com/2013/06/25/world/middleeast/qatar-transfer-of-power.html|accessdate=26 June 2013|newspaper=NYTimes.com|first=Rod|last=Nordland|date=24 June 2013}}</ref> ရှိတ်တာမင်သည် နိုင်ငံသားတို့၏ အကျိုးကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် အဓိက ဦးစားပေး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန်ရှိပြီး ထိုဆောင်ရွက်ရန် အချက်များတွင် အဆင့်မြင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ပညာရေးတို့ ဖော်ထုတ်ရန် ပါဝင်သည့် အပြင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလား အတွက် ပြင်ဆင်ရန် အတွက် နိုင်ငံ၏ အခြေခံ အဆောက်အအုံများကို တိုးချဲ့ရန်လည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html |title=The World factbook |publisher=CIA.Gov |date=20 June 2014 |accessdate=20 June 2014 |archivedate=24 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html }}</ref> ကာတာသည် ယီမင်ရှိ ဟိုသစ်သူပုန်များနှင့် ယခင် ၂၀၁၁ အာရပ်နွေဦး တော်လှန်ရေး အတွင်း ဖြုတ်ချခြင်းခံခဲ့ရသော သမ္မတ အလီ အဗ္ဗဒူလာ ဆလေး၏ သစ္စာခံများကို တိုက်ခိုက်သည့် ဆော်ဒီအာရေဗျ ဦးဆောင်သည့် ယီမင် ပြည်တွင်းစစ် အတွင်း ဝင်ရောက် စွက်ဖက်မှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>"[http://edition.cnn.com/2015/03/26/middleeast/yemen-saudi-arabia-airstrikes/ Saudi-led coalition strikes rebels in Yemen, inflaming tensions in region]". CNN. 27 March 2015.</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ တွင် အီဂျစ်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၊ ဘာရိန်း၊ ယီမင် နှင့် လစ်ဗျားတို့မှ ကာတာနှင့် သံတမန် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး ကာတာနိုင်ငံမှ အစွန်းရောက်များကို ထောက်ပံ့နေသည့် အတွက်ကြောင့်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite web|title=Saudi Arabia and Bahrain break diplomatic ties with Qatar over 'terrorism'|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jun/05/saudi-arabia-and-bahrain-break-diplomatic-ties-with-qatar-over-terrorism|website=The Guardian|publisher=The Guardian|accessdate=5 June 2017}}</ref> ==နိုင်ငံရေး== [[File:Donald Trump meets with the Emir of Qatar (Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani), May 2017.jpg|thumb|အီမာစော်ဘွား တာမင် ဘင် ဟာမက် အယ်လ်သာနီအား အမေရိကန် သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်]] နှင့် အတူ ၂၀၁၇ မေလတွင် တွေ့ရစဉ်]] ကာတာနိုင်ငံသည် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် <ref name=BBC9Sep05/><ref name=USState2011/> သို့မဟုတ် သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ် <ref name=ftManage/><ref name=cangov/>ကျင့်သုံးပြီး အယ်လ်သာနီ မိသားစုမှ အုပ်ချုပ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3784765.stm|title=BBC NEWS - Middle East - How democratic is the Middle East?|website=news.bbc.co.uk|accessdate=5 June 2017}}</ref><ref>http://www.state.gov/documents/organization/186656.pdf</ref>အယ်လ်သာနီ ဆွေမျိုးစုသည် ၁၈၂၅ ခုနှစ် စော်ဘွား မင်းဆက် တည်ထောင်သည့် အချိန်မှ အစပြု၍ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် ဥပဒေပြု ကောင်စီအတွင်း အဖွဲ့ဝင့် ၄၅ ဦး အနက် ၃၀ ဦးကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်နိုင်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သည်။ <ref name="CIA"/><ref name="Lambert2011a">{{cite journal|first = Jennifer|last = Lambert|year = 2011|title = Political Reform in Qatar: Participation, Legitimacy and Security|url = http://mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/political-reform-qatar-participation-legitimacy-and-security?print|publisher = Middle East Policy Council|volume = 19|issue = 1}}</ref><ref name="Reut20111101">{{cite news | title = Qatar to hold advisory council elections in 2013 | url = http://uk.reuters.com/article/2011/11/01/uk-qatar-election-idUKTRE7A01US20111101 | date = 1 November 2011 | publisher = Reuters | work = Reuters (UK edition) | accessdate = 4 March 2012 | archivedate = 20 November 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151120233112/http://uk.reuters.com/article/2011/11/01/uk-qatar-election-idUKTRE7A01US20111101 }}</ref>ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအား တခဲနက် ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး ထောက်ခံသူ ၉၈% ခန့် ရှိသည်။ <ref name="electionguide.org"/><ref name="princeton.edu"/> ကာတာနိုင်ငံ၏ အဋ္ဌမမြောက် အီမာစော်ဘွားမှာ တာမင် ဘင် ဟာမက် အယ်လ်သာနီ ဖြစ်ပြီး သူ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဟာမက် ဘင် ခါလီဖာ အယ်လ်သာနီမှ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ ရက်တွင် အာဏာလွှဲပြောင်း ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="New Emir BBC">{{cite news|title=Qatari emir Sheikh Hamad hands power to son Tamim|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23026870|accessdate=25 June 2013|newspaper=BBC|date=25 June 2013}}</ref> နန်းရင်းဝန်ကြီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အစိုးရ အဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်နိုင် ဖြုတ်ချနိုင်သော သီးသန့် အာဏာရှိပြီး ထိုဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးများ ပေါင်းစပ်၍ ဝန်ကြီးကောင်စီ ကို ဖွဲ့စည်းထားကာ ထိုအဖွဲ့အစည်းသည် နိုင်ငံအတွင်း အမြင့်မားဆုံးသော အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ ရှိသည်။ ထိုဝန်ကြီး ကောင်စီမှ ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းရန် အတွက်လည်း အဆိုပြုနိုင်သည်။ ဝန်ကြီးကောင်စီ မှ အဆိုပြုသော ဥပဒေ နှင့် အမိန့်ဒီကရီ များကို မာဂျီလစ် အယ်လ် ရှူရာ ဟုခေါ်သော အကြံပေးကောင်စီသို့ ဆွေးနွေးရန် အတွက် တင်ပြပြီး ထိုမှတဆင့် အတည်ပြုရန်အတွက် အီမာစော်ဘွားထံသို့ ဆက်လက်တင်ပြကြသည်။ အကြံပေး လွှတ်တော်တွင် ဥပဒေကြမ်း ရေးဆွဲရန်နှင့် ဥပဒေ အတည်ပြုရန် အာဏာ အနည်းငယ်သာ ရှိပြီး ကိစ္စရပ် အားလုံးအတွက် အီမာစော်ဘွားတွင်သာ နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်။ <ref name="CIA"/> လက်ရှိ ကောင်စီတွင်ရှိသော ကိုယ်စားလှယ် အားလုံးမှာ အီမာစော်ဘွားမှ ခန့်အပ်ထားသူများသာ ဖြစ်သည်။ <ref name="CIA"/> အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ၁၉၇၀ ခုနှစ် မှ စ၍ ဥပဒေပြု အမတ် ရွေးကောက်ပွဲ မရှိခဲ့ဘဲ ထိုမတိုင်မီကမူ ဥပဒေပြု အဖွဲ့၏ တစိတ်တပိုင်းကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="CIA"/> ဥပဒေပြု အမတ် ရွေးကောက်ပွဲကို အစောဆုံး ၂၀၁၉ တွင် ပြန်လည် ကျင်းပရန် ရွှေ့ဆိုင်းထားသည်။ <ref>{{Cite news|url=https://dohanews.co/legislative-elections-in-qatar-postponed-until-at-least-2019/|title=Legislative elections in Qatar postponed until at least 2019|date=2016-06-17|work=Doha News|access-date=2017-05-26|language=en-US}}</ref> နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်း နှင့် အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ တည်ထောင်မှုကို ကာတာ ဥပဒေမှ ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။<ref name="kuwari">{{cite web|title=The People Want Reform… In Qatar, Too.|work=Jadaliyya|url=http://www.jadaliyya.com/pages/index/8880/the-people-want-reform%E2%80%A6-in-qatar-too.|accessdate=13 June 2017|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010092159/http://www.jadaliyya.com/pages/index/8880/the-people-want-reform%E2%80%A6-in-qatar-too.}}</ref> ===ရှာရီယာ ဥပဒေ=== ကာတာနိုင်ငံ၏ အခြေခံ ဥပဒေ အရ ရှာရီယာ ဥပဒေသည် ကာတာ ဥပဒေ၏ အဓိက ရင်းမြစ် ဖြစ်သည်။ <ref name="con">{{cite web|title=The Permanent Constitution of the State of Qatar|url=http://www.almeezan.qa/LawArticles.aspx?LawArticleID=25754&LawId=2284&language=en|publisher=Government of Qatar|access-date=13 June 2017|archive-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006075128/http://www.almeezan.qa/LawArticles.aspx?LawArticleID=25754&LawId=2284&language=en}}</ref><ref name=qat1>{{cite web|title=Constitution of Qatar|url=http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=9626|quote=According to Article 1: Qatar is an independent Arab country. Islam is its religion and Sharia law is the main source of its legislation.}}</ref> တကယ်တမ်းတွင်မူ ကာတာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေ သည် တရားမ ဥပဒေစနစ် နှင့် ရှာရီယာ ဥပဒေ တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|title=The World Factbook|publisher=U.S. Central Intelligence Agency|url=http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|accessdate=13 June 2017|archivedate=23 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131123052127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/documents/organization/171743.pdf|title=Qatar|publisher=US Department of State}}</ref> မိသားစု ဥပဒေ၊ အမွေဆက်ခံခြင်း ဥပဒေ နှင့် အချို့သော ရာဇဝတ်မှုများ ( အိမ်ထောင်ရေး ဖောက်ပြန်မှု၊ ဓားပြမှု နှင့် လူသတ်မှု တို့ အပါအဝင်) အတွက် ရှာရီယာ ဥပဒေကို ကျင့်သုံးသည်။ အချို့သော အမှုအခင်းများတွင် ရှာရီယာ ဥပဒေကို အခြေခံသော မိသားစု တရားရုံးမှ အမျိုးသမီး သက်သေသည် အမျိုးသား သက်သေ၏ တစ်ဝက်မျှသာ တန်သည် ဟု ယူဆလေ့ ရှိသည်။ <ref>{{cite web|title=Qatar Gender Equality Profile|url=http://www.unicef.org/gender/files/Qatar-Gender-Eqaulity-Profile-2011.pdf|publisher=UNICEF|accessdate=13 June 2017|archivedate=29 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140629121154/http://www.unicef.org/gender/files/Qatar-Gender-Eqaulity-Profile-2011.pdf}}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေ ပုဒ်မများ ပါဝင်သော မိသားစု ဥပဒေကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အစ္စလာမ် ထုံးစံ မိန်းမ တစ်ယောက်ထက် ပို၍ ယူခြင်းကို ခွင့်ပြုထားသည်။ <ref name=nobs/> ရှာရီယာ ဥပဒေကို ဟန်ဘာလီ မွတ်စလင် ထုံးစံ ဖြင့် ကျင့်သုံးသောကြောင့် တရားဥပဒေ အရ ကိုယ်ထိလက်ရောက် အပြစ်ပေးခြင်းမှာ ကာတာတွင် မထူးဆန်းပေ။ အရက်သောက်ခြင်း နှင့် တရားမဝင် သံဝါသ ပြုခြင်း တို့အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အပြစ်ပေးလေ့ ရှိသည်။<ref name="amne" /> ကာတာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေ၏ အပိုဒ် ၈၈ တွင် အိမ်ထောင်ရေး ဖောက်ပြန်မှု အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၁၀၀ သတ်မှတ်ထားပြီး <ref name="flog" /> ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင် အမျိုးသမီး တစ်ဦး ထိုပြစ်ဒဏ် ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ <ref name="flog">{{cite web|title=Filipino woman gets 100 lashes for giving birth in Qatar|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/9758/news/nation/filipino-woman-gets-100-lashes-for-giving-birth-in-qatar}}</ref>၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အများအားဖြင့် နိုင်ငံခြားသား များ ဖြစ်သော လူ ၁၈ ဦးမှာ ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ မှ အချက် ၁၀၀ အတွင်း အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး တရားမဝင် လိင်ဆက်ဆံရေး သို့မဟုတ် အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်း အတွက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Qatar|url=https://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2010|publisher=Amnesty International|accessdate=13 June 2017|archivedate=20 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020022548/http://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2010}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင်လည်း အများအားဖြင့် နိုင်ငံခြားသား များဖြစ်သော လူ ၂၁ ဦးမှာ အလားတူ ကျူးလွန်မှုများကြောင့်ပင် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၃၀ မှ ၁၀၀ အထိ အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး <ref>{{cite web|title=Qatar|url=https://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2011#section-117-9|publisher=Amnesty International|accessdate=13 June 2017|archivedate=3 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150103135911/http://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2011#section-117-9}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်မူ နိုင်ငံခြား အလုပ်သမား ၆ ဦးမှာ ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ မှ ၁၀၀ အတွင်း အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="amne">{{cite web|title=Amnesty International Annual Report 2012 – Qatar|url=https://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2012#section-27-6|publisher=Amnesty International|accessdate=19 March 2014}}</ref> ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်သော မွတ်စလင် များသာလျှင် ထိုအပြစ်ဒဏ် ကျခံနိုင်သဖြင့် ထိုပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းများအား အမှန်တကယ် လုပ်ဆောင်သည် မလုပ်ဆောင်သည် ဆိုသော အချက်ကို မသိရပေ။<ref>{{cite news| url=https://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2012#section-27-6 | work=Amnesty International | title=Annual Report | date=23 October 2014}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မွတ်စလင် နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားတစ်ဦးအား အရက်သေစာ သောက်စားမှု အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ အပြစ်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|title=Qatar sentences man to 40 lashes for drinking alcohol|url=http://www.arabianbusiness.com/qatar-sentences-man-40-lashes-for-drinking-alcohol-498986.html|publisher=Arabian Business}}</ref><ref>{{cite web|title=Qatar sentences man to lashes for drinking alcohol|url=http://english.al-akhbar.com/node/15593|publisher=Al Akhbar|accessdate=13 June 2017|archivedate=6 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006143325/http://english.al-akhbar.com/node/15593}}</ref><ref>{{cite web|title=Qatar court orders lashing of Muslim barber over drinking alcohol|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/04/22/Qatar-to-lash-Muslim-barber-over-drinking-alcohol-.html|publisher=Al Arabiya}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် မွတ်စလင် နိုင်ငံခြား အလုပ်သမား တစ်ဦးအား အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်း နှင့် အရက်မူးနေစဉ် ကားမောင်းခြင်း အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ အပြစ်ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|title=Indian expat sentenced to 40 lashes in Qatar for drink-driving|url=http://www.arabianbusiness.com/indian-expat-sentenced-40-lashes-in-qatar-for-drink-driving-552601.html|publisher=Arabian Business}}</ref> ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ခြင်းမှာ ကာတာတွင် တရားဝင်သော အပြစ်ပေးနည်း ဖြစ်ပြီး <ref>{{cite web|title=Special report: The punishment was death by stoning. The crime? Having a mobile phone|url=http://www.independent.co.uk/news/world/politics/special-report-the-punishment-was-death-by-stoning-the-crime-having-a-mobile-phone-8846585.html}}</ref>ဘာသာပြောင်းခြင်းနှင့် လိင်တူ ဆက်ဆံခြင်းအတွက် သေဒဏ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။ <ref name=iheu>{{cite news|author=Jenifer Fenton|url=http://iheu.org/religious-law-prison-for-blasphemy-severe-sexual-inequalilty-qatars-human-rights-review/|title=Religious law, prison for "blasphemy", severe sexual inequalilty: Qatar's human rights review|accessdate=13 June 2017|archivedate=18 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318210908/http://iheu.org/religious-law-prison-for-blasphemy-severe-sexual-inequalilty-qatars-human-rights-review/}}</ref><ref>{{cite web|title=What are the worst countries in the world to be gay?|url=http://unitedexplanations.org/english/2014/05/20/what-are-the-worst-countries-in-the-world-to-be-gay/}}</ref> ဘာသာတရားအား စော်ကားခြင်း အတွက် ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်ပြီး အခြားသူများအား ဘာသာကူးပြောင်းရန် ဆွယ်ခြင်းအတွက် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် အပြစ်ပေးခံရနိုင်သည်။ <ref name=iheu /> အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်းသည် ကာတာ၌ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တရားဝင်ပြီး အချို့သော ကြယ်ငါးပွင့် ဟိုတယ်များ အနေနှင့် ၎င်းတို့၏ မွတ်စလင် မဟုတ်သော ကပ်စတန်မာများ အတွက် အရက် ရောင်းချခွင့် ရှိသည်။ <ref name=wsj20120107>{{cite news |author= Alex Delmar-Morgan|url=https://online.wsj.com/article/SB10001424052970203686204577115923124889872.html |title=Qatar, Unveiling Tensions, Suspends Sale of Alcohol |work=Wall Street Journal |date=7 January 2012 |accessdate=17 January 2012}}</ref><ref name=arabist20120115>{{cite news |author=Jenifer Fenton |url=http://www.arabist.net/blog/2012/1/15/qatars-impromptu-alcohol-ban.html |title=Qatar's Impromptu Alcohol Ban |publisher=The Arabist |date=16 January 2012 |accessdate=17 January 2012 |archive-date=17 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117011856/http://www.arabist.net/blog/2012/1/15/qatars-impromptu-alcohol-ban.html |url-status=dead }}</ref> မွတ်စလင်များသည် အရက်သောက်သုံးခွင့် မရှိဘဲ အရက်သေစာ သောက်စားသည်ကို ဖမ်းမိပါက ကြိမ်ဒဏ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် နေရပ်သို့ ပြန်ပို့ခြင်း တို့ ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။ မွတ်စလင် မဟုတ်သော နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားများ အနေနှင့် တစ်ကိုယ်ရည် သောက်သုံးရန် အတွက် အရက်ဝယ်ခွင့် ပါမစ် လျှောက်ထားနိုင်သည်။ ကာတာ လေကြောင်းလိုင်း၏ လက်အောက်ခံ ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော ကာတာ ဖြန့်ချိရေး ကုမ္ပဏီအား အရက်နှင့် ဝက်သား တင်သွင်းခွင့် ပေးထားပြီး ထိုကုမ္ပဏီမှ နိုင်ငံအတွင်း တစ်ခုတည်းသော အရက်အရောင်းဆိုင်ကို ဖွင့်လှစ်ထားကာ အရက်လိုင်စင် ရှိသူများအား ဝက်သား ရောင်းချပေးသည်။ <ref>{{cite web|title=Qatar Distribution Company|url=http://www.qatarloving.com/qatar-distribution-company|publisher=Qatar Loving}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.qatarvisitor.com/index.php?cID=414&pID=1053 |title=Purchasing Alcohol in Qatar |publisher=Qatar Visitor |date=2 June 2007 |accessdate=1 May 2011 |archivedate=1 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501044507/http://www.qatarvisitor.com/index.php?cID=414&pID=1053 }}</ref>၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံး ပြိုင်ပွဲ အတွင်း ပရိသတ် ဇုန် များတွင် အရက်ရောင်းချ ခွင့်ပေးမည်ဟု ကာတာ အာဏာပိုင်များက လိုလားစွာ ခွင့်ပြုထားသည်။<ref>{{cite news |title=Qatar would 'welcome' Israel in 2022 |first=Tamara |last=Walid |url=http://www.thenational.ae/sport/football/qatar-would-welcome-israel-in-2022 |newspaper=[[:en:The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=11 November 2009 |accessdate=10 August 2013}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် အထိ ဒိုဟာမြို့ အနီး လူတို့ ပြုလုပ်ထားသော ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည့် ပါးလ်ကာတာတွင် အရက် ရောင်းချခွင့် ပြုထားသည်။<ref name=wsj20120107 /><ref name=arabist20120115 />ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် စားသောက်ဆိုင်များအား အရက်ရောင်းချချင်း မပြုရန် တားမြစ်ခဲ့သည်။<ref name=wsj20120107 /><ref name="er6012012">{{cite news|author = James M. Dorsey |url = http://www.eurasiareview.com/16012012-debate-questions-emir%E2%80%99s-powers-to-shape-qatar%E2%80%99s-positioning-as-sports-hub-and-sponsor-of-revolts-analysis |title = Debate Questions Emir's Powers To Shape Qatar's Positioning As Sports Hub And Sponsor of Revolts – Analysis |publisher = The Eurasia Review|date = 17 January 2012 |accessdate = 17 January 2012}}</ref> ထိုသို့ တားမြစ်မှုအတွက် အကြောင်းပြချက် မပေးခဲ့ပေ။<ref name=wsj20120107 /><ref name=arabist20120115 /> သို့သော်လည်း အများက ထင်မြင်ယူဆကြသည်မှာ အစိုးရ အနေနှင့် နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော တော်ဝင်အကြံပေးအဖွဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီတွင် ပိုမို၍ ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းသည့် ပုံရိပ်ကို လိုချင်သောကြောင့် ဖြစ်သည် ဟူ၍ ယူဆကြသည်။ အစိုးရနှင့် အပန်းဖြေ စခန်း တည်ဆောက်သူတို့ကြား ငွေရေးကြေးရေး အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပွားနေသည်ဟုလည်း ကောဠာဟာလ ထွက်ပေါ်လျက် ရှိသည်။<ref name=er6012012 /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအား နိုင်ငံ၏ ကန့်သတ်ထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုကို သတိပေးရန်အတွက် သင့်တင့်လျှောက်ပတ်ခြင်း ကမ်ပိန်းကို စတင်ခဲ့သည်။<ref name="'Leggings Are Not Pants' Qatar's New Modesty Campaign Aimed At Westerners">{{cite news|last=Elgot|first=Jessica|title='Leggings Are Not Pants' Qatar's New Modesty Campaign Aimed At Westerners'|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2014/05/28/qatar-modesty-world-cup_n_5405054.html|newspaper=Huffington Post|date=28 May 2014}}</ref> အမျိုးသမီး တိုးရစ်များ အနေနှင့် အသားကပ်ဘောင်းဘီများ၊ မီနီစကတ်များ၊ လက်ပြတ်အင်္ကျီများနှင့် တိုသော ကျပ်သော အဝတ်များကို အများပြည်သူ ရှေ့မှောက်တွင် မဝတ်ဆင်ရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ အမျိုးသားများ အနေနှင့်လည်း ဘောင်းဘီတိုနှင့် စွပ်ကျယ်သာ ဝတ်ဆင်ခြင်း မပြုရန် သတိပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://en.tempo.co/read/news/2014/05/29/240581035/Qatar-Bans-Tourists-from-Wearing-Leggings-in-Public |title=Qatar Bans Tourists from Wearing Leggings in Public |author=Aningtias Jatmika |date=29 May 2014}}</ref> ===လူ့အခွင့်အရေး=== အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အဆိုအရ အာရှတခွင်နှင့် အာဖရိက အချို့အစိတ်အပိုင်းတို့မှ နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားများသည် ကာတာသို့ အလုပ်ကြမ်းသမားများ သို့မဟုတ် အိမ်စေများ အဖြစ် မိမိတို့ ဆန္ဒအလျောက် လာရောက်လုပ်ကိုင်ကြသော်လည်း အချို့မှာ ၎င်းတို့ ဆန္ဒနှင့် မညီသော ဖိနှိပ်ခိုင်းစေခြင်းကို ခံကြရသည်။ အလုပ်သမား အခွင့်အရေး အဓိက ဖောက်ဖျက်မှုများတွင် ရိုက်နှက်ခြင်း၊ ပေးရန် ရှိသည်များကို မပေးဘဲ ထားခြင်း၊ အလုပ်ရှင်မှ ထောက်ပံ့ရန် ရှိသည့် အခွင့်အရေးများကို အလုပ်သမား ထံမှ ပိုက်ဆံ ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ လွတ်လပ်စွာ သွားလာမှုကို ကန့်သတ်ခြင်း (နိုင်ငံကူးလက်မှတ်၊ ခရီးသွားလက်မှတ် နှင့် ထွက်ခွင့် ပါမစ်များကို သိမ်းထားခြင်း)၊ ချုပ်နှောင်ထားခြင်း၊ ဥပဒေနှင့် အရေးယူရန် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း တို့အပြင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုများ ပါဝင်သည်။<ref name="2011narrq">{{cite book |title = Human Trafficking Report 2011|accessdate = 21 January 2012|date = June 2011|chapter = Country Narratives|publisher = Office to Monitor and Combat Trafficking in Persons, United States Department of State|url = http://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2011/164233.htm}}</ref> ကာတာသို့ ရောက်ရှိလာသော ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများမှာ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ နိုင်ငံတွင် အလုပ်ရှာဖွေပေးသူများအား မတန်တဆ ဈေးနှုန်းများဖြင့် အလုပ်ရရန် ပေးခဲ့ကြရသည်။<ref name="2011narrq"/> ၂၀၁၄ ခုနှစ် လေ့လာချက်အရ ကာတာရှိ ရာဇဝတ်မှု ပုဒ်မများတွင် ရာဇဝတ်မှု ပြစ်ဒဏ်များ အဖြစ် ကြိမ်ဒဏ်နှင့် ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ခြင်း တို့ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု ဆန့်ကျင်ရေး ကော်မတီမှ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များမှာ ကုလသမဂ္ဂ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု ဆန့်ကျင်ရေး ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် မှ ချမှတ်ထားသော လိုက်နာရန် အချက်များကို ချိုးဖောက်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite journal |last1= Kelly|first1= Tobias|year= 2009|title= The UN Committee against Torture: Human Rights Monitoring and the Legal Recognition of Cruelty |journal= Human Rights Quarterly|volume=313 |issue= 3|pages= 777–800 |doi= 10.1353/hrq.0.0094}}</ref><ref>{{Cite report | date = 25 July 2006 | title = Conclusions and Recommendations: Qatar | url = http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/refworld/rwmain?docid=453776c75 | publisher = UN Committee Against Torture | docket = U.N. Doc. CAT/C/QAT/CO/1 | accessdate =9 January 2012 | quote = "Certain provisions of the Criminal Code allow punishments such as flogging and stoning to be imposed as criminal sanctions by judicial and administrative authorities. These practices constitute a breach of the obligations imposed by the Convention. The Committee notes with interest that authorities are presently considering amendments to the Prison Act that would abolish flogging." (Par. 12)}}</ref>ကာတာနိုင်ငံသည် သေဒဏ်ကို နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေး အတွက် ဆက်လက်ကျင့်သုံးသည်။ သေဒဏ်ချမှတ်ခြင်းမှာ ရှားပါးပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ် ကတည်းက ကာတာတွင် နိုင်ငံတော်မှ သေဒဏ်ပေးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite web |url=http://www.handsoffcain.info/bancadati/schedastato.php?idstato=18000093&idcontinente=23 |title= Death penalties in the world -Qatar |date=2014}}</ref> ကာတာတွင် လိင်တူဆက်ဆံမှုများမှာ တရားမဝင်ဘဲ သေဒဏ်အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.independent.co.uk/news/world/gay-lesbian-bisexual-relationships-illegal-in-74-countries-a7033666.html |title= LGBT relationships are illegal in 74 countries, research finds | work = The Independent| date=17 May 2016}}</ref> ကာတာရှိ စပွန်ဆာပေးခြင်း ဆိုင်ရာ ဥပဒေ အရ အလုပ်အတွက် စပွန်ဆာ ပေးထားသော အလုပ်ရှင်သည် မိမိတစ်ဦးတည်း၏ သဘောဆန္ဒဖြင့် အလုပ်သမား၏ နေထိုင်ခွင့် ပါမစ်ကို ပယ်ဖျက်နိုင်ခြင်း၊ အလုပ်သမား အနေနှင့် အလုပ်ရှင် ပြောင်းလဲခြင်းကို ငြင်းပယ်နိုင်ခြင်း၊ ရဲ ထံသို့ ထွက်ပြေးသွားကြောင်း သတင်းပို့နိုင်ခြင်း နှင့် နိုင်ငံတွင်းမှ ထွက်ခွာခွင့်ကို ငြင်းဆန်နိုင်ခြင်း တို့အတွက် အခွင့်အာဏာ ရှိသည်။ <ref name="2011narrq"/> ထို့အတွက်ကြောင့် အလုပ်ရှင်မှ အလုပ်သမား၏ လှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်နိုင်ပြီး အလုပ်သမားဘက်မှ အနိုင်ကျင့် ခံရခြင်းကို သတင်းပို့ရန် နှင့် ၎င်းတို့၏ အခွင့်အရေးကို တောင်းဆိုရန် ကြောက်ရွံ့ကြမည် ဖြစ်သည်။ <ref name="2011narrq" /> နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ အဖွဲ့ (အိုင်တီယူစီ) ၏ အဆိုအရ ဗီဇာ စပွန်ဆာပေးသည့် စနစ် အရ အလုပ်သမား အနေနှင့် အနိုင်ကျင့်သည့် အလုပ်ရှင်ထံမှ ထွက်ခွာရန် ခက်ခဲ၍ ပြည်ပသို့ ခွင့်ပြုချက်မရဘဲ မသွားနိုင်သည့် အတွက် အဓမ္မ ခိုင်းစေမှုများ ဖြစ်ပွားနိုင်သည် ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite web|title=International unions warn Qatar's work visa system allows employers to use forced labour|url=http://www.ituc-csi.org/international-unions-warn-qatar-s?lang=en|publisher=ITUC-CSI-IGB|access-date=13 June 2017|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029202038/http://www.ituc-csi.org/international-unions-warn-qatar-s?lang=en}}</ref> ကာတာသည် ရွေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများ အတွက်လည်း လစာ စံသတ်မှတ်ချက်ကို ပြဋ္ဌာန်း ထားခြင်း မရှိပေ။ ကာတာမှ နိုင်ငံတကာ ဥပဒေ အကြံပေး ကုမ္ပဏီ ဒီအယ်လ်အေ ပိုင်ပါ အား ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမား စနစ်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးပြီး အစီရင်ခံစာ တင်ပြရန် ငှားရမ်း တာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ မေလတွင် ဒီအယ်လ်အေ ပိုင်ပါမှ ကာဖလာ စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် အကြံပြုချက် ၆၀ ကျော်ကို တင်ပြခဲ့ပြီး ၎င်းတို့တွင် ထွက်ခွင့်ပါမစ် စနစ်ကို ပယ်ဖျက်ရန်နှင့် ကာတာမှ အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကတိပြုထားသော အနည်းဆုံး လစာစနစ်ကို စတင်ရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/14/qatar-admits-deaths-in-migrant-workers |title=Qatar government admits almost 1,000 fatalities among migrants |author=Owen Gibson |date=14 May 2014}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကာတာ အာဏာပိုင်တို့မှ သီးခြားဖြစ်သော အလုပ်သမားသမဂ္ဂ တည်ထောင်ခွင့်ပေးမည့် ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒကို ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="unions">{{cite web|title=Qatar to allow trade union, scrap 'sponsor' system|url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/05/01/211482.html|publisher=Al Arabiya|date=1 May 2012|accessdate=12 March 2015}}</ref> ထို့ပြင် နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားများ အားလုံးအတွက် ပြည်တွင်း အလုပ်ရှင်မှ စပွန်ဆာ ပေးရန် လိုအပ်သော စပွန်ဆာ စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းမည်ဟူ၍လည်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="unions"/> အလုပ်သမား ဥပဒေကို ပြင်ဆင်မှုများထဲတွင် အလုပ်သမားများ၏ လခအားလုံးကို သူတို့၏ ဘဏ်စာရင်းထဲသို့ တိုက်ရိုက်ထည့်သွင်းရန် အာမခံခြင်း နှင့် နွေရာသီအတွင်း အပူဆုံး အချိန်များတွင် ပြင်ပတွင် အလုပ်လုပ်ချိန် ကို ကန့်သတ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/qatar-announces-new-labour-law-reforms-amid-workers-rights-outcry-1457587|title=Qatar Announces New Labour Law Reforms Amid Workers' Rights Outcry|publisher=International Business Times|last=Wilson|first=Nigel|date=21 July 2014|accessdate=12 March 2015}}</ref>၂၀၁၅ အစောပိုင်းတွင် ရေးဆွဲသော ဥပဒေကြမ်းမှ အလုပ်သမားများ၏ လစာကို ပေးရန် ပျက်ကွက်သော ကုမ္ပဏီများ အနေနှင့် အလုပ်သမား ထပ်မံ ငှားရမ်းခွင့်ကို ခဏတာ ဆိုင်းငံ့ထားမည် ဆိုသော အချက်လည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://dohanews.co/firms-qatar-fail-pay-workers-time-face-suspensions|title=Firms in Qatar who fail to pay workers on time could face suspensions|publisher=Doha News|last=Walker|first=Lesley|date=15 January 2015|accessdate=12 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402092223/http://dohanews.co/firms-qatar-fail-pay-workers-time-face-suspensions/|url-status=dead}}</ref> ၂၀၁၅ အောက်တိုဘာလတွင် ကာတာ အီမာစော်ဘွားမှ နိုင်ငံ၏ စပွန်ဆာ စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲချက်များကို ဥပဒေ အတွင်းသို့ လက်မှတ်ရေးထိုး ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ဥပဒေ အသစ်သည် တစ်နှစ် အတွင်း အသက်ဝင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|publisher=Doha News|url=http://dohanews.co/qatars-emir-approves-kafala-reforms-changes-more-than-one-year-away|title=Qatar’s Emir signs into law kafala changes (updated)|date=27 October 2015|author=Peter Kovessy|access-date=14 June 2017|archive-date=28 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528211753/http://dohanews.co/qatars-emir-approves-kafala-reforms-changes-more-than-one-year-away/|url-status=dead}}</ref> စောင့်ကြည့်ဝေဖန်သူများ ဘက်ကမူ ထိုပြောင်းလဲမှုများတွင် အချို့သော အလုပ်သမား အခွင့်အရေး ကိစ္စရပ်များကို ဖြေရှင်းရန် ပျက်ကွက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rt.com/uk/324148-qatar-fifa-word-cup/|title=Qatar’s inaction on labor reform a 'human rights disaster', Amnesty|date=1 December 2015|publisher=Russia Today|work=RT}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2015/11/08/qatar-new-reforms-wont-protect-migrant-workers|date=8 November 2015|publisher=Human Rights Watch|title=Qatar: New reforms Won't Protect Migrant Workers}}</ref><ref>{{cite web|title=Qatar complicit in 'modern slavery' despite reforms – unions|url=http://mobile.reuters.com/article/idUSL8N12S5MU20151028|author=Chris Arsenault|date=28 October 2015|publisher=Reuters}}</ref> ၁၉၉၉ ခု ဗဟိုမြူနီစီပါယ်ကောင်စီ ရွေးချယ်ပွဲတွင် ကာတာနိုင်ငံသည် အမျိုးသမီးများအား အမျိုးသားများနှင့် တန်းတူ မဲပေးခွင့် ပြုခဲ့သည်။<ref name=Lambert2011a/><ref>{{cite book|first=Hugh|last=Miles|title=Al-Jazeera|year=2005|url=https://www.nytimes.com/2005/03/06/books/chapters/0306-1st-miles.html?pagewanted=all&position=}}</ref> ကာတာ နိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး ဖြစ်သော ထိုရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၉၉ ခုနှစ် မတ်လ ၈ ရက် အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးများနေ့ နှင့် အချိန်ကိုက်၍ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref name=Lambert2011a /> ===နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး=== [[File:Secretary Kerry Meets With Amir Hamad bin Khalifa al-Thani.jpg|thumb|ယခင် အီမာစော်ဘွား ဟာမက်ဘင် ခါလီဖာ အယ်လ် သာနီအား အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဂျွန်ကယ်ရီ နှင့် အတူ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရစဉ်]] နယ်နိမိတ်ကြီးမားသော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ ရှိသည့် နိုင်ငံငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည့် ကာတာနိုင်ငံသည် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးမြှင့်ရန် ကြိုးစား သကဲ့သို့ နိုင်ငံနှင့် အုပ်ချုပ်သူ စော်ဘွား မိသားစုအားလည်း ကာကွယ်ရန် ဆောက်ရွက်သည်။ <ref name=Boghardt>{{cite journal|last1=Boghardt|first1=Lori Plotkin|title=Qatar Is a U.S. Ally. They Also Knowingly Abet Terrorism. What's Going On?|journal=New Republic|date=6 October 2014|url=https://newrepublic.com/article/119705/why-does-qatar-support-known-terrorists|accessdate=7 October 2014|quote=Two overarching goals have driven Qatari policy. One has been to maximize Qatar's influence on the regional and international stage. This originally reflected the personal ambition of the former ruler and current emir's father, Shaykh Hamad bin Khalifa al Thani, and his foreign minister and eventual prime minister, Shaykh Hamad bin Jassim al Thani. The two men directed foreign policy until the father abdicated in favor of his son, Emir Tamim bin Hamad al Thani, in July 2013. The second objective has been to preserve the security of the ruling family and state.}}</ref> ကာတာနှင့် အခြား နိုင်ငံများ မဟာမိတ် ပြုခြင်း သမိုင်းကြောင်းကို ကြည့်မည် ဆိုပါက ၎င်းတို့၏ ပေါ်လစီ အခြေခံအား ကွင်းကွင်းကွက်ကွက် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ၁၇၆၀ နှင့် ၁၇၉၁ ခုနှစ် အတွင်း လတ်တလော ဩဇာရှိသူ ဖြစ်သည့် အော့တမန်များ၊ ဗြိတိသျှများ၊ ဘာရိန်းမှ အယ်လ်ခါလီဖာ စော်ဘွားများ၊ အာရေဗျများ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျမှ ဝါဟာဘီများ အစရှိသူတို့ထံမှ တရားဝင် အစောင့်အရှောက် ရယူခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=H Rahman|title=The Emergence of Qatar|url=https://books.google.com/books?id=LEWE5X2pmS4C|accessdate=26 June 2013|year=2005|publisher=Routledge|isbn=978-0-7103-1213-6}}</ref>ကာတာ၏ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝန်း အတွင်း တိုးတက်လာသော ပုံရိပ်နှင့် နိုင်ငံတကာ အရေးအခင်းများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်မှု အတွက် အချို့သော စောင့်ကြည့်လေ့လာသူများမှ အင်အား အလယ်အလတ်ရှိသော နိုင်ငံဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ကာတာသည် အိုပက် အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် စောစီးစွာ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ၏ တည်ထောင်သူ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အာရပ်လိဂ်၏ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ ကာတာသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မဖြစ်မနေ လက်ခံသော နိုင်ငံ မဟုတ်ပေ။ ကာတာသည် နိုင်ငံခြား အင်အားကြီး နိုင်ငံများနှင့်လည်း အပြန်အလှန် ဆက်ဆံရေး ရှိသည်။ ကာတာသည် အမေရိကန် နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ အတွင်း စစ်ဆင်ရေးများအတွက် ပူးပေါင်း လေတပ် အခြေစိုက် စခန်း ဖြစ်သော အယ်လ် အူဒိတ် လေတပ်စခန်းကို အခြေစိုက်ခွင့် ပေးထားသည်။<ref>{{cite web|title=Qatar relies on US base amid Gulf tensions|url=http://www.ft.com/cms/s/0/3240a66a-c756-11df-aeb1-00144feab49a.html|publisher=FT.com|accessdate=16 June 2013}}</ref> ထို့ပြင် အမေရိကန် နှင့် ဗြိတိသျှ တပ်တို့အား ၎င်း၏ လေတပ် အခြေစိုက်စခန်းကို အသုံးပြု၍ အီရတ် နှင့် အာဖဂန် နစ္စတန်သို့ ရိက္ခာများ တင်ပို့ခွင့် ပြုထားသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/03/04/world/africa/04iht-letter5.1.10686376.html |title=For Qatar, relations with West are a balancing act |work=New York Times |date=4 March 2008 |accessdate=30 January 2011 |first=Janine |last=Zacharia}}</ref> ထိုသို့ မဟာဗျူဟာ ကျသော စစ်စခန်းကို အခြေစိုက်ခွင့် ပေးထားသော်လည်း ကာတာသည် အနောက်ကမ္ဘာ၏ အားကောင်းသော မဟာမိတ် မဟုတ်ပေ။ ကာတာသည် အာဖဂန် တာလီဘန်များအား နိုင်ငံအတွင်း နိုင်ငံရေး ရုံး ဖွင့်ခွင့် ပေးထားပြီး အီရန်နိုင်ငံနှင့်လည်း စပ်တူ ပူးပေါင်း လုပ်ကိုင်သော သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ တွင်း အပါအဝင် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး ရှိသည်။<ref name=NRPpunch>{{cite news|last1=Siegel|first1=Robert|title=How Tiny Qatar 'Punches Above Its Weight'|url=http://www.npr.org/sections/parallels/2013/12/20/255748469/how-tiny-qatar-punches-above-its-weight|accessdate=5 June 2015|work=NPR|date=23 December 2013}}</ref> နယူးယောက်တိုင်း သတင်းစာမှ တင်ပြသော ပေါက်ကြားလာသည့် စာရွက်စာတမ်း များ အရ ကာတာ၏ အကြမ်းဖက်မှု ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် ပတ်သက်သော လုပ်ဆောင်ချက် မှတ်တမ်းမှာ ဒေသအတွင်း အဆိုးရွားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="nyt20130630" /> ထိုပေါက်ကြားလာသည့် ကြေးနန်းတွင် ကာတာ၏ လုံခြုံရေး တပ်ဖွဲ့များသည် "အမေရိကန် နှင့် နီးစပ်သည်ဟု ပေါ်လွင်မည်ကို စိုးရိမ်သည်နှင့် တန်ပြန် လက်စားချေရန် ဆွပေးသည့် အဖြစ် ရောက်မည်စိုး၍ သိထားသော အကြမ်းဖက် သမားများ အပေါ်တွင် အရေးယူ ဆောင်ရွက်ရန် ဝန်လေးသည်။ " ဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref name="nyt20130630" /> ကာတာသည် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ ဒေသ အတွင်းရှိ ၎င်း၏ အိမ်နီးချင်းများ နှင့် အမျိုးမျိုးသော ဆက်ဆံရေး ရှိသည်။ ကာတာသည် အီရန်နှင့် ကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ် ရေးထိုးထားပြီး<ref>{{cite web |url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=214868 |title=Qatar and Saudi Arabia sign defense agreement |publisher=Tehrantimes.com |date=25 February 2010 |accessdate=2 October 2010 |archive-date=8 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408010300/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=214868 |url-status=dead }}</ref> ၎င်းတို့နှင့် အတူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးသော သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ တွင်းကိုလည်း အတူတကွ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ထို့အပြင် ၂၀၁၁ လစ်ဗျား ပြည်တွင်းစစ် အတွင်း လစ်ဗျား အတိုက်အခံတို့၏ အမျိုးသား ပြောင်းလဲရေးကောင်စီ အား တရားဝင် အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုသည့် နိုင်ငံများတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အသိအမှတ်ပြုသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/201132814450241767.html|publisher=Al Jazeera |date=28 March 2011|accessdate=29 March 2011|title=Qatar recognizes Libyan rebels after oil deal}}</ref> [[File:Flag of Qatar in Libya.jpg|left|thumb|၂၀၁၁ လစ်ဗျား ပြည်တွင်းစစ် အပြီး လစ်ဗျားတွင် လွှင့်ထူထားသော ကာတာ အလံ။ ကာတာသည် အာရပ်နွေဦး တော်လှန်ရေးတွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု အနေနှင့် ပါဝင်ခဲ့သည်။]] ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကာတာမှ ဆီးရီးယားနိုင်ငံရှိ အစွန်းရောက် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု ဖြစ်သော မွတ်စလင် ဘရားသားဟုဒ် ကို ထောက်ပံ့သည့် အတွက် ဘာရိန်း၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ နှင့် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု တို့ နှင့် ဆက်ဆံရေး တင်းမာသော အနေအထားသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|last1=Kirkpatrick|first1=David D.|title=Qatar's Support of Islamists Alienates Allies Near and Far|url=https://www.nytimes.com/2014/09/08/world/middleeast/qatars-support-of-extremists-alienates-allies-near-and-far.html?_r=0|accessdate=5 June 2015|work=The New York Times|date=7 September 2014}}</ref> ထိုအဖြစ်အပျက်ကြောင့် ထိုနိုင်ငံ ၃ ခု မှ ၎င်းတို့၏ သံအမတ်များကို ကာတာမှ ၂၀၁၄ မတ်လတွင် ပြန်ခေါ်ခဲ့သည်။ <ref name="Islam Hassan">{{cite web|url=https://www.academia.edu/12696782/GCCs_2014_Crisis_Causes_Issues_and_Solutions|title=GCC's 2014 Crisis: Causes, Issues and Solutions|author=Islam Hassan|date=31 March 2015|publisher=Al Jazeera Research Center |accessdate=4 June 2015}}</ref> [[File:Months after an airstrike on a neighborhood populated by black Yemenis or "Muhamasheen" more than a hundred buildings still remain in rubble and survivors continue to search for any valuables - Sanaa - Yemen - Oct-9-2015.png|thumb|အယ်လ်ဂျာဇီးယား အမေရိကား ၏ သတင်းအရ ယီမင်ရှိ အတိုက်အခံများကို တိုက်ခိုက်သော ဆော်ဒီအာရေဗျ ဦးဆောင်သည့် ညွန့်ပေါင်းတပ်သည် အရပ်သားများကို မခွဲခြားဘဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အပြင် အရပ်သားများ ထူထပ်စွာ ရှိနေသည့် နေရာများတွင် ဗုံးများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတကာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ <ref name="aljazeeraus201512">{{cite web|url=http://america.aljazeera.com/opinions/2015/12/saudi-arabia-uses-terrorism-as-an-excuse-for-human-rights-abuses.html |title=Saudi Arabia uses terrorism as an excuse for human rights abuses |work=Al Jazeera America |date=December 3, 2015}}</ref>]] လတ်တလော နှစ်များ အတွင်းတွင် ကာတာသည် အစ္စလာမ် စစ်သွေးကြွများကို အသုံးပြု၍ အီဂျစ်၊ ဆီးရီးယား၊ လစ်ဗျား၊ ဆိုမာလီယာ နှင့် မာလီ အပါအဝင် နိုင်ငံအချို့တွင် ၎င်း၏ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီကို တိုးမြှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မွတ်စလင် ဘရားသားဟုဒ်မှစ၍ ဆလာဖစ် အဖွဲ့များ အထိ အစရှိသော အဖွဲ့များမှ အစ္စလာမ်များ နှင့် အလွမ်းသင့်အောင် ဆက်ဆံခြင်းဖြင့် နိုင်ငံ၏ ဩဇာကို တိုးမြှင့်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော အာရပ်နွေဦး တော်လှန်ရေး မှ အစပြု၍ ထိုအဖွဲ့များသည် အနာဂတ်အတွက် ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယုံကြည်၍ ဖြစ်သည်။<ref name=nyt20130630>{{cite news|publisher=New York Times|author1=Mark Mazzetti |author2=C.J. Chivers |author3=Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/2013/06/30/world/middleeast/sending-missiles-to-syrian-rebels-qatar-muscles-in.html |title=Taking Outsize Role in Syria, Qatar Funnels Arms to Rebels|date=30 June 2013 |accessdate=21 January 2014}}</ref><ref name="Boghardt"/><ref>{{citation|title=U.S.-Qatar Alliance Strains Coalition Against Islamic State|author=Jay Solomon |publisher=Wall Street Journal|date=10 October 2014}}</ref>အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းရေး လက်ထောက်ဝန်ကြီး ဖြစ်သော ဒေးဗစ်ကိုဟမ် ၏ အဆိုအရ ကာတာနိုင်ငံသည် အကြမ်းဖက်သမားများ၏ ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု အတွက် ခွင့်ပြုထားသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည် ဟု ဆိုသည်။<ref name="ISIS">{{cite web|title=ISIS: Can coalition cut off funding of world's wealthiest terror group?|author=John Defterios|url=http://www.cnn.com/2014/10/27/business/isis-wealthiest-terror-group-defterios/index.htmlpublisher=''CNN''|date=27 October 2014}}{{Dead link|date=December 2021 }}</ref>ကာတာမှ ထိုအဖွဲ့များအား ထောက်ပံ့ထားသော အထောက်အထားများရှိပြီး ဆီးရီးယား နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ တင်းမာသော သဘောထားရှိသည် အစ္စလာမ် စစ်သွေးကြွ အဖွဲ့များလည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ <ref name="nyt20130630"/> ၂၀၁၅ ခုနှစ် လေ့လာချက် အရ သိရှိရသည်မှာ ကာတာ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ နှင့် တူရကီ နိုင်ငံတို့သည် ဆီးရီးယား ပြည်တွင်းစစ် အတွင်း အစိုးရအား ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေသည့် အဖွဲ့ခွဲတစ်ခု ဖြစ်ကာ အယ်လ်ကိုင်းဒါး အဖွဲ့နှင့် ဆက်စက်နေသည့် အယ်လ်နူစရာ တပ်ဦး နှင့် အခြား ဆလာဖစ် ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့ ဖြစ်သော အာရာ အက်ရှမ်<ref name="ISIS"/><ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-crisis-turkey-and-saudi-arabia-shock-western-countries-by-supporting-antiassad-jihadists-10242747.html |title=Turkey and Saudi Arabia alarm the West by backing Islamist extremists the Americans had bombed in Syria |author=Kim Sengupta |newspaper=The Independent |date=12 May 2015 |accessdate=14 June 2017 |archivedate=13 May 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150513214636/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-crisis-turkey-and-saudi-arabia-shock-western-countries-by-supporting-antiassad-jihadists-10242747.html }}</ref> တို့ ပါဝင်သည်ဟု သတင်းရသည့် အာမီအော့ဖ် ကွန်ကွက်စ်<ref>"[https://news.yahoo.com/army-conquest-rebel-alliance-pressures-syria-regime-090529121.html 'Army of Conquest' rebel alliance pressures Syria regime]". Yahoo News. 28 April 2015.</ref><ref>"[http://weekly.ahram.org.eg/News/12392/21/Gulf-allies-and-%E2%80%98Army-of-Conquest%E2%80%99.aspx Gulf allies and 'Army of Conquest'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919055514/http://weekly.ahram.org.eg/News/12392/21/Gulf-allies-and-%E2%80%98Army-of-Conquest%E2%80%99.aspx |date=19 September 2015 }}". ''Al-Ahram Weekly''. 28 May 2015.</ref> အား ပွင့်လင်းစွာ ကျောထောက်နောက်ခံ ပေးခဲ့ကြသည်။ ကာတာသည် ဒီမိုကရေစီနည်းလမ်းဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသည့် အီဂျစ်သမ္မတဟောင်း မိုဟာမက် မော်ဆီအား သံတမန် ရေးရာ အရ လည်းကောင်း နိုင်ငံပိုင် အယ်လ်ဂျာဇီးယား မီဒီယာ ကွန်ယက် ဖြင့် လည်းကောင်း အထောက်အပံ့ ပေးခဲ့သည်မှာ စစ်တပ်အာဏာသိမ်း၍ ၎င်းအား မဖြုတ်ချမီ အချိန် အထိ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|author=The Daily Beast|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2013/04/11/qatar-sends-aid-money-to-help-egypt.html |title=Qatar Sends Aid Money to Help Egypt |publisher=TheDailyBeast.com |date= |accessdate=4 November 2013}}</ref><ref name="FP">{{cite web|title=The Al-Jazeera Effect|publisher=Foreign Policy|date=9 February 2011|url=https://foreignpolicy.com/2011/02/09/the-al-jazeera-effect-2}}</ref>ထို့ပြင် ကာတာသည် ၎င်း အာဏာရနေစဉ် အချိန်က အီဂျစ်အား ဒေါ်လာ ၇.၅ ဘီလီယံ ထုတ်ချေးခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|author=Reuters |url=http://www.voanews.com/content/egypt-returns-two-billion-dollars-to-qatar-tension/1753280.html |title=Egypt Returns $2 Billion to Qatar in Sign of Growing Tensions |publisher=Voanews.com |date= |accessdate=30 December 2013}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ကာတာသည် ပါလက်စတိုင်း ခေါင်းဆောင် ဟာမတ်စ် အား ထောက်ခံခဲ့ကြောင်း ပထမဆုံး သတင်း ထွက်ခဲ့သဖြင့် <ref name=bbchamas>[http://www.bbc.com/news/world-middle-east-17192278 bbc.com: "Hamas political leaders leave Syria for Egypt and Qatar"], 28 February 2012</ref> အစ္စရေး၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ အီဂျစ် နှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ တို့၏ ဝေဖန်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့က "ကာတာသည် ဟာမတ်စ်ကို ထောက်ခံခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုကို ပျက်ပြားစေသည်" ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |url=http://www.algemeiner.com/2014/07/28/gaza-conflict-spotlights-role-of-qatar-the-hamas-funding-u-s-ally/ |title=Gaza conflict spotlights role of Qatar, the Hamas-funding U.S. ally |date=28 July 2014 |accessdate=30 July 2014}}</ref> သို့သော်လည်း ကာတာ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးမှ ဟာမတ်စ်အား ထောက်ခံသည်မှာ မဟုတ်ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး "ကျွန်တော်တို့ ဟာမတ်စ်ကို ထောက်ခံတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပါလက်စတိုင်းတွေကို ထောက်ခံတာပါ။" ဟု ဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |url=http://www.mofa.gov.qa/en/SiteServices/MediaCenter/News/Pages/News20140801131459.aspx |title=Al Attiyah to CNN: Israel doesn't want peace |date=28 July 2014 |accessdate=26 October 2014 |archivedate=7 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407215427/http://www.mofa.gov.qa/en/SiteServices/MediaCenter/News/Pages/News20140801131459.aspx }}</ref> ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် အပြီးတွင် ကာတာသည် ဂါဇာသို့ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံ ရှိသော လူသားချင်း စာနာမှု ဆိုင်ရာ အကူအညီများပေးမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.reuters.com/article/2014/10/12/us-gaza-egypt-conference-qatar-idUSKCN0I10HF20141012/ |title=Qatar pledges $1 billion for Gaza rebuilding at Cairo conference |date=12 October 2014 |accessdate=26 October 2014 |archivedate=27 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141027081826/http://www.reuters.com/article/2014/10/12/us-gaza-egypt-conference-qatar-idUSKCN0I10HF20141012/ }}</ref> ကာတာနိုင်ငံသည် ပညာရေး၊ ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေး နှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ညီလာခံများစွာကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၁ ကြိမ်မြောက် ဒိုဟာ ဖိုရမ်တွင် အဓိက အတွေးအခေါ် ပညာရှင်များ၊ နောက်ခံ အမျိုးမျိုးမှ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်များနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းမှ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များကို ဖိတ်ကြား၍ ဒီမိုကရေစီ၊ မီဒီယာ၊ သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ၊ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု နှင့် အနာဂတ် ရေလုံလောက်စွာ ရရှိရေး ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှစ၍ ထိုဖိုရမ်တွင် အနာဂတ် စီးပွားရေး ညီလာခံကို အဓိကထား၍ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://enrichingthefuture2012.qatarconferences.org/previous_conferences.php|title=Enriching the Middle East's Economic Future Conferences|publisher=Qatar Conferences|accessdate=12 March 2015|archivedate=30 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141230090351/http://enrichingthefuture2012.qatarconferences.org/previous_conferences.php}}</ref>လတ်တလော ကာလများတွင် ကာတာမှ ကမ္ဘာတဝှမ်းရှိ ပြိုင်ဘက်များ အကြား ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများကို လက်ခံ ကျင်းပ ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် သိသာထင်ရှားသည့် ဆွေးနွေးမှုမှာ ဒါဖာ သဘောတူညီချက် ဖြစ်သည်။ ဒိုဟာ ကြေညာချက်သည် ဒါဖာ ရှိ ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ် အတွက် အခြေခံ ဖြစ်ပြီး အာဖရိက ဒေသ တွင် သိသာလောက်သော အကျိုးရလဒ်များကို ရရှိခဲ့သည်။ သိသာထင်ရှားသည့် အောင်မြင်မှုများတွင် လုံခြုံရေးနှင့် တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှု ပြန်လည် ဖော်ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ တည်ဆောက်ရေးနှင့် ပြန်လည် တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များ တိုးတက်လာခြင်း၊ မိမိတို့ နေရပ်မှ စွန့်ခွာသွားသူများ ပြန်လာခြင်း နှင့် ဒါဖာရှိ ပြည်သူများအား စည်းရုံးစေပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ် အတွက် ရှေ့သို့ ဆက်လှမ်းရန် တွန်းအားပေးနိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.qatarchronicle.com/world/africa/30423/sudan-minister-lauds-doha-declaration-for-initiating-darfur-peace-process/|title=Sudan Minister Lauds Doha Declaration For Initiating Darfur Peace Process|work=Qatar Chronicle|date=9 June 2013|accessdate=22 June 2013|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924083511/http://www.qatarchronicle.com/world/africa/30423/sudan-minister-lauds-doha-declaration-for-initiating-darfur-peace-process/}}</ref>ကာတာသည် ဘဏ္ဍာရေး ပြန်လည် လှုပ်ရှားရေး နှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး တို့ အတွက် ဒါဖာသို့ စတာလင်ပေါင် ၈၈.၅ သန်း လှူဒါန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url= http://www.undp.org/content/undp/en/home/presscenter/pressreleases/2014/09/21/qatar-donates-88-5-million-for-darfur/|title= Qatar donates $88.5 Million for Darfur|date= 24 September 2014|accessdate= 21 September 2014|archivedate= 13 July 2017|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170713002546/http://www.undp.org/content/undp/en/home/presscenter/pressreleases/2014/09/21/qatar-donates-88-5-million-for-darfur/}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၊ အီဂျစ်နှင့် ယီမင်တို့မှ ကာတာအား ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး အစ္စလာမ် လှုပ်ရှားမှု တစ်ခု ဖြစ်သည့် မွတ်စလင် ဘရားသားဟုဒ်ကို ထောက်ခံသည့် ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍<ref name=guard /> အငြင်းပွားမှု ကြီးထွားလာပြီး ကာတာအား အစ္စလာမ် အစွန်းရောက်များနှင့် အကြမ်းဖက်သမားများကို ထောက်ပံ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ<ref>{{cite news|title=Six nations cut diplomatic ties to Qatar as Arab rift deepens|url=http://www.hurriyetdailynews.com/six-nations-cut-diplomatic-ties-to-qatar-as-arab-rift-deepens.aspx?pageID=238&nID=113926&NewsCatID=352|publisher=Hurriyet Ddaily News|date=5 June 2017}}</ref> သံတမန်ရေးရာ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။ ဆော်ဒီအာရေဗျမှ ထိုသို့ လုပ်ဆာင်ချင်းမှာ နိုင်ငံ၏ လုံခြုံရေး အတွက် လိုအပ်သော ဆောင်ရွက်ချက် ဖြစ်သည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ယီမင်ရှိ ညွန့်ပေါင်းတပ်မှလည်း ကာတာတပ်များကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ အီဂျစ်မှ ၎င်း၏ လေကြောင်းနယ်နိမိတ်နှင့် သင်္ဘောဆိပ်များတွင် ကာတာအား ဖြတ်သန်းသွားလာခြင်းကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ <ref name=guard>{{cite news|title=Saudi Arabia, UAE, Egypt and Bahrain break diplomatic ties with Qatar over 'terrorism'|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jun/05/saudi-arabia-and-bahrain-break-diplomatic-ties-with-qatar-over-terrorism|publisher=The Guardian|date=5 June 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Yemen cuts diplomatic ties with Qatar: state news agency|url=http://www.reuters.com/article/us-gulf-qatar-yemen-idUSKBN18W0RS|work=reuters|date=5 June 2017}}</ref> ===စစ်ရေး=== [[File:Dassault Mirage 2000-5 participating in Odyssey Dawn (cropped).jpg|thumb|[[လစ်ဗျားနိုင်ငံ]] ပေါ်မှ ပျံသန်းနေသော ကာတာ၏ [[ဒက်ဆု မီရာ့ဂျ် ၂၀၀၀]]]] ကာတာတပ်မတော်သည် ကာတာ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ကာတာနိုင်ငံသည် အသင့်အတင့်မျှသော စစ်အင်အားကိုသာ ထားရှိပြီး ခန့်မှန်းခြေ အမျိုးသား ၁၁,၈၀၀ ဦး ရှိကာ ကြည်းတပ်တွင် ၈,၅၀၀၊ ရေတပ်တွင် ၁,၈၀၀ နှင့် လေတပ်တွင် ၁,၅၀၀ မျှ ရှိသည်။ ကာတာ၏ ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်မှာ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်း အမျိုးသားထုတ်ကုန်၏ ၄.၂% ခန့်ရှိသည်။ ကာတာသည် လတ်တလောတွင် အမေရိကန် နှင့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းတို့ နှင့် ကာကွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ထိုးခဲ့ပြီး အစောပိုင်း ၁၉၉၄ ခုနှစ်ကလည်း ပြင်သစ်နှင့် လက်မှတ် ထိုးထားခဲ့သည်။ ကာတာသည် ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ၏ အတူတကွ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သော စစ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။ အမေရိကန်နှင့် အခြား ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအချို့မှ တာဝန်ယူလည်ပတ်နေသာ အယ်လ်အူဒိတ် လေတပ် အခြေစိုက်စခန်း ရှိခြင်းသည် ကာတာနိုင်ငံ အတွက် ကာကွယ်ရေး နှင့် နိုင်ငံ လုံခြုံရေးအတွက် အာမခံချက် ပေးထားသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://milexdata.sipri.org |title=The SIPRI Military Expenditure Database |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |accessdate=29 October 2011 |archivedate=23 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160123190846/http://milexdata.sipri.org/ }}</ref> ကာတာရှိ အထူးတပ်ဖွဲ့များကို ပြင်သစ်နှင့် အခြား အနောက်နိုင်ငံများမှ လေ့ကျင့်ပေးထားပြီး ကျွမ်းကျင်မှု အတိုင်းအတာ တစ်ခု အထိရှိသည်ဟု ယုံကြည်ယူဆရသည်။ <ref name=strangepow>{{cite web|title=The Strange Power of Qatar by Hugh Eakin|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2011/oct/27/strange-power-qatar/?pagination=false|publisher=The New York Review of Books|accessdate=16 June 2013}}</ref> ထို့ပြင် လစ်ဗျား သူပုန်များအား ၂၀၁၁ ထရီပိုလီတိုက်ပွဲတွင်လည်း အကူအညီပေးခဲ့သည်။<ref name=strangepow/> စတော့ခ်ဟုမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး သုတေသန အင်စတီကျု (SIPRI) ၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ ကာတာသည် ၂၀၁၀ မှ ၂၀၁၄ အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် လက်နက် တင်သွင်းမှု၌ အဆင့် ၄၆ ရှိသည်။ ကာတာ တွင်ရှိသော သူ၏ စစ်တပ်များကို ပုံစံပြောင်းလဲရန် နှင့် သိသာစွာ တိုးချဲ့ရန် အစီအစဉ်မှာ အရှိန်မြင့်တက်လျက် ရှိသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီမှ တင့်ကား ၆၂ စင်း နှင့် အမြောက် ၂၄ လက်ကို မှာယူပြီးနောက်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အခြား ကန်ထရိုက်စာချုပ်များကို ဆက်လက်ချုပ်ဆိုခဲ့ကာ ၎င်းတို့တွင် တိုက်ခိုက်ရေး ရဟတ်ယာဉ် ၂၄ စင်း၊ လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေး လေယာဉ် ၃ စင်း တို့ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ မှာယူခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စပိန်နိုင်ငံမှလည်း ဆီသည် လေယာဉ် ၂ စင်းကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|title=Trends in International Arms Transfer, 2014|url=http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=495|website=www.sipri.org|publisher=Stockholm International Peace Research Institute|accessdate=18 March 2015|ref=SIPRI Fact Sheet, March 2015|archivedate=19 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150319023856/http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=495}}</ref> ကာတာစစ်တပ်သည် ဆော်ဒီအာရေဗျ ဦးဆောင်သော ယီမင်ရှိ ရှီယာ့ ဟိုသစ် အတိုက်အခံများကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်ဂျာဇီးယား အမေရိကား ၏ သတင်းအရ ယီမင်ရှိ အတိုက်အခံများကို တိုက်ခိုက်သော ဆော်ဒီအာရေဗျ ဦးဆောင်သည့် ညွန့်ပေါင်းတပ်သည် အရပ်သားများကို မခွဲခြားဘဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အပြင် အရပ်သားများ ထူထပ်စွာ ရှိနေသည့် နေရာများတွင် ဗုံးများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတကာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="aljazeeraus201512" /> အရပ်သား အများအပြား သေဆုံးခဲ့ပြီး ထိုဒေသအတွင်းရှိ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ၏ အစိတ်အပိုင်း အများအပြား ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-29319423|title=Yemen crisis: Who is fighting whom?|date=28 March 2017|publisher=|accessdate=5 June 2017|via=www.bbc.com}}</ref>ဆော်ဒီတို့မှ ဆေးရုံများအားလည်း ဝာာဝန်ကျသူများ ရှိနေစဉ်မှာပင် ဗုံးကြဲခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.scientificamerican.com/article/airstrike-hits-doctors-without-borders-hospital-in-yemen/|title=Airstrike Hits Doctors Without Borders Hospital in Yemen|publisher=|accessdate=5 June 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-34645469|title=Yemen conflict: MSF hospital destroyed by air strikes|date=27 October 2015|publisher=|accessdate=5 June 2017|via=www.bbc.com}}</ref> ==အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ== [[File:Qatar, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg|thumb|250px| ၂၀၀၄ ခုနှစ် မှစ၍ ပိုင်းခြားထားသော ကာတာ၏ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များ]] ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှစ၍ ကာတာနိုင်ငံအား စည်ပင်သာယာ နယ်နိမိတ် ၇ ခုဖြင့် ပိုင်းခြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web | title = Qatar Municipalities | publisher = Qatar Ministry of Municipality and Urban Planning | url = http://www.baladiya.gov.qa/cui/view.dox?id=585&siteID=2 | archiveurl = https://www.webcitation.org/648BEr4aA?url=http://www.baladiya.gov.qa/cui/view.dox?id=585 | archivedate = 22 December 2011 | accessdate = 14 June 2017 }}</ref> ၎င်းတို့မှာ # မက်ဒီနတ် အက် ရှာမယ်လ် #အယ်လ်ခိုး #အူမာဆလာ #အယ်လ်ဒိုင်း #အယ်လ်ရေယန်း # ဒိုဟာ # အယ်လ်ဝါခရာ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စာရင်းဇယား ကိစ္စရပ်များ အတွက် စည်ပင်သာယာ နယ်နိမိတ်များကို ဇုံ ၉၆ ခု အဖြစ် ထပ်မံပိုင်းခြား ထားပြီး<ref name=admdiv>{{cite web|title=Administrative Division of the State|url=http://www.qsa.gov.qa/eng/publication/pdf-file/Social/Population_Households_Establishment_QSA_Census_AE_2010.pdf|work=The General Census of Population and Housing, and Establishment Apr 2010|publisher=State of Qatar Statistics Authority|page=25|accessdate=14 June 2017|archivedate=28 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028225608/http://qsa.gov.qa/eng/publication/pdf-file/Social/Population_Households_Establishment_QSA_Census_AE_2010.pdf}}</ref> ၎င်းတို့အား အကွက်များ အဖြစ် ဆက်လက် ပိုင်းခြားထားသည်။<ref>{{cite web|title = Population By Gender, Municipality And Zone, March 2004|url = http://www.planning.gov.qa/Qatar-Census-2004/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T02.htm|publisher = General Secretariat for Development Planning|archiveurl = https://web.archive.org/web/20061212202517/http://www.planning.gov.qa/Qatar-Census-2004/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T02.htm|archivedate = 12 December 2006}}</ref> ==ပထဝီဝင်== {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | width = | image1 = Desert Coast (6996854733).jpg | width1 = 190 | alt1 = | caption1 = သဲကန္တာရ ကမ်းရိုးတန်း | image2 = Desert Qatar.JPG | width2 = 190 | alt2 = | caption2 = ကာတာရှိ သဲကန္တာရ မြင်ကွင်း }} ကာတာကျွန်းဆွယ်သည် ၁၀၀ မိုင် (၁၆၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းသို့ ထိုးထွက်လျက် ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီကျု ၂၄° မှ ၂၇° ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၅၀° မှ ၅၂° ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ နေရာ အတော်များများသည် နိမ့်သော ကျောက်မြေများရှိပြီး သဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိသည်။ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ခိုးလ်အယ်လ် အဒိတ် ကုန်းတွင်း ပင်လယ်ရှိပြီး ပါရှားပင်လယ်ကွေ့ အတွင်း ဝင်ရောက်သော မြစ်လက်တက် တစ်ခုအား စီတန်းနေသာ သဲတောင်ကုန်းများဖြင့် ဝိုင်းရံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြင်းပြသော ဆောင်းရာသီနှင့် အလွန်ပူပြင်းပြီး စိုစွတ်သော နွေရာသီများ ရှိသည်။ ကာတာနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံး နေရာမှာ အနောက်ဘက် ဂျီဘဲလ် ဒူခန်ရှိ ကာရင် အဘူ အယ်လ်ဘော ဖြစ်ပြီး ၃၃၈ပေ (၁၀၃ မီတာ) မြင့်သည်။ <ref name="CIA">{{cite web | title = Qatar | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html | publisher = Central Intelligence Agency | work = CIA World Factbook | date = 8 February 2012 | accessdate = 4 March 2012 | archivedate = 24 December 2018 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html }}</ref>ထိုနေရာမှာ ဇီခရစ်မှ အမ်ဘတ် ကို ဖြတ်၍ တောင်ပိုင်းထိ ထုံးကျောက်တုံး ပုများ ကျဲပြန့် တည်ရှိနေသော နေရာ ဖြစ်သည်။ ဂျီဘဲလ်ဒူခန်သည် ကာတာရှိ အဓိက ကုန်းတွင်း ရေနံ ထွက်ရှိရာ ဒေသလည်း ဖြစ်ပြီး သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့တွင်းများမှာ ကျွန်းဆွယ် အနောက်မြောက်ဘက် ကမ်းလွန်တွင် တည်ရှိသည်။ ===ဇီဝမျိုးကွဲများ နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်=== [[File:Qatari ostriches (3206781575).jpg|thumb|left|ကာတာရှိ ငှက်ကုလားအုပ်]] ကာတာသည် ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ရိုင်ယို ဇီဝ မျိုးကွဲများဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်တွင် ထို သဘောတူညီချက်၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |title=List of Parties|publisher=Convention on Biological Diversity|accessdate=8 December 2012}}</ref> ထို့နောက်တွင် အမျိုးသား ဇီဝမျိုးကွဲဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာနှင့် ဆောင်ရွက်မှု အစီအစဉ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် မေ ၁၈ တွင် သဘောတူညီချက် အဖွဲ့သို့ တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.cbd.int/doc/world/qa/qa-nbsap-01-en.pdf |title=National Biodiversity Strategy and Action Plan. State of Qatar|publisher=Convention on Biological Diversity|accessdate=9 December 2012}}</ref> ကာတာတွင် မှိုမျိုးကွဲပေါင်း ၁၄၂ မျိုးကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ <ref>{{cite book|author=A. H. Moubasher|title=Soil Fungi in Qatar and Other Arab Countries|url=https://archive.org/details/soilfungiinqatar0000moub|year=1993|publisher=Centre for Scientific and Applied Research, University of Qatar|page=i–xvi, 570 pp., 86 plates|isbn=978-99921-21-02-3}}</ref> လတ်တလောတွင် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်ဝေထားသော စာအုပ်တွင် ကာတာ တွင် သိရှိသော သို့မဟုတ် ရှိမည်ဟု ယုံကြည်ရသော ပုတ်သင်ညိုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး နိုင်ငံတကာမှ သိပ္ပံပညာရှင်များ နှင့် အခြားပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်သူများ အဖွဲ့မှ စစ်တမ်း ကောက်ယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>[http://www.biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/The_Lizards_Living_in_Qatar_2014.pdf The Lizards Living in Qatar. 2014. First edition, Published in Doha (Qatar), 2014, 5 June (World Environment Day). 570 pages.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140708101506/http://www.biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/The_Lizards_Living_in_Qatar_2014.pdf |date=8 July 2014 }}</ref> ဆယ်စုနှစ် ၂ ခုမျှ ကြာအောင်ပင် ကာတာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်ဒ် အများဆုံး ထုတ်လွှတ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လူတစ်ဦးလျှင် ၄၉.၁ မက်ထရစ်တန်မျှ ထုတ်လွှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/EN.ATM.CO2E.PC?page=2 |title=CO2 emissions (metric tons per capita) |publisher=Data.worldbank.org |date= |accessdate=7 January 2013}}</ref> ထို့ပြင် ကာတာနိုင်ငံသားများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်ဦးချင်း ရေသုံးစွဲမှု အများဆုံး ဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးလျှင် လီတာ ၄၀၀ ခန့်မျှ သုံးစွဲကြသည်။ <ref>{{cite news |url= https://www.theguardian.com/environment/2010/jan/14/qatar-biofuels-energy-consumption |title= Qatar to use biofuels? What about the country's energy consumption? |work = The Guardian |first= Fred |last = Pearce |date= 14 January 2010 |location=London}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် နိုင်ငံတော် မျှော်မှန်းချက် ၂၀၃၀ ကို စတင် ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး ထို မျှော်မှန်းချက်များတွင် နောက် ဆယ်စုနှစ် ၂ ခု အတွင်း သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ဆိုင်ရာ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးကို အဓိက ပန်းတိုင် ၄ ခု ထဲမှ တစ်ခု အဖြစ် အသားပေး ဖော်ပြထားသည်။ နိုင်ငံတော် မျှော်မှန်းချက်မှ ဒေသတွင်း နှင့် ကမ္ဘာလုံး ဆိုင်ရာ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် ရေနံကို အခြေခံသော စွမ်းအင်မှ အခြား အနာဂတ်အတွက် မထိခိုက်ပဲ လက်ရှိ အကျိုးစီးပွား ဖြစ်ထွန်းသော အစားထိုး စွမ်းအင်များကို ဖော်ဆောင်ရန် လည်း ကတိပြုထားသည်။ <ref name="Qatar National Vision 2030">{{cite web|title=Qatar National Vision 2030 |url=http://www.gsdp.gov.qa/portal/page/portal/gsdp_en/qatar_national_vision |publisher=Ministry of Development Planning and Statistics |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113150935/http://www.gsdp.gov.qa/portal/page/portal/gsdp_en/qatar_national_vision |archivedate=13 November 2012 }}</ref> ===ရာသီဥတု=== {{Weather box |location = Qatar |metric first = Y |single line = Y |Jan high C = 22 |Feb high C = 23 |Mar high C = 27 |Apr high C = 33 |May high C = 39 |Jun high C = 42 |Jul high C = 42 |Aug high C = 42 |Sep high C = 39 |Oct high C = 35 |Nov high C = 30 |Dec high C = 25 |Jan low C = 14 |Feb low C = 15 |Mar low C = 17 |Apr low C = 21 |May low C = 27 |Jun low C = 29 |Jul low C = 31 |Aug low C = 31 |Sep low C = 29 |Oct low C = 25 |Nov low C = 21 |Dec low C = 16 |Jan precipitation mm = 12.7 |Feb precipitation mm = 17.8 |Mar precipitation mm = 15.2 |Apr precipitation mm = 7.6 |May precipitation mm = 2.5 |Jun precipitation mm = 0 |Jul precipitation mm = 0 |Aug precipitation mm = 0 |Sep precipitation mm = 0 |Oct precipitation mm = 0 |Nov precipitation mm = 2.5 |Dec precipitation mm = 12.7 |source 1 = http://us.worldweatheronline.com/doha-weather-averages/ad-dawhah/qa.aspx |date=Jan 2016 }} ==စီးပွားရေး== [[File:Qatar Export Treemap.png|thumb|ကာတာမှ တင်ပို့သော ကုန်ပစ္စည်းများကို အရောင် ၂၈မျိုး ခွဲထားသော ဂရပ်ဖ်ဖြင့် ပြထားပုံ (၂၀၁၁)]] [[File:Doha City, UNCTAD XIII (7115124733).jpg|thumb|left|ဒိုဟာမြို့၏ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ရပ်ဝန်း]] ရေနံကို ရှာဖွေ မတွေ့ရှိမီ အချိန်အထိ ကာတာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း နှင့် ပုလဲရှာဖွေရေး လုပ်ငန်းများပေါ်တွင် အခြေခံခဲ့သည်။ ၁၈၉၂ ခုနှစ် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာ၏ ဘုရင်ခံများ ရေးသားသော အစီရင်ခံစာ အရ ၁၈၉၂ ခုနှစ် ပုလဲ ရှာဖွေရေး မှ ရသော ဝင်ငွေမှာ ကရန်ငွေ ၂,၄၅၀,၀၀၀ မျှ ဖြစ်သည် ဟု ဆိုသည်။ <ref name="Fromhertz2012" /> ၁၉၂၀ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်တို့၏ မွေးပုလဲများ ကမ္ဘာ့ ဈေးကွက်သို့တင်ပို့ချိန်တွင် ကာတာ၏ ပုလဲလုပ်ငန်း ပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ကာတာရှိ ဒူခန် ရေနံတွင်းတွင် ရေနံ ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ <ref name=emboil>{{cite web |title=The Qatar Oil Discoveries |author=Rasoul Sorkhabi |journal=GEO ExPro Magazine |volume=7 |issue=1 |date=2010 |url=http://www.geoexpro.com/articles/2010/01/the-qatar-oil-discoveries |access-date=16 June 2017 |archive-date=5 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205055046/https://www.geoexpro.com/articles/2010/01/the-qatar-oil-discoveries }}</ref>ရေနံ ရှာဖွေ တွေ့ရှိမှုသည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ အခုအချိန်တွင် နိုင်ငံအတွင်း တရားဝင် နိုင်ငံသားများအတွက် လူနေမှု အဆင့်အတန်း အလွန်မြင့်မားသည်။ ဝင်ငွေခွန် မကောက်ခံ သဖြင့် ကာတာ သည် ဘာရိန်း နိုင်ငံနှင့် အတူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အခွန် အနည်းဆုံး နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ ၀.၁ % ဖြစ်သည်။<ref name=newhopenyt>{{cite news|title=New Hope for Democracy in a Dynastic Land|url=https://www.nytimes.com/2013/06/26/world/middleeast/emir-of-qatar-abdicates-handing-power-to-his-son.html?pagewanted=all&_r=0|publisher=NYTimes.com|accessdate=26 June 2013|first=Rod|last=Nordland|date=25 June 2013}}</ref>ကုမ္ပဏီ ဥပဒေ အရ နိုင်ငံအတွင်း မည်သည့်စီးပွားရေး လုပ်ငန်းမဆို ကာတာနိုင်ငံသားများမှ ၅၁% ပိုင်ဆိုင်ရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref name=nobs/> ၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက် အရ ကာတာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း အလိုက် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန် အဆင့် စတုတ္တနေရာ ၌ ရှိသည်။<ref name="imfoct">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=34&pr.y=13&sy=2015&ey=2015&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C672%2C914%2C946%2C612%2C137%2C614%2C546%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C359%2C960%2C453%2C423%2C968%2C935%2C922%2C128%2C714%2C611%2C862%2C321%2C135%2C243%2C716%2C248%2C456%2C469%2C722%2C253%2C942%2C642%2C718%2C643%2C724%2C939%2C576%2C644%2C936%2C819%2C961%2C172%2C813%2C132%2C199%2C646%2C733%2C648%2C184%2C915%2C524%2C134%2C361%2C652%2C362%2C174%2C364%2C328%2C732%2C258%2C366%2C656%2C734%2C654%2C144%2C336%2C146%2C263%2C463%2C268%2C528%2C532%2C923%2C944%2C738%2C176%2C578%2C534%2C537%2C536%2C742%2C429%2C866%2C433%2C369%2C178%2C744%2C436%2C186%2C136%2C925%2C343%2C869%2C158%2C746%2C439%2C926%2C916%2C466%2C664%2C112%2C826%2C111%2C542%2C298%2C967%2C927%2C443%2C846%2C917%2C299%2C544%2C582%2C941%2C474%2C446%2C754%2C666%2C698%2C668&s=NGDPDPC&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects (PPP valuation of country GDP)|publisher=IMF|date=October 2016}}</ref>နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးရန် နိုင်ငံခြားသာ အလုပ်သမားများ အပေါ်တွင် အကြီးအကျယ် မှီခိုအားထားသည့်အတွက် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားမှာ နိုင်ငံလူဦးရေ ၏ ၈၆% နှင့် အလုပ်လုပ်သူ၏ ၉၄% အထိ ရှိသည်။ <ref>Bill Crane (20 April 2015). [https://www.jacobinmag.com/2015/04/gulf-states-slave-labor-migrant-workers/ Gravediggers of the Gulf]. ''[[:en:Jacobin (magazine)|Jacobin]]''. Retrieved 20 April 2015.</ref><ref>{{cite web|title=Qatar: Migrant Construction Workers Face Abuse|url=https://www.hrw.org/news/2012/06/12/qatar-migrant-construction-workers-face-abuse|publisher=Human Rights Watch}}</ref> ကာတာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆိုးရွားဆုံး လုပ်ငန်းခွင် ရှိရာ နေရာ အဖြစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမား သမဂ္ဂမှ ဝေဖန်ခြင်း ခံရသည်။<ref>Robert Tuttle (22 May 2014). [https://www.bloomberg.com/news/2014-05-22/world-cup-host-qatar-ranked-among-worst-places-to-work-by-unions.html World Cup Host Qatar Ranked Among Worst Places to Work by Unions]. [[:en:Bloomberg L.P.|Bloomberg]]. Retrieved 29 July 2014.</ref> ကာတာ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုမှာ ရေနံထွက် ပစ္စည်း နှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်း အပေါ်တွင်သာ လုံးဝနီးပါး အခြေခံပြီး ၁၉၄၀ တွင် စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.onlineqatar.com/info/tourist-info.aspx |title=Qatar tourist guide |accessdate=14 February 2012}}</ref> ကာတာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတ်ငွေ့ရည် အများဆုံး တင်ပို့ ရောင်းချသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ <ref name=strangepow /> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက် အရ ကာတာသည် နောင် ဆယ်နှစ် အတွင်း စွမ်းအင်ကဏ္ဍ၌ ဒေါ်လာ ၁၂၀ ဘီလီယံမျှ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ <ref>{{cite web |url=http://export.gov/qatar/static/2012%20CCG%20Qatar%20Final_Latest_eg_qa_050999.pdf |title=Doing Business in Qatar: 2012 Country Commercial Guide for U.S. Companies |publisher=US & Foreign Commercial Service And US Department of State |date= |accessdate=7 January 2013 |archivedate=16 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116235824/http://export.gov/qatar/static/2012%20CCG%20Qatar%20Final_Latest_eg_qa_050999.pdf }}</ref> [[အိုပက်|ရေနံတင်ပို့ ရောင်းချသော နိုင်ငံများ အဖွဲ့]] (အိုပက်) ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့ဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Qatar|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/168.htm|publisher=OPEC|accessdate=16 June 2013|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606105128/http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/168.htm}}</ref> ကာတာနိုင်ငံသည် လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ အရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ အဖြစ် ၂၀၁၀ ခုနှစ် [[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ]] ကို ကျော်တက်၍ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ ၃ နှစ်ဆက်တိုက် ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဝါရှန်တန်တွင် အခြေစိုက်သော နိုင်ငံတကာ ငွေကြေး အင်စတီကျု၏ ထုတ်ပြန်သော လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း ထည့်တွက်ပြီး ကာတာ၏ ၂၀၁၀၂ ခုနှစ် လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီမှာ ဒေါ်လာ ၁၀၆,၀၀၀ (ကာတာငွေ ၃၈၇,၀၀၀) ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ အဆင့်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း နိုင်ခဲ့သည်။ လူဇင်ဘတ်သည် ဒေါ်လာ ၈၀,၀၀၀ ဖြင့် ဒုတိယ နေရာတွင် ပြတ်ကျန်ခဲ့ပြီး စင်ကာပူ နိုင်ငံမှာ လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ ၆၁,၀၀၀ ဒေါ်လာဖြင့် တတိယ နေရာတွင် ရှိခဲ့သည်။ ထိုသုတေသနမှာ ကာတာ၏ ဂျီဒီပီအား ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၁၈၂ ဘီလီယံ ဒေါ်လာဖြင့် ဖော်ပြခဲ့ပြီး သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တင်ပို့မှု များပြားခြင်း နှင့် ရေနံဈေး မြင့်တက်ခြင်းတို့ကြောင့် အမြင့်ဆုံး နေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ကာတာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၁.၈ သန်း ဖြစ်သည်။ ထို လေ့လာချက်မှပင် ကာတာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အာဏာပိုင် အဖွဲ့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုအား ၁၁၅ ဘီလီယံဖြင့် ဖော်ပြခဲ့ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၂ ခုမြောက် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အဖွဲ့အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/bethgreenfield/2012/02/22/the-worlds-richest-countries/ |title=The World's Richest Countries |work=Forbes}}</ref> ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်သော ကာတာ ရင်းနီးမြှုပ်နှံမှု အာဏာပိုင် အဖွဲ့သည် နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အဖွဲ့ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအား အထူးပြုလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|last=Kortekaas |first=Vanessa |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/90b2885a-3d85-11e3-9928-00144feab7de.html#axzz2kYginHGM |title=New Qatar emir shakes up sovereign wealth fund |work=Financial Times |date=28 October 2013 |accessdate=30 December 2013}}</ref>ရေနံနှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်းမှ ဘီလီယံ နှင့် ချီသော ဒေါ်လာ အပိုငွေများကြောင့် ကာတာ အစိုးရသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဥရောပ နှင့် အာရှ ပစိဖိတ် ဒေသတို့တွင် တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ ထိုဦးပိုင် ကုမ္ပဏီ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ဒေါ်လာ ၁၀၀ ဘီလီယံ မျှ ရှိသည်။ ကာတာ ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီသည် ကာတာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အာဏာပိုင် အဖွဲ့၏ နိုင်ငံတကာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အဖွဲ့ခွဲ ဖြစ်သည်။ ကာတာ ဦးပိုင် ကုမ္ပဏီသည် နိုင်ငံတော်မှ တစ်နှစ်လျှင် ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၃၀ မှ ၄၀ အထိ ရရှိသည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အမြောက်အမြား ရှိပြီး ဗယ်လင်တီနို၊ ဆီးမန်း၊ ပရင်တမ့်၊ ဟားရော့ဒ်၊ သည်ရှတ်ဒ်၊ ဘာကလေဘဏ်၊ ဟိသရိုးလေဆိပ်၊ ပဲရစ် စိန့်ဂျာမိန်း ဘောလုံး အသင်း၊ ဗော့စ်ဝက်ဂွန် ဂရု၊ ရွိုင်ရယ်လ်ဒတ်ချ်ရှဲလ်၊ အမေရိကန်ဘဏ်၊ တစ်ဖနီ ၊ တရုတ်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဘဏ်၊ စိန်းဘူရီ၊ ဘလက်ဘယ်ရီ <ref>{{cite web|url=http://www.berryreview.com/2013/11/06/quatar-holding-llc-among-investors-in-blackberrys-1-billion-convertible-debt/ |title=Qatar Holding LLC Among Investors in BlackBerrys $1 Billion Convertible Debt |publisher=Berryreview.com |date=6 November 2013 |accessdate=30 December 2013}}</ref> နှင့် ဆန်းတန်ဒါ ဘရာစေး တို့တွင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားသည်။ <ref>{{cite web|last=Hall |first=Camilla |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/2b1628f4-40b3-11e3-ae19-00144feabdc0.html#axzz2kYkTnRz9 |title=Qatar fund quietly builds $1bn Bank of America stake |work=Financial Times |date=30 October 2013 |accessdate=30 December 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=Hall |first=Camilla |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/dc99ef1e-de45-11e2-9b47-00144feab7de.html#slide0 |title=Qatar: what's next for the world's most aggressive deal hunter? |work=Financial Times |date=4 July 2013 |accessdate=30 December 2013}}</ref> ကာတာနိုင်ငံတွင် အခွန်ကောက်ခံခြင်း မရှိပေ။ သို့သော်လည်း အာဏာပိုင်များက ကျန်းမာရေး နှင့် မညီညွတ်သော အစားအစာများနှင့် ဇိမ်ခံပစ္စည်းများကို အခွန်ကောက်ခံရန် အစီအစဉ်ကို ကြေညာထားသည်။ အခွန်အခများကို လူ့ခန္ဓာကိုယ်အား ထိခိုက်စေသာ ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည့် အမြန်ချက် အစားအစာများ၊ ဆေးရွက်ကြီးနှင့် ဆက်စပ်သော ပစ္စည်းများ နှင့် အချိုရည်များတွင် ကောက်ခံမည် ဖြစ်သည်။ ထို့သို့ စတင် အခွန်ကောက်ခံရခြင်းမှာ ရေနံဈေး ကျဆင်းခြင်းကြောင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုင်ငံတော် ဘတ်ဂျက်တွင် လိုငွေ ပြမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၂၀၁၆ မှစ၍ ရေနံ ကုမ္ပဏီများ နှင့် အခြား အစိုးရ ဌာနများတွင် အလုပ်သမား လျှော့ချခြင်းကို တွေ့မြင်ရသည်။ <ref>{{cite web |url=https://dohanews.co/taxes-on-junk-food-luxury-items-to-be-rolled-out-in-qatar-soon/|title=Taxes on junk food, luxury items to be rolled out in Qatar soon|date=16 February 2017|publisher=|accessdate=5 June 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://dohanews.co/tag/layoffs/|title=layoffs Archives - Doha News|website=Doha News|accessdate=5 June 2017}}</ref> ===စွမ်းအင်=== [[File:QTR A7-APA A380!137 EDHI 16-04-14.jpg|left|thumb|[[ကာတာ လေကြောင်းလိုင်း]] ၏ [[အဲယားဘတ်စ် A380]]၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး လေကြောင်းလိုင်း တစ်ခုဖြစ်သော ကာတာလေကြောင်းလိုင်းသည် ဒိုဟာမြို့မှ နိုင်ငံတကာရှိ မြို့ပေါင်း ၁၅၀ မြို့သို့ ဆက်သွယ်ထားသည်။]] ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကာတာတွင် စုစုပေါင်း ရေနံစည်ပေါင်း ၁၅ ဘီလီယံ စည် မျှ ကျန်ရှိနေပြီး ၎င်း၏ သဘာဝဓာတ်ငွေ့မှာ တကမ္ဘာလုံးရှိ ရင်းမြစ်၏ ၁၃% မျှ ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း အလိုက် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်သူ လူ ၂ သန်းတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုမျဉ်းအောက် နေထိုင်သူ တစ်ယောက်မှ မရှိဘဲ လူဦးရေ၏ တစ်ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာ အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်သည်။<ref name="bdlive.co.za">{{cite web|author=Simon Lincoln Reader |url=http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2013/11/12/qatar-shows-how-money-can-solve-most-problems |title=Qatar shows how money can solve most problems |publisher=Bdlive.co.za |date=12 November 2013 |accessdate=30 December 2013}}</ref> ကာတာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉ ကြားတွင် ကျဆင်းခဲ့သည်။ အိုပက်၏ ရေနံစိမ်း ထုတ်လုပ်ရေး အတွက် ဝေစု သတ်မှတ်ခြင်း၊ ရေနံဈေး ကျဆင်းခြင်း နှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် အလားအလာ မကောင်းသော နိုင်ငံတကာ ဈေးကွက်၏ အခြေအနေတို့ကြောင့် ရေနံမှ ရငွေ ကျဆင်းခဲ့သည်။ ကျဆင်းနေသာ ဝင်ငွေ နှင့် အညီ အစိုးရ၏ အသုံးစရိတ် အစီအစဉ်များကိုလည်း လျှော့ချခဲ့ရသည်။ အကျိုးဆက်ကြောင့် ဖြစ်လာသော ပြည်တွင်း စီးပွားရေး အခြေအနေကြောင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်း များစွာတို့မှာ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများကို လျှော့ချ ထုတ်ပယ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် စီးပွားရေး ပြန်လည် ကောင်းမွန်လာပြီးနောက် နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများ ပြန်လည်များပြားလာခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် အီဂျစ်နိုင်ငံ နှင့် တောင်အာရှ နိုင်ငံများမှ ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်သည်။ ရေနံ ထုတ်လုပ်မှုမှာ အများဆုံး ထုတ်လုပ်နေသည့် ပမာဏ ဖြစ်သည့် တစ်နေ့လျှင် ရေနံစည် ၅၀၀,၀၀၀ စည် (၈၀,၀၀၀ ကုဗမီတာ) တွင် ကြာရှည်စွာ ရှိနေလိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော ရေနံတွင်းများမှာ ၂၀၂၃ သို့ရောက်လျှင် ကုန်ခမ်းသွားနိုင်သည့် အနေအထား ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ကြီးမားသော သဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုက် တစ်ခုသည် ကာတာ၏ အရှေ့မြောက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိနေသည်။ ကာတာ အနေနှင့် ထို ဓာတ်ငွေ့တွင်းမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယ အကြီးမားဆုံး ဖြစ်ပြီး ၂၅၀ ထရီလီယံ ကုဗပေ (၇,၀၀၀ ကုဗ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိကြောင်း သက်သေပြထားခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ၁.၅ ဘီလီယံ ရှိသော မြောက်ပိုင်း ဓာတ်ငွေ့တွင်း တည်ဆောက်မှု၏ ပထမအဆင့် ပြီးစီး သွားခဲ့သဖြင့် စီးပွားရေး တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ကာတာဂက်စ် စီမံကိန်းမှ ဂျပန်သို့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည် စတင် တင်ပို့ခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်း ဓာတ်ငွေ့တွင်း ၏ ဒေါ်လာ ဘီလီယံပေါင်း မြောက်မြားစွာ တန်သော နောက်ထပ် အဆင့်များမှာ စီစဉ်နေသော အဆင့်နှင့် တည်ဆောက်နေသော အဆင့်တွင် ရှိသည်။ အွမ်ဆက်တွင် အခြေစိုက်သော ကာတာ၏ အကြီးစား စက်မှု လုပ်ငန်း စီမံကိန်းများတွင် တစ်နေ့လျှင် ရေနံစိမ်း စည် ၅၀,၀၀၀ မျှ ကို သန့်စင်နိုင်သော ရေနံချက် စက်ရုံ၊ ယူရီးယား နှင့် အမိုးနီးယား ဓာတ်မြေဩဇာ စက်ရုံ၊ စတီး စက်ရုံ နှင့် ရေနံဓာတု စက်ရုံ တို့ပါဝင်သည်။ ထို စက်မှု လုပ်ငန်းများ အားလုံးတွင် လောင်စာဆီ အတွက် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ကို အသုံးပြုကြသည်။ အများစုသော စက်ရုံများမှာ နိုင်ငံပိုင် ကာတာ အထွေထွေ ရေနံ ကော်ပိုရေးရှင်း (ကျူဂျီပီစီ) နှင့် ဥရောပ သို့မဟုတ် ဂျပန် ကုမ္ပဏီများ ဖက်စပ် လုပ်ကိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်သည် ကာတာ ရေနံနှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်းသို့ အဓိက စက်ပစ္စည်း ရောင်းချသူ ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် ကုမ္ပဏီများသည် မြောက်ပိုင်း သဘာဝဓာတ်ငွေ့တွင်းတွင် အဓိက နေရာမှ ပါဝင်ပတ်သက်လျက် ရှိသည်။ ကာတာ၏ အမျိုးသား မျှော်မှန်းချက် ၂၀၃၀ အရ လာမည့် ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခု အတွင်း ပြန်လည်ဖြည့်တင်းနိုင်သော ရင်းမြစ်များတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် အချက်ကို နိုင်ငံ၏ အဓိက ပန်းတိုင် အဖြစ် မျှော်မှန်းထားသည်။<ref name="Qatar National Vision 2030" /> ကာတာသည် ကာတာရိုက်ဇေးရှင်း ဟုခေါ်သော အစီအစဉ်ကို အပြင်းအထန် လုပ်ဆောင်ပြီး ထို အစီအစဉ်အရ ဖက်စက် လုပ်ငန်းများနှင့် အစိုးရ ဌာနများတွင် ကာတာ နိုင်ငံသားများ ဩဇာအာဏာကြီးသော ရာထူးနေရာများသို့ ရောက်ရှိရန် ရည်ရွယ် လုပ်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ကျောင်းများတွင် ဘွဲ့ရသူများ အပါအဝင် နိုင်ငံခြား၌ ပညာသင်လာသော ကာတာ နိုင်ငံသားများမှာ အိမ်သို့ ပြန်လာကြပြီး ယခင်က နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများ ခန့်အပ်ထားသော အဓိကရာထူးနေရာများကို ရယူကြသည်။ နိုင်ငံခြား ဝန်ထမ်းများ များပြားလာသည်ကို ထိန်းချုပ်ရန် အတွက် ကာတာသည် နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားများ ဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များနှင့် ပတ်သက်သော စီမံခန့်ခွဲမှုများကို လတ်တလော နှစ်များ အတွင်း တင်းကြပ်လာခဲ့သည်။ ကာတာ၏ တင်းကျပ်သော လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး စည်းမျဉ်း နှင့် နည်းဥပဒေများတွင် လုံခြုံရေးသည် အဓိက အကြောင်းအချက် အဖြစ် ပါဝင်သည်။<ref name="bdlive.co.za" /> ==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ== {{wide image|Doha banner.jpg|1000px|ဒိုဟာမြို့၏ ကောင်းကင်နောက်ခံ မြင်ကွင်း}} ကာတာသည် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများ အပေါ်တွင် အလွန်အမင်း မှီခိုနေသောကြောင့် နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ရာသီအလိုက် အပြောင်းအလဲ ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ကာတာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၂.၆ သန်းမျှ ရှိပြီး ၃၁၃,၀၀၀ ဦး (၁၂%) မှာ ကာတာနိုင်ငံသားများ ဖြစ်ပြီး ၂.၃ သန်းမှာ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်သည်။<ref name="pop" /> အာရပ်မဟုတ်သော နိုင်ငံခြားသားများမှာ ကာတာ လူဦးရေ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ နိုင်ငံသားများမှာ အကြီးဆုံး အစုအဝေး ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ၆၅၀,၀၀၀ မျှ ရှိကာ <ref name="pop" /> အခြားသော နိုင်ငံသားများတွင် နီပေါ နိုင်ငံသား ၃၅၀,၀၀၀ ဦး ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံသား ၂၈၀,၀၀၀ ဦး၊ ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံသား ၂၆၀,၀၀၀ ဦး၊ အီဂျစ်နိုင်ငံသား ၂၀၀,၀၀၀ ဦး၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသား ၁၄၅,၀၀၀ ဦးနှင့် ပါကစ္စတန် နိုင်ငံသား ၁၂၅,၀၀၀ ဦး မျှ ပါဝင်သည်။<ref name="pop" /> ကာတာ၏ ပထမဆုံး လူဦးရေစာရင်းကို ၁၈၉၂ တွင် ကောက်ခံခဲ့ပြီး ဒေသတွင်း အော့တမန် ဘုရင်ခံများမှ ကောက်ခံခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို လူဦးရေ စာရင်းအရ မြို့ကြီးများတွင် နေထိုင်သော လူဦးရေသာလျှင် ပါဝင်ပြီး ၁၈၉၂ တွင် လူဦးရေ ၉,၈၃၀ ဦး ရှိသည်။<ref name="Fromhertz2012" /> {{Historical populations |align=right |width=150px |title = လူဦးရေ |source = ကာတာ စာရင်းအင်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့ (၁၉၀၄-၂၀၀၄)<ref name=qsahist/> ၂၀၁၀ လူဦးရေစာရင်း<ref name="census10">{{cite web |url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Populations.aspx |title=Populations |publisher=Qsa.gov.qa |accessdate=2 October 2010}}</ref> ၂၀၁၃ ခန့်မှန်း<ref name=qsa-jan13>{{cite web|title=Population structure|url=http://www.qsa.gov.qa/eng/population_census/2013/PopulationStructure_jan.htm|publisher=Qatar Statistics Authority|date=31 January 2013|accessdate=17 June 2017|archivedate=6 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006095212/http://www.qsa.gov.qa/eng/population_census/2013/PopulationStructure_jan.htm}}</ref><ref name="balancing"/> ၂၀၁၆<ref>[http://en.tengrinews.kz/people/Qatar-population-hits-25-million-on-worker-influx-263189/ Qatar population hits 2.5 million on worker influx - People | Tengrinews<!-- Bot generated title -->]</ref> |percentages = |၁၉၀၄ | ၂၇,၀၀၀ |၁၉၇၀ | ၁၁၁,၁၃၃ |၁၉၈၆ | ၃၆၉,၀၇၉ |၁၉၉၇ | ၅၂၂,၀၂၃ |၂၀၀၄ | ၇၄၄,၀၂၉ |၂၀၁၀ | ၁,၆၉၉,၄၃၅ |၂၀၁၃ | ၁,၉၀၃,၄၄၇ |၂၀၁၆ | ၂,၅၄၅,၀၀၀ }} ၂၀၁၀ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၆၉၉,၄၃၅ ဦးဟု ကောက်ခံရရှိခဲ့သည်။ <ref name="census10" /> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကာတာ စာရင်းအင်း အာဏာပိုင် အဖွဲ့မှ နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း လူဦးရေအား ၁,၉၀၃,၄၄၇ ဦးဟု ခန့်မှန်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့တွင် အမျိုးသား ၁,၄၀၅,၁၆၄ ဦး နှင့် အမျိုးသမီး ၄၉၈,၂၈၃ ဦး ဖြစ်သည်။<ref name="qsa-jan13" /> ၁၉၇၀ ခုနှစ် ပထမဆုံး ကောက်ခံသော လူဦးရေ စာရင်းတွင် လူဦးရေ ၁၁၁,၁၃၃ ဦး ရှိသည်။<ref name=qsahist>{{cite web|title=History of Census in Qatar|url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/HistoryOfCensus.aspx|publisher=Qatar Statistics Authority|accessdate=16 June 2013|archivedate=11 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311180211/http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/HistoryOfCensus.aspx}}</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၆၀၀,၀၀၀ မျှသာရှိသော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခု အတွင်း လူဦးရေ ၃ ဆ တက်လာခဲ့ပြီး ကာတာ နိုင်ငံသားများအား စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၏ ၁၅% အထိ လျော့နည်းသွားစေခဲ့သည်။<ref name="balancing">{{cite news|title=Qatar's delicate balancing act|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-21029018|publisher=BBC News|accessdate=23 May 2013|date=16 January 2013}}</ref> အမျိုးသား အလုပ်သမား အများအပြား ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ကျားမ လူဦးရေ အချိုးအစား ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးများမှာ လူဦးရေ၏ ၄ပုံ ၁ပုံမျှသာ ရှိတော့သည်။ ကာတာစာရင်းအင်း အာဏာပိုင် အဖွဲ့၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ကာတာနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း လူဦးရေမှာ ၂၀၂၀ တွင် ၂.၈ သန်း အထိ ရောက်ရှိလာနိုင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကာတာ၏ အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး မဟာဗျူဟာ (၂၀၁၁-၁၆) တွင် ကာတာ၏ လူဦးရေသည် ၂၀၁၃ တွင့် ၁.၇၈ သန်း၊ ၂၀၁၄ တွင် ၁.၈၁ သန်း၊ ၂၀၁၅ တွင် ၁.၈၄ သန်း၊ ၂၀၁၆ တွင့် ၁.၈၆ သန်းမျှ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်း ထားပြီး နှစ်စဉ် တိုးတက်မှုနှုန်းမှာ ၂.၁% မျှသာ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ လူဦးရေသည် ၂၀၁၂ အကုန်တွင် ၁.၈၃ သန်းသို့ မတန်ဆ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ယခင်နှစ်ကနှင့် ယှဉ်လျှင် ၇.၅% မျှ တိုးတက်မှု ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=Population rise will push up rents|url=http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/220686-population-rise-will-push-up-rents.html|publisher=The Peninsula Qatar|date=5 January 2013|last=Pandit|first=Mobin|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029212225/http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/220686-population-rise-will-push-up-rents.html|archive-date=29 October 2013 }}</ref> ကာတာ၏ လူဦးရေသည် ၂၀၁၅ တွင် ၂.၄၆ သန်းဖြင့် စံချိန်တင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယခင်နှစ်လူဦးရေမှ ၈.၅% တိုးတက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ အစိုးရ၏ ခန့်မှန်းမှုထက် သိသာစွာပင် များပြားသည်။<ref>{{cite web|last1=Kovessy|first1=Peter|title=Though many leave Qatar, there are more people here than ever|url=http://dohanews.co/despite-expat-turnover-qatars-population-keeps-climbing/|website=DohaNews.Co|publisher=Doha News|accessdate=17 January 2016|archive-date=18 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118142353/http://dohanews.co/despite-expat-turnover-qatars-population-keeps-climbing/|url-status=dead}}</ref> ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== [[File:Alwakhra Masjid.jpg|thumb|left|ကာတာရှိ ဗလီတစ်ခု]] {{Pie chart |thumb = right |caption = ကာတာ၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (၂၀၁၀)<ref>[http://features.pewforum.org/grl/population-percentage.php Global Religious Landscape] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130101080244/http://features.pewforum.org/grl/population-percentage.php |date=1 January 2013 }}. Pew Forum.</ref><ref>{{cite web|title=Population By Religion, Gender And Municipality March 2004|url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/sensus_2004/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T06.htm|publisher=Qatar Statistics Authority|accessdate=17 June 2017|archivedate=18 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130518111025/http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/sensus_2004/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T06.htm}}</ref> |label1 = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] |value1 = 67.7 |color1 = Green |label2 = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |value2 = 13.8 |color2 = DodgerBlue |label3 = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] |value3 = 13.8 |color3 = Orange |label4 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |value4 = 3.1 |color4 = Yellow |label5 = အခြား |value5 = 0.7 |color5 = Chartreuse |label6 = ဘာသာမရှိ |value6 = 0.9 |color6 = Black }} အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ကာတာတွင် ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူများသော ဘာသာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာ အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခြင်း ခံရသည်။<ref>{{cite web|title=Report on International Religious Freedom – Qatar|url=http://m.state.gov/md14011.htm|publisher=US Department of State|quote=The official state religion follows the conservative Wahhabi tradition of the Hanbali school of Islam|accessdate=17 June 2017|archivedate=21 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140821170612/http://m.state.gov/md14011.htm}}</ref> ကာတာ နိုင်ငံသား အများစုသည် ဝါဟတ်မွတ်စလင်ဂိုဏ်း မှ ဆလာဖီ မွတ်စလင် ယုံကြည်မှုတွင် ပါဝင်ကြပြီး ကာတာရှိ မွတ်စလင် ၂၀%မှာ ရှီယာ့ အစ္စလာမ် ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြကာ အခြား မွတ်စလင် ဂိုဏ်းများတွင် ပါဝင်သူများမှာ အလွန်နည်းပါးသည်။<ref name=wahh>{{cite web|title=Tiny Qatar's growing global clout|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-13229852|publisher=BBC|date=30 April 2011|accessdate=12 March 2015}}</ref><ref name=insom>{{cite news|title=Qatar's modern future rubs up against conservative traditions|url=http://www.reuters.com/article/2012/09/27/uk-qatar-modernism-idUSLNE88Q00D20120927|publisher=Reuters|date=27 September 2012|accessdate=17 June 2017|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924170941/http://www.reuters.com/article/2012/09/27/uk-qatar-modernism-idUSLNE88Q00D20120927}}</ref><ref name=risingreuters>{{cite news|title=Rising power Qatar stirs unease among some Mideast neighbors|url=http://www.reuters.com/article/2013/02/12/us-qatar-neighbours-idUSBRE91B0R920130212|publisher=Reuters|accessdate=13 June 2013|date=12 February 2013|archivedate=2 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002041309/http://www.reuters.com/article/2013/02/12/us-qatar-neighbours-idUSBRE91B0R920130212}}</ref><ref>{{cite web|title=2011 Report on International Religious Freedom – Qatar|url=http://www.refworld.org/docid/50210591c.html |publisher=US Department of State}}</ref> ကာတာရှိ ဖွဲစည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေတွင် ရှာရီယာ ဥပဒေမှာ နိုင်ငံတော်ဥပဒေ၏ အဓိကရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။<ref name="con" /><ref name="qat1" /><ref name="con" /><ref name="qat1" /> ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများမှာ နိုင်ငံခြားသား များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှစ၍ ခရစ်ယာန်များသည် အစိုးရမှ လှူဒါန်းသော မြေနေရာများပေါ်တွင် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ တည်ဆောက်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်<ref>{{cite web|url=http://www.christianpost.com/news/christians-to-welcome-qatars-first-christian-church-31302/ |title=Christians to Welcome Qatar's First Christian Church |publisher=Christianpost.com |date=24 February 2008 |accessdate=22 January 2013}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90219.htm |title=CIA The World Fact Book |publisher=State.gov |date=29 June 2006 |accessdate=28 March 2010}}</ref> လက်ရှိ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နေသာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများမှာ မာသိုမာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ မလန်ကာရာ အောသိုဒေါက်စ် ဆီးရီးယန်း ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ရိုမန်ကက်သလစ် အာဝါလေဒီအော့ဖ် ရိုစရီ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း နှင့် အန်ဂလိကန် အက်ပီဖနီ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name="Report on Qatar">{{cite web|url=http://www.cumorah.com/index.php?target=view_country_reports&story_id=90|title=Report on Qatar|publisher=Cumorah Project|accessdate=12 March 2015}}</ref><ref name="The Anglican Centre in Qatar">{{cite web|url=http://www.epiphany-qatar.org/buildingproject.html |title=The Anglican Centre in Qatar |publisher=Epiphany-qatar.org |date= |accessdate=22 January 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116235828/http://www.epiphany-qatar.org/buildingproject.html |archivedate=16 January 2013 }}</ref><ref name="Oxford University Press">{{cite book|author1=David B. Barrett|author2=George Thomas Kurian|author3=Todd M. Johnson|title=World Christian encyclopedia: a comparative survey of churches and religions in the modern world|volume=1|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-510318-2|page=617}}</ref> ထို့မျှသာမက မော်မွန်ဝါ့ဒ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၂ ခုလည်း ရှိသည်။<ref name="Report on Qatar"/><ref name="The Anglican Centre in Qatar"/><ref name="Oxford University Press"/> ===ဘာသာစကား=== အာရပ်ဘာသာစကားသည် ကာတာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဒေသသုံးစကားဖြစ်သော ကာတာ အာရပ်ဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ကာတာ လက်ဟန်ခြေဟန် ဘာသာစကားကို နားမကြားသူများ အသိုင်းအဝန်းတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားအား ဒုတိယဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးများပြီး <ref>{{cite book|last1=Baker|first1=Colin|last2=Jones|first2=Sylvia Prys|title=Encyclopedia of Bilingualism and Bilingual Education|url=https://books.google.com/books?id=YgtSqB9oqDIC|publisher=Multilingual Matters|year=1998|page=429|isbn=978-1853593628}}</ref>အထူးသဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် ကြားခံဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးများလာသည်မှာ အာရပ်ဘာသာစကားကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား၏ ဝါးမြိုမှုမှ လွတ်မြောက်ရန် အတွက် စတင်ကာကွယ်ခြင်းများ ပြုလုပ်လာရသည် အထိပင် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite news|last=Guttenplan|first=D. D.|title=Battling to Preserve Arabic From English's Onslaught|url=https://www.nytimes.com/2012/06/11/world/middleeast/11iht-educlede11.html|work=The New York Times|accessdate=24 November 2013|date=11 June 2012}}</ref> ကာတာရှိ များပြားလှစွာသော နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်း အသိုင်းအဝန်းတွင် ဆက်သွယ်ရန် အတွက် အင်္ဂလိပ် ဘာသာသည် အသုံးဝင်သော ဘာသာစကား တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုများစွာ စုစည်းနေသာ နိုင်ငံတစ်ခု၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ အနေနှင့် အခြားသော ဘာသာစကား များစွာတို့ကို ပြောဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ဆင်ဟာ၊ ဘင်္ဂါလီ၊ တာဂါးလော့ နှင့် ဘဟာဆား အင်ဒိုနီးရှားတို့လည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|title=Qatar Facts|url=http://fqoc.hamad.qa/en/venue/about_qatar/about_qatar.aspx|publisher=First Qatar Orthodontic Conference|accessdate=18 June 2017|archivedate=12 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140712062300/http://fqoc.hamad.qa/en/venue/about_qatar/about_qatar.aspx}}</ref> ၂၀၁၂ တွင် ကာတာသည် နိုင်ငံတကာ ပြင်သစ်စကားပြော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သော လာဖရန်ကိုဖုန်းနီ (အိုအိုင်အက်ဖ်) အဖွဲ့အား အဖွဲ့ဝင် အသစ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြင်သစ်နေ့စဉ် သတင်းစာမှ ပြင်သစ်စကားပြောသူ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသော ကာတာနိုင်ငံသည် အိုအိုင်အက်ဖ် အဖွဲ့သို့ မည်သည့် ပံ့ပိုးမှုမှ မပြုလုပ်ကြောင်း ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး <ref>{{cite web|url=http://www.lemonde.fr/proche-orient/article/2013/12/23/le-qatar-ne-paie-pas-ses-contributions-a-la-francophonie_4339252_3218.html|title=Le Qatar ne paie pas ses contributions à la francophonie|first=Martine|last=Jacot|date=23 December 2013|publisher=|accessdate=5 June 2017|via=Le Monde}}</ref>အိုအိုင်အက်ဖ်မှ လတ်တလော ထွက်ခွာသွားသော အုပ်ချုပ်ရေးမှူးမှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် မကျေနပ်ချက်များကို ပြောကြားသည်မှာ ကာတာသည် အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်စဉ်က ပေးခဲ့သော ကတိများကို စောင့်ထိန်းခြင်း မရှိရုံသာမက နှစ်စဉ် အသင်းဝင်ကြေးကိုလည်း ပေးအပ်ခြင်း မရှိဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.jeuneafrique.com/229809/politique/cl-ment-duhaime-le-qatar-n-a-pas-tenu-ses-promesses-l-oif/|title=Clément Duhaime : "Le Qatar n'a pas tenu ses promesses" à l'OIF - JeuneAfrique.com|date=22 April 2015|publisher=|accessdate=5 June 2017}}</ref> ==ယဉ်ကျေးမှု== ကာတာနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အခြား အရှေ့အာရေဗျတွင် ရှိသော နိုင်ငံများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆင်တူပြီး အစ္စလာမ် ၏ လွမ်းမိုးမှု သိသာစွာ ရှိသည်။ နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်တွင် ကျင်းပသော ကာတာအမျိုးသားနေ့မှာ နိုင်ငံ၏ စရိုက်လက္ခဏာကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite book|last=Kamrava|first=Mehran|title=Qatar: Small State, Big Politics|url=https://books.google.com/books?id=oT_3XpqlgQoC|publisher=Cornell University Press|year=2013|isbn=978-0801452093}}</ref> ထိုနေ့အား ဂျာဆင်ဘင် မိုဟာမက် အယ်လ်သာနီ နန်းတက်သောနေ့ နှင့် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အမျိုးမျိုးသော မျိုးနွယ်စုများကို စုစည်းရန် ၎င်း၏ ကြိုးပမ်းမှုတို့ကို အမှတ်ရသော အားဖြင့် ကျင်းပခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Qatar National Day 2011 |url=http://www.timeoutdoha.com/gallery/28438-qatar-national-day-2011#.ULXViaysiSo |publisher=Time Out Doha|date=29 November 2011|accessdate=12 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dohanews.co/everything-you-need-to-know-about-qatar-national-day/|title=Everything you need to know about Qatar National Day 2012|publisher=Doha News|date=10 December 2012|accessdate=18 February 2015|archive-date=19 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219051048/http://dohanews.co/everything-you-need-to-know-about-qatar-national-day/|url-status=dead}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ ဟာမက် ဘင် အဘဒူ အာဇစ် အယ်လ် ကာဝါရီသည် ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာနှင့် အမွေအနှစ် ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ===အနုပညာနှင့် ပြတိုက်များ=== [[File:Doha, Museo de Arte Islámico 02.jpg|thumb|ဒိုဟာရှိ အစ္စလာမ် အနုပညာ ပြတိုက်]] ကာတာအား အုပ်စိုးသော မိသားစုဖြစ်သည့် အယ်လ်သာနီ မိသားစုမှ လူကြီးများသည် အစ္စလာမ် ခေတ်ပေါ် အနုပညာလက်ရာများကို စုဆောင်းသူများ အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်သော အစ္စလာမ် အနုပညာ ပြတိုက်အား ဒေသအတွင်း အကောင်းဆုံး ပြတိုက် တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name=sandsmith>{{cite news|title=Art in Qatar: A Smithsonian in the sand|url=http://www.economist.com/node/17797006|publisher=The Economist|accessdate=16 June 2013|date=1 January 2011}}</ref> ထိုပြတိုက်နှင့် အာရပ်မော်ဒန် အနုပညာ ပြတိုက် အပါအဝင် အခြား ပြတိုက်များမှာ ကာတာ ပြတိုက် အာဏာပိုင် အဖွဲ့၏ အောက်တွင် ရှိပြီး ထိုအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူမှာ လက်ရှိ အုပ်ချုပ်သူ စော်ဘွား၏ ညီမ နှင့် အနုပညာ ပစ္စည်း စုဆောင်းရာတွင် ထင်ရှားသူ အယ်လ် မာယက်ဆာ ဘင့် ဟာမက် ဘင် ခါလီဖာ အယ်လ်သာနီ နှင့် အနုပညာ အားပေးသူ ရှိတ်စော်ဘွား ဟာဆန်ဘင် မိုဟာမက် အယ်လ်သာနီ တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|title=QMA Board of Trustees|url=http://www.qma.org.qa/online/index.php/en/about-us/board-of-trustees|publisher=Qatar Museums Authority|accessdate=12 March 2015|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402092712/http://www.qma.org.qa/online/index.php/en/about-us/board-of-trustees}}</ref>ကာတာ ပြတိုက် အာဏာပိုင် အဖွဲ့သည် တာကာဟာရှီ မူရာကာမီ၏ ဗာဆိုင်း ပြပွဲ (၂၀၁၀) နှင့် ဒေမီယန် ဟတ်စ် ၏ လန်ဒန် ပြပွဲ (၂၀၁၂) အစရှိသည်တို့ကိုလည်း ပံ့ပိုးကူညီပေးခဲ့သည်။ ကာတာသည် ကမ္ဘာ့ အနုပညာ ဈေးကွက်တွင် တန်ဖိုးအားဖြင့် အများဆုံး ဝယ်ယူသူ ဖြစ်သည်။<ref name=theart>{{cite web|title=Qatar revealed as the world's biggest contemporary art buyer|url=http://www.theartnewspaper.com/articles/Qatar+revealed+as+the+world%E2%80%99s+biggest+contemporary+art+buyer/24185|publisher=The Art Newspaper|accessdate=16 June 2013|archivedate=7 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150307065133/http://www.theartnewspaper.com/articles/Qatar+revealed+as+the+world%E2%80%99s+biggest+contemporary+art+buyer/24185}}</ref>ကာတာ၏ အနုပညာ ကဏ္ဍသည် ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်းဖြင့် ကမ္ဘာက သိလာသော နိုင်ငံတစ်ခု အနေနှင့် ကမ္ဘာက အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရစေရန် ပြုလုပ်ခြင်း အားဖြင့် နိုင်ငံ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူ ဖြစ်ရန် အတွက် ဦးတည် လုပ်ကိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|last = Bohas|first = Alexander|title = The Political Trump-Cards of Cultural Potency Qatar's Policy of 'Cultural Grandeur'|url = http://www.chaos-international.org/index.php?option=com_content&view=article&id=580%3Athe-political-trump-cards-of-cultural-potency-qatars-policy-of-cultural-grandeur&catid=49%3Alist-of-pac&directory=65&lang=fr&d0be771fd5b4869be0ea91b8cce6b72e=306e651d1e1820724639ce6e92e6acf3|work = Chaos International|accessdate = 13 April 2013}}</ref> ===မီဒီယာ=== [[File:Al Jazeera English Newsdesk.jpg|thumb|ကာတာ သတင်းချန်နယ် တစ်ခုဖြစ်သော အဲလ် ဂျာဇီးယား အင်္ဂလိပ်၏ ရုံးခန်း]] ဖရီးဒမ်းဟောက်စ် ၏ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သတင်းစာလွတ်လပ်မှု အစီရင်ခံစာ အရ ကာတာ မီဒီယာအား "လွတ်လပ်မှုမရှိ" ဟု အဆင့်သတ်မှတ်သည်။ <ref name="freedomhouse1"/> ကာတာနိုင်ငံတွင် ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်ခြင်းကို ၁၉၇၀ တွင် စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|author1=Barrie Gunter|author2=Roger Dickinson|title=News Media in the Arab World: A Study of 10 Arab and Muslim Countries|url=https://books.google.com/books?id=89pMZd0JhDsC&pg=PA33|accessdate=8 February 2014|date=6 June 2013|publisher=A&C Black|isbn=1-4411-0239-6|page=33}}</ref> [[အဲလ် ဂျာဇီးယား]] သည် အဓိက ရုပ်မြင်သံကြား ကွန်ယက်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကာတာနိုင်ငံ ဒိုဟာမြို့တွင် ရုံးချုပ် တည်ရှိသည်။ အယ်ဂျာဇီးယားသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် အာရပ် သတင်း နှင့် လက်ရှိ အဖြစ်အပျက်များ ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်တု ရုပ်မြင်သံကြား ချန်နယ် တစ်ခု အဖြစ် အစပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် အယ်ဂျာဇီးယား မီဒီယာ ကွန်ယက် ဟု အမည်ရသော အထူးပြု ရုပ်မြင်သံကြား ချန်နယ်များကို ထုတ်လွှင့်လျက် ရှိသည်။ သတင်းသမားများသည် မိမိဘာသာ ဆင်ဆာ ပြုလုပ်ရသည်ဟု ဆိုကြပြီး အထူးသဖြင့် အစိုးရ နှင့် ကာတာ၏ အုပ်ချုပ်သူ မိသားစု နှင့် ပတ်သက်သော ကိစ္စရပ်များတွင် ဖြစ်သည်။ <ref name="blanchard">{{cite book|last=Blanchard|first=Christoper|title=Qatar: Background and U.S. Relations|url=https://books.google.com/books?id=Y7GCvg2eCx4C|publisher=Congressional Research Service|year=2014|page=17}}</ref> မီဒီယာများတွင် အစိုးရ၊ အီမာစော်ဘွား နှင့် အုပ်ချုပ်သူ မီဒီယာများအား ဝေဖန်ခြင်းမှာ ဥပဒေနှင့် မညီပေ။ သတင်းစာ ဥပဒေ အပိုဒ် ၄၆ တွင် "ကာတာနိုင်ငံ၏ အီမာစော်ဘွား အား ဝေဖန်ခြင်း မပြုရန်နှင့် ၎င်း၏ ရုံးမှ မန်နေဂျာ ခွင့်ပြုချက် မရဘဲ မည်သည့် ထုတ်ပြန်ချက်ကိုမှ မဖော်ပြရန်" ဟု ရေးသားထားသည်။<ref>{{cite news|title=Awaiting a Modern Press Law in Qatar|url=https://www.nytimes.com/2013/05/09/opinion/global/Awaiting-a-Modern-Press-Law-in-Qatar.html|work=New York Times|accessdate=16 June 2013|first=Richard J.|last=Roth|date=8 May 2013}}</ref> သတင်းစာသမားများသည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို စော်ကားမှုကြောင့်လည်း တရားစွဲဆိုခြင်း ခံရတတ်သည်။<ref name="freedomhouse1">{{cite web|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2014/qatar#.VL1KFkfF95a|title=Qatar Freedom of the Press|publisher=Freedom House|accessdate=19 January 2015|archivedate=30 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190330170221/https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2014/qatar#.VL1KFkfF95a}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဆိုင်ဘာရာဇဝတ်မှုများ တားမြစ်သည့် ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့်ကို တားမြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြပြီး ဒေသတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးကို ပျက်ပြားစေမှု နှင့် သတင်းမှားများကို ထုတ်ဝေမှု အစရှိသော ကျယ်ပြန့်လှသော အကြောင်းအချက်များတွင် ထောင်ဒဏ် နှင့် ငွေဒဏ် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://cpj.org/2014/09/new-cybercrime-law-could-have-serious-consequences.php|title=New cybercrime law could have serious consequences for press freedom in Qatar|publisher=cpj.org|date=27 September 2014|accessdate=19 January 2015}}</ref> ပင်လယ်ကွေ့ လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့မှ ထိုဥပဒေသည် လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ကို ခြိမ်းခြောက်သည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောကြားပြီး ဥပဒေ အတွင်းမှ အချို့သော အပိုဒ်များကို ပြန်လည် ရုပ်သိမ်းရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.gc4hr.org/news/view/747|title=Qatar: New Cyber Crime Law poses real threat to Freedom of Expression|publisher=gc4hr.org|date=17 September 2014|accessdate=19 January 2015}}</ref> ပုံနှိပ် မီဒီယာ ကဏ္ဍသည် လတ်တလော နှစ်များ အတွင်း တိုးချဲ့လာခဲ့သည်။ ယခုလက်ရှိ ကာတာတွင် ထုတ်ဝေနေသော သတင်းစာ ၇ စောင် ရှိပြီး ၄ စောင်မှာ အာရပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေကာ ၃ စောင်မှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်။ <ref>{{cite book|title=The Report: Qatar 2010|url=https://books.google.com/books?id=BT1gIeuQq6wC|publisher=Oxford Business Group|year=2010|page=237}}</ref> ထို့ပြင် အိန္ဒိယ၊ နီပေါ နှင့် သီရိလင်္ကာမှ သတင်းစာများကိုလည်း ကာတာအတွက် ပုံနှိပ်မှု အဖြစ် ထုတ်ဝေခြင်းများလည်း ရှိသည်။ ဆက်သွယ်ရေး ဆိုင်ရာ အခြေခံ အဆောက်အအုံ နှင့် ပတ်သက်၍ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ဖိုရမ်၏ ကွန်ယက်အသင့်ဖြစ်မှု ညွှန်းကိန်း အရ ကာတာသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံများတွင် အမြင့်ဆုံး အဆင့် ရှိသည်။ ထိုအဆင့် သတ်မှတ်ချက်မှာ နိုင်ငံ၏ သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဆိုင်ရာ နည်းပညာများ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို အဆုံးအဖြတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ကာတာသည် ၂၀၁၄ ညွှန်းကိန်းတွင် ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၂၃ ရှိပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မှ မပြောင်းလဲဘဲ ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ <ref>{{cite web |url=http://www3.weforum.org/docs/GITR/2014/GITR_OverallRanking_2014.pdf |title=NRI Overall Ranking 2014 |publisher=World Economic Forum |accessdate=28 June 2014}}</ref> ===ဂီတ=== ကာတာနိုင်ငံ၏ ဂီတသည် ဘက်ဒိုယင်း ကဗျာ၊ သီချင်းနှင့် အကတို့ အပေါ်တွင် အခြေတည်သည်။ ရိုးရာ အကများကို ဒိုဟာတွင် သောကြာနေ့ နေ့လယ်၌ ကပြဖျော်ဖြေလေ့ ရှိသည်။ ထို အကများထဲမှ တစ်ခုမှာ အာဒါ ဟု ခေါ်ပြီး အတန်း နှစ်တန်း ရှိသော ကချေသည်များမှာ တိုက်ခိုက်မှု ပုံစံ ကကွက်ဖြင့် ဖျော်ဖြေကြပြီး ၎င်းတို့ ကခုန်ရာတွင် အယ်လ်ရက်စ် (မီးတောက်ဖြင့် သားရေပြားကို အပူပေးထားသော ဗုံကြီး တစ်မျိုး)၊ တမ်ဘိုရင်း နှင့် လင်ကွင်း နှင့် ဗုံအသေးလေးများ ဖြင့် ဝိုင်းဝန်း တီးခတ်ကြသည်။<ref name="qatarembassy1"/> ရိုးရာ ဂီတများတွင် အခြားအသုံးပြုသော ဗုံများမှာ ဂါလာဟု ခေါ်သော ရွှံ့ကရားရှည်၊ တပ်စ် သို့ တာဆပ် ဟုခေါ်သော ဒန် သောက်ရေခွက် နှင့် အတူ တုတ်ဖြင့် တီးခတ်ရသော တက်ဘ် ဟု ခေါ်သည့် ဗုံရှည်တို့ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://portal.www.gov.qa/wps/portal/topics/Tourism,+Culture+and+Leisure/heritageandcultural|title=Heritage and Culture|publisher=Qatar e-Gov|accessdate=26 April 2015}}</ref> ကြိုးတပ် တူရိယာများ ဖြစ်ကြသော အုဒ် နှင့် ရီဘာဘာ တို့ကိုလည်း အသုံးများကြသည်။<ref name="qatarembassy1">{{cite web|url=http://www.qatarembassy.info/index.php?option=com_content&view=article&id=61:arts-and-culture&catid=12:tourism-culture-and-leisure&Itemid=4|title=Arts and Culture|publisher=Embassy of Qatar in London|accessdate=25 June 2015|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023616/http://qatarembassy.info/index.php?catid=12:tourism-culture-and-leisure&id=61:arts-and-culture&itemid=4&option=com_content&view=article}}</ref> ===အားကစား=== [[File:2015 Ladies Tour of Qatar Cucinotta winning stage 1.jpg|thumb|195px|၂၀၁၅ ကာတာ အမျိုးသမီး စက်ဘီးစီး ပြိုင်ပွဲ]] ဘောလုံး ကစားခြင်းသည် ကာတာ၌ ကစားသမား နှင့် ပရိသတ် တို့အကြား ရေပန်းစားသော ကစားနည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://portal.www.gov.qa/wps/portal/topics/Healthcare+and+Well-being/qatarasportingnation|title=Qatar – a Sporting Nation|publisher=Qatar e-Government|accessdate=12 March 2015}}</ref> ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား လူငယ် ဘောလုံး ပြိုင်ပွဲတွင် ကာတာ အသက် ၂၀ အောက် အမျိုးသား ဘောလုံး အသင်းသည် အနောက်ဂျာမနီကို ၄ ဂိုး - ၀ ဖြင့် ရှုံးနိမ့်၍ ဒုတိယ နေရာ ရခဲ့ဖူးသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကာတာသည် အာရှ ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်၏ ၁၅ ကြိမ်မြောက် အာရှဖလား ဘောလုံးပြိုင်ပွဲအား အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထို ပြိုင်ပွဲသည် ကာတာအနေနှင့် ဒုတိယ အကြိမ် အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ယခင်က ၁၉၈၈ တွင် ပထမ အကြိမ် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့ဖူးသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.foxsports.com.au/football/asian-cup/fox-sports-brings-you-everything-you-need-to-know-and-a-few-things-you-dont-about-the-2011-afc-asian-cup/story-e6frf4fu-1225979619978|title=Fox Sports brings you everything you need to know – and a few things you don't – about the Asian Cup|publisher=Fox Sports|last1=Gibbes|first1=Martin|last2=Schiller|first2=Emma|date=4 January 2011|accessdate=12 March 2015}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက်တွင် ကာတာ အနေနှင့် ကမ္ဘာ့ဖလား ဗိုလ်လုပွဲသို့ တစ်ကြိမ်မျှ တက်ရောက်ခဲ့ဖူးခြင်း မရှိသော်လည်း ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလားအား အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပရန် အတွက် ၎င်းတို့၏ အဆိုပြုချက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|title=Russia, Qatar win 2018 and 2022 World Cups|author=Paul Radford|newspaper=Reuters|date=2 December 2010|url=http://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE6B10FA20101202|accessdate=2 December 2010|archivedate=14 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110914094810/http://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE6B10FA20101202}}</ref> ကာတာရှိ ပွဲစီစဉ်သူများသည် ထိုပြိုင်ပွဲအတွက် အားကစားရုံ အသစ် ၉ ခု တည်ဆောက်ရန် နှင့် လက်ရှိ အားကစားရုံ ၃ ခုအား ချဲ့ထွင်ရန် စီစဉ်လျက် ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလားအား အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခွင့် ရရှိခြင်း အတွက် ပါရှား ပင်လယ်ကွေ့ ဒေသမှ စိတ်အား တက်ကြွစွာ ကြိုဆိုကြပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံများထဲတွင် ထိုသို့ အိမ်ရှင် အဖြစ် ကျင်းပခွင့်ရခြင်းသည် ပထမဦးဆုံး အကြိမ် ဖြစ်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထိုသို့ ကျင်းပခွင့် ရခြင်း အတွက် အငြင်းပွားမှုများစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လာဘ်ပေးသည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုကို စုံစမ်းရာတွင်လည်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။ ဥရောပ ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်များမှလည်း ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလားကို ကာတာတွင်ကျင်းပရခြင်း အတွက် အကြောင်းအမျိုးမျိုးတို့ကြောင့် ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ထိုအကြောင်းများထဲတွင် ပူနွေးသော အပူချိန်ကြောင့် ကစားသမားများ၏ ကြံ့ခိုင်မှုကို ထိခိုက်နိုင်သည် ဆိုသော အချက်နှင့် အကယ်၍ ဆောင်းရာသီတွင် ကျင်းပမည် ဆိုပါက ဥရောပ ဘောလုံးကလပ်ပြိုင်ပွဲများတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်နိုင်သည် ဆိုသော အချက်တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite web |url= http://www.qatarchronicle.com/sports/35752/europes-top-leagues-protest-against-2022-winter-world-cup-in-qatar/ |title= Europe's Top Leagues protest against 2022 winter World Cup in Qatar |work= Qatar Chronicle |date= 12 August 2013 |accessdate= 21 August 2013 |archivedate= 17 August 2013 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130817110819/http://www.qatarchronicle.com/sports/35752/europes-top-leagues-protest-against-2022-winter-world-cup-in-qatar/ }}</ref><ref>{{cite news|url = http://www.qatarchronicle.com/sports/34172/fifa-wants-qatar-2022-postponed-to-winter/|title = Fifa wants Qatar 2022 postponed to Winter|publisher = Qatar Chronicle|date = 20 July 2013|accessdate = 21 August 2013|archivedate = 10 November 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20141110211907/http://www.qatarchronicle.com/sports/34172/fifa-wants-qatar-2022-postponed-to-winter/}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလတွင် ကာတာ ဘောလုံးအဖွဲ့မှ တာဝန်ရှိသူ မိုဟာမက် ဘင် ဟန်မန်အား ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်မှ တာဝန်ရှိသူများကို ပေါင် ၃သန်း လာဘ်ပေးခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ အဆိုပြုချက်ကို ထောက်ခံစေသည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27652181 |title=BBC Sport – Qatar World Cup: '£3m payments to officials' corruption claim |publisher=Bbc.co.uk |date= |accessdate=1 June 2014}}</ref>သို့သော်လည်း ၂၀၁၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာတွင် ဖီဖာမှ အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပရန် လုပ်ငန်းစဉ်ကို စစ်ဆေးရာတွင် ကာတာသည် မှားယွင်းမှု တစ်စုံတစ်ရာ မလုပ်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/30031405|title=World Cup inquiry clears Qatar but criticises English FA|publisher=BBC|date=13 November 2014|accessdate=12 March 2015}}</ref> [[File:2009 Emir of Qatar Cup Final - people in Stadium (3580963393).jpg|thumb|ကာတာ အီမာစော်ဘွား ဖလား ၂၀၀၉]] ဗြိတိသျှ နေ့စဉ်ထုတ် သတင်းစာ တစ်စောင်ဖြစ်သော ဂါးဒီးယန်း သတင်းစာမှာ "၂၀၂၂ ခုနှစ် အဲမရိတ်အတွင် ပြင်ဆင်ရာတွင် ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားများအား ခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်း နှင့် ဖိနှိပ်ခြင်း" အမည်ရသည့် သတင်းဇာတ်လမ်းတို တစ်စောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ <ref name="Guardian20130925">{{cite news|last = Pattisson|first = Pete|title = Revealed: Qatar's World Cup 'slaves'|url = https://www.theguardian.com/world/2013/sep/25/revealed-qatars-world-cup-slaves|accessdate = 26 September 2013|newspaper = The Guardian|date = 25 September 2013|quote = So entrenched is this exploitation that the Nepalese ambassador to Qatar, Maya Kumari Sharma, recently described the emirate as an "open jail".}}</ref> ဂါးဒီးယန်း၏ ၂၀၁၄ ခုနှစ် စုံစမ်းထောက်လှမ်းမှု အရ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲ စီစဉ်သူများ အတွက် ခမ်းနားကြီးကျယ်သော ရုံးခန်းများကို တည်ဆောက်ပေးနေရသည့် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများသည် တစ်နှစ်ကျော်မျှ လစာ မရရှိဘဲ ယခု အခါတွင် ပိုးဟပ်များ ပြည့်နှက်နေသည့် အဆောင်များတွင် နေထိုင်၍ တရားမဝင် အလုပ်လုပ်နေရသည်ကို အစီရင်ခံ ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/global-development/2014/jul/28/qatar-world-cup-migrants-not-paid-building-office|title=Qatar World Cup: migrants wait a year to be paid for building offices|publisher=''The Guardian''|last1=Booth|first1=Robert|last2=Pattisson|first2=Pete|date=28 July 2014|accessdate=12 March 2015}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလား အတွက် အခြေခံ အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရာတွင်ပါဝင်နေသည့် နီပေါ ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများမှာ ၂ ရက်လျှင် တစ်ယောက်နှုန်း သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>Owen Gibson and Pete Pattisson (23 December 2014). [https://www.theguardian.com/world/2014/dec/23/qatar-nepal-workers-world-cup-2022-death-toll-doha Death toll among Qatar's 2022 World Cup workers revealed]. ''The Guardian.'' Retrieved 29 May 2015.</ref>ကာတာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် လုပ်ငန်းဖော်ဆောင်ရေး ကော်မတီမှ အမျိုးမျိုးသော စွပ်စွဲမှုများ အတွက် တုံ့ပြန်သည်မှာ ကာတာတွင် ကမ္ဘာ့ဖလားကို ကျင်းပ ခြင်းသည် ဒေသအတွင်း အပြောင်းအလဲများကို လျင်မြန်စွာ ဖော်ဆောင်နိုင်ရန် အထောက်အပံ့ တစ်ခုဖြစ်သည် ဟူ၍ပင် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2014/jun/15/qatar-world-cup-bid-2022|title=Qatar hits back at allegations of bribery over 2022 World Cup|last=Gibson|first=Owen|publisher=''The Guardian.''|date=14 June 2014|accessdate=12 March 2015}}</ref> ဘောလုံးသည် ရေပန်း အစားဆုံး ကစားနည်း ဖြစ်သော်လည်း အခြားသော အဖွဲ့လိုက် ကစားနည်းများမှာလည်း အတော်အတန် အောင်မြင်မှုများ ရှိသည်။ ၂၀၁၅ တွင် အိမ်ရှင် အဖြစ်လက်ခံ ကျင်းပသော ကမ္ဘာ့ ဟန်းဘော ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲတွင် ကာတာ ဟန်းဘော အသင်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ နောက် ဒုတိယ နေရာမှ လိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပြိုင်ပွဲမှာ အိမ်ရှင်နိုင်ငံနှင့် အိမ်ရှင်အသင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားစရာ အများအပြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.ihf.info/files/CompetitionData/153/pdf/88OMR.pdf|title=Match report|publisher=International Handball Federation|accessdate=12 March 2015|archivedate=1 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150201181403/http://www.ihf.info/files/CompetitionData/153/pdf/88OMR.pdf}}</ref> ထို့ပြင် ၂၀၁၄တွင်ပင် ကာတာသည် ၃x၃ ဘတ်စကက်ဘော ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲတွင် အမျိုးသား အသင်းမှ ချန်ပီယံဆု ဆွတ်ခူး နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://russia2014.fiba.com/|title=2014 FIBA 3x3 World Championships|publisher=International Basketball Federation|accessdate=13 November 2015|archivedate=31 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151031210632/http://russia2014.fiba.com/}}</ref> ဒိုဟာတွင် ရှိသော ခါလီဖာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တင်းနစ် နှင့် စကွက်ရှ် အားကစားရုံတွင် ၂၀၀၈ မှ ၂၀၁၀ အထိ အမျိုးသမီး တင်းနစ် အသင်း (ဒဗလျူတီအေ) ၏ လှည့်လည် ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ကာတာသည် အမျိုးသမီး တင်းနစ် အသင်း၏ အထူးတန်းပြိုင်ပွဲဖြစ်သော ကာတာ လေဒီ အိုးပင်း ပြိုင်ပွဲကို နှစ်စဉ် ကျင်းပသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစ၍ ကာတာသည် နှစ်စဉ် တိုးရ်အော့ဖ်ကာတာ အမည်ရသော အဆင့်ခြောက်ဆင့် စက်ဘီးစီး ပြိုင်ပွဲကို ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလတိုင်းတွင် စက်ဘီးနင်းသူများသည် ကာတာ၏ မြေပြန့်ပေါ်တွင် ၆ ရက်ကြာမျှ စီးနင်း ရသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အချိန်နှင့် ပြိုင်ရသော ပြိုင်ပွဲများတွင် ခရီးစဉ် တိုတောင်းသော်လည်း ထိုပြိုင်ပွဲ၏ အဆင့်တိုင်းသည် ကီလိုမီတာ ၁၀၀ ကျော် ရှိသည်။ တိုးရ်အော့ဖ်ကာတာကို ကာတာ စက်ဘီးစီး အသင်းမှ ကြီးမှူးကျင်းပပြီး ကြေးစား စက်ဘီးစီး သမားများ၏ အီလစ်မန်း အဆင့်အတွက် ကျင်းပခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.letour.fr/us/homepage_courseTQA.html |title=The homepage of Tour of Qatar |publisher=Letour.fr |date=1 December 1994 |accessdate=22 January 2013}}</ref> ကာတာစစ်တပ်၏ လေထီးခုန် အသင်းသည် လေထီးခုန်နည်း အချို့၌ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများ၏ ထိပ်တန်း အဆင့်တွင် ပါဝင်သည်။ ကာတာ အမျိုးသား လေထီး အသင်းသည် နှစ်စဉ် ကာတာ အမျိုးသားနေ့ နှင့် ၂၀၁၅ ဟန်းဘော ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲကဲ့သို့သော အခြားကြီးမားသော ပွဲများ ၌ သရုပ်ပြလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.skydivemag.com/article/incredible-demo-at-doha|title=Skydive Mag - Incredible Demo at Doha|first=Chris|last=Gay|publisher=|accessdate=5 June 2017|archive-date=7 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015733/http://www.skydivemag.com/article/incredible-demo-at-doha}}</ref> ဒိုဟာသည် အက်ဖ်အိုင်ဗွီဘီ ဘောလီဘော အမျိုးသား ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲကို လေးကြိမ်တိုင် အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ပြီး အက်ဖ်အိုင်ဗွီဘီ ဘောလီဘော အမျိုးသမီး ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲကို ၃ ကြိမ်တိုင် အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ဒိုဟာသည် အာရှ ဘော်လီဘော ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲကို အိမ်ရှင် အဖြစ် တစ်ကြိမ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ဖူးသည်။ ==ပညာရေး== [[File:Qatar university main area.jpg|thumb|ကာတာတက္ကသိုလ်၏ အဓိကနေရာ]] [[File:QatarUniversityEastView.jpg|thumb|right|ကာတာ တက္ကသိုလ်၏ အရှေ့ဘက်မြင်ကွင်း]] ကာတာသည် ရန်း(RAND) ကော်ပိုရေးရှင်းကို ငှားရမ်း၍ ၎င်း၏ ၁၂ တန်း ပညာရေး စနစ်ကို ပြုပြင်စေခဲ့သည်။<ref name=strangepow /> ကာတာဖောင်ဒေးရှင်းမှ တဆင့် ပညာရေးမြို့တော် ကိုတည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ထိုတက္ကသိုလ်ဝန်း အတွင်းတွင် ဝေးလ်ကော်နဲလ် ဆေးတက္ကသိုလ်၊ ကာနဲဂျီမီလွန် ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံကျောင်း၊ ဂျော့ရှ်တောင်း တက္ကသိုလ် ဖောရိန်းဆားဗစ်ကျောင်း၊ နော့သ်ဝက်စတန် မီဒေးလ် သတင်းစာပညာကျောင်း၊ တက္ကဆပ် အေအင်န်အမ် အင်ဂျင်နီယာကျောင်း နှင့် အခြား အနောက်တိုင်း တက္ကသိုလ်များ၏ ကျောင်းခွဲများကို လက်ခံနေရာချထားပေးခဲ့သည်။ [[File:UNESCO_Institute_for_Statistics_Literacy_Rate_Qatar_population_plus_15_1985-2015.png|thumb|ယူနက်စကို စာရင်းအင်း အင်စတီကျု၊ ကာတာလူဦးရေနှင့် စာတတ်မြောက်မှု အပေါင်း ၅ ၁၉၈၅-၂၀၁၅]] ကာတာ၏ စာမတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၂၀၁၂တွင် အမျိုးသား ၃.၁% နှင့် အမျိုးသမီး ၄.၂% တို့ ဖြစ်ကြပြီး အာရပ်စကားပြော နိုင်ငံများတွင် အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်သော်လည်း တကမ္ဘာလုံးတွင် အဆင့် ၈၆ မျှသာ ရှိသည်။ <ref>{{cite web|title=In the occasion of Literacy Arab Day, Qatar has the Lowest Illiteracy Rates in 2012|url=http://www.qsa.gov.qa/eng/News/2012/Article/72.htm|publisher=Qatar Statistics Authority|date=8 January 2013|accessdate=18 June 2017|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924083746/http://www.qsa.gov.qa/eng/News/2012/Article/72.htm}}</ref> နိုင်ငံသားများသည် အစိုးရမှ ထောက်ပံ့ပေးသော ပညာရေးစနစ်ဖြင့် မူကြိုမှ အထက်တန်း အထိ တက်ရောက်ရန် လိုအပ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://english.mofa.gov.qa/details.cfm?id=80 |title=Qatar constitution |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130918053402/http://english.mofa.gov.qa/details.cfm?id=80 |archivedate=18 September 2013 }}</ref> ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ကာတာ တက္ကသိုလ်သည် နိုင်ငံ အတွင်း အဆင့်မြင့် ပညာရေး အတွက် ရှေးအကျဆုံး နှင့် အကြီးဆုံး တက္ကသိုလ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.qu.edu.qa/theuniversity/history.php|title=Our history|publisher=Qatar University|accessdate=12 March 2015|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225121300/http://www.qu.edu.qa/theuniversity/history.php}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yourmiddleeast.com/special-reports/article/the-middle-east-university-list_672|title=SPECIAL REPORT: UNIVERSITY STUDIES IN THE MIDDLE EAST|last=Hendengren|first=Adam|publisher=Your Middle East|date=25 June 2013|accessdate=12 June 2015|archive-date=6 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506235206/http://www.yourmiddleeast.com/special-reports/article/the-middle-east-university-list_672}}</ref> ၂၀၀၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အီမာစော်ဘွား ဟာမက် ဘင် ခါလီဖာ ဘင် ခါလီဖာ အယ်လ်သာနီမှာ အဆင့်မြင့်ပညာရေးကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Qatar.pdf|title=World Data on Education – Qatar|publisher=UNESCO|accessdate=21 July 2015|archive-date=4 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804015605/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Qatar.pdf}}</ref> ထိုကောင်စီမှ မူကြို အဆင့်မှ တက္ကသိုလအထိ ပညာရေး အားလုံးကို လမ်းညွှန် ထိန်းချုပ်ပြီး ထိုအထဲတွင် "ခေတ်သစ် အတွက် ပညာရေး" ဟု အမည်ရသော ကာတာအား ပညာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်ဖြစ်ရန် အစပျိုး တီထွင် ဆောင်ရွက်မှုလည်း ပါဝင်သည်။.<ref>{{cite journal|url=http://dx.doi.org/10.1177/1365480210390083|title=National student research fairs as evidence for progress in Qatar’s Education for a New Era|first1=Margery K.|last1=Anderson|first2=|last2=Tarfa Nasser Alnaimi|first3=|last3=Shaikha Hamad Alhajri|date=1 November 2010|publisher=|journal=Improving Schools|volume=13|issue=3|pages=235–248|accessdate=5 June 2017|via=SAGE Journals|doi=10.1177/1365480210390083}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.english.education.gov.qa |title=Education for a New Era |accessdate=25 March 2008 |publisher=Supreme Education Council |archivedate=13 September 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050913005112/http://www.english.education.gov.qa/ }}</ref> ဝီဘိုမက်ထရစ်၏ ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ် အဆင့်သတ်မှတ်ချက်အရ ကာတာရှိ တက္ကသိုလ်များ၏ အဆင့်မှာ ကာတာ တက္ကသိုလ် (အဆင့် ၁,၈၈၁)၊ ကာတာ တက္ကဆပ် အေအင်န်အမ် တက္ကသိုလ် (အဆင့် ၃,၉၀၅) နှင့် ကာတာ ဝေးလ်ကော်နဲလ် ဆေးတက္ကသိုလ် (အဆင့် ၆,၈၅၅) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|title=Qatar|url=http://www.webometrics.info/en/aw/Qatar|publisher=Ranking Web of Universities|accessdate=26 February 2013}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် ကာတာ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ရပ်ဝန်း ကို ပညာရေး မြို့တော် အတွင်း တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုတက္ကသိုလ်များနှင့် လုပ်ငန်းများ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက် နိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။ ပညာရေး မြို့တော်သည် အပြည့်အဝ အသိအမှတ် ပြုခံရသော နိုင်ငံတကာ ဘာကာလောရီရိတ် အထက်တန်းကျောင်း ကာတာ အကယ်ဒမီ တည်ရှိရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကနေဒါ တက္ကသိုလ် နှစ်ခု ဖြစ်သော မြောက်အတ္တလန္တိတ် ကောလိပ် (နယူးဖောင်လန် နှင့် လာဘရာဒေါတွင် ဌာနချုပ် ရှိသည်။) နှင့် ကဲလ်ဂရီ တက္ကသိုလ် တို့လည်း ဒိုဟာတွင် တက္ကသိုလ် နယ်မြေ စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ အခြားသော အကျိုးစီးပွားအတွက် ဦးတည်သည့် တက္ကသိုလ်များလည်း ကာတာတွင် လာရောက် ဖွင့်လှစ်ကြသည်။ ၂၀၀၉တွင် ရှိတ်အမျိုးသမီးစော်ဘွား မိုဇာ အယ်လ် မစ်စ်နက်၏ လမ်းညွှန်မှုအောက်၌ ကမ္ဘာ့ ပညာရေး တီထွင်ဆန်းသစ်မှု ထိပ်သီးဌာန (World Innovation Summit for Education သို့ WISE) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ပညာရေးကို တီထွင် ဆန်းသစ်မှုဖြင့် ပြောင်းလဲပစ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ကာတာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ အမြင့်ဆုံး ရှိသော်လည်း ၂၀၁၂ ပီအိုင်အက်စ်အေ စာမေးပွဲ ၁၅ နှစ် နှင့် ၁၆ နှစ်သားတို့အတွက် အဖတ်စွမ်းရည် ပြိုင်ပွဲတွင် အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံ ၆၅ နိုင်ငံ၌ အောက်ဆုံးမှစ၍ ရေတွက်လျှင် တတိယ နေရာသို့ ရောက်ခဲ့သဖြင့် ကိုလံဘီယာ နိုင်ငံ သို့ အယ်လ်ဘေးနီးယား နိုင်ငံ နှင့် အဆင့်တူပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|title=PISA 2012 Results in Focus|last=|first=|publisher=OECD|year=2014|isbn=|location=|pages=5}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oecd.org/pisa/keyfindings/pisa-2012-results.htm |title=Key findings – Organisation for Economic Co-operation and Development |publisher=Oecd.org |date= |accessdate=30 December 2013}}</ref> နိုင်ငံတော် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး မဟာဗျူဟာ အရ ကာတာသည် ၁၀ နှစ် မဟာဗျူဟာ စီမံကိန်းကို ရေးဆွဲပြီး ပညာရေး အဆင့်ကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက် ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.gsdp.gov.qa/portal/page/portal/gsdp_en/knowledge_center/Tab/Qatar_NDS_reprint_complete_lowres_16May.pdf |accessdate=18 June 2017 |archivedate=17 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417151339/http://www.gsdp.gov.qa/portal/page/portal/gsdp_en/knowledge_center/Tab/Qatar_NDS_reprint_complete_lowres_16May.pdf }}</ref>ထို့ပြင် အစိုးရမှ အယ်လ် ဘိုင်ရပ် ကဲ့သို့သော ပညာရေး ဖြန့်ကျက်မှု အစီအစဉ်များကို စတင်ခဲ့သည်။ အယ်လ်ဘိုင်ရပ်အား ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး အထက်တန်းကျောင်းသားများအား ကာတာ တက္ကသိုလ်၏ အဆင့်မြင့်ကုန်ကြမ်းဌာနတွင် သုတေသန ပတ်ဝန်းကျင် အတွေ့အကြုံ ရရှိစေရန် အတွက် ရည်ရွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအစီအစဉ်တွင် STEM နယ်ပယ် (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ နှင့် သင်္ချာ) နှင့် ဘာသာစကား နယ်ပယ်များ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.qu.edu.qa/offices/research/CAM/dmsprogram/index.php |title=Welcome to Al-Bairaq World |publisher=Qu.edu.qa |date=6 March 2014 |accessdate=14 July 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140419220638/http://www.qu.edu.qa/offices/research/CAM/dmsprogram/index.php |archivedate=19 April 2014 }}</ref> ==ကျန်းမာရေး== == ကိုးကား == {{reflist|20em}} {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] 612iraxmxb454ob51fm8qqkm574jgzz 0 18849 1043305 1042230 2026-07-16T00:36:38Z ~2026-40010-79 145685 1043305 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}အာဏာမှတ်တဲ့ခွေးတစ်သောဖစ်တယ် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] တစ်မိသားစုလုံးခွေးတွေသာဖစ်တယ် ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကော်စီဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၁-၂၀၂၅) === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် မင်းအောင်လှိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သော်လည်း တရားဝင် ခရီးစဉ်တစ်ခု အနေဖြင့် ဖော်ပြ၊ ကြေညာထားခြင်း မရှိပေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ==== အနှစ်ချုပ် ==== * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|Thailand}}နိုင်ငံ (တစ်ကြိမ်သည် တရားဝင်မကြေညာထားပါ။)၊ * နှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Belarus}}၊ {{အလံ|China}} * ခုနှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Russia}} {| class="wikitable" |+တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၁-၂၇ ဇွန် ၂၀၂၁ |ပထမတစ်ကြိမ် ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်မှာ မော်စကိုတွင် ကျင်းပသော Moscow Conference on International Security 2021 သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/12145/|title=ကမ်းကုန်အောင်မိုက်နေသော မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှား၏ အခန်းကဏ္ဍ|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၂။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၁၀-၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ |ရုရှားနိုင်ငံကို ဒုတိယအကြိမ် သွားရောက်တဲ့ ခရီးစဉ်အတွင်းမှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟာ မော်စကိုမြို့၊ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုမြို့တော်မှာ ရွှေ စည်းခုံ ပုံတူစေတီ ထီးတော်တင်တာ၊ ရုရှား မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးအသင်း၊ ရုရှား အာဆီယံ စီးပွားရေး ကောင်စီက တာဝန်ရှိသူတွေနဲ့ တွေ့ဆုံတာတွေ လုပ်ခဲ့ပေမယ့်၊ ရုရှား ကာကွယ် ရေးဝန်ကြီး ဆာဂေး ရှိုဂူ တို့နဲ့တော့ တွေ့ဆုံခွင့်မရခဲ့ဘဲ ရုရှား ဒုတိယကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖိုမင်နဲ့သာ တွေ့ဆုံခဲ့ရပါသည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/11998/|title=အပယ်ခံစစ်ခေါင်းဆောင်၏ ဟန်ပြရုရှားခရီးစဉ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၃။ |{{အလံ|Russia}} |ဒီဗော့စတော့ခ်မြို့ |၄-၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |(၇) ကြိမ်မြောက် အရှေ့ဖျားစီးပွားရေးဖိုရမ် (The 7th Eastern Economic Forum-2022) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မျက်နှာစုံညီပွဲတွင် ပူတင်နှင့်လည်း ဆုံတွေ့နိုင်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/29869|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် Eastern Economic Forum-2022 ၏ မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေး Plenary Session ၌ တက်ရောက် ပါဝင်ဆွေးနွေး|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI}}</ref> |- |၄။ |{{Flag|China}} |[[ကူမင်းမြို့]] |၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ |အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာလီချန်နှင့် တွေဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/63632|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၅။ |{{အလံ|Russia}} {{Flag|Belarus}} |[[မော်စကိုမြို့]]၊ မင့်စ်မြို့ |၄-၉ မတ် ၂၀၂၅ |ရုရှားသမ္မတ ပူတင်နှင့် ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသမ္မတ လူကာရှန်ကိုတို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/03/12/398454.html|title=မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကို ရုရှားနဲ့ ဘီလာရုစ် အာဏာရှင်တွေ အားပေး|accessdate=2025-6-26|publisher=The Irrawaddy}}</ref> |- |၆။ |{{Flag|Thailand}} |[[ဘန်ကောက်မြို့]] |၃ ဧပြီ ၂၀၂၅ |ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသည့် [[ဘင်းမ်စတက်|BIMSTEC]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=52388|title=စစ်ခေါင်းဆောင် က ဘင်းမ်စတက် အစည်းအဝေးအတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးအမြတ် မထွက်ဘဲ ဆန့်ကျင်မှုများသာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရ|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26}}</ref> |- |၇။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၇-၁၀ မေ ၂၀၂၅ |ရုရှားနိုင်ငံ၊ မော်စကိုမြို့တွင်ကျင်းပသည့် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ပြီးဆုံးသည့် ရင်ပြင်နီအောင်ပွဲ အခမ်းအနားတက်ပွဲတက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/69680|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ မဟာမျိုးချစ်စစ်ပွဲကြီးအောင်ပွဲ နှစ် (၈၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် စစ်ရေးပြအခမ်းအနားသို့ ပါဝင်တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၈။ |{{Flag|Russia}} {{အလံ|Belarus}} |မင့်စ်မြို့၊ နိုဗာစီဗစ်မြို့၊ Ulan-Ude မြို့ |၂၅-၂၉ ဇွန် ၂၀၂၅ |စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(Eurasian Economic Forum 2025)သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသို့ မရောက်မီ၊ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ နိုဗာစီဗစ်မြို့သို့ အရင်ရောက်ရှိပြီး၊ နိုဗာစီဗစ်ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးမှူး Mr. Travnikov Ahdrey Aleksandrovich နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ၊ Buryatia ပြည်နယ်၊ Ulan-Ude မြို့သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေးခရီးရောက်ရှိခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/71501|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(EEF 2025)သို့ တက်ရောက်ရန် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626062311/https://www.moi.gov.mm/news/71501|archivedate=2025-6-26}}</ref> |- |၉။ |{{အလံ|China}} |တီယန်ကျင်းမြို့ |၃၀ ဩဂုတ် - ၇ စက်တင်ဘာ<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74578|title=တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ အလုပ်သဘောခရီးစဉ်သွားရောက်ခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံတကာမှ ခေါင်းဆောင်များအား တွေ့ဆုံ၍ နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ဆွေးနွေးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား ပြည်သူလူထုများက သောင်းသောင်းဖြဖြ ကြိုဆိုနှုတ်ဆက်|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=8 September 2025}}</ref> ၂၀၂၆ |[[ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့|ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74363|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ ထိပ်သီးအစည်းအဝေး (SCO SUMMIT 2025) အစည်းအဝေးအထိမ်းအမှတ်ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုညစာစားပွဲသို့ တက်ရောက်|accessdate=၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> | |- |၁၀။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၄-၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum 2025) သို့တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/75321|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum - 2025) ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ထွက်ခွာ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=25 September 2025}}</ref> |} === နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|India}}၊ {{အလံ|China}}၊ {{lang-lo|ລາວ}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|India}} |[[ဗုဒ္ဓဂါယာ]]၊ [[နယူးဒေလီမြို့]]၊ [[မွမ်ဘိုင်းမြို့]] |၃၀ မေ<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/83365 |access-date=2026-05-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> - ၃ ဇွန် ၂၀၂၆ | | |- |၂။ |{{အလံ|China}} |[[ပေကျင်းမြို့]] |၁၅ ဇွန်<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> - ၁၉ ဇွန် ၂၀၂၆ | | |- |၃။ | {{အလံ|Laos}} |[[ဗီယင်ကျန်းမြို့]] |၃ ဇူလိုင်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/84781 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> - ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ | | |} [[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထားဝယ်လူမျိုး]] 57u9me482waxfo3as536smkec30qqfa 1043311 1043305 2026-07-16T02:23:40Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-40010-79|~2026-40010-79]] ([[User talk:~2026-40010-79|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1043305|1043305]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1043311 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း) | name = မင်းအောင်လှိုင် | image = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg |caption = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆) |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] |term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] <br> [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] |predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |successor1 = | office2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | status2 = ယာယီ (တာဝန်) | predecessor2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) | successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = | primeminister2 = ''ကိုယ်တိုင်'' <small>(၂၀၂၄-၂၀၂၅)</small> <br> [[ညိုစော]] <small>(၂၀၂၅-၂၀၂၆)</small> | term_start2 = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office3 = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | predecessor3 = ''ကော်မရှင်စတင်'' | successor3 = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း'' |appointer3= ''ကိုယ်တိုင်'' | deputy3 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president3 = ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | termend3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office4 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]<ref>{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}</ref> | predecessor4 = ''ကောင်စီစတင်'' | successor4 =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' | deputy4 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | president4 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်) | termstart4 = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | termend4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]<!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]<ref>{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}</ref> | president5 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)<br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | predecessor5 = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ) | successor5 = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | deputy5 = {{list collapsed|title=''စာရင်း''| *[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *[[တင်အောင်စန်း]] *[[မြထွန်းဦး]] *[[မောင်မောင်အေး]] *[[ဝင်းရှိန်]] *[[သန်းဆွေ]] }} | term_start5 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | office6 = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | predecessor6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]] | successor6 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] | president6 =ဦး[[သိန်းစိန်]] <br> ဦး[[ထင်ကျော်]] <br> ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] <br> ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်) | deputy6 = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] | termstart6 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | termend6 = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ | party = | birth_date = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}} | birth_place = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ထားဝယ်လူမျိုး]] | parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)<ref>{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}</ref>၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)<ref name="cincds">{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> | spouse = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] | children = [[အောင်ပြည့်စုံ]]<br/>[[ခင်သီရိသက်မွန်]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])<br/>[[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}} | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၇၄–၂၀၂၆ | rank = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] | unit = | commands = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် | battles = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] | awards = {{unbulleted list | [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] | [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]] | [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]] | Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]] }} | ethnicity = |honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) <br>[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]<br>ဦး |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}</ref> ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html</ref>ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}</ref> သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}</ref> ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား "၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀" ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း== [[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)<ref>{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}</ref> ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685 |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}</ref> ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။<ref name="cincds"/> ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး<ref name="cincds" /> ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}</ref> ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်== ===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ=== ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=":6">{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}</ref>တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။<ref name="mmsp">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}</ref> ၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}</ref>ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}</ref> ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="David">David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 "Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}</ref> မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}</ref> ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။ ၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="wnf">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}</ref> [[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="kakana">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}</ref> သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ [[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]] ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="retire"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ "ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wheremah">{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}</ref><ref name="speech">{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}</ref>လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="wnf"/>ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="vpmah">{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="vpmah"/> အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။<ref name="retire">{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref name="40yrsservice">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-"အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်"}}</ref>နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="wnf"/> ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။<ref name="sanda">{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}</ref>ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}</ref> ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း === ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="mal">{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}</ref>အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref name="asean">{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]] ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။<ref name="cgov2"/> အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="cgov2">{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}</ref>၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။<ref>{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}</ref> လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4">{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}</ref> ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}</ref>ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}</ref> === ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ === {{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}</ref>၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် "လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ == === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကော်စီဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၁-၂၀၂၅) === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် မင်းအောင်လှိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့သော်လည်း တရားဝင် ခရီးစဉ်တစ်ခု အနေဖြင့် ဖော်ပြ၊ ကြေညာထားခြင်း မရှိပေ။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}</ref> ==== အနှစ်ချုပ် ==== * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|Thailand}}နိုင်ငံ (တစ်ကြိမ်သည် တရားဝင်မကြေညာထားပါ။)၊ * နှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Belarus}}၊ {{အလံ|China}} * ခုနှစ်ကြိမ် - {{အလံ|Russia}} {| class="wikitable" |+တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၁-၂၇ ဇွန် ၂၀၂၁ |ပထမတစ်ကြိမ် ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်မှာ မော်စကိုတွင် ကျင်းပသော Moscow Conference on International Security 2021 သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/12145/|title=ကမ်းကုန်အောင်မိုက်နေသော မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှား၏ အခန်းကဏ္ဍ|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၂။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၁၀-၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ |ရုရှားနိုင်ငံကို ဒုတိယအကြိမ် သွားရောက်တဲ့ ခရီးစဉ်အတွင်းမှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟာ မော်စကိုမြို့၊ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုမြို့တော်မှာ ရွှေ စည်းခုံ ပုံတူစေတီ ထီးတော်တင်တာ၊ ရုရှား မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးအသင်း၊ ရုရှား အာဆီယံ စီးပွားရေး ကောင်စီက တာဝန်ရှိသူတွေနဲ့ တွေ့ဆုံတာတွေ လုပ်ခဲ့ပေမယ့်၊ ရုရှား ကာကွယ် ရေးဝန်ကြီး ဆာဂေး ရှိုဂူ တို့နဲ့တော့ တွေ့ဆုံခွင့်မရခဲ့ဘဲ ရုရှား ဒုတိယကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖိုမင်နဲ့သာ တွေ့ဆုံခဲ့ရပါသည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/11998/|title=အပယ်ခံစစ်ခေါင်းဆောင်၏ ဟန်ပြရုရှားခရီးစဉ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Myanmar Now}}</ref> |- |၃။ |{{အလံ|Russia}} |ဒီဗော့စတော့ခ်မြို့ |၄-၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |(၇) ကြိမ်မြောက် အရှေ့ဖျားစီးပွားရေးဖိုရမ် (The 7th Eastern Economic Forum-2022) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မျက်နှာစုံညီပွဲတွင် ပူတင်နှင့်လည်း ဆုံတွေ့နိုင်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/29869|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် Eastern Economic Forum-2022 ၏ မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေး Plenary Session ၌ တက်ရောက် ပါဝင်ဆွေးနွေး|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI}}</ref> |- |၄။ |{{Flag|China}} |[[ကူမင်းမြို့]] |၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ |အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာလီချန်နှင့် တွေဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/63632|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အဋ္ဌမကြိမ် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (ဂျီအမ်အက်စ်) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၅။ |{{အလံ|Russia}} {{Flag|Belarus}} |[[မော်စကိုမြို့]]၊ မင့်စ်မြို့ |၄-၉ မတ် ၂၀၂၅ |ရုရှားသမ္မတ ပူတင်နှင့် ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသမ္မတ လူကာရှန်ကိုတို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/03/12/398454.html|title=မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲကို ရုရှားနဲ့ ဘီလာရုစ် အာဏာရှင်တွေ အားပေး|accessdate=2025-6-26|publisher=The Irrawaddy}}</ref> |- |၆။ |{{Flag|Thailand}} |[[ဘန်ကောက်မြို့]] |၃ ဧပြီ ၂၀၂၅ |ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသည့် [[ဘင်းမ်စတက်|BIMSTEC]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=52388|title=စစ်ခေါင်းဆောင် က ဘင်းမ်စတက် အစည်းအဝေးအတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးအမြတ် မထွက်ဘဲ ဆန့်ကျင်မှုများသာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရ|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26}}</ref> |- |၇။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၇-၁၀ မေ ၂၀၂၅ |ရုရှားနိုင်ငံ၊ မော်စကိုမြို့တွင်ကျင်းပသည့် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ပြီးဆုံးသည့် ရင်ပြင်နီအောင်ပွဲ အခမ်းအနားတက်ပွဲတက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/69680|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ မဟာမျိုးချစ်စစ်ပွဲကြီးအောင်ပွဲ နှစ် (၈၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် စစ်ရေးပြအခမ်းအနားသို့ ပါဝင်တက်ရောက်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ministry of Information}}</ref> |- |၈။ |{{Flag|Russia}} {{အလံ|Belarus}} |မင့်စ်မြို့၊ နိုဗာစီဗစ်မြို့၊ Ulan-Ude မြို့ |၂၅-၂၉ ဇွန် ၂၀၂၅ |စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(Eurasian Economic Forum 2025)သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံသို့ မရောက်မီ၊ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ နိုဗာစီဗစ်မြို့သို့ အရင်ရောက်ရှိပြီး၊ နိုဗာစီဗစ်ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးမှူး Mr. Travnikov Ahdrey Aleksandrovich နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ၊ Buryatia ပြည်နယ်၊ Ulan-Ude မြို့သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေးခရီးရောက်ရှိခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/71501|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ စတုတ္ထအကြိမ် ဥရောပ-အာရှစီးပွားရေးဖိုရမ်(EEF 2025)သို့ တက်ရောက်ရန် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|accessdate=2025-6-26|publisher=MOI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250626062311/https://www.moi.gov.mm/news/71501|archivedate=2025-6-26}}</ref> |- |၉။ |{{အလံ|China}} |တီယန်ကျင်းမြို့ |၃၀ ဩဂုတ် - ၇ စက်တင်ဘာ<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74578|title=တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ အလုပ်သဘောခရီးစဉ်သွားရောက်ခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံတကာမှ ခေါင်းဆောင်များအား တွေ့ဆုံ၍ နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ဆွေးနွေးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား ပြည်သူလူထုများက သောင်းသောင်းဖြဖြ ကြိုဆိုနှုတ်ဆက်|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=8 September 2025}}</ref> ၂၀၂၆ |[[ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့|ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74363|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ ထိပ်သီးအစည်းအဝေး (SCO SUMMIT 2025) အစည်းအဝေးအထိမ်းအမှတ်ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုညစာစားပွဲသို့ တက်ရောက်|accessdate=၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> | |- |၁၀။ |{{အလံ|Russia}} |[[မော်စကိုမြို့]] |၂၄-၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum 2025) သို့တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/75321|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ (World Atomic Week Forum - 2025) ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ထွက်ခွာ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=25 September 2025}}</ref> |} === နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === * တစ်ကြိမ် - {{အလံ|India}}၊ {{အလံ|China}}၊ {{lang-lo|ລາວ}} {| class="wikitable" !ခရီးစဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |{{အလံ|India}} |[[ဗုဒ္ဓဂါယာ]]၊ [[နယူးဒေလီမြို့]]၊ [[မွမ်ဘိုင်းမြို့]] |၃၀ မေ<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/83365 |access-date=2026-05-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> - ၃ ဇွန် ၂၀၂၆ | | |- |၂။ |{{အလံ|China}} |[[ပေကျင်းမြို့]] |၁၅ ဇွန်<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> - ၁၉ ဇွန် ၂၀၂၆ | | |- |၃။ | {{အလံ|Laos}} |[[ဗီယင်ကျန်းမြို့]] |၃ ဇူလိုင်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/84781 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> - ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ | | |} [[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]] == လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}</ref> သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။<ref>{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}</ref> အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UNReport">{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had "genocidal intent" against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}</ref> မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=UNReport/> မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref>လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။ == အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ == မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name=":3" /> အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}</ref> တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}</ref> အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။<ref name=":1" /> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":2" /> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန် |-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး) | ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း) |- | ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး |- | ၂၀၀၂ ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး |- | ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး |- | ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး |- | ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] |- | ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]] |- |၂၀၁၁ မတ် || rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan="3" | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]] |- |၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |- |၂၀၁၃ မတ် || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး |} == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref name=":4" /> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက် နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}} {{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}} {{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]<br>{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ <small>(၁၉၉၇–၂၀၁၁)</small>}}}} {{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}} {{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}} {{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}} {{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}} {{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}} {{S-aft|after= [[ညိုစော]]}} {{s-end}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}} {{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}} {{lifetime|၁၉၅၆| | }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထားဝယ်လူမျိုး]] cw4jfx33bgy5vx33oiet0t66nwzqk0g 0 20244 1043264 1042604 2026-07-15T14:00:03Z Naingli 144794 1043264 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဟန်ပ | image = [[File:Bbj ki.jpg|thumb|ဦးဟန်ပ]] | image_size = 220px | caption = အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဟန်ပ | birth_name = မောင်သာထွန်း | birth_date = ၂၇ ဧပြီ ၁၈၈၈ <br/> (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅ဝ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၃ ရက်၊ သောကြာနေ့) | birth_place = [[မန္တလေးမြို့]] | death_date = ၁၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၆ (သက်တမ်း ၇၈ နှစ်)<br/> (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ ခုနှစ်၊ ပထမဝါဆို လပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့) | death_place= [[ရန်ကုန်မြို့]] | occupation = ဆိုင်းဆရာ၊ ရွာစား | known_for = မြန်မာ့ဆိုင်းလောက၏ မီးရှူးတန်ဆောင်၊ ဂီတဖခင်ကြီး၊ ခုနစ်လုံးမောင်း တီထွင်သူ | parents = ဦးမှင် နှင့် ဒေါ်မေ | spouse = ဒေါ်ငွေသင် (တွံတေးဆံတောက် မငွေသင်)၊ ဒေါ်အုံးကြိုင် (မကြိုင်) | children = မောင်ညွန့်လှိုင် (ဒေါ်ငွေသင်နှင့် ရရှိသူ)၊ မောင်စန်းဌေး နှင့် သမီးတစ်ဦး (ဒေါ်အုံးကြိုင်နှင့် ရရှိသူ) }} [[File:Ghj ooo.jpg|thumb|ဦးဟန်ပ]] '''အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဟန်ပ''' (၂၇ ဧပြီ ၁၈၈၈ – ၁၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၆) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] လွတ်လပ်ရေးခေတ် မြန်မာ့ဆိုင်းလောက၏ မီးရှူးတန်ဆောင်လည်းဖြစ်၊ ဂီတဖခင်ကြီးတစ်ဦးလည်းဖြစ်သော ထင်ရှားကျော်ကြားလှသည့် ဗေဒါအနုပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်သော [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းပညာ]]ကို ဂုဏ်သိက္ခာမြင့်မားစွာဖြင့် ပွဲလယ်တင့်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ခေတ်ကာလစိန်ခေါ်မှုများအကြားမှ ဆိုင်းအတီးပညာရပ်တွင် ပါရဂူမြောက် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကာ မျိုးဆက်သစ်တို့အား ပညာဖြန့်ဝေပေးခဲ့သော ဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == ဦးဟန်ပကို သက္ကရာဇ် ၁၂၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၃ ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၈၈၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၇ ရက်) သောကြာနေ့တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၌ ဖွားမြင်သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့က မြန်မာဘုရင် (သီပေါမင်း) အား ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီးနောက် လေးနှစ်အကြာတွင် ဖွားမြင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ '''မောင်သာထွန်း''' ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်သည် မြန်မာ့ဆိုင်းလောကနှင့် အမြစ်တွယ်ဆက်စပ်နေသည်။ * '''အဘိုး:''' ဦးရွှေဖောင်သည် [[မင်းတုန်းမင်း]]တရားကြီး လက်ထက်က [[ရေကင်းနှဲ]]အဖွဲ့သား ရေကင်းနှဲဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ * '''ဖခင်:''' ဆရာမှင် (ဦးမှင်) သည် အဘိုးဖြစ်သူ ဆရာဖောင်၏သားဖြစ်ပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် နှဲမှုတ်သော်လည်း [[ပတ္တလား]]နှင့် ပတ်တီးတီးခတ်မှုတို့၌လည်း ကျွမ်းကျင်သည်။ ရုပ်သေးမင်းသမီးကြီး [[ဆရာပု]]၏ တပည့်ရင်းဖြစ်ကာ သဘင်အရာ၌ သေတ္တာမှောက် အသုံးတော်ခံနိုင်သူ (စင်တော်မင်းသား၊ မင်းသမီးအဖြစ် ကပြနိုင်သူ) ဖြစ်သည်။ * '''မိခင်:''' ဒေါ်မေ ဖြစ်သည်။ * '''မောင်နှမများ:''' မောင်သာထွန်းတွင် သုံးနှစ်ငယ်သော ညီဖြစ်သူ မောင်လှဖေ ရှိသည်။ မောင်လှဖေသည် နောင်တွင် ပတ္တလားတီးခတ်မှုပညာ၌ ဦးဟန်ပထက်ပင် ပိုမိုထူးချွန်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရသည်။ ထို့ပြင် ဒေါ်သိန်းရင် အမည်ရှိ နှမတစ်ဦးလည်း ရှိသည်။ မောင်သာထွန်း ငါးနှစ်သားအရွယ်တွင် ဆရာမှင်တို့ မိသားစုသည် မန္တလေးမှ [[ပြည်မြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ အဘိုးဖြစ်သူ ဦးရွှေဖောင်က ဆိုင်းတီး၊ ဖခင်ဖြစ်သူက နှဲမှုတ်ကာ အသက်မွေးကြသည်။ သို့သော် မောင်သာထွန်း သုံးနှစ်သားအရွယ်တွင် ခဏတာကာလအတွင်း ဖခင်ဖြစ်သူ ဆရာမှင်သည် ရန်ကုန်သို့ဆင်းကာ မင်းသမီးကြီး ဒေါ်ဆင်ခိုးမလေး တည်ထောင်သော ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် ဝင်ရောက်တီးမှုတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာမင်းလက်ထက်က အိုးစည်တော်တီးဖြစ်ခဲ့သော ဆရာမှင်၏အစ်ကို ဦးဘိုးဆင်လည်း လိုက်ပါခဲ့သော်လည်း ရန်ကုန်၌ ကြာရှည်မနေဘဲ မန္တလေးသို့ ပြန်ခဲ့ကြသည်။ == ဂီတပညာသင်ယူခြင်းနှင့် "ဟန်ပ" အမည်ရလာပုံ == မောင်သာထွန်းသည် ပြည်မြို့ ထောင်ဝကြီးအနီးရှိ ဆရာသိုင်းကျောင်း၌ ကျောင်းနေ၍ ကိုးနှစ်သားအရွယ်အထိ စာပေသင်ကြားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က အနေအထိုင်ပိပြားပြီး [[မြန်မာ့အက|အက]]၌ အလွန်ဝါသနာကြီးသူ ဖြစ်သည်။ ဂီတမျိုးရိုးဖြစ်သည့်အလျောက် အဘိုးဖြစ်သူက ကလေးများကို ရင်ခွင်ထဲ၌ထား၍ ဆိုင်းတီးပြသဖြင့် မောင်သာထွန်းသည် ၉ နှစ်သားအရွယ်၌ပင် ဆိုင်းတီးတတ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် ကျောင်းထွက်ကာ ဆိုင်းပညာကို စနစ်တကျ သင်ယူသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ အသုံးတော်ခံ ဆီဆုံဆယ်ရွာစား ဆိုင်းတော်တီး ဆရာဖေကြီး၏ တပည့်ရင်းဖြစ်သူ ဆရာပေသည် မန္တလေးမှတစ်ဆင့် ပြည်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေစိုက်လာရာ၊ ၎င်းနှင့်အတူ ရွာစားကြီး [[စိန်ဗေဒါ]]၏ ဆရာဖြစ်သူ ဆရာကြီး ဦးကျော်ဇံလည်း ပါလာသည်။ ဆရာပေနှင့် ဦးကျော်ဇံတို့က ဆရာမှင်၏ သားနှစ်ဦးဖြစ်သော မောင်သာထွန်း၊ မောင်လှဖေနှင့် ဆရာပေ၏သား မောင်ဘဇံ ကလေးသုံးဦးကို ရင်ခွင်ထဲ၌ထားကာ ပညာသင်ပေးခဲ့ကြသည်။ ပြည်မြို့သို့ ရောက်ပြီး ၆ နှစ်အကြာတွင် ဆရာကြီး ဦးကျော်ဇံ ကွယ်လွန်သွားရာ ဆရာပေကပင် ကလေးသုံးဦး၏ ဂီတပညာကို ဆက်လက်တာဝန်ယူ သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ မောင်သာထွန်းသည် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် သင်ရိုးကျွတ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆ နှစ်သားအရွယ်တွင် ဆိုင်းအတီးပညာ ကျွတ်လွတ်ပေါက်မြောက်ခဲ့သည်။ မောင်သာထွန်းသည် ကြေးပဲတီးတီး၊ ပတ်ပဲတီးတီး ကောင်းမွန်လှသော ကိုယ်နေဟန်ထား (ဟန်ကောင်းကောင်း) ဖြင့် တီးလေ့ရှိသဖြင့် ဆိုင်းပရိသတ်များက "ဟန်ပါ့ဗျာ၊ ဟန်ပ" ဟု ချီးကျူးပြောဆိုရာမှ ငယ်မည် "မောင်သာထွန်း" ပျောက်၍ '''မောင်ဟန်ပ''' သို့မဟုတ် '''ဟန်ပ''' ဟူသော အမည်ဖြင့် တစ်သက်လုံး ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ == ဆိုင်းလောကသို့ ခြေချခြင်းနှင့် အနုပညာခရီးလမ်း == === ဇာတ်နှင့် ရုပ်သေးတွဲဖက်ခြင်း === မောင်ဟန်ပသည် ပညာစုံပြီးနောက် ဇာတ်၊ ရုပ်သေးတို့နှင့် တွဲဘက်တီးခတ်ခဲ့သည်။ ဆိုင်းဆရာများအဖို့ ဇာတ်နှင့်တွဲသည်ထက် ထွက်လာသော ရုပ်သေးအရုပ်နှင့် ဆီလျော်သည့် တေးသီချင်းများကို စုံလင်စွာ ရထားရသော [[မြန်မာ့ရုပ်သေး|ရုပ်သေးစင်]]နှင့် တွဲရသည်မှာ ပိုမိုခက်ခဲသည်။ မောင်ဟန်ပသည် အသက်ငယ်ငယ်နှင့် ရုပ်သေးနှင့် တွဲနိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ အခြေခံခိုင်မာပုံကို ပြသခဲ့သည်။ စောစောပိုင်းတွင် ပခန်းဆရာညိုကြီး၏ ရုပ်သေးအဖွဲ့၊ ယောက်ျားမင်းသမီး ဗလညွန့်၏ ဇာတ်အဖွဲ့တို့နှင့် တွဲဖက်ခဲ့သည်။ ၃ နှစ်ခန့် ဆိုင်းနောက်လိုက်လုပ်ပြီးနောက် ပတ်တီးလက်ထောက်ဖြစ်လာကာ ထိုစဉ်က ရုံဝင်ခ တစ်မူး (တစ်ကျပ်၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံ) သာ ရှိသေးသော မင်းသားကြီး [[စိန်ကတုံး]]နှင့်လည်း စတင်တွဲဖက်ခဲ့သည်။ အကဝါသနာပါသဖြင့် ဦးစိန်ကတုံးထံမှလည်း အကပညာ အခြေခံများကို သင်ယူခဲ့သည်။ အသက် ၁၇ နှစ်တွင် ဆိုင်းခွဲကာ ကိုယ်တိုင်တီးခွင့်ရခဲ့သည်။ === ဟင်္သာတကာလ (ပလာဆိုင်းခေတ်) === အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင် ဆရာမှင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော်လည်း ဆရာပေနှင့် အဘိုးဖြစ်သူတို့က ဆက်လက်စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ အသက် ၂၁ နှစ် (အချို့ကျမ်းတွင် ၂၀ ကျော်) အရွယ်တွင် ဟင်္သာတမှ နာမည်ကျော် နှဲဆရာကြီး ဦးဖိုးဟန် ကွယ်လွန်သဖြင့်၊ ၎င်း၏ဇနီးဖြစ်သူ ဆိုင်းထောင်ရှင် ဒေါ်ပုက ဝိုင်းတော်တီးအဖြစ် လာရောက်ခေါ်ယူရာ ဆရာပေ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဟင်္သာတသို့ လိုက်ပါခဲ့သည်။ ထိုဒေသတွင် ၆ နှစ်ခန့် ဗလာဆိုင်း (ပလာဆိုင်း) တီးခတ်လျက် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ဟင်္သာတတွင် ဦးဖိုးမြဲ၊ ဦးဖိုးဝဲ၊ ဦးဖိုးထွား စသည့် နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများ ရှိသော်လည်း ဦးဟန်ပ၏ လက်သံမှာ တစ်စတစ်စ ထိုးဖောက်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အခြားဆိုင်းများကဲ့သို့ သီးခြားအဆိုတော် မထားဘဲ ကိုယ်တိုင်ဆိုတီး တီးခတ်သဖြင့် အသက်အငယ်ဆုံး နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။ တစ်ခါသော် ဆိုင်းပြိုင်တီးပွဲတစ်ခုတွင် ဆိုင်း ၇ ဆိုင်း ပြိုင်ရမည့်အနက် အခြားဆိုင်း ၆ ဆိုင်းမှ လူများက ဦးဟန်ပ၏ လက်စွမ်းကို လေးစားသဖြင့် "ကျွန်တော်တို့က ဆရာနဲ့ ပြိုင်ဖို့လာတာမဟုတ်ပါ၊ ဆရာ့လက်သံ နားထောင်ဖို့ လာတာပါ" ဟု ဆိုကာ ဦးဟန်ပအား ဦးဆောင်တီးခတ်စေခဲ့သည်။ === ဦးစိန်ကတုံးဇာတ်နှင့် ပြန်လည်တွဲဖက်ခြင်းနှင့် အိမ်ထောင်ဦး === သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ခုနှစ်၊ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် (အချို့နေရာတွင် ၂၈ နှစ်) ၌ နာမည်ကျော် မင်းသားဖြစ်လာသော ဆရာဟောင်း ဦးစိန်ကတုံး (ထိုစဉ် ရုံဝင်ခ သုံးမူးခေတ်) နှင့် ပြန်လည်ဆုံတွေ့ကာ စိန်ကတုံးဇာတ်အဖွဲ့၏ ဆိုင်းဆရာအဖြစ် တွဲဖက်ခဲ့သည်။ ဦးဟန်ပ၏ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံကျော် နှဲဆရာကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဦးသာကျင်၊ ဗိလတ်ပြန်ဦးချစ်ဖေ၊ ဦးညွန့်၊ ဦးစိုးမောင်နှင့် ဦးထီအောင်တို့ ပါဝင်တီးမှုတ်ခဲ့ကြသည်။ ဦးစိန်ကတုံးဇာတ်နှင့် လှည့်လည်စဉ် အမျိုးသမီးချည်းသာ ကပြသော တွံတေးဆံတောက် မငွေသင်၏ ဇာတ်အဖွဲ့နှင့် ဆုံမိရာမှ၊ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး မငွေသင်နှင့် မေတ္တာမျှကာ အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ (ဒေါ်ငွေသင်သည် ယခင်အိမ်ထောင်နှင့် ပလိုတီယာ မသိန်း ဟု နောင်တွင် ကျော်ကြားလာမည့် သမီးတစ်ဦး ရှိခဲ့ဖူးသည်)။ ဦးဟန်ပနှင့် ဒေါ်ငွေသင်တို့မှ သားဖြစ်သူ မောင်ညွန့်လှိုင်ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဦးဟန်ပသည် ဦးစိန်ကတုံးဇာတ်နှင့် နောက်ထပ် ၄ နှစ်ခန့် တွဲဖက်တီးမှုတ်ခဲ့သည်။ === မန္တလေးသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်း === ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမှ ဆိုင်းဆရာကြီး ဆရာစိမ့် (ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါ၏ အစ်ကို) ကွယ်လွန်ရာ ဆရာစိမ့်၏ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်တိုးက ၎င်း၏ ဆိုင်းဝိုင်းကို ဦးဆောင်ပေးရန် အောက်ပြည်သို့ ဆင်း၍ လာရောက်ပန်ကြားသည်။ ထို့ကြောင့် ဦးဟန်ပသည် ဦးစိန်ကတုံး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် အသက် ၃၀ ကျော်တွင် မွေးရပ်မြေ မန္တလေးသို့ ဇနီးသည်နှင့်အတူ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က လူများက "စိန်ဗေဒါကို ပြိုင်ရန် အောက်ပြည်မှ ဟန်ပကို ခေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်" ဟု ပြောဆိုကြသော်လည်း၊ တကယ်တမ်းတွင် ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါက ဦးဟန်ပအား "ညီလေး ညီလေး" ဟု ခေါ်ကာ အလွန်ခင်မင်ရင်းနှီးစွာ ကူညီစောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ဦးဟန်ပသည် ဒေါ်တိုး၏ ဆိုင်းဝိုင်းကို ၃ နှစ်တိုင်တိုင် ဦးဆောင်တီးခတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ မန္တလေး၌ ရှိနေစဉ်အတွင်း နှဲဆရာကြီး မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင်နှင့်လည်း တွဲဖက်ခဲ့သည်။ === ဝါးခယ်မကာလနှင့် ဘဝအလှည့်အပြောင်း === မန္တလေး၌ ၃ နှစ် နေပြီးနောက် ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[ဝါးခယ်မမြို့]]သို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ ၁၇ နှစ်ကြာမျှ အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဝါးခယ်မ ဝတ်ရွာတွင် ဆန်စက်တစ်လုံး ဝယ်ယူခဲ့သော်လည်း အဆင်မပြေဘဲ ဂီတလုပ်ငန်းကိုသာ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဝါးခယ်မ၌ နေထိုင်စဉ်အတွင်း ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ငွေသင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဇနီးနှင့် မယားပါသမီးတို့ ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် ဦးဟန်ပ စိတ်ဓာတ်ကျကာ အလုပ်ပင် ကောင်းစွာမလုပ်ဘဲ ဖြစ်သလို နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က [[ဖိုးစိန်|ဂရိတ်ဖိုးစိန်]] အပါအဝင် လူအများက ကူညီစောင့်ရှောက်ခဲ့ရာ၊ ဆရာစိမ့်၏သားဖြစ်သူ ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘမောင်က အထူးဂရုစိုက် စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ နောင်တွင် ဝါးခယ်မမြို့မှ အိုင်ယာလန်ထီပေါက်၍ ငွေကြေးချမ်းသာလာသော ဇာတ်ဆရာ ဦးကြိုင် (မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်း၏ ဇာတ်ဆရာ) က ဆိုင်းထောင်ရာ၊ ဦးဟန်ပကို လာရောက်ပင့်ဖိတ်သဖြင့် ၂ နှစ်ခန့် ဦးစီးတီးခတ်ပေးခဲ့ပြီးနောက် တပည့်ဖြစ်သူ မောင်သိန်းဖေနှင့် လွှဲပေးခဲ့သည်။ ဆရာရင်းဖြစ်သူ ဦးစိန်ကတုံးနှင့် ဂရိတ်ဖိုးစိန်တို့က လာရောက်ခေါ်ယူသော်လည်း မလိုက်ဘဲ နေထိုင်ခဲ့ရာမှ၊ လေဘာတီမခင်ညွန့်၏ ခင်ပွန်း ဦးဖေ ဇာတ်ထောင်သောအခါမှ မနေသာဘဲ ပြန်လည်လိုက်ပါခဲ့ရသည်။ ထိုဇာတ်အဖွဲ့တွင် မင်းသား ပထမအောင်စိန် (အမယ်ကြီးအို အောင်စိန်)၊ မင်းသမီး [[လေဘာတီမခင်ညွန့်]]တို့နှင့်အတူ လူရွှင်တော် ဦးပုလဲစိန် ပါဝင်သည်။ ဦးပုလဲစိန်၏ သမီးဖြစ်သူ ယိမ်းသမလေး မအုံးကြိုင် (ဒေါ်ကြိုင်) နှင့် စနောက်ကြရာမှ အတည်ဖြစ်ကာ အိမ်ထောင်သစ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ အသက်ကွာခြားလွန်းသဖြင့် ယောက္ခမဖြစ်သူ ဦးပုလဲစိန်က သမက်ဖြစ်သူ ဦးဟန်ပအား "ဘဘ" ဟုပင် ခေါ်ဆိုရသည်။ ၎င်းအိမ်ထောင်နှင့် သား မောင်စန်းဌေးနှင့် သမီးတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရွှေတောင်မြို့မှ ဇာတ်ဆရာ ဦးလူကလေး၏ ဖိတ်ခေါ်မှုဖြင့် စက်ကင်းအောင်မောင်း၊ အာဇာနည်လှကြည်၊ အာဇာနည်တင်ရွှေ စသည့် လူငယ်မင်းသားများကို မြေတောင်မြှောက်ပေးရင်း ၅ နှစ်ခန့် လိုက်ပါတီးခတ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်ခေါင်းကွဲသွားသောအခါ ဟင်္သာတရှိ ညီဖြစ်သူ ဦးလှဖေထံတွင် သွားရောက်နေထိုင်ကာ ပွဲရုံထောင်၍ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှမဖြစ်သူ ဒေါ်သိန်းရင်နှင့် သားဖြစ်သူ မောင်ညွန့်လှိုင်တို့၏ အသုံးအဖြုန်းကြီးမှုကြောင့် မတိုးတက်ခဲ့ဘဲ၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အိမ်ပါ ဗုံးမှန်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် မိတ်ဆွေဖြစ်သူ ဦးဘခိုင်က ရွှေကျီးညို (ရွှေကြီးညို) ဇာတ်အဖွဲ့ထောင်ကာ လာရောက်ပန်ကြားသဖြင့် ကြည့်မြင်တိုင် စံကားဝါပင်လမ်းတွင် နေထိုင်ကာ လိုက်ပါတီးခတ်ပေးခဲ့ရာ ဇာတ်အဖွဲ့ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သို့သော် မကွေးမြသလွန်ဘုရားပွဲပြီး၍ မန္တလေးသို့ တက်လာစဉ် [[ကေအင်ဒီအို]] (KNDO) သောင်းကျန်းသူများ မန္တလေးမြို့ကို သိမ်းပိုက်သဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်း၌ မိသားစုနှင့်အတူ ပိတ်မိနေခဲ့သည်။ ထိုအခါ စိန်ဗေဒါ၏တပည့် စိန်လှမောင်က လာရောက်ခေါ်ယူသဖြင့် လိုက်ပါခဲ့ရပြီး၊ ကသည်းဝင်းနေ ကိုလှစိန်က ၎င်း၏သား ဆိုင်းတီး စိန်တင်အောင် ကွယ်လွန်သဖြင့် ၎င်း၏ဆိုင်းဝိုင်းကို တီးပေးရန် အပ်နှံသဖြင့် မန္တလေး၌ပင် အခြေစိုက်၍ ဆိုင်းတီးခဲ့ရပြန်သည်။ == ဂီတသီအိုရီ ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် အနုပညာဟန် == === ခုနစ်လုံးမောင်း တီထွင်ခြင်း === ယခင်က ဆရာစိမ့်နှင့် စိန်ဗေဒါတို့၏ မောင်းဆိုင်းတွင် မောင်း ၅ လုံးသာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဦးဟန်ပသည် ၎င်း၏ညီဖြစ်သူ ဦးလှဖေနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂီတသံစဉ် တိကျကိုက်ညီမှုရှိစေရန်အတွက် '''"ခုနစ်လုံးမောင်း"''' ကို စတင်ဖြည့်စွက် တီထွင်တီးခတ်ခဲ့ရာ မြန်မာ့ဆိုင်းလောကတွင် ထူးခြားသော တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ယနေ့တိုင် ဆိုင်းလောကတွင် ကျော်ကြားနေဆဲဖြစ်သော ဆိုင်းတီးလုံး အမြောက်အမြားကိုလည်း ကိုယ်တိုင်တီထွင် ရေးစပ်ခဲ့သည်။ === ဆွဲဆောင်မှုရှိသော ဆိုင်းအမူအရာ === ဦးဟန်ပသည် ပလာဆိုင်းတီးရာ၌ အလွန်ကျော်ကြားပြီး ဆိုင်းတီးခတ်စဉ် ပြသတတ်သော ၎င်း၏ ထူးခြားသည့် ဟန်အမူအရာများကို ပရိသတ်က အလွန်နှစ်သက်ကြသည်။ * တီးခတ်နေစဉ် ကသကဲ့သို့ လက်ကလေးကို မြှောက်ကာ ကွေးပြတတ်သည်။ * သီချင်းအချ သို့မဟုတ် တီးလုံးအချတွင် ကိုယ်တိုင်ကပြပြီးမှ အဆုံးသတ် တီးခတ်တတ်သည်။ * အဆုံးသတ်ပတ်လုံး ချခါနီးတွင် ချက်ချင်းမချသေးဘဲ လက်ကို ဆိုင်းဝိုင်းအပေါ်ကျော်အောင် မြှောက်ကာ တီးရမည့်ပတ်လုံးကို ပြာပြာသလဲ ရှာဟန်ဆောင်တတ်သည်။ ထိုအခါ နောက်လိုက်အဖွဲ့သားများက သိရှိသော်လည်း စောင့်ကြည့်နေရသကဲ့သို့၊ ပရိသတ်မှာလည်း ရင်တဖိုဖိုဖြင့် စောင့်ကြည့်ရပြီးမှ ဗြုံးခနဲ ရှာတွေ့ဟန်ဖြင့် တစ်ပြိုင်နက် ပတ်လုံးကို ရိုက်ချလိုက်သည့်အခါမှ ဟင်းခနဲ သက်ပြင်းချကာ သဘောကျ အားပေးကြရသည်။ == နိုင်ငံတော်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခြင်းနှင့် ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ယဉ်ကျေးမှုဌာန ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ၊ သက်ကြီးဝါရင့် ပညာအရှိဆုံးဖြစ်သော ဦးဟန်ပအား ၁၉၅၂ ခုနှစ် (ထိုစဉ် အသက် ၆၆ နှစ်အရွယ်) တွင် '''မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်းအဖွဲ့၏ ဦးစီးခေါင်းဆောင်''' အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ လစာ ၂ဝဝ ကျပ်၊ ရှားပါးစရိတ် ၉၇ ကျပ် ၇၅ ပြားနှင့် အုပ်ချုပ်ခ ၁ဝဝ ကျပ်၊ စုစုပေါင်း ၃၇၅ ကျပ် ၇၅ ပြား ရရှိခဲ့သည်။ ပန်တျာမူမှန် ပြုပြင်ရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မင်းပွဲစိုးပွဲများ၊ နိုင်ငံခြား ဧည့်သည်တော် ဧည့်ခံပွဲများတွင် ဦးဟန်ပ၏ ဆိုင်းအဖွဲ့ကသာ အဓိက ဧည့်ခံတီးခတ်ရသည်။ ၎င်းပြင် နိုင်ငံခြားသို့ သွားရောက်သော မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့များနှင့်အတူ လိုက်ပါကာ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများသို့ မြန်မာ့ဆိုင်းပညာကို ပြသခဲ့သည်။ * '''၁၉၅၂ ခုနှစ်:''' နိုင်ငံတော်အစိုးရက ဦးဟန်ပအား '''[[အလင်္ကာကျော်စွာ]]''' ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၅၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ:''' ယိုးဒယား (ထိုင်း) နိုင်ငံသို့ ချစ်ကြည်ရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ:''' တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၅၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ:''' ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၊ ယူဂိုစလားဗီးယား၊ တောင်ဗီယက်နမ်၊ ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား နိုင်ငံများသို့ ရွှေမန်းတင်မောင်၊ ကနက်စိန်၊ စိန်အောင်မင်း စသည့် အနုပညာရှင်ကြီးများနှင့်အတူ သွားရောက် ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ် အသက်ကန့်သတ်ချက်အရ အငြိမ်းစားယူခဲ့ရသော်လည်း ၎င်း၏ ပညာကို တန်ဖိုးထားသော ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘမောင်က "တိုင်းချစ်သန်းစိန် သဘင်အဖွဲ့" တွဲဖက်ဆိုင်းတွင် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပင့်ဖိတ်သဖြင့် လက်စွမ်းပြသခဲ့သေးသည်။ ဝင်းသိင်္ဂီတူရိယာအဖွဲ့နှင့် ဦးဟန်ပတူရိယာအဖွဲ့တို့ဖြင့် ပတ္တလားနှင့် ဆိုင်းကို ကိုယ်တိုင်တီးခတ်ကာ [[မြန်မာ့အသံ]]မှ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ တက်လာသောအခါ ဦးဟန်ပအား '''ယဉ်ကျေးမှုကောင်စီဝင်''' အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုကဇာတ်အတွက် ဆိုင်းအကြံပေးအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း ခန့်အပ်ခဲ့ရာ တိမ်မြှုပ်နေသော အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == ဆရာကြီးသည် အလွန်နှိမ့်ချစွာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံတတ်ပြီး၊ သွားနှစ်ချောင်းတည်းသာ ကျန်ရှိတော့သော သွားငုတ်တုတ်ကလေးများ ပေါ်အောင် ပြုံးရယ်လျက် တပည့်များအား ရင်းနှီးစွာ ပညာဖြန့်ဝေပေးခဲ့သဖြင့် ဆိုင်းလောကတွင် ၎င်း၏တပည့်များမှာ လက်ညှိုးထိုးမလွဲအောင် ပေါများလှသည်။ ဇရာထောင်းသော်လည်း အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု တာဝန်များကို စွမ်းစွမ်းတမံ ထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ ဆရာကြီး ဦးဟန်ပသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ ခုနှစ်၊ ပထမဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်) ကြာသပတေးနေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့လေသည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သက်တမ်း ၇၈ နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ဆိုင်းဝိုင်း]] * [[စိန်ဗေဒါ]] * [[မြန်မာ့ဂီတ]] {{Lifetime|၁၈၈၈|၁၉၆၆}} [[Category:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]] [[Category:အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ ရရှိသူများ]] [[Category:မြန်မာ့ဆိုင်းပညာရှင်များ]] [[Category:မန္တလေးမြို့သားများ]] 9b8zhv7yl3vporsdzqasbarbr0wfj1k 1043265 1043264 2026-07-15T14:00:43Z Naingli 144794 1043265 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဟန်ပ | image = [[File:Bbj ki.jpg|thumb|ဦးဟန်ပ]] | image_size = 220px | caption = အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဟန်ပ | birth_name = မောင်သာထွန်း | birth_date = ၂၇ ဧပြီ ၁၈၈၈ <br/> (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅ဝ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၃ ရက်၊ သောကြာနေ့) | birth_place = [[မန္တလေးမြို့]] | death_date = ၁၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၆ (သက်တမ်း ၇၈ နှစ်)<br/> (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ ခုနှစ်၊ ပထမဝါဆို လပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့) | death_place= [[ရန်ကုန်မြို့]] | occupation = ဆိုင်းဆရာ၊ ရွာစား | known_for = မြန်မာ့ဆိုင်းလောက၏ မီးရှူးတန်ဆောင်၊ ဂီတဖခင်ကြီး၊ ခုနစ်လုံးမောင်း တီထွင်သူ | parents = ဦးမှင် နှင့် ဒေါ်မေ | spouse = ဒေါ်ငွေသင် (တွံတေးဆံတောက် မငွေသင်)၊ ဒေါ်အုံးကြိုင် (မကြိုင်) | children = မောင်ညွန့်လှိုင် (ဒေါ်ငွေသင်နှင့် ရရှိသူ)၊ မောင်စန်းဌေး နှင့် သမီးတစ်ဦး (ဒေါ်အုံးကြိုင်နှင့် ရရှိသူ) }} [[File:Ghj ooo.jpg|thumb|ဦးဟန်ပ]] '''အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဟန်ပ''' (၂၇ ဧပြီ ၁၈၈၈ – ၁၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၆) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] လွတ်လပ်ရေးခေတ် မြန်မာ့ဆိုင်းလောက၏ မီးရှူးတန်ဆောင်လည်းဖြစ်၊ ဂီတဖခင်ကြီးတစ်ဦးလည်းဖြစ်သော ထင်ရှားကျော်ကြားလှသည့် ဗေဒါအနုပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်သော [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းပညာ]]ကို ဂုဏ်သိက္ခာမြင့်မားစွာဖြင့် ပွဲလယ်တင့်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ခေတ်ကာလစိန်ခေါ်မှုများအကြားမှ ဆိုင်းအတီးပညာရပ်တွင် ပါရဂူမြောက် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကာ မျိုးဆက်သစ်တို့အား ပညာဖြန့်ဝေပေးခဲ့သော ဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == ဦးဟန်ပကို သက္ကရာဇ် ၁၂၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၃ ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၈၈၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၇ ရက်) သောကြာနေ့တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၌ ဖွားမြင်သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့က မြန်မာဘုရင် (သီပေါမင်း) အား ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီးနောက် လေးနှစ်အကြာတွင် ဖွားမြင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ '''မောင်သာထွန်း''' ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်သည် မြန်မာ့ဆိုင်းလောကနှင့် အမြစ်တွယ်ဆက်စပ်နေသည်။ * '''အဘိုး:''' ဦးရွှေဖောင်သည် [[မင်းတုန်းမင်း]]တရားကြီး လက်ထက်က [[ရေကင်းနှဲ]]အဖွဲ့သား ရေကင်းနှဲဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ * '''ဖခင်:''' ဆရာမှင် (ဦးမှင်) သည် အဘိုးဖြစ်သူ ဆရာဖောင်၏သားဖြစ်ပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် နှဲမှုတ်သော်လည်း [[ပတ္တလား]]နှင့် ပတ်တီးတီးခတ်မှုတို့၌လည်း ကျွမ်းကျင်သည်။ ရုပ်သေးမင်းသမီးကြီး [[ဆရာပု]]၏ တပည့်ရင်းဖြစ်ကာ သဘင်အရာ၌ သေတ္တာမှောက် အသုံးတော်ခံနိုင်သူ (စင်တော်မင်းသား၊ မင်းသမီးအဖြစ် ကပြနိုင်သူ) ဖြစ်သည်။ * '''မိခင်:''' ဒေါ်မေ ဖြစ်သည်။ * '''မောင်နှမများ:''' မောင်သာထွန်းတွင် သုံးနှစ်ငယ်သော ညီဖြစ်သူ မောင်လှဖေ ရှိသည်။ မောင်လှဖေသည် နောင်တွင် ပတ္တလားတီးခတ်မှုပညာ၌ ဦးဟန်ပထက်ပင် ပိုမိုထူးချွန်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရသည်။ ထို့ပြင် ဒေါ်သိန်းရင် အမည်ရှိ နှမတစ်ဦးလည်း ရှိသည်။ မောင်သာထွန်း ငါးနှစ်သားအရွယ်တွင် ဆရာမှင်တို့ မိသားစုသည် မန္တလေးမှ [[ပြည်မြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ အဘိုးဖြစ်သူ ဦးရွှေဖောင်က ဆိုင်းတီး၊ ဖခင်ဖြစ်သူက နှဲမှုတ်ကာ အသက်မွေးကြသည်။ သို့သော် မောင်သာထွန်း သုံးနှစ်သားအရွယ်တွင် ခဏတာကာလအတွင်း ဖခင်ဖြစ်သူ ဆရာမှင်သည် ရန်ကုန်သို့ဆင်းကာ မင်းသမီးကြီး ဒေါ်ဆင်ခိုးမလေး တည်ထောင်သော ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် ဝင်ရောက်တီးမှုတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာမင်းလက်ထက်က အိုးစည်တော်တီးဖြစ်ခဲ့သော ဆရာမှင်၏အစ်ကို ဦးဘိုးဆင်လည်း လိုက်ပါခဲ့သော်လည်း ရန်ကုန်၌ ကြာရှည်မနေဘဲ မန္တလေးသို့ ပြန်ခဲ့ကြသည်။ == ဂီတပညာသင်ယူခြင်းနှင့် "ဟန်ပ" အမည်ရလာပုံ == မောင်သာထွန်းသည် ပြည်မြို့ ထောင်ဝကြီးအနီးရှိ ဆရာသိုင်းကျောင်း၌ ကျောင်းနေ၍ ကိုးနှစ်သားအရွယ်အထိ စာပေသင်ကြားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က အနေအထိုင်ပိပြားပြီး [[မြန်မာ့အက|အက]]၌ အလွန်ဝါသနာကြီးသူ ဖြစ်သည်။ ဂီတမျိုးရိုးဖြစ်သည့်အလျောက် အဘိုးဖြစ်သူက ကလေးများကို ရင်ခွင်ထဲ၌ထား၍ ဆိုင်းတီးပြသဖြင့် မောင်သာထွန်းသည် ၉ နှစ်သားအရွယ်၌ပင် ဆိုင်းတီးတတ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် ကျောင်းထွက်ကာ ဆိုင်းပညာကို စနစ်တကျ သင်ယူသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ အသုံးတော်ခံ ဆီဆုံဆယ်ရွာစား ဆိုင်းတော်တီး ဆရာဖေကြီး၏ တပည့်ရင်းဖြစ်သူ ဆရာပေသည် မန္တလေးမှတစ်ဆင့် ပြည်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေစိုက်လာရာ၊ ၎င်းနှင့်အတူ ရွာစားကြီး [[စိန်ဗေဒါ]]၏ ဆရာဖြစ်သူ ဆရာကြီး ဦးကျော်ဇံလည်း ပါလာသည်။ ဆရာပေနှင့် ဦးကျော်ဇံတို့က ဆရာမှင်၏ သားနှစ်ဦးဖြစ်သော မောင်သာထွန်း၊ မောင်လှဖေနှင့် ဆရာပေ၏သား မောင်ဘဇံ ကလေးသုံးဦးကို ရင်ခွင်ထဲ၌ထားကာ ပညာသင်ပေးခဲ့ကြသည်။ ပြည်မြို့သို့ ရောက်ပြီး ၆ နှစ်အကြာတွင် ဆရာကြီး ဦးကျော်ဇံ ကွယ်လွန်သွားရာ ဆရာပေကပင် ကလေးသုံးဦး၏ ဂီတပညာကို ဆက်လက်တာဝန်ယူ သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ မောင်သာထွန်းသည် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် သင်ရိုးကျွတ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆ နှစ်သားအရွယ်တွင် ဆိုင်းအတီးပညာ ကျွတ်လွတ်ပေါက်မြောက်ခဲ့သည်။ မောင်သာထွန်းသည် ကြေးပဲတီးတီး၊ ပတ်ပဲတီးတီး ကောင်းမွန်လှသော ကိုယ်နေဟန်ထား (ဟန်ကောင်းကောင်း) ဖြင့် တီးလေ့ရှိသဖြင့် ဆိုင်းပရိသတ်များက "ဟန်ပါ့ဗျာ၊ ဟန်ပ" ဟု ချီးကျူးပြောဆိုရာမှ ငယ်မည် "မောင်သာထွန်း" ပျောက်၍ '''မောင်ဟန်ပ''' သို့မဟုတ် '''ဟန်ပ''' ဟူသော အမည်ဖြင့် တစ်သက်လုံး ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ == ဆိုင်းလောကသို့ ခြေချခြင်းနှင့် အနုပညာခရီးလမ်း == === ဇာတ်နှင့် ရုပ်သေးတွဲဖက်ခြင်း === မောင်ဟန်ပသည် ပညာစုံပြီးနောက် ဇာတ်၊ ရုပ်သေးတို့နှင့် တွဲဘက်တီးခတ်ခဲ့သည်။ ဆိုင်းဆရာများအဖို့ ဇာတ်နှင့်တွဲသည်ထက် ထွက်လာသော ရုပ်သေးအရုပ်နှင့် ဆီလျော်သည့် တေးသီချင်းများကို စုံလင်စွာ ရထားရသော [[မြန်မာ့ရုပ်သေး|ရုပ်သေးစင်]]နှင့် တွဲရသည်မှာ ပိုမိုခက်ခဲသည်။ မောင်ဟန်ပသည် အသက်ငယ်ငယ်နှင့် ရုပ်သေးနှင့် တွဲနိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ အခြေခံခိုင်မာပုံကို ပြသခဲ့သည်။ စောစောပိုင်းတွင် ပခန်းဆရာညိုကြီး၏ ရုပ်သေးအဖွဲ့၊ ယောက်ျားမင်းသမီး ဗလညွန့်၏ ဇာတ်အဖွဲ့တို့နှင့် တွဲဖက်ခဲ့သည်။ ၃ နှစ်ခန့် ဆိုင်းနောက်လိုက်လုပ်ပြီးနောက် ပတ်တီးလက်ထောက်ဖြစ်လာကာ ထိုစဉ်က ရုံဝင်ခ တစ်မူး (တစ်ကျပ်၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံ) သာ ရှိသေးသော မင်းသားကြီး [[စိန်ကတုံး]]နှင့်လည်း စတင်တွဲဖက်ခဲ့သည်။ အကဝါသနာပါသဖြင့် ဦးစိန်ကတုံးထံမှလည်း အကပညာ အခြေခံများကို သင်ယူခဲ့သည်။ အသက် ၁၇ နှစ်တွင် ဆိုင်းခွဲကာ ကိုယ်တိုင်တီးခွင့်ရခဲ့သည်။ === ဟင်္သာတကာလ (ပလာဆိုင်းခေတ်) === အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင် ဆရာမှင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော်လည်း ဆရာပေနှင့် အဘိုးဖြစ်သူတို့က ဆက်လက်စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ အသက် ၂၁ နှစ် (အချို့ကျမ်းတွင် ၂၀ ကျော်) အရွယ်တွင် ဟင်္သာတမှ နာမည်ကျော် နှဲဆရာကြီး ဦးဖိုးဟန် ကွယ်လွန်သဖြင့်၊ ၎င်း၏ဇနီးဖြစ်သူ ဆိုင်းထောင်ရှင် ဒေါ်ပုက ဝိုင်းတော်တီးအဖြစ် လာရောက်ခေါ်ယူရာ ဆရာပေ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဟင်္သာတသို့ လိုက်ပါခဲ့သည်။ ထိုဒေသတွင် ၆ နှစ်ခန့် ဗလာဆိုင်း (ပလာဆိုင်း) တီးခတ်လျက် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ဟင်္သာတတွင် ဦးဖိုးမြဲ၊ ဦးဖိုးဝဲ၊ ဦးဖိုးထွား စသည့် နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများ ရှိသော်လည်း ဦးဟန်ပ၏ လက်သံမှာ တစ်စတစ်စ ထိုးဖောက်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အခြားဆိုင်းများကဲ့သို့ သီးခြားအဆိုတော် မထားဘဲ ကိုယ်တိုင်ဆိုတီး တီးခတ်သဖြင့် အသက်အငယ်ဆုံး နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။ တစ်ခါသော် ဆိုင်းပြိုင်တီးပွဲတစ်ခုတွင် ဆိုင်း ၇ ဆိုင်း ပြိုင်ရမည့်အနက် အခြားဆိုင်း ၆ ဆိုင်းမှ လူများက ဦးဟန်ပ၏ လက်စွမ်းကို လေးစားသဖြင့် "ကျွန်တော်တို့က ဆရာနဲ့ ပြိုင်ဖို့လာတာမဟုတ်ပါ၊ ဆရာ့လက်သံ နားထောင်ဖို့ လာတာပါ" ဟု ဆိုကာ ဦးဟန်ပအား ဦးဆောင်တီးခတ်စေခဲ့သည်။ === ဦးစိန်ကတုံးဇာတ်နှင့် ပြန်လည်တွဲဖက်ခြင်းနှင့် အိမ်ထောင်ဦး === သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ခုနှစ်၊ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် (အချို့နေရာတွင် ၂၈ နှစ်) ၌ နာမည်ကျော် မင်းသားဖြစ်လာသော ဆရာဟောင်း ဦးစိန်ကတုံး (ထိုစဉ် ရုံဝင်ခ သုံးမူးခေတ်) နှင့် ပြန်လည်ဆုံတွေ့ကာ စိန်ကတုံးဇာတ်အဖွဲ့၏ ဆိုင်းဆရာအဖြစ် တွဲဖက်ခဲ့သည်။ ဦးဟန်ပ၏ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံကျော် နှဲဆရာကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဦးသာကျင်၊ ဗိလတ်ပြန်ဦးချစ်ဖေ၊ ဦးညွန့်၊ ဦးစိုးမောင်နှင့် ဦးထီအောင်တို့ ပါဝင်တီးမှုတ်ခဲ့ကြသည်။ ဦးစိန်ကတုံးဇာတ်နှင့် လှည့်လည်စဉ် အမျိုးသမီးချည်းသာ ကပြသော တွံတေးဆံတောက် မငွေသင်၏ ဇာတ်အဖွဲ့နှင့် ဆုံမိရာမှ၊ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး မငွေသင်နှင့် မေတ္တာမျှကာ အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ (ဒေါ်ငွေသင်သည် ယခင်အိမ်ထောင်နှင့် ပလိုတီယာ မသိန်း ဟု နောင်တွင် ကျော်ကြားလာမည့် သမီးတစ်ဦး ရှိခဲ့ဖူးသည်)။ ဦးဟန်ပနှင့် ဒေါ်ငွေသင်တို့မှ သားဖြစ်သူ မောင်ညွန့်လှိုင်ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဦးဟန်ပသည် ဦးစိန်ကတုံးဇာတ်နှင့် နောက်ထပ် ၄ နှစ်ခန့် တွဲဖက်တီးမှုတ်ခဲ့သည်။ === မန္တလေးသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်း === ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမှ ဆိုင်းဆရာကြီး ဆရာစိမ့် (ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါ၏ အစ်ကို) ကွယ်လွန်ရာ ဆရာစိမ့်၏ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်တိုးက ၎င်း၏ ဆိုင်းဝိုင်းကို ဦးဆောင်ပေးရန် အောက်ပြည်သို့ ဆင်း၍ လာရောက်ပန်ကြားသည်။ ထို့ကြောင့် ဦးဟန်ပသည် ဦးစိန်ကတုံး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် အသက် ၃၀ ကျော်တွင် မွေးရပ်မြေ မန္တလေးသို့ ဇနီးသည်နှင့်အတူ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က လူများက "စိန်ဗေဒါကို ပြိုင်ရန် အောက်ပြည်မှ ဟန်ပကို ခေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်" ဟု ပြောဆိုကြသော်လည်း၊ တကယ်တမ်းတွင် ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါက ဦးဟန်ပအား "ညီလေး ညီလေး" ဟု ခေါ်ကာ အလွန်ခင်မင်ရင်းနှီးစွာ ကူညီစောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ဦးဟန်ပသည် ဒေါ်တိုး၏ ဆိုင်းဝိုင်းကို ၃ နှစ်တိုင်တိုင် ဦးဆောင်တီးခတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ မန္တလေး၌ ရှိနေစဉ်အတွင်း နှဲဆရာကြီး မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင်နှင့်လည်း တွဲဖက်ခဲ့သည်။ === ဝါးခယ်မကာလနှင့် ဘဝအလှည့်အပြောင်း === မန္တလေး၌ ၃ နှစ် နေပြီးနောက် ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[ဝါးခယ်မမြို့]]သို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ ၁၇ နှစ်ကြာမျှ အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဝါးခယ်မ ဝတ်ရွာတွင် ဆန်စက်တစ်လုံး ဝယ်ယူခဲ့သော်လည်း အဆင်မပြေဘဲ ဂီတလုပ်ငန်းကိုသာ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဝါးခယ်မ၌ နေထိုင်စဉ်အတွင်း ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ငွေသင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဇနီးနှင့် မယားပါသမီးတို့ ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် ဦးဟန်ပ စိတ်ဓာတ်ကျကာ အလုပ်ပင် ကောင်းစွာမလုပ်ဘဲ ဖြစ်သလို နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က [[ဖိုးစိန်|ဂရိတ်ဖိုးစိန်]] အပါအဝင် လူအများက ကူညီစောင့်ရှောက်ခဲ့ရာ၊ ဆရာစိမ့်၏သားဖြစ်သူ ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘမောင်က အထူးဂရုစိုက် စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ နောင်တွင် ဝါးခယ်မမြို့မှ အိုင်ယာလန်ထီပေါက်၍ ငွေကြေးချမ်းသာလာသော ဇာတ်ဆရာ ဦးကြိုင် (မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်း၏ ဇာတ်ဆရာ) က ဆိုင်းထောင်ရာ၊ ဦးဟန်ပကို လာရောက်ပင့်ဖိတ်သဖြင့် ၂ နှစ်ခန့် ဦးစီးတီးခတ်ပေးခဲ့ပြီးနောက် တပည့်ဖြစ်သူ မောင်သိန်းဖေနှင့် လွှဲပေးခဲ့သည်။ ဆရာရင်းဖြစ်သူ ဦးစိန်ကတုံးနှင့် ဂရိတ်ဖိုးစိန်တို့က လာရောက်ခေါ်ယူသော်လည်း မလိုက်ဘဲ နေထိုင်ခဲ့ရာမှ၊ လေဘာတီမခင်ညွန့်၏ ခင်ပွန်း ဦးဖေ ဇာတ်ထောင်သောအခါမှ မနေသာဘဲ ပြန်လည်လိုက်ပါခဲ့ရသည်။ ထိုဇာတ်အဖွဲ့တွင် မင်းသား ပထမအောင်စိန် (အမယ်ကြီးအို အောင်စိန်)၊ မင်းသမီး [[လေဘာတီမခင်ညွန့်]]တို့နှင့်အတူ လူရွှင်တော် ဦးပုလဲစိန် ပါဝင်သည်။ ဦးပုလဲစိန်၏ သမီးဖြစ်သူ ယိမ်းသမလေး မအုံးကြိုင် (ဒေါ်ကြိုင်) နှင့် စနောက်ကြရာမှ အတည်ဖြစ်ကာ အိမ်ထောင်သစ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ အသက်ကွာခြားလွန်းသဖြင့် ယောက္ခမဖြစ်သူ ဦးပုလဲစိန်က သမက်ဖြစ်သူ ဦးဟန်ပအား "ဘဘ" ဟုပင် ခေါ်ဆိုရသည်။ ၎င်းအိမ်ထောင်နှင့် သား မောင်စန်းဌေးနှင့် သမီးတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရွှေတောင်မြို့မှ ဇာတ်ဆရာ ဦးလူကလေး၏ ဖိတ်ခေါ်မှုဖြင့် စက်ကင်းအောင်မောင်း၊ အာဇာနည်လှကြည်၊ အာဇာနည်တင်ရွှေ စသည့် လူငယ်မင်းသားများကို မြေတောင်မြှောက်ပေးရင်း ၅ နှစ်ခန့် လိုက်ပါတီးခတ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်ခေါင်းကွဲသွားသောအခါ ဟင်္သာတရှိ ညီဖြစ်သူ ဦးလှဖေထံတွင် သွားရောက်နေထိုင်ကာ ပွဲရုံထောင်၍ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှမဖြစ်သူ ဒေါ်သိန်းရင်နှင့် သားဖြစ်သူ မောင်ညွန့်လှိုင်တို့၏ အသုံးအဖြုန်းကြီးမှုကြောင့် မတိုးတက်ခဲ့ဘဲ၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အိမ်ပါ ဗုံးမှန်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် မိတ်ဆွေဖြစ်သူ ဦးဘခိုင်က ရွှေကျီးညို (ရွှေကြီးညို) ဇာတ်အဖွဲ့ထောင်ကာ လာရောက်ပန်ကြားသဖြင့် ကြည့်မြင်တိုင် စံကားဝါပင်လမ်းတွင် နေထိုင်ကာ လိုက်ပါတီးခတ်ပေးခဲ့ရာ ဇာတ်အဖွဲ့ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သို့သော် မကွေးမြသလွန်ဘုရားပွဲပြီး၍ မန္တလေးသို့ တက်လာစဉ် [[ကေအင်ဒီအို]] (KNDO) သောင်းကျန်းသူများ မန္တလေးမြို့ကို သိမ်းပိုက်သဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်း၌ မိသားစုနှင့်အတူ ပိတ်မိနေခဲ့သည်။ ထိုအခါ စိန်ဗေဒါ၏တပည့် စိန်လှမောင်က လာရောက်ခေါ်ယူသဖြင့် လိုက်ပါခဲ့ရပြီး၊ ကသည်းဝင်းနေ ကိုလှစိန်က ၎င်း၏သား ဆိုင်းတီး စိန်တင်အောင် ကွယ်လွန်သဖြင့် ၎င်း၏ဆိုင်းဝိုင်းကို တီးပေးရန် အပ်နှံသဖြင့် မန္တလေး၌ပင် အခြေစိုက်၍ ဆိုင်းတီးခဲ့ရပြန်သည်။ == ဂီတသီအိုရီ ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် အနုပညာဟန် == === ခုနစ်လုံးမောင်း တီထွင်ခြင်း === ယခင်က ဆရာစိမ့်နှင့် စိန်ဗေဒါတို့၏ မောင်းဆိုင်းတွင် မောင်း ၅ လုံးသာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဦးဟန်ပသည် ၎င်း၏ညီဖြစ်သူ ဦးလှဖေနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂီတသံစဉ် တိကျကိုက်ညီမှုရှိစေရန်အတွက် '''"ခုနစ်လုံးမောင်း"''' ကို စတင်ဖြည့်စွက် တီထွင်တီးခတ်ခဲ့ရာ မြန်မာ့ဆိုင်းလောကတွင် ထူးခြားသော တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ယနေ့တိုင် ဆိုင်းလောကတွင် ကျော်ကြားနေဆဲဖြစ်သော ဆိုင်းတီးလုံး အမြောက်အမြားကိုလည်း ကိုယ်တိုင်တီထွင် ရေးစပ်ခဲ့သည်။ === ဆွဲဆောင်မှုရှိသော ဆိုင်းအမူအရာ === ဦးဟန်ပသည် ပလာဆိုင်းတီးရာ၌ အလွန်ကျော်ကြားပြီး ဆိုင်းတီးခတ်စဉ် ပြသတတ်သော ၎င်း၏ ထူးခြားသည့် ဟန်အမူအရာများကို ပရိသတ်က အလွန်နှစ်သက်ကြသည်။ * တီးခတ်နေစဉ် ကသကဲ့သို့ လက်ကလေးကို မြှောက်ကာ ကွေးပြတတ်သည်။ * သီချင်းအချ သို့မဟုတ် တီးလုံးအချတွင် ကိုယ်တိုင်ကပြပြီးမှ အဆုံးသတ် တီးခတ်တတ်သည်။ * အဆုံးသတ်ပတ်လုံး ချခါနီးတွင် ချက်ချင်းမချသေးဘဲ လက်ကို ဆိုင်းဝိုင်းအပေါ်ကျော်အောင် မြှောက်ကာ တီးရမည့်ပတ်လုံးကို ပြာပြာသလဲ ရှာဟန်ဆောင်တတ်သည်။ ထိုအခါ နောက်လိုက်အဖွဲ့သားများက သိရှိသော်လည်း စောင့်ကြည့်နေရသကဲ့သို့၊ ပရိသတ်မှာလည်း ရင်တဖိုဖိုဖြင့် စောင့်ကြည့်ရပြီးမှ ဗြုံးခနဲ ရှာတွေ့ဟန်ဖြင့် တစ်ပြိုင်နက် ပတ်လုံးကို ရိုက်ချလိုက်သည့်အခါမှ ဟင်းခနဲ သက်ပြင်းချကာ သဘောကျ အားပေးကြရသည်။ == နိုင်ငံတော်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခြင်းနှင့် ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ယဉ်ကျေးမှုဌာန ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ၊ သက်ကြီးဝါရင့် ပညာအရှိဆုံးဖြစ်သော ဦးဟန်ပအား ၁၉၅၂ ခုနှစ် (ထိုစဉ် အသက် ၆၆ နှစ်အရွယ်) တွင် '''မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်းအဖွဲ့၏ ဦးစီးခေါင်းဆောင်''' အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ လစာ ၂ဝဝ ကျပ်၊ ရှားပါးစရိတ် ၉၇ ကျပ် ၇၅ ပြားနှင့် အုပ်ချုပ်ခ ၁ဝဝ ကျပ်၊ စုစုပေါင်း ၃၇၅ ကျပ် ၇၅ ပြား ရရှိခဲ့သည်။ ပန်တျာမူမှန် ပြုပြင်ရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မင်းပွဲစိုးပွဲများ၊ နိုင်ငံခြား ဧည့်သည်တော် ဧည့်ခံပွဲများတွင် ဦးဟန်ပ၏ ဆိုင်းအဖွဲ့ကသာ အဓိက ဧည့်ခံတီးခတ်ရသည်။ ၎င်းပြင် နိုင်ငံခြားသို့ သွားရောက်သော မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့များနှင့်အတူ လိုက်ပါကာ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများသို့ မြန်မာ့ဆိုင်းပညာကို ပြသခဲ့သည်။ * '''၁၉၅၂ ခုနှစ်:''' နိုင်ငံတော်အစိုးရက ဦးဟန်ပအား '''[[အလင်္ကာကျော်စွာ]]''' ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၅၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ:''' ယိုးဒယား (ထိုင်း) နိုင်ငံသို့ ချစ်ကြည်ရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ:''' တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၅၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ:''' ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၊ ယူဂိုစလားဗီးယား၊ တောင်ဗီယက်နမ်၊ ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား နိုင်ငံများသို့ ရွှေမန်းတင်မောင်၊ ကနက်စိန်၊ စိန်အောင်မင်း စသည့် အနုပညာရှင်ကြီးများနှင့်အတူ သွားရောက် ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ် အသက်ကန့်သတ်ချက်အရ အငြိမ်းစားယူခဲ့ရသော်လည်း ၎င်း၏ ပညာကို တန်ဖိုးထားသော ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘမောင်က "တိုင်းချစ်သန်းစိန် သဘင်အဖွဲ့" တွဲဖက်ဆိုင်းတွင် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပင့်ဖိတ်သဖြင့် လက်စွမ်းပြသခဲ့သေးသည်။ ဝင်းသိင်္ဂီတူရိယာအဖွဲ့နှင့် ဦးဟန်ပတူရိယာအဖွဲ့တို့ဖြင့် ပတ္တလားနှင့် ဆိုင်းကို ကိုယ်တိုင်တီးခတ်ကာ [[မြန်မာ့အသံ]]မှ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ တက်လာသောအခါ ဦးဟန်ပအား '''ယဉ်ကျေးမှုကောင်စီဝင်''' အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုကဇာတ်အတွက် ဆိုင်းအကြံပေးအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း ခန့်အပ်ခဲ့ရာ တိမ်မြှုပ်နေသော အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == ဆရာကြီးသည် အလွန်နှိမ့်ချစွာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံတတ်ပြီး၊ သွားနှစ်ချောင်းတည်းသာ ကျန်ရှိတော့သော သွားငုတ်တုတ်ကလေးများ ပေါ်အောင် ပြုံးရယ်လျက် တပည့်များအား ရင်းနှီးစွာ ပညာဖြန့်ဝေပေးခဲ့သဖြင့် ဆိုင်းလောကတွင် ၎င်း၏တပည့်များမှာ လက်ညှိုးထိုးမလွဲအောင် ပေါများလှသည်။ ဇရာထောင်းသော်လည်း အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု တာဝန်များကို စွမ်းစွမ်းတမံ ထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ ဆရာကြီး ဦးဟန်ပသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ ခုနှစ်၊ ပထမဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်) ကြာသပတေးနေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့လေသည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သက်တမ်း ၇၈ နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ရေးသားသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် များစာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ ) == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[ဆိုင်းဝိုင်း]] * [[စိန်ဗေဒါ]] * [[မြန်မာ့ဂီတ]] {{Lifetime|၁၈၈၈|၁၉၆၆}} [[Category:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]] [[Category:အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ ရရှိသူများ]] [[Category:မြန်မာ့ဆိုင်းပညာရှင်များ]] [[Category:မန္တလေးမြို့သားများ]] 064pr2vtjfct6gsu0aivbapsyth5zy2 0 47937 1043257 868390 2026-07-15T12:53:05Z Ninjastrikers 22896 1043257 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airport | name = နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = | image-width = 200 | caption = | IATA = NYT | ICAO = VYNT <center>{{Location map|Burma|width=200|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=NPT|position=right |lat_deg=19|lat_min=37|lat_sec=08.87|lat_dir=N |lon_deg=96|lon_min=11|lon_sec=59.78|lon_dir=E }}<small>လေဆိပ်တည်ရှိရာ နေရာပြမြေပုံ</small></center> | type = ပြည်သူပိုင် | owner = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ]] | operator = [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] | city-served = [[နေပြည်တော်မြို့]] | hub = | location = [[လယ်ဝေးမြို့]]၊ [[ရမည်းသင်းခရိုင်]] <br /> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | elevation-f = ၁၀၉ | elevation-m = ၃၃ | coordinates = {{Coord|19|37|08.87|N|96|11|59.78|E|type:airport|display=inline}} | website = | metric-elev = | metric-rwy = | r1-number = ၁၆/၃၄ | r1-length-f = ၁၂,၀၀၀ | r1-length-m = ၃,၆၅၇ | r1-surface = ကွန်ကရစ် | stat-year = | stat1-header = | stat1-data = | stat2-header = | stat2-data = | footnotes = }} [[File:Sukhoi Superjet 97004 at Naypyidaw Lystseva-1.jpg|thumb|နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် တွင်တွေ့ရသော ရုရှားလုပ် စူပါဂျက်၁၀၀ အမျိုးအစားလေယာဉ်တစ်စီး]] '''နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်''' (ယခင်အမည် အေလာလေဆိပ်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏မြို့တော် [[နေပြည်တော်မြို့]]မှ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာ အေလာနှင့်[[လယ်ဝေးမြို့]] တို့အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ နေပြည်တော်မြို့ မတည်မီကာလများက အနီးရှိ [[ပျဉ်းမနားမြို့]] ကိုအစွဲပြု၍ ပျဉ်းမနားလေဆိပ် ဟုလည်းခေါ်ဆိုကြသည်။ လေဆိပ်ကို ၂၀၁၁ ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ရက်နေ့တွင် ဒုတိယသမ္မတ [[ဒေါက်တာစိုင်းမောက်ခမ်း]]၊တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင် တို့မှအခမ်းအနားဖြင့် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Opening Ceremony was Held for Naypyidaw International Airport of Burma<!-- Bot generated title --> |url=http://www.chec.bj.cn/tabid/81/InfoID/2972/Default.aspx |accessdate=17 March 2013 |archivedate=11 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120711155712/http://www.chec.bj.cn/tabid/81/InfoID/2972/Default.aspx }}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/2011/news/607/news3160719.html|title=Nay Pyi Taw International Airport opens|author=Zaw Win Than|date=26 December 2011|work=Myanmar Times|accessdate=5 March 2012|archivedate=6 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130506194949/http://www.mmtimes.com/2011/news/607/news3160719.html}}</ref> == အဖြစ်အပျက်များ == === ၂၀၂၅ ငလျင်ဒဏ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|၇.၇ မဂ္ဂနီကျုငလျင်]]ကြောင့် နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ရှိ လေကြောင်းထိန်းချုပ်ရေးတာဝါ ပြိုကျခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဝန်ထမ်း (၅) ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းများအရ သိရှိရသည်။<ref>https://yktnews.com/2025/03/209294/</ref> ဤအဖြစ်အပျက်ကြောင့် လေဆိပ်သည် ယာယီပိတ်ထားရပြီး၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ ပြီးဆုံးသောနောက်၊ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>https://news-eleven.com/article/301768</ref> ==လေဆိပ်ချဲ့ထွင်မှုအဆင့်ဆင့်== နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကြီး သည် တစ်နှစ်လျှင် ခရီးသည် ၃.၅သန်း ကိုင်တွယ်နိုင်စွမ်းရှိပြီး စင်ကာပူအခြေစိုက် CPG Corporationမှ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့သည်။ CPG Corporationသည် [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] တိုးချဲ့ရေးပရောဂျက်တွင် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့သည့်အပြင် [[စင်္ကာပူ ချန်ဂီ လေဆိပ်]]နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊[[လာအိုနိုင်ငံ]]ရှိ လေဆိပ်များ၏ အဓိကဒီဇိုင်းရေးဆွဲသူလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကို Asia Worldကုမ္ပဏီမှ စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မှု ပြီးစီးသွားပါက လေယာဉ်ပြေးလမ်း၂ခုနှင့် ခေတ်မီစနစ်များ၊ဝန်ဆောင်မှုများပါဝင်သော တာမီနယ်၃ခု ပေါ်ပေါက်လာမည်ဖြစ်သည်။ လေဆိပ်ချဲ့ထွင်မှု အစီအစဉ်ကို အောက်ပါအဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ===အဆင့် ၁=== နေပြည်တော်လေဆိပ် တည်ဆောက်မှု ပထမအဆင့်အား ၂၀၀၉-၂၀၁၁ကာလတွင် အပြီးသတ်ခဲ့သည်။ ထိုအဆင့်တွင် * ခရီးသည် ၃.၅သန်း ကိုင်တွယ်နိုင်သော လေဆိပ်အဆောက်အဦး * အလျား ၃၇၀၀ မီတာ၊အနံ ၃၀.၅ မီတာ ရှိသော တက္ကစီဝေး * အလျား ၄၀၃ မီတာ၊အနံ ၃၃၆ မီတာ၊စုစုပေါင်းဧရိယာအားဖြင့် ၁၃၅၄၀၈ စတုရန်းမီတာ ရှိသော လေယာဉ်၁၀စီး တစ်ပြိုင်တည်းရပ်နားနိုင်သည့် နေရာကွက်လပ် * ခရီးသည်ပို့ဆောင်သောရွေ့လျားတံတား ၁၀ ခု * လေဆိပ်နောက်ထပ် တိုးချဲ့ရန် မြေနေရာနှင့် အစီအစဉ်များ * လေကြောင်းထိန်းမျှော်စင် * ကားပါကင် နှင့် * နိုင်ငံတကာလေဆိပ်တစ်ခု၏ ရှိသင့်ရှိထိုက်သော အရည်အချင်းများပါဝင်သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း နိုင်ငံတကာခရီးသည်၂သန်း၊ ပြည်တွင်းခရီးသည်၁.၅သန်း၊ စုစုပေါင်းခရီးသည် ၃.၅သန်း ကိုဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သော လေဆိပ်အဆောက်အဦးကို * စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၇၁၇၄စတုရန်းမီတာ ရှိသော အဓိကခန်းမဆောင် * ဧရိယာ ၃၂၂၄စတုရန်းမီတာစီရှိသော အရှေ့နှင့်အနောက်ခန်းမဆောင်နှစ်ခု * စုစုပေါင်းဧရိယာ ၅၉၁၂စတုရန်းမီတာ ရှိသော မြောက်ဘက်ခန်းမဆောင် ဟူ၍ဖွဲ့စီးထားသည်။ အရှေ့၊အနောက်နှင့်မြောက်ခန်းမသုံးခုကို အခက်အလက်သုံးခုသဖွယ် တည်ဆောက်ထားပြီး အဓိကခန်းမဆောင်ဖြင့် အလယ်မှချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြေညီထပ်နှင့်ပထမထပ် စုစုပေါင်းကြမ်းခင်းဧရိယာသည် ၆၃၀၀၀စတုရန်းမီတာ ဖြစ်သည်။ အထပ်နှစ်ထပ်ပါဝင်သော လေဆိပ်အဆောက်အဦးကို ကွန်ကရစ်တိုင်များဖြင့် ထောက်ကန်ထားသည်။ မြေညီထပ်သည် ဆိုက်ရောက်ခရီးသည်များအတွက်ဖြစ်ပြီး ပထမထပ်သည် ထွက်ခွာခရီးသည်များအတွက်ဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်ခန်းမဆောင်သည် ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များအတွက်ဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်နှင့်အရှေ့ဘက်ခန်းမဆောင်များသည် နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်များအတွက်ဖြစ်သည်။ လေဆိပ်ချဉ်းကပ်လမ်းမှာ လမ်းနှစ်ကြော၊ ဖောလိမ်းဖြစ်ပြီး ၁၅၀၀မီတာ ရှည်လျားသည်။ ကားပါကင်သည် အလျား၂၀၀မီတာ၊ အနံ ၁၀၇ မီတာ၊ စုစုပေါင်းဧရိယာ ၂၁၄၀၀ စတုရန်းမီတာ ရှိသည်။ အမြင့်၆၂မီတာရှိသော လေကြောင်းထိန်းမျှော်စင်သည် ပရောဂျက်ပထမ၊ ဒုတိယနှင့် တတိယအဆင့်များအားလုံးတွင် ညွှန်ကြားမှုများပေးနိုင်သည်။ ===အဆင့် ၂=== ဒုတိယအဆင့်မှာ မူလရှိပြီးသော လေဆိပ်အဆောက်အဦးရှေ့တွင် အလျားပေ ၁၂၀၀၊အနံပေ ၁၂၀၀ရှိသော လေယာဉ်ရပ်နားရာကွက်လပ်တစ်ခု၊ အ ရေးကြီးပုဂ္ဂိုလ်များ လေယာဉ်ရပ်နားရာကွက်လပ်တစ်ခု၊လေဆိပ်အဆောက်အဦးတွင် ရွေ့လျားတံတားအသစ် ၄ ခုတပ်ဆင်ခြင်း၊ လေယာဉ်ခရီးစဉ်တွင်း အကျွေးအမွေးပြင်ဆင်ရေး အဆောက်အဦတစ်ခု၊ အစိုးရ အဆောက်အဦးနှင့် လေဆိပ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုဌာနများပါဝင်သည်။ ===အဆင့် ၃=== တတိယအဆင့်တွင်မူ ရွေ့လျားတံတားအသစ် ၁၇ ခုထပ်မံတပ်ဆင်ခြင်း၊ အလျားပေ ၁၂၀၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသော အပြိုင်အနေအထားရှိတက္ကစီဝေး၊ လေဆိပ်အဆောက်အဦးရှေ့တွင် အလျားပေ ၁၂၀၀၀၊ အနံပေ ၁၀၀ရှိသော ဒုတိယမြောက်လေယာဉ်ပြေးလမ်း၊ အလျားပေ ၁၂၀၀၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသည့် နှစ်လမ်းသွား အပြိုင်အနေအထားရှိတက္ကစီဝေးတစ်စုံ၊ အလျားပေ ၆၅၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသည့် တက္ကစီဝေးလေးခု၊ အလျားပေ ၅၅၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသည့် တက္ကစီဝေးလေးခု၊ ကုန်တင်လေယာဉ်များအတွက် လေယာဉ်ရပ်နားရာကွက်လပ်တစ်ခုတို့ ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ တတိယအဆင့်ပြီးဆုံးချိန်တွင် လေဆိပ်ကြီးသည် တစ်နှစ်လျှင်ခရီးသည် ၁၀.၅သန်းအထိ ဝန်ဆောင်မှုပေးလာနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] နှင့် [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] တို့ထက်အဆပေါင်းများစွာ အဆင့်မြင့်ရှုပ်ထွေး၍ ခန်းနားဆန်းပြားလာလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။ ==ပြေးဆွဲသည့် လေကြောင်းလိုင်းများ နှင့် မြို့များ== {{airport-dest-list |3rdcoltitle = Route | [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ဟဲဟိုး လေဆိပ်|ဟဲဟိုး]]၊ [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|မန္တလေး]]၊ [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | ပြည်တွင်း | [[သံလွင် လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]]၊ [[လားရှိုး လေဆိပ်|လားရှိုး]] | ပြည်တွင်း | [[မန်းရတနာပုံ လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ဟဲဟိုး လေဆိပ်|ဟဲဟိုး]] | ပြည်တွင်း }} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ}} [[Category:နေပြည်တော်]] [[Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ]] fwb9d0qbbd62zre81gama8arx5ws51j 1043258 1043257 2026-07-15T12:53:37Z Ninjastrikers 22896 1043258 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airport | name = နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = | image-width = 200 | caption = | IATA = NYT | ICAO = VYNT <center>{{Location map|Burma|width=200|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=NYT|position=right |lat_deg=19|lat_min=37|lat_sec=08.87|lat_dir=N |lon_deg=96|lon_min=11|lon_sec=59.78|lon_dir=E }}<small>လေဆိပ်တည်ရှိရာ နေရာပြမြေပုံ</small></center> | type = ပြည်သူပိုင် | owner = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ]] | operator = [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] | city-served = [[နေပြည်တော်မြို့]] | hub = | location = [[လယ်ဝေးမြို့]]၊ [[ရမည်းသင်းခရိုင်]] <br /> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | elevation-f = ၁၀၉ | elevation-m = ၃၃ | coordinates = {{Coord|19|37|08.87|N|96|11|59.78|E|type:airport|display=inline}} | website = | metric-elev = | metric-rwy = | r1-number = ၁၆/၃၄ | r1-length-f = ၁၂,၀၀၀ | r1-length-m = ၃,၆၅၇ | r1-surface = ကွန်ကရစ် | stat-year = | stat1-header = | stat1-data = | stat2-header = | stat2-data = | footnotes = }} [[File:Sukhoi Superjet 97004 at Naypyidaw Lystseva-1.jpg|thumb|နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် တွင်တွေ့ရသော ရုရှားလုပ် စူပါဂျက်၁၀၀ အမျိုးအစားလေယာဉ်တစ်စီး]] '''နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်''' (ယခင်အမည် အေလာလေဆိပ်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏မြို့တော် [[နေပြည်တော်မြို့]]မှ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာ အေလာနှင့်[[လယ်ဝေးမြို့]] တို့အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ နေပြည်တော်မြို့ မတည်မီကာလများက အနီးရှိ [[ပျဉ်းမနားမြို့]] ကိုအစွဲပြု၍ ပျဉ်းမနားလေဆိပ် ဟုလည်းခေါ်ဆိုကြသည်။ လေဆိပ်ကို ၂၀၁၁ ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ရက်နေ့တွင် ဒုတိယသမ္မတ [[ဒေါက်တာစိုင်းမောက်ခမ်း]]၊တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင် တို့မှအခမ်းအနားဖြင့် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Opening Ceremony was Held for Naypyidaw International Airport of Burma<!-- Bot generated title --> |url=http://www.chec.bj.cn/tabid/81/InfoID/2972/Default.aspx |accessdate=17 March 2013 |archivedate=11 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120711155712/http://www.chec.bj.cn/tabid/81/InfoID/2972/Default.aspx }}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/2011/news/607/news3160719.html|title=Nay Pyi Taw International Airport opens|author=Zaw Win Than|date=26 December 2011|work=Myanmar Times|accessdate=5 March 2012|archivedate=6 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130506194949/http://www.mmtimes.com/2011/news/607/news3160719.html}}</ref> == အဖြစ်အပျက်များ == === ၂၀၂၅ ငလျင်ဒဏ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|၇.၇ မဂ္ဂနီကျုငလျင်]]ကြောင့် နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ရှိ လေကြောင်းထိန်းချုပ်ရေးတာဝါ ပြိုကျခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဝန်ထမ်း (၅) ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းများအရ သိရှိရသည်။<ref>https://yktnews.com/2025/03/209294/</ref> ဤအဖြစ်အပျက်ကြောင့် လေဆိပ်သည် ယာယီပိတ်ထားရပြီး၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ ပြီးဆုံးသောနောက်၊ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>https://news-eleven.com/article/301768</ref> ==လေဆိပ်ချဲ့ထွင်မှုအဆင့်ဆင့်== နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကြီး သည် တစ်နှစ်လျှင် ခရီးသည် ၃.၅သန်း ကိုင်တွယ်နိုင်စွမ်းရှိပြီး စင်ကာပူအခြေစိုက် CPG Corporationမှ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့သည်။ CPG Corporationသည် [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] တိုးချဲ့ရေးပရောဂျက်တွင် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့သည့်အပြင် [[စင်္ကာပူ ချန်ဂီ လေဆိပ်]]နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊[[လာအိုနိုင်ငံ]]ရှိ လေဆိပ်များ၏ အဓိကဒီဇိုင်းရေးဆွဲသူလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကို Asia Worldကုမ္ပဏီမှ စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မှု ပြီးစီးသွားပါက လေယာဉ်ပြေးလမ်း၂ခုနှင့် ခေတ်မီစနစ်များ၊ဝန်ဆောင်မှုများပါဝင်သော တာမီနယ်၃ခု ပေါ်ပေါက်လာမည်ဖြစ်သည်။ လေဆိပ်ချဲ့ထွင်မှု အစီအစဉ်ကို အောက်ပါအဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ===အဆင့် ၁=== နေပြည်တော်လေဆိပ် တည်ဆောက်မှု ပထမအဆင့်အား ၂၀၀၉-၂၀၁၁ကာလတွင် အပြီးသတ်ခဲ့သည်။ ထိုအဆင့်တွင် * ခရီးသည် ၃.၅သန်း ကိုင်တွယ်နိုင်သော လေဆိပ်အဆောက်အဦး * အလျား ၃၇၀၀ မီတာ၊အနံ ၃၀.၅ မီတာ ရှိသော တက္ကစီဝေး * အလျား ၄၀၃ မီတာ၊အနံ ၃၃၆ မီတာ၊စုစုပေါင်းဧရိယာအားဖြင့် ၁၃၅၄၀၈ စတုရန်းမီတာ ရှိသော လေယာဉ်၁၀စီး တစ်ပြိုင်တည်းရပ်နားနိုင်သည့် နေရာကွက်လပ် * ခရီးသည်ပို့ဆောင်သောရွေ့လျားတံတား ၁၀ ခု * လေဆိပ်နောက်ထပ် တိုးချဲ့ရန် မြေနေရာနှင့် အစီအစဉ်များ * လေကြောင်းထိန်းမျှော်စင် * ကားပါကင် နှင့် * နိုင်ငံတကာလေဆိပ်တစ်ခု၏ ရှိသင့်ရှိထိုက်သော အရည်အချင်းများပါဝင်သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း နိုင်ငံတကာခရီးသည်၂သန်း၊ ပြည်တွင်းခရီးသည်၁.၅သန်း၊ စုစုပေါင်းခရီးသည် ၃.၅သန်း ကိုဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သော လေဆိပ်အဆောက်အဦးကို * စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၇၁၇၄စတုရန်းမီတာ ရှိသော အဓိကခန်းမဆောင် * ဧရိယာ ၃၂၂၄စတုရန်းမီတာစီရှိသော အရှေ့နှင့်အနောက်ခန်းမဆောင်နှစ်ခု * စုစုပေါင်းဧရိယာ ၅၉၁၂စတုရန်းမီတာ ရှိသော မြောက်ဘက်ခန်းမဆောင် ဟူ၍ဖွဲ့စီးထားသည်။ အရှေ့၊အနောက်နှင့်မြောက်ခန်းမသုံးခုကို အခက်အလက်သုံးခုသဖွယ် တည်ဆောက်ထားပြီး အဓိကခန်းမဆောင်ဖြင့် အလယ်မှချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြေညီထပ်နှင့်ပထမထပ် စုစုပေါင်းကြမ်းခင်းဧရိယာသည် ၆၃၀၀၀စတုရန်းမီတာ ဖြစ်သည်။ အထပ်နှစ်ထပ်ပါဝင်သော လေဆိပ်အဆောက်အဦးကို ကွန်ကရစ်တိုင်များဖြင့် ထောက်ကန်ထားသည်။ မြေညီထပ်သည် ဆိုက်ရောက်ခရီးသည်များအတွက်ဖြစ်ပြီး ပထမထပ်သည် ထွက်ခွာခရီးသည်များအတွက်ဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်ခန်းမဆောင်သည် ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များအတွက်ဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်နှင့်အရှေ့ဘက်ခန်းမဆောင်များသည် နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်များအတွက်ဖြစ်သည်။ လေဆိပ်ချဉ်းကပ်လမ်းမှာ လမ်းနှစ်ကြော၊ ဖောလိမ်းဖြစ်ပြီး ၁၅၀၀မီတာ ရှည်လျားသည်။ ကားပါကင်သည် အလျား၂၀၀မီတာ၊ အနံ ၁၀၇ မီတာ၊ စုစုပေါင်းဧရိယာ ၂၁၄၀၀ စတုရန်းမီတာ ရှိသည်။ အမြင့်၆၂မီတာရှိသော လေကြောင်းထိန်းမျှော်စင်သည် ပရောဂျက်ပထမ၊ ဒုတိယနှင့် တတိယအဆင့်များအားလုံးတွင် ညွှန်ကြားမှုများပေးနိုင်သည်။ ===အဆင့် ၂=== ဒုတိယအဆင့်မှာ မူလရှိပြီးသော လေဆိပ်အဆောက်အဦးရှေ့တွင် အလျားပေ ၁၂၀၀၊အနံပေ ၁၂၀၀ရှိသော လေယာဉ်ရပ်နားရာကွက်လပ်တစ်ခု၊ အ ရေးကြီးပုဂ္ဂိုလ်များ လေယာဉ်ရပ်နားရာကွက်လပ်တစ်ခု၊လေဆိပ်အဆောက်အဦးတွင် ရွေ့လျားတံတားအသစ် ၄ ခုတပ်ဆင်ခြင်း၊ လေယာဉ်ခရီးစဉ်တွင်း အကျွေးအမွေးပြင်ဆင်ရေး အဆောက်အဦတစ်ခု၊ အစိုးရ အဆောက်အဦးနှင့် လေဆိပ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုဌာနများပါဝင်သည်။ ===အဆင့် ၃=== တတိယအဆင့်တွင်မူ ရွေ့လျားတံတားအသစ် ၁၇ ခုထပ်မံတပ်ဆင်ခြင်း၊ အလျားပေ ၁၂၀၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသော အပြိုင်အနေအထားရှိတက္ကစီဝေး၊ လေဆိပ်အဆောက်အဦးရှေ့တွင် အလျားပေ ၁၂၀၀၀၊ အနံပေ ၁၀၀ရှိသော ဒုတိယမြောက်လေယာဉ်ပြေးလမ်း၊ အလျားပေ ၁၂၀၀၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသည့် နှစ်လမ်းသွား အပြိုင်အနေအထားရှိတက္ကစီဝေးတစ်စုံ၊ အလျားပေ ၆၅၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသည့် တက္ကစီဝေးလေးခု၊ အလျားပေ ၅၅၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသည့် တက္ကစီဝေးလေးခု၊ ကုန်တင်လေယာဉ်များအတွက် လေယာဉ်ရပ်နားရာကွက်လပ်တစ်ခုတို့ ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ တတိယအဆင့်ပြီးဆုံးချိန်တွင် လေဆိပ်ကြီးသည် တစ်နှစ်လျှင်ခရီးသည် ၁၀.၅သန်းအထိ ဝန်ဆောင်မှုပေးလာနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] နှင့် [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] တို့ထက်အဆပေါင်းများစွာ အဆင့်မြင့်ရှုပ်ထွေး၍ ခန်းနားဆန်းပြားလာလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။ ==ပြေးဆွဲသည့် လေကြောင်းလိုင်းများ နှင့် မြို့များ== {{airport-dest-list |3rdcoltitle = Route | [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ဟဲဟိုး လေဆိပ်|ဟဲဟိုး]]၊ [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|မန္တလေး]]၊ [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | ပြည်တွင်း | [[သံလွင် လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]]၊ [[လားရှိုး လေဆိပ်|လားရှိုး]] | ပြည်တွင်း | [[မန်းရတနာပုံ လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ဟဲဟိုး လေဆိပ်|ဟဲဟိုး]] | ပြည်တွင်း }} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ}} [[Category:နေပြည်တော်]] [[Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ]] 8zuxg5ha1yxtue812ft3odott0p2yet 0 49094 1043262 465745 2026-07-15T13:42:12Z Naingli 144794 1043262 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ဆရာထာ | image = [[File:Jik www.jpg|thumb|တေးပြုစာဆိုကြီး ဆရာထာ]] | caption = | birth_name = မောင်ထာ | birth_date = {{Birth date|1901|9|30}} | birth_place = [[မန္တလေးမြို့]]၊ မလွန်ရပ်ကွက် | death_date = {{Death date and age|1979|1|24|1901|9|30}} | death_place = [[မန္တလေးမြို့]] | occupation = တေးရေးဆရာ၊ ဂီတပညာရှင်၊ သဘင်ပညာရှင် | years_active = ၁၉၁၀ စုနှစ်များ – ၁၉၇၀ စုနှစ်များ | spouse = ဒေါ်မမလေး | children = ရွှေမန်းသူ ခင်အုန်းမြင့် (ခင်အုန်းမြိုင်)<br>စန္ဒရားအေးကို (ကိုအေးကို)<br>ကောလိပ် ခင်ဝင်းမေ (ခင်ဝင်းမေ)<br>ဇာနည်ဝင်းမော် (မင်းသမီး)<br>(စုစုပေါင်း သားသမီး ၇ ယောက်) | parents = ဦးစံခိုင် (ဖခင်)<br>ဒေါ်မ (ဒေါ်မေ) (မိခင်) }} '''ဆရာထာ''' (၁၉၀၁–၁၉၇၉) သည် [[မြန်မာ့ဂီတ]]နှင့် [[မြန်မာ့သဘင်|သဘင်လောက]]တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော တေးရေးဆရာ၊ ပတ္တလားနှင့် စန္ဒရားပညာရှင် ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်]]၊ [[မြို့မငြိမ်း]]၊ အေဝမ်းဆရာညှာ၊ ဦးသက်တင်၊ ဦးဘသိန်း နှင့် ဝိုင်အမ်ဘီဆရာတင် တို့နှင့် ခေတ်ပြိုင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော [[မန္တလေး]]သား ဂီတစာဆိုကြီး ဖြစ်သည်။ လေဘာတီ မမြရင် သီဆိုခဲ့သည့် နာမည်ကျော် "အလှူအစ်မ" သီချင်းနှင့် ရွှေမန်းတင်မောင် သီဆိုခဲ့သော "စေကိုးလုံး"၊ "အောင်ပါစေ" စသည့် သီချင်းများမှာ ဆရာထာ၏ ထင်ရှားသော လက်ရာမွန်များ ဖြစ်ကြသည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဆရာထာကို ၁၉၀၁ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၃ ခုနှစ်)၊ စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက် (တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၄ ရက်) တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၊ မလွန်ရပ်ကွက်၌ ဖခင် ဦးစံခိုင်၊ မိခင် ဒေါ်မ (ဒေါ်မေ) တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ သဘင်မျိုးရိုးဖြစ်ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်မ (ဒေါ်မေ) သည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|နန်းတွင်း]]ရုပ်သေးမင်းသမီး "မဒ္ဒီခိုင်" ဟု နာမည်ကြီးသူ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က မန္တလေးမြို့ အင်းကန်တိုက် ရွှေကျောင်းတွင် မြန်မာစာပေ သင်ကြားခဲ့သည်။ == ဂီတနှင့် သဘင်ပညာ သင်ယူခြင်း == ငယ်စဉ်ကပင် တေးဂီတဝါသနာ ထုံမွှန်းခဲ့သည့်အလျောက် [[စိန်ဗေဒါ]]တို့နှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ပြီး ဝါးပတ္တလားတီးခတ်ရာတွင် ကျော်ကြားလှသော ဆရာတာထံတွင် ပညာသင်ကြားခွင့်ရခဲ့ရာမှ "ဆရာထာ" ဟူသော အမည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ပေါက်ပေါက်တန်းရပ်ရှိ ဆရာဦးထွန်းရ (ဦးထွန်းရင်) ထံတွင် အကပညာနှင့် သီချင်းရေးခြင်းအတတ်ကို သင်ယူခဲ့သည်။ အကဆရာ ဦးထွန်းရ၏ လမ်းညွှန်တိုက်တွန်းမှုကြောင့် တေးရေးဆရာ ဖြစ်လာခဲ့သည့်အပြင် ဇာတ်မင်းသားအဖြစ်လည်း တစ်ရာသီမျှ ဝင်ရောက်ကပြ လှုပ်ရှားခဲ့ဖူးသည်။ ထို့ပြင် အစ်မဖြစ်သူ အငြိမ့်မင်းသမီး [[စိန်သုံ၊ ဒေါ်|ဒေါ်စိန်သုန်]] (ဒေါ်စိန်ဆုံ) ၏ အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် စည်တီး၊ ဒိုးတီးသမားအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရင်း၊ ထိုအငြိမ့်မှ စန္ဒရားတီးသူ ဆရာမောင်ထံတွင် စန္ဒရားတီးခတ်ခြင်း အနုပညာကို ထပ်မံဆည်းပူးခဲ့သည်။ ဆရာထာသည် လိုက်လျောညီထွေရှိလှသော အနုပညာအရည်အသွေးကြောင့် ဆိုင်းဆရာကြီး စိန်ဗေဒါ၏ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် တစ်နှစ်၊ ဦးချစ်ဖွယ်နှင့် ဒေါ်စိန်သုန်တို့၏ အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် နှစ်နှစ်မျှ စည်တီးသမားအဖြစ် လိုက်ပါအမှုထမ်းခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ == === အငြိမ့်သဘင်လောက === မင်းသားအဖြစ် လှုပ်ရှားပြီးနောက် အငြိမ့်သဘင်လောကသို့ စာရေးဆရာ (တေးရေးဆရာ) အဖြစ် အပြည့်အဝ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဆရာထာသည် မန္တလေးမှ ဥဩမယ်တင်၊ ဥက္ကလာ အေးကြည်၊ [[ဩဘာသောင်း၊ ဒေါ်|ဒေါ်ဩဘာသောင်း]]၊ [[မြရင်၊ မ (လေဘာတီ)|လေဘာတီ မမြရင်]]၊ လှကလေးစိန် နှင့် ပျော်တော်ဆက် မတင်အောင်တို့၏ အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် ပတ္တလားတီးခတ်ပေးရင်း သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ ဂီတမယ် လှကလေးစိန်အငြိမ့်တွင် ပတ္တလားဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် အရှည်ကြာဆုံး တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အငြိမ့်မင်းသမီးများဖြစ်ကြသော ယူနီဗာစီတီ မြသန်းကြည်၊ ရွှေလိပ်ပြာ နှင့် [[ကြည်အောင် (အဆိုတော်)|မကြည်အောင်]] တို့အတွက်လည်း အငြိမ့်သီချင်းများစွာ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ [[မြရင်၊ မ (လေဘာတီ)|လေဘာတီ မမြရင်]] သီဆို၍ အထူးလူကြိုက်များ ကျော်ကြားခဲ့သော "အလှူအစ်မ" သီချင်းမှာ ဆရာထာ၏ ထူးခြားပြောင်မြောက်သော လက်ရာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် "မောင့်စည်းစိမ်" သီချင်းကို ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်ရုံတင်မကဘဲ ကိုယ်တိုင်သီဆို၍ ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရာ အထူးအောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည်။ === ဇာတ်သဘင်လောက === ဇာတ်သဘင်လောကတွင်လည်း ဇာတ်သီချင်းရေးဆရာအဖြစ် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သရဲလေး အောင်စိန်၊ စိန်အုပ်၊ အောင်မောင်း၊ [[စိန်ကတုံး၊ ဦး|ဦးစိန်ကတုံး]] နှင့် စိန်အောင်မင်း တို့အတွက် ဇာတ်သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် စိန်အောင်မင်း၏ နာမည်ကျော် "ဘဒ္ဒကလျာဏီ" သီချင်းသည် ဆရာထာ ရေးစပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆရာထာသည် [[ရွှေမန်းတင်မောင်]]၏ ရွှေမန်းဇာတ်သဘင်တွင် မင်းသားကြီး စာရေးဆရာအဖြစ် နှစ်နှစ်မျှ လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး၊ မန်နေဂျာအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူကာ ရွှေမန်းဇာတ်အဖွဲ့အတွက် သီချင်းပေါင်းများစွာ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အနက် ရွှေမန်းတင်မောင် သီဆိုခဲ့သည့် "စေကိုးလုံး" သီချင်းနှင့် "အောင်ပါစေ" သီချင်းတို့မှာ အထူးကျော်ကြားသည်။ နောင်တွင် ကိုယ်ပိုင်အငြိမ့်အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့ရာ ၎င်း၏ သမီးများဖြစ်ကြသော ရွှေမန်းသူ မအုန်းမြင့်၊ ကောလိပ်ဝင်းမေ နှင့် ကမ္ဘာကျော် စန်းစန်း (ခေါ်) ဇာနည်ဝင်းမော် တို့က မင်းသမီးများအဖြစ် ပါဝင်ကပြခဲ့ကြသည်။ == မိသားစုဘဝ == ဆရာထာသည် ဒေါ်မမလေးနှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ပြီး သားသမီး ခုနစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ ထိုအထဲမှ လေးယောက်မှာ အနုပညာလောကတွင် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ- * သမီး - ခင်အုန်းမြိုင် ([[ရွှေမန်းတင်မောင်|ရွှေမန်းသူ]] ခင်အုန်းမြင့်) (မင်းသမီး) * သား - ကိုအေးကို (မန္တလေးအငြိမ့်လောက၌ စန္ဒရားအေးကို ဟု ထင်ရှားသူ) * သမီး - ခင်ဝင်းမေ (ကောလိပ် ခင်ဝင်းမေ) (မင်းသမီး) * သမီး - ဇာနည်ဝင်းမော် (ကမ္ဘာကျော် စန်းစန်း) (မင်းသမီး) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဆရာထာသည် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် မြေး (၁၅) ယောက်နှင့် မြစ် (၃) ယောက်တို့၏ အဘိုး ဖြစ်သည်။ == ဘဝနိဂုံး == အနုပညာသမားပီသစွာဖြင့် ထာဝစဉ် အေးအေးဆေးဆေး နေထိုင်တတ်ပြီး သဘောထားပြည့်ဝ သိမ်မွေ့လှသော ဂီတပညာရှင်ကြီး ဆရာထာသည် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ်၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၎င်းကွယ်လွန်မှုကြောင့် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်နှင့် ဂီတအနုပညာရှင်များအကြား နှမြောတသ ကြေကွဲဝမ်းနည်းခဲ့ကြရသည်။ == ကိုးကား == <references /> [[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]] [[Category:မန္တလေးမြို့သားများ]] [[Category:၁၉၀၁ ဖွားများ]] [[Category:၁၉၇၉ ကွယ်လွန်သူများ]] 5vdfre7qjyulbttaz38wb9jw477ymbn 4 51088 1043270 358536 2026-07-15T15:02:03Z ~2026-39933-72 145651 /* Commons ဆိုတာ ဘာလဲ? */ စိုလင်းမောင်ခေါရာနဲ့ရင်ခုန်ရာနိူင်ငံတစ်ကာဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူးမှာအဂ်လိပ်သမဓ 1043270 wikitext text/x-wiki {{Infobox website |name=Wikimedia Commons |favicon |logo=[[File:Commons-logo-en.svg|90px|alt=Central filled red circle, surrounded by a blue circular outline with a gap and an arrow leading up, plus seven smaller arrows pointing inward to the red circle. Below are the words "WIKIMEDIA COMMONS".]] |screenshot=[[File:Commons screenshot.png|250px|alt=Screenshot of Wikimedia Commons Main Page, featuring a Picture of the Day for 2006-06-05.]] |caption= |url=[http://commons.wikimedia.org/ commons.wikimedia.org] |commercial=မရှိ |type=မီဒီယာ ဘဏ်တိုက် |registration=Optional (ပုံများတင်ရန်အတွက် လိုအပ်) |owner=[[ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]] |author=ဝီကီမီဒီယာ အဖွဲ့ |launch date={{start date and age|2004|9|7}} |current status= |revenue= }} [[commons:Main Page|'''Wikimedia Commons''']] ("Wikicommons," "the Commons", "Wikipedia Commons" သို့မဟုတ် "Commons") သည် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်သော ပုံများ၊ အသံနှင့် အခြားသော မီဒီယာဖိုင်များကို စုစည်းထားသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား]] ကဲ့သို့ပင် [[ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]]၏ ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဝီကီမီဒီယာ ညီအစ်မပရောဂျက်များအတွက် အထောက်အပံ့ပေးသော ဘုံအရင်းအမြစ် အစုအဝေးကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ '''Commons''' သို့ upload တင်လိုက်သည့် ဖိုင်များကို ဝီကီပီးဒီးယား၊ ဝီကီစာအုပ်များ၊ ဝီကီရင်းမြစ် နှင့် ဝီကီသတင်း အပါအဝင် ဝီကီမီဒီယာ ဆာဗာများရှိ အားလုံးသော ပရောဂျက်များမှ ရယူအသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဖိုင်များသည် public domain သို့မဟုတ် [[:en:Creative Commons licenses|Creative Commons Attribution/Share-Alike လိုင်စင်]]နှင့် [[:en:GNU Free Documentation Licens|GNU Free Documentation လိုင်စင်]]များဖြင့် ဖြန့်ချီထားသဖြင့် ဒေါင်းလုပ်ရယူ သုံးစွဲနိုင်သည်။ == Commons ဆိုတာ ဘာလဲ? == :''အဓိကဆောင်းပါး - [[Commons:Welcome]]''နိူင်ငံတစ်ကာဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူးကဆန/နိူင်/9/191284/လဆန်အဂါသာ/5-9-1353/အိုသွေး/1991 Wikimedia Commons သည် စေတနာ့ဝန်ထမ်းများမှ ဖန်တီးကာ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိသည့် မီဒီယာ ဘဏ်တိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ "Wikimedia Commons" အမည်သည် ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံးကို စီမံခန့်ခွဲနေသည့် "Wikimedia" နှင့် ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံး ရယူသုံးစွဲနိုင်သည့် ဘုံအချက်အလက် "commons" တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံးအတွက် အသုံးဝင်သည့် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်သည့် ဓာတ်ပုံများ၊ ပုံများ၊ အန်နီမေးရှင်းများ၊ ဂီတ၊ ဗီဒီယိုများနှင့် အခြား မီဒီယာများ တည်ရှိရာ ဗဟိုနေရာ ဖြစ်သည်။ Wikimedia Commons တွင် ပါဝင်ရေးသားခြင်း လမ်းညွှန်အတွက် [[Commons:Commons:Contributing your own work|Contributing your own work]] ကို ကြည့်ပါ။ == Commons မီဒီယာများအား ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခြင်း == ''အဓိကဆောင်းပါး - [[:Commons:Commons:First steps/Reuse]] section [[:Commons:Commons:First steps/Reuse#Embedding Commons' media in Wikimedia projects|Embedding Commons' media in Wikimedia projects]]'' ဝီကီပီးဒီးယားတွင် Wikimedia Commons မှ ပုံ သို့မဟုတ် ဗီဒီယိုကို ထည့်သွင်းပုံမှာ local file များကို အသုံးပြုပုံနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ပုံတစ်ပုံအား စာမျက်နှာတစ်ခုထဲတွင် အသုံးပြုပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <pre><nowiki>[[File:image.jpg|thumb|alt=alt text|caption]]</nowiki></pre> အသံဖိုင်ကို အသုံးပြုရန်အတွက် နည်းလမ်းနှစ်ခုရှိပြီး သင့်ဝီကီတွင် {{tl|Audio}} တမ်းပလိတ်ရှိပါက ယင်းတမ်းပလိတ်ကို သုံး၍လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အောက်ပါ ပထမနည်းလမ်းဖြင့် လည်းကောင်း ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ <pre><nowiki> [[Media:file.ogg|descriptive text]] </nowiki></pre> <pre><nowiki> {{Audio|Filename-without-namespace|descriptive text}} </nowiki></pre> === ဓာတ်ပုံပြခန်း နမူနာ === ဓာတ်ပုံများအား ပြခန်းအသွင်ဖြင့် ပြသလိုပါက အောက်ပါ နမူနာကုဒ်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ <pre><nowiki> <gallery class="center"> Philipp Veit 008.jpg Image_Germania_(painting).jpg|ပုံခေါင်းစဉ် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ Niederwald memorial 2.JPG Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg </gallery> </nowiki></pre> အောက်ပါအတိုင်း ပြသပေးမည် ဖြစ်သည်။ <gallery class="center"> Philipp Veit 008.jpg Image Germania (painting).jpg|ပုံခေါင်းစဉ် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ Niederwald memorial 2.JPG Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg </gallery> === ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း === ကျေးဇူးပြု၍ Commons ဖိုင်များအား ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း မပြုလုပ်ပါနှင့်။ ယင်းအစား Commons တွင် [[Commons:Commons:Categories|ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း]] ပြုလုပ်နိုင်သည်။ == ဝီကီပီးဒီးယားမှ ပုံကို Wikimedia Commons သို့ ရွေ့ပြောင်းခြင်း == [[Wikipedia:Moving images to the Commons]] နှင့် [[Wikipedia:Moving images to the Commons#Why move files to Commons?|Why move images to the commons?]] ကို ကြည့်ပါ။ === ဝီကီပီးဒီးယားနှင့် Commons ကွဲပြားချက်များ === {{Main|commons:Commons:For Wikipedians}} * Commons တွင် မူပိုင်ခွင့်ရှိသော ပုံများအား ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။ [[commons:Commons:Licensing]] ကို ဖတ်ရှုပါ။ Commons တွင် တင်မည့် ပုံများသည် မူရင်းနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှစ်ခုစလုံးတွင် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်ရမည်ဖြစ်သည်။ * ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ပုံတစ်ခုသည် ဆောင်းပါးတစ်ခုအတွင်းတွင် ပါဝင်ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပါက ဖျက်ပစ်ရန် အဆိုပြုနိုင်သည်။ ပုံများသည် များစွာသော ပရောဂျက်များတွင် အသုံးပြုရန် ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သဖြင့် Commons သည် ထိုအချက်ကို လျော့ပေါ့ပေးထားသည်။ [[commons:Commons:Scope]] တွင် ဖတ်ရှုပါ။ * ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ပုံတစ်ပုံသည် ဆောင်းပါးတစ်ခုအတွင်းတွင် ပါရှိနေရန် အရေးကြီးသည်။ ပုံအကြောင်း ဖော်ပြချက်စာမျက်နှာရှိ "ဖိုင်သုံးစွဲမှု" တွင် မည်သည့်စာမျက်နှာများသည် ပုံကို အသုံးပြုထားသည်ကို ဖော်ပြပေးသည်။ Commons တွင်မူ ဤအပိုင်းသည် Commons တွင်းတွင် ပုံကို အသုံးပြုထားသော စာမျက်နှာများသာမက၊ အခြားသော ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များတွင်ရှိသော ပုံသုံးစွဲမှုကို ([[:commons:Special:GlobalUsage|the GlobalUsage feature]] မှ တဆင့်) ဖော်ပြပေးသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ပုံများသည် ကဏ္ဍများအတွင်း သို့မဟုတ် ဂယ်လာရီစာမျက်နှာများတွင် ပါရှိနေစေရန် အရေးကြီးသည်။ သင့်လျော်သော ကဏ္ဍကို လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေနိုင်ရန် [[tools:~daniel/WikiSense/CommonSense.php|CommonSense]] ကိရိယာကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ * Commons သည် [[commons:Commons:Multilinguality|ဘာသာစကားစုံ]] ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အားလုံးသည် သင်ကဲ့သို့ ဘာသာစကားတူ အသုံးပြုလိမ့်မည်ဟု မယူဆပါနှင့်။ [[Wikipedia:Userboxes|Userboxes]] ကို သင့်အသုံးပြုသူ စာမျက်နှာပေါ်တွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် သင် မည်သည့်ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုနိုင်သည်၊ မည်မျှကျွမ်းကျင်သည် ဆိုသည်ကို ဖော်ပြနိုင်သည်။ [[commons:Commons:Babel]] ကို ကြည့်ပါ။ * Commons တွင် ဆွေးနွေးနိုင်သည့် ဖိုရမ်အနည်းငယ်သာရှိသည်။ [[commons:COM:VP]] သည် ပင်မ [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|village pump]] ဖြစ်သည်။ သို့သော် အခြားဘာသာစကားများဖြင့် village pump များလည်း ရှိသည်။ [[commons:COM:HD]] သည် နည်းပညာဆိုင်ရာများ စုံစမ်းမေးမြန်းနိုင်ရန်အတွက် [[WP:HD|အကူအညီ စားပွဲ]] ဖြစ်သည်။ အက်ဒမင်များအား [[:commons:Commons:Administrators' noticeboard]] မှတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ == အခြားကြည့်ရန် == * [[Wikimedia Commons]] * [[commons:Commons:Wikimedia Outreach Project/enwikipedia|Commons:Wikimedia Outreach Project/enwikipedia]] [[Category:ဝီကီပီးဒီးယား ပုံအကူအညီ]] [[Category:Wikipedia how-to]] [[Category:Wikimedia Commons| ]] 918gvghonzi7ohmjilblwh0waeu2yki 1043271 1043270 2026-07-15T15:08:18Z ~2026-39933-72 145651 /* ဓာတ်ပုံပြခန်း နမူနာ */ စိုလင်းမောင်ခေါရာနဲ့ရင်ခုန်ရာဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင် 1043271 wikitext text/x-wiki {{Infobox website |name=Wikimedia Commons |favicon |logo=[[File:Commons-logo-en.svg|90px|alt=Central filled red circle, surrounded by a blue circular outline with a gap and an arrow leading up, plus seven smaller arrows pointing inward to the red circle. Below are the words "WIKIMEDIA COMMONS".]] |screenshot=[[File:Commons screenshot.png|250px|alt=Screenshot of Wikimedia Commons Main Page, featuring a Picture of the Day for 2006-06-05.]] |caption= |url=[http://commons.wikimedia.org/ commons.wikimedia.org] |commercial=မရှိ |type=မီဒီယာ ဘဏ်တိုက် |registration=Optional (ပုံများတင်ရန်အတွက် လိုအပ်) |owner=[[ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]] |author=ဝီကီမီဒီယာ အဖွဲ့ |launch date={{start date and age|2004|9|7}} |current status= |revenue= }} [[commons:Main Page|'''Wikimedia Commons''']] ("Wikicommons," "the Commons", "Wikipedia Commons" သို့မဟုတ် "Commons") သည် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်သော ပုံများ၊ အသံနှင့် အခြားသော မီဒီယာဖိုင်များကို စုစည်းထားသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား]] ကဲ့သို့ပင် [[ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]]၏ ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဝီကီမီဒီယာ ညီအစ်မပရောဂျက်များအတွက် အထောက်အပံ့ပေးသော ဘုံအရင်းအမြစ် အစုအဝေးကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ '''Commons''' သို့ upload တင်လိုက်သည့် ဖိုင်များကို ဝီကီပီးဒီးယား၊ ဝီကီစာအုပ်များ၊ ဝီကီရင်းမြစ် နှင့် ဝီကီသတင်း အပါအဝင် ဝီကီမီဒီယာ ဆာဗာများရှိ အားလုံးသော ပရောဂျက်များမှ ရယူအသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဖိုင်များသည် public domain သို့မဟုတ် [[:en:Creative Commons licenses|Creative Commons Attribution/Share-Alike လိုင်စင်]]နှင့် [[:en:GNU Free Documentation Licens|GNU Free Documentation လိုင်စင်]]များဖြင့် ဖြန့်ချီထားသဖြင့် ဒေါင်းလုပ်ရယူ သုံးစွဲနိုင်သည်။ == Commons ဆိုတာ ဘာလဲ? == :''အဓိကဆောင်းပါး - [[Commons:Welcome]]''နိူင်ငံတစ်ကာဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူးကဆန/နိူင်/9/191284/လဆန်အဂါသာ/5-9-1353/အိုသွေး/1991 Wikimedia Commons သည် စေတနာ့ဝန်ထမ်းများမှ ဖန်တီးကာ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိသည့် မီဒီယာ ဘဏ်တိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ "Wikimedia Commons" အမည်သည် ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံးကို စီမံခန့်ခွဲနေသည့် "Wikimedia" နှင့် ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံး ရယူသုံးစွဲနိုင်သည့် ဘုံအချက်အလက် "commons" တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံးအတွက် အသုံးဝင်သည့် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်သည့် ဓာတ်ပုံများ၊ ပုံများ၊ အန်နီမေးရှင်းများ၊ ဂီတ၊ ဗီဒီယိုများနှင့် အခြား မီဒီယာများ တည်ရှိရာ ဗဟိုနေရာ ဖြစ်သည်။ Wikimedia Commons တွင် ပါဝင်ရေးသားခြင်း လမ်းညွှန်အတွက် [[Commons:Commons:Contributing your own work|Contributing your own work]] ကို ကြည့်ပါ။ == Commons မီဒီယာများအား ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခြင်း == ''အဓိကဆောင်းပါး - [[:Commons:Commons:First steps/Reuse]] section [[:Commons:Commons:First steps/Reuse#Embedding Commons' media in Wikimedia projects|Embedding Commons' media in Wikimedia projects]]'' ဝီကီပီးဒီးယားတွင် Wikimedia Commons မှ ပုံ သို့မဟုတ် ဗီဒီယိုကို ထည့်သွင်းပုံမှာ local file များကို အသုံးပြုပုံနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ပုံတစ်ပုံအား စာမျက်နှာတစ်ခုထဲတွင် အသုံးပြုပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <pre><nowiki>[[File:image.jpg|thumb|alt=alt text|caption]]</nowiki></pre> အသံဖိုင်ကို အသုံးပြုရန်အတွက် နည်းလမ်းနှစ်ခုရှိပြီး သင့်ဝီကီတွင် {{tl|Audio}} တမ်းပလိတ်ရှိပါက ယင်းတမ်းပလိတ်ကို သုံး၍လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အောက်ပါ ပထမနည်းလမ်းဖြင့် လည်းကောင်း ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ <pre><nowiki> [[Media:file.ogg|descriptive text]] </nowiki></pre> <pre><nowiki> {{Audio|Filename-without-namespace|descriptive text}} </nowiki></pre> [http://စိုလင်းမောင်ခေါရာနဲ့ရင်ခုန်ရာနိူင်ငံတစ်ကာဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူး စိုလင်းမောင်ခေါရာနဲ့ရင်ခုန်ရာနိူင်ငံတစ်ကာဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူး] [[ဖိုင်:စိုလင်းမောင်ခေါရာနဲ့ရင်ခုန်ရာဂြိုလ်တုနိူင်ငံတစ်ကာအခွန်ပှိင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူးမှာ|256px|none|alt=မြန်မာ့နိူင်ငံဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူး|ကဆန/နိူင်/9/191284/လဆန်အဂါသာ/5-9-1353/အိုသွေး1991/]] === ဓာတ်ပုံပြခန်း နမူနာ === ဓာတ်ပုံများအား ပြခန်းအသွင်ဖြင့် ပြသလိုပါက အောက်ပါ နမူနာကုဒ်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ <pre><nowiki> <gallery class="center"> Philipp Veit 008.jpg Image_Germania_(painting).jpg|ပုံခေါင်းစဉ် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ Niederwald memorial 2.JPG Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg </gallery> </nowiki></pre> အောက်ပါအတိုင်း ပြသပေးမည် ဖြစ်သည်။ <gallery class="center"> Philipp Veit 008.jpg Image Germania (painting).jpg|ပုံခေါင်းစဉ် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ Niederwald memorial 2.JPG Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg </gallery> === ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း === ကျေးဇူးပြု၍ Commons ဖိုင်များအား ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း မပြုလုပ်ပါနှင့်။ ယင်းအစား Commons တွင် [[Commons:Commons:Categories|ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း]] ပြုလုပ်နိုင်သည်။ == ဝီကီပီးဒီးယားမှ ပုံကို Wikimedia Commons သို့ ရွေ့ပြောင်းခြင်း == [[Wikipedia:Moving images to the Commons]] နှင့် [[Wikipedia:Moving images to the Commons#Why move files to Commons?|Why move images to the commons?]] ကို ကြည့်ပါ။ === ဝီကီပီးဒီးယားနှင့် Commons ကွဲပြားချက်များ === {{Main|commons:Commons:For Wikipedians}} * Commons တွင် မူပိုင်ခွင့်ရှိသော ပုံများအား ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။ [[commons:Commons:Licensing]] ကို ဖတ်ရှုပါ။ Commons တွင် တင်မည့် ပုံများသည် မူရင်းနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှစ်ခုစလုံးတွင် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်ရမည်ဖြစ်သည်။ * ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ပုံတစ်ခုသည် ဆောင်းပါးတစ်ခုအတွင်းတွင် ပါဝင်ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပါက ဖျက်ပစ်ရန် အဆိုပြုနိုင်သည်။ ပုံများသည် များစွာသော ပရောဂျက်များတွင် အသုံးပြုရန် ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သဖြင့် Commons သည် ထိုအချက်ကို လျော့ပေါ့ပေးထားသည်။ [[commons:Commons:Scope]] တွင် ဖတ်ရှုပါ။ * ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ပုံတစ်ပုံသည် ဆောင်းပါးတစ်ခုအတွင်းတွင် ပါရှိနေရန် အရေးကြီးသည်။ ပုံအကြောင်း ဖော်ပြချက်စာမျက်နှာရှိ "ဖိုင်သုံးစွဲမှု" တွင် မည်သည့်စာမျက်နှာများသည် ပုံကို အသုံးပြုထားသည်ကို ဖော်ပြပေးသည်။ Commons တွင်မူ ဤအပိုင်းသည် Commons တွင်းတွင် ပုံကို အသုံးပြုထားသော စာမျက်နှာများသာမက၊ အခြားသော ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များတွင်ရှိသော ပုံသုံးစွဲမှုကို ([[:commons:Special:GlobalUsage|the GlobalUsage feature]] မှ တဆင့်) ဖော်ပြပေးသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ပုံများသည် ကဏ္ဍများအတွင်း သို့မဟုတ် ဂယ်လာရီစာမျက်နှာများတွင် ပါရှိနေစေရန် အရေးကြီးသည်။ သင့်လျော်သော ကဏ္ဍကို လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေနိုင်ရန် [[tools:~daniel/WikiSense/CommonSense.php|CommonSense]] ကိရိယာကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ * Commons သည် [[commons:Commons:Multilinguality|ဘာသာစကားစုံ]] ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အားလုံးသည် သင်ကဲ့သို့ ဘာသာစကားတူ အသုံးပြုလိမ့်မည်ဟု မယူဆပါနှင့်။ [[Wikipedia:Userboxes|Userboxes]] ကို သင့်အသုံးပြုသူ စာမျက်နှာပေါ်တွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် သင် မည်သည့်ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုနိုင်သည်၊ မည်မျှကျွမ်းကျင်သည် ဆိုသည်ကို ဖော်ပြနိုင်သည်။ [[commons:Commons:Babel]] ကို ကြည့်ပါ။ * Commons တွင် ဆွေးနွေးနိုင်သည့် ဖိုရမ်အနည်းငယ်သာရှိသည်။ [[commons:COM:VP]] သည် ပင်မ [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|village pump]] ဖြစ်သည်။ သို့သော် အခြားဘာသာစကားများဖြင့် village pump များလည်း ရှိသည်။ [[commons:COM:HD]] သည် နည်းပညာဆိုင်ရာများ စုံစမ်းမေးမြန်းနိုင်ရန်အတွက် [[WP:HD|အကူအညီ စားပွဲ]] ဖြစ်သည်။ အက်ဒမင်များအား [[:commons:Commons:Administrators' noticeboard]] မှတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ == အခြားကြည့်ရန် == * [[Wikimedia Commons]] * [[commons:Commons:Wikimedia Outreach Project/enwikipedia|Commons:Wikimedia Outreach Project/enwikipedia]] [[Category:ဝီကီပီးဒီးယား ပုံအကူအညီ]] [[Category:Wikipedia how-to]] [[Category:Wikimedia Commons| ]] fgs43hv65d5tynugxiajk58bpeln4kd 1043312 1043271 2026-07-16T02:25:36Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-39933-72|~2026-39933-72]] ([[User talk:~2026-39933-72|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1043271|1043271]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1043312 wikitext text/x-wiki {{Infobox website |name=Wikimedia Commons |favicon |logo=[[File:Commons-logo-en.svg|90px|alt=Central filled red circle, surrounded by a blue circular outline with a gap and an arrow leading up, plus seven smaller arrows pointing inward to the red circle. Below are the words "WIKIMEDIA COMMONS".]] |screenshot=[[File:Commons screenshot.png|250px|alt=Screenshot of Wikimedia Commons Main Page, featuring a Picture of the Day for 2006-06-05.]] |caption= |url=[http://commons.wikimedia.org/ commons.wikimedia.org] |commercial=မရှိ |type=မီဒီယာ ဘဏ်တိုက် |registration=Optional (ပုံများတင်ရန်အတွက် လိုအပ်) |owner=[[ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]] |author=ဝီကီမီဒီယာ အဖွဲ့ |launch date={{start date and age|2004|9|7}} |current status= |revenue= }} [[commons:Main Page|'''Wikimedia Commons''']] ("Wikicommons," "the Commons", "Wikipedia Commons" သို့မဟုတ် "Commons") သည် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်သော ပုံများ၊ အသံနှင့် အခြားသော မီဒီယာဖိုင်များကို စုစည်းထားသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား]] ကဲ့သို့ပင် [[ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]]၏ ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဝီကီမီဒီယာ ညီအစ်မပရောဂျက်များအတွက် အထောက်အပံ့ပေးသော ဘုံအရင်းအမြစ် အစုအဝေးကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ '''Commons''' သို့ upload တင်လိုက်သည့် ဖိုင်များကို ဝီကီပီးဒီးယား၊ ဝီကီစာအုပ်များ၊ ဝီကီရင်းမြစ် နှင့် ဝီကီသတင်း အပါအဝင် ဝီကီမီဒီယာ ဆာဗာများရှိ အားလုံးသော ပရောဂျက်များမှ ရယူအသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဖိုင်များသည် public domain သို့မဟုတ် [[:en:Creative Commons licenses|Creative Commons Attribution/Share-Alike လိုင်စင်]]နှင့် [[:en:GNU Free Documentation Licens|GNU Free Documentation လိုင်စင်]]များဖြင့် ဖြန့်ချီထားသဖြင့် ဒေါင်းလုပ်ရယူ သုံးစွဲနိုင်သည်။ == Commons ဆိုတာ ဘာလဲ? == :''အဓိကဆောင်းပါး - [[Commons:Welcome]]''နိူင်ငံတစ်ကာဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူးကဆန/နိူင်/9/191284/လဆန်အဂါသာ/5-9-1353/အိုသွေး/1991 Wikimedia Commons သည် စေတနာ့ဝန်ထမ်းများမှ ဖန်တီးကာ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိသည့် မီဒီယာ ဘဏ်တိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ "Wikimedia Commons" အမည်သည် ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံးကို စီမံခန့်ခွဲနေသည့် "Wikimedia" နှင့် ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံး ရယူသုံးစွဲနိုင်သည့် ဘုံအချက်အလက် "commons" တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံးအတွက် အသုံးဝင်သည့် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်သည့် ဓာတ်ပုံများ၊ ပုံများ၊ အန်နီမေးရှင်းများ၊ ဂီတ၊ ဗီဒီယိုများနှင့် အခြား မီဒီယာများ တည်ရှိရာ ဗဟိုနေရာ ဖြစ်သည်။ Wikimedia Commons တွင် ပါဝင်ရေးသားခြင်း လမ်းညွှန်အတွက် [[Commons:Commons:Contributing your own work|Contributing your own work]] ကို ကြည့်ပါ။ == Commons မီဒီယာများအား ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခြင်း == ''အဓိကဆောင်းပါး - [[:Commons:Commons:First steps/Reuse]] section [[:Commons:Commons:First steps/Reuse#Embedding Commons' media in Wikimedia projects|Embedding Commons' media in Wikimedia projects]]'' ဝီကီပီးဒီးယားတွင် Wikimedia Commons မှ ပုံ သို့မဟုတ် ဗီဒီယိုကို ထည့်သွင်းပုံမှာ local file များကို အသုံးပြုပုံနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ပုံတစ်ပုံအား စာမျက်နှာတစ်ခုထဲတွင် အသုံးပြုပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <pre><nowiki>[[File:image.jpg|thumb|alt=alt text|caption]]</nowiki></pre> အသံဖိုင်ကို အသုံးပြုရန်အတွက် နည်းလမ်းနှစ်ခုရှိပြီး သင့်ဝီကီတွင် {{tl|Audio}} တမ်းပလိတ်ရှိပါက ယင်းတမ်းပလိတ်ကို သုံး၍လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အောက်ပါ ပထမနည်းလမ်းဖြင့် လည်းကောင်း ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ <pre><nowiki> [[Media:file.ogg|descriptive text]] </nowiki></pre> <pre><nowiki> {{Audio|Filename-without-namespace|descriptive text}} </nowiki></pre> === ဓာတ်ပုံပြခန်း နမူနာ === ဓာတ်ပုံများအား ပြခန်းအသွင်ဖြင့် ပြသလိုပါက အောက်ပါ နမူနာကုဒ်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ <pre><nowiki> <gallery class="center"> Philipp Veit 008.jpg Image_Germania_(painting).jpg|ပုံခေါင်းစဉ် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ Niederwald memorial 2.JPG Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg </gallery> </nowiki></pre> အောက်ပါအတိုင်း ပြသပေးမည် ဖြစ်သည်။ <gallery class="center"> Philipp Veit 008.jpg Image Germania (painting).jpg|ပုံခေါင်းစဉ် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ Niederwald memorial 2.JPG Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg </gallery> === ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း === ကျေးဇူးပြု၍ Commons ဖိုင်များအား ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း မပြုလုပ်ပါနှင့်။ ယင်းအစား Commons တွင် [[Commons:Commons:Categories|ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း]] ပြုလုပ်နိုင်သည်။ == ဝီကီပီးဒီးယားမှ ပုံကို Wikimedia Commons သို့ ရွေ့ပြောင်းခြင်း == [[Wikipedia:Moving images to the Commons]] နှင့် [[Wikipedia:Moving images to the Commons#Why move files to Commons?|Why move images to the commons?]] ကို ကြည့်ပါ။ === ဝီကီပီးဒီးယားနှင့် Commons ကွဲပြားချက်များ === {{Main|commons:Commons:For Wikipedians}} * Commons တွင် မူပိုင်ခွင့်ရှိသော ပုံများအား ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။ [[commons:Commons:Licensing]] ကို ဖတ်ရှုပါ။ Commons တွင် တင်မည့် ပုံများသည် မူရင်းနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှစ်ခုစလုံးတွင် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်ရမည်ဖြစ်သည်။ * ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ပုံတစ်ခုသည် ဆောင်းပါးတစ်ခုအတွင်းတွင် ပါဝင်ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပါက ဖျက်ပစ်ရန် အဆိုပြုနိုင်သည်။ ပုံများသည် များစွာသော ပရောဂျက်များတွင် အသုံးပြုရန် ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သဖြင့် Commons သည် ထိုအချက်ကို လျော့ပေါ့ပေးထားသည်။ [[commons:Commons:Scope]] တွင် ဖတ်ရှုပါ။ * ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ပုံတစ်ပုံသည် ဆောင်းပါးတစ်ခုအတွင်းတွင် ပါရှိနေရန် အရေးကြီးသည်။ ပုံအကြောင်း ဖော်ပြချက်စာမျက်နှာရှိ "ဖိုင်သုံးစွဲမှု" တွင် မည်သည့်စာမျက်နှာများသည် ပုံကို အသုံးပြုထားသည်ကို ဖော်ပြပေးသည်။ Commons တွင်မူ ဤအပိုင်းသည် Commons တွင်းတွင် ပုံကို အသုံးပြုထားသော စာမျက်နှာများသာမက၊ အခြားသော ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များတွင်ရှိသော ပုံသုံးစွဲမှုကို ([[:commons:Special:GlobalUsage|the GlobalUsage feature]] မှ တဆင့်) ဖော်ပြပေးသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ပုံများသည် ကဏ္ဍများအတွင်း သို့မဟုတ် ဂယ်လာရီစာမျက်နှာများတွင် ပါရှိနေစေရန် အရေးကြီးသည်။ သင့်လျော်သော ကဏ္ဍကို လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေနိုင်ရန် [[tools:~daniel/WikiSense/CommonSense.php|CommonSense]] ကိရိယာကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ * Commons သည် [[commons:Commons:Multilinguality|ဘာသာစကားစုံ]] ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အားလုံးသည် သင်ကဲ့သို့ ဘာသာစကားတူ အသုံးပြုလိမ့်မည်ဟု မယူဆပါနှင့်။ [[Wikipedia:Userboxes|Userboxes]] ကို သင့်အသုံးပြုသူ စာမျက်နှာပေါ်တွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် သင် မည်သည့်ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုနိုင်သည်၊ မည်မျှကျွမ်းကျင်သည် ဆိုသည်ကို ဖော်ပြနိုင်သည်။ [[commons:Commons:Babel]] ကို ကြည့်ပါ။ * Commons တွင် ဆွေးနွေးနိုင်သည့် ဖိုရမ်အနည်းငယ်သာရှိသည်။ [[commons:COM:VP]] သည် ပင်မ [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|village pump]] ဖြစ်သည်။ သို့သော် အခြားဘာသာစကားများဖြင့် village pump များလည်း ရှိသည်။ [[commons:COM:HD]] သည် နည်းပညာဆိုင်ရာများ စုံစမ်းမေးမြန်းနိုင်ရန်အတွက် [[WP:HD|အကူအညီ စားပွဲ]] ဖြစ်သည်။ အက်ဒမင်များအား [[:commons:Commons:Administrators' noticeboard]] မှတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ == အခြားကြည့်ရန် == * [[Wikimedia Commons]] * [[commons:Commons:Wikimedia Outreach Project/enwikipedia|Commons:Wikimedia Outreach Project/enwikipedia]] [[Category:ဝီကီပီးဒီးယား ပုံအကူအညီ]] [[Category:Wikipedia how-to]] [[Category:Wikimedia Commons| ]] 918gvghonzi7ohmjilblwh0waeu2yki 1043313 1043312 2026-07-16T02:25:55Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-39933-72|~2026-39933-72]] ([[User talk:~2026-39933-72|ဆွေးနွေး]]) ၏ တည်းဖြတ်မူ [[Special:Diff/1043270|1043270]] ကို ပြန်လည်ပယ်ဖျက်လိုက်သည် 1043313 wikitext text/x-wiki {{Infobox website |name=Wikimedia Commons |favicon |logo=[[File:Commons-logo-en.svg|90px|alt=Central filled red circle, surrounded by a blue circular outline with a gap and an arrow leading up, plus seven smaller arrows pointing inward to the red circle. Below are the words "WIKIMEDIA COMMONS".]] |screenshot=[[File:Commons screenshot.png|250px|alt=Screenshot of Wikimedia Commons Main Page, featuring a Picture of the Day for 2006-06-05.]] |caption= |url=[http://commons.wikimedia.org/ commons.wikimedia.org] |commercial=မရှိ |type=မီဒီယာ ဘဏ်တိုက် |registration=Optional (ပုံများတင်ရန်အတွက် လိုအပ်) |owner=[[ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]] |author=ဝီကီမီဒီယာ အဖွဲ့ |launch date={{start date and age|2004|9|7}} |current status= |revenue= }} [[commons:Main Page|'''Wikimedia Commons''']] ("Wikicommons," "the Commons", "Wikipedia Commons" သို့မဟုတ် "Commons") သည် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်သော ပုံများ၊ အသံနှင့် အခြားသော မီဒီယာဖိုင်များကို စုစည်းထားသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား]] ကဲ့သို့ပင် [[ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း]]၏ ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဝီကီမီဒီယာ ညီအစ်မပရောဂျက်များအတွက် အထောက်အပံ့ပေးသော ဘုံအရင်းအမြစ် အစုအဝေးကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ '''Commons''' သို့ upload တင်လိုက်သည့် ဖိုင်များကို ဝီကီပီးဒီးယား၊ ဝီကီစာအုပ်များ၊ ဝီကီရင်းမြစ် နှင့် ဝီကီသတင်း အပါအဝင် ဝီကီမီဒီယာ ဆာဗာများရှိ အားလုံးသော ပရောဂျက်များမှ ရယူအသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဖိုင်များသည် public domain သို့မဟုတ် [[:en:Creative Commons licenses|Creative Commons Attribution/Share-Alike လိုင်စင်]]နှင့် [[:en:GNU Free Documentation Licens|GNU Free Documentation လိုင်စင်]]များဖြင့် ဖြန့်ချီထားသဖြင့် ဒေါင်းလုပ်ရယူ သုံးစွဲနိုင်သည်။ == Commons ဆိုတာ ဘာလဲ? == :''အဓိကဆောင်းပါး - [[Commons:Welcome]]'' Wikimedia Commons သည် စေတနာ့ဝန်ထမ်းများမှ ဖန်တီးကာ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိသည့် မီဒီယာ ဘဏ်တိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ "Wikimedia Commons" အမည်သည် ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံးကို စီမံခန့်ခွဲနေသည့် "Wikimedia" နှင့် ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံး ရယူသုံးစွဲနိုင်သည့် ဘုံအချက်အလက် "commons" တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များ အားလုံးအတွက် အသုံးဝင်သည့် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်သည့် ဓာတ်ပုံများ၊ ပုံများ၊ အန်နီမေးရှင်းများ၊ ဂီတ၊ ဗီဒီယိုများနှင့် အခြား မီဒီယာများ တည်ရှိရာ ဗဟိုနေရာ ဖြစ်သည်။ Wikimedia Commons တွင် ပါဝင်ရေးသားခြင်း လမ်းညွှန်အတွက် [[Commons:Commons:Contributing your own work|Contributing your own work]] ကို ကြည့်ပါ။ == Commons မီဒီယာများအား ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခြင်း == ''အဓိကဆောင်းပါး - [[:Commons:Commons:First steps/Reuse]] section [[:Commons:Commons:First steps/Reuse#Embedding Commons' media in Wikimedia projects|Embedding Commons' media in Wikimedia projects]]'' ဝီကီပီးဒီးယားတွင် Wikimedia Commons မှ ပုံ သို့မဟုတ် ဗီဒီယိုကို ထည့်သွင်းပုံမှာ local file များကို အသုံးပြုပုံနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ပုံတစ်ပုံအား စာမျက်နှာတစ်ခုထဲတွင် အသုံးပြုပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <pre><nowiki>[[File:image.jpg|thumb|alt=alt text|caption]]</nowiki></pre> အသံဖိုင်ကို အသုံးပြုရန်အတွက် နည်းလမ်းနှစ်ခုရှိပြီး သင့်ဝီကီတွင် {{tl|Audio}} တမ်းပလိတ်ရှိပါက ယင်းတမ်းပလိတ်ကို သုံး၍လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အောက်ပါ ပထမနည်းလမ်းဖြင့် လည်းကောင်း ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ <pre><nowiki> [[Media:file.ogg|descriptive text]] </nowiki></pre> <pre><nowiki> {{Audio|Filename-without-namespace|descriptive text}} </nowiki></pre> === ဓာတ်ပုံပြခန်း နမူနာ === ဓာတ်ပုံများအား ပြခန်းအသွင်ဖြင့် ပြသလိုပါက အောက်ပါ နမူနာကုဒ်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ <pre><nowiki> <gallery class="center"> Philipp Veit 008.jpg Image_Germania_(painting).jpg|ပုံခေါင်းစဉ် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ Niederwald memorial 2.JPG Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg </gallery> </nowiki></pre> အောက်ပါအတိုင်း ပြသပေးမည် ဖြစ်သည်။ <gallery class="center"> Philipp Veit 008.jpg Image Germania (painting).jpg|ပုံခေါင်းစဉ် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ Niederwald memorial 2.JPG Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg </gallery> === ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း === ကျေးဇူးပြု၍ Commons ဖိုင်များအား ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း မပြုလုပ်ပါနှင့်။ ယင်းအစား Commons တွင် [[Commons:Commons:Categories|ကဏ္ဍထည့်သွင်းခြင်း]] ပြုလုပ်နိုင်သည်။ == ဝီကီပီးဒီးယားမှ ပုံကို Wikimedia Commons သို့ ရွေ့ပြောင်းခြင်း == [[Wikipedia:Moving images to the Commons]] နှင့် [[Wikipedia:Moving images to the Commons#Why move files to Commons?|Why move images to the commons?]] ကို ကြည့်ပါ။ === ဝီကီပီးဒီးယားနှင့် Commons ကွဲပြားချက်များ === {{Main|commons:Commons:For Wikipedians}} * Commons တွင် မူပိုင်ခွင့်ရှိသော ပုံများအား ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။ [[commons:Commons:Licensing]] ကို ဖတ်ရှုပါ။ Commons တွင် တင်မည့် ပုံများသည် မူရင်းနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှစ်ခုစလုံးတွင် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်ရမည်ဖြစ်သည်။ * ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ပုံတစ်ခုသည် ဆောင်းပါးတစ်ခုအတွင်းတွင် ပါဝင်ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပါက ဖျက်ပစ်ရန် အဆိုပြုနိုင်သည်။ ပုံများသည် များစွာသော ပရောဂျက်များတွင် အသုံးပြုရန် ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သဖြင့် Commons သည် ထိုအချက်ကို လျော့ပေါ့ပေးထားသည်။ [[commons:Commons:Scope]] တွင် ဖတ်ရှုပါ။ * ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ပုံတစ်ပုံသည် ဆောင်းပါးတစ်ခုအတွင်းတွင် ပါရှိနေရန် အရေးကြီးသည်။ ပုံအကြောင်း ဖော်ပြချက်စာမျက်နှာရှိ "ဖိုင်သုံးစွဲမှု" တွင် မည်သည့်စာမျက်နှာများသည် ပုံကို အသုံးပြုထားသည်ကို ဖော်ပြပေးသည်။ Commons တွင်မူ ဤအပိုင်းသည် Commons တွင်းတွင် ပုံကို အသုံးပြုထားသော စာမျက်နှာများသာမက၊ အခြားသော ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များတွင်ရှိသော ပုံသုံးစွဲမှုကို ([[:commons:Special:GlobalUsage|the GlobalUsage feature]] မှ တဆင့်) ဖော်ပြပေးသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ပုံများသည် ကဏ္ဍများအတွင်း သို့မဟုတ် ဂယ်လာရီစာမျက်နှာများတွင် ပါရှိနေစေရန် အရေးကြီးသည်။ သင့်လျော်သော ကဏ္ဍကို လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေနိုင်ရန် [[tools:~daniel/WikiSense/CommonSense.php|CommonSense]] ကိရိယာကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ * Commons သည် [[commons:Commons:Multilinguality|ဘာသာစကားစုံ]] ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အားလုံးသည် သင်ကဲ့သို့ ဘာသာစကားတူ အသုံးပြုလိမ့်မည်ဟု မယူဆပါနှင့်။ [[Wikipedia:Userboxes|Userboxes]] ကို သင့်အသုံးပြုသူ စာမျက်နှာပေါ်တွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် သင် မည်သည့်ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုနိုင်သည်၊ မည်မျှကျွမ်းကျင်သည် ဆိုသည်ကို ဖော်ပြနိုင်သည်။ [[commons:Commons:Babel]] ကို ကြည့်ပါ။ * Commons တွင် ဆွေးနွေးနိုင်သည့် ဖိုရမ်အနည်းငယ်သာရှိသည်။ [[commons:COM:VP]] သည် ပင်မ [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|village pump]] ဖြစ်သည်။ သို့သော် အခြားဘာသာစကားများဖြင့် village pump များလည်း ရှိသည်။ [[commons:COM:HD]] သည် နည်းပညာဆိုင်ရာများ စုံစမ်းမေးမြန်းနိုင်ရန်အတွက် [[WP:HD|အကူအညီ စားပွဲ]] ဖြစ်သည်။ အက်ဒမင်များအား [[:commons:Commons:Administrators' noticeboard]] မှတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ == အခြားကြည့်ရန် == * [[Wikimedia Commons]] * [[commons:Commons:Wikimedia Outreach Project/enwikipedia|Commons:Wikimedia Outreach Project/enwikipedia]] [[Category:ဝီကီပီးဒီးယား ပုံအကူအညီ]] [[Category:Wikipedia how-to]] [[Category:Wikimedia Commons| ]] 9ofld3ma52ictqhdqxuyzgck0i4e3jk 0 51389 1043324 1025497 2026-07-16T04:56:32Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043324 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix =[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]](ငြိမ်း)<br> [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] | name = ဆန်းဦး | image = | image_size = | caption = | order = |office1 =[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်<br> သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]<br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1= |appointer1 = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president1= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor1= [[ခင်မောင်ရီ]] |successor1 = |deputy1= - | office2 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်|မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်]] <br>ဥက္ကဋ္ဌ | status2 = <!--If this is specified, overrides Incumbent.--> | term_start2 = ဇူလိုင် ၂၀၁၉ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | predecessor2 = | successor2 = | office3 = [[စစ်ရေးချုပ်]] | status3 = <!--If this is specified, overrides Incumbent.--> | term_start3 = ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ | term_end3 = ဇူလိုင် ၂၀၁၉ | predecessor3 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ခင်ဇော်ဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ခင်ဇော်ဦး]] | successor3 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မျိုးဇော်သိမ်း]] | office4 = [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] <br> တိုင်းမှူး | status4 = <!--If this is specified, overrides Incumbent.--> | term_start4 = ၂၀၁၁ | term_end4 = ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ | predecessor4 = ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းသန်း<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2011/07/110708_burma_sacking|title=တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် ထွန်းသန်း ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၈ ဇူလိုင် ၂၀၁၁}}</ref> | successor4 = ဗိုလ်ချုပ် [[ထွန်းထွန်းနောင်]] | birth_date = ၁၉၆၃ | birth_place = [[မြန်မာပြည်]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | citizenship = မြန်မာ | nationality = မြန်မာ | party = | spouse = | relations = | children = | mother = | father = | relatives = | residence = | education = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] | occupation = | profession = | known_for = | awards ={{Bulleted list |မြန်မာနိုင်ငံစစ်မှုထမ်းသင်္ဂဟတံဆိပ် (၂၀၁၇)<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmyanmar.net/my/dataset/4c4e4e14-e286-414e-8706-1ae2d0fdae70/resource/336948c8-2bd6-497d-b569-eb30999061c1/download/70-5.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၁၇|work=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းစာစောင်|access-date=၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇}}</ref> |[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-12/2-2021.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၂/၂၀၂၁|work=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|access-date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁|archive-date=5 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705020520/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-12/2-2021.pdf|url-status=dead}}</ref> }} <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = | serviceyears = ၁၉၈၃ - လက်ရှိ | rank = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] | unit = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ကြည်း) | commands = | battles = | mawards = <!-- for military awards - appears as "Awards" if |awards= is not set --> |title = }} '''ဦးဆန်းဦး''' (၁၉၆၃ မွေးဖွား) သည် တပ်မတော်အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]] ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2026-04-07 |title=အကြမ်းဖက် မင်းအောင်လှိုင်က အစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် လူဟောင်းများနှင့်သစ္စာခံသူ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်းများကိုသာ ဝန်ကြီးများအဖြစ် အဆိုပြုခန့်အပ် |url=https://yktnews.com/2026/04/247025/ |access-date=2026-04-08 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> ၎င်းသည် [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်|မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပို]][[မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်|င် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး၊ [[စစ်ရေးချုပ်]] အဖြစ်လည်း ၅ နှစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ == စစ်မှုထမ်းဘဝ == ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဆန်းဦးသည် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် (၂၄)မှ သင်တန်းဆင်း တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ကြည်း ၁၇၅၀၂ ဖြင့် စစ်မှုစထမ်းသည်။ သူသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် မေ ၁၅ ရက် တွင် [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ထိုတာဝန်ကို ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ် ၈ ရက် အထိ ထမ်းဆောင်သည်။ယင်းနောက် [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး<ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/docsMirror2011/Mirror2011-01-15.pdf|title=လက်နက်တွေကိုစွန့်ပြီး နိုင်ငံတော်ကယနေ့ဖော်ဆောင်နေတဲ့ မူဝါဒလမ်းစဉ်(၇)ရပ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခြင်းသည်သာ စစ်မှန်ကောင်းမွန်တဲ့ ဒီမိုကရေစီလုပ်ဆောင်ချက်တွေပဲလို့ သဘောပေါက်နားလည်|work= ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၅ ရက် နေ့ထုတ် ကြေးမုံသတင်စာ(စာမျက်နှာ-၂၀(နောက်ကျောဖုံး)|access-date=၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁}}</ref> အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။၂၀၁၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/10/14/49521.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တရုတ်နိုင်ငံ ချန်ဒူးမြို့သို့ ရောက်ရှိ|work=The Irrawaddy|access-date=၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၃}}</ref> ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၈ ရက် တွင် ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူးအဖြစ်မှ စစ်ရေးချုပ် အဖြစ်သို့ ရာထိုးတိုးမြှင့်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/09/08/64336.html|title=တပ်မတော် ထိပ်ပိုင်း ရာထူးတချို့ အပြောင်းအလဲ လုပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/1213|title=စစ်ရေးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဆန်းဦး အာဆီယံနိုင်ငံများ စစ်မှုထမ်းဟောင်းအဖွဲ့၏ (၁၈)ကြိမ်မြောက် အထွေထွေညီလာခံတွင် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆု လက်ခံရယူပြီး ပြန်လည် ရောက်ရှိ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၈}}</ref>ထိုတာဝန်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊အရန်အင်အားသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-48960327|title=စစ်ရေးချုပ်အပါအဝင် တပ်မတော်ရာထူးတချို့ အပြောင်းအလဲလုပ်|work=BBC|access-date=၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၁၉}}</ref> ယင်းနောက် ထိုနှစ်ထဲတွင်ပင် [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်|မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်]] [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်|အများနှင့် သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/13050|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သီလဝါဘက်စုံစိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးဇုန် ဆောင်ရွက်နေမှု အခြေအနေများအား ကြည့်ရှုစစ်ဆေး|work=MOI Myanmar|access-date=၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၀ ဧပြီ ၂၀၂၁}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2580%2599%25E1%2580%25BC%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2599%25E1%2580%25AC%25E1%2580%25B7%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AE%25E1%2580%25B8%25E1%2580%2595%25E1%2580%25BD%25E1%2580%25AC%25E1%2580%25B8%25E1%2580%259B%25E1%2580%25B1%25E1%25-4?refererPlid=95545&_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_redirect=https%3A%2F%2Fmyanmar.gov.mm%2Fnews-media%2Fnews%2Flatest-news%3Fp_p_id%3Dcom_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26refererPlid%3D95545%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_cur%3D73%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_delta%3D10%26p_r_p_resetCur%3Dfalse%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_assetEntryId%3D368772364|title=မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်အများနှင့် သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက် (ရုံးချုပ်) အဆောက်အဦနှင့် ဇလပ်ဝါပလာဇာဖွင့်လှစ်|work=Myanmar National Portal|access-date=၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == ဝန်ကြီးဘဝ == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၇ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူက ၎င်းအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ ဝန်ကြီးအဖြစ် ခံအပ်လိုကြောင်းတင်ပြခဲ့ပြီး၊ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ဧပြီ ၉ရက်တွင် သဘောတူလက်ခံခဲ့သည်။ထို့နောက် ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]] ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် စတင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81557 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{Lifetime|၁၉၆၃| }} [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] 159mt1nutadeo8jc3o9v80hngf92j3q 0 51510 1043328 1041950 2026-07-16T06:07:58Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 2 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043328 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix = |image = |caption = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော |office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတ (၁)]] |alongside1 = [[နန်းနီနီအေး]] နှင့်အတူ |president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = |predecessor1 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] |successor1 = |office2= [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency2= [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] |termstart2= ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ |termend2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= သူရ သက်ဆွေ <small>(၂၀၁၅-၂၀၂၁)</small> |successor2 = ''လစ်လပ်'' |office3=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1blankname3 = ယာယီသမ္မတ | 1namedata3 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |termstart3= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end3= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor3=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor3 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |office4=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |termstart4=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end4=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer4= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |predecessor4= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor4 = ''ဌာနဖျက်သိမ်း'' |office5 =[[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | 1blankname5 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata5 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start5 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor5= ''ကော်မရှင်စတင်'' |office6 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အဖွဲ့ဝင် | 1blankname6 = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata6 = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |term_start6 = ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ | term_end6 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor6= ''ကောင်စီစတင်'' |successor6 = ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' |office7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ <br> အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] |term_start7 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end7 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | 1blankname7 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata7= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] |successor7 = ''ရာထူးဖျက်သိမ်း'' |predecessor7 = ''ရာထူးစတင်'' |office8 = [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] ဥက္ကဋ္ဌ |term_start8 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end8 = ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |office9 = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |term_start9 = ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၄ |term_end9 = ၅ မေ ၂၀၂၀ |predessor9= [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |successor9= [[ကျော်စွာလင်း]] | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ဗမာ]] | ethnicity = | known_for = | occupation = | spouse = စမ်းစမ်းအေး <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=mizzima|access-date=၁၃ မေ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> | children = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ်(၂၃) | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၃၀ ဇွန် ၁၉၈၂ - ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rank = {{flagicon image| 16. Myanmar Army GEN.svg}}ဗိုလ်ချုပ်ကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = *[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] *[[စည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၁) *[[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] (၂၀၂၃) * [[မဟာသရေစည်သူ]] (၂၀၂၆) |successor5=[[ကျော်စွာလင်း]]|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၆၇၆၇|cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁) |မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] (၂၀၂၃-၂၀၂၅) <br> [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] (၂၀၂၅-လက်ရှိ)|party=ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|honorific prefix=ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) <Br> မဟာသရေစည်သူ၊ ဦး}} '''ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစော''' သည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်မှ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81294 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၎င်းသည် ၁၃ဦးမြောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်]] အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၎င်းသည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင်နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> [[စစ်ထောက်ချုပ်]] ရာထူးအပြင် တပ်မတော်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံရေးရာထူးများတွင်ပါ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/41024|title=အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=Ministry of Information(Myanmar)|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c6pnp719nx5o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင်၂၀၂၃}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် အဓိကရာထူးများ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အမှတ်စဉ် ၂၃ မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပြီး နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|မောင်အေး]]တို့၏ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရသည့် အမှတ် ၃၀၃ ခြေမြန်တပ်ရင်း၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name=":0" />ထိုတပ်ကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးတပ်ဖွဲ့ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူသည် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]] နှင့် တစ်ပတ်စဉ်ထဲ ဖြစ်သည်။၁၉၈၂ ခုနှစ် မှစ၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလအထိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ စစ်ထောက်ချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် တိုက်လေယာဉ်နှင့် စစ်လက်နက်များ ဝယ်ယူရေးကအစ ကုန်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရေးအထိ အဆုံးအဖြတ်ပေးရသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်ထောက်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ချိန်တွင် စစ်ထောက်ချုပ်လုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်သည့် စစ်တပ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ဤတွင် စစ်ခေါင်းဆောင်မိသားစု၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ်လည်း စွပ်စွဲခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/39069/|title=ငွေရှာကောင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို မင်းအောင်လှိုင် အကြံပေးခန့်|work=Myanmar Now|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> * [[မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း]] (MEC): သူသည် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအခြားတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့ရချိန် စစ်ထောက်ချုပ်များသာ ဦးဆောင်ရသည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း (MEC)ကို လက်မလွှတ်ခဲ့ရဘဲ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။မြန်မာစီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၆-၂-၂၀၁၄ ရက်နေ့မှ ၂၅-၁-၂၀၂၆ ရက်နေ့အထိ ၁၂ နှစ် နီးပါး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/EconomicInterestsMyanmarMilitary/Infographic1_Governance_Structure_of_MEHL_and_MEC.pdf|title=Governance Structure of MEHL and MEC|work=OHCHR|access-date=5 July 2023|date=August 2019}}</ref> * [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]]: ၂၇-၅-၂၀၂၄ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ပေးအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။[https://www.sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf]{{Dead link|date=July 2026 }} * အရအသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းများ ကြိုတင်စိစစ်ရေးကော်မတီ: ၂၄-၁၀-၂၀၂၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုနှင့် တိုင်းဒေသကြီး(သို့)ပြည်နယ်များ၏ အရအသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းများ ကြိုတင်စိစစ်ရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ [https://www.npnewsmm.com/news/6566ee9ea11dfb3de92905c5] * ကန်သာယာဆေးရုံ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မိသားစု၏ အရင်းအနှီးများစွာ ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကန်သာယာဆေးရုံကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ ၎င်းဖြစ်ပြီး ယင်းဆေးရုံကို MEC က ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2022/08/16/253903.html|title=စစ်တပ်စီးပွားရေး ခေါင်းကိုင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂}}</ref> * [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]: စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/content/နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်-ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး-2|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များအသင်း နာယက၊ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တာဝန်ရှိသူများ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များမှ ဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ တာဝန်ရှိသူများနှင့်တွေ့ဆုံ|work=MWD Webportal|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> * ရုရှားမှ ဆီဝယ်ယူရေး: ရုရှားနိုင်ငံမှ စက်သုံးဆီ ဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/|title=The junta chief appoints MEHL boss Lieutenant General Nyo Saw to spearhead Organizing Committee for Russian Oil Purchase and Distribution|work=thechindwin|access-date=5 July 2023|date=16 August 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926224331/https://www.thechindwin.com/the-junta-chief-appoints-mehl-boss-lieutenant-general-nyo-saw-to-spearhead-organizing-committee-for-russian-oil-purchase-and-distribution/}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06|title=ရုရှားမှ စက်သုံးဆီဝယ်ယူရန် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ဦးဆောင်သည့် ဆီဝယ်ယူရေး ဦးဆောင်ကော်မတီဖွဲ့စည်း|work=Yangon Media Group|access-date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705092431/https://yangonmediagroup.com/index.php/myanmar/6918-2022-08-16-09-40-06}}</ref> * ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၂၇ ရက် တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> == နိုင်ငံရေးရာထူးများနှင့် တာဝန်များ == ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် အောက်ပါနိုင်ငံရေးရာထူးများဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်- ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] ရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2120gz0vvo|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော - စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကြံပေးအသစ်|work=BBC Burmese|access-date=၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ: စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်လာပြီးနောက် နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာငွေခွဲဝေသုံးစွဲရေးတွင် အရေးပါသော ဘတ်ဂျက်စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ယင်းရာထူးသည် ယခင်အစိုးရများလက်ထက်တွင် ဒုတိယသမ္မတများကသာ လုပ်ဆောင်ရသည့် တာဝန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|accessdate=1 August 2025|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]တို့နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ တပ်လက်ကိုင်မရှိဘဲ တပ်မတော်အရန်အင်အားထဲမှနေ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်တိုးခဲ့သူအဖြစ် စာရင်းဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvg5qnq7pq4t|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ လူရင်း သုံးဦး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == === နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ဤအစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကြေညာချက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ "ဦးညိုစော" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖြစ်သော [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref>ထို့အပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အစား အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်၏]] အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုပါ ရယူထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> === ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တရားဝင် နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များ === * စုစုပေါင်းခရီးစဉ် (၂) ကြိမ် - {{အလံ|China}} (၁) ကြိမ်၊ {{အလံ|Turkmenistan}} (၁) ကြိမ်။ {| class="wikitable" style="width:100%;" !စဉ် !ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံများ !မြို့များ !ရက်စွဲ !အကြောင်းအရာ !မှတ်ချက် |- | ၁။ | {{အလံ|China}} | [[နန်းနင်မြို့|နန်နင်းမြို့]] | ၁၄ - ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74916|title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 Septemberf 2025}}</ref> | (၂၂) ကြိမ်မြောက် တရုတ်-အာဆီယံ ကုန်စည်ပြပွဲနှင့် တရုတ်-အာဆီယံ စီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ထိပ်သီးဖိုရမ် တက်ရောက်ခြင်း။ |ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ပထမဆုံးနိုင်ငံခြားခရီးစဉ် |- | ၂။ | {{အလံ|Turkmenistan}} | [[အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့]] | ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ်အထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတကာဖိုရမ်<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးညိုစော တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ယုံကြည်မှုနှစ် အထိမ်းအမှတ်နိုင်ငံတကာဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/78001 |access-date=2026-05-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> | [[အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အီရန်သမ္မတ]] [[မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ်|မာဆော့ပါဇက်ရှ်ကီရမ်]] နှင့်ပါ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |} === ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်မှု === [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ခိုင်လုံသောမဲ အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၁,၄၈၇ မဲ (စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉၇.၅၇ ရာခိုင်နှုန်း) ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ မဲဆန္ဒနယ်တွင် ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ ဦးဝင်းကျော်သူ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |access-date=2026-03-16 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US |archive-date=17 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517233126/https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2581%2582%25E1%2581%2580%25E1%2581%2582%25E1%2581%2585-%25E1%2580%2581%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25BA-%25E1%2580%2595%25E1%2580%25AB%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AE%25E1%2580%2585%25E1%2580%25AF%25-48 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |+ '''၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် မဲရလဒ်အခြေအနေ''' |- !rowspan="2" style="width:5%;" | အနိုင်ရသူ !rowspan="2" style="width:20%;" | ကိုယ်စားလှယ်လောင်း !rowspan="2" style="width:25%;" | ပါတီ !colspan="3" | ထောက်ခံမဲ !rowspan="2" style="width:10%;" | မဲရာခိုင်နှုန်း |- ! style="width:10%;" | ဆန္ဒမဲ !! style="width:10%;" | ကြိုတင်မဲ !! style="width:10%;" | စုစုပေါင်း |- | [[ဖိုင်:Check mark.svg|15px]] | ဦးညိုစော | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | ၈၇၂ | ၆၁၅ | '''၁,၄၈၇''' | ၉၇.၅၇% |- | | ဦးဝင်းကျော်သူ | [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] | ၃၃ | ၄ | ၃၇ | ၂.၄၃% |- ! colspan="3" | စုစုပေါင်း ! ၉၀၅ ! ၆၁၉ ! ၁,၅၂၄ ! ၁၀၀% |} === ဒုတိယသမ္မတ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့က ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81286 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်ခံအမျိုးသား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတလောင်း ဦးညိုစောက ထောက်ခံမဲ ၁၂၆ မဲ ရရှိခဲ့သဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ-၁ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81369|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81373|access-date=2026-04-04|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်စမ်းစမ်းအေးသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် [[မေသဉ္ဇာဦး]] ၏ အစ်မဖြစ်ပြီး ပြေးခုန်ပစ် အားကစားမယ်ဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/17/53462?fbclid=IwY2xjawMNKtpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuMHQxdkJMRFNhQlE4U29MAR4wRr-V9nWkrDOQRUg4z7tp2s9ULgDG28UDYcP57h76IIWR9kVeCxpyds9snA_aem_z5aNnYtQ-g1xI4fK2zvYUg|title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ၏ ဇနီးများကို စစ်ခေါင်းဆောင်က သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ပေး|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/59-2025.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၉/၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ }}</ref>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ ဖခင်မှာ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်]] အစိုးရလက်ထက် ကရင်ပြည်နယ်တွင် သစ်တောအရာရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/01/05/378068.html|title=သရေစည်သူဘွဲ့ ရ စစ်ခေါင်းဆောင် လူယုံ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော|work=The Irrawaddy|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> == နိုင်ငံတကာပိတ်ဆို့မှုများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော၏ အမည်သည် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၏ ထပ်တိုးအရေးယူပိတ်ဆို့သည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယင်းပိတ်ဆို့မှုတွင် ၎င်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များအား ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဥရောပဒေသအတွင်း ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-12 |title=EU Adds Myanmar Junta Chief’s Business Supremo to Sanctions List |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/eu-adds-myanmar-junta-chiefs-business-supremo-to-sanctions-list.html |access-date=2026-03-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၄/၂၀၁၆ အားဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့ ကိုချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ [https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf] ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ထောက်ချုပ်ရုံး၊ အရန်အင်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]] ဖြစ်သော “စည်သူဘွဲ့” ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref name=":02">{{Cite journal|author=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-02/Vol-74,No-5.pdf|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက် နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)|pages=၂၅၉|language=မြန်မာဘာသာ|accessdate=၂၀၂၁-၀၉-၂၉|publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်|date=၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်|format=PDF|journal=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းစာစောင်|volume=အတွဲ(၇၄)|issue=အမှတ်(၅၁)}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်]] တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအားနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ /၂၀၂၃ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]] ပေးအပ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23011|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၂၅ / ၂၀၂၃|work=cincdsmyanmar|access-date=၂၄ ဇူလိုင်၂၀၂၃|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81785|access-date=2026-04-17|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] skczrrkxjk6g1yte9e6q6sp8riys7ak 0 57593 1043316 823477 2026-07-16T03:06:28Z ~2026-39685-54 145623 /* */ 1043316 wikitext text/x-wiki {{Infobox nitrogen}} '''နိုက်ထရိုဂျင်'''သည် အက်တမ်အမှတ်စဉ်နံပါတ် ၇ ဖြစ်ပြီး သင်္ကေတ '''N''' ဖြင့်ဖော်ပြသည်။ နိုက်ထရိုဂျင်သည် [[စကြဝဠာ]]တွင် ဘုံကျသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]နှင့် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် ခုနှစ်ခုမြောက် အပေါများဆုံးဖြစ်ကာ [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်တွင် ၇၈ ရာခိုင်နှုန်း တည်ရှိသည်။ နိုက်ထရိုဂျင်အား ရူပဗေဒပညာရှင် စကော့လူမျိုး ဒယ်နီယယ် ရူသာဖို့ဒ်မှ ၁၇၇၂ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ လူသားတို့၏ခန္ဓာကိုယ်၌ နိုက်ထရိုဂျင် ၃ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား}} [[ကဏ္ဍ:နိုက်ထရိုဂျင်]] [[Category:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ]] {{Chem-stub}} 9shzcb0tz6exlbopkn4ohv37zy8atrg 10 62765 1043256 554032 2026-07-15T12:52:52Z Ninjastrikers 22896 1043256 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ | title = {{flagicon|Myanmar}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များစာရင်း|လေဆိပ်များစာရင်း]] | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | titlestyle = background:lightsteelblue; | groupstyle = background:lightsteelblue; |group1 = [[ကချင်ပြည်နယ်]] |list1 = *[[ပူတာအို လေဆိပ်|ပူတာအို (PBU)]] *[[ဗန်းမော် လေဆိပ်|ဗန်းမော် (BMO)]] *[[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်|မြစ်ကြီးနား (MYT)]] |group2 = [[ကယားပြည်နယ်]] |list2 = *[[လွိုင်ကော် လေဆိပ်|လွိုင်ကော် (LIW)]] |group3 = [[ကရင်ပြည်နယ်]] |list3 = *[[ဖာပွန် လေဆိပ်|ဖာပွန် (PPU)]] *[[ဘားအံ လေဆိပ်|ဘားအံ (PAA)]] |group4 = [[ချင်းပြည်နယ်‌]] |list4 = * [[ဆူရ်ဘုန်လေဆိပ်|ဖလမ်း(ဆူရ်ဘုန်) (SRU)]] |group5 = [[မွန်ပြည်နယ်]] |list5 = *[[မော်လမြိုင်လေဆိပ်|မော်လမြိုင် (MNU)]] *[[ရေးလေဆိပ်|ရေး (XYE)]] |group6 = အလယ်ပိုင်းဒေသ |list6 = *[[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|'''မန္တလေး (MDL)''']] *[[ကလေးမြို့ လေဆိပ်|ကလေး(KMV)]] *[[ကျောက်ထုလေဆိပ်|ကျောက်ထု (KYT)]] *[[ခန္တီး လေဆိပ်|ခန္တီး (KHM)]] *[[ဂန့်ဂေါလေဆိပ်|ဂန့်ဂေါ (GAW)]] *[[ညောင်ဦးလေဆိပ်|ညောင်ဦး (NYU)]] *[[ထီးလင်းလေဆိပ်|ထီးလင်း (TIO)]] *[[ပခုက္ကူ လေဆိပ်|ပခုက္ကူ (PKK)]] *[[ပေါက်လေဆိပ်|ပေါက် (PAU)]] *[[မကွေးလေဆိပ်|မကွေး (MWQ)]] *[[မန္တလေးချမ်းမြသာစည်လေဆိပ်|ချမ်းမြသာစည်]] *[[မုံရွာလေဆိပ်|မုံရွာ]] *[[လမ်းရွာလေဆိပ်|လမ်းရွာ]] *[[ဟုမ္မလင်း လေဆိပ်|ဟုမ္မလင်း (HOX)]] *[[အနီးစခန်းလေဆိပ်|အနီးစခန်း (NAS)]] |group7=[[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ|နေပြည်တော်]] |list7= *[[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|'''နေပြည်တော် (NYT)''']] |group8 =[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |list8 = *[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|'''ရန်ကုန် (RGN)''']] *[[ကိုကိုးကျွန်းလေဆိပ်|ကိုကိုးကျွန်း]] |group9=[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |list9= *[[ဟံသာဝတီ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|'''ဟံသာဝတီ''']] *[[ပြည်လေဆိပ်|ပြည် (PRU)]] |group10 =[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] |list10 = *[[ပုသိမ်လေဆိပ်|ပုသိမ် (BSX)]] |group11 =[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] |list11 = *[[ကော့သောင်းလေဆိပ်|ကော့သောင်း (KAW)]] *[[ထားဝယ်လေဆိပ်|ထားဝယ် (TVY)]] *[[ဘုတ်ပြင်းလေဆိပ်|ဘုတ်ပြင်း]] *[[မြိတ် လေဆိပ်|မြိတ် (MGZ)]] |group12 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |list12 = *[[ကျောက်ဖြူလေဆိပ်|ကျောက်ဖြူ (KYP)]] *[[ဂွ လေဆိပ်|ဂွ (GWA)]] *[[စစ်တွေလေဆိပ်|စစ်တွေ (AKY)]] *[[မာန်အောင်လေဆိပ်|မာန်အောင် (MGU)]] *[[သံတွဲ လေဆိပ်|သံတွဲ (SNW)]] *[[အမ်းလေဆိပ်|အမ်း]] |group13 =[[ရှမ်းပြည်နယ်]] |list13 = *[[ကျိုင်းတုံလေဆိပ်|ကျိုင်းတုံ (KET)]] *[[တာချီလိတ် လေဆိပ်|တာချီလိတ် (THL)]] *[[နမ္မတူလေဆိပ်|နမ္မတူ (NMT)]] *[[နမ့်စန်လေဆိပ်|နမ့်စန် (NMS)]] *[[မိုးမိတ်လေဆိပ်|မိုးမိတ် (MOE)]] *[[မိုင်းဆတ်လေဆိပ်|မိုင်းဆတ် (MOG)]] *[[မိုင်းတုံလေဆိပ်|မိုင်းတုံ (MGK)]] *[[လားရှိုး လေဆိပ်|လားရှိုး (LSH)]] *[[ဟဲဟိုး လေဆိပ်|ဟဲဟိုး (HEH)]] |below = '''''မှတ်ချက်:''''' bold တင်ထားသော လေဆိပ်များမှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်၊'''အလယ်ပိုင်းဒေသ'''တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]များပါဝင်သည်။ }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> s49534aiqs208jwfq2dov53cqt2r1se 0 63990 1043252 1043024 2026-07-15T12:29:43Z Ninjastrikers 22896 1043252 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု <br />(Indo-European) | region = ကမ္ဘာတစ်ဝန်း | familycolor = Indo-European | speakers = {{est.}} ၃.၄ ဘီလီယံ | family = ကမ္ဘာ့အဓိက [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကား မိသားစု]]တစ်ခု | protoname = [[ရှေးဦးအင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကား|ရှေးဦးအင်ဒို-ဥရောပ]] (Proto-Indo-European) | child1 = လက်ရှိပြောဆိုနေသော အုပ်စုများ:{{indent|1}}{{*}}[[အယ်လ်ဘေးနီးယားနွယ် ဘာသာစကားများ|အယ်လ်ဘေးနီးယားနွယ်]]{{indent|1}}{{*}}[[အာမေးနီးယားဘာသာစကား|အာမေးနီးယား]]{{indent|1}}{{*}}[[ဘော်လ်တို-ဆလဗ်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဘော်လ်တို-ဆလဗ်နွယ်]]{{indent|1}}{{*}}[[ဆဲ့လ်တစ်ဘာသာစကားများ|ဆဲ့လ်တစ်နွယ်]]{{indent|1}}{{*}}[[ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဂျာမန်နွယ်]]{{indent|1}}{{*}}[[ဟယ်လန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဟယ်လန်နွယ်]]{{indent|1}}{{*}}[[အင်ဒို-အီရန်နွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အီရန်နွယ်]]{{indent|1}}{{*}}[[အီတဲလစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|အီတဲလစ်နွယ်]] | child2 = မျိုးသုဉ်းသွားသော အုပ်စုများ:{{indent|1}}{{*}}[[အာနာတိုလီယာနွယ် ဘာသာစကားများ|အာနာတိုလီယာနွယ်]] {{Extinct}}{{indent|1}}{{*}}[[တိုခါရီယန်ဘာသာစကားများ|တိုခါရီယန်နွယ်]] {{Extinct}} | child3 = [[အမျိုးအစား မခွဲခြားရသေးသော ဘာသာစကား|အမျိုးအစားမခွဲရသေး]] သို့မဟုတ် သက်သေအထောက်အထား နည်းပါးသော:{{indent|1}}{{*}}[[ရှေးဟောင်းကပ္ပဒိုစီယား ဘာသာစကား|ရှေးဟောင်းကပ္ပဒိုစီယား]] {{Extinct}}{{indent|1}}{{*}}[[ဒေစီယန် ဘာသာစကား|ဒေစီယန်]] {{Extinct}}{{indent|1}}{{*}}[[အီလီမီယန် ဘာသာစကား|အီလီမီယန်]] {{Extinct}}{{indent|1}}{{*}}[[လီဘာနီယန် ဘာသာစကား|လီဘာနီယန်]] {{Extinct}}{{indent|1}}{{*}}[[လီဂူရီယန် ဘာသာစကား (ရှေးဟောင်း)|လီဂူရီယန် (ရှေးဟောင်း)]] {{Extinct}}{{indent|1}}{{*}}[[လူစီတေးနီးယား ဘာသာစကား|လူစီတေးနီးယား]] {{Extinct}}{{indent|1}}{{*}}[[ပီအိုနီယန် ဘာသာစကား|ပီအိုနီယန်]] {{Extinct}}{{indent|1}}{{*}}[[ဖိလစ်တီးနား ဘာသာစကား|ဖိလစ်တီးနား]] {{Extinct}}{{indent|1}}{{*}}[[ဖရီဂျီယန် ဘာသာစကား|ဖရီဂျီယန်]] {{Extinct}}{{indent|1}}{{*}}[[သရေစီယန် ဘာသာစကား|သရေစီယန်]] {{Extinct}}{{indent|1}}{{*}}[[ဗီနက်တစ် ဘာသာစကား|ဗီနက်တစ်]] {{Extinct}} | iso2 = ine | iso5 = ine | glotto = indo1319 | glottorefname = Indo-European | map = Indo-European Language Family Branches in Eurasia.png | mapcaption = ယူရေးရှားဒေသအတွင်း အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု၏ ရှင်သန်နေဆဲ မျိုးနွယ်ခွဲ ၈ ခုကို ပြောဆိုကြသော ဌာနေဘာသာစကားနယ်မြေများ ခန့်မှန်းခြေပြမြေပုံ: {{legend|#00007F|[[အင်ဒို-အီရန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အီရန် (Indo-Iranian)]]}} {{legend|#967F12|[[အီတဲလစ် ဘာသာစကားများ|အီတဲလစ် (Italic)]]}} {{legend|#D30000|[[ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများ|ဂျာမန်နစ် (Germanic)]]}} {{legend|#007F00|[[ဘော်လ်တို-ဆလပ်ဗစ် ဘာသာစကားများ|ဘော်လ်တို-ဆလပ်ဗစ် (Balto-Slavic)]]}} {{legend|#FEDC55|[[ဟယ်လန်နစ် ဘာသာစကားများ|ဟယ်လန်နစ် (Hellenic)]]}} {{legend|#00CCFE|[[အယ်လ်ဘေးနီးယားနွယ် ဘာသာစကားများ|အယ်လ်ဘေးနီးယားနွယ် (Albanoid)]]}} {{legend|#7F007F|[[အာမေးနီးယား ဘာသာစကား|အာမေးနီးယား (Armenian)]]}} {{legend|#FEA600|[[ဆဲလ်တစ် ဘာသာစကားများ|ဆဲလ်တစ် (Celtic)]]}} {{legend|#BEBEBE|အင်ဒို-ဥရောပနွယ်မဟုတ်သော ဘာသာစကားများ သို့မဟုတ် ယူရေးရှားပြင်ပနယ်မြေများ}} အစက်အပြောက်/အစင်းကြောင်းများဖြင့် ပြထားသော နယ်မြေများသည် [[ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးပြောဆိုခြင်း|ဘာသာစကားအစုံပြောဆိုမှု]] အများဆုံး တွေ့ရသောနေရာများ ဖြစ်သည် (မြေပုံကို ပုံကြီးချဲ့ကြည့်က ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်နိုင်သည်)။ | notes = {{ublist|{{Extinct}} ပြထားခြင်းသည် ထိုမျိုးနွယ်ခွဲ သို့မဟုတ် ဘာသာစကားသည် မျိုးသုဉ်းသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ပြခြင်းဖြစ်သည်}} }} '''အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားများ''' ({{langx|en|Indo-European languages}}) ဆိုသည်မှာ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယတိုက်ငယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ဥရောပ]]ဒေသအများစုနှင့် [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်ကုန်းပြင်မြင့်]] တို့တွင် အခြေတည်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော [[ဘာသာစကား မိသားစု]]ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် [[အလယ်အာရှ]]အချို့ဒေသများ (ဥပမာ- [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ|တာဂျီကစ္စတန်]]နှင့် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]])၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တောင်ပိုင်း ([[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]နှင့် [[မော်လဒိုက်နိုင်ငံ|မော်လ်ဒိုက်]]) နှင့် [[အာမေးနီးယားနိုင်ငံ|အာမေးနီးယား]] တို့တွင်လည်း မူရင်းဘာသာစကားအုပ်စုခွဲများ ရှိကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားများကို [[အနာတိုလီယား|အာနာတိုလီယာ]] (ယနေ့ခေတ် တူရကီ) နှင့် [[တာရင်မြစ်ဝှမ်း]] (တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်း) တို့တွင်လည်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစုကို လက်ရှိအသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော မျိုးနွယ်စုခွဲကြီး (၈) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၎င်းတို့မှာ [[အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ|အယ်လ်ဘေးနီးယား]]၊ [[အာမေးနီးယားနိုင်ငံ|အာမေးနီးယား]]၊ [[ဆလဗ်လူမျိုး|ဘော်လ်တို-ဆလဗ်]]၊ [[ကဲ့လူမျိုး|ဆဲ့လ်တစ်]]၊ [[ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဂျာမန်နွယ်]]၊ [[ဟယ်လန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဟယ်လန်နွယ်]]၊ [[အင်ဒို-အီရန်နွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အီရန်နွယ်]] နှင့် [[အီတဲလစ်နွယ် ဘာသာစကားများ|အီတဲလစ်နွယ်]] တို့ဖြစ်ကြကာ ထင်ရှားသော [[မျိုးသုဉ်းသွားသော ဘာသာစကားများ|မျိုးသုဉ်းသွားသည့် ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲကြီး]] (၂) ခုဖြစ်သော [[အာနာတိုလီယာနွယ် ဘာသာစကားများ|အာနာတိုလီယာနွယ်]] နှင့် [[တိုခါရီယန်ဘာသာစကားများ|တိုခါရီယန်နွယ်]] တို့လည်း ပါဝင်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ အများဆုံးရှိသော အင်ဒို-ဥရောပနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများမှာ [[စပိန်ဘာသာစကား|စပိန်]]၊ [[ဟိန္ဒူစတန်နီ ဘာသာစကား|ဟိန္ဒူစတန်နီ]] ([[ဟိန္ဒီ]] နှင့် [[အူရဒူ]])၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]၊ [[ပေါ်တူဂီဘာသာစကား|ပေါ်တူဂီ]]၊ [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]၊ [[ပန်ဂျာဘီဘာသာစကား|ပန်ဂျာဘီ]]၊ [[ရုရှားဘာသာစကား|ရုရှား]]၊ [[မာရသီဘာသာစကား|မာရသီ]]၊ [[ဂျာမန်ဘာသာစကား|ဂျာမန်]]၊ [[ပြင်သစ်ဘာသာစကား|ပြင်သစ်]] နှင့် [[ပါရှန်းဘာသာစကား|ပါရှန်း]] ဘာသာစကားတို့ ဖြစ်ကြသည်။ အခြားသော အုပ်စုငယ်များပြောဆိုသည့် ဘာသာစကား အများအပြားမှာမူ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄၂% ဖြစ်သော လူဦးရေ ၃.၄ ဘီလီယံကျော်သည် အင်ဒို-ဥရောပနွယ်ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခုခုကို [[မိခင်ဘာသာစကား]] (ပထမဘာသာစကား) အဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြောဆိုအများဆုံး ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်သည်။ ''[[Ethnologue]]'' ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ လက်ရှိရှင်သန်နေသော အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားပေါင်း ၄၄၆ မျိုးခန့် ရှိသည့်အနက် ၃၁၃ မျိုးမှာ [[အင်ဒို-အီရန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အီရန်]] မျိုးနွယ်ခွဲထဲမှ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=What are the largest language families? |url=http://www.ethnologue.com/guides/largest-families |publisher=Ethnologue}}</ref> အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားအားလုံးသည် [[ကျောက်ခေတ်သစ်]] သို့မဟုတ် [[ပဉ္စလက်ခေတ်]] အစောပိုင်း (ခရစ်မပေါ်မီ ၃၃၀၀ မှ ၁၂၀၀ ဝန်းကျင်) က ပြောဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ဗဟုသုတအဖြစ် ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ထားသော [[အင်ဒို-ဥရောပဦး ဘာသာစကား]] (Proto-Indo-European) ဟူသည့် သမိုင်းဦးခေတ် ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းဘာသာစကား စတင်ပေါက်ဖွားရာ မူလရပ်ဝန်း (Proto-Indo-European homeland) နှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ် ယူဆချက်များစွာ ရှိခဲ့သော်လည်း ပညာရှင်အများစုကမူ [[ကူရ်ဂန် ယူဆချက်]] (Kurgan hypothesis) ကို လက်ခံထားကြသည်။ ယင်းယူဆချက်အရ မူလဇာတိမြေသည် ယနေ့ခေတ် [[ယူကရိန်းနိုင်ငံ|ယူကရိန်း]] နှင့် [[ရုရှားနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း]] ရှိ ပွန်တစ်-ကက်စပီယန် ပင်လယ်ခြေကုန်းမြေ (Pontic–Caspian steppe) ဖြစ်ပြီး ခရစ်မပေါ်မီ ၄ ရာစုနှင့် ၃ ရာစုအစောပိုင်းက ယမ်နာယာ ယဉ်ကျေးမှု (Yamnaya culture) နှင့် ဆက်စပ်နေသော ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဆုံးသော စာရေးသားမှု မှတ်တမ်းများ ပေါ်ထွက်လာသည့် အချိန်တွင် အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားသည် ဥရောပ၊ အလယ်အာရှ၊ အနောက်အာရှ{{efn|[[အန်နတိုလီယား]]၊ [[ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ|ဆိုက်ပရပ်စ်]]၊ အာမေးနီးယားကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အီရန်ကုန်းပြင်မြင့်တို့ ပါဝင်သည်။}} နှင့် တောင်အာရှ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် ဘာသာစကားခွဲများစွာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲဆင့်ကဲသွားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဤမိသားစုဝင် ဥရောပဘာသာစကားအချို့ ဖြစ်ကြသည့် အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ ပေါ်တူဂီ၊ ရုရှား၊ စပိန် နှင့် ဒတ်ခ်ျ ဘာသာစကားတို့သည် ခေတ်သစ်ကာလ [[နယ်ချဲ့ဝါဒ]]ကြောင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ကျယ်ပြန့်သွားခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် [[အမေရိကတိုက်]]၊ [[အိုရှေနီးယား]] နှင့် [[အာရှမြောက်ပိုင်း]] (ဆိုက်ဘေးရီးယား) အထိ ပြောဆိုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကား၏ ရှေးအကျဆုံး ရေးသားမှုအထောက်အထားကို ပဉ္စလက်ခေတ်က မိုင်ဆီးနီးယန်း ဂရိဘာသာစကား (Mycenaean Greek) နှင့် အန်နတိုလီယားနွယ်ဝင် ဟစ်တိုက် (Hittite)၊ လူဝီယန် (Luwian) ဘာသာစကားများဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ သမိုင်းအစောဆုံး မှတ်တမ်းများမှာ ခရစ်မပေါ်မီ ၂၀ ရာစုက အရှေ့ဘက် အန်နတိုလီယားရှိ အဆီးရီးယား ကိုလိုနီနယ်မြေဖြစ်သော ကူလ်တီပီ (Kültepe) တွင် တွေ့ရှိရသည့် စာသားများ ဖြစ်သည်။ ယင်းစာသားများမှာ အင်ဒို-ဥရောပနွယ်မဟုတ်သော [[အက်ကတ်ဒီယန် ဘာသာစကား]] ([[ဆီမိုက်တစ် ဘာသာစကားများ|ဆီမိုက်တစ်နွယ်ဝင်]]) ထဲတွင် ကြားညှပ်ပါဝင်နေသည့် ဟစ်တိုက်စကားလုံးများနှင့် အမည်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Bryce |first=Trevor |date=2005 |title=Kingdom of the Hittites |edition=New |publisher=Oxford University Press |page=37 |isbn=978-0-19-928132-9}}</ref> မူလအင်ဒို-ဥရောပဦး လူဦးရေ၏ ရှေးဟောင်း ရေးသားမှုမှတ်တမ်းများ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်း မရှိသော်လည်း ၎င်းတို့၏ [[အင်ဒို-ဥရောပဦး လူမှုအဖွဲ့အစည်း|လူမှုယဉ်ကျေးမှု]] နှင့် [[အင်ဒို-ဥရောပဦး ဒဏ္ဍာရီ|ကိုးကွယ်မှုဘာသာ]] ဆိုင်ရာ အခက်အခဲအချို့ကို နောက်ပိုင်းဆင်းသက်လာသော ယဉ်ကျေးမှုများမှတစ်ဆင့် ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ယူနိုင်သည်။<ref>{{Cite book |last=Mallory |first=J. P. |date=2006 |title=The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-928791-8 |page=442}}</ref> အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစုသည် [[သမိုင်းအခြေပြု ဘာသာဗေဒ]] (Historical linguistics) ကဏ္ဍတွင် အလွန်အရေးပါသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် [[အာဖရို-အာရှစကားစုမိသားစု]] (Afroasiatic) ဝင် ရှေးဟောင်း[[အီဂျစ်ဘာသာစကား]]နှင့် ဆီမိုက်တစ်ဘာသာစကားများပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် သမိုင်းမှတ်တမ်း အရှည်လျားဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားများအကြား ဆက်နွှယ်မှုများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ မူလရင်းမြစ်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်းတို့သည် ၁၉ ရာစုတွင် သမိုင်းအခြေပြု ဘာသာဗေဒကို ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာစေရန် အဓိက တွန်းအားဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ ဘုံသဘောတူညီချက်အရ အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစုသည် အခြားသော ဘာသာစကားမိသားစုများနှင့် [[ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗီဇဆက်နွှယ်မှု]] (Genetic relationship) ရှိသည်ဟု မသတ်မှတ်ထားသော်လည်း၊ ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်ကြောင်း အငြင်းပွားဖွယ် ယူဆချက်အချို့လည်း တင်ပြချက်များ ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} pnnguhskjda574fsbh4nf1sttcs2ry2 4 64032 1043276 1043247 2026-07-15T17:18:58Z Dr Lotus Black 31011 1043276 wikitext text/x-wiki {{policy}} {{Nutshell|''မည်သည့်'' ဝီကီပီးဒီးယား စာမျက်နှာတွင်မဆို ထည့်သွင်းသည့် သက်ရှိထင်ရှား ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အကြောင်းအရာများကို အထူးဂရုစိုက်ရေးသားရမည် ဖြစ်ကာ [[WP:V|စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]]၊ [[WP:NPOV|ဘက်မလိုက်မှု]]၊ နှင့် [[WP:OR| ကိုယ်တိုင် ထုတ်ဖော်ထားသော အချက်အလက်များ ကင်းရှင်းမှု]]တို့ ရှိရမည် ဖြစ်သည်။|shortcut1=WP:ALIVE|shortcut2=WP:BLP|shortcut3=WP:LIVE}} [[File:Contactus-wmcolors.svg|thumb|သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ တိုင်တန်းရန်ရှိပြီး ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်းသို့ ဆက်သွယ်လိုပါက {{strong|[[foundationsite:about/contact|ကျွန်ုပ်တို့အား ဆက်သွယ်ရန်]]}}ကို ကြည့်ပါ။]] {{အကြောင်းအရာ မူဝါဒများ စာရင်း}} ဝီကီပီးဒီးယားရှိ ''မည်သည့်'' စာမျက်နှာတွင်မဆို '''သက်ရှိထင်ရှား ပုဂ္ဂိုလ်များအကြောင်း ရေးသားထားသော အချက်အလက်များ'''တွင် တည်းဖြတ်သူများသည် ဂရုပြုဆင်ခြင်ရမည်။ ယင်းကဲ့သို့အကြောင်းအရာများသည် အင်မတန်တိကျမှန်ကန်ရန် လိုအပ်ပြီး ဝီကီပီးဒီးယား၏ ပင်မ မူဝါဒသုံးခုနှင့် ကိုက်ညီရပါမည်။ * [[WP:NPOV|ဘက်မလိုက်သော အရေးအသား]] (NPOV) * [[WP:V|အတည်ပြု စစ်ဆေးခံနိုင်မှု]] (V) * [[WP:OR|ကိုယ်တိုင်ရေး မဟုတ်မှု]] (NOR) ဝီကီပီးဒီးယားသည် ဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များ ''မှန်ကန်စေရန်'' အထူးဂရုပြုရမည် ဖြစ်သည်။ အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး [[WP:SOURCE|ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များ]]ကို အသုံးပြုရန်အတွက်လည်း အထူးပင် တင်းကျပ်စွာ ကိုင်တွယ်ရမည်။ ကောက်နုတ်ချက်များ အားလုံးနှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာရှိနိုင်သော အချက်အလက်များအားလုံးကို ခိုင်လုံသော ထုတ်ဝေပြီး [[WP:RS|ရင်းမြစ်များ]]မှတစ်ဆင့် [[WP:INCITE|စာကြောင်းအတွင်း ကိုးကားချက်]]ဖြင့် ထောက်ခံဖော်ပြရမည် ဖြစ်သည်။ <section begin=BLPRV />သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ (သို့မဟုတ် အချို့သော အခြေအနေများတွင် မကြာသေးမီက ကွယ်လွန်သူများ) နှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အချက်အလက်များအား ခိုင်လုံသော ကိုးကားချက်မပါဘဲ ဖော်ပြထားပါက ထိုအချက်အလက်သည် ကောင်းသောသဘော၊ မကောင်းသောသဘော၊ ကြားနေသဘော သို့မဟုတ် သံသယဖြစ်ဖွယ် သဘောထားမျိုးပင် ဖြစ်စေကာမူ '''ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများကို စောင့်ဆိုင်းနေခြင်း မပြုဘဲ ချက်ချင်းဖယ်ရှားပစ်ရမည်'''။<section end=BLPRV /><ref name="ZeroInformation">{{Cite mailing list|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikien-l/2006-May/046440.html|title=Zero information is preferred to misleading or false information|date=16 May 2006|access-date=22 June 2018|mailing-list=[[WP:WikiEN-l|WikiEN-l]]|publisher=[[Wikimedia Foundation]]|last=Wales|first=Jimmy|author-link=Jimmy Wales|quote=It should be removed, aggressively, unless it can be sourced. This is true of all information, but it is particularly true of negative information about living persons.|archive-url=https://archive.is/20180622205129/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikien-l/2006-May/046440.html|archive-date=22 June 2018}}{{pb}}{{Cite mailing list|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikien-l/2006-May/046732.html|title=Zero information is preferred to misleading or false information|date=19 May 2006|access-date=22 June 2018|mailing-list=WikiEN-l|publisher=Wikimedia Foundation|last=Wales|first=Jimmy|quote=If you see an unsourced statement that would be libel if false, and it makes you feel suspicious enough to want to tag it as {{tlf|citation needed}}, please do not do that! Please just remove the statement and ask a question on the talk page.|archive-url=https://archive.is/20180622205914/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikien-l/2006-May/046732.html|archive-date=22 June 2018}}{{pb}}{{Cite web|url=https://wikimania2006.wikimedia.org/wiki/Archives/Jimbo_Keynote|title=Archives/Jimbo Keynote|last=Wales|first=Jimmy|date=4 August 2006|department=[[Wikimania 2006]]|publisher=Wikimedia Foundation|archive-url=https://wikimania2006.wikimedia.org/w/index.php?title=Archives/Jimbo_Keynote&oldid=9800|archive-date=8 August 2006|url-status=live|access-date=22 June 2018|quote=One of the social things that I think we can do is [[WP:BIO]]&nbsp;[...] I think social policies have evolved in recent years, I mean the recent months, to actually handle this problem a lot better. A lot of the admins and experienced editors are taking a really strong stand against unsourced claims, which is always a typical example of the problem.&nbsp;[...] And the few people who are still sort of in the old days, saying, 'Well, you know, it's a wiki, why don't we just... ', yeah, they're sort of falling by the wayside, because lots of people are saying actually, we have a really serious responsibility to get things right.}}</ref> ဤမူဝါဒကို တမင်တကာသော်လည်းကောင်း၊ ထပ်တလဲလဲသော်လည်းကောင်း ချိုးဖောက်သော အသုံးပြုသူများကို ဆောင်းပါးတည်းဖြတ်ခွင့် [[ဝီကီပီးဒီးယား:BLOCK|ပိတ်ပင်တားဆီးခြင်း]] ခံရနိုင်သည်။ '''သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများ'''ကို ရေးသားရာတွင် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုကို ငဲ့ကွက်၍ ထိန်းသိမ်းစောင့်စည်းသော ပုံစံဖြင့် ရေးသားရမည်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား:NOT|ဝီကီပီးဒီးယားသည် စွယ်စုံကျမ်းတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး]] အတင်းအဖျင်း သတင်းစာ မဟုတ်ပေ။ လူအများ၏ ဘဝအကြောင်းများကို စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ရာဖြစ်အောင် သို့မဟုတ် အရှက်ရဖွယ်ရာ သတင်းများ ပျံ့နှံ့စေရန် ဖော်ပြရမည့် နေရာမဟုတ်ပေ။ တည်းဖြတ်သူများသည် ဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များကြောင့် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များအပေါ် ထိခိုက်နစ်နာမှု ရှိ၊ မရှိကို အစဉ်အမြဲ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်။ ဤမူဝါဒသည် ဆောင်းပါး၏ အဓိကဇာတ်ကောင်ဖြစ်သူသာမက ဆောင်းပါးအတွင်း ဖော်ပြခြင်းခံရသည့် မည်သည့် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်နှင့်မဆို သက်ဆိုင်ပြီး၊ ဆွေးနွေးချက်စာမျက်နှာများ အပါအဝင် ဝီကီပီးဒီးယား၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို သက်ရောက်မှုရှိသည်။ အချက်အလက်တစ်ခု၏ ခိုင်လုံမှုကို သက်သေပြရန် တာဝန်မှာ ထိုအချက်အလက်ကို ထည့်သွင်းသူ သို့မဟုတ် ပြန်လည်တင်ပြသူ၏ တာဝန်သာ ဖြစ်သည်။ ကိုးကားချက်မပါသော အချက်အလက်များကို ခိုင်လုံကြောင်း သက်သေမပြနိုင်ပါက ဝီကီပီးဒီးယား၏ စည်းမျဉ်းအရ လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိကြောင်း သတိပြုရမည် ဖြစ်ပေသည်။ ==ရေးသားမှုပုံစံ== {{Policy shortcut|WP:BLPSTYLE}} ===ရေးဟန်လေသံ=== ဝီကီပီးဒီးယားရှိ သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အကြောင်းကို ရေးသားရာတွင် တာဝန်သိစိတ်ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး သတိကြီးစွာထား၍ ဘက်လိုက်မှုကင်းသော လေသံဖြင့် ရေးသားရမည်။ အရှိထက် လျှော့၍ဖြစ်စေ၊ ပို၍ဖြစ်စေ ရေးသားခြင်းမျိုးကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။ ဆောင်းပါးများသည် ခိုင်လုံသော ဒုတိယအဆင့် ရင်းမြစ်များက ဖော်ပြထားသည့် အချက်အလက်များကိုသာ ဘက်မလိုက်သော နည်းလမ်းဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ အချို့သော အခြေအနေများတွင် ကာယကံရှင်ကိုယ်တိုင် ထုတ်ဖော်ထားသည့် အချက်များကိုလည်း ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ ထိုသူ၏ လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် အောင်မြင်မှုများကို ဖော်ပြရာတွင် လတ်တလော ဖြစ်ရပ်များကိုသာ အလေးပေးလွန်းခြင်းမျိုး မရှိစေဘဲ ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များ၏ သုံးသပ်ချက်များကို အနှစ်ချုပ် ဖော်ပြရမည်။ ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးနှုန်းထားခြင်း မရှိပါက အငြင်းပွားဖွယ်ရာ တံဆိပ်ကပ်ခြင်းများ သို့မဟုတ် မသဲကွဲသော အသုံးအနှုန်းများကို မသုံးရပေ။ ယင်းအစား ရှင်းလင်းတိုက်ရိုက်သော ဘာသာစကားကို အသုံးပြုကာ အချက်အလက်များကိုသာ ဦးစားပေး ဖော်ပြရမည် ဖြစ်သည်။ ===<span class="anchor" id="BALANCE"></span> အချက်အလက်များ မျှတမှုရှိစေခြင်း=== {{Policy shortcut|WP:BLPBALANCE}} ချီးမွမ်းမှုနှင့် ဝေဖန်မှုများကို ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များမှတစ်ဆင့် ကိုးကားဖော်ပြနိုင်သော်လည်း၊ ယင်းတို့ကို တာဝန်သိစိတ်ရှိစွာနှင့် ဘက်လိုက်မှုကင်းစွာ တင်ပြရမည်။ မည်သည့် အမြင်တစ်မျိုးတည်းကိုမျှ အချိုးအစားမမျှတစွာ နေရာပေးခြင်းမျိုး မပြုရဘဲ လူနည်းစု၏ အမြင်များကို လုံးဝ ထည့်သွင်းခြင်း မပြုသင့်ပေ။ ဆောင်းပါး၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့် ခေါင်းစဉ်များသည် ကြားနေသဘောဆောင်စေရန် အထူးဂရုပြုရမည်။ ထို့အပြင် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်မှုကြောင့် အပြစ်ဖို့ခြင်း၊ အငြိုးအတေးဖြင့် ရေးသားခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း ကြော်ငြာလိုသော သဘောဖြင့် ရေးသားခြင်းမျိုးတို့ကို သတိထား ရှောင်ကြဉ်ရမည်။ ဝီကီပီးဒီးယားရှိ အခြားသော ဆောင်းပါးများသည် အချိန်နှင့်အမျှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲသွားနိုင်သဖြင့် ''ယာယီအားဖြင့်'' မမျှမတ ဖြစ်နေခြင်းကို လက်ခံနိုင်သော်လည်း၊ သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများတွင်မူ ထိုအချက်ကို ခွင့်မပြုပေ။ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၏ ဘဝအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိနိုင်သောကြောင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိဆောင်းပါးများသည် အစဉ်အမြဲ တရားမျှတမှု ရှိနေရမည် ဖြစ်သည်။ ===တိုက်ခိုက်ပုတ်ခတ်သော စာမျက်နှာများ=== {{see|ဝီကီပီးဒီးယား:မဆိုင်းမတွ ဖျက်ပစ်ရန်အတွက် သတ်မှတ်ချက်များ#G10}} ကိုးကားချက်မပါဘဲ အဆိုးမြင်သော လေသံဖြင့် ရေးသားထားသော စာမျက်နှာများ၊ အထူးသဖြင့် ကာယကံရှင်အား အသရေဖျက်ရန် ရည်ရွယ်၍ ဖန်တီးထားသော စာမျက်နှာများကို ချက်ချင်း ဖျက်သိမ်းရမည်။ အကယ်၍ မူဝါဒနှင့် ညီညွတ်သော ယခင်မူဟောင်း မရှိပါက ထိုစာမျက်နှာကို အလျင်အမြန် ဖျက်သိမ်းရမည် ဖြစ်သည်။ စီမံခန့်ခွဲသူ မဟုတ်သော အသုံးပြုသူများအနေဖြင့် ထိုကဲ့သို့သော စာမျက်နှာများကို တွေ့ရှိပါက ဖျက်သိမ်းရန် သင့်တော်ကြောင်း {{tl|db-attack}} သို့မဟုတ် {{tl|db-negublp}} အညွှန်းတပ်ရမည်။ မသမာသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ထိုကဲ့သို့သော စာမျက်နှာများကို ထပ်တလဲလဲ ဖန်တီးသူများကို ဝီကီပီးဒီးယားတွင် တည်းဖြတ်ခွင့် ချက်ချင်း ပိတ်ပင်တားဆီးသွားမည် ဖြစ်ပေသည်။ ==ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များ== {{Policy shortcut|WP:BLPRS|WP:BLPSOURCES|WP:BLPSOURCE}} ===<span class="anchor" id="CHALLENGE"></span> စိန်ခေါ်ခံရခြင်း သို့ စိန်ခေါ်ခံရနိုင်ခြင်း=== ဝီကီပီးဒီးယား၏ အခြေခံမူဝါဒဖြစ်သော "[[WP:V|အတည်ပြုနိုင်စွမ်းရှိမှု]]" အရ ကောက်နုတ်ချက်များအားလုံးနှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ရှိနိုင်သည့် အချက်အလက်များအားလုံးကို ခိုင်လုံသော ထုတ်ဝေပြီး ရင်းမြစ်များဖြင့် ကိုးကားရမည် ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ခိုင်လုံသော ကိုးကားချက် မပါဝင်သည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အချက်အလက်များကို တွေ့ရှိပါက ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်း မပြုဘဲ ချက်ချင်း ဖယ်ရှားရမည်။ အတင်းအဖျင်း သတင်းစာများမှ ဖော်ပြချက်များကိုသာ ရင်းမြစ်အဖြစ် အသုံးပြုခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရမည် ဖြစ်ပြီး၊ အမှန်တကယ် အရေးပါသော သတင်းအချက်အလက် ဖြစ်ပါက ခိုင်လုံသော သတင်းဌာနများတွင်လည်း ဖော်ပြပြီး ဖြစ်ရမည်။ ===<span class="anchor" id="Misuse of primary sources"></span> မူရင်းရင်းမြစ်များအား အလွဲသုံးစားပြုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ=== {{shortcut|WP:BLPPRIMARY}} ဝီကီပီးဒီးယားတွင် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များအကြောင်း ရေးသားရာ၌ မူရင်းရင်းမြစ်များကို အသုံးပြုခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အထူးပင် သတိကြီးစွာ ထားရှိရမည်။ သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးနှင့် ပတ်သက်သော အဆိုပြုချက်များ သို့မဟုတ် အခိုင်အမာ ပြောကြားချက်များကို ထောက်ခံနိုင်ရန်အတွက် တရားရုံး၏ စစ်ဆေးချက်မှတ်တမ်းများ၊ အခြားသော တရားရုံးဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများ သို့မဟုတ် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အစိုးရစာရွက်စာတမ်းများကို အကိုးအကားအဖြစ် {{strong|{{em|အသုံးမပြုရပါ}}။ အထူးသဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ အသေးစိတ် အချက်အလက်များ ပါဝင်နေသော အများပြည်သူဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများဖြစ်သည့် မွေးသက္ကရာဇ်၊ နေအိမ်တန်ဖိုး၊ ယာဉ်စည်းကမ်း ဖောက်ဖျက်မှု မှတ်တမ်းများ၊ ယာဉ်မှတ်ပုံတင် အချက်အလက်များ၊ နေရပ်လိပ်စာ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းလိပ်စာများ ကို {{strong|{{em|အသုံးမပြုရန်}} တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ သို့သော်လည်း မူရင်းရင်းမြစ်ပါ အချက်အလက်တစ်ခုကို ခိုင်လုံသော ဒုတိယအဆင့် ရင်းမြစ်တစ်ခုက ကိုးကားဆွေးနွေးထားခြင်းမျိုး ရှိပါက၊ ထိုဒုတိယအဆင့် ရင်းမြစ်ကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန်အတွက် မူရင်းရင်းမြစ်ကို အထောက်အကူပြုအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုသို့အသုံးပြုရာ၌ ဝီကီပီးဒီးယား၏ BLP မူဝါဒ၊ ကိုယ်ပိုင်အမြင်ဖြင့် အနက်ဖွင့်ဆိုချက် မဖြစ်ရခြင်း မူဝါဒနှင့် အခြားသော ရင်းမြစ်ရှာဖွေခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို တိကျစွာ လိုက်နာရမည် ဖြစ်ပေသည်။ ===ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသည့် ရင်းမြစ်များ=== ====ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသည့် ရင်းမြစ်များအား ရှောင်ကြဉ်ပါ==== {{anchor|Avoid self-published sources}} {{shortcut|WP:BLPSPS}} သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးနှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များအတွက် [[WP:SPS|ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသော ရင်းမြစ်]]များကို အကိုးအကားအဖြစ် အသုံးမပြုရန် ဝီကီပီးဒီးယားက တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ အဆိုပါ ရင်းမြစ်များတွင် ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသည့် စာအုပ်များ၊ မဂ္ဂဇင်းငယ်များ (Zines)၊ ဝက်ဘ်ဆိုက်များ၊ ဘလော့ဂ်များ၊ ပေါ့ဒ်ကတ်စ်များ သို့မဟုတ် လူမှုကွန်ရက်ပေါ်ရှိ ပို့စ်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော် အဆိုပါ အချက်အလက်များကို သက်ဆိုင်ရာ ကာယကံရှင်ကိုယ်တိုင်က ရေးသားခြင်း သို့မဟုတ် ထုတ်ဝေခြင်းမျိုး ဖြစ်ပါက ချွင်းချက်အနေဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဤမူဝါဒတွင် ဖော်ပြထားသော "ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသည့် ဘလော့ဂ်များ" ဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ဘလော့ဂ်များနှင့် အစုအဖွဲ့လိုက် ရေးသားသော ဘလော့ဂ်များကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက ၎င်းတို့၏ ဝန်ထမ်းများအကြောင်း သို့မဟုတ် ဆုချီးမြှင့်ခြင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးကိုမူ ဤကန့်သတ်ချက်ထဲတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်း မပြုပါ။ အချို့သော သတင်းဌာနများသည် ၎င်းတို့၏ ဝက်ဘ်ဆိုက်များတွင် "ဘလော့ဂ်" ဟု အမည်တပ်ထားသော ပင်တိုင်ဆောင်းပါးကဏ္ဍများ ရှိတတ်သည်။ အဆိုပါ ကဏ္ဍများတွင် ရေးသားသူများသည် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များ ဖြစ်ပြီး သတင်းစာတည်းဖြတ်မှု စနစ်အောက်တွင် အပြည့်အဝ ရှိနေပါက ၎င်းတို့ကို ရင်းမြစ်အဖြစ် လက်ခံနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း စာဖတ်သူများက ရေးသားထားခဲ့သော မှတ်ချက်များကိုမူ မည်သည့်အခါမျှ ရင်းမြစ်အဖြစ် အသုံးမပြုရပေ။ ကိုယ်တိုင်ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများနှင့် ပတ်သက်သည့် မူဝါဒကိုမူ ဝီကီပီးဒီးယား၏ [[#ပုံများ|ပုံရိပ်ဆိုင်ရာ]] ကဏ္ဍတွင် သီးခြားလေ့လာနိုင်သည်။ ====ကာယကံရှင်၏ ရင်းမြစ်များကို အသုံးပြုခြင်း==== {{shortcut|WP:BLPSELFPUB}} သက်ရှိထင်ရှားရှိသူအချို့သည် {{strong|မိမိတို့၏ အကြောင်းအရာများ}}ကို သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များ သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်များမှတစ်ဆင့် ထုတ်ဝေလေ့ရှိကြသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသည့် ရင်းမြစ်များကို အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီမှသာ ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ကိုးကားအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ # မိမိကိုယ်မိမိ အလွန်အကျွံ အမွှမ်းတင်ထားခြင်း သို့မဟုတ် ထူးခြားလွန်းသည့် အခိုင်အမာ ပြောဆိုချက်မျိုး မဟုတ်ခြင်း။ # တတိယပုဂ္ဂိုလ်များအကြောင်း စွပ်စွဲချက် သို့မဟုတ် ပြောဆိုချက်များ မပါဝင်ခြင်း။ # ကာယကံရှင်နှင့် တိုက်ရိုက်မသက်ဆိုင်သော ဖြစ်ရပ်များအကြောင်း မဟုတ်ခြင်း။ # အဆိုပါ အချက်အလက်၏ စစ်မှန်မှုအပေါ် ယုတ္တိတန်သော သံသယဖြစ်ဖွယ် မရှိခြင်း။ # ဆောင်းပါးတစ်ခုလုံးသည် အဆိုပါ ကိုယ်ပိုင်ရင်းမြစ်များအပေါ်၌သာ အဓိက အခြေမခံထားခြင်း။ ===ကောလာဟလများနှင့် သတင်းမှားကျော့ကွင်းများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း=== {{Policy shortcut|WP:BLPGOSSIP}} ဝီကီပီးဒီးယား တည်းဖြတ်သူများသည် အခြေအမြစ်မရှိသော ကောလာဟလများကို ပြန်လည်ဖော်ပြခြင်းမှ အထူးရှောင်ကြဉ်ရမည်။ အချက်အလက်တစ်ခုကို ထည့်သွင်းခြင်းမပြုမီ "ရင်းမြစ်သည် ခိုင်လုံမှုရှိပါသလား"၊ "အဆိုပါ အချက်အလက်ကို အမှန်တရားအဖြစ် တင်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပါသလား" နှင့် "အကယ်၍ မှန်ကန်ခဲ့လျှင်ပင် ဘက်မလိုက်သော စွယ်စုံကျမ်းဆောင်းပါးတစ်ခုအတွက် ဆီလျော်မှုရှိပါသလား" စသည့် မေးခွန်းများကို မိမိကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်မေးမြန်းရမည်။ တိကျမှုမရှိသော ဝေဝါးသည့် စကားလုံးများသုံးစွဲသည့် ရင်းမြစ်များနှင့် အမည်မဖော်လိုသူများကို ကိုးကားထားသည့် ရင်းမြစ်များကို အထူးသတိထားရမည်။ ထို့အပြင် "စက်ဝိုင်းပုံစံ သတင်းတင်ပြမှု" (Circular reporting) ကိုလည်း သတိပြုရမည်။ ၎င်းမှာ ဝီကီပီးဒီးယားရှိ အချက်အလက်တစ်ခုကို ပြင်ပရင်းမြစ်တစ်ခုက ကောက်ယူဖော်ပြပြီးနောက်၊ ထိုပြင်ပရင်းမြစ်၏ ဖော်ပြချက်ကိုပင် ဝီကီပီးဒီးယား၌ မူလအချက်အလက်အား ထောက်ခံချက်အဖြစ် ပြန်လည်ကိုးကားမိခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော အပြန်အလှန် ကျော့ကွင်းမိသည့် အခြေအနေများသည် အချက်အလက်၏ ခိုင်မာမှုကို အားနည်းစေသောကြောင့် အယ်ဒီတာများအနေဖြင့် ရင်းမြစ်၏ မူလဇစ်မြစ်ကို သေချာစွာ စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။ ===ကိုးကားချက် မခိုင်လုံသော အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အချက်အလက်များအား ဖယ်ရှားခြင်း<span class="anchor" id="Rm1"></span><span class="anchor" id="Remove contentious material"></span><span class="anchor" id="Remove unsourced or poorly sourced contentious material"></span>=== {{Policy shortcut|WP:GRAPEVINE|WP:BLPREMOVE}} သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးနှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါအချက်များနှင့် ငြိစွန်းနေသော မည်သည့်အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အချက်အလက်ကိုမဆို ချက်ချင်းဖယ်ရှားရမည် ဖြစ်သည် - # ကိုးကားချက် လုံးဝမပါဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကိုးကားထားသော ရင်းမြစ်သည် ခိုင်လုံမှုမရှိခြင်း။ # ရင်းမြစ်တစ်ခုအား မိမိစိတ်ကြိုက် အနက်ဖွင့်ဆိုထားခြင်း သို့မဟုတ် ရင်းမြစ်အများအပြားကို ပေါင်းစပ်ကာ ကိုယ်ပိုင်အမြင်ဖြင့် သုံးသပ်ထားခြင်း။ # ကာယကံရှင်ကိုယ်တိုင် ရေးသားထားခြင်း မဟုတ်သော ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသည့် ရင်းမြစ်များအပေါ် အခြေခံထားခြင်း။ # ဝီကီပီးဒီးယား၏ "[[WP:V|အတည်ပြုနိုင်စွမ်းရှိမှု]]" စံနှုန်းများကို အခြားနည်းလမ်းများဖြင့် ချိုးဖောက်နေသော ရင်းမြစ်များအပေါ် အခြေခံထားခြင်း။ ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် တည်းဖြတ်မှုတစ်ခုကို သုံးကြိမ်ထက်ပို၍ ပြန်ပြင်ခွင့်မရှိသော "[[WP:3RRNO|သုံးကြိမ်ကန့်သတ်ချက်စည်းမျဉ်း]]" ရှိသော်လည်း၊ အထက်ပါ BLP မူဝါဒနှင့် ငြိစွန်းသော အချက်အလက်များကို ဖယ်ရှားရာတွင်မူ ထိုစည်းမျဉ်းသည် သက်ရောက်မှု မရှိပေ။ သို့သော်လည်း မည်သည့်အရာသည် မူဝါဒအရ ဖယ်ရှားခွင့်ရှိသည်ဟူသော အချက်မှာ အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်နိုင်သဖြင့်၊ အကယ်၍ အသရေဖျက်နိုင်သော အချက်အလက်များကြောင့် တည်းဖြတ်သူများအကြား အပြန်အလှန် ပယ်ဖျက်ခြင်းဖြစ်ပွားလာပါက "သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များဆိုင်ရာ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အသိပေးစာမျက်နှာ" သို့ တင်ပြဆွေးနွေးရန် လိုအပ်သည်။ စီမံခန့်ခွဲသူများသည် BLP မူဝါဒကို သိသာထင်ရှားစွာ ချိုးဖောက်ထားသော အချက်အလက်များကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် စာမျက်နှာအား ကာကွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ချိုးဖောက်သူများအား တည်းဖြတ်ခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်း တို့ကို ဆောင်ရွက်ခွင့် ရှိသည်။ အကယ်၍ အခြေအနေမှာ ရှင်းလင်းပြတ်သားမှု မရှိပါက ပတ်သက်မှုမရှိသော အခြားစီမံခန့်ခွဲသူတစ်ဦးအား [[ဝီကီပီးဒီးယား:စီမံခန့်ခွဲသူများ သင်ပုန်း|စီမံခန့်ခွဲသူများ၏ အသိပေးစာမျက်နှာ]]မှတစ်ဆင့် အကူအညီတောင်းခံကာ ဆောင်ရွက်သင့်သည်။ ===<span class="anchor" id="Further reading and external links"></span>ထပ်မံဖတ်ရှုရန်၊ ပြင်ပလင့်ခ်များနှင့် အလားတူကြည့်ရှုရန်=== {{shortcut|WP:BLPEL|WP:BLPFR|WP:BLPSEEALSO}} သက်ရှိထင်ရှားရှိသူများအကြောင်း ရေးသားထားသော အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဆောင်းပါးများ၌ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် အခြားသော ဆောင်းပါးကဏ္ဍများ၌ဖြစ်စေ ဖော်ပြမည့် ပြင်ပလင့်ခ်များသည် အခြားသောအကြောင်းအရာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုမြင့်မားသော စံနှုန်းသတ်မှတ်ချက်များကို လိုက်နာရန် လိုအပ်သည်။ [[WP:NOTRS|စိတ်ချရမှုမရှိသော]] (သို့မဟုတ်) [[WP:SPS|ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေထားသော ရင်းမြစ်များ]] ကို သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိဆောင်းပါးများရှိ "ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်" သို့မဟုတ် "ပြင်ပလင့်ခ်များ" ကဏ္ဍများတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်း မပြုရပါ။ အခြားသော ဆောင်းပါးများတွင် ယင်းကဲ့သို့သော လင့်ခ်များကို ထည့်သွင်းဖော်ပြလိုပါကလည်း ၎င်းလင့်ခ်ချိတ်ထားသည့် အကြောင်းအရာများသည် ဤမူဝါဒကို ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သေချာစွာ စစ်ဆေးရမည် ဖြစ်သည်။ အတ္ထုပ္ပတ္တိဆောင်းပါး၏ ကာယကံရှင်ကိုယ်တိုင် ရေးသားထားသော သို့မဟုတ် ထုတ်ဝေထားသော ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသည့် ရင်းမြစ်များကိုမူ အဆိုပါဆောင်းပါး၏ "ထပ်မံဖတ်ရှုရန်" သို့မဟုတ် "ပြင်ပလင့်ခ်များ" ကဏ္ဍများတွင် သတိကြီးစွာထား၍ ထည့်သွင်းဖော်ပြနိုင်သည် {{xref|(အထက်ပါ {{section link||ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသည့် ရင်းမြစ်များ}} ကဏ္ဍတွင် ကြည့်ရှုပါ)}}။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဤမူဝါဒကို ဆန့်ကျင်နေသော သို့မဟုတ် [[WP:EL|ပြင်ပလင့်ခ်ဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ]]ကို ချိုးဖောက်နေသော ဝဘ်ဆိုက်များသို့ လင့်ခ်ချိတ်ခြင်း မပြုရပါ။ အကယ်၍ [[WP:EL|ပြင်ပလင့်ခ်ဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်]]သည် ဤမူဝါဒ (သို့မဟုတ်) အခြားသော မူဝါဒတစ်ခုခုနှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိဘဲ ကွဲလွဲနေပါက မူဝါဒများကိုသာ အတည်အဖြစ် ဦးစားပေးရမည် ဖြစ်သည်။ "ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်" လင့်ခ်များကို ၎င်းတို့၏ [[MOS:SEEALSO|သီးခြားကဏ္ဍ]]တွင် ထည့်သွင်းသည်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် စာသားအတွင်းရှိ မှတ်ချက်တစ်ခုအနေဖြင့် ထည့်သွင်းသည်ဖြစ်စေ၊ သက်ရှိထင်ရှားရှိသူတစ်ဦးနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်စေမည့် ကဏ္ဍခွဲခြားသတ်မှတ်မှု၊ ဆက်စပ်မှု သို့မဟုတ် အခိုင်အမာပြောဆိုချက်မျိုး သက်ရောက်စေရန်အတွက် အသုံးမပြုရပါ။ ထို့အပြင် ၎င်းလင့်ခ်များသည် ဝီကီပီးဒီးယား၏ [[WP:OR|ကိုယ်ပိုင်သုတေသနပြုချက်များ မထည့်သွင်းရ]] ဟူသော မူဝါဒကိုလည်း မပျက်မကွက် လိုက်နာစောင့်ထိန်းရမည် ဖြစ်သည်။ ==ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုကို ဦးစားပေး ကာကွယ်ခြင်း== ===ဒုက္ခရောက်ရသူများအား ထပ်မံထိခိုက်မှုမရှိစေရန် ရှောင်ရှားခြင်း=== {{Policy shortcut|WP:AVOIDVICTIM|WP:VICTIMIZE}} ဖြစ်ရပ်တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုမျှဖြင့်သာ ထင်ရှားကျော်ကြားလာသူတစ်ဦးအကြောင်း ရေးသားသည့်အခါ၊ အဆိုပါအကြောင်းအရာများသည် ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များပေါ်တွင် အခြေခံထားသည် ဖြစ်စေဦးတော့၊ အသေးစိတ်အချက်အလက်အားလုံးကို ထည့်သွင်းရေးသားခြင်းသည် ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ သံသယဖြစ်ဖွယ် အခြေအနေမျိုး ကြုံတွေ့ရပါက အတ္ထုပ္ပတ္တိများကို ခိုင်လုံသောရင်းမြစ်ရှိခြင်း၊ ကြားနေဖြစ်ခြင်းနှင့် အဓိကအကြောင်းအရာအပေါ်၌သာ အာရုံစိုက်ခြင်း စသည့်အချက်များနှင့် ကိုက်ညီသည့် အခြေအနေသို့သာ လျှော့ချပြင်ဆင်သင့်သည်။ အထူးသဖြင့် အခြားသူတစ်ဦးဦး၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် ဒုက္ခရောက်ခဲ့ရခြင်းအပေါ် မူတည်၍ [[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု (လူပုဂ္ဂိုလ်များ)|ထင်ရှားကျော်ကြားလာရသော]] သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များအကြောင်း ရေးသားရာတွင် ဤအချက်သည် အထူးပင်အရေးကြီးသည်။ ထိခိုက်ခံရသူများအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုချက်များကြောင့် တုံ့ပြန်ကန့်ကွက်ခြင်း သို့မဟုတ် လက်တုံ့ပြန်ခြင်းများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်ဟု ယူဆရန် အကြောင်းရှိပါက၊ စာတည်းဖြတ်သူများသည် အကြောင်းအရာကို ကောင်းမွန်စွာ ဆွေးနွေးတင်ပြနိုင်ရန် လိုအပ်သည့် အချက်အလက်များထက် ကျော်လွန်၍ ၎င်းတို့ကို ဆောင်းပါးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်စေခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။ ဝီကီပီးဒီးယား စာတည်းဖြတ်သူများသည် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိဖြင့် ဖြစ်စေ၊ မရည်ရွယ်ဘဲ ဖြစ်စေ ကာယကံရှင်အား ထပ်မံဒုက္ခရောက်စေခြင်း သို့မဟုတ် ဒုက္ခရောက်မှုကို ပိုမိုကြာရှည်စေခြင်းမျိုး ဖြစ်ပေါ်စေမည့် မည်သည့်လုပ်ဆောင်ချက်ကိုမျှ မလုပ်ဆောင်ရပါ။ ===အများပြည်သူနှင့် သက်ဆိုင်သော လူသိများသူများ=== {{Policy shortcut|WP:PUBLICFIGURE|WP:WELLKNOWN|WP:BLPPUBLIC}} အများပြည်သူနှင့် သက်ဆိုင်သော လူသိများသူများ၏ ကိစ္စရပ်တွင် ခိုင်လုံပြီး ထုတ်ဝေပြီးသား ရင်းမြစ်အမြောက်အမြား ရှိနေမည်ဖြစ်ရာ၊ သက်ရှိထင်ရှားရှိသူများ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဆောင်းပါးများတွင် အဆိုပါ ရင်းမြစ်များက ဖော်ပြထားသည့်အချက်များကိုသာ အခြေခံ၍ မှတ်တမ်းတင် ရေးသားသင့်သည်။ အကယ်၍ စွပ်စွဲချက်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသည် ထင်ရှားကျော်ကြားပြီး ဆောင်းပါးနှင့် သက်ဆိုင်ကာ ခိုင်မာစွာ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း ရှိပါက၊ ၎င်းအချက်သည် အပျက်သဘောဆောင်နေပြီး ကာယကံရှင်က လုံးဝဖော်ပြခြင်း မပြုစေလိုသော်လည်း ဆောင်းပါးတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြရမည် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အဆိုပါ စွပ်စွဲချက် သို့မဟုတ် ဖြစ်ရပ်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ခိုင်လုံသော ပြင်ပတတိယအဖွဲ့အစည်း ရင်းမြစ် {{em|အမြောက်အမြား}}ကို ရှာဖွေ၍မရပါက ယင်းအချက်ကို ချန်လှပ်ထားခဲ့ရမည်။ *'''ဥပမာ'''။ "မောင်ဘသည် မအေးနှင့် အရှုပ်အရှင်းများစွာဖြင့် ကွာရှင်းခဲ့သည်။" ဟူသော ကိစ္စတွင်၊ အဆိုပါ ကွာရှင်းမှုသည် ဆောင်းပါးအတွက် အရေးကြီးပါသလား၊ ယင်းကို ပြင်ပခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များက ဖော်ပြခဲ့ကြပါသလား။ အကယ်၍ မဟုတ်ပါက ချန်လှပ်ထားပါ။ အကယ်၍ ဟုတ်ပါက "အရှုပ်အရှင်းများစွာ" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး အမှန်တရားဖြစ်သည့် "မောင်ဘနှင့် မအေးတို့သည် ကွာရှင်းခဲ့ကြသည်။" ဟူ၍သာ ရိုးရှင်းစွာ ရေးသားပါ။{{anchor|Denial}} * '''ဥပမာ'''။ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးသည် အိမ်ထောင်ရေးဖောက်ပြန်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။ ကာယကံရှင်က ငြင်းဆိုထားသော်လည်း အဓိက သတင်းစာအမြောက်အမြားက အဆိုပါစွပ်စွဲချက်များကို ထုတ်ဝေဖော်ပြကြပြီး အများပြည်သူအကြား အရှုပ်တော်ပုံတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုစွပ်စွဲချက်သည် ၎င်းတို့၏ ရင်းမြစ်များကို ကိုးကား၍ အတ္ထုပ္ပတ္တိတွင် ဖော်ပြရန် သက်ဆိုင်သည်။ သို့သော် ဖော်ပြရာတွင် အဆိုပါနိုင်ငံရေးသမားသည် အိမ်ထောင်ရေးဖောက်ပြန်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု {{em|စွပ်စွဲခံခဲ့ရကြောင်း}}ကိုသာ ဖော်ပြရမည်ဖြစ်ပြီး၊ {{em|အမှန်တကယ် ဖောက်ပြန်ခဲ့သည်}}ဟူ၍ မရေးသားရပါ။ {{Policy shortcut|WP:DENIALS}} အကယ်၍ ကာယကံရှင်က ယင်းကဲ့သို့သော စွပ်စွဲချက်များကို ငြင်းဆိုထားပါက၊ ၎င်း၏ ငြင်းဆိုချက်(များ)ကိုလည်း တစ်ပါတည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြပေးရမည် ဖြစ်သည်။ ===<span class="anchor" id="Relatively unknown"></span> အတော်အတန် လူသိနည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်များ=== {{Policy shortcut|WP:NOTPUBLICFIGURE|WP:NPF}} ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးအမြောက်အမြားတွင် ၎င်းတို့ကိုယ်ပိုင် ဆောင်းပါးသီးသန့် ရှိရန် [[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု (လူပုဂ္ဂိုလ်များ)|လုံလောက်သော ထင်ရှားကျော်ကြားမှု]] ရှိမရှိနှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ လူသိနည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်များအကြောင်း အချက်အလက်များ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ယင်းကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များတွင် ထိုသူ၏ ထင်ရှားကျော်ကြားမှုနှင့် တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်သော {{em|အချက်အလက်များကိုသာ}} ထည့်သွင်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ အရည်အသွေးမြင့် [[WP:PSTS|ဒုတိယအဆင့်ရင်းမြစ်များ]]ကိုသာ အဓိကထား အသုံးပြုရမည်။ ကာယကံရှင်ကိုယ်တိုင် ထုတ်ဝေထားသော အချက်အလက်များကို အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း သတိကြီးစွာ ထားရမည် {{xref|(အထက်ပါ {{section link||ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေသည့် ရင်းမြစ်များ}} ကဏ္ဍတွင် ကြည့်ရှုပါ)}}။ လူတစ်ဦး၏ သိက္ခာကို ထိခိုက်စေနိုင်သော အချက်အလက်များကို အထူးဂရုပြု ကိုင်တွယ်ရမည်။ ဥပဒေစိုးမိုးမှု နယ်ပယ်အတော်များများတွင် အသရေဖျက်သည့် ပြောဆိုချက်များကို ထပ်ဆင့်မျှဝေခြင်းသည် တရားစွဲဆိုခံရနိုင်ပြီး၊ အများပြည်သူနှင့် သက်ဆိုင်သော လူသိများသူများ မဟုတ်သည့် ကာယကံရှင်များအတွက်မူ အပိုဆောင်း ကာကွယ်မှုများလည်း ရှိနေသည်။ ===<span class="anchor" id="Privacy of personal information"></span> ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များ၏ လုံခြုံမှုနှင့် ပထမအဆင့်ရင်းမြစ်များကို အသုံးပြုခြင်း=== {{shortcut|WP:BLPPRIVACY|WP:DOB}} မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း အထောက်အထား ခိုးယူမှုသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုဖြစ်သဖြင့် လူအများစုသည် မိမိတို့၏ အမည်အပြည့်အစုံနှင့် မွေးနေ့သက္ကရာဇ်များကို ကိုယ်ပိုင်သီးသန့်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ထုတ်ဝေဖော်ပြထားသော သို့မဟုတ် ကာယကံရှင်နှင့် ဆက်စပ်နေသော ရင်းမြစ်များက ဖော်ပြထားခြင်းကြောင့် ကာယကံရှင်အနေဖြင့် ယင်းအချက်အလက်များကို လူသိရှင်ကြား ဖော်ပြခြင်းအပေါ် ကန့်ကွက်ရန်မရှိဟု ယုတ္တိရှိရှိ ကောက်ယူနိုင်သော အမည်အပြည့်အစုံနှင့် မွေးနေ့သက္ကရာဇ်များကိုသာ ထည့်သွင်းဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ ကာယကံရှင်က ၎င်း၏မွေးသက္ကရာဇ်ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြထားခြင်းအပေါ် တိုင်ကြားလာပါက သို့မဟုတ် အဆိုပါပုဂ္ဂိုလ်သည် [[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု (လူပုဂ္ဂိုလ်များ)|ထင်ရှားကျော်ကြားမှု]] အစွန်းထွက်ရုံမျှသာ ရှိပါက၊ သတိထားရမည့်ဘက်သို့ ယိမ်းသည့်အနေဖြင့် ခိုင်လုံသောရင်းမြစ် ရှိထားပါက မွေးဖွားသည့် 'ခုနှစ်' ကိုသာ ရိုးရှင်းစွာ ဖော်ပြပါ။ ထို့အတူပင်၊ သက်ရှိထင်ရှားရှိသူများ၏ စာတိုက်လိပ်စာများ၊ အီးမေးလ်လိပ်စာများ၊ ဖုန်းနံပါတ်များ သို့မဟုတ် အခြားသော ဆက်သွယ်ရန် အချက်အလက်များကို ဆောင်းပါးများတွင် မထည့်သွင်းရပါ။ သို့သော် [[WP:ELOFFICIAL|ကာယကံရှင်ကိုယ်တိုင် ထိန်းသိမ်းလုပ်ဆောင်နေသော ဝဘ်ဆိုက်များ]]သို့ လင့်ခ်ချိတ်ခြင်းကိုမူ ယေဘုယျအားဖြင့် ခွင့်ပြုသည်။ ကာယကံရှင်များနှင့် ပတ်သက်သည့် ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များ ရယူရန် ပထမအဆင့်ရင်းမြစ်များကို လွဲမှားစွာ အသုံးပြုခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ {{slink||မူရင်းရင်းမြစ်များအား အလွဲသုံးစားပြုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ}} ကဏ္ဍတွင် ကြည့်ရှုပါ။ သက်ရှိထင်ရှားရှိသူများ၏ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များကို ထည့်သွင်းဖော်ပြရန် သတ်မှတ်ထားသော စံနှုန်းသည် အတည်ပြုနိုင်သည့် ခိုင်လုံသောရင်းမြစ်တစ်ခု ရှိနေရုံမျှထက် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ {{Anchor|Date of birth conflict}}{{shortcut|WP:DOBCONFLICT}} အကယ်၍ သီးခြားလွတ်လပ်ပြီး [[WP:RS|ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်အမြောက်အမြား]]တွင် ဖော်ပြထားသော မွေးဖွားသည့် နှစ် သို့မဟုတ် မွေးနေ့ရက်စွဲများ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲလွဲနေပါက၊ ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်ရှိသည့် မွေးနေ့ရက်စွဲ/ခုနှစ် အားလုံးကို ထည့်သွင်းဖော်ပြရမည်ဖြစ်ပြီး ကွဲလွဲချက်များကိုလည်း ရှင်းလင်းစွာ မှတ်သားဖော်ပြပေးရမည်။ ဤကဲ့သို့သောအခြေအနေတွင် စာတည်းဖြတ်သူများသည် မိမိတို့ "ဖြစ်နိုင်ခြေအရှိဆုံး" ဟု ယူဆသည့် ရက်စွဲ/ခုနှစ် တစ်ခုတည်းကိုသာ ရွေးချယ်ဖော်ပြခြင်း သို့မဟုတ် ခိုင်လုံသောရင်းမြစ် နှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပိုသော ရင်းမြစ်များအနက်မှ ရင်းမြစ်တစ်ခုတည်းမှ ရက်စွဲတစ်ခုကိုသာ ဖော်ပြခြင်းမျိုး မပြုလုပ်ရပါ။ မွေးသက္ကရာဇ်ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ရန်အတွက် [[ဝီကီပီးဒီးယား:ကိုယ်တိုင် ထုတ်ဖော်ထားသော သုတေသနများ|ကိုယ်ပိုင်သုတေသနပြုချက်များ]] ကို လုံးဝအသုံးမပြုရပါ။ ဆောင်းပါးကာယကံရှင်၏ အတည်ပြုပြီးသား လူမှုကွန်ရက်အကောင့်တွင် "ဒီနေ့ဟာ ကျွန်တော့်ရဲ့ အသက် ၅၀ ပြည့် မွေးနေ့ပါ" ဟု ရေးသားဖော်ပြထားခြင်းမျိုးသည် မွေးသက္ကရာဇ်အပြည့်အစုံကို ဖော်ပြရန် ရည်ရွယ်ချက်အတွက် [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု|ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေထားသော ရင်းမြစ်များ]] ကဏ္ဍအောက်တွင် အကျုံးဝင်နိုင်သည်။ ယင်းကို သံသယဖြစ်ဖွယ် အကြောင်းရင်းမရှိပါက အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ သက်ရှိထင်ရှားရှိသူများ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိတွင်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဝီကီပီးဒီးယား၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဖုန်းနံပါတ်များ၊ လိပ်စာများ၊ အကောင့်နံပါတ်များ စသည့် ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များကို တွေ့ရှိပါက၊ အဆိုပါစာမျက်နှာကို တည်းဖြတ်၍ ယင်းအချက်အလက်များကို ဖယ်ရှားပစ်ပြီး ဆောင်းပါးတည်းဖြတ်မှုမှတ်တမ်းမှပါ လုံးဝပယ်ဖျက်နိုင်ရန်အတွက် အချက်အလက်များအား ပြန်လည်သုံးသပ်ဖယ်ရှားပေးသည့် {{strong|[[WP:RFO|Oversight team ထံသို့ ဆက်သွယ်ပါ]]}}။ ====အမည်ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ လုံခြုံမှု==== {{shortcut|WP:BLPNAME|WP:LPNAME}} ဖြစ်ရပ်တစ်ခုတည်းအပေါ် အခြေခံ၍သာ အဓိကဆွေးနွေးပြောဆိုခြင်းခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ဖော်ထုတ်ရာတွင် သတိပြုဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သည်။ သီးသန့်ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၏ အမည်ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ထုတ်ဖော်ထားခြင်းမရှိပါက သို့မဟုတ် အချို့သော တရားရုံးအမှုအခင်းများနှင့် အသက်မွေးလမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများတွင်ကဲ့သို့ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖုံးကွယ်ထားခြင်း ခံရပါက၊ ယင်းအမည်ကို ချန်လှပ်ထားခြင်းသည် ပိုမိုသင့်လျော်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် ထိုသို့ချန်လှပ်ခြင်းကြောင့် ဆောင်းပါး၏ ရှေ့နောက်အကြောင်းအရာ စပ်ဆက်မှုကို သိသာထင်ရှားစွာ ထိခိုက်စေခြင်း မရှိပါက ပို၍ပင် သင့်လျော်သည်။ အမည်တစ်ခုကို ထည့်သွင်းဖော်ပြရန် ဆုံးဖြတ်ရာတွင် သတင်းမီဒီယာမဟုတ်သော ဒုတိယအဆင့်ရင်းမြစ်များ (ဥပမာ - ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဂျာနယ်များ သို့မဟုတ် လူသိများကျွမ်းကျင်သူများ၏ ပြုစုချက်များ) တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားခြင်းကို သတင်းဆောင်းပါးများ၌ ခေတ္တခဏမျှ ပါဝင်ဖော်ပြခံရခြင်းထက် ပိုမို၍ အလေးထားစဉ်းစားရမည်။ သတင်းစာခေါင်းကြီးပိုင်းများကဲ့သို့ ကိုးကားချက်များတွင် အမည်များပါဝင်ခြင်းအပေါ် ကန့်သတ်ထားခြင်းမရှိသော်လည်း၊ စာတည်းဖြတ်သူများအနေဖြင့် ထိုအမည်ကို အသုံးမပြုထားသော အခြားရွေးချယ်စရာ ရင်းမြစ်များကို ရှာဖွေအသုံးပြုရန် စဉ်းစားနိုင်သည်။{{efn|name=namerfc|Outcome of the May 2025 RFC: {{tq|"There is a unanimous consensus for Option D, not restricting the use of the name in sources or other non-content material on Wikipedia. Participants pointed out that applying a content restriction to the sources would be too restrictive for writing the article. Additionally, many editors suggested that replacement sources not naming the person should be privileged if they could be found, a suggestion which wasn't opposed in the discussion."}}, see: {{slink|:en:Wikipedia:Village pump (policy)/Archive 202|RfC: Exclusion of a person's name following consensus}}.}} ဆောင်းပါး၏ အဓိကအကြောင်းအရာနှင့် တိုက်ရိုက်ပတ်သက်မှုမရှိသော သက်ရှိထင်ရှားရှိသည့် သီးသန့်ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အမည်များကို ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်းသည် ဆောင်းပါးအတွက် သိသာထင်ရှားသော တန်ဖိုးတစ်ရပ်ကို တိုးပွားစေခြင်း ရှိမရှိ သုံးသပ်ရမည်။ ဆောင်းပါးကာယကံရှင်၏ မိသားစုဝင်များနှင့် လွတ်လပ်စွာ ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော သို့မဟုတ် အခြားသော လူသိနည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ကိစ္စရပ်တွင် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုကို ဦးစားပေး ကာကွယ်ရမည်ဟူသော အယူအဆမှာ အလွန်ပင် ခိုင်မာအားကောင်းသည်။ သက်ရှိထင်ရှားရှိသူများ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိဆောင်းပါး ကာယကံရှင်၏ လက်ရှိ၊ ယခင် သို့မဟုတ် အရေးပါသော မိသားစုဝင်များ သို့မဟုတ် ထူးခြားသော ပတ်သက်မှုရှိသူများ၏ အမည်များကို ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်ရှိပါက ဆောင်းပါး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းဖော်ပြနိုင်သော်လည်း၊ ယင်းအချက်အလက်များသည် စာဖတ်သူအနေဖြင့် ကာယကံရှင်အကြောင်းကို ပြည့်စုံစွာ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်စေရန် သက်ဆိုင်မှုရှိမရှိဟူသည်မှာ စာတည်းဖြတ်သူ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်အပေါ်၌သာ မူတည်သည်။{{efn|This is generally interpreted by the community to include the removal of names of non-notable minors from articles about their notable family members, such as when a notable individual births or sires a non-notable minor. Notability is not presumed or inherited with extremely limited exception (such as heir to a throne or similar).}} အများပြည်သူနှင့် သက်ဆိုင်သော လူသိများသူများ မဟုတ်သည့် မိသားစုဝင်များ၏ အမည်များကို သင့်လျော်ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များ ပြသထားခြင်းမရှိပါက ဆောင်းပါးမှ မပျက်မကွက် {{em|ဖယ်ရှားရမည်}} ဖြစ်သည်။ ===လိင်ပြောင်းထားသောပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ယခင်အမည်ဟောင်းကို အသုံးပြုခြင်းနှင့် လိင်သဘာဝကို မှားယွင်းဖော်ပြခြင်း=== <noinclude>{{Shortcut|WP:BLPDEADNAME|WP:BLPMISGENDER}}</noinclude> သက်ရှိထင်ရှားရှိသူတစ်ဦး၏ [[WP:DEADNAME|ယခင်အမည်ဟောင်း]] သို့မဟုတ် မှားယွင်းသော လိင်သဘာဝဖော်ပြချက်တို့ကို ခိုင်လုံသောရင်းမြစ်များတွင် တွေ့ရှိရသည့်တိုင်အောင် ဆောင်းပါးမှ ဖယ်ရှားခြင်း ရှိမရှိဟူသည်မှာ စာတည်းဖြတ်သူ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်အပေါ်၌သာ မူတည်သည်။ ထို့ပြင် ယင်းကိစ္စရပ်များ၌ [[WP:REVDEL|ပြင်ဆင်မှုမှတ်တမ်းကို ဖျက်ပစ်ခြင်း]]ကို အသုံးပြုရန် သင့်မသင့်ဟူသည်မှာ စီမံခန့်ခွဲသူများ၏ ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်အပေါ် မူတည်သော်လည်း၊ [[WP:BLPPRIVACY|ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ လုံခြုံမှု]]စိုးရိမ်ရသည့် အချို့သောအခြေအနေများတွင် အချက်အလက်များကို လူအများမမြင်နိုင်အောင် အပြီးတိုင် ဖုံးကွယ်ဖယ်ရှားခြင်းသည် သင့်လျော်ကောင်း သင့်လျော်နိုင်သည်။ ဤဆုံးဖြတ်ချက်နှစ်ခုလုံးသည် ရှေ့နောက်အကြောင်းအရာအပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်ရမည် ဖြစ်သည်။ ===ဖြစ်ရပ်တစ်ခုတည်းကြောင့်သာ ထင်ရှားကျော်ကြားလာသူများ=== {{Policy shortcut|WP:BLP1E}} [[WP:NOT#NEWS|ဝီကီပီးဒီးယားသည် နေ့စဉ်သတင်းဌာနတစ်ခု မဟုတ်သလို၊ အချက်အလက်များကို စည်းကမ်းမဲ့ စုဆောင်းထားရာနေရာလည်း မဟုတ်ပါ]]။ သတင်းထဲတွင် ပါဝင်နေရုံမျှဖြင့် ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်၏ အဓိကအကြောင်းအရာ ဖြစ်လာရမည်ဟု မဆိုလိုပါ။ အောက်ပါအခြေအနေသုံးရပ်စလုံးနှင့် ကိုက်ညီနေပါက ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းပုဂ္ဂိုလ်အတွက် ဆောင်းပါးသီးသန့် ဖန်တီးခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရမည် ဖြစ်သည်။ # ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များက အဆိုပါပုဂ္ဂိုလ်အကြောင်းကို ဖြစ်ရပ်တစ်ခုတည်းနှင့် ဆက်စပ်၍သာ ဖော်ပြထားခြင်း။ # အဆိုပါပုဂ္ဂိုလ်သည် အခြားသောကဏ္ဍများတွင် လူသိနည်းသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ဆက်လက်ရှိနေပြီး၊ နောင်တွင်လည်း လူသိနည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ်သာ ရှိနေနိုင်ခြေရှိခြင်း။ ယင်းကဲ့သို့သော အခြေအနေများတွင် အတ္ထုပ္ပတ္တိသီးသန့် ရေးသားခြင်းသည် အဆိုပါဖြစ်ရပ်တစ်ခုတည်းအပေါ် လိုအပ်သည်ထက် ပိုမိုအလေးသာဖော်ပြရာ ရောက်သွားနိုင်ပြီး [[WP:NPOV|ကြားနေအမြင်]]မူဝါဒနှင့် ဖီဆန်သွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အဆိုပါပုဂ္ဂိုလ်၏ အချက်အလက်များကို သက်ဆိုင်ရာဖြစ်ရပ်ဆောင်းပါးအတွင်းသို့ ပေါင်းစည်းထည့်သွင်းပြီး၊ ၎င်း၏အမည်ကို အဆိုပါ ဖြစ်ရပ်ဆောင်းပါးဆီသို့ [[WP:REDIRECT|ပြန်ညွှန်း]]ပေးထားခြင်းက ပိုမိုသင့်လျော်သည်။ # အဆိုပါဖြစ်ရပ်သည် ထူးခြားထင်ရှားမှု မရှိခြင်း သို့မဟုတ် ယင်းဖြစ်ရပ်တွင် ၎င်းပုဂ္ဂိုလ်၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုအခန်းကဏ္ဍမှာ အရေးပါမှုမရှိခြင်း (သို့မဟုတ်) ခိုင်မာစွာ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိခြင်း။ ဥပမာအားဖြင့် [[:en:John Hinckley Jr.|ဂျွန် ဟင့်ကလေ ဂျူနီယာ]] တွင် သီးခြားဆောင်းပါး ရှိနေခြင်းမှာ ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုတည်းဖြစ်သော သမ္မတ ရေဂင်အား လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် အလွန်အရေးပါပြီး ၎င်း၏အခန်းကဏ္ဍမှာလည်း ကြီးမားလှသည့်အပြင် ခိုင်မာစွာ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း ခံရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု၏ အရေးပါမှု သို့မဟုတ် ယင်းဖြစ်ရပ်တွင် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု အခန်းကဏ္ဍ မည်မျှရှိသည်ကို ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များတွင် ၎င်းအကြောင်းအရာအား မည်မျှအထိ ရေရှည်တစိုက်မတ်မတ် ဖော်ပြနေသည်ကို ကြည့်၍ သိရှိနိုင်သည်။ စာတည်းဖြတ်သူများအနေဖြင့် ''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု (လူပုဂ္ဂိုလ်များ)|ဖြစ်ရပ်တစ်ခုတည်းကြောင့် ထင်ရှားသူများဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်]]'' (''[[WP:BIO1E]]'') နှင့် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များဆိုင်ရာ မူဝါဒ (''WP:BLP1E'') အကြား ရှင်းလင်းကွဲပြားသော ခြားနားချက်နှစ်ခုကို နားလည်သဘောပေါက်ရန် အရေးကြီးသည်။ ''WP:BLP1E'' မူဝါဒကို သက်ရှိထင်ရှားရှိသူများ သို့မဟုတ် မကြာသေးမီက ကွယ်လွန်သွားခဲ့သူများ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများနှင့် လူသိနည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများတွင်သာ အသုံးချရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် [[Wikipedia:Notability (sports)]] ကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာအလိုက် သီးခြားသတ်မှတ်ထားသည့် ထင်ရှားကျော်ကြားမှုဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များသည် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုတည်းဖြင့် အဓိကလူသိများသော အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ထင်ရှားကျော်ကြားမှုကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်သည့် စံနှုန်းများကို ပံ့ပိုးပေးထားသည်။ ===<span class="anchor" id="BLPCRIME"></span><span class="anchor" id="BLPCRIM"></span><span class="anchor" id="CRIME"></span> ပြစ်မှုကျူးလွန်ကြောင်း စွပ်စွဲခံရသူများ=== {{shortcut|WP:BLPCRIME|WP:SUSPECT}} ပြစ်မှုတစ်ခုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စွပ်စွဲခံထားရသော သက်ရှိထင်ရှားရှိသူတစ်ဦးကို တရားရုံးတစ်ခုက ပြစ်မှုထင်ရှားစီရင်ခြင်း မပြုရသေးမီအချိန်အထိ ပြစ်မဲ့သူအဖြစ်သာ ကြိုတင်ယူဆရမည်။ စွပ်စွဲချက်များ၊ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ၊ ဖမ်းဆီးမှုများနှင့် စွဲချက်တင်မှုများသည် ပြစ်မှုထင်ရှားစီရင်ခြင်း မဟုတ်ပါ။ [[WP:NOTPUBLICFIGURE|အများပြည်သူနှင့် သက်ဆိုင်သော လူသိများသူများ မဟုတ်သည့်]] သီးသန့်ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် (ဆိုလိုသည်မှာ အထက်ပါ {{section link||အများပြည်သူနှင့် သက်ဆိုင်သော လူသိများသူများ}} ကဏ္ဍတွင် အကျုံးမဝင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက်) စာတည်းဖြတ်သူများသည် အဆိုပါပြစ်မှုအတွက် ပြစ်မှုထင်ရှားစီရင်ခြင်း မချမှတ်ရသေးသရွေ့ ၎င်းပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြစ်မှုကျူးလွန်ခဲ့သည်၊ သံသယရှိခြင်းခံရသည်၊ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည် သို့မဟုတ် ပြစ်မှုကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း စွပ်စွဲခံရသည်ဟု သက်ရောက်စေနိုင်သော မည်သည့်အချက်အလက်ကိုမျှ မည်သည့်ဆောင်းပါးတွင်မဆို ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်း မပြုရန် အလေးအနက် စဉ်းစားရမည်။ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသူ သို့မဟုတ် သံသယရှိသူအဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်ခံထားရသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အမည်များ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော ဖိုင်တွဲမှတ်တမ်းများကို ဆောင်းပါးအတွင်း မထည့်သွင်းရပါ။ အကယ်၍ မတူကွဲပြားသော တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များကြောင့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် ပယ်ဖျက်ခြင်းမရှိဘဲ ရှုပ်ထွေးကွဲလွဲနေသည့် ရလဒ်များ ထွက်ပေါ်လာပါက ရှင်းလင်းပြတ်သားစေရန်အတွက် လုံလောက်သော ရှင်းလင်းချက် အချက်အလက်များကို ထည့်သွင်းဖော်ပြပေးရမည်။ ဆောင်းပါး၏ စာမျက်နှာအသိပေးချက်တွင် {{tl|BLPCRIME editnotice}} တမ်းပလိတ်ကို လည်းကောင်း၊ ဆွေးနွေးချက်စာမျက်နှာ၏ ခေါင်းစီးတွင် {{tl|BLPCRIME talk notice}} တမ်းပလိတ်ကို လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{ဝီကီပီးဒီးယား မူဝါဒများနှင့် လမ်းညွှန်ချက်များ}} [[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မူဝါဒများ]] rlwnlbw3cydkd85nxtcgbbrv9m199cj 4 69495 1043352 1042949 2026-07-16T11:40:35Z Naylinhtike025 145664 /* မန်းဘခိုင် အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၁:၄၀၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆) */ အပိုင်းသစ် 1043352 wikitext text/x-wiki {{/ခေါင်းစီး}} [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အကူအညီ ဖိုရမ်]] <div style="width:50%">__TOC__</div> <!-- ဤစာမျက်နှာသည် ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုပုံနှင့် ပတ်သက်၍ သင်သိလိုသော မေးခွန်းများ မေးရန် ဖြစ်သည်! --> <!-- အထွေထွေ ဗဟုသုတဆိုင်ရာ မေးခွန်းများအတွက် [[WP:RD]] သို့ သွားပါ! --> <!-- --> <!-- သင့်မေးခွန်းကို ဤစာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် မေးပါ။ မကြာမီ ဖြေကြားပေးပါလိမ့်မည်။ --> <!-- --> == ငွေထည်လုပ်ငန်း == ငွေထည်လုပ်ငန်းလို့ ရိုက်ရှာလိုက်တာ တွေ့တော့တွေ့တယ် စာထဲမှာ ပြောထားတဲ့ ပုံတွေ မပါလို့ ဘယ်လိုရှာရမလဲ ကူညီကြပါဦး။kjdmmrmjrjujjjk တွေ့လိုရင် လင့်လေးဖြစ်ဖြစ် ပေးကြပါဦး အဆွေတော်တို့ {{|ထည့္မည္္}} {{unsignedIP2|05:21, 5 October 2019|2400:AC40:820:CBB4:2123:A798:75E7:746E}} == ပုံတင်မရခြင်း == biography ေရးသားပြီး လူပုံထည့်ချင်တာ ဖိုင်တင်လို့မရလို့ပါ ဘယ်လိုတင်ရသလဲခင်ဗျာ == MoVIDO == မဃဒေဝလင်္ကာသစ် က အ တလုံးပို ပါ သွားသည် ဘယ်လိုလုပ်ရမည်ဆိုတာ ဖြေပေးပါ {{unsigned|‎Smalpic1}} ၁၆:၃၇၊ ၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉ (UTC) :{{Ping|‎Smalpic1}} စာမျက်နှာ အပေါ်ဆုံးမှာ "ရွှေ့ရန်" (move) ဆိုတာရှိပါတယ်။ အဲဒါကို နှိပ်ပြီး ဆောင်းပါး နာမည်ပြောင်းလို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၅၉၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉ (UTC) == ပုံတင်ခြင်း == ဓာတ်ပုံမည်သို့တင်ရမည်နည်း။ {{unsigned2|11:51, 3 May 2020|Ahkarkyaw9}} Main page ရဲ့ ဘယ်ဘက်ဘေးမှာ [[အထူး:ဖိုင်တင်ရန်|ဖိုင်တင်ရန်]] ရှိပါတယ်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] ကိုကြည့်၍ လေ့လာနိုင်ပါသည်။[[အသုံးပြုသူ:Aungookingofcelestials|Aungookingofcelestials]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aungookingofcelestials|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၁၄၊ ၃ မေ ၂၀၂၀ (UTC) == Help panel question on [[:လ|လ]] ( ၁၈:၂၄၊ ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂) == ဟုတ်ကဲ့ မင်္ဂလာပါ လ ဆိုတဲ့ ဂြိုလ်အကြောင်းလေးသိချင်လို့ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Zayeroo1990|Zayeroo1990]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zayeroo1990|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၂၄၊ ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Zayeroo1990|Zayeroo1990]]။ [[လ (ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)]] ဆောင်းပါးမှာ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၂၄၊ ၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi|အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi]] ( ၁၅:၂၆၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂) == Facebook နှင့်ပတ်သက်ပြီး အခက်အခဲဖြစ်နေပါလျှင် ကူညီပါရစေ။ --[[အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi|Mg Lay Gyi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Lay Gyi|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၆၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) :ဒီနေရာက ''ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုခြင်း သို့ ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ခြင်း'' နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အကူအညီတွေ ပေးဖို့ဖြစ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၈:၁၇၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:မိုးဟေကို|မိုးဟေကို]] ( ၁၃:၅၆၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၂) == မင်္ဂလာပါ ဇယာဘယ်လိုဆွဲရတာပါလဲခဗျာ --[[အသုံးပြုသူ:David San Lyan|David San Lyan]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:David San Lyan|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၆၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:David San Lyan|David San Lyan]] ဇယားဆွဲတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အခြေခံ အချက်အလက်တွေကို [[Help:Wikitable]], [[H:TABLE]] နဲ့ [[အကူအညီ:မျက်မြင်တည်းဖြတ်ဖြင့် ဇယားများထည့်ခြင်း မိတ်ဆက်/၁]] တို့မှာ လေ့လာနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၉:၂၃၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:အောင်ချိမ့်|အောင်ချိမ့်]] ( ၀၆:၅၇၊ ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၂) == မင်္ဂလာပါ။ကျွန်မက အိမ်မက်ချိမ့်ချိမ့်ပါ။ ဆရာအောင်ချိမ့်ရဲ့ သမီးပါ။ အဖေအကြောင်းအရာလေးတွေပြင်ပေးချင်လို့ပါ။ လက်မှတ်ပုံက မှားနေလို့ပါ။ အဲ့တာကိုဘယ်လိုပြန်ပြင်လို့ရမလဲသိချင်လို့ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Aein Mek Cheimt Cheimt|Aein Mek Cheimt Cheimt]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aein Mek Cheimt Cheimt|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၇၊ ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) :ပြင်ဆင်ထားပါတယ်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:Shin Khant Maung|Shin Khant Maung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Shin Khant Maung|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၄၃၊ ၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:ဆွေးနွေးချက်:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|ဆွေးနွေးချက်:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]] ( ၀၂:၀၇၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂) == မြန်မာနိုင်ငံ ၏ အလယ်ဗဟိုနေရာက ဘယ်နေရာလဲ? --[[အသုံးပြုသူ:Shin Uttara|Shin Uttara]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Shin Uttara|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၇၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Shin Uttara|Shin Uttara]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏အလယ်ဗဟိုချက်မ]] ဆောင်းပါးမှာ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။ ဒီနေရာက ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုခြင်းနဲ့ တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ခြင်းတို့နဲ့ ပတ်သက်ပြီး မေးမြန်းဖို့ နေရာဖြစ်တဲ့အတွက် အခြားအထွေထွေမေးခွန်းတွေကို [[ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] မှာ မေးမြန်းပေးစေလိုပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၅၁၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:ချန်အာ|ချန်အာ]] ( ၁၄:၄၀၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၂) == ဟိုင်း၊ စာမျက်နှာနာမည်ကို ဘယ်လိုပြင်ရပါသလဲဗျ၊ ပြီးတော့ သူများတွေ ပြင်ဆင်တာကို ဘယ်လိုပြင်ရပါသလဲဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Kim Doggy|Kim Doggy]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kim Doggy|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၄၀၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:ကောလူမျိုး|ကောလူမျိုး]] ( ၁၅:၂၁၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂) == ကောလူမျိုးဟူသည့် ခေါင်းစဉ်အား ပြင်ဆင်ပေးလိုပါသည်။ မိမိတို့ အာခါလူမျိုးများသည် မိမိကိုယ်ကို အာခါ ဟုသာ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြပြီး ကော အီကော ဆိုသည့် အမည်များမှာ တခြားလူမျိုးများက နှိမ်သည့်သဘောနှင့် ခေါ်ဝေါ်သည့် အခေါ်အဝေါ် သက်သက်ဖြစ်ပါသည်။ အာခါလူမျိုးများသည် ကော အီကော ဟူသော အမည်နာမများအား မနှစ်သက်သည့်အတွက် ခေါင်းစဉ်အား အာခါ လူမျိုးဟုသာ ပြင်ဆင်ပါက ပိုသင့်လျော်မည်မြင်မိပါသည်။ --[[အသုံးပြုသူ:Noraroo|Noraroo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Noraroo|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၁၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ (UTC) :{{Done}}. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၂၂၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၄:၂၈၊ ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂) == ဝီကီပီးဒီးယာကိုမျှဝေရန်အတွက်ဝီကီပီးဒီးယာ၏Linkကိုဘယ်လိုယူရမလည်း --[[အသုံးပြုသူ:Mg Kyaw Tun|Mg Kyaw Tun]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၈၊ ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Mg Kyaw Tun|Mg Kyaw Tun]] ဝီကီပီးဒီးယား စာမျက်နှာရဲ့ ဘယ်ဖက်မှာရှိတဲ့ ကိရိယာများ အပိုင်းအောက်က '''ပုံသေလိပ်စာ''' ကို နှိပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ ညာကလစ်နှိပ်ပြီး ကော်ပီလုပ်၍သော်လည်းကောင်း လင့်ခ်ကို ရယူနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၄:၄၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်:Questions|ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်:Questions]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၄၅၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃) == နှင်းဆီဖြူ ဖြစ်ပါတယ်။ ပင်ကိုရေး ဆောင်းပါးများကို ဝီကီပေါ် တင်ချင်တဲ့အခါ ဖုန်း/ တက်ဘလက်နှင့် လက်ပ်တော့ ထဲက Note မှာ အရင်ရေးပြီး စိတ်တိုင်းကျတည်းဖြတ်ပြီးမှ ဝီကီမှာ တင်လို့ရပါသလား။ နည်းလမ်းရှိရင် သိလိုပါတယ်။ ဝီကီပေါ်မှ တည်းဖြတ်သူများနှင့် ဝင်ရောက်ဖတ်ရှုသူအားလုံးကို လေးစားလျက်ပါ🙏 --[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၅၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|နှင်းဆီဖြူ]] - ဝီကီမဟုတ်တဲ့ တစ်နေရာရာမှာ ရေးတာထက် မိမိရဲ့ ကိုယ်ပိုင် [[Special:MyPage/sandbox|sandbox အစမ်းစာမျက်နှာ]] မှာ စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်ပြီး စာမျက်နှာကို ရွှေ့ပြောင်းလိုက်တာ/စာတွေကို ကူးယူတင်လိုက်တဲ့ နည်းလမ်းက ပိုပြီး အဆင်ပြေပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီရဲ့ sandbox မှာဆိုရင် ကိုယ်ရေးလိုက်တဲ့ စာ ဘယ်လိုပုံပေါ်မယ်ဆိုတာကို preview/publish ကြည့်လို့ရတာကြောင့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၀၂၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) ::ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ::‌ [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၁၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) == ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာ == ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာပေါ်မှာရေးတဲ့ဆောင်းပါးကို ပုဒ်ရေ ကန့်သတ်ထားပါသလား။အဲဒီကနေ ဝီကီစာမျက်နှာ ပေါ်ကို တင်လို့ ရနိုင်ပါသလား။ါ် [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၆၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|နှင်းဆီဖြူ]] အဲလိုကန့်သတ်ထားတာမျိုး မရှိပါဘူး။ ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာကနေ ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်းဆီကို copy/paste လုပ်ပြီး ကူးတင်လို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၅၁၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) ::"ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်း က ဘယ်စာမျက်နှာလဲ သိပါရစေ။ [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၆၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) :::ပင်မအမည်ညွှန်း ဆိုတာက လက်ရှိ ဆောင်းပါးစာမျက်နှာတွေကို ဆိုလိုတာပါ။ စာမျက်နှာတစ်ခုရဲ့ ရှေ့မှာ "ဝီကီပီးဒီးယား:", "တမ်းပလိတ်:", "အကူအညီ:" စတဲ့ ရှေ့ဆက်စာလုံးတွေ မပါတဲ့ စာမျက်နှာတွေကို ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်းလို့ ခေါ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၁၇၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) == [[:လီယိုတော်စတွိုင်း|လီယိုတော်စတွိုင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၂၅၊ ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃) == မဂ်လာပါ.ကမ္ဘာပေါ်မာ ဂြိုလ် ပေါင်း မည်မျှရှိပါသနည်း --[[အသုံးပြုသူ:Khun R.kar|Khun R.kar]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Khun R.kar|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၂၅၊ ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:ကွန်ပျူတာ|ကွန်ပျူတာ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၂၁:၄၇၊ ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) == Hello everyone --[[အသုံးပြုသူ:Yoonga narkay|Yoonga narkay]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Yoonga narkay|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၄၇၊ ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:တရုတ်နိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ|တရုတ်နိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၀:၀၉၊ ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) == Hi မင်္ဂလာပါ ကျွန်တော်ကတော့ 左航 ဖြစ်ပါတယ်။ အခုလက်ရှိတရုတ်စံတော်ကိုသိချင်လို့ပါ။ မြန်မာစံတော်ချိန်နှင့်ဘယ်နှနာရီကွာသလဲသိချင်လို့ပါခင်ဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Zuo Hang Left|Zuo Hang Left]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zuo Hang Left|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၉၊ ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၀:၄၁၊ ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) == မြန်မာပြည်ရအောင်လွှင့်ပေပါ --[[အသုံးပြုသူ:Zawlinlin|Zawlinlin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၄၁၊ ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == အကူအညီစားပွဲ မေးခွန်း ( ၀၈:၃၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄) == မင်္ဂလာပါ။ ဒီမှာက ၁၉၄၇ မှ ECSC နဲ့ဆွေးနွေးပြီး OEEC ကိုဖွဲ့တာမလား။ ၄၈ မှာမှ ဒီအဖွဲ့က ဖွဲ့တာဆိုတော့လေ။ ၅၇ ဖြစ်နေတော့ တစ်ခုခုလွဲနေတယ်။ မှန်မမှန်သိချင်မိတယ်။ --[[အသုံးပြုသူ:Glorious Future|Glorious Future]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Glorious Future|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Glorious Future|Glorious Future]] ဆောင်းပါးထဲက အချက်အလက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး မေးချင်တာဆိုရင် သက်ဆိုင်ရာဆောင်းပါးရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာမှာ မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၉:၀၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) == [[:ဝင်းဖောင့်|ဝင်းဖောင့်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၉:၂၈၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၄) == How can I upload images from mobile phone editor? --[[အသုံးပြုသူ:ZZeya|ZZeya]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ZZeya|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၈၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၄ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၇:၅၆၊ ၁၅ မေ ၂၀၂၄) == လူသုး၈ှိငါငံကျားနိုင်မလွှင့ငါတိုငါ့နိုင်သည် --[[အသုံးပြုသူ:Soesanhtike|Soesanhtike]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၆၊ ၁၅ မေ ၂၀၂၄ (UTC) == [[:အင်းတကော်ရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်|အင်းတကော်ရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၀:၂၉၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄) == မင်္ဂလာပါ ပဲခူးတိုင်းပဲခူးခရိုင်ပဲခူးမြို့နယ် ရှိအင်းတကော်သည်ရွာသို့မဟုတ်ကျေးရွားအုပ်စုမဟုတ်တော့ပါ အင်တကော်သည်မြို့ အဆင့်သို့ပြောင်းလဲပြီးပါပြီ အင်တကော်သည်မတိမ်ကောပါစည်ကားနေပါပြီ ထန်းပင်ချောင်အုပ်စုသဲဖြူချောင်းကျေးရွားအနီးတွင်တည်ရှိသည် --[[အသုံးပြုသူ:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ကိုဥက္ကာထက်အောင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၉၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ကိုဥက္ကာထက်အောင်]] ဆွေးနွေးပေးတာ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ရွာဆောင်းပါးကို [[အင်းတကော်မြို့]] ဆောင်းပါးဆီ ပြန်ညွှန်းလိုက်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၅၆၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) == [[:မြို့ကွက်ရိုက်ခြင်း|မြို့ကွက်ရိုက်ခြင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၈:၁၉၊ ၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၄) == Urban planning ကို မြို့ပြစီမံကိန်း ဟုဘာသာပြန်ခြင်းသာလျှင် အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်မည်။ --[[အသုံးပြုသူ:Louis Yel|Louis Yel]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Louis Yel|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၁၉၊ ၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC) :Thank you. Your suggestion was accepted. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၅၈၊ ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC) == [[:Neo-psychedelia|Neo-psychedelia]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၄၄၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅) == မင်္ဂလာပါရှင့် ဆောင်းပါးတစ်ခုရေးနိုင်ရန်ဘာတွေလိုအပ်သလဲ၊ ဘာတွေလေ့လာထားသင့်ပါသလဲ မြန်မာစာပေအရေးအသားကိုလွန်စွာနှစ်သက်သဘောကျသည်မို့ နှံ့နှံ့စပ်စပ်လေ့လာလိုပါသည်။ --[[အသုံးပြုသူ:မိုင်း|မိုင်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မိုင်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၄၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) :[[ဝီကီပီးဒီးယား:သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]]နဲ့ [[အကူအညီ:မိတ်ဆက်]] တို့ကို ဖတ်ရှုလေ့လာကြည့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၅၅၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:တနင်္သာရီမြို့|တနင်္သာရီမြို့]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၇:၃၂၊ ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅) == လူသိရှင်ကြားလွှင့်တင်သွားမည် --[[အသုံးပြုသူ:ကိုနေပိုင်|ကိုနေပိုင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ကိုနေပိုင်|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၃၂၊ ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:အစိန္တေယျ ဘုရားရှိခိုးကြီး|အစိန္တေယျ ဘုရားရှိခိုးကြီး]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၅:၁၇၊ ၇ မတ် ၂၀၂၅) == စာလုံးရေကျဲနေလို့ ဘယ်လိုလုပ်ရင်အဆင်ပြေမလဲဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Attsay|Attsay]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Attsay|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၇၊ ၇ မတ် ၂၀၂၅ (UTC) :ကျွန်တော်သိသလောက်ကူညီပါရစေဗျာ။ ညာဘက်ထိပ်ဆုံပါ်ကနရာတွင်စားလုံးပုံစံအနအထားစိတ်ကြိုက်ပြုပြင်နိုင်ပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၄၁၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:လီဆန်းမိခင်|လီဆန်းမိခင်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၃:၀၃၊ ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၅) == Hi ကျွန်​တော်က မြတ်ကိုကိုပါ။တစ်ခုလောက်မေးပါရစေ ပုံတင်ဖို့အခက်အခဲတွေ့နေလို့ပါ။တည်းဖြတ်တဲ့အခါမှာ ပုံတင်ရန်ဆိုပြီးတွေ့မယ်လို့ပြောပေမဲ့ ကျွန်တော့်ဆီမှာပေါ်မနေလို့ပါ။နောက်ပြီး ပုံတွေမှာ Fileဆိုတဲ့ဟာအပြင် အချို့ပုံတွေက Pic(picture)ဆိုပြီးပါပေါ်နေတယ်ဗျ။သူတို့၂ခုကကော ဘယ်လိုကွာခြားချက်လဲဗျ။တင်ပုံတင်နည်းကကော သူတို့၂ခုလုံးကအတူတူပဲလားဗျ။ --[[အသုံးပြုသူ:Myat Htoo Kywel|Myat Htoo Kywel]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myat Htoo Kywel|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၃၊ ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) :ကျွန်တော်သိသလောက်မျှဝေပါရစေဗျာ။ပုံတင်ရာတွင်အခက်အခဲတစ်စုံတစ်ရာရှိလျှင် စိတ်မပူပါနဲ့ဗျ။ ပုံကိုကြာကြာဖိထားလိုက်လျှင်(share,link)ရနိုင်ပါတယ်ဗျ။ သီသန့linkလိုချင်ပါက Gemini.goonle.comသို့သွားရောက်၍ပိုလိုတဲ့ပုံအတွက်linkရနိုင်ပါတယ်ဗျ။ ‌ကျးဇူးတင်ပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၇၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ပေါင်းတလည်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ပေါင်းတလည်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၃:၅၉၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၅) == ပေါင်းတလည်ရွာကတိမ်ကောတာမဟုတ်ပါဘူး ရွာကနေ မြို့လေးဖြစ်သွားတာပါ --[[အသုံးပြုသူ:Phyu Sin Zaw|Phyu Sin Zaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Phyu Sin Zaw|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၉၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၉:၄၃၊ ၂၃ မေ ၂၀၂၅) == ဩစတျေးလျမညာရေး --[[အသုံးပြုသူ:ထုဆိုင်|ထုဆိုင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ထုဆိုင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၃၊ ၂၃ မေ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ဝီကီပီးဒီးယား:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဝီကီပီးဒီးယား:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၄:၄၁၊ ၁၃ ဇွန် ၂၀၂၅) == သပ်က၏ကခပသ င့့သခ့သ်ကဟ်၏ရ်ခသ့ခ့ဩလ --[[အသုံးပြုသူ:Nan May Hnin|Nan May Hnin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Nan May Hnin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၁၊ ၁၃ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) == [[:အထက(သုဝဏ္ဏ)|အထက(သုဝဏ္ဏ)]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၄:၂၂၊ ၂၁ ဇွန် ၂၀၂၅) == How to makly categories in my own article --[[အသုံးပြုသူ:Zeuuzu|Zeuuzu]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zeuuzu|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၂၊ ၂၁ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ကျောင်းထိုင်မလိုက်နိုင်ကြောင်း|ကျောင်းထိုင်မလိုက်နိုင်ကြောင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၁၁၊ ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၅) == မင်္ဂလာပါ --[[အသုံးပြုသူ:Paing zin phyo|Paing zin phyo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Paing zin phyo|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၁၁၊ ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ပီမိုးနင်း|ပီမိုးနင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၂:၁၂၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) == မဂ်လာပါခင်ဗျာ စာရေးဆရာပီမိုးနှင်းမွေးနေ့သည်မြန်မာသက္ကရာဇ်၊၁၂၄၅ခုနှစ်တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း(၆)ရက်နေ့သည်အဂ်နေ့အမှန်ဖြစ်ပါသည်။ခရစ်သက္ကရာဇ်၅.၁၁.၁၈၈၃ခုနှစ်သည်တနလ်ာနေ့ဖြစ်နေပါသည်။ဘယ်ဟာအမှန်လဲသိချင်ပါတယ်။ --[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်စန်း|ခင်မောင်စန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်စန်း|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၂၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်စန်း|ခင်မောင်စန်း]]၊ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်နဲ့ဆိုရင် နှစ်ခုစလုံးက (တစ်ရက်တည်း) တနင်္လာနေ့ကျပါတယ်။ [https://yan9a.github.io/mmcal/ ဒီမှာ] စစ်ကြည့်လို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၂:၄၆၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::ကျွန်တော်သိသလောက်မျှဝေပါရစေဗျာ။အကယ်၍မှားတာလေးများရှိရင်စိတ်မဆိုးပါနဲ့ဗျ။မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၄ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့)။လို့သိရပါတယ်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၁၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:သွယ်မြိတ်|သွယ်မြိတ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၁:၁၃၊ ၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) == ကျွန်ုပ်ရက်ပေါင်းများစွာ စုဆောင်းထားသောအချက်အလတ်များနှင့် လက်ရှိမော်ဒန်ကဗျာလောကတွင် ဆိုရှယ်မီဒီယာ၏အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြင့်ထွန်းလင်းလာခဲ့သော အနုပညာရှင်တစ်ယောက်၏ဆောင်းပါးသည် တိကျသောအချက်အလတ်များနှင့်ပြည့်စုံပါသည် ဤသည်ကိုလူသိရှင်ကြားလွှင့်တင်ခွင့်မရနိုင်သည်ကို နားမလည်ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Thwe Myeik|Thwe Myeik]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Thwe Myeik|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၃၊ ၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Thwe Myeik|Thwe Myeik]]; လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအကြောင်း ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဆောင်းပါးအဖြစ် ပါဝင်နိုင်ဖို့အတွက် [[ဝီကီပီးဒီးယား:N|ထင်ရှားအရေးပါမှု]] ရှိဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ သာမန်လူတစ်ဦးရဲ့ အကြောင်းကို ဝီကီပီးဒီးယားက လွှင့်တင်ပေးခြင်းမရှိပါ။ ဒါ့အပြင် သင့်ကိုယ်သင်အကြောင်း ဆောင်းပါးတစ်ခုကို ရေးသားခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ခြင်းကို [[ဝီကီပီးဒီးယား:AUTOBIO|ဝီကီပီးဒီးယားက ခွင့်မပြုပါ]]။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၃၃၊ ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :ကျွန်တော်လည်းထပ်တူအခက်တွေနေပါတယ်ဗျာ။ :Public‌ေပါ်တင်၍မျှ‌ေဝချင်‌ေသာ်လည်းအခက်‌ေတွ့‌ေနပါတယ်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၂၇၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၂၃:၀၉၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅) == How to make Yone Taw Kyi Village content appear on wikipedia? --[[အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဦးမျိုးမင်းထွန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၀၉၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဦးမျိုးမင်းထွန်း]]; [[ရုန်းတောကြီးရွာ၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်]] အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးရှိနှင့်ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၃၄၊ ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ပြင်သစ်ပိုင် ဂီယာနာ|ပြင်သစ်ပိုင် ဂီယာနာ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၇:၃၄၊ ၁၃ ဇွန် ၂၀၂၆) == မင်္ဂလာပါ။ ပြင်သစ်ဂီယာနာဒေသ၏ ပထဝီဝင် --[[အသုံးပြုသူ:Min Ko Ko Khant thant|Min Ko Ko Khant thant]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Min Ko Ko Khant thant|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၃၄၊ ၁၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) == [[:ဘိလပ်|ဘိလပ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၄:၀၉၊ ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆) == ဘိလပ်ပြန်ကြောင်း --[[အသုံးပြုသူ:Htet Htoo Shin|Htet Htoo Shin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Htet Htoo Shin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၉၊ ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) == လိပ်ခေါင်းရောဂါ == အပြင်လိပ်ဖြစ်နေတာပါ အိမ်တွင်းကုသ‌‌ေရးများရှိရင်လမ်းညွှန်‌ေပးပါ တိုင်းရင်းဆေးဝါး လိမ်းဆေးသာက်ဆေး ညွှန်းပေးစေချင်ပါတယ် [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-37826-20|&#126;2026-37826-20]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-37826-20|talk]]) ၁၇:၅၁၊ ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) == [[:ဂူဂယ်|ဂူဂယ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၀:၂၄၊ ၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆) == Hi --[[အသုံးပြုသူ:Sengnawno|Sengnawno]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Sengnawno|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၄၊ ၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) == sengnawno စကာဝတ်မေ့လို့ဘယ်လိုပြန်ယူရမလည်း == sengnawno စကာဝတ်မေ့လို့ဘယ်လိုပြန်ယူရမလည်း [[အသုံးပြုသူ:Sengnawno|Sengnawno]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Sengnawno|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၀၊ ၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) == [[:မန်းဘခိုင်|မန်းဘခိုင်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၁:၄၀၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆) == မင်္ဂလာပါ ကျွန်တော်နာမည်ကတော့စောနေလင်းထိုက်ဖြစ်ပါတယ်.မန်းဘခိုင်သေနက်ဒဏ်ရာဘယ်နချက်လဲ? --[[အသုံးပြုသူ:Naylinhtike025|Naylinhtike025]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Naylinhtike025|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၀၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) gwqeb5rlzly2mm5382erm123ysf8v4h 0 72079 1043296 1028233 2026-07-15T19:05:26Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043296 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} {{Infobox software | logo = [[File:App Inventor Logo.png|200px]] | screenshot = [[File:App Inventor 2.png|center|300px]] | caption = Google App Inventor | author = [[Google|Google, Inc.]] | developer = MIT Media Lab, MIT Computer Science and Artificial Intelligence Lab | latest_release_version = Beta | current_version = {{Start date and age|2011|08|03|df=yes}} | programming language = [[Java (programming language)|Java]], [[Kawa (Scheme implementation)|Kawa]] [[Scheme (programming language)|Scheme]] | operating_system = Web-based application | platform = [[အန်းဒရွိုက်]] | language = အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ ရုရှား | genre = Application software development | license = MIT License | website = {{URL|http://appinventor.mit.edu/}}, {{URL|http://appinventor.mit.edu/appinventor-sources/}} }} '''App Inventor for Android''' သည် [[Google]] မှ အစပြု တီထွင်ခဲ့သည့် open-source web application တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်တွင် [[မက်ဆာချူးဆက် စက်မှုတက္ကသိုလ်|Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) က ဆက်လက်ပြီး ထိန်းသိမ်း ရေးသားပေးနေသည်။ ၎င်းကို အတိုကောက်အနေဖြင့် AI ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိသည်။ [[File:AI2 webpage.png|thumb|left]] AI သည် ပရိုဂရမ် မရေးသားဖူးသေးသည့် လူသစ်များအား Android app အလွယ်တကူနှင့် မြန်ဆန်စွာ ရေးသားနိုင်အောင် ကူညီပေးနိုင်သည်။ Scratch နှင့် StarLogo TNG user interface များကဲ့သို့ပင် drag-and-drop visual object များ အသုံးပြု၍ app များကို ဖန်တီးနိုင်သည်။ မြင်သာအောင် ရှင်းပြရမည် ဆိုပါက ကလေးများ အတုံးဆက် ကစားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ကလေးများအနေဖြင့် မိမိတို့ တည်ဆောက်လိုသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ပေါ်လွင်စေရန် သက်ဆိုင်ရာ အတုံးများကို ဆက်ပေးရသကဲ့သို့ AI ပရိုဂရမ် ရေးသားရာတွင်လည်း မိမိတို့ အလိုရှိသော လုပ်ဆောင်ချက်များ ရရှိနိုင်စေရန် သက်ဆိုင်ရာ block များ ချိတ်ဆက်ရေးသားပေးရမည် ဖြစ်သည်။ [[File:AI2 blocks.png|thumb|left]] AI project သည် Active Learning အရ စိတ်ကူးကောင်းများကို ပရိုဂရမ်းမင်း အသုံးပြု၍ လွယ်ကူစွာ အကောင်အထည် ဖော်နိုင်စေရန် အခြေခံ ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Mitchel Resnick ၏ Lego Mindstorms နှင့် StarLogo၊ Seymour Papert နှင့် MIT Logo Group တို့ကို အခြေခံ၍ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="MIT roots">{{cite news|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2010/android-abelson-0819.html |title=The MIT roots of Google's new software |publisher=MIT News Office |date=August 19, 2010 |last=Hardesty |first=Larry}}</ref><ref name="Giants">{{cite web |url=http://appinventor.googlelabs.com/about/ |title=On the Shoulders of Giants! |publisher=Google |accessdate=August 10, 2010 |archivedate=11 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100811023417/http://appinventor.googlelabs.com/about/ }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အများပြည်သူတို့အား စတင်ချပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က AI team ကို Hal Abelson နှင့်<ref name="MIT roots"/> Mark Friedman တို့က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="Book">{{Citation | last1 = Wolber | first1 = David | last2 = Abelson | first2 = Hal | author2-link = Hal Abelson | last3 = Spertus | first3 = Ellen | author3-link = Ellen Spertus | last4 = Looney | first4 = Liz | title = App Inventor for Android: Create Your Own Android Apps | publisher = O'Reilly | date = May 2011 | url = http://www.appinventor.org/book | isbn = 978-1-4493-9748-7 }}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> ၂၀၁၁ နှစ်လယ်တွင် Google က AI ၏ source code ကို ဖြန့်ဝေခဲ့ပြီး ၎င်းဆာဗာများ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပရောဂျက်ကို ဆက်လုပ်လုပ်ဆောင်နိုင်စေရန် MIT Center for Mobile Learning တည်ထောင်နိုင်ရန် အတွက် ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ ကူညီခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် AI တီထွင်သူ Hal Abelson နှင့် MIT မှ professors များ ဖြစ်ကြသော Eric Klopfer နှင့် Mitchel Resnick တို့က AI ကို MIT တွင် ဆက်လက် ပြုပြင် ရေးသားခဲ့ကြသည်။<ref name="MIT App Inv">{{cite web |url=http://www.appinventor.mit.edu/ |title=App Inventor @ MIT |access-date=14 February 2017 |archive-date=23 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123045233/http://appinventor.mit.edu/ |url-status=dead }}</ref> ၂၀၁၂ခုတွင် MIT ၏ AI version ကို လွှင့်တင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="ai2">{{citation|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2013/app-inventor-launches-second-iteration.html|title=App Inventor launches second iteration|last=Clark,first=Andrew|date=December 30, 2013}}</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် MIT ၏ AI version 2 ကို ပြင်ဆင်ရေးသား ထုတ်လွှင့်နိုင်ခဲ့ပြီး AI2 ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူရရှိသော အချက်အလက်များအရ အပတ်စဉ် AI2 အသုံးပြုသူ active user ၃ သိန်းကျော်ရှိပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၅ နိုင်ငံက မှတ်ပုံတင်ထားသူ ဦးရေ ၆ သန်းခန့် ရှိကာ ၎င်းတို့ တည်ဆောက်ထားသော app ပေါင်း သန်း၂၀ ခန့် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website|http://appinventor.mit.edu}} * [https://github.com/mit-cml/appinventor-sources AI2 Source on GitHub] * [http://www.imagnity.com/tutorial-index/ Tutorial, Tips, Sample Apps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327081608/http://www.imagnity.com/tutorial-index/ |date=27 March 2017 }} * [http://www.appinventor.org/ AppInventor.org:On-line book and video tutorials] == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ဂူဂယ်]] 3yswlcsc3ym9fepfr0ew0qo5lrxidjh 0 72405 1043299 842332 2026-07-15T20:37:23Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043299 wikitext text/x-wiki {{Sky|23|06|29.383|-|05|02|28.59}} {{Starbox begin | name = TRAPPIST-1<ref name="OEC-TRAPPIST1b">{{cite web|url=http://www.openexoplanetcatalogue.com/planet/TRAPPIST-1b/|title=TRAPPIST-1b|publisher=Open Exoplanet Catalogue|access-date=2 May 2016|accessdate=23 February 2017|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226133752/http://www.openexoplanetcatalogue.com/planet/TRAPPIST-1b/}}</ref> }} {{Starbox image | image = [[File:The ultracool dwarf star TRAPPIST-1 in the constellation of Aquarius.tif|250px]] | caption =ကုံအတွက် Trappist-1 ၏တည်နေရာ။ | credit = }} {{Starbox observe | epoch = | constell = [[ကုံ နက္ခတ်တာရာ]] | ra = {{RA|23|06|29.283}}<ref name="2MASS Cat">{{Cite journal|title=2MASS All Sky Catalog of point sources|last1=Cutri|first1=R. M.|last2=Skrutskie|first2=M. F.|last3=Van Dyk|first3=S.|last4=Beichman|first4=C. A.|last5=Carpenter|first5=J. M.|last6=Chester|first6=T.|last7=Cambresy|first7=L.|last8=Evans|first8=T.|last9=Fowler|first9=J.|last10=Gizis|first10=J.|last11=Howard|first11=E.|last12=Huchra|first12=J.|last13=Jarrett|first13=T.|last14=Kopan|first14=E. L.|last15=Kirkpatrick|first15=J. D.|last16=Light|first16=R. M.|last17=Marsh|first17=K. A.|last18=McCallon|first18=H.|last19=Schneider|first19=S.|last20=Stiening|first20=R.|last21=Sykes|first21=M.|last22=Weinberg|first22=M.|last23=Wheaton|first23=W. A.|last24=Wheelock|first24=S.|last25=Zacarias|first25=N.|publisher=European Southern Observatory with data provided by the Smithsonian Astrophysical Observatory/[[NASA]] Astrophysics Data System|journal=VizieR Online Data Catalog|volume=2246|date=June 2003|bibcode=2003yCat.2246....0C}}</ref> | dec = {{DEC|–05|02|28.59}}<ref name="2MASS Cat"/> | appmag_v = 18.80 }} {{Starbox character | type | class = M8V<ref name="Solar neighborhood">{{Cite journal|title=The Solar Neighborhood. XVI. Parallaxes from CTIOPI: Final Results from the 1.5 m Telescope Program|url=http://iopscience.iop.org/article/10.1086/505706/pdf|format=PDF|last1=Costa|first1=E.|last2=Mendez|first2=R.A.|last3=Jao|first3=W.-C.|last4=Henry|first4=T.J.|last5=Subasavage|first5=J.P.|last6=Ianna|first6=P.A.|journal=The Astronomical Journal|volume=132|pages=1234|number=3|date=August 4, 2006|publisher=The American Astronomical Society|doi=10.1086/505706|bibcode=2006AJ....132.1234C}}</ref><br>M8.2V<ref group="note">ဖိုတိုမက်ထရစ် ရောင်စဉ် အမျိုးအစား ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုအပေါ် အခြေခံထားသည်</ref> | r-i = 2.47 | v-r = 2.33 | b-v = | u-b = | variable = }} {{Starbox astrometry | radial_v = −56.3 | prop_mo_ra = | prop_mo_dec = | parallax = 82.58 | p_error = | parallax_footnote = | dist_ly = 39.5 ± 1.3 | dist_pc = 12.1 ± 0.4 | absmag_v = 18.4 ± 0.1 }} {{Starbox detail | metal = 0.04 ± 0.08 | mass = 0.08 ± 0.009 | mass_mj = 83.8048 ± 9.428 | radius = 0.114 ± 0.006 | temperature = 2550 ± 55 | luminosity_bolometric = {{nowrap|0.000525±0.000036}}<ref name="Gillon2016"/> | luminosity_visual = 0.00000373<ref name=luminosity_visual group=note/> | gravity =~5.227<ref group="note" name=universalgravity/><ref name="Viti'99"/> | rotation = {{nowrap|1.40 ± 0.05}} days | rotational_velocity = {{nowrap|6 ± 2}} | age_gyr = > ၁ }} {{Starbox catalog | names = [[2MASS]] J23062928-0502285, <abbr title="2MASS, Incremental release point source catalog">2MASSI</abbr> J2306292-050227, <abbr title="2MASS, Working database">2MASSW</abbr> J2306292-050227, <abbr title="2MASS UltraCool Dwarves ">2MUDC</abbr> 12171 }} {{Starbox reference | Simbad = 2MASS+J23062928-0502285 | NSTED = | ARICNS = }} {{Starbox end}} [[File:The ultracool dwarf star TRAPPIST-1 in the constellation of Aquarius.tif|thumb|Aquarius ကြယ်စုတန်းမှ TRAPPIST-1 ၏ တည်နေရာ (အနီရောင်ဖြင့်)]] '''TRAPPIST-1''' ( '''2MASS J23062928-0502285''')<ref>{{cite web|url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=2MASS+J23062928-0502285|title=2MASS J23062928-0502285|publisher=}}</ref>သည် [[အင်မတန်အေးမြသော ကြယ်ပု]] ဖြစ်ပြီး<ref name="Gillon2016">{{cite |url=http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf |title=Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star] |publisher=European Southern Observatory|format=pdf}}</ref><ref name="eso.org" /> [[ကမ္ဘာမြေ]]မှ [[အလင်းနှစ်]] ၃၉ (၁၂ [[Parsec]]) အကွာ [[ကုံ နက္ခတ်တာရာ]]၌ တည်ရှိသည်။<ref name="NYT-20170222">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=7 Earth-Size Planets Identified in Orbit Around a Dwarf Star |url=https://www.nytimes.com/2017/02/22/science/trappist-1-exoplanets-nasa.html |date=22 February 2017 |work=New York Times |accessdate=22 February 2017 }}</ref> [[ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ]] Liège တက္ကသိုလ်မှ နက္ခတ္တပညာရှင် Michaël Gillon ဦးဆောင်သောအဖွဲ့သည်<ref>{{cite web|url=http://www.ago.ulg.ac.be/index_e.php|title=AGO - Department of Astrophysics, Geophysics and Oceanography|publisher=}}</ref> TRAPPIST (Transiting Planets and Planetesimals Small Telescope) တယ်လီစကုပ်ဖြင့် ယင်းကြယ်စနစ်အား လေ့လာခဲ့သည်။<ref name="Guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/science/2016/may/02/could-these-newly-discovered-planets-orbiting-an-ultracool-dwarf-host-life|title=Could these newly-discovered planets orbiting an ultracool dwarf host life?|work=The Guardian|date=2 May 2016}}</ref> ထိုသို့လေ့လာရာ ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသော [[နေစကြဝဠာပြင်ပဂြိုဟ်]] ၃ လုံးကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name="eso.org">{{Cite web |url=https://www.eso.org/public/news/eso1615/ |title=Three Potentially Habitable Worlds Found Around Nearby Ultracool Dwarf Star - Currently the best place to search for life beyond the Solar System |website=European Southern Observatory|language=en-GB |access-date=2016-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url= http://www.popularmechanics.com/space/deep-space/a20671/three-planets-life-outside-the-solar-system/ |title=Three New Planets Are the Best Bets for Life |work=Popular Mechanics |date=2016-05-02 |access-date=2 May 2016}}</ref> အဖွဲ့သားတို့သည် လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုအား ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှ စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလတွင် တွေ့ရှိချက်များကို ''Nature'' ဂျာနယ်၌ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="Guardian" /><ref>{{cite journal|title=Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star |journal=Nature |volume=533 |issue=7602 |pages=221–224 |year=2016 |doi=10.1038/nature17448 |last1=Gillon |first1=Michaël |last2=Jehin |first2=Emmanuël |last3=Lederer |first3=Susan M. |last4=Delrez |first4=Laetitia |last5=De Wit |first5=Julien |last6=Burdanov |first6=Artem |last7=Van Grootel |first7=Valérie |last8=Burgasser |first8=Adam J. |last9=Triaud |first9=Amaury H. M. J. |last10=Opitom |first10=Cyrielle |last11=Demory |first11=Brice-Olivier |last12=Sahu |first12=Devendra K. |last13=Bardalez Gagliuffi |first13=Daniella |last14=Magain |first14=Pierre |last15=Queloz |first15=Didier }}</ref> ၂၀၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ တွင် TRAPPIST-1 ကြယ်အနီးမှ နောက်ထပ်ဂြိုဟ် ၄ စင်းအား ရှာဖွေတွေ့ရှိသည်ဟု သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းနေစကြဝဠာပြင်ပ ဂြိုဟ်အားလုံးသည်လည်း [[ဂိုလ်းဒီလော့ဇုန်|သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်]]အတွင်း တည်ရှိနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite web |url=http://spaceref.com/astronomy/temperate-earth-sized-planets-found-in-extraordinarily-rich-planetary-system-trappist-1.html |title=Temperate Earth-Sized Planets Found in Extraordinarily Rich Planetary System TRAPPIST-1 |date=22 February 2017 |author= |publisher=SpaceRef |accessdate=11 February 2017 }}{{Dead link|date=June 2023 }}</ref><ref>{{Cite press release|url=https://exoplanets.nasa.gov/news/1419/nasa-telescope-reveals-largest-batch-of-earth-size-habitable-zone-planets-around-single-star/|title=NASA telescope reveals largest batch of Earth-size, habitable-zone planets around single star|newspaper=Exoplanet Exploration: Planets Beyond our Solar System|access-date=22 February 2017}}</ref> ၂၀၁၇ ဖေဖော်ဝါရီလအရ TRAPPIST-1 သည် ခြေရာခံမိသမျှ ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် အစင်းရေ ၇ စင်းဖြင့် အများဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သည်။<ref name="Witze2017">{{cite journal|last1=Witze|first1=A.|title=These seven alien worlds could help explain how planets form|journal= Nature|date= 22 February 2017|doi= 10.1038/nature.2017.21512}}</ref><ref name = "Marchis2017">{{cite web | url = http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2017/20170222-trappist-1-potentially-habitable-worlds.html | title = Wonderful potentially habitable worlds around TRAPPIST-1 | last = Marchis | first = F. | date = 22 February 2017 | publisher = Planetary Society | access-date = 25 February 2017}}</ref> == ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု == ရှာဖွေရေးအဖွဲ့သားတို့သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှ ဒီဇင်ဘာလအထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ မေလတွင် ''Nature'' ဂျာနယ်၌ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="Guardian" /><ref>{{cite journal|title=Temperate Earth-sized planets transiting a nearby ultracool dwarf star |journal=Nature |volume=533 |issue=7602 |pages=221–224 |year=2016 | url= http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1615/eso1615a.pdf |doi=10.1038/nature17448 |last1=Gillon |first1=M. |last2=Jehin |first2=E. |last3=Lederer |first3=S. M. |last4=Delrez |first4=L. |last5=De Wit |first5=J. |last6=Burdanov |first6=A. |last7=Van Grootel |first7=V. |last8=Burgasser |first8=A. J. |last9=Triaud |first9=A. H. M. J. |last10=Opitom |first10=C. |last11=Demory |first11=B.-O. |last12=Sahu |first12=D. K. |last13=Bardalez Gagliuffi |first13=D. |last14=Magain |first14=P. |last15=Queloz |first15=D. }}</ref> TRAPPIST-1 သည် TRAPPIST ဆိုသည့် တယ်လီစကုပ်မှ အမည်တပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://foreignpolicy.com/2017/02/22/new-terrestrial-planets-discovered-by-international-scientists-international-collaboration-maybe-theres-some-aliens/|title=News So Foreign It’s Out of This World: Scientists Discover Seven New Potentially Habitable Planets|last=Gramer|first=Robbie|date=22 February 2017|publisher=Foreign Policy}}</ref> ပထမဆုံးတွေ့ရှိသည့် ဂြိုဟ်များကိုမူ အင်္ဂလိပ် အက္ခရာ ''b'' မှ စတင်ကာ ''c'' အစရှိသည်ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။<ref name="planetnaming">{{cite arXiv |title=On the naming convention used for multiple star systems and extrasolar planets |date=2010 |last1=Hessman |first1=F. V. |last2=Dhillon |first2=V. S. |last3=Winget |first3=D. E. |last4=Schreiber |first4=M. R. |last5=Horne |first5=K. |last6=Marsh |first6=T. R. |last7=Guenther |first7=E. |last8=Schwope |first8=A. |last9=Heber |first9=U. }}</ref> TRAPPIST-1 အနားမှ ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည်ဂြိုဟ် ၃ စင်းကို ''b'' ''c'' ''d'' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်တွေ့ရှိသည့် အသုတ်သည်လည်း ''e'' မှ ''h'' ဟုအမည်ပေးသည်။ ==စတီလာ ဂုဏ်သတ္တိများ== TRAPPIST-1 သည် အင်မတန်အေးမြသော ကြယ်ပုဖြစ်ကာ [[နေ]]၏ အချင်းဝက် ၁၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ထုထည်မှာ နေ၏ ၈ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး ရှိပြီး ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထက် ၈၄ ဆ ပိုမိုကြီးမားသည်ဆိုသော်လည်း [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]]အရွယ်အစားနှင့် ဆင်တူသည်။<ref>{{cite magazine |last=Koberlein |first=Brian |date=22 February 2017 |title=Here's How Astronomers Found Seven Earth-Sized Planets Around A Dwarf Star |url=https://www.forbes.com/sites/briankoberlein/2017/02/22/heres-how-astronomers-found-seven-earth-sized-planets-around-a-dwarf-star/#27c7cc925a8a |magazine=Forbes |location= |publisher= |access-date=26 February 2017 }}</ref><ref name="Gillon2016" /> အပူချိန်မှာ ၂၅၅၀ ကေလ်ဘင် ရှိပြီး သက်တမ်းအားဖြင့် ၅၀၀ [[မီလီယံ]]နှစ် ရှိသည်။<ref name="Gillon2016"/> နှိုင်းယှဉ်ရသော် နေသည် ၄.၆ ဘီလီယံနှစ်ရှိပြီး<ref>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/18847/life-of-the-sun/ |title=What is the Life Cycle Of The Sun?|author=Williams, Matt |date=24 September 2016 |work= |publisher=Universe Today |accessdate=19 February 2011}}</ref> အပူချိန်မှာ ၅၇၇၈ ကေလ်ဘင် ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/18092/temperature-of-the-sun/ |title=Temperature of the Sun |author=Cain, Fraser |date=23 December 2015 |work= |publisher=Universe Today |accessdate=19 February 2011}}</ref> ယင်း၏ ထုထည်ပိုင်ဆိုင်မှုအရ TRAPPIST-1 သည် [[ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်|ပင်မအစီစဉ်ရှိကြယ်]]အဖြစ် နောင်နှစ်ပေါင်း ၁၂ [[ထရီလီယံ]]ခန့် သက်တမ်းရှည်ကြာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="Adams2004">{{cite conference | last=Adams | first=Fred C. | author2=Laughlin, Gregory|author3= Graves, Genevieve J. M. | title=Red Dwarfs and the End of the Main Sequence | booktitle=Gravitational Collapse: From Massive Stars to Planets | pages=46–49 | publisher=Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica | bibcode=2004RMxAC..22...46A }}</ref> ကြယ်သည် သတ္တုကြွယ်ဝပြီး တောက်ပမှုမှာ နေ၏ ၀.၀၄ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်ပြီး အများစုမှာ [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]လှိုင်းကို ထုတ်ပေးသည်။ ယင်းကြယ်အား ကမ္ဘာမြေမှ သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်ပေ။ == ဂြိုဟ်စနစ် == ၂၀၁၇ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ယင်းကြယ်၏ဂြိုဟ်စနစ်၌ အပူချိန်မျှတသော ဂြိုဟ် ၇ စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ TRAPPIST-1 ကြယ်စနစ်ရှိ ''b'' ''c'' ''e'' ''f'' ''g'' ဟူသောဂြိုဟ်တို့သည် ကမ္ဘာမြေနှင့်တူပြီး ''d'' ''h'' တို့သည် ကမ္ဘာနှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ်အစား ရှိသည်။<ref name="Gillon2017"/> သုံးခုသည် (e, f နှင့် g) ဂိုးလ်ဒီလောဇုန်အတွင်း လှည့်ပတ်နေကြသည်။<ref name="Gillon2017"/><ref name="nasa.gov">{{Cite press release |title=NASA Telescope Reveals Largest Batch of Earth-Size, Habitable-Zone Planets Around Single Star |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-telescope-reveals-largest-batch-of-earth-size-habitable-zone-planets-around}}</ref><ref name="JPL image">{{Cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA21422 |title=TRAPPIST-1 Planet Lineup |website=jpl.nasa.gov |access-date=25 February 2017 |archive-date=19 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519103438/https://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA21422 |url-status=dead }}</ref><ref name="SPACE.com" /> အတွင်းပိုင်း ဂြိုဟ် ၆ လုံး၏ စုစုပေါင်းပမာဏသည် TRAPPIST-1 ကြယ်၏ ၀.၀၂ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။<ref name="Gillon2017"/> {{clear}} {{Orbitbox planet begin | name = TRAPPIST-1 | table_ref = <ref name="Gillon2016" /><ref name="Gillon2017">{{cite journal|url=http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1706/eso1706a.pdf |title=Seven temperate terrestrial planets around the nearby ultracool dwarf star TRAPPIST-1|journal= Nature|volume= 542|issue= 7642|pages= 456|doi= 10.1038/nature21360|year= 2017|last1= Gillon|first1=M.|last2= Triaud|first2=A. H. M. J.|last3= Demory|first3=B.-O.|last4= Jehin|first4= E.|last5= Agol|first5=E.|last6= Deck|first6=K. M.|last7= Lederer|first7=S. M.|last8=De Wit|first8=J.|last9= Burdanov|first9=A.|last10= Ingalls|first10=J. G.|last11= Bolmont|first11=E.|last12= Leconte|first12=J.|last13= Raymond|first13=S. N.|last14= Selsis|first14=F.|last15= Turbet|first15=M.|last16= Barkaoui|first16=K.|last17= Burgasser|first17=A.|last18= Burleigh|first18=M. R.|last19= Carey|first19=S. J.|last20= Chaushev|first20=A.|last21= Copperwheat|first21=C. M.|last22= Delrez|first22=L.|last23= Fernandes|first23=C. S.|last24= Holdsworth|first24=D. L.|last25= Kotze|first25=E. J.|last26= Van Grootel|first26=V.|last27= Almleaky|first27=Y.|last28= Benkhaldoun|first28=Z.|last29= Magain|first29=P.|last30= Queloz|first30=D.}}</ref> }} {{Orbitbox planet | exoplanet= [[TRAPPIST-1b|b]] | mass_earth =0.85±0.72 | period = 1.51087081 ± 0.00000060 | semimajor = 0.01111 | eccentricity = < 0.081 | inclination = 89.65 ± 0.25 | radius_earth = 1.086 ± 0.035 }} {{Orbitbox planet | exoplanet= [[TRAPPIST-1c|c]] | mass_earth =1.38±0.61 | period = 2.4218233 ± 0.0000017 | semimajor = 0.01522 | eccentricity = < 0.083 | inclination = 89.67 ± 0.17 | radius_earth = 1.056 ± 0.035 }} {{Orbitbox planet | exoplanet= [[TRAPPIST-1d|d]] | mass_earth =0.41±0.27 | period = 4.049610 ± 0.000063 | semimajor = 0.021 ± 0.006 | eccentricity = < 0.070 | inclination = 89.75 ± 0.16 | radius_earth = 0.772 ± 0.030 }} {{Orbitbox planet | exoplanet= [[TRAPPIST-1e|e]] | mass_earth =0.62±0.58 | period = 6.099615 ± 0.000011 | semimajor = 0.028 | eccentricity = < 0.085 | inclination = 89.86 ± 0.11 | radius_earth = 0.918 ± 0.039 }} {{Orbitbox planet | exoplanet= [[TRAPPIST-1f|f]] | mass_earth =0.68±0.18 | period = 9.206690 ± 0.000015 | semimajor = 0.037 | eccentricity = < 0.063 | inclination = 89.680 ± 0.034 | radius_earth = 1.045 ± 0.038 }} {{Orbitbox planet | exoplanet= [[TRAPPIST-1g|g]] | mass_earth =1.34±0.88 | period = 12.35294 ± 0.00012 | semimajor = 0.045 | eccentricity = < 0.061 | inclination = 89.710 ± 0.025 | radius_earth = 1.127 ± 0.041 }} {{Orbitbox planet | exoplanet= [[TRAPPIST-1h|h]] | mass_earth = မသိရ (likely <1) | period = 20±9 | semimajor =0.063±0.027 | eccentricity = မသိရ | inclination = 89.80 ± 0.07 | radius_earth = 0.755 ± 0.034 }} {{Orbitbox end}} === လူသိများသော ဓလေ့စရိုက် === ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုအား ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ တွင် Nate Swinehart မှ သရုပ်ပြချက် Google Doodle ဖြင့် ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.mirror.co.uk/science/exoplanet-discovery-celebrated-google-doodle-9901030|title=Exoplanet discovery celebrated with Google Doodle after three planets found|last=Radowitz|first=John von|date=2017-02-23|newspaper=mirror|access-date=2017-02-23}}</ref> ===သက်ရှိများအပေါ် စတီလာအပြုအမူ သက်ရောက်မှု=== Kepler အာကာသယာဉ်မှ လေ့လာသူများ၏ အဆိုအရ မိခင်ကြယ်သည် [[:en:Solar flare|ဆိုလာမီးလျှံ]]များစွာ ရှိနေသည်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းမှ ထွက်လာသောစွမ်းအင်သည် မိမိတို့၏နေတွင် အားအပြင်းဆုံးဖြစ်ခဲ့သည့် ဆိုလာမီးလျှံနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်ပေသည်။ TRAPPIST-1 စနစ်အတွင်း လှည့်ပတ်နေသောဂြိုဟ်များသည် ကမ္ဘာက နေအားလှည့်ပတ်နေသည့်အကွာအဝေးထက် ပိုမိုနီးကပ်နေသောကြောင့် သံလိုက်ပြင်းအားသည် ကမ္ဘာမြေမှ အားအပြင်းဆုံး သံလိုက်မုန်တိုင်းထက် အဆပေါင်း ၁၀ မှ ၁၀၀၀ အထိ ရှိနိုင်လေသည်။ ဤကဲ့သို့ ရောင်ခြည်များ ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုသည် ရေရှည်တွင် လေထုကိုလည်း ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကဲ့သို့သော အန္တရာယ်များကို လုံလောက်သော သံလိုက်စက်ကွင်းက ကာကွယ်ပေးနိုင်သော်လည်း ကမ္ဘာမြကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်တစ်ခုသည် ယင်းဖြစ်ရပ်များအတွက် သံလိုက်စက်ကွင်းပြင်းအား ၁၀ မှ ၁၀၀၀ Gauss လိုအပ်ပေသည်။ နှိုင်းယှဉ်ရသော် ကမ္ဘာမြေတွင် သံလိုက်စက်ကွင်းပြင်းအား ၀.၅ Gauss နီးပါးခန့်သာလျင် ရှိသည်။<ref name="Vida_etal_2017">{{cite arxiv |title=Frequent flaring in the TRAPPIST-1 system - unsuited for life? |first1=Krisztián |last1=Vida |first2=Zsolt |last2=Kővári |first3=András |last3=Pál |first4=Katalin |last4=Oláh |first5=Levente |last5=Kriskovics |date=23 April 2017}}</ref> ==ဓာတ်ပုံပြခန်း== <gallery> File:Artist’s impression of the TRAPPIST-1 planetary system.jpg|TRAPPIST-1 ဂြိုဟ်စနစ်အား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ<ref>{{cite web|title=Ultracool Dwarf and the Seven Planets - Temperate Earth-sized Worlds Found in Extraordinarily Rich Planetary System|url=https://www.eso.org/public/news/eso1706/|website=www.eso.org|accessdate=22 February 2017}}</ref> File:Artist's view of planets transiting red dwarf star in TRAPPIST-1 system.jpg|TRAPPIST-1 စနစ်အတွင်း ဂြိုဟ်များ ဖြတ်သန်းသွားပုံအား အနုပညာရှင်၏ ပုံဖော်ချက်<ref>{{cite web|title=Artist's view of planets transiting red dwarf star in TRAPPIST-1 system|url=http://www.spacetelescope.org/images/opo1627a/|website=www.spacetelescope.org|accessdate=21 July 2016|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226133750/https://www.spacetelescope.org/images/opo1627a/}}</ref> File:Comparison between the Sun and the ultracool dwarf star TRAPPIST-1.jpg|နေနှင့် TRAPPIST-1 အား ယှဉ်ပြထားပုံ File:TRAPPIST-1 and its three planets.jpg|TRAPPIST-1 ၏ ဂြိုဟ် ၃ စင်းအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ File:Artist’s impression of the ultracool dwarf star TRAPPIST-1 from the surface of one of its planets.jpg|TRAPPIST-1c ဂြိုဟ်မှ မြင်ကွင်းအား စိတ်ကူးပုံဖော်ချက် File:Artist’s impression of the ultracool dwarf star TRAPPIST-1 from close to one of its planets.ogv|ဤဗီဒီယိုသည် TRAPPIST-1 အား ဂြိုဟ်များ လှည့်ပတ်နေပုံကို စိတ်ကူးပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ File:PIA21422 - TRAPPIST-1 Planet Lineup, Figure 1.jpg|TRAPPIST-1 စနစ်တွင် မည်သို့မည်ပုံရှိမည်ကို NASA-JPL/Caltech ၏ အနုပညာရှင်များက ပုံဖော်ချက်ဖြစ်သည်။ File:PIA21428 - TRAPPIST-1 Comparison to Solar System and Jovian Moons.jpg|Ssc2017-01g Sm|မိမိတို့၏ နေစကြဝဠာဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ၊ TRAPPIST-1 ၏ ဂြိုဟ် ၇ စင်းလုံးသည် မာကျူရီဂြိုဟ်ပတ်လမ်းထဲတွင် ထည့်ထားနိုင်သည်။ </gallery> ==မှတ်စုများ== {{reflist|group=note|refs= {{#tag:ref|Taking the absolute visual magnitude of TRAPPIST-1 <math>\scriptstyle M_{V_{\ast}}=18.4</math> and the absolute visual magnitude of the Sun <math style="vertical-align:-33%;">\scriptstyle M_{V_{\odot}}=4.83</math>, the visual luminosity can be calculated by <math>\scriptstyle \frac{L_{V_{\ast}}}{L_{V_{\odot}}}=10^{0.4\left(M_{V_{\odot}} - M_{V_{\ast}}\right)}</math>|group="note"|name=luminosity_visual}} <ref group="note" name=universalgravity>The surface gravity is calculated directly from Newton's law of universal gravitation, which gives the formula <math>\scriptstyle g = {\frac{GM}{r^2}}</math> where ''M'' is the mass of the object, ''r'' is its radius, and ''G'' is the gravitational constant.</ref> }} ==ကိုးကား== {{reflist|20em|refs= <ref name="Viti'99">{{cite journal |last=Viti |first=Serena |last2=Jones, |first2=Hugh R. A. |date=November 1999 |title=Gravity dependence at the bottom of the main sequence |url=http://adsabs.harvard.edu/full/1999A%26A...351.1028V |journal=Astronomy and Astrophysics |publisher= |volume=351 |issue= |pages=1028–1035 |bibcode=1999A&A...351.1028V |access-date=6 May 2016}}</ref> <ref name="SPACE.com">{{Cite web |last= Wall |first=Mike |url=http://www.space.com/35790-seven-earth-size-planets-trappist-1-discovery.html |title=Major Discovery! 7 Earth-Size Alien Planets Circle Nearby Star |website=space.com | date=22 February 2017}}</ref> }} ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.youtube.com/watch?v=HraVXnHyRHI NASA Discovers 7 Planets Orbiting TRAPPIST 1] * [http://www.trappist.one/ TRAPPIST-1], Planetary system website. * [http://www.eso.org/public/usa/videos/eso1615a/ ESOcast 83: Ultracool dwarf star with planets (video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611031307/http://www.eso.org/public/usa/videos/eso1615a/ |date=11 June 2016 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=ieJIht3fnVM NASA Briefing on the Discovery of TRAPPIST-1's 7 Planets] [[ကဏ္ဍ:ကုံ နက္ခတ်တာရာ]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မအစီစဉ် အတွင်းရှိ ကြယ်များ]] 97lzxuuy2jmdmpwin3v55m4k1ptvwhd 0 73430 1043298 859800 2026-07-15T20:24:44Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043298 wikitext text/x-wiki {{Infobox cluster | image = NGC_6871.png | caption= NGC 6871, taken from Stellarium | name = [[New General Catalogue|NGC]] 6871 | epoch = [[J2000]] | class = - | ra = {{RA|20|05|59}}<ref name="simbad">{{cite web | title=SIMBAD Astronomical Database | work=Results for NGC 869 | url=http://simbad.u-strasbg.fr/Simbad | accessdate=2012-09-21}}</ref> | dec = {{DEC|+35|46.6}}<ref name="simbad" /> | constellation = [[ဆိုင်နပ် (ကြယ်စုတန်း)|ဆိုင်နပ်]] | dist_ly = 5133 [[အလင်းနှစ်|ly]] | dist_pc = 1574 [[parsec|pc]]<ref name="WEBDA">{{cite web | title= WEBDA Database | work=Results for NGC 6871 | url=http://www.univie.ac.at/webda/ | accessdate=2012-09-21}}</ref> | appmag_v = 5.2<ref name="SEDS">{{cite web | title=SEDS' Interactive NGC Catalog Online | work=Results for NGC 6871 | url=http://spider.seds.org/ngc/ngc.html | accessdate=2012-09-21}}</ref> | size_v = | mass_kg = | mass_msol = - | radius_ly = - | v_hb = - | age = 9.1 million years | notes = Presence of eclipsing binary stars <ref name="Astronomy Magazine">{{cite web | title=Astronomy Magazine | work=NGC 6871 - open cluster in Cygnus | url=http://cs.astronomy.com/asy/m/starclusters/450561.aspx | accessdate=2015-08-18 | archive-date=5 October 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181005194929/http://cs.astronomy.com/asy/m/starclusters/450561.aspx }}</ref> | names = GC 4548, h 2067, Struve 2630<ref name="SEDS" /> }} [[File:NGC6871map.png|thumbnail|Map showing location of NGC 6871]] '''NGC 6871''' သည် [[ဆိုင်နပ် (ကြယ်စုတန်း)|ဆိုင်နပ်]] [[ကြယ်စုတန်း]]မှ သေးငယ်သော ကြယ်အစုအဝေးဖြစ်ပြီး အဖွဲ့ဝင်ပေါင်း ၅၀ ခန့်ပါဝင်သည်။ အများစုမှာ ကြယ်ပြာနှင့် ကြယ်ဖြူများဖြစ်ကြပြီး [[ကမ္ဘာမြေ]]မှ [[အလင်းနှစ်]] ၅၁၃၅ အကွာ၌တည်ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်== *[http://www.univie.ac.at/webda/cgi-bin/ocl_page.cgi?dirname=ngc6871 NGC 6871 at WEBDA] *[http://www.astrophoton.com/NGC6871.htm NGC 6871 at Bernhard Hubl's Astrophotography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230135/http://www.astrophoton.com/NGC6871.htm |date=3 March 2016 }} *[http://cs.astronomy.com/asy/m/starclusters/450561.aspx NGC 6871 at Astronomy Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005194929/http://cs.astronomy.com/asy/m/starclusters/450561.aspx |date=5 October 2018 }} [[Category:ဆိုင်နပ် (ကြယ်စုတန်း)]] {{Star-cluster-stub}} gf329wqojr41ji1m7n525sel0pubor6 0 77852 1043255 1043100 2026-07-15T12:52:27Z Ninjastrikers 22896 1043255 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = အနီးစခန်းလေဆိပ် | image = Anisakhan Airport, Pyin Oo Lwin, Myanmar.jpg | caption = လေဆိပ်ဝင်ပေါက် | IATA = NAS | ICAO = VYAS | WMO = | type = | owner-oper = | owner = | operator = | city-served = | location = [[အနီးစခန်း]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | opened = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD}} --> | closed = <!-- {{end date|YYYY|MM|DD}} --> | passenger_services_ceased = <!-- {{end date|YYYY|MM|DD}} --> | built = <!-- military airports --> | used = <!-- military airports --> | commander = <!-- military airports --> | occupants = <!-- military airports --> | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc =+6:30 | elevation-f = ၃၀၀၀ | elevation-m = ၉၁၄ | metric-elev = | coordinates = {{coord|21|57|19|N|096|24|21|E|region:MM_type:airport|display=inline,title}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | image_map = | image_mapsize = | image_map_alt = | image_map_caption = | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_relief = | pushpin_image = | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_mark = | pushpin_marksize = | r1-number = 03/21 | r1-length-f = ၁၀၀၂၀ | r1-length-m = ၃၀၅၄ | r1-surface = ကွန်ကရစ် | stat1-header = | stat1-data = <!-- up to stat4 --> | stat-year = | footnotes = ရင်းမြစ်:<ref name="WAD">[http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=BM96775&sch=VYAS Airport information for VYAS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517033247/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=BM96775&sch=VYAS |date=17 May 2021 }} from DAFIF</ref><ref name="GCM">{{GCM|VYAS|source=DAFIF}}</ref> }} '''အနီးစခန်းလေဆိပ်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[အနီးစခန်း]]တွင် တည်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == === အဆင့်မြှင့်တင်တိုးချဲ့ခြင်း === အနီးစခန်းလေဆိပ်ကို လေဆိပ်တစ်ခု၏အင်္ဂါရပ်နှင့် ညီညွတ်ပြည့်စုံမှုရှိစေရန် အဆင့်မြှင့်တင်ရေးစီမံကိန်းကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တစ်နှစ်လျှင် ခရီးသည် ၁၀၀,၀၀၀ ဦး ဝင်ထွက်အသုံးပြုနိုင်သည့် အလျား ၁၂၀ ပေ၊ အနံ ၈၀ ပေရှိ သံမဏိအဆောက်အအုံဖြင့် နှစ်ထပ်လေဆိပ် အဆောက်အဦသစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ Boeing 737-800 စသည့် လေယာဉ်အမျိုးအစား သုံးစီးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ရပ်နားအသုံးပြုနိုင်စေရန် အလျား ၆၀၀ ပေ၊ အနံ ၅၅၀ ပေအထိ တိုးချဲ့ထားသည့် လေယာဉ်ရပ်နားနေရာနှင့် အလျား ၃၀ ပေ၊ အနံ ၂၀ ပေ၊ အမြင့် ၅၆ ပေရှိ လေကြောင်းထိန်းမျှော်စင်သစ်တို့ကိုလည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အသစ်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a530a0929c2dd0b7c0937a5 |access-date=2026-07-12 |website=www.npnewsmm.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=■ အဆင့်မြှင့်တင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည့် ပြင်ဦးလွင်မြို့ အနီးစခန်းလေဆိပ် နိုင်ငံတော်သမ္မတ တက်ရောက်ဖွင့်လှစ် |url=https://news-eleven.com/article/313309 |access-date=2026-07-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> လေဆိပ်သစ်ကို အခြေပြု၍ ပြည်တွင်းလေကြောင်းလိုင်းများဖြစ်ကြသော မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း၊ မင်္ဂလာလေကြောင်းလိုင်း၊ အဲသံလွင်လေကြောင်းလိုင်းနှင့် မန်းရတနာပုံလေကြောင်းလိုင်းတို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့မှစတင်၍ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ နေပြည်တော်၊ ဟဲဟိုးနှင့် တာချီလိတ်မြို့များ ပါဝင်သည်။ အထူးသဖြင့် ရန်ကုန်–ဟဲဟိုး–အနီးစခန်း၊ ရန်ကုန်–တာချီလိတ်–အနီးစခန်း–ရန်ကုန်၊ အနီးစခန်း–နေပြည်တော်–ရန်ကုန် စသည့်လမ်းကြောင်းများတွင် ပုံမှန်ပျံသန်းမှုများ ဆောင်ရွက်သွားရန် စီစဉ်ထားသည်။ ခရီးစဉ်များကို အပတ်စဉ် တနင်္လာနေ့၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ သောကြာနေ့နှင့် စနေနေ့တို့တွင် ပုံမှန်ပျံသန်းပြေးဆွဲသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web |title=အနီးစခန်းလေဆိပ်သစ်ဖွင့်လှစ်၍ လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်ပျံသန်းပြေးဆွဲ |url=http://www.moi.gov.mm/news/85110 |access-date=2026-07-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ]] [[Category:ပြင်ဦးလွင်မြို့]] {{Myanmar-airport-stub}} qoh46wjjkzwrevn3y9sfm1o40f12ig6 1043259 1043255 2026-07-15T13:05:55Z Ninjastrikers 22896 1043259 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = အနီးစခန်းလေဆိပ် | image = Anisakhan Airport, Pyin Oo Lwin, Myanmar.jpg | caption = လေဆိပ်ဝင်ပေါက် | IATA = NAS | ICAO = VYAS | WMO = | type = | owner-oper = | owner = | operator = | city-served = | location = [[အနီးစခန်း]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | opened = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD}} --> | closed = <!-- {{end date|YYYY|MM|DD}} --> | passenger_services_ceased = <!-- {{end date|YYYY|MM|DD}} --> | built = <!-- military airports --> | used = <!-- military airports --> | commander = <!-- military airports --> | occupants = <!-- military airports --> | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc =+6:30 | elevation-f = ၃၀၀၀ | elevation-m = ၉၁၄ | metric-elev = | coordinates = {{coord|21|57|19|N|096|24|21|E|region:MM_type:airport|display=inline,title}} | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | image_map = | image_mapsize = | image_map_alt = | image_map_caption = | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_relief = | pushpin_image = | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_mark = | pushpin_marksize = | r1-number = 03/21 | r1-length-f = ၁၀၀၂၀ | r1-length-m = ၃၀၅၄ | r1-surface = ကွန်ကရစ် | stat1-header = | stat1-data = <!-- up to stat4 --> | stat-year = | footnotes = ရင်းမြစ်:<ref name="WAD">[http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=BM96775&sch=VYAS Airport information for VYAS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517033247/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=BM96775&sch=VYAS |date=17 May 2021 }} from DAFIF</ref><ref name="GCM">{{GCM|VYAS|source=DAFIF}}</ref> }} '''အနီးစခန်းလေဆိပ်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[အနီးစခန်း]]တွင် တည်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == === အဆင့်မြှင့်တင်တိုးချဲ့ခြင်း === အနီးစခန်းလေဆိပ်ကို လေဆိပ်တစ်ခု၏အင်္ဂါရပ်နှင့် ညီညွတ်ပြည့်စုံမှုရှိစေရန် အဆင့်မြှင့်တင်ရေးစီမံကိန်းကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တစ်နှစ်လျှင် ခရီးသည် ၁၀၀,၀၀၀ ဦး ဝင်ထွက်အသုံးပြုနိုင်သည့် အလျား ၁၂၀ ပေ၊ အနံ ၈၀ ပေရှိ သံမဏိအဆောက်အအုံဖြင့် နှစ်ထပ်လေဆိပ် အဆောက်အဦသစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ Boeing 737-800 စသည့် လေယာဉ်အမျိုးအစား သုံးစီးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ရပ်နားအသုံးပြုနိုင်စေရန် အလျား ၆၀၀ ပေ၊ အနံ ၅၅၀ ပေအထိ တိုးချဲ့ထားသည့် လေယာဉ်ရပ်နားနေရာနှင့် အလျား ၃၀ ပေ၊ အနံ ၂၀ ပေ၊ အမြင့် ၅၆ ပေရှိ လေကြောင်းထိန်းမျှော်စင်သစ်တို့ကိုလည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အသစ်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a530a0929c2dd0b7c0937a5 |access-date=2026-07-12 |website=www.npnewsmm.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=■ အဆင့်မြှင့်တင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည့် ပြင်ဦးလွင်မြို့ အနီးစခန်းလေဆိပ် နိုင်ငံတော်သမ္မတ တက်ရောက်ဖွင့်လှစ် |url=https://news-eleven.com/article/313309 |access-date=2026-07-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> လေဆိပ်သစ်ကို အခြေပြု၍ ပြည်တွင်းလေကြောင်းလိုင်းများဖြစ်ကြသော မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း၊ မင်္ဂလာလေကြောင်းလိုင်း၊ အဲသံလွင်လေကြောင်းလိုင်းနှင့် မန်းရတနာပုံလေကြောင်းလိုင်းတို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့မှစတင်၍ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ နေပြည်တော်၊ ဟဲဟိုးနှင့် တာချီလိတ်မြို့များ ပါဝင်သည်။ အထူးသဖြင့် ရန်ကုန်–ဟဲဟိုး–အနီးစခန်း၊ ရန်ကုန်–တာချီလိတ်–အနီးစခန်း–ရန်ကုန်၊ အနီးစခန်း–နေပြည်တော်–ရန်ကုန် စသည့်လမ်းကြောင်းများတွင် ပုံမှန်ပျံသန်းမှုများ ဆောင်ရွက်သွားရန် စီစဉ်ထားသည်။ ခရီးစဉ်များကို အပတ်စဉ် တနင်္လာနေ့၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ သောကြာနေ့နှင့် စနေနေ့တို့တွင် ပုံမှန်ပျံသန်းပြေးဆွဲသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web |title=အနီးစခန်းလေဆိပ်သစ်ဖွင့်လှစ်၍ လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်ပျံသန်းပြေးဆွဲ |url=http://www.moi.gov.mm/news/85110 |access-date=2026-07-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == လေကြောင်းလိုင်းများနှင့် ခရီးစဉ်များ == {{airport-dest-list | [[သံလွင် လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ရန်ကုန်]]၊ [[တာချီလိတ်လေဆိပ်|တာချီလိတ်]] | [[မန်းရတနာပုံ လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ရန်ကုန်]]၊ [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်|ဟဲဟိုး]] | [[မင်္ဂလာ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း]] | [[ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ရန်ကုန်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်|မြစ်ကြီးနား]] | [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ရန်ကုန်]]၊ [[ကလေးလေဆိပ်|ကလေး]] }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ]] [[Category:ပြင်ဦးလွင်မြို့]] {{Myanmar-airport-stub}} taxd2opgnpwgg294ap1ohmfve69afvl 0 80359 1043335 840315 2026-07-16T08:49:41Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043335 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |image = File:Jemisin Obelisk Gate cover.jpg |name = The Obelisk Gate |author = N. K. Jemisin |language = အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား |genre = သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ် |publisher = Orbit Books(Orbit) |isbn = 978-0316229265 }} '''''ထိပ်ချွန်ကျောက်တိုင်ဂိတ်''''' ({{lang-en|The Obelisk Gate}}) သည် အင်ကေဂျယ်မီစင်း ရေး‌သားသော ၂၀၁၆ သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ် ဝတ္ထု တစ်အုပ် ဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာကွဲ စီးရီးတွင် (''ပဉ္စမဥတု'' ပြီးနောက်) ဆက်လက်ထုတ်ဝေသော ဒုတိယတွဲ ဖြစ်သည်။ ''ထိပ်ချွန်ကျောက်တိုင်ဂိတ်''သည် ဝေဖန်မှုများစွာ ပြင်းထန်ခဲ့ပြီး၊ အရှေ့တစ်အုပ်သည် [[ဟူးဂိုးဆု]]၏ အကောင်းဆုံး ဝတ္ထုဆုကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.locusmag.com/News/2017/08/2017-hugo-and-campbell-awards-winners/|title=Locus Online News » 2017 Hugo and Campbell Awards Winners|last=Publications|first=Locus|language=en|accessdate=2017-08-16}}</ref> == ဇာတ်ကွက်အကျဉ်း == ''ထိပ်ချွန်ကျောက်တိုင်ဂိတ်''သည် (ပဉ္စမဥတု ဟု ခေါ်တွင်သော) ရာစုနှစ်တိုင်းတွင် အကြီးအကျယ် ရာသီဥတု ကပ်ဆိုက်ခြင်း ကြုံရသော တိတ်ဆိတ်ခြင်းဟူသည့် စူပါတိုက်ကြီး တစ်ခုပေါ်၌ အခြေခံထားသည်။ စာအုပ်သည် ကမ္ဘာပျက်ကပ် ဖြစ်လာနိုင်သည့် ဆိုးရွားသော ပဉ္စမဥတုမှ စတင်ထားသည်။ စာအုပ်တွင် အမေနှင့် သမီးဟူသော ဇာတ်ကောင် နှစ်ကောင်ကို အခြေတည်ထားပြီး၊ မှော်ပညာ တတ်မြောက်သော အိုရိုဂျင်းများ ဖြစ်ကာ၊ အနီးစပ်ဆုံး ပဉ္စမဥတု မဖြစ်ခင်ကလေးကမှ ကွဲကွာသွားခဲ့သည်။ တယောက်နှင့် တယောက် ပြန်လည် ရှာတွေ့ရန် ခရီးထွက်ခြင်းများ ပါဝင်ပြီး၊ သူတို့၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ပဉ္စမဥတုများ အဘယ်ကြောင့် တည်ရှိနေရသနည်း ဟူသည်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိ ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|title=The Obelisk Gate Offers No Easy Fix for a Broken World|last=Christensen|first=Ceridwen|url=https://www.barnesandnoble.com/blog/sci-fi-fantasy/the-obelisk-gate-offers-no-easy-fix-for-a-broken-world/|work=Barnes & Noble Sci-Fi and Fantasy Blog|date=16 August 2016|accessdate=12 August 2017}}</ref> === ဆုများ === ၂၀၁၇ တွင် ''ထိပ်ချွန်ကျောက်တိုင်ဂိတ်''သည် အကောင်းဆုံး ဝတ္ထုအတွက် [[ဟူးဂိုးဆု]]ကို ရရှိသည်။<ref name="The Verge Hugo">{{Cite news|title=Women swept nearly every category at the 2017 Hugo Awards|last=Liptak|first=Andrew|url=https://www.theverge.com/2017/8/11/16127310/2017-hugo-awards-n-k-jemisin-science-fiction-fantasy-books|work=The Verge|date=11 August 2017|accessdate=11 August 2017}}</ref><ref name="Guardian Hugo">{{Cite news|title=Hugo awards 2017: NK Jemisin wins best novel for second year in a row|last=Flood|first=Alison|url=https://www.theguardian.com/books/2017/aug/11/hugo-awards-2017-nk-jemisin-repeats-best-novel-win-the-obelisk|work=The Guardian|date=11 August 2017|accessdate=12 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news|title=This Sci-Fi Author is on a Hugo Winning Streak|last=Britt|first=Ryan|url=https://www.inverse.com/article/35433-hugo-awards-2017-best-novel-winner-scifi-science-fiction-nk-jemisin|language=en|work=Inverse|date=11 August 2017|accessdate=12 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news|title=The 2017 Hugo Award Winners Are Here|last=Whitbrook|first=James|url=https://io9.gizmodo.com/the-2017-hugo-award-winners-are-here-1797762970|work=io9|publisher=Gizmodo|date=11 August 2017|accessdate=12 August 2017|archivedate=11 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811231704/http://io9.gizmodo.com/the-2017-hugo-award-winners-are-here-1797762970}}</ref><ref>{{Cite news|title=Hugo Award for Best Novel 2017 given to N.K. Jemisin|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/hugo-award-for-best-novel-2017-given-to-n-k-jemisin/articleshow/60032664.cms|work=The Times of India|date=12 August 2017|accessdate=13 August 2017|archivedate=19 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170819170643/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/hugo-award-for-best-novel-2017-given-to-n-k-jemisin/articleshow/60032664.cms}}</ref> ဤသည်မှာ ဂျယ်မီစင်း၏ ကမ္ဘာကွဲ စီးရီးအတွက် (၂၀၁၆ က ''ပဉ္စမဥတု ''ပြီးနောက်) ဒုတိယကြိမ် ရသော ဆု ဖြစ်ပြီး၊ ဂျယ်မီစင်းသည် ဆယ်စုနှစ် နှစ်စုကျော်အတွင်း အကောင်းဆုံးဝတ္ထု ဟူးဂိုးဆုကို နှစ်နှစ်ဆက်တိုက် ရရှိသူ ပထမဆုံး စာရေးဆရာ ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite news|title=N.K. Jemisin Makes Hugo Awards History With 'The Obelisk Gate'|last=Wilson|first=Kristian|url=https://www.bustle.com/p/nk-jemisin-makes-hugo-awards-history-with-the-obelisk-gate-76128|language=en|work=Bustle|date=12 August 2017|accessdate=12 August 2017}}</ref> ထို့ပြင်၊ ''ထိပ်ချွန်ကျောက်တိုင်ဂိတ်''၏ အောင်မြင်မှုသည် အကောင်းဆုံး ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုလတ်၊ ဝတ္ထုတိုဆုများ ပါဝင်သော ၂၀၁၇ ဟူးဂိုးဆုများတွင် အမျိုးသမီး‌ဇာတ်ကောင်များ အားကောင်းမှု အရွေ့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=2017 Hugo winners: excellent writing and editing by brilliant women|last=Doctorow|first=Cory|url=https://boingboing.net/2017/08/12/saddest-puppies.html|work=Boing Boing|date=12 August 2017|accessdate=12 August 2017|archive-date=13 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813103635/https://boingboing.net/2017/08/12/saddest-puppies.html|url-status=dead}}</ref> ဟူးဂိုးဆုအပြင်၊ ''ထိပ်ချွန်ကျောက်တိုင်ဂိတ်''သည် နက်ဗျူလာ၏ အကောင်းဆုံး ဝတ္ထုဆုအတွက် စကာတင် ပါခဲ့သော်လည်း ထိုဆုကို ချာလီဂျိန်းအင်ဒါး၏ ''မိုးပေါ်က ငှက်တွေအကုန်လုံး (All the Birds in the Sky) ''စာအုပ်က ရရှိသွားသည်။<ref>{{Cite news|title=This year's Nebula Award nominees are incredibly diverse – read some online|last=Liptak|first=Andrew|url=https://www.theverge.com/2017/2/20/14672148/2016-nebula-award-nominations-science-fiction-fantasy-books|work=The Verge|date=20 February 2017|accessdate=12 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news|title=Here are the winners of this year's Nebula Awards|last=Liptak|first=Andrew|url=https://www.theverge.com/2017/5/20/15653006/nebula-awards-2016-winners-science-fiction-fantasy-charlie-jane-anders|work=The Verge|date=20 May 2017|accessdate=12 August 2017}}</ref>  == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:နိုင်ငံတကာ စာအုပ်များ]] [[Category:၂၀၁၆ ဝတ္ထုစာအုပ်များ]] i8dpnzp61l2m0a37ylj796d9enrfc5f 0 92506 1043251 1043027 2026-07-15T12:27:05Z Ninjastrikers 22896 cleanup 1043251 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} {{Infobox school|name=Mandalay 2 High School <br> အ.ထ.က. (၂) မန္တလေး|city=မန္တ​လေးမြို့|state=မန္တ​လေးတိုင်း​ဒေသကြီး|country=မြန်မာနိုင်ငံ|type=အစိုးရ​ကျောင်း|school_number=၂|grades=K-10}} '''မန္တ​​လေးမြို့ ၊အမှတ်(၂)အ​ခြေခံပညာအထက်တန်း​ကျောင်း'''သည် ယခင်က အမျိုးသားအထက်တန်း​ကျောင်းဖြစ်ပြီး လမ်း၃၀နှင့် ၈၁လမ်း​ထောင့်တွင်တည်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၂၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တက္ကသိုလ်သပိတ်ကြီးအပြီး မြန်မာလူမျိုးများက ကိုလိုနီအစိုးရ၏ ပညာရေးစနစ်အစား ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသားပညာရေးကို တည်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့ [[အမျိုးသားကျောင်းများ|အမျိုးသားကျောင်း]]များ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြပြီး မန္တလေးတွင်လည်း ဗဟိုအမျိုးသားကျောင်း (Central National School) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းမှ ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ယနေ့ မန္တလေးဗဟိုအမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တပ်များ မန္တလေးသို့ ဝင်ရောက်လာစဉ် ကျောင်းများစွာကဲ့သို့ပင် ဗဟိုအမျိုးသားကျောင်းလည်း ပုံမှန်စာသင်မှု ရပ်နားခဲ့ရသည်။ စစ်ပြီးနောက်တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ပညာရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် အစိုးရ၏ ပညာရေးစနစ်အောက်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် ဆက်လက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ == ကျောင်းအဆောက်အအုံ == ကျောင်း၏ မူလအဆောက်အအုံအချို့မှာ ကိုလိုနီခေတ် ဗိသုကာလက်ရာများ လွှမ်းမိုးထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စာသင်ဆောင်အသစ်များ ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ == ကျောင်းသားဟောင်းများ == *[[ဦးရာဇတ်]](​ကျောင်းအုပ်ကြီး) *[[လူထု ဒေါ်အမာ|လူထု​ဒေါ်အမာ]] * ကျားဘငြိမ်း *[[မောင်အေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဒုဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်​အေး]](နအဖ ဒုဥက္ကဋ္ဌ) * M.Aမအုန်း(မန္တ​လေးတက္ကသိုလ် ပါဠိပါ​မောက္ခ) * ​ဒေါက်တာ​ကောင်းဇံ * ဗိုလ်မှူးကြီးခင်ညို(အိမ်​စောင့်အစိုးရနှင့်​တော်လှန်​ရေး​ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် * ​စောလှ *[[သခင်ချန်ထွန်း]](နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဆုရ) * သူရိယသန်း​မောင်(ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ​ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ) * ​မောင်​မောင်လှ(မလွန်ဆန်လှူအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ) * သိပ္ပံမှူးတင် == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:မန္တလေးမြို့ရှိ အထက်တန်းကျောင်းများ]] 3d6y5gldjf52la8axpl8mg451duhcs4 0 104410 1043318 1025147 2026-07-16T03:24:33Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043318 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ | type = [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]] | seal = Logo of Sagaing Region government.svg | seal_size = 120 px |seal_caption=အမှတ်တံဆိပ် | logo = Flag of Sagaing Region (2019).svg | logo_caption = စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အလံ | image = | image_caption = | formed = {{Start date|2011|3|30|df=yes}} | jurisdiction = {{flag|Sagaing Region}}တိုင်းဒေသကြီး | headquarters = [[မုံရွာမြို့]] ၊[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] | employees = | budget = | chief1_name = ကိုလေး | chief1_position = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | parent_department = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] | website = {{URL|http://www.sagaingregion.gov.mm/}} |}} '''စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်မှာ ဦးကိုလေး ဖြစ်သည်။ == ခေါင်းဆောင်မှု == {| class="wikitable" ! colspan="7" |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- ! rowspan="2" |စဉ် ! rowspan="2" |အမည် ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |ပါတီ ! rowspan="2" |သမ္မတ |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁။ |ဦး[[သာအေး]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | |USDP |ဦးသိန်းစိန် |- | rowspan="2" |၂။ | rowspan="2" |ဒေါက်တာ[[မြင့်နိုင်]] | rowspan="2" |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | rowspan="2" |၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ | rowspan="2" | | rowspan="2" |NLD |ဦးထင်ကျော် |- |ဦးဝင်းမြင့် |- ! colspan="7" |တိုင်းဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ |- | - |ဦးမြတ်​ကျော် |၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | | | |- ! colspan="7" |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |၃။ |ဦးမြတ်​ကျော် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | | |ဦးမြင့်ဆွေ (ယာယီ) မင်းအောင်လှိုင် (ယာယီတာဝန်) |- |၄။ |ဦးကိုလေး |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' | |USDP |ဦးမင်းအောင်လှိုင် |} == အစိုးရအဖွဲ့များ == === အစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အသစ်တက်လာသော [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81604 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၂/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81626 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81627 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၄/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81629 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၂၆/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81633 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" | |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁။ |ဦးကိုလေး |ဝန်ကြီးချုပ် | rowspan="12" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | rowspan="12" |''ယနေ့အထိ'' | rowspan="12" |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၂။ |ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန | |- |၃။ |ဦးအောင်ဇော်ဦး |စီမံကိန်း၊ စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန | |- |၄။ |ဦးညွန့်ဝင်းအောင် |လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန | |- |၅။ |ဦးခင်မောင်အေး |လျှပ်စစ်၊ စွမ်းအင်၊ စက်မှုနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန | |- |၆။ |ဦးဆန်းဝင်း |စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန | |- |၇။ |ဦးတင်သန်းဝင်း |သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန | |- |၈။ |ဒေါက်တာသောင်းနိုင် |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန | |- |၉။ |ဦးစိန်ဖေ |ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန | |- |၁၀။ |ဦးငွန်ဘွလ်ထန် |ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန | |- |၁၁။ |ဒေါ်လှလှဝင်း |တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် | |- |၁၂။ |ဒေါ်မြင့်မြင့်သိန်း |တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် | |- |၁၃။ |ဦးခင်မောင်ချို |တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး | colspan="3" |''အရာထပ်ရာထူးအလျောက်'' | |} === အစိုးရအဖွဲ့ (ဩဂုတ် ၂၀၂၁ - ၂၀၂၆) === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁ |ဦးမြတ်​ကျော် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | rowspan="8" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | rowspan="7" |{{age in days|2021|8|1|2026|4|10}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- |၂ |ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၃ |​ဒေါ်ရီရီသန်း |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |စီးပွားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၄ |ဦးတင်သန်းဝင်း |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |သယံဇာတရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၅ |ဦး​အေးလှိုင် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၆ |ရဲမှူးကြီး ​ကျော်ထွန်း |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၇ |ဦးစိုင်းနိုင်နိုင်​ကျော် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၈ |ဒေါ်လှလှဝင်း <ref>https://cincds.gov.mm/node/10988?d=1</ref> |၄ မတ် ၂၀၂၁ |{{Age in years and days|2021|3|4|2026|4|10}} |ဥပဒေချုပ် |} === အစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၆-၂၀၂၁) === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |(၁) |ဒေါက်တာ[[မြင့်နိုင်]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|3|30|2021|2|1}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- | rowspan="2" |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီးကျော်သန့်နိုင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၂၂ ​မေ ၂၀၁၈ | {{age in days|2016|04|05|2018|5|22}} | rowspan="2" |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းထွန်းအောင် |၂၂ ​မေ ၂၀၁၈ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|5|22|2021|2|1}} |- |(၃) |ဦး[[စိုးဦး]] |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦး[[ကမ်ဇာမုံ]] |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဦးသန်းညွန့်ဝင်း |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |လျှပ်စစ်၊ စက်မှုနှင့် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးမြင့်ကြည် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |ဒေါက်တာ[[ဇော်ဝင်း (နိုင်ငံရေးသမား)|ဇော်ဝင်း]] |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဒေါ်မွှေးမွှေးခင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|3|30|2021|2|1}} |ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |ဦးလာလ်ထောင်ထန်း |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|3|30|2021|2|1}} |ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |ဦးမိုး‌ကျော်သူ |၂၈ ဇွန် ၂၀၁၉ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2019|6|28|2021|2|1}} |လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဝန်ကြီး |- |(၁၁) |ဦးခင်မောင်လှ |၇ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|7|2021|2|1}} |တိုင်း​ဒေသကြီးဥပဒေချုပ် |- |(၁၂) |ဦးစိုးလွင် |၇ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|7|2021|2|1}} |တိုင်း​ဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် |}<ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet/region-and-state-government/id-10188|title=စစ်ကိုင်းတိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301133012/https://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet%2Fregion-and-state-government%2Fid-10188}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/05/id-10102|title=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၁၆ / ၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082201/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F05%2Fid-10102}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/08/id-10150|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၃၁/၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121043/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F08%2Fid-10150}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/08/id-10146|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၃၀/၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121042/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F08%2Fid-10146}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2018/05/23/id-13912|title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၂၃/၂၀၁၈)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121500/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2018%2F05%2F23%2Fid-13912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6170|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတထံမှ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ ပေးပို့သော တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151815/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6170}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6170|title=ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း​​ဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်ခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151815/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6170}}</ref> === အစိုးရအဖွဲ့ (၃၁မတ်၂၀၁၁ - ၃၀မတ်၂၀၁၆) === {| class="wikitable" !'''စဉ်''' !'''အမည်''' !'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- |(၁) |ဦး[[သာအေး]] |ဝန်ကြီးချုပ် |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီးကြည်နိုင် |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး |- |(၃) |ဦးစောမြင့်ဦး |စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးဝန်ကြီး |- |(၄) |ဦးသန်းထိုက် |သစ်တော၊သတ္တု၊စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဝန်ကြီး |- |(၅) |ဒေါက်တာမြင့်သိန်း |လူမှုရေးဝန်ကြီး |- |(၆) |ဦးတင်ဝင်း |ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး |- |(၇) |ဦးအောင်ဇော်ဦး |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး |- |(၈) |ဦးစန်းရွှေ |ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး |- |(၉) |ဦးစိန်မောင်း |စီမံကိန်းနှင့်စီးပွားရေးရာဝန်ကြီး |- |(၁၀) |ဦးမောင်မောင်လင်း |တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် |- |(၁၁) |ဦးကျော်ဝင်း |လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှုလက်မှုဝန်ကြီး |- |(၁၂) |ဦးတင်လှိုင်မြင့် |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး |- |(၁၃) |ဦးနိုထန်ကပ် |ချင်းတိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီး |- |(၁၄) |ဦးစိုးစိုးဇော် |တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရေးမှူး |}<nowiki> </nowiki><ref>{{cite web |url=https://www.sagaingregion.gov.mm/index.php/2021-07-07-14-10-11/2021-07-08-10-47-29 |title=ပထမအကြိမ် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ |work=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |access-date=၁၅ ဇွန် ၂၀၂၃ |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608091626/http://sagaingregion.gov.mm/index.php/2021-07-07-14-10-11/2021-07-08-10-47-29 |url-status=dead }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}}{{State and Region Governments of Myanmar}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ]] 35u8gcql30q7r8e4xaea81f3b5junwe 0 110261 1043332 1023946 2026-07-16T08:08:46Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043332 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = တူးတူး | image= | birth_name = မောင်တူး | nationality = [[မြန်မာ]] | birth_date = {{birth date|1990|10|06}} | birth_place = ဗူးကျွန်းရွာ၊ [[ရေနံချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မကွေးတိုင်း]] | death_date = {{death date and age|2023|4|26|1990|10|6}} | height = {{height|m=1.78|precision=1}} | team = Dragon Power club Yangon | trainer = kyaw soe (Dragon Power) | lethwei_win = 37 | lethwei_loss = 0 | lethwei_draw = 11 | stance = orthodox | style = [[လက်ဝှေ့]] | spouse = {{marriage|မအိအိဖြိုး|November 15, 2014}} }} '''တူးတူး''' (၆ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၀-၂၆ ဧပြီ ၂၀၂၃၊ ''မောင်တူး'' ဟုလည်း သိကြသည်) သည် မြန်မာအမျိုးသားလက်ဝှေ့သမား ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ မစ်ဒယ်ဝိတ်တန်းကမ္ဘာ့လက်ဝှေ့ချန်ပီယံလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="champion WLC">{{cite news|url=http://lethweiworld.com/lethwei-world-champion-too-too-to-defend-his-title-against-uzbekistan-naimjon-tuhtaboyev/|title=Lethwei Champion Too Too Will Face Uzbekistan’s Naimjon Tuhtaboyev|date=6 December 2019|author=Aung Mint Sein|website=Lethwei World}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> == အစောပိုင်းဘဝ == တူးတူးကို ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် မကွေးတိုင်း၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ဘူးကျွန်းရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့နှင့် မကွေးမြို့တို့တွင် အခြေခံပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကောင်စီလက်ထဲ သေဆုံးသွားတဲ့ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ဆောင်လက်ဝှေ့ကျော် တူးတူး |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/boxer-too-too-died-junta-07282023014154.html |access-date=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |language=my}}</ref> ရှစ်တန်းနှစ်အရောက်တွင် ကရာတေးစတင်သင်ကြားခဲ့ရာ လက်ဝှေ့အားကစားလောကနှင့် အဆက်အသွယ်ရကာ လက်ဝှေ့ကျော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ဖမ်းဆီးခံရခြင်း == [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက်တွင် လက်ဝှေ့သမား တူးတူးသည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] [[၂၀၂၁-၂၀၂၂ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ|ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲများ]]နှင့် အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Bissell |first1=Tim |title=Myanmar arrests Lethwei legend Too Too for protesting against military coup |url=https://www.bloodyelbow.com/2022/4/19/23031176/myanmar-arrests-lethwei-legend-too-too-for-protesting-against-military-coup-aung-la-n-sang-mma-news |website=[[Bloody Elbow]] |access-date=21 April 2022 |language=en |date=19 April 2022 |archive-date=19 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419140107/https://www.bloodyelbow.com/2022/4/19/23031176/myanmar-arrests-lethwei-legend-too-too-for-protesting-against-military-coup-aung-la-n-sang-mma-news }}</ref><ref>{{cite news|url=https://lockerroom.in/blog/view/Aung-La-N-Sang-Too-Too-Lethwei-Arrest|title=Lethwei legend Too Too gets arrested in Myanmar, gets support from Aung La|date=19 April 2022|website=Locker Room}}</ref> <ref>{{cite web |title=၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်း - ချင်း၊ စစ်ကိုင်းနဲ့ မကွေးတို့မှာ‌ နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်ရသူ ၃ သိန်းကျော်အထိ မြင့်တက်လာ - ဘီဘီစီ မြန်မာ {{!}} အထူးသတင်း {{!}} နောက်ဆုံးရ သတင်း {{!}} နောက်ဆုံးရခေါင်းစဉ် သတင်း {{!}}မြန်မာသတင်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-61025967/page/6 |website=BBC News မြန်မာ |access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၂ |language=my-MM |archive-date=8 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508060505/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-61025967/page/6 }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် တူးတူး အပါအဝင် ၆ ဦးကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်]]၊ [[မင်းဘူး(စကု)မြို့နယ်]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://lethweiworld.com/lethwei-legend-too-too-captured-by-military/|title=Lethwei Legend Too Too Captured by Military|date=13 May 2022|author=James Rees|website=Lethwei World}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.overtimeheroics.net/2022/04/12/lethwei-legend-too-too-captured|title=Lethwei Legend Too Too Captured|date=12 April 2022|author=James Rees|website=Overtime Heroics}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တူးတူးသည် ဖမ်းဆီးထားရာမှ ထွက်ပြေးရန် ကြိုးပမ်းသဖြင့် ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီးရာမှ သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မရှိခဲ့သဖြင့် အတည်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |title=ကမ္ဘာ့လက်ဝှေ့ချန်ပီယံဟောင်း တူးတူး သေဆုံးကြောင်း ၃လကြာမှ မိသားစုကို အသိပေး |url=https://myaelattathan.org/articles/%E1%80%80%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8_%E1%80%90%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8_%E1%81%83%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BE_%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%A1%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%B8 |access-date=13 July 2023 |work=Myae Latt Athan |date=13 July 2023 |language=Burmese |archive-date=13 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230713205331/https://myaelattathan.org/articles/%E1%80%80%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8_%E1%80%90%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8_%E1%81%83%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BE_%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%A1%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%B1%E1%80%B8 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=ラウェイトップ選手トゥトゥの訃報報道！2016年には日本大会にも参戦！ |url=https://miruhon.net/237605 |access-date=13 July 2023 |work=Miruhon |date=28 April 2023 |language=Japanese}}</ref><ref>{{cite news |title=မြန်မာ့ရိုးရာ လက်ဝှေ့သမား တူးတူး ဖမ်းဆီးခံထားရစဉ် သေဆုံး၊ သေဆုံးခဲ့သည်မှာ လွန်ခဲ့သည့် ၃ လတည်းကဟုဆို |url=https://mpapress.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/25455/ |access-date=13 July 2023 |work=Myanmar Pressphoto Agency |date=13 July 2023 |language=Burmese |accessdate=14 July 2023 |archivedate=13 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230713205333/https://mpapress.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/25455/ }}</ref><ref name="mpapress">{{cite news|url=https://mpapress.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/25455/|title=မြန်မာ့ရိုးရာ လက်ဝှေ့သမား တူးတူး ဖမ်းဆီးခံထားရစဉ် သေဆုံး၊ သေဆုံးခဲ့သည်မှာ လွန်ခဲ့သည့် ၃ လတည်းကဟုဆို|date=July 13, 2023|website=MpaPress|accessdate=14 July 2023|archivedate=13 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230713205333/https://mpapress.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/25455/}}</ref> တူးတူး အမှန်တကယ်သေဆုံးကြောင်းကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင်မှ ရဲစခန်းက ၎င်း၏ မိသားစုထံ ခေါ်ယူအသိပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ကောင်စီ၏ ဖမ်းဆီးနှိပ်စက်ခြင်းခံရ၍ ဧပြီလ ကတည်းကသေဆုံးခဲ့သည့် မြန်မာ့လက်ဝှေ့ကျော်တူးတူးကို သေဆုံးပြီဖြစ်ကြောင်း ဇူလိုင် ၁၁ရက်တွင် မိသားစုထံ အသိပေး |url=https://ayartimes.com/?p=21642 |access-date=13 July 2023 |work=Ayeyarwaddy Times |date=13 July 2023 |language=Burmese}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.daweiwatch.com/2023/04/28/news/local-news/58880/|title=The News of the death of traditional boxing champion Too Too|date=April 28, 2023|website=Dawei Watch|accessdate=14 July 2023|archivedate=13 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230713222804/http://www.daweiwatch.com/2023/04/28/news/local-news/58880/}}</ref><ref>{{cite news|url=https://ayartimes.com/?p=21642|title=The News of the death of traditional boxing champion Too Too|date=July 13, 2023|website=Ayeyarwaddy Times}}</ref> == တံခွန်စိုက်ပြိုင်ပွဲများနှင့် အောင်မြင်မှုများ == ''' တံခွန်စိုက်ပြိုင်ပွဲများ ''' * '''[[လက်ဝှေ့|Lethwei World Champion]]''' ** 75&nbsp;kg Lethwei Golden Belt *** Thirty-tree successful title defenses * '''[[World Lethwei Championship]]''' ** [[World Lethwei Championship#Middleweight Championship|WLC Middleweight World Championship]] *** One successful title defense '''[[လက်ဝှေ့|အခြား တံခွန်စိုက်ပြိုင်ပွဲများ]]''' * 2019 Air KBZ Fight 6 Championship Champion * 2013 Dagon Shwe Aung Lan Tournament Champion * {{gold1}} [[Muay Thai at the 2013 Southeast Asian Games|2013 Southeast Asian Games]] - [[Naypyidaw, Myanmar]] * {{gold1}} 2012 Asian Muay Championships - [[Ho Chi Minh City]] * {{gold1}} 2013 Dagon Shwe Aung Lan tournament - [[Yangon]] * {{gold1}} 2013 Prime Minister's Cup - [[Naypyidaw]] * {{bronze3}} [[Muay at the 2013 Asian Indoor and Martial Arts Games|2013 Asian Indoor Martial Arts Games]] - [[Incheon, South Korea]] == လက်ဝှေ့ == {{Fight record start|norec=y|title=Professional Lethwei record|record='''၃၉ ပွဲနိုင်၊ ၁ ပွဲ ရှုံး၊ သရေ ၂၆ ပွဲ'''}} |- style="background:#fbb;" | 2020-01-31 || Loss || align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Naimjon Tuhtaboyev]] || [[2020 in World Lethwei Championship#WLC 11: Battlebones|WLC 11: Battlebones]] ||[[Yangon]], [[Myanmar]] || Decision || 5 || |- ! style=background:white colspan=9 |{{small|Lost [[World Lethwei Championship#Middleweight Championship|WLC Middleweight World Championship]]}} |- style="background:#cfc;" | 2019-11-03 || Win || align="left" |{{flagicon|JPN}} Tokeshi Kohei|| Air KBZ Fight 6 || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO || 4 || |- ! style=background:white colspan=9 |{{small|Wins [[Lethwei#Traditional rules|2019 Air KBZ Myanmar Lethwei World Championship]]}} |- style="background:#c5d2ea;" | 2019-08-18 || Draw || align="left" |{{flagicon|BRA}} Fabio Ferrari|| 2019 Myanmar Lethwei World Championship ||[[Yangon]], [[Myanmar]] || Draw || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2019-04-14 || Win || align="left" |{{flagicon|THA}} [[Dechrid Sathian Muaythai Gym]] || Thingyan Fight Chitthu Myaing Park || [[Hpa-an]], [[Myanmar]] || KO || 1 || |- style="background:#cfc;" | 2018-02-17 || Win || align="left" |{{flagicon|UKR}} Vasyl Sorokin|| [[World Lethwei Championship#WLC4: Barekunckle-King|WLC 4: Bare-knuckle King]] || [[Naypyidaw]], [[Myanmar]] || Decision || 5 || |- |- style="background:#cfc;" | 2017-11-04 || Win || align="left" |{{flagicon|AUS}} Louis Michael Badato|| [[World Lethwei Championship#WLC 3: Legendary Champions|WLC 3: Legendary Champions]] || [[Yangon]], [[Myanmar]] || Decision || 5 || |- ! style=background:white colspan=9 |{{small|Wins [[World Lethwei Championship#Middleweight Championship|WLC Middleweight World Championship]]}} |- style="background:#cfc;" | 2017-06-10 || Win || align="left" |{{flagicon|FRA}} James Benal|| [[2017 in World Lethwei Championship#WLC 2: Ancient Warriors|WLC 2: Ancient Warriors]] || [[Yangon]], [[Myanmar]] || Decision || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2017-03-03 || Win || align="left" |{{flagicon|AUS}} Eddie Farrell|| [[2017 in World Lethwei Championship#WLC 1: The Great Beginning|WLC 1: The Great Beginning]] || [[Yangon]], [[Myanmar]] || Decision || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2017-01-06 || Draw || align="left" |{{flagicon|THA}} [[Chanajon P.K. Saenchai Muaythaigym|Chanajon PK Saenchai]]|| Myanmar-Thailand-Laos Challenge Fights || [[Mandalay]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2016-11-27 || Win || align="left" |{{flagicon|PER}} Matteo Celi|| Mandalay Rumbling Challenge Fight || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO || 3 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2016-10-27 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} [[Soe Lin Oo]] || [[2016 in ILFJ#Lethwei Grand Prix in Japan 2016|Lethwei Grand Prix in Japan 2016]]|| [[Tokyo]], [[Japan]]|| Draw || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2016-10-09 || Win || align="left" |{{flagicon|THA}} [[Berneung Topkingboxing]] || GTG International Challenge Fights 2016 || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO (Punches) || 3 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2016-08-21 || Draw || align="left" |{{flagicon|CAN}} [[Dave Leduc]] || 2016 Myanmar Lethwei World Championship || [[Yangon]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2016-04-02 || Win ||align=left|{{flagicon|RUS}} Artem Sushkov || Max Thingyan Fight || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO || 4 || |- style="background:#cfc;" | 2016-02-03 || Win ||align=left|{{flagicon|RUS}} Vladimir Shuliak || Win Sein Taw Ya 2016 || [[Mudon]], [[Myanmar]] || KO || 3 || |- style="background:#cfc;" | 2016-01-13 || Win ||align=left|{{flagicon|MYA}} Kyal Linn Aung || (25th) Karen New Year festival || [[Hpa-an]], [[Myanmar]] || KO || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2015-09-27 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Saw Gaw Mu Do || Mandalay Rumbling Mega Fights || [[Yangon]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2015-08-30 || Win ||align=left|{{flagicon|CAN}} Matthew Richardson || All Star Big Fight || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO || 4 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2015-07-26 || Draw || align="left" |{{flagicon|USA}} [[Cyrus Washington]] || Monsoon Fight || [[Yangon]], [[Myanmar]]|| Draw || 7 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2015-05-15 || Draw || align="left" |{{flagicon|SVK}} Igor Danis || [[2015 in Kunlun Fight#Kunlun Fight 25|Kunlun Fight 25]] || [[Banská Bystrica]], [[Slovakia]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2015-04-03 || Draw || align="left" |{{flagicon|THA}} Petchtae Tor.Maxmuaythai || Mon-Myanmar-Thai Challenge Fights || [[Ye Township]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2015-03-25 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} [[Soe Lin Oo]] || Thaung Pyin Lethwei Challenge Fights || [[Ye Township]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2015-02-06 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Saw Yan Paing || Taungbon village 68th Mon National Day || [[Ye Township]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2014-12-28 || Win ||align=left|{{flagicon|USA}} Edward || International Letwhay Challenge Fights || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO || 3 || |- style="background:#cfc;" | 2014-11-02 || Win ||align=left|{{flagicon|BRA}} Matheus Robin || One on One International Challenge Fight || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO || 3 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2014-08-17 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} [[Saw Nga Man]] || Mandalay Rumbling Champion Challenge || [[Yangon]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- ! style=background:white colspan=9 |{{small|Official challenge for the [[Lethwei#Golden Belt|Openweight Golden Belt]]}} |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2014-07-06 || Draw || align="left" |{{flagicon|THA}} Petchtae Tor.Maxmuaythai || Myanmar vs. Thailand Challenge Fights || [[Yangon]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2014-06-01 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} [[Soe Lin Oo]] || Lethwei Challenge Fights || [[Yangon]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2014-04-13 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Kyal Linn Aung || Thaung Pyin Lethwei Challenge Fights || [[Ye Township]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2014-03-30 || Draw || align="left" |{{flagicon|THA}} Rachenlek Maesotmuaythai || Kalaw Thaw village Challenge Fights || [[Mudon]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2014-03-15 || Win ||align=left|{{flagicon|THA}} Yodtang || Lamaing town Challenge Fights || [[Ye Township]], [[Myanmar]] || KO || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2014-02-14 || Win ||align=left|{{flagicon|THA}} Yodkunkrai Por.Wiriya || Shwe Sa Daw Challenge Fights || [[Ye, Mon State]], [[Myanmar]] || KO || 3 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2014-01-26 || Draw || align="left" |{{flagicon|THA}} Wanchana Hua Hin || Win Sein Taw Ya 2014 || [[Mudon]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2013-05-12 || Win ||align=left|{{flagicon|MYA}} Win Tun || Lethwei Challenge Fights || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO || 3 || |- style="background:#cfc;" | 2013-03 || Win ||align=left|{{flagicon|MYA}} Daung Thi Chae || Lamaing town Challenge Fights || [[Ye Township]], [[Myanmar]] || KO || || |- style="background:#cfc;" | 2013-02-17 || Win ||align=left|{{flagicon|MYA}} Thutti Aung || Lethwei Challenge Fights || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO || || |- style="background:#cfc;" | 2013-02-05 || Win ||align=left|{{flagicon|THA}} Rajchasie || Win Sein Taw Ya 2013 || [[Mudon]], [[Myanmar]] || KO || 4 || |- style="background:#cfc;" | 2013-01-20 || Win ||align=left|{{flagicon|THA}} Petpakai || Myanmar vs. Thailand Challenge Fights || [[Yangon]], [[Myanmar]] || TKO || || |- style="background:#cfc;" | 2013-01-06 || Win ||align=left|{{flagicon|MYA}} Phoe Thar Gyi || Dagon Shwe Aung Lan 2013 final || [[Yangon]], [[Myanmar]] || Decision || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2012-12-23 || Win ||align=left|{{flagicon|MYA}} Tha Pyay Nyo || Dagon Shwe Aung Lan 2013 semi-final || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO || 2 || |- style="background:#cfc;" | 2012-12-16 || Win ||align=left|{{flagicon|MYA}} Kyan Sit Aung || Dagon Shwe Aung Lan 2013 quarter-final || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO || || |- style="background:#cfc;" | 2012-10-28 || Win ||align=left|{{flagicon|MYA}} Wunna || Magway Challenge Fights || [[Magway, Myanmar]] || KO || 2 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2012-09-23 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Dawna Aung || Aung Myay Mandalar Indoor Stadium || [[Mandalay]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2012-05-04 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Tha Pyay Nyo || Kaytumadi Indoor Stadium || [[Taungoo]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2011 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Dawna Aung || Lamaing town Challenge Fights || [[Ye Township]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#cfc;" | 2011-12-24 || Win ||align=left|{{flagicon|MYA}} Mondaing || Karen New Year 2751 Insein Township || [[Yangon]], [[Myanmar]] || KO || || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2011-11-06 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Dawna Aung || Myanmar vs. Australia Lethwei Challenge Fights || [[Yangon]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2011-09-18 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Shwe Moe Kaung || Champion Challenge Cup Tournament || [[Myitkyina]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2011-08-14 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Kyan Sit Aung || Myanmar-Japan Goodwill Letwhay Challenge Fights (Day 1) || [[Yangon]], [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2011 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} [[Tun Tun Min]] || Lethwei Challenge Fights || [[Myanmar]]|| Draw || 5 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2011 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Pe Pyar Maung Maung || Lethwei Challenge Fights || [[Myanmar]]|| Draw || || |- style="background:#cfc;" | 2011-05-04 || Win ||align=left|{{flagicon|MYA}} Shan Thway Lay || Kaytumadi Indoor Stadium || [[Taungoo]], [[Myanmar]] || KO || || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2010-12-31 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Thar Chaung Thar || Lethwei Challenge Fights || [[Yangon]], [[Myanmar]]|| Draw || 4 || |- style="background:#cfc;" | 2010-11-21 || Win ||align=left|{{flagicon|MYA}} Shwe Kyar Phyu || Kaytumadi Indoor Stadium || [[Taungoo]], [[Myanmar]] || KO || 1 || |- style="background:#c5d2ea;" |- | 2010 || Draw || align="left" |{{flagicon|MYA}} Ko U Lay || Lethwei Challenge Fights || [[Myanmar]]|| Draw || 4 || |- | colspan=9 | '''''Legend''''': {{legend2|#CCFFCC|Win |border=1px solid #CCFFCC}} {{legend2|#FFBBBB|Loss |border=1px solid #FFBBBB}} {{legend2|#c5d2ea|Draw/No contest |border=1px solid #c5d2ea}} {{legend2|White|Notes |border=1px solid #AAAAAA}} {{end}} == မွေထိုင်း == {{Fight record start|norec=y|title=မွေထိုင်း မှတ်တမ်း|record='''၇ ပွဲနိုင်၊ ၂ ပွဲ ရှုံး၊ သရေပွဲ မရှိ'''}} |- style="background:#fbb;" | 2014-10-25 || Loss ||align=left|{{flagicon|UZB}} [[Naimjon Tuhtaboyev]] || [[Thai Fight Kard Chuek]]|| [[Bangkok, Thailand]] || Decision || 3 || 3:00 |- style="background:#cfc;" | 2013-12-22 || Win ||align=left|{{flagicon|THA}} Panupan Tanjad|| [[2013 SEA Games]] || [[Naypyidaw, Myanmar]] || Decision || 3 || 3:00 |- style="background:#cfc;" | 2013-12-19 || Win||align=left|{{flagicon|LAO}} Nouna Ngeumsangouane || [[2013 SEA Games]] || [[Naypyidaw, Myanmar]] || Decision || 3 || 3:00 |- style="background:#fbb;" | 2013-07-01 || Loss||align=left|{{flagicon|IRN}} Masoud Minaei || [[Muaythai at the 2013 Asian Indoor and Martial Arts Games]] |2013 Asian Indoor and Martial Arts Games]] || [[Incheon]], [[South Korea]] || Decision || 3 || 3:00 |- style="background:#cfc;" | 2013-06-30 || Win ||align=left|{{flagicon|KOR}} Son Jun-heok|| [[Muaythai at the 2013 Asian Indoor and Martial Arts Games]] |2013 Asian Indoor and Martial Arts Games]] || [[Incheon]], [[South Korea]] || Decision || 3 || 3:00 |- style="background:#cfc;" | 2013-06-29 || Win ||align=left|{{flagicon|SYR}} Salar Al-Mouead|| [[Muaythai at the 2013 Asian Indoor and Martial Arts Games]] |2013 Asian Indoor and Martial Arts Games]] || [[Incheon]], [[South Korea]] || Decision || 3 || 3:00 |- | colspan=9 | '''''Legend''''': {{legend2|#CCFFCC|Win |border=1px solid #CCFFCC}} {{legend2|#FFBBBB|Loss |border=1px solid #FFBBBB}} {{legend2|#c5d2ea|Draw/No contest |border=1px solid #c5d2ea}} {{legend2|White|Notes |border=1px solid #AAAAAA}} {{end}} ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၉၀|၂၀၂၃|}} [[Category:လက်ဝှေ့ ပညာရှင်များ]] [[Category:မြန်မာအမျိုးသား လက်ဝှေ့အားကစားသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]] {{Myanmar-bio-stub}} 1w6sss9zt4ifmuxmgg9qposr241erzc 0 118341 1043263 1042871 2026-07-15T13:53:46Z ~2026-36898-75 144850 /* စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ */ 1043263 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |တပ်မ​တော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းထူး |DSA(-) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |ဗိုလ်ချုပ် |DSA(-) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး – ဒုတိယဝန်ကြီးများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၅ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၆ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၇ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၈ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၉ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ထွန်းအောင် |ခေတ္တတိုင်းမှူး |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |OTC(၂၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်လွင်ဦး |OTS(၇၅) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၆ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ်ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၇ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၈ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၉ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၀ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မျိုးအောင် |OTS(၇၃) |- |၁၁ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် | |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |DSA(-) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ်ရဲမြင့်နိုင် |OTS(၇၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(-) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းစိုး | |- |၈ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းဇော် | |- |၉ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းဦး |DSA(၃၃) |- |၁၀ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |DSA(၃၄) |- |၁၁ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် | |- |၁၂ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် | |- |၁၃ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် သက်ထွန်းအောင် |DSA(၂၈) |- |၁၄ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၅ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဝင်း | |- |၁၆ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် | |- |၁၇ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူး ဟန်ဇော်ဦး |DSA(၃၆) |- |၁၈ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်သန်း |OTS(၇၁) |- |၁၉ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် တင်စိုး | |- |၂၀ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး | |- |၂၁ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းမြတ် <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cljj4lz1nrdo|title=နေပြည်တော်တိုင်းမှူးအပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ် ၅ ဦး ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၃၀ မေ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၃၁) |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} s282bnc5w0s576r2yei0p5yuqdmmoia 0 137963 1043314 815616 2026-07-16T02:42:29Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043314 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name=ဂျိုနီရှီကဲ့ |Genre=[[J-pop]] |Current_members= |website=https://gcrew-jonishikei.com/ |Associated_acts=[[NMB48]] |Label=KYORAKU Yoshimoto Holdings |Years_active=၂၀၁၀– ပစ္စုပ္ပန် |Occupation={{flatlist| * [[ဂျပန်အိုင်ဒေါl|အိုင်ဒေါl]] <ref>{{Cite web|url=http://nmb48.com/member/jonishi_kei/|title=上西恵|work=NMB48公式サイト|accessdate=2016-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022050147/http://nmb48.com/member/jonishi_kei/|archivedate=2016年10月22日|deadlinkdate=2017年9月}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.oricon.co.jp/news/2074157/full/|title=NMB48に姉妹メンバー誕生 上西恵&山田菜々の妹加入|newspaper=ORICON STYLE|publisher=oricon ME|date=2016-06-29|accessdate=2016-06-29}}</ref> * အဆိုတော်}} |Instrument={{flatlist| * အသံ * ဗုံသံ}} |Background=တစ်ကိုယ်တော်အဆိုတော် |Origin=[[Shiga Prefecture]], ဂျပန် |image= |death_date= |birth_date={{birth date and age|1995|3|18|df=y}} |Alias=အိုစု့ကဲ့ ဂျိုနီရှီကဲ့|native_name=上西 恵 |Birth_name= |Past_members=}}{{Template:Nihongo|}} '''ဂျိုနီရှီကဲ့'''({{Lang-en|Kei Jonishi}}),({{Lang-ja|上西 恵}})သည် ဂျပန်နိုင်ငံသူ ဂျပန်လူမျိုး NMB48အဖွဲ့မှ ဂျပန်တကိုယ်တော် အဆိုတော် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဂျော်နီရှီးကဲ့ကို မတ်လလ ၁၈ရက်နေ့ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် 滋賀県ရှိဂါ့စီရင်စု၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဂျပန်အိုင်​ဒေါ အမျိုးသမီးအဖွဲ့ မှ NMB48၏ အဖွဲ့ဝင်ဟောင်း တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == အတ္ထုပ္ပတ္တိ == ၂၀၁၀ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် NMB48၏ အဖွဲ့ဝင်ဖွင့်ပွဲမှ အဖွဲ့ဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာတင်သွင်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဂျော်နီရှီးကဲ့သည် NTT Pralaမှပံ့ပိုးသော Visit Zoo Campaign Support Project AKB48 Tokyo Autumn Festivalတွင် NMB48၏ ပထမအကြိမ် သုတေသနကျောင်းသူ၂၆ ယောက်ထဲမှ တစ်ယောက်အဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၁ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် အိုဆာကာမြို့ 難波နမ်ဘာရှိ NMB48ပြဇာတ်ရုံ၌ NMB48အဖွဲ့၏ ပထမမျိုးဆက်သစ် အဖွဲ့ဝင် A 3rd Stageဖျော်ဖြေမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး ရွေးချယ်ခံရသောအဖွဲ့ဝင် ၁၆ ယောက်ထဲမှ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး တစ်ဦးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဂျော်နီရှီးကဲ့သည် NMB48အဖွဲ့၏ Team Nရာထူး အဆင့် ၁ သုတေသနကျောင်းသူ ၁၆ဦးမှ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသူ တစ်ဦးအပါဝင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဂျော်နီရှီးကဲ့သည် yTv ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှုမှ (赤川次郎原အာကာတာဂျီ့နိုးဟာနာ့)ဇတ်လမ်း ပြသခြင်းဖြင့် ဂျော်နီရှီးကဲ့၏ ပထမဆုံး သရုပ်ဆောင်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂျော်နီရှီးကဲ့သည် NMB48အဖွဲ့ဝင်များ၏ ပထမဦးဆုံး မင်းသမီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>[http://ameblo.jp/akihabara48/entry-11547853572.html AKB48 32ndシングル選抜総選挙 開票結果] - AKB48オフィシャルブログ（2013年6月8日）</ref> ၂၀၁၃ခုနှစ် မေလမှ ဇွန်လ အထိကျင်းပခဲ့သော AKB48၏ ၃၂ ကြိမ်မြောက် အပျိုရွေးချယ်ရေး အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂျော်နီရှီးကဲ့သည် အမှတ် ၄၀ နေရာမှ Next Girls အဖြစ်ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၄ခုနှစ် မေလမှ ဇွန်လ အထိကျင်းပခဲ့သော AKB48၏ ၃၇ ကြိမ်မြောက် အပျိုရွေးချယ်ရေး အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂျော်နီရှီးကဲ့သည် အမှတ် ၅၈ နေရာမှ Future Girls အဖြစ်ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပြန်သည်။<ref>[http://ameblo.jp/akihabara48/entry-11873269522.html 「AKB48 37thシングル 選抜総選挙」開票結果] - AKB48オフィシャルブログ（2014年6月7日）</ref> ၂၀၁၅ခုနှစ် မေလမှ ဇွန်လ အထိကျင်းပခဲ့သော AKB48၏ ၄၁ ကြိမ်မြောက် အပျိုရွေးချယ်ရေး အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂျော်နီရှီးကဲ့သည် အမှတ် ၃၆ နေရာမှ Future Girls အဖြစ်ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပြန်သည်။<ref>{{cite web|date=2015-06-06|url=http://ameblo.jp/akihabara48/entry-12035852788.html|title=「AKB48 41stシングル 選抜総選挙」開票結果|work=AKB48オフィシャルブログ|accessdate=2015-06-06}}</ref><ref>{{cite web|date=2015-06-06|url=http://www.oricon.co.jp/news/2053917/full/|title=【第7回AKB総選挙】33位〜48位「ネクストガールズ」決定 各メンバーコメント一覧|publisher=オリコン|accessdate=2015-06-06}}</ref> ၂၀၁၆ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်နေ့တွင် NMB48 6th Anniversary Liveပွဲ၌ ကျင်းပခဲ့သော NMB48၏၆ နှစ်မြောက်နှစ်ပတ်လည်ပွဲတွင် NMB48မှ အဆင့်မြင့် ရာထူးရရှိကြောင်း တရားဝင် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.nikkansports.com/entertainment/akb48/news/1726123.html|title=ＮＭＢ上西恵が卒業発表「次のステップへ進む」|newspaper=nikkansports.com|publisher=日刊スポーツ新聞社|date=2016-10-18|accessdate=2016-11-30}}</ref> ၂၀၁၇ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် NMB48၏ ရာထူးအပ်နှင်း သဘင်ဖျော်ဖြေပွဲမှ ဂျော်နီရှီးကဲ့သည်<ref>{{cite news|url=http://natalie.mu/music/news/228319|title=NMB48上西恵、生着替えやドラム演奏など多彩なステージで6年半の活動に幕|newspaper=音楽ナタリー|publisher=ナターシャ|date=2017-04-11|accessdate=2017-04-18|archive-date=8 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608020718/https://natalie.mu/music/news/228319|url-status=dead}}</ref> NMB48အဖွဲ့မင်းသမီး အားလုံးမှ နံပါတ် ၁ အဆင့်မြင့် မင်းသမီးတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီ ၂၀၁၇ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့မှ MB48၏ ရာထူးအပ်နှင်း သဘင်ဖျော်ဖြေပွဲ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url= https://www.daily.co.jp/gossip/2019/03/28/0012187783.shtml |title= 元ＮＭＢ上西恵が舞台で芸能界復帰　２年ぶり「正直、最初は怖かった」 |newspaper= デイリースポーツ online |publisher= 株式会社デイリースポーツ |date= 2019-03-28 |accessdate= 2019-03-28 }}</ref><ref>{{Cite news|url= https://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2019/05/24/kiji/20190524s00041000201000c.html |title= 元NMB48上西恵、芸能活動本格復帰を報告「今後はお芝居の方をメインに」新所属先も発表 |newspaper= Sponichi Annex |publisher= スポーツニッポン新聞社 |date= 2019-05-24 |accessdate= 2019-05-24 }}</ref><ref>{{Cite tweet|author=上西恵 |user=jonishi3 |number=1131738751476985856 |title=皆さまにご報告があります！ 今月から事務所に所属し 芸能活動を本格的に復帰することになりました。 今後はお芝居の方をメインに 沢山の作品に出演していけるよう これまで以上に頑張りたいと思いますので 応援よろしくお願いいたします！ |date=2019-05-24 |accessdate=2019-05-24 }}</ref><ref>{{Cite web |url= https://www.galapagos.buzz/news/20190524/kei-jonishi/ |title= 上西恵 所属のお知らせ |publisher= 株式会社GALAPAGOS |date= 2019-05-24 |accessdate= 2019-05-24 |archivedate= 24 May 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190524110127/https://www.galapagos.buzz/news/20190524/kei-jonishi/ }}</ref><ref>{{Cite news|title=NMB48上西恵“うっとり美乳”と純朴素顔のギャップ全開「両方好きになって」|newspaper=モデルプレス|date=2015-09-03|url=http://mdpr.jp/news/detail/1518395|accessdate=2015-09-03|publisher=ネットネイティブ}}</ref><ref>[https://plus.google.com/101423472932208115437/posts/7hYj5GxMXSP#101423472932208115437/posts/7hYj5GxMXSP 山本彩] - Google+（2012年1月27日）</ref><ref>[https://plus.google.com/108862052279750773861/posts/5San87iz8QU 吉田朱里] - Google+（2012年6月12日）</ref><ref>[http://ameblo.jp/nmb48/entry-11166103071.html 「Riona...∩*入部できました♪*∩」] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120710055350/http://ameblo.jp/nmb48/entry-11166103071.html%23main |date=10 July 2012 }}リンク切れ|date=2017年9月 |bot=InternetArchiveBot - NMB48オフィシャルブログ（2012年2月15日）</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hochi.co.jp/entertainment/20160628-OHT1T50124.html|title=ＮＭＢ４８に姉妹メンバー誕生！上西恵の妹・怜が加入|newspaper=スポーツ報知|publisher=報知新聞社|date=2016-06-28|accessdate=2016-06-28|archivedate=29 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629171703/http://www.hochi.co.jp/entertainment/20160628-OHT1T50124.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.mynavi.jp/news/2015/10/03/071/|title=佐藤隆太、"カビ人間"演じ「本気で笑えて本気で泣ける作品」と自信|newspaper=マイナビニュース|publisher=マイナビ|date=2015-10-03|accessdate=2016-06-28}}</ref><ref>[http://ameblo.jp/nmb48/entry-10773131257.html#main 「何系?(っω`*) -kei-」] - NMB48オフィシャルブログ（2011年1月16日）</ref><ref>{{Cite web|title=上西 恵『改めての自己紹介とか』|url=https://ameblo.jp/jonishikei/entry-12441085822.html|website=上西 恵オフィシャルブログ「上西恵と上西系」Powered by Ameba|accessdate=2020-12-13|language=ja}}</ref><ref>『NMB48 COMPLETE BOOK 2012』（光文社）本人談要ページ番号date=2014年11月</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.daily.co.jp/gossip/2017/01/29/0009870957.shtml|title=NMB上西恵 川上礼奈を「ハウスダスト川上」|newspaper=Daily Sports Online|publisher=デイリースポーツ|date=2017-01-29|accessdate=2017-05-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hochi.co.jp/entertainment/20170418-OHT1T50170.html|title=ＮＭＢ上西恵、６年半のアイドル活動にピリオド「こんな楽しいことは、もう２度とないんだろうな」|newspaper=スポーツ報知|publisher=報知新聞社|date=2017-04-18|accessdate=2017-04-18|archivedate=19 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170419101212/http://www.hochi.co.jp/entertainment/20170418-OHT1T50170.html}}</ref> == ပြင်ပလင့်များ == * [https://gcrew-inc.com/talent/jonishi-kei/ ဂျော်နီရှီးကဲ့ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927153831/https://gcrew-inc.com/talent/jonishi-kei/ |date=27 September 2020 }} * {{Twitter|jonishi3}}（၂၀၁၄ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၆နေ့မှစတင်ဖွင့်သောအကောင့် ） * {{Instagram|jonishi_kei}} * [https://www.showroom-live.com/KEI_ROOM ဂျော်နီရှီးကဲ့] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210113145351/https://www.showroom-live.com/KEI_ROOM |date=13 January 2021 }} * [http://www.randc.jp/artist/jonishikei/ ဂျော်နီရှီးကဲ့ ]{{Dead link|date=January 2021 }} * [https://7gogo.jp/users/1a9_pfnjsiKc ဂျော်နီရှီးကဲ့] * {{Tiktok|jonishi_kei}} * [https://ameblo.jp/jonishikei ဂျော်နီရှီးကဲ့သို့မဟုတ်အိုစု့ကဲ့၊ ဂါမီနိရှီးကဲ့」Powered by Ameba] == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:ဂျော်နီရှီးကဲ့}} [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၅ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] 825qh6zqxydwl3obq8wbvxj6d8c79wf 0 223790 1043327 1024198 2026-07-16T05:58:25Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 3 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043327 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] <br> [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] <br> [[သီရိပျံချီဘွဲ့|သီရိပျံချီ]] | name = ဇော်မျိုးတင် | native_name = | native_name_lang = | honorific-suffix = | image = | image_size = | alt = | caption = | office = [[စစ်ထောက်ချုပ်]] |appointer= [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | term_start = ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ | term_end = | predecessor = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] | successor = | office1 = [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ် |appointer1= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |president1= [[မင်းအောင်လှိုင်]] (ယာယီတာဝန်) | term_start1 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end1 = ၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | predecessor1 = ''ကိုယ်တိုင်'' | successor1 = ဦးစိန်ဦး |appointer2= [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | term_start2 = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ | term_end2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor2 = [[ခင်မောင်ဦး]] |successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | president2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> မင်းအောင်လှိုင် (ယာယီတာဝန်) | office3 = တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် | term_start3 = ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end3 = ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ | predecessor3 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်အေး]] <br/>{{small|[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိကွပ်ရာထူး]]နှင့်ပူးတွဲတာဝန်ယူ}} | successor3 = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်အေး]] <br/>{{small|[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိကွပ်ရာထူး]]နှင့်ပူးတွဲတာဝန်ယူ}}<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/crgkv753v2ko|title=တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် အသစ်ခန့်|work=BBC|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}</ref> | office4 = [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] <br> တိုင်းမှူး | term_start4 = ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ | term_end4 = ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | predecessor4 = ဗိုလ်ချုပ် သောင်းထိုက်ရွှေ | successor4 = [[ဇော်ဟိန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်ဟိန်း]] | office5 = [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]] <br> လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး | term_start5 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၁၃ | term_end5 = ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇ | predecessor5 = ဗိုလ်မှူးကြီး တင်စိုး | successor5 = ဗိုလ်မှူးကြီး မြင့်ဝေ | office6 = ပထမအကြိမ် နှင့် ဒုတိယအကြိမ် <br>[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်]] <br> တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် | term_start6 = ၅ ဇူလိုင် ၂၀၁၃ | term_end6 = ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇ | predecessor6 = ဗိုလ်မှူးကြီး တင်စိုး | successor6 = ဗိုလ်မှူးကြီး မြင့်ဝေ | birth_name = | birth_date = ၁၉၆၇ <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | citizenship = | nationality = | party = | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | education = | alma_mater = စစ်တက္ကသိုလ် (အပတ်စဉ်-၃၂) | occupation = | profession = | known_for = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = | awards = <!-- For civilian awards - appears as "Awards" if |mawards= is not set --> | signature = | signature_alt = | website = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = | rank = [[File:Tatmadaw Lieutenant General Insignia 01.png|15px]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] | unit = | commands = | battles = | mawards = <!-- for military awards - appears as "Awards" if |awards= is not set --> }} [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] '''ဇော်မျိုးတင်''' သည် လက်ရှိ [[စစ်ထောက်ချုပ်]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေပြီး<ref>{{cite web |date=၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆ |title=တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အမည်စာရင်း ကြေညာ |url=https://www.burmalibrary.org/docs21/km%2019.1.16.pdf |access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |work=၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၁၉ ရက် ထုတ်၊ကြေးမုံသတင်းစာ စာမျက်နှာ(၉)}}</ref>၊ [[ကယားပြည်နယ်]] ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်မှ မူလစစ်ဘက်ရာထူးသို့ ပြန်လည် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ယင်းမတိုင်မီက [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လွိုင်ကော်)|လွိုင်ကော်ဒေသကွပ်ကဲမှု စစ်ဌာနချုပ်]] ဒကစမှူး၊ [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး၊ တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="zmt1">{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/09/01/245653.html|title=နေပြည်တော်တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မျိုးတင် တပ်မတော် လေ့ကျင့်ရေး အရာရှိချုပ် ဖြစ်လာ}}</ref>ထို့အပြင် ၂၀၁၃ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း [[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်]]၏ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် နှင့် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး အဖြစ် နိုင်ငံရေးရာထူးများကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==စစ်မှုထမ်းခြင်း== ===အစောပိုင်းဘဝ=== သူသည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် (၃၂)ဆင်း ဖြစ်သည်။၎င်း၏ ပြန်တမ်းဝင် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်မှာ ကြည်း (၂၂၅၈၂) ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/en/myanmar-alin-tuesday-19-january-2015|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၁၉.၁.၂၀၁၆)}}</ref> ===တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဘဝ=== သူသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ဇူလိုင် ၅ရက် တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးရာထူးဖြင့် [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လွိုင်ကော်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် (လွိုင်ကော်)]] မှနေ၍ ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၏ လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ပထမအကြိမ် ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ၏ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=D4F111DC8D38F9DD94CD1E4F911E8ECC?lawordSn=5258|title=ကယားပြည်နယ် လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊(အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၁၃)|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၅ ဇူလိုင် ၂၀၁၃|archive-date=2 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202010556/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=D4F111DC8D38F9DD94CD1E4F911E8ECC?lawordSn=5258|url-status=dead}}</ref> ၂၀၁၆ခုနစ်၊ဇန်နဝါရီ ၁၈ရက် တွင် ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ကြေညာခံရပြီး<ref>{{cite web |date=၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆ |title=တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အမည်စာရင်း ကြေညာ |url=https://www.burmalibrary.org/docs21/km%2019.1.16.pdf |access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |work=၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၁၉ ရက် ထုတ်၊ကြေးမုံသတင်းစာ စာမျက်နှာ(၉)}}</ref>၊ဒုတိယအကြိမ် ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ၏ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ၂၀၁၇ခုနှစ်၊ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ရက် အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/c7c86f91-b1c8-4000-851b-9ac4fd997835/resource/ac786277-f550-4068-9883-fe24e8baf128/download/70-11.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊(အမိန့်အမှတ် ၄/၂၀၁၇)|work=မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇}}</ref> သူသည် ပြည်နယ် လုံနယ်ဝန်ကြီးအဖြစ် [[ခင်မောင်ဦး|ဦးခင်မောင်ဦး]] နှင့် [[အယ်လ်ဖောင်းရှို]]တို့၏ [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]များတွင် ၄နှစ်နီးပါးဆက်တိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://dop.gov.mm/en/news/1762|title=ကယားပြည်နယ်သန်းခေါင်စာရင်းအချက်အလက်များဖြန့်ဝေခြင်းနှင့်အသိပညာပေးအလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲ}}</ref> === မူလစစ်ဘက်တာဝန်ပြန်လည်ထမ်းဆောင် === ၂၀၁၇ခုနှစ်၊ဖေဖော်ဝါရီနှောင်းပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးတိုးဖြင့် [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]လက်အောက်ရှိ၊ [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့်သက်ဆိုင်သည့် [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လွိုင်ကော်)|ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် (လွိုင်ကော်)]]၏ ဒကစမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် နေပြည်တော်ရှိ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၊စခန်းမှူးတာဝန်အား ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးဖြင့် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် တပ်မတော်အင်အားသို့ရောက်ရှိသွားသော နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် သောင်းထိုက်ရွှေ၏ နေရာသို့ အစားထိုးခန့်အပ်ခံရပြီး စစ်တိုင်းမှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှု]]ဖြစ်ချိန်တွင် သူသည် နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ တိုင်းမှူး အဖြစ် တာဝန်ယူထားရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/01/17/236590.html|title=နေပြည်တော် စစ်တိုင်းမှူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16437190164605&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ}}</ref> ၂၀၂၁ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ကြည်း၊ ရေ၊ လေ ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး]]နှင့် တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ်အဖြစ် ပူးတွဲတာဝန်ယူထားသူ [[မောင်မောင်အေး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမောင်မောင်အေး]]အား ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူးအဖြစ်သာ တာဝန်ယူစေခဲ့ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မျိုးတင်သည် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့် ရာထူးတိုးဖြင့် တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ၎င်း၏ တိုင်းမှူးနေရာသို့ စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်ဟိန်း]]အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ == ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဘဝ == ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကယားပြည်နယ် [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]တွင် တပ်မတော်နှင့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၊ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများအကြား တိုက်ပွဲများ အပြင်းအထန်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပြည်နယ်မြို့တော်ဖြစ်သော [[လွိုင်ကော်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ဒေသခံများ ရှောင်တိမ်းထွက်ပြေးခဲ့ရသည်အထိ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/01/24/249226.html|title=ကယားတွင် တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ရှောင် ၁ သိန်း ၇ သောင်းကျော် ရှိလာ}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-59873718.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16437211196901&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-59873718|title=ကရင်နီဒေသမှာ စစ်ရှောင် သိန်းချီရှိပြီလို့ဆို}}</ref> ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ရက်နေ့တွင် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် (၂)ကြိမ်တိုင် တာဝန်ယူခဲ့သူ၊ [[ခင်မောင်ဦး|ဦးခင်မောင်ဦး]] သည် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်မှ အနားပေးခံရသည်။<ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/16369|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၈ / ၂၀၂၂}}</ref> ထိုနေရာသို့ ၂၀၂၂ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင် သည် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် အစားထိုး ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/224947|title=ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးစိုးသိန်းနှင့် ကယားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးဇော်မျိုးတင်တို့အား ခန့်အပ်}}</ref> ၂၀၂၅ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီရုံးသည် အမိန့်အမှတ်၊ ၅၄ / ၂ဝ၂၅ ဖြင့် ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဇော်မျိုးတင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များ ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေလိုက်​ကြောင်း အမိန့်တစ်ရပ်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/308785|title=ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဇော်မျိုးတင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များ ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ပြည်နယ်စီးပွား​ရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ဦးအား ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ခန့်အပ်|work=Eleven Media Group|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇၊ ပုဒ်မခွဲ (ခ) အရ ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဇော်မျိုးတင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များ ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေလိုက်​ကြောင်း အမိန့်စာတွင်ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ စီးပွား​ရေးရာ ဝန်ကြီး ဦးစိန်ဦးသည် ကယားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် အသစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ === မူလစစ်ဘက်တာဝန်ပြန်လည်ထမ်းဆောင် === ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဦးဇော်မျိုးတင် သည် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာထူးဖြင့် တပ်မတော်၏ စစ်ထောက်ချုပ် တာဝန်ကို ပေးအပ်ခံခဲ့ရပြီး၊ ဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့်နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်တို့တွင် မူလ စစ်ဘက်တာဝန်ကို နှစ်ကြိမ်တိုင် ပြန်လည် ထမ်းဆောင်ရသူအဖြစ် စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။ == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] သည် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂/၂၀၂၂ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့ ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/2-2022.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၊အမိန့်ကြေညာစာအမှတ် ၂/၂၀၂၂|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ  ၁၇  ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ သည် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁/၂၀၂၂ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သီရိပျံချီဘွဲ့]]ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/32969|title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း ၊အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁ / ၂၀၂၂ ၊ စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ သီရိပျံချီဘွဲ့|publisher=MWD Webportal|accessdate=2 August 2025}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် နှင့် ဧပြီ ၁၇ ရက် တို့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ သည် ၎င်းအား တပ်မတော်ဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်မှုဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်ဖြစ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံစစ်မှုထမ်းသင်္ဂဟတံဆိပ်အားလည်းကောင်း၊စည်သူဘွဲ့အား လည်းကောင်း တပ်မတော်အရာရှိကြီးရာထူးအဆင့်အတန်းဖြင့် ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-01/4-2025_0.pdf|title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း ၊အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄ / ၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/60-2025.pdf|title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း ၊အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၀ / ၂၀၂၅|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၆၇| }} [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်သား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] 6zp86ibt8s211u6svpenc5dntzculxa 0 224750 1043323 1026880 2026-07-16T04:56:11Z Pa-O Pay Taunggyi 145692 /* */ 1043323 wikitext text/x-wiki {{infobox war faction |name = ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော် |native_name = ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတပ်မတောႏ |native_name_lang = blk |war = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] |image = [[File:Pa-o nationality flag.svg|200px]] |caption = PNA မှ အသုံးပြုသော ပအိုဝ်းလူမျိုးအလံ |active= {{Start date|df=yes|1949}} – ၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၉၊ ၂၀၂၁–လက်ရှိ |leaders = [[အောင်ခမ်းထီ|ဦးအောင်ခမ်းထီ]](နာယက)<ref name="SouthAshley" /> |ideology = [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်းအမျိုးသားရေး]] |political party =[[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]] |clans = |predecessor = {{flagicon image|Pa-o nationality flag.svg}} * [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဖွဲ့|ပအလဖ]] (၁၉၄၉-၁၉၆၈) * [[ရှမ်းပြည် လူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့|ရလလဖ]] (၁၉၆၈-၁၉၇၇) |headquarters = [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |area = * [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]<br>(ထိန်းချုပ်နယ်မြေ)၊ * တောင်ကြီးခရိုင်၊ လွိုင်လင်ခရိုင် |size = |allies = * {{flagicon image|Fighting Peacock Flag.png}} [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]]<br> * {{flagicon image|Flag of the Karenni Army.png}} [[ကရင်နီ တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Ministry of Defense (Myanmar).svg}} [[တပ်မတော်]](၂၀၀၉–) |opponents = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} * {{flagicon image|Flag of the Ministry of Defense (Myanmar).svg}} [[တပ်မတော်]](-၂၀၀၉ အထိ) {{flagdeco|Myanmar|1974}} [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ]]<br> {{flagdeco|Myanmar|1974}} [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်|ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ]] (၁၉၈၈ အထိ)<br> {{flagdeco|Myanmar|1948}} [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုဗမာနိုင်ငံ]] (၁၉၆၂ အထိ) |battles = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] |website =https://paonational.army/ }} '''ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်''' ({{lang-en|Pa-O National Army}}; {{lang-blk|ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတပ်မတောႏ}}; အတိုကောက် '''PNA''' ) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဖွဲ့]](ပအလဖ)နှင့် ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[ရှမ်းပြည် လူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့|ရလလဖ]] အဖွဲ့တို့မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ပေါက်ဖွားလာသည့် [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]၏ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။<ref name="MMPeaceMonitor">{{cite web|url=http://www.mmpeacemonitor.org/stakeholders/armed-ethnic-groups|title=Armed ethnic groups|publisher=Myanmar Peace Monitor}}</ref><ref name="MMPao">{{cite web|url=http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/166-pnlo|title=PNLO|publisher=Myanmar Peace Monitor|access-date=24 February 2022|archive-date=17 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417233824/http://mmpeacemonitor.org/stakeholders/stakeholders-overview/166-pnlo}}</ref> PNA သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း]] ရှိ မြို့နယ်သုံးမြို့နယ်ဖြစ်သည့် [[ဟိုပုံးမြို့နယ်|ဟိုပုံး]] ၊ [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်|ဆီဆိုင်]] နှင့် [[ပင်လောင်းမြို့နယ်|ပင်လောင်း]]မြို့နယ်များ ပါဝင်သော PNO အုပ်ချုပ်သော [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]ကို အကာအကွယ်ပေးသည်။<ref name="SouthAshley">{{cite book|last=South|first=Ashley|title=Ethnic Politics in Burma: States of Conflict|publisher=Routledge|location=Oxon|year=2008|pages=122–124|isbn=978-0-203-89519-1|url=https://books.google.com/books?id=Tv2OKKMoTEsC&pg=PT148}}</ref> PNA အခြေပြုလှုပ်ရှားဒေသကို အထူးဒေသ-၆လို့ သတ်မှတ်ထားပြီး အထူးဒေသ-၆တွင် စစ်တိုင်း(၄)ခုနှင့် အင်းအထူးဒေသ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ စစ်တိုင်း(၄)ခုမှာ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း (မြင့်မိုရ်တိုင်း)၊ စန္တာႏခမ်း (စန္တာတိုင်း)၊ ခွန်ဖြားဗွာခမ်း (ခွန်ဖြားဗွာတိုင်း) နှင့် သူရိယခမ်း (သူရိယတိုင်း) တို့ဖြစ်သည်။ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း (မြင့်မိုရ်တိုင်း) သည် ကလော-တောင်ကြီး-လွိုင်လင်-နမ့်စန် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး မြောက်ဖက်ခြမ်းရှိ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ် ၊ ပင်လုံ၊ မိုင်းပွန်၊ နမ့်စန်မြို့နယ် စသည့် မြို့နယ်မြောက်ဖက်ခြမ်း ဧရိယာများ ပါဝင်သော နယ်မြေဖြစ်သည်။<ref>https://myanmar-now.org/mm/news/58435/</ref> စန္တာႏခမ်း (စန္တားတိုင်း) သည် ကလော(အောင်ပန်း)၊ ဟဲဟိုး တောင်ဖက်ခြမ်း၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်များဖြစ်သော အင်းလေးအနောက်ဖက်ကမ်းဒေသ ဧရိယာတို့ပါဝင်သော နယ်မြေဖြစ်သည်။ ခွန်ဖြားဗွာခမ်း (ခွန်ဖြားဗွာတိုင်း) သည် တောင်ကြီးမြို့တောင်ဘက်မှ ကရင်နီ(ကယား)ပြည်နယ် နယ်စပ်အထိ အကျုံးဝင်သော အင်းလေးအရှေ့ဖက်ကမ်းဒေသ နယ်မြေဖြစ်ပြီး၊ သူရိယတိုင်းသည် ဟိုပုံး-ဆီဆိုင်-လွိုင်ကော် ကားလမ်းမကြီး အရှေ့ဖက်ခြမ်းဒေသ ဟိုပုံးမြို့နယ် တောင်ဖက်ခြမ်းနှင့် မဲနယ်တောင်တန်းဒေသအပါအဝင် ဆီဆိုင်မြို့နယ်နှင့် မောက်မယ်မြို့နယ် အနောက်ဖက်ခြမ်းအထိ ပါဝင်သည်။ PNA သည် ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်း မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲမှုနှင့် မှောင်ခိုကူးခြင်းကို တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းသည့် အနေဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး|မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] (ABSDF) နှင့် [[ကရင်နီ တပ်မတော်|ကရင်နီတပ်မတော်]]တို့ နှင့် အလွတ်သဘော မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားသည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် PNA သည် [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီနှင့်]] အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အခြားသော ပအိုဝ်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။<ref name="MMPao" /><ref>{{cite book|last1=Kyaw|first1=Sann|last2=Christensen|first2=Russ|title=The Pa-O: Rebels and Refugees|url=https://archive.org/details/paorebelsrefugee0000chri|date=2006|publisher=Silkworm Books|location=Chiang Mai|isbn=978-974-9575-93-2}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ]]အရ PNO/PNA အသွင်ပြောင်း ပြည်သူ့စစ်အနေဖြင့် ပြည်သူ့စစ်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး စစ်ကွပ်ကဲရေးရုံးချုပ်ကိုလည်း တောင်ကြီးမြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်]] eep0g873mryxduherx9har68qdca5b6 0 249139 1043340 1019843 2026-07-16T10:54:52Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043340 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name =နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ <br /><small>Foreign Exchange Supervisory Committee</small> |nativename = |type = ​ကော်မတီ |seal = |formed = {{Start date|df=yes|2022|4|4}} |preceding1 = |jurisdiction = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |headquarters = နေပြည်တော် |coordinates = |employees = |budget = |chief1_name = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] |chief1_position = ဥက္ကဋ္ဌ |chief2_name = ဒေါက်တာ[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] |chief2_position = အတွင်းရေးမှူး |child1_agency = |parent_agency = |website = <!--{{url|}}--> |footnotes = |map = |map_width = |map_caption = }} '''နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ'''သည် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] လက်ထက်တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရှိ ကော်မတီဖြစ်သည်။ ကော်မတီသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေအား စိစစ်ခွင့်ပြုပေးရသည့် လုပ်ငန်းအား အဓိကဆောင်ရွက်သည်။ ကော်မတီကို လက်ရှိတွင် ဝန်ကြီးချုပ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] က ဦးဆောင်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == စစ်အာဏာသိမ်းမှု၏ နောက်ဆက်တွဲ ဂယက်ကြောင့် နိုင်ငံအတွင်း နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်နှုန်း များ ဖြစ်သင့်ဖြစ်ထိုက်သည့် ဈေးထက် အဆမတန် မြင့်တက်သွားခဲ့၍ ကုစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သည်။၂၀၂၂ ခုနှစ် ဧပြီ ၄ရက်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.gnlm.com.mm/foreign-exchange-supervisory-committee-formed-to-supervise-currency-use/|title=Foreign Exchange Supervisory Committee formed to supervise currency use|work= Global New Light of Myanmar|access-date=20 Sep 2023|date=21 May 2022 }}</ref> ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦးက ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေသော နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှု ကော်မတီကိုပါ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် အမျိုးသားကားကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ယင်းကော်မတီကို နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အသစ် ဦးညိုစောက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2025-08-28 |title=အကြမ်းဖက် မင်းအောင်လှိုင်က မြထွန်းဦးကို ဖယ်ရှားပြီး ညိုစောကို နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှု ကော်မ တီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန့်အပ်၊ ဒေါ်လာအဝင်နည်းပါး၍ ပြည်ပသွင်းကုန်များအားလုံးနီးပါး တင်သွင်းခွင့် ပိတ်ပင်ထား |url=https://yktnews.com/2025/08/226214/ |access-date=2026-03-10 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၅ ဩဂုတ်လပိုင်းက ဆေးဝါးနှင့်လူသုံးကုန်များ အပါအဝင် ကုန်ပစ္စည်းအမျိုးအစားပေါင်း ၃၅ မျိုး တင်သွင်းခွင့်ကို နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီက ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2025-09-26 |title=ရန်ကုန်နှင့်မြို့ကြီးများဆီသို့ ထိုင်းကုန်စည်တင်သွင်းခွင့် စစ်ကော်မရှင် ဆက်လက်ပိတ်ဆို့ထား |url=https://myanmar-now.org/mm/news/68048/ |access-date=2026-03-10 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ကော်မတီ(၄ ဧပြီ ၂၀၂၂-၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅) == {| class="wikitable" | rowspan="2" |'''စဉ်''' | rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း | rowspan="2" |'''ရာထူး''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |rowspan=3|၁ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညိုစော]]<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Order%2037-2024.pdf|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> |၂၇ မေ ၂၀၂၄ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |{{age in days|2024|5|27|2025|8|1}} |rowspan=3|ဥက္ကဋ္ဌ |- |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မြထွန်းဦး]]<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/253918|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ထွန်းနေရာတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ပို့/ဆက်ဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦးဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ပြီး ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|work=Eleven Media Group|access-date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> |၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |၂၇ မေ ၂၀၂၄ |{{age in days|2023|9|18|2024|5|27|}} |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ထွန်း]]<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/lieutenant-general-moemyinttun-09202023084156.html|title=ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ထွန်းကို ကော်မတီတွေကနေ ဖယ်ရှား|work=RFA Burmese|access-date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> |၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ |၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in days|2022|4|4|2023|9|17}} |- |rowspan=2|၂ |ဒေါက်တာ[[ပွင့်ဆန်း (ဝန်ကြီး)|ပွင့်ဆန်း]]<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/235965|title=ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးအချို့အား ဌာနပြောင်းရွှေ့မှုများပြုလုပ်ပြီး ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အား ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း|work=Eleven Media Group|access-date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ }}</ref> |၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in days|2022|4|4|2022|8|19}} |rowspan=2|အဖွဲ့ဝင် |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညိုစော]]<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/08/09/372423.html|title=ကုန်သွယ်စီးပွားနှင့် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ ကြီးကြပ်မှု ကော်မတီတို့တွင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးညိုစော ပါဝင်လာ|work=ဧရာဝတီသတင်း|access-date=၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ }}</ref> |၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |၂၇ မေ ၂၀၂၄ |{{age in days|2023|7|5|2024|5|27}} |- |၃ |ဦး[[ဝင်းရှိန်]] |၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |{{age in days|2022|4|4|2025|8|1}} |အဖွဲ့ဝင် |- |rowspan=3|၄ |ဒေါက်တာကံဇော် |၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in days|2022|4|4|2022|8|19}} |rowspan=3|အဖွဲ့ဝင် |- |ဦးအောင်နိုင်ဦး |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in days|2022|9|19|2023|9|28}} |- |[[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] |၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|9|28|2025|8|1}} |- |၅ |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|9|28|2025|8|1}} |အဖွဲ့ဝင် |- |rowspan=2|၆ |[[သန်းညိန်း|ဦး​သန်းညိန်း]] |၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ |၁၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in days|2022|4|4|2022|9|18}} |rowspan=2|အဖွဲ့ဝင် |- |[[သန်းသန်းဆွေ|ဒေါ်သန်းသန်းဆွေ]] |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |{{age in days|2022|9|19|2025|8|1}} |- |rowspan=2|၇ |ဦး[[အောင်နိုင်ဦး]] |၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ |၁၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in days|2022|4|4|2022|9|18}} |rowspan=2|အတွင်းရေးမှူး |- |ဒေါက်တာ[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |{{age in days|2022|9|19|2025|8|1}} |} == ဦးညိုစောအစိုးရအဖွဲ့ == {| class="wikitable" | rowspan="2" |'''စဉ်''' | rowspan="2" |'''အမည်''' | rowspan="2" |'''ရာထူး''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း | rowspan="2" |'''တာဝန်''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁ |ဦးညိုစော <ref>{{cite web|url=https://www.mtnewstoday.com/?p=109315|title=နိုင်ငံခြားသုံးငွေကြီးကြပ်မှုကော်မတီအား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း|work=Myanmar Transparency News|access-date=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> |ဝန်ကြီးချုပ် |၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ | |{{age in days|2025|8|6}} |ဥက္ကဋ္ဌ |- |၂ |ဒေါက်တာ ဝါဝါမောင် |[[ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ဝန်ကြီး |၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ | |{{age in days|2025|8|6}} |rowspan=4|အဖွဲ့ဝင် |- |၃ |[[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] |[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ဝန်ကြီး |၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ | |{{age in days|2025|8|6}} |- |၄ |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ | |{{age in days|2025|8|6}} |- |၅ |[[သန်းသန်းဆွေ|ဒေါ်သန်းသန်းဆွေ]] |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌ]] |၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ | |{{age in days|2025|8|6}} |- |၆ |ဒေါက်တာ[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] |[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန် ဝန်ကြီးဌာန]]၊ဝန်ကြီး |၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ | |{{age in days|2025|8|6}} |အတွင်းရေးမှူး |} == လုပ်ငန်းတာဝန်များ == * နိုင်ငံအတွင်းရှိ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းများက လိုအပ်သည့် စက်ပစ္စည်းများ၊ လုပ်ငန်းသုံးယာဉ်ယန္တရားများ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုအတွက် လိုအပ်သည့် အသုံးအဆောင်များနှင့် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများစသည်တို့ တင်သွင်းရာတွင် လိုအပ်သည့် နိုင်ငံခြားသုံးငွေအား စိစစ်ခွင့်ပြုပေးခြင်း၊ * ပြည်သူအများ စားဝတ်နေရေးအတွက် လိုအပ်သည့် စက်သုံးဆီ၊ ဆေးဝါး၊ စားသုံးဆီ၊ ဓာတ်မြေဩဇာ၊ ပိုးသတ်ဆေး၊ ပြည်တွင်း၌ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခြင်းမရှိသည့် တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းသုံးပစ္စည်းများ အစရှိသည်တို့ ဝယ်ယူတင်သွင်းရာတွင် လိုအပ်သည့် နိုင်ငံခြားသုံးငွေအား စိစစ်ခွင့်ပြုပေးခြင်း၊ * နိုင်ငံသားများ လူမှုရေးကိစ္စအလို့ငှာ ပြည်ပသို့သွားရောက်ဆေးဝါးကုသခြင်း၊ ပညာရေးကိစ္စများအတွက် သွားရောက်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးကိစ္စများအတွက် သွားရောက်ခြင်း စသည်တို့အတွက် လိုအပ်သည့် နိုင်ငံခြားသုံးငွေအား စိစစ်ခွင့်ပြုပေးခြင်း၊ * အထွေထွေဆိုင်ရာပစ္စည်းများ ပြည်ပမှတင်သွင်းခြင်း၊ ပြည်ပသို့ချေးငွေနှင့် အတိုးများပြန်လည်ပေးဆပ်ခြင်း၊ ဝန်ဆောင်ခများပေးချေခြင်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများမှ အမြတ်ငွေများ ပြန်လည်လွှဲပို့ခြင်းစသည့် ကိစ္စများတွင် အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည့် နိုင်ငံခြားသုံးငွေအား စိစစ်ခွင့်ပြုပေးခြင်း၊ * လူမှုအသုံးအဆောင် ဇိမ်ခံပစ္စည်းများ တင်သွင်းမှုအတွက် မဖြစ်မနေတင်သွင်းရန် လိုအပ်မှုအပေါ် နိုင်ငံခြားသုံးငွေစိစစ်ခွင့်ပြုပေးခြင်း၊ * နိုင်ငံအတွင်းရှိ ပြည်တွင်း ပြည်ပ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ၊ ပို့ကုန်/သွင်းကုန် လုပ်ငန်းများနှင့် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးအပါအဝင် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ လည်ပတ်မှုဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] gm9wf43byd86uay6xkwnqxqywqy6h7q 0 256826 1043307 829875 2026-07-16T00:39:20Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043307 wikitext text/x-wiki '''အမှတ်(၅၀) ခြေလျင်တပ်ရင်း''' (အတိုကောက် '''ခလရ ၅၀''') သည်  [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး|မကွေးတိုင်း]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]] ၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့|ဂန့်ဂေါမြို့]] တွင်တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=https://myaelattathan.org/articles/%E1%80%82%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%82%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%9C%E1%80%9B%E1%81%85%E1%81%80%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9C%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%B2%E1%80%B7_%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_PDF%E1%80%80_%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7_%E1%80%A1%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD_%E1%81%81%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%AB_%E1%81%87%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%91%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%B1 |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417075553/https://myaelattathan.org/articles/%E1%80%82%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%82%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%9C%E1%80%9B%E1%81%85%E1%81%80%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9C%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%B2%E1%80%B7_%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_PDF%E1%80%80_%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7_%E1%80%A1%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD_%E1%81%81%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%AB_%E1%81%87%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%91%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%B1 |url-status=dead }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} [[ကဏ္ဍ:ခြေလျင်တပ်ရင်းများ]] {{တပ်မတော် (ကြည်း)-stub}} ahqkqydisbllkcgtjvna00l2mj3buat 0 257109 1043306 829519 2026-07-16T00:36:58Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043306 wikitext text/x-wiki '''ခြေလျင်တပ်ရင်းအမှတ် (၂၆၅)''' သည် [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] လက်အောက်ခံ ခြေလျင်တပ်ရင်း တစ်ရင်း ဖြစ်ပြီး [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြိတ်မြို့]] တွင် အခြေစိုက်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://myaelattathan.org/articles/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%AE%E1%80%80_%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B2%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%9A%E1%80%B7%E1%80%BA_%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%B2%E1%80%B7_%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8 |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=25 April 2024 |archive-date=25 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425145433/https://myaelattathan.org/articles/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%AE%E1%80%80_%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B2%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%9A%E1%80%B7%E1%80%BA_%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%B2%E1%80%B7_%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8 |url-status=dead }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} [[ကဏ္ဍ:ခြေလျင်တပ်ရင်းများ]] {{တပ်မတော် (ကြည်း)-stub}} 5v3uva5jx12lmowu6y0qmoaxog0s4ug 0 272101 1043341 1019849 2026-07-16T11:17:00Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043341 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] <br> [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]] | name = နိုင်နိုင်ဦး | image = | caption = |order = [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |term_start = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ |term_end = စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |predecessor = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[အောင်အောင်]] <br> [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[နီလင်းအောင်]](ခေတ္တ အဖွဲ့မှူး) |successor = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် | office1 = [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး | predecessor1 = ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး | successor1 = ဗိုလ်ချုပ် စိုးတင့် | term_start1 = ၂၀၂၃ | term_end1 = ၂၀၂၄ | party = | birth_date = {{birth year and age|1971}} | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = မြန်မာ | spouse = ဒေါ်ကြည်နွယ်ဦး | children = သား ၂ဦး၊သမီး ၁ဦး | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ်]] | website = | nickname = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၉၁ - လက်ရှိ | rank = [[File:Tatmadaw_Lieutenant General_Insignia_01.png|15px]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] | unit = | commands = | battles = | awards = }}'''ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး''' (၁၉၇၁ မွေးဖွား) သည် [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာလူမျိုး]] [[တပ်မတော်]]အရာရှိကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်။[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ၊ [[လားရှိုးမြို့]] အခြေစိုက် [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။သူသည် [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|ကစထ(၂)မှူး]] တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် စစ်မြေပြင်အထိဆင်း၍ [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအောင်းတပ်]] ထိန်းချုပ်ထားသည့် [[နောင်ချိုမြို့နယ်|နောင်ချိုမြို့]]ကို ပြန်လည်တိုက်ယူနိုင်ခဲ့သူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ == စစ်မှုထမ်းဘဝ == ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး သည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် (၃၅) ဆင်းဖြစ်သည်။ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ကြည်း - ၂၅၀၈၉ ဖြင့် [[တပ်မတော် (ကြည်း)|တပ်မတော်]](ကြည်း) တွင် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ကစပြီး ဒုဗိုလ်အဆင့် နှင့် စစ်မှုစထမ်းသည်။ [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] နှင့် အပတ်စဉ် တူသည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြစ်လာသည်။ယင်းနောက် ဗိုလ်မှူးချုပ် ရာထူးဖြင့် [[အမှတ်(၅၅)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|တပ်မ ၅၅]] တပ်မမှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၅ရက် နေ့တွင် [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ်လာပြီး ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၂၈ရက်နေ့အထိ တာဝန်ထမ်းသည်။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင် [[စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်|စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်]] တာဝန် ၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးဖြင့် [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး တာဝန်များ ထမ်းဆောင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/70-2021.pdf|title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီဖွဲ့စည်းခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|access-date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/30422|title=ရှမ်းပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ နမ့်စန်မြို့ရှိမြို့ဦးဘုန်းတော် ကြီးကျောင်းအား ဆွမ်းဆန်တော် လှူဒါန်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၉ ဧပြီ ၂၀၂၁ }}</ref>၂၀၂၃ ခုနှစ် တွင် [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/168275|title=အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးဗိုလ်ချုပ်နိုင်နိုင်ဦး တပ်မတော်အရာရှိကြီးများနှင့် မိသားစုဝင်များ မိုးရာသီစုပေါင်းသစ်ပင်စိုက်|work=MOI Myanmar|access-date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့တွင် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) ရှိ မြို့နယ် အများအပြားဆုံးရှုံးရချိန် အဆိုပါ စစ်ဒေသများအား တာဝန်ယူရသည့် စစ်တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် နိုင်နိုင်ဦးသည် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့် [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] အဖြစ် ရာထူးတိုးခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2024/02/02/379271.html|title=စစ်ရှုံးသော်လည်း ရမခ တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်နိုင်နိုင်ဦး ရာထူးတိုး|work=The Irrawaddy|access-date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးအဖြစ်မှ အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး​ ဖြစ်လာခဲ့​​သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cddmrl0j83ro|title=ထိပ်တန်းစစ်ဘက်ရာထူးတွေ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC|access-date=၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> === ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ === ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ရက်နေ့ တွင် [[တပ်မတော်]] သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသည့် လားရှိုးအခြေစိုက် [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရမခ)ကို [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]MNDAA နှင့်တပ်ပေါင်းစုမဟာမိတ်များထံသို့ လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီးသည့်နောက် အဆိုပါတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုပါ ကွပ်ကဲရသည့် [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး|အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦးကို ထိုလထဲမှာပင် ဖယ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c75n6g631xwo|title=အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်တပ်ထိပ်တန်းအရာရှိကြီး ၅၀ ကျော် ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ }}</ref>ယင်းနောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်၊ ရှမ်းပြည်နယ်(တောင်ပိုင်း)၊ [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်|ဖယ်ခုံ]]ခရီးစဉ် မတိုင်မီ မူလရာထူးပြန်လည် ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/feature-mm/2025/06/24/125362/|title=နောင်ချိုတိုက်ပွဲက အဆုံးအဖြတ်​ပေးမည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးနိုင်နိုင်ဦး ၏ကံကြမ္မာ|work=လူထုနွေဦး|access-date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဇွန် ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/64429/|title=တောင်းခမ်းစစ်မျက်နှာတွင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး ရုပ်လုံးထွက်ပြ|work=Myanmar Now|access-date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၈ ဇွန် ၂၀၂၅ }}</ref> သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် [[နောင်ချိုမြို့နယ်]]၊ တောင်းခမ်းစစ်မျက်နှာပြင် သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး စစ်ဆင်ရေးကို အနီးကပ်ကိုယ်တိုင် ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး၊နောင်ချိုမြို့ကို ပြန်လည် ရရှိအောင် စွမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cnvmn2v3z0jo|title=နောင်ချိုတိုက်ပွဲနဲ့အတူ ပြန်ပေါ်လာတဲ့ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး|work=BBC|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/72328|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက နောင်ချိုမြို့အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခြင်း|work=MOI|access-date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}</ref> == ရရှိခဲ့သောဘွဲ့ == ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/32970|title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း ၊အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁ / ၂၀၂၂ ၊ စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|work=MWD Webportal|access-date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> == ကိုယ်ပိုင်ဘဝ == သူသည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ဇနီးဖြစ်သူမှာ အငြိမ်းစားဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ကြည်နွယ်ဦး ဖြစ်ကာ ကျော်ဇေနိုင်၊လင်းထက်နိုင် နှင့် သွန်းသီရိနိုင် ဆိုသည့် သားသမီး ၃ဦးရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|၁၉၇၁|}} [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] 8wuu4ruvn5s7py9tmajen8p3zogoa6c 0 272751 1043321 1037631 2026-07-16T04:06:17Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043321 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] (ငြိမ်း) <br> [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] |name = စိုးမင်းဦး |native_name = |native_name_lang = |pronunciation = |image = |image_size = |caption = |office = [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]<br> ဥက္ကဋ္ဌ | 1blankname = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata = [[ညိုစော|ညိုစော]] |president= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] {{small|(ယာယီ သမ္မတ (တာဝန်))}} |appointer= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |term_start = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor = [[အောင်သော်|အောင်သော်]] |successor = [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|တင်မောင်ဝင်း]] | office1 = [[စစ်ရေးချုပ်]] | term_start1 = အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂ | term_end1 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | predecessor1 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မျိုးဇော်သိမ်း]] |successor1 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |majority1 = |birth_date = ၁၉၆၉ |birth_place = |party = |spouse = |children = |occupation = |alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] ၊အပါတ်စဉ်(၃၁) | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = ၁၉၉၀ - ၂၀၂၅ | rank = [[File:Tatmadaw_Lieutenant General_Insignia_01.png|15px]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] | nationality = | ethnicity = |awarded = }} '''ဦးစိုးမင်းဦး''' (၁၉၆၉ မွေးဖွား)သည် မြန်မာနိုင်ငံ ၏ ၁၄ ဦးမြောက် [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73432|title=အခြေခံပညာ ဆရာ ဆရာမများ အထူးမွမ်းမံသင်တန်းအမှတ်စဉ်(၁၀၉)သင်တန်းဆင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref> ယင်းမတိုင်မီက သူသည် တပ်မတော် တွင် [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] အဆင့်ရှိ [[စစ်ရေးချုပ်]] ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/26770|title=(၂၁) ကြိမ်မြောက်အာဆီယံတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ရန် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးမှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်းဦး ဦးဆောင်သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ထွက်ခွာ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ }}</ref><ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/10/05/255081.html|title=စစ်တပ် ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ ရာထူး အပြောင်းအလဲ ပြုလုပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂}}</ref> == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်းဦး သည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် (၃၁) ဆင်း ဖြစ်သည်။၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်ကစပြီး ဒုဗိုလ်ဘဝဖြင့် [[တပ်မတော် (ကြည်း)|တပ်မတော်]] တွင် စစ်မှုစထမ်းသည်။ရာထူးအဆင့်ဆင့် တိုးခဲ့သည်။ ယင်းနောက် သူသည် ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ရာထူးဖြင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် တပ်မတော်၏ ဒုံးတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ၏ ညွန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ နောက်ပိုင်းတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာထူးတိုးကာ [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)]] ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-60448324|title=တပ်ထိပ်ပိုင်း အပြောင်းအရွှေ့တွေ ဘယ်လိုဖြစ်လာဖို့ရှိလဲ|work=BBC Burmese|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလဆန်းပိုင်းတွင် စစ်ရေးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးဇော်သိန်း<ref>{{cite web|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%9A/|title=စစ်ရေးချုပ်ဟောင်း ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးဇော်သိန်း ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီ ဒုဥက္ကဋ္ဌ (၃) ဖြစ်လာပြီး ပျော်ဘွယ်အ မတ်ဟောင်း ဦးသောင်းအေးအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာ|work=Popular Journal|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> တာဝန်မှအနားယူပြီး ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ တစ်ဦး အဖြစ် ကူးပြောင်းသွားခဲ့စဉ် ၎င်းသည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၏ လက်အောက်ရှိ စစ်ရေးချုပ်ရုံးအကြီးအကဲ နှင့် တပ်မတော် [[စစ်ရေးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/34734|title=တပ်မတော်သူနာပြုနှင့်ဆေးဘက်ပညာတက္ကသိုလ် သူနာပြုနှင့်ဆေးဘက်ပညာသိပ္ပံဘွဲ့ သင်တန်းအမှတ်စဉ်(၂၀)နှင့် အမျိုးသမီးသူနာပြုနှင့်ဆေးဘက်ပညာသိပ္ပံဘွဲ့ သင်တန်းအမှတ်စဉ်(၇)တို့မှ သင်တန်းဆင်းသင်တန်းသား၊သင်တန်းသူများအား ဆေးဝန်ထမ်းတာဝန်ခန့်အပ်ခြင်းအခမ်းအနားကျင်းပ|work=MWD Webportal|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c75n6g631xwo|title=အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်တပ်ထိပ်တန်းအရာရှိကြီး ၅၀ ကျော် ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ }}</ref> သူသည် တပ်မတော် ရာထူး၊ အပြောင်းအရွေ့များကို အဓိကကိုင်တွယ်ရသော အရေးပါသည့် စစ်ရေးချုပ် တစ်ဦးအနေဖြင့် ကြည်းတပ်ကိုသာမက ရေတပ်နှင့် လေတပ်တို့၏ စစ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာများအား ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ == တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားယူခြင်း == ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက် တွင် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] သည် အာဏာ(၃)ရပ်အား [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေး နှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ထံ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းအပ်နှံခဲ့သည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေး နှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ သည် ထိုနေ့မှာပင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ နှင့် ပြည်ထောင်စု ရုံး၊အဖွဲ့အစည်းများအား ပြန်လည် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာတွင် စစ်ရေးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်းဦး သည် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားယူကာ [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/73259|title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌနှင့်အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး|work=MWD Webportal|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/717490|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ဖြုတ်လိုက်တဲ့ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ|work=DVB|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}</ref>ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == ရရှိသောဘွဲ့ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] က ၎င်းအား [[စည်သူဘွဲ့]] ချီးမြှင့်သည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/60-2025.pdf|title=စည်သူဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=SAC Office|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> == မိသားစုဘဝ == သူသည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ဇနီးဖြစ်သူ၏ ဖခင်မှာ ယခင် နဝတ၊နအဖ စစ်အစိုးရလက်ထက်က ထင်ရှားခဲ့သည့် စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးချုပ် ပြည့်စုံ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/07/29/387889.html|title=ဘွဲ့ရစစ်ဗိုလ်များ ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်မလာတော့|work=The Irrawaddy|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{lifetime|၁၉၆၉|}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category: မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲများ ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၉ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] 4yyphf3x5r0i861pq3hh3ah42fzpoyb 0 272865 1043333 1028406 2026-07-16T08:28:47Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043333 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix =[[ဗိုလ်ချုပ်]] (ငြိမ်း)<br> [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]] | name = ထင်ကျော်သူ | office1 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer1= မင်းအောင်လှိုင် |minister1 = [[တင်အောင်စန်း]] | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၅ | term_end1 = | predecessor1 = ''ကိုယ်တိုင်'' | successor1 = | office2 = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]]ကိုယ်စားလှယ် | term_start2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | constituency2 = [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်|မရမ်းကုန်းမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)]] |majority2= [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]] |predecessor2 = မိုးမိုးစုကြည် {{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor2 = အောင်ပြည့်ဖြိုး <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/82260 |access-date=2026-04-29 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> <br>{{small|([[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]])}} <br>{{small|( [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]])}} | office3 = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) <br> ဒုတိယဝန်ကြီး | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = [[ညိုစော]] |president3= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] {{small|(ယာယီ သမ္မတ (တာဝန်))}} |appointer3= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |minister3 = [[မောင်မောင်တင့်]] | status = <!--If this is specified, overrides Incumbent.--> | term_start3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end3 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | predecessor3 = ''မရှိ'' | successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' | office4 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) ဒုတိယဝန်ကြီး <br> |leader4 = [[အောင်နိုင်ဦး]] <br> [[မောင်မောင်တင့်]] | term_start4 = ၆ မေ ၂၀၂၄ | term_end4 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | predecessor4 = ''မရှိ'' | successor4 = ''ဝန်ကြီးဌာနဖျက်သိမ်း'' | office5 =[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၂) ဒုတိယဝန်ကြီး | term_start5 = ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | term_end5 = ၆ မေ ၂၀၂၄ | predecessor5 = ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်ဖွဲ့စည်း'' | successor5 = ''မရှိ'' |leader5 = [[အောင်နိုင်ဦး]] | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[မြန်မာပြည်]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | citizenship = | nationality = | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | spouse = ခင်နန္ဒာမြင့် | relations = | children = | mother = | father = | education = | alma_mater = | occupation = | profession = | known_for = | committees = | awards = [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] | signature = | signature_alt = | website = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = | serviceyears = | rank = [[ဗိုလ်ချုပ်]] | unit = လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး | commands = | battles = | mawards = <!-- for military awards - appears as "Awards" if |awards= is not set --> }} '''ဦးထင်ကျော်သူ''' သည် မြန်မာ့ တပ်မတော် အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင် လျှက်ရှိသည်။ ယင်းမတိုင်မီက နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန(၃)၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃)၊(၂) တို့၏ ဒုဝန်ကြီးများ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်သူ သည် တပ်မတော် လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ညွန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက် တွင် အငြိမ်းစားယူပြီး အစိုးရအဖွဲ့ထဲသို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပြန်တမ်းဝင်အမှတ်မှာ ကြည်း - ၁၇၆၄၈ ဖြစ်သည်။ [[တပ်မတော် (ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း (ဗထူး)|ဗသက]] အမှတ်စဉ် ၆၄ သို့ တက်ရောက်ပြီး တပ်မတော်အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်ပနိုင်ငံများရှိ မြန်မာစစ်သံမှူးရုံးများတွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် မြန်မာစစ်သံမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ထင်ရှားခဲ့သည့် စစ်သံမှူးနေရာမှာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြန်မာစစ်သံ (ကြည်း၊ရေ၊လေ)ရာထူးနေရာ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/docs19/25.Sept_.14_mal.pdf|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် မြန်မာသံရုံးနှင့်စစ်သံရုံးမိသားစုများ၊ပညာတော်သင်များအားတွေ့ဆုံ |work=၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက် ထုတ် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊စာမျက်နှာ(၈)|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ရာထူးဖြင့် ငွေစက္ကူထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းအပါအဝင် လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ညွန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ညွန်ကြားရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ယင်းနောက် ထိုရာထူးနေရာမှာပင် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ် အဆင့် တိုးခဲ့သည်။ == ဒုတိယဝန်ကြီးဖြစ်လာခြင်း == ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန (၂) သို့ ဒုဝန်ကြီး အဖြစ်ဖြင့် အရပ်ဝတ်လဲကာ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%81%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%81%85%E1%81%85%E1%81%86%E1%81%86%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB_%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%8A%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF_%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8C%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BA|title=ရပခတိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် လှမိုးနဲ့ တပ်မ ၅၅၊ ၆၆ တပ်မမှူးတွေကိုဖြုတ်ချပြီး အရံအင်အားပို့၊ ရေချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင်နဲ့ ကကလုံညွှန်မှူး ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်သူကို စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာနတွေမှာ ခန့်အပ်|work=မြေလတ်အသံ|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/50337|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆ / ၂၀၂၄ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၀ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် မေ ၆ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃) သို့ ဆက်လက်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/2547|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၃၅/၂၀၂၄ ဒုတိယဝန်ကြီးတာဝန် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၁ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၇)၊ အမှတ် (၂၂) ပြန်တမ်းစာစောင်|access-date=၄ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၆ မေ ၂၀၂၄}}</ref>ယင်းဝန်ကြီးဌာနသည် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]] စသည်တို့ကို ကြီးကြပ်ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://ratb.gov.mm/index.php/en/niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangciiukktttthrunwnkiitthaan3-pnnytheaangcuwnkiinng-wnthmmaa|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန(၃)၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့်ဝန်ထမ်းများ စုပေါင်းနေ့လယ်စာစားပွဲပြုလုပ်|work=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃) ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင် ထမ်းဆောင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73082|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၉၉၂၅ }}</ref> == နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု == ဦးထင်ကျော်သူသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ကိုယ်စားပြုပြီး အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် ၌ ပါဝင်ယှဥ်ပြိုင်ခဲ့သည်။မရမ်းကုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ်(၂) ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး၊ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်တစ်ဦး၊ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး အစားထိုးဖြည့်စွက်ခြင်းနှင့် တပ်မ​တော်သား တိုင်း​ဒေသကြီးကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး အစားထိုး​ပြောင်းလဲ |url=https://news-eleven.com/article/311559 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်တွင် သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ပါဝင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ရရှိသောဆု == ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် စစ်မှုထမ်း သင်္ဂဟတံဆိပ် <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2020-10/Vol-72%2CNo-6.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးး(၃/၂၀၁၉)ဘွဲ့ထူးချီးမြှင့်ခြင်း|work=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၉ }}</ref> နှင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] တို့ ချီးမြှင့်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-12/2-2021.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၁)နိုင်ငံတော်သမ္မတ မှ ဘွဲ့ထူး၊ဂုဏ်ထူးချီးမြှင့်မှု|work=SAC Office Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁|archive-date=5 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705020520/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-12/2-2021.pdf|url-status=dead}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၄/၂၀၂၆ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ဖြစ်သော ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80511 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|MISSING| }}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] 26zjfnypt6qn8mcgx89tsr3lx2x0hkf 0 273962 1043334 1037390 2026-07-16T08:35:09Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043334 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ဦးထပ်လိုင်း |honorific_prefix= |image = |birth_date = {{birth date|1910|2|19}} |birth_place = [[လောင်းကဒူးရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်|လောင်ကဒူးရွာ၊ပလက်ဝမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | death_date = ၂၀၀၉ | death_place = [[ပလက်ဝမြို့]]၊[[ချင်းပြည်နယ်]] | nationality = မြန်မာ | ethnicity = [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] | occupation = ကျောင်းဆရာ၊အမတ်၊နိုင်ငံရေးသမား | parents = ဦးကိန်းထုံး + ဒေါ်အန်းဆောက် | | years_active = ၁၉၄၇ - ၁၉၉၃ | known_for = အထင်ကရ ချင်းနိုင်ငံရေးသမား | awards = {{Bulleted list | [[သီရိပျံချီဘွဲ့]] (၁၉၅၅) | [[နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့|နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့]] ( ပထမအဆင့် )(၁၉၈၀) | တစ်လုံးပူးခါးချိုးသေနတ် (၁၉၈၀) | လူမှုထူးချွန် ပထမအဆင့် (၂၀၂၅)<ref>{{cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/01/06/%E1%80%9E%E1%80%AE%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BB%E1%80%B6%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AE-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%91%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%81%82/?fbclid=IwY2xjawMc5YNleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFYTmVqRXhtV25mc2xSOHpnAR6pv8c9iimN9h7gf4p8evJid58Mfgoc7MFnR8JKKuZz-QWqz69sY4rrRU3jRA_aem_v9ibQ2vq5bR5AOYiDibOyw|title=သီရိပျံချီ ဦးထပ်လိုင်း ၂၀၂၅ ခုနှစ် လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်(ပထမအဆင့်) ချီးမြှင့်ခံရ|work=ခူမီး မီဒီယာ|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅|archive-date=10 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260110161520/https://khumimediagroup.com/2025/01/06/%E1%80%9E%E1%80%AE%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BB%E1%80%B6%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AE-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%91%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%81%82/?fbclid=IwY2xjawMc5YNleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFYTmVqRXhtV25mc2xSOHpnAR6pv8c9iimN9h7gf4p8evJid58Mfgoc7MFnR8JKKuZz-QWqz69sY4rrRU3jRA_aem_v9ibQ2vq5bR5AOYiDibOyw|url-status=dead}}</ref> }} }} '''ဦးထပ်လိုင်း''' (၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၁၀ - ၂၀၀၉) သည် [[ချင်းလူမျိုး]]၊ခူမီးတိုင်းရင်းသား အထင်ကရနိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများ ရေးဆွဲခဲ့ကြစဉ် (၃) ကြိမ်လုံး ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့်<ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangciiukktttth-22|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သတိုးမဟာသရေစည်သူ သတိုးသီရိသုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ထံမှ (၇၇) နှစ်မြောက် ချင်းအမျိုးသားနေ့အခမ်းအနားသို့ ပေးပို့သည့် သဝဏ်လွှာ|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံး|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅|archive-date=10 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260110104413/https://sacoffice.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangciiukktttth-22|url-status=dead}}</ref> နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမအဆင့်)၊ [[သီရိပျံချီဘွဲ့|သီရိပျံချီဆု]]ရ ပုဂ္ဂိုလ် လည်း ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးထပ်လိုင်း ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၂၇၁) ခု၊ တပေါင်းလဆန်း (၁၂) ရက်နေ့၊ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက် တွင် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]၊ [[လောင်းကဒူးရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်|လောင်ကဒူးရွာ]] တွင် (အဖ) ဦးကိန်းထုံး၊ (အမိ) ဒေါ်အန်းဆောက် တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တွေစာစစ်ဌာန မှနေ၍ တိုင်းရင်းမြန်မာ သတ္တမတန်းကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အလုပ်အကိုင်များ == ဦးထပ်လိုင်း သည် မွေးရပ်မြေတွင် မူလတန်းပြကျောင်းဆရာအဖြစ် ၁၉၃၂ ခုနှစ် မှ ၁၉၃၅ ခုနှစ် အထိ ခေတ္တလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ထို့နောက် ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် စိုက်ပျိုးရေးဌာန ၏ ကျေးလက်မှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊၁၉၄၅ ခုနှစ် တွင် ပလက်ဝတိုက်နယ် ၏ တိုက်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်းကောင်း အသီးသီး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် ၁၉၅၃ ခုနှစ် တွင် ပလက်ဝမြို့ ရဲတပ်ဖွဲ့ ၏ အရန်ရဲအုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သေးသည်။<ref>{{cite web|url=https://khumimediagroup.wordpress.com/2012/06/20/%E1%80%9E%E1%80%AE%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%B6%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%AD-%E1%80%A5%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%91%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%AD%E1%80%B3%E1%80%84%E1%80%B9/|title=သီရိပျံချီ ဦးထပ်လိုင်း|work=Khumi Media Group|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၀ ဇွန် ၂၀၁၂}}</ref> == နိုင်ငံရေးနှင့် အမျိုးသားရေး ဆောင်ရွက်ချက်များ == ဦးထပ်လိုင်း သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၄၇|၁၉၄၇ ခုနှစ်၊အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] မှ တဆင့် ပလက်ဝမြို့နယ် ၏ တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော် အမတ် (၁၉၄၇–၁၉၅၂) ဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံရေးလောကထဲသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။၁၉၄၇ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲမှုတွင် အမတ် အနေဖြင့် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ် တွင် ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ချင်းအမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၁၉၅၆ ခုနှစ် အထိ တာဝန် ယူခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေးကိစ္စ များ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ထို့နောက် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပထမဆုံးပြုလုပ်သည့် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၅၁ - ၁၉၅၂]] တွင် ပလက်ဝမြို့နယ် ကိုယ်စားပြု [[လူမျိုးစုလွှတ်တော်]] အမတ် အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ ဦးထပ်လိုင်းသည် ပလက်ဝမြို့နယ် တည်မြဲဖဆပလအဖွဲ့ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၅၃–၁၉၆၂)အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၂ ခုနှစ် တွင် ချင်းဝိသေသတိုင်း၊ ချင်းရေးရာကောင်စီ ၏ သဘာပတိ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၃ ခုနှစ် တွင် ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရေး၌ အကြံပေး ၃၃ ဦး အဖွဲ့ ၏ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊<ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/khngmiukhckhengcheaang-uuwmmsuumeaang-0|title= ချင်းမျိုးချစ်ခေါင်းဆောင် ဦးဝမ္မသူးမောင်း |work=Myanmar Digital News|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၉}}</ref> ၁၉၉၃ ခုနှစ် တွင် [[အမျိုးသားညီလာခံ]] ၏ တိုင်းရင်းသား ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် လည်းကောင်း အသီးသီး ပါဝင်ခဲ့သည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ဦးထပ်လိုင် သည် ပလက်ဝမြို့၊ ရိက္ခာရပ်ကွက်ရှိ ၎င်း၏ နေအိမ်၌ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၁၀|၂၀၀၉}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] 7qi1n73xehzhkmkfieyqhc05dt45k4t 0 283801 1043253 1043021 2026-07-15T12:30:31Z Ninjastrikers 22896 "[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]" ကို ကာကွယ်ခဲ့သည် ([ပြင်ဆင်ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] ( ၁၂:၃၀၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) တွင် သက်တမ်းကုန်မည်) [ရွှေ့ရန်=အလိုအလျောက် အတည်ပြုထားသော အသုံးပြုသူများကိုသာ ခွင့်ပြုသည်] ( ၁၂:၃၀၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) တွင် သက်တမ်းကုန်မည်)) 1043021 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ | flag = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | flag_border = | cabinet_number = ဆဋ္ဌမမြောက် | cabinet_type = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ | jurisdiction = မြန်မာနိုင်ငံ | image = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg | image_size = 300px | caption = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂) | date_formed = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | government_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | government_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | deputy_government_head = {{unbulleted list | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]]) | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]]) }} | state_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | state_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | political_party = {{unbulleted list | [[တပ်မတော်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] }} |current_number= ၃၄ |opposition_party= '''အတိုက်အခံများ''' * [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | election = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]] | incumbent = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | incoming_formation = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] | previous = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]] | successor = }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ === သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;" |- ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |- |[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]] | [[File:NyoSaw.jpg|x150px]] | [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]] |- | style="font-size:100%;" | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]''' |- | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> |} == ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --> {| class="wikitable" |+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန် |- | ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ |- | ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |- | ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန |- | ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၈။ || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၉။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၁။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၂။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၃။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၄။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၅။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၆။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၇။ || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၈။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၉။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၀။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၁။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၂။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၃။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၄။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၅။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၆။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၇။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၈။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၉။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၁။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၂။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၃။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၄။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |} == ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း == {{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || rowspan="2" | [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၄။ || [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- style="background:#F9F9F9;" | ၅။ || [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၆။ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || <small>ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်</small> |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၅။ || [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၅။ || [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၁။ || [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! style="width:5%" | စဉ် !! style="width:25%" | ဝန်ကြီးဌာန !! style="width:20%" | အမည် !! style="width:15%" | စတင်ရက် !! style="width:15%" | ပြီးဆုံးရက် !! style="width:20%" | တာဝန်သက်တမ်း |- | ၁ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃ || rowspan="2" | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၅ || rowspan="2" | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၆ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၈ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၉ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၀ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁ || rowspan="2" | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၄ || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၁၂ || rowspan="2" | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၃ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၅ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၆ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၈ || rowspan="2" | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၉ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၀ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၁ || [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၂ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၃ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၄ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦး[[လင်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၅ || rowspan="3" | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="3" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၆ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂၇ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၈ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၉ || rowspan="2" | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၀ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၁ || rowspan="2" | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၂ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၃ || rowspan="2" | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၄ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၅ || rowspan="2" | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၆ || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၇ || [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၈ || rowspan="2" | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၉ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၄၀ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၁ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၂ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၃ || rowspan="2" | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၄ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၄၅ || rowspan="2" | [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]] || ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၆ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |} == ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု |- style="text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည် ! style="width:20%;" | အကြီးအကဲအမည် ! style="width:20%;" | ရာထူး ! style="width:12%;" | စတင်ရက် ! style="width:13%;" | ကုန်ဆုံးရက် |- | ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan="9" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ |- | ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] <ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |} == တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ == ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆) |- style="text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | အစိုးရအဖွဲ့ ! style="width:25%;" | ဝန်ကြီးချုပ် ! style="width:15%;" | စတင်ရက် ! style="width:15%;" | ကုန်ဆုံးရက် ! style="width:10%;" | မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅ |- | ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း) |- | ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) |- | ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇ |- | ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ |- | ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း |- | ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇ |- | ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀ |- | ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈ |- | ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇) |- | ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄ |- | ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse;" |- style="background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="padding: 10px; border: 1px solid #a2a9b1;" | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် ! style="padding: 10px; border: 1px solid #a2a9b1;" | မြို့နယ်အရေအတွက် ! style="padding: 10px; border: 1px solid #a2a9b1;" | မြို့နယ်အမည်များ |- style="padding: 8px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ |- | [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့ |- | [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး |- | [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ တွန်းဇံ၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ ဖလမ်း |- | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော် |- | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို |- | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန် |- | [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ် |- | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား |- style="background-color: #eaecf0; font-weight: bold;" | style="text-align: right;" | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ |} == နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဥ်များ == ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; width: 100%;" |- style="background:#f2f2f2" ! width="5%" | စဉ် !! width="10%" | နေ့ရက် !! width="18%" | အမည် !! width="12%" | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width="15%" | တာဝန် !! width="20%" | အကြောင်းအရာ !! width="20%" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ် |- | ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ |- | ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ |- | ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဥ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် |- | ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဥ် || - |- | ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဥ် || - |- | ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ |- | ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဥ် |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}} [[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] oju4sfugm31mxepa3w3zjnirgogyjpq 0 284297 1043329 1041949 2026-07-16T06:27:54Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 2 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043329 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = တင်ကိုကို | native_name = | native_name_lang = my | image = | image_size = 230px | caption = | office1 = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်]] | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | term_end1 = | predecessor1 = တင့်လွင် | successor1 = | appointer1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | office2 = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | constituency2 = [[မကွေးမြို့|မကွေး]] မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) |majority2 = {{small|[[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့်]]}} | term_start2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | term_end2 = | predecessor2 = {{small|[[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်|အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်စတင်]]}} | successor2 = | birth_name = တင်ကိုကို | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | spouse = | children = | parents = | alma_mater = {{ubl|သိပ္ပံဘွဲ့ (ဓာတုဗေဒ)|[[တပ်မတော် (ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း (ဗထူး)]] (အပတ်စဉ် ၇၇)|[[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]}} | occupation = ရဲဗိုလ်ချုပ်(ငြိမ်း)၊ နိုင်ငံရေးသမား | profession = [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲအရာရှိဟောင်း]] | awards = | honorific prefix = ရဲဗိုလ်ချုပ်(ငြိမ်း) }} '''ဦးတင်ကိုကို''' (ရဲဗိုလ်ချုပ် ငြိမ်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ရဲအရာရှိဟောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဖြစ်သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ရက်တွင် တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသော [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]ကဲ့သို့ပင် ဦးတင်ကိုကိုသည် ရဲဘက်မှ အရပ်ဘက် နိုင်ငံရေးတာဝန်သို့ ကူးပြောင်းလာသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-14 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဦးတင်ကိုကိုသည် အရပ်ဘက်တက္ကသိုလ်မှ သိပ္ပံဘွဲ့ ဘွဲ့ရရှိပြီးနောက် [[ဗထူးတပ်မြို့|ဗထူး]]ရှိ [[တပ်မတော် (ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း (ဗထူး)|တပ်မတော် (ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း]] သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး အပတ်စဉ် (၇၇) ဖြင့် အရာရှိအဖြစ် စတင်ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] နှင့် အပတ်စဉ်တူသူဖြစ်သည်။[[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]] သင်တန်းကိုလည်း တက်ရောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တပ်မတော်မှ [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2017-10-04 |title=ရဲမှူးချုပ် ၄ ဦးကို နေရာပြောင်းရွှေ့မှုများ ပြုလုပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2017/10/04/143821.html |access-date=2026-04-14 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> == ရဲဝန်ထမ်းဘဝ == ဦးတင်ကိုကိုသည် ရဲတပ်ဖွဲ့တွင် ရာထူးအကြီးပိုင်းအနေဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မောင်တောဒေသ နယ်စပ် လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူရန် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော နယ်ခြားစောင့်ရဲကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့ (ဌာနချုပ်) တွင် ကွပ်ကဲရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၁) လုံခြုံရေးရဲကွပ်ကဲမှု အဖွဲ့မှူးရုံး၊ ကွပ်ကဲရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်အခြေစိုက် အမှတ် (၂) လုံခြုံရေးရဲကွပ်ကဲမှု အဖွဲ့မှူးရုံး၊ ကွပ်ကဲရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီနောက်ပိုင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ် ရဲတပ်ဖွဲ့မှူး အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2018-04-22 |title=ရဲမှူးချုပ် တင်ကိုကိုအကြောင်း သိသမျှ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2018/04/22/156725.html |access-date=2026-04-14 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ဌာနချုပ်မှ ဒုတိယရဲချုပ် ( ၁ ) ရဲဗိုလ်ချုပ်အောင်အောင်အား ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊မတ်လ ၂၉ရက်တွင် အရပ်ဘက်ဌာနသို့ ပြောင်းရွှေ့ပို့ဆောင်လိုက်ပြီးနောက် အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ဒုတိုင်းမှူးဟောင်း ဗိုလ်မှူးချုပ်ဝင်းဇော်မိုးသည် ရဲဗိုလ်ချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ဒုတိယရဲချုပ်(၁) ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2024/03/29/19089|title=ဒုရဲချုပ်( ၁) ရဲဗိုလ်ချုပ် အောင်အောင်ကို အရပ်ဘက်ဌာနသို့ ပို့ဆောင်|work=Mizzima Burmese|access-date=၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၂၉ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-09/Notification%20140-2024.pdf|title=မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၄၀/၂၀၂၄|access-date=၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်တွင် ဒုရဲချုပ်(၁)သည် မြန်မာနိုင်ငံရဲချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရစဉ် ဦးတင်ကိုကိုသည် ဒုတိယရဲချုပ်(၁) အဖြစ် ရာထူးတိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယရဲချုပ်(၁) ရဲဗိုလ်ချုပ် တင်ကိုကိုမှ နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေ၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်၊ ကင်းသာစစ်ဆေးရေးဂိတ်၌ လက်နက်၊ ခဲယမ်းများ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည့် တာဝန်ကျတပ်မတော်သားများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအား သွားရောက်တွေ့ဆုံ၍ ဂုဏ်ပြုဆုငွေများ ပေးအပ်ချီးမြှင့် |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2580%2592%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%259A%25E1%2580%259B%25E1%2580%25B2%25E1%2580%2581%25E1%2580%25BB%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2595%25E1%2580%25BA-%25E1%2581%2581-%25E1%2580%259B%25E1%2580%25B2%25E1%2580%2597%25E1%25 |access-date=2026-04-14 |website=myanmar.gov.mm |language=en-US }}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref>ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာနှောင်းပိုင်းအထိ ထမ်းဆောင်ပြီး [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] ဝင်ရန်အတွက် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ထို့နောက် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်တွင် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ကိုယ်စားပြုဝင်ပြိုင်ခဲ့သည်။အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်အရ မကွေးမဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂)ကိုယ်စားပြုသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဦးတင်ကိုကိုသည် ရှမ်းပြည်နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့မှူး ကို ရဲမှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် နောင်တွင် ရဲမှူးချုပ်ရာထူးတိုးနှင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ရက်မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ၁၀ရက်နေ့အထိ ပြည်နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့မှူးတာဝန်အပြင် ရှမ်းပြည်နယ် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ပူးတွဲတာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်နှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/51946 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့မှ (၅၉)နှစ်မြောက် မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့နေ့အထိမ်းအမှတ် ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် စုပေါင်းသွေးလှူဒါန်းပွဲကျင်းပ |url=http://mdn.gov.mm/my/rmpnnynyraittpphaim-59ncmeaak-mnmaaniungngnraittpphaineathimamtt-kiuchiugunnpuseaaaaaphng |access-date=2026-04-14 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/164-2021.pdf|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးများခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၆၄/၂၀၂၁|access-date=၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ရက်တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ပထမပုံမှန် အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ၏ အဆိုပြုမှုကို ခံခဲ့ရသည်။ထို့အပြင် လွှတ်တော်သို့ တင်ပြအတည်ပြုချက် ရယူရာ၌လည်း လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၏ သဘောတူညီချက်အတိုင်း လွှတ်တော်၏အတည်ပြုချက်ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/ttttiyakim-mkettiungdeskiiltttteaa-pthmpunmnacnnyawe-ttttiyne-kngp |access-date=2026-04-14 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ၁၀ရက်တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] အဖြစ် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/81603 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> == ထင်ရှားဖြစ်ရပ်နှင့်စွပ်စွဲချက်များ == ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များကို ရယူခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် [[ရိုက်တာ|ရိုက်တာသတင်းထောက်]] [[ဝလုံး (သတင်းထောက်)|ကိုဝလုံး]]နှင့် [[ကျော်စိုးဦး (ရိုက်တာ)|ကိုကျော်စိုးဦး]]တို့ ဖမ်းဆီးခံရသည့် ဖြစ်ရပ်တွင် ဦးတင်ကိုကို (ထိုစဉ်က ရန်ကုန်တိုင်း အမှတ် ၂ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့မှူး ) သည် ထောင်ချောက်ဆင် ဖမ်းဆီးရန် အမိန့်ပေးခဲ့သူအဖြစ် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=ထက်ခေါင်လင်း |date=0001-11-30 |title=ရဲချုပ်နှင့် ရဲမှူးချုပ်တင်ကိုကိုအား လျှို့ဝှက်ဥပဒေဖြင့် အရေးယူပေးရန် ဒုရဲမှူးဟောင်းဇနီးက တိုင်ကြားစာတင် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/1033/ |access-date=2026-04-14 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-02-11 |title=အင်းဒင်ရွာလူသတ်မှုက ရဲဗိုလ်ချုပ် မကွေးဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာမလား |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/02/11/410904.html |access-date=2026-04-14 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက်နေ့ တရားခွင်တွင် ဒုရဲမှူးဟောင်း မိုးရန်နိုင်က ရဲမှူးချုပ် တင်ကိုကိုသည် သတင်းထောက်များကို ၁၉၂၃ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်များ အက်ဥပဒေဖြင့် အမှုဖွင့်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ကြောင်းနှင့် ၎င်းတို့အား ထောင်ချောက်ဆင် ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထွက်ဆိုခဲ့သည်။အဆိုပါ ရိုက်တာသတင်းထောက်များအရေးအခင်းသည် ဦးတင်ကိုကို၏ ရဲအရာရှိဘဝတွင် ဝေဖန်မှုအများဆုံး ခံခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ရဲမှူးချုပ်တင်ကိုကို၏ ခိုင်းစေချက်အရ သတင်းထောက်တို့ကို အကွက်ဆင် ဖမ်းဆီးသူများထဲတွင် ပါဝင်ကြောင်း ရဲမှူးဟောင်း ဦးမိုးရန်နိုင်၏ စွပ်စွဲခြင်းခံရသူတစ်ဦးဖြစ်သော ဒုတပ်ကြပ်နိုင်လင်းကမူ ဦးမိုးရန်နိုင်၏စွပ်စွဲချက်များကို ၂၀၁၈ခုနှစ် မေ၁၆ရက် တရားခွင်တွင် ပယ်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Myanmar Now |date=0001-11-30 |title=သတင်းထောက်များကို လျှို့ဝှက်အက်ဥပဒေဖြင့် အရေးယူရန် ညွှန်ကြားသူမှာ ရဲမှူးချုပ်တင်ကိုကို ဖြစ်ကြောင်း ဒုရဲမှူးဟောင်းမိုးရန်နိုင်ထွက်ဆို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/1045/ |access-date=2026-04-14 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pwint |first=Nan Lwin Hnin |date=2018-04-20 |title=Who is Brig. Gen. Tin Ko Ko? |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/brig-gen-tin-ko-ko.html |access-date=2026-04-14 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Myanmar Now |date=0001-11-30 |title=Reuters သတင်းသမားများအမှုမှ သက်သေတစ်ဦး ပျောက်ဆုံးနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/1337/ |access-date=2026-04-14 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == <references />{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} {{lifetime|missing| }} [[Category:မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[Category:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] aux3iyzlxmc5soej7ns96ageg1l6cun 0 285210 1043326 1041943 2026-07-16T05:22:27Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043326 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = ဆုံရွာကျေးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု | location = [[ဆုံရွာ၊ မြင်းခြံမြို့နယ်|ဆုံရွာ]]၊ [[မြင်းခြံမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | date = ၉ မေ ၂၀၂၄ | time = နံနက်ပိုင်း | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] | coordinates = {{Coord|21.7366695404053|95.4686965942383|display=inline,title}} | map = {{Location map | Myanmar | lat = 21.7366695404053 | long = 95.4686965942383 | width = 250 | label = ဆုံရွာ | position = right | caption = }} | map_caption = မြင်းခြံမြို့နယ်အတွင်း ဆုံရွာ တည်နေရာ | fatalities = ၃၂ ဦး (အမျိုးသား ၁၇ ဦး၊ အမျိုးသမီး ၁၅ ဦး) | injuries = ၁၄ ဦး (အမျိုးသား ၅ ဦး၊ အမျိုးသမီး ၉ ဦး) | perpetrators = [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] | notes = {{Bulleted list |PDF အဖွဲ့များက ကျေးရွာအတွင်းရှိ ပြည်သူ့စစ်စခန်းအား လက်နက်ကြီး၊ လက်နက်ငယ်များဖြင့် လာရောက်တိုက်ခိုက်ရာမှ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ |တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း ကျေးရွာအတွင်းသို့ လက်နက်ကြီးကျည်များ ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့မှုကြောင့် ဒေသခံပြည်သူ ၃၂ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ |ကျေးရွာရှိ နေအိမ် ၅၀ လုံးခန့် မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ပြီး ဒဏ်ရာရရှိသူများကို မန္တလေးမြို့ရှိ တပ်မတော်ဆေးရုံသို့ ပို့ဆောင်ကုသပေးခဲ့ရသည်။ }} }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} '''ဆုံရွာကျေးရွာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု''' သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြင်းခြံမြို့နယ်]]၊ [[ဆုံရွာ၊ မြင်းခြံမြို့နယ်|ဆုံရွာကျေးရွာ]]၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါဖြစ်စဉ်မှာ PDF အဖွဲ့များက ကျေးရွာအတွင်းရှိ ပြည်သူ့စစ်စခန်းအား သိမ်းပိုက်ရန် လက်နက်ကြီး၊ လက်နက်ငယ်များဖြင့် ဝင်ရောက်ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ နေအိမ်များပေါ်သို့ လက်နက်ကြီးကျည်များ ကျရောက်ပေါက်ကွဲမှုနှင့် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရမှုတို့ကြောင့် ကလေးငယ်များအပါအဝင် ဒေသခံပြည်သူ ၃၂ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးခဲ့ကာ ၁၄ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း မြင်းခြံမြို့နယ်၌ အရပ်သားသေဆုံးမှု အများဆုံးဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုဖြစ်စဉ်တစ်ခုအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ရုပ်သံ |first=Danger {{!}} Kyaw Gyi in သတင်း {{!}} သတင်းတို {{!}} |title=မြင်းခြံ၊ ဆုံရွာ ပျူစောထီးစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲမှာ ဒေသခံပြည်သူ ၃၄ ဦးသေဆုံး (ရုပ်/သံ) |url=https://myaelattathan.org/articles/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%B6_%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BB%E1%80%B0%E1%80%85%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%91%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC_%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%81%E1%80%B6%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%81%83%E1%81%84%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8 |access-date=2026-05-03 |website=myaelattathan.org |language=en |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905223844/https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%B6_%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BB%E1%80%B0%E1%80%85%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%91%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC_%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%81%E1%80%B6%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%81%83%E1%81%84%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ဆုံရွာကျေးရွာအတွင်းသို့ PDF အမည်ခံ အကြမ်းဖက်သမားများက လက်နက်ကြီးများဖြင့် အကြောင်းမဲ့ပစ်ခတ်ခဲ့သဖြင့် ကျေးရွာနေ ဒေသခံပြည်သူ ၃၂ ဦး သေဆုံးကာ ၁၄ ဦး ဗုံးစထိမှန်ဒဏ်ရာများရရှိ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/mngkhnmiuny-chunraakeraaattngsiu-pdf-amnnykhn-akmphksmaamaak-lknkkiimaaphng |access-date=2026-05-03 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ရုပ်သံ |first=Danger {{!}} Kyaw Gyi in သတင်း {{!}} သတင်းတို {{!}} |title=မြင်းခြံ၊ ဆုံရွာ ပျူစောထီးစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲမှာ ဒေသခံပြည်သူ ၃၄ ဦးသေဆုံး (ရုပ်/သံ) |url=https://myaelattathan.org/articles/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%B6_%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BB%E1%80%B0%E1%80%85%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%91%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC_%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%81%E1%80%B6%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%81%83%E1%81%84%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8 |access-date=2026-05-03 |website=myaelattathan.org |language=en |archive-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240905223844/https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%B6_%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BB%E1%80%B0%E1%80%85%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%91%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC_%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%81%E1%80%B6%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%81%83%E1%81%84%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-09 |title=ဆုံရွာက ဒေသခံ ၃၀ ကျော် သေဆုံးမှု |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg30dr18yxeo |access-date=2026-05-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == နောက်ခံနှင့်ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပွားခြင်း == ဒေသအခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအင်အားစုသည် မြင်းခြံ-ဆီးမီးခုံကားလမ်းဘေး၊ ဆီးမီးခုံဆိပ်ကမ်းအရှေ့ဘက် ၂ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် ဆုံရွာကျေးရွာအတွင်းမှ ပျူစောထီးစခန်းများကို ထိုးစစ်ဆင်ရာမှ အဆိုပါ ဖြစ်စဉ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ယင်းမတိုင်မီ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ အတွင်းတွင်လည်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုသည် ဆုံရွာကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ဖူးသည့် နောက်ခံရာဇဝင် ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2024-05-12 |title=ဆုံရွာပျူစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲပြန် ရဲဘော်များအား ကြိုဆိုခဲ့သည့် ဒေသခံများကို စစ်အုပ်စုခြိမ်းခြောက်နေ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2024/05/12/91465/ |access-date=2026-05-03 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-05-09 |title=မြင်းခြံမြို့နယ် ဆုံရွာတိုက်ပွဲ လူသုံးဆယ်ကျော်သေဆုံးမှု အပြန်အလှန်စွပ်စွဲ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myingyan-fightings-military-pdf-05092024112049.html |access-date=2026-05-03 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> '''တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားမှုနှင့် စခန်းသိမ်းပိုက်နိုင်မှု''' ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၉ ရက်နေ့ နံနက် ၅ နာရီအချိန်မှစတင်၍ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ဆုံရွာရှိ ပျူစောထီးစခန်းကို မြင်းခြံခရိုင်တပ်ရင်း (၉) - MBT တပ်ဖွဲ့ ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နံနက် ၈ နာရီခန့်တွင် ပျူစောထီးစခန်းအားလုံးကို အပြီးသတ်ချေမှုန်း သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သားနှင့် ပျူစောထီး ၅ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myingyan Black Tiger (MBT) တပ်ဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်မိုက်ခဲက အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်က ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ သင်္ဘောပေါ်မှလည်းကောင်း၊ လမ်းဖြတ်များမှလည်းကောင်း ၆၀-မမ လက်နက်ကြီးများဖြင့် တရစပ်ပစ်ခတ်ကူညီခဲ့သဖြင့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦး မစိုးရိမ်ရဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-05-09 |title=မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ဆုံရွာ ပျူစောထီးစခန်းကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်မှု စစ်ကောင်စီ တပ်သား ၅ ဦးသေဆုံး |url=https://yktnews.com/2024/05/161602/ |access-date=2026-05-03 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref>အဆိုပါ ဆုံရွာစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲကို မြင်းခြံခရိုင်တပ်ရင်း (၉) - MBT တပ်ဖွဲ့၊မြင်းခြံခရိုင်တပ်ရင်း (၆)၊ တပ်ခွဲ (၁) - နောင်ရိုးပြောက်ကြားတပ်ဖွဲ့၊Bright Star Group (LPDF)၊Myingyan District Drone Strike (အမှတ် ၁၈၄၈ ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့)၊ Shar Htoo Waw နည်းပညာတပ်ဖွဲ့ (Team-2)၊ CDSOM၊မန္တလေးခရိုင်တပ်ရင်း (၅) နှင့် အခြားမဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ အစရှိသည့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဆုံရွာတိုက်ပွဲတွင် ရွာသား ၃၅ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးမှု အပြန်အလှန်စွပ်စွဲ |url=https://burmese.dvb.no/post/651740 |access-date=2026-05-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> '''အရပ်သားသေဆုံးမှုအပေါ် တုံ့ပြန်ချက်များ''' ဆုံရွာဒေသခံများအား PDF များက သတ်ဖြတ်သည်ဟု စွပ်စွဲချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ MBT ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်မိုက်ခဲက ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ပြောကြားချက်အရ တိုက်ပွဲအတွင်း ပိတ်မိနေသည့် သက်ကြီးရွယ်အိုများကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ကယ်ထုတ်ပေးခဲ့ကြောင်း၊ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များအနေဖြင့် လက်နက်ချခိုင်းမှုကို ငြင်းဆန်ပြီး ထွက်ပြေးသည့် စခန်းတွင်းရှိ ပျူစောထီးများကိုသာ သုတ်သင်ရှင်းလင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းထားသည်။ ထို့ပြင် ရွာအတွင်းရှိ အရပ်သားများ သေဆုံးနေသည့် ဓာတ်ပုံများမှာ စစ်ကောင်စီလော်ဘီများ တင်မှသာ သိရှိရခြင်းဖြစ်ပြီး၊ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ ပုံရိပ်ကို ကျဆင်းစေရန် စစ်ကောင်စီဘက်က လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=LuduNwayOo |date=2024-05-10 |title=ဆုံရွာပျူစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲတွင် လက်နက်ကိုင်ပျူများကိုသာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး က​လေးငယ်နှင့် အမျိုးသမီးများကိုပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့ခြင်းမရှိဟုတော်လှန်ရေးအင်အားစုများပြော |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2024/05/10/91404/ |access-date=2026-05-03 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> == ထိခိုက်သေဆုံးမှုနှင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ == တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားစဉ်အတွင်း လက်နက်ကြီးကျည်များ ကျေးရွာအတွင်းရှိ လူနေအိမ်များပေါ်သို့ ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့မှုကြောင့် ဒေသခံပြည်သူ အမျိုးသား ၁၇ ဦးနှင့် အမျိုးသမီး ၁၅ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၃၂ ဦးမှာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် ၁၄ ဦး (အမျိုးသား ၅ ဦးနှင့် အမျိုးသမီး ၉ ဦး) တို့မှာလည်း ဗုံးစထိမှန်ဒဏ်ရာများ ပြင်းထန်စွာ ရရှိခဲ့သည်။ ကျေးရွာအတွင်းရှိ အရပ်သားနေအိမ် ၅၀ လုံးခန့် မီးလောင်ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/663c9667d7f2bc70db699365 |access-date=2026-05-03 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ဆုံရွာကျေးရွာအတွင်းသို့ PDF အမည်ခံအကြမ်းဖက်သမားများက လက်နက်ကြီးများဖြင့် အကြောင်းမဲ့ပစ်ခတ်ခဲ့သဖြင့် ကျေးရွာနေဒေသခံပြည်သူ ၃၂ ဦး သေဆုံးကာ ၁၄ ဦး ဗုံးစထိမှန်ဒဏ်ရာများရရှိ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/55891 |access-date=2026-05-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> '''အပြန်အလှန် စွပ်စွဲချက်များနှင့် တုံ့ပြန်မှုများ''' ဆုံရွာဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် စွပ်စွဲချက်များ ရှိနေသည်။တပ်မတော် ဘက်က သေဆုံးသူများသည် အပြစ်မဲ့ အရပ်သားများဖြစ်ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း တိုက်ပွဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များဘက်ကမူ ဆုံရွာသည် စစ်တပ်က လက်နက်တပ်ဆင်ပေးထားသည့် ပျူစောထီး (ပြည်သူ့စစ်) အခြေစိုက်စခန်းဖြစ်ကြောင်း တုံ့ပြန်ရှင်းလင်းခဲ့သည်။PDF ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ကိုနွေဦး (မြောင် CDSOM) က ဆုံရွာသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်ကတည်းက စစ်တပ်၏ စံပြရွာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရကာ လက်နက်၊ ရိက္ခာနှင့် အခိုင်အမာ ဘန်ကာ၊ ကတုတ်ကျင်းများ တည်ဆောက်ထားသည့် ရွာဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့ပြင် အဆိုပါရွာကို ဒေသခံများ ကြောက်ရွံ့နေရသည့်ရွာဖြစ်ကြောင်း နှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင်လည်း ၎င်းတို့ဘက်မှ စက်သေနတ်များအပါအဝင် လက်နက်မျိုးစုံဖြင့် ပြန်လည်ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း စွပ်စွဲ ရှင်းလင်းခဲ့သည်။အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ PVTV သတင်းဌာနတွင်လည်း အဆိုပါဖြစ်စဉ်အား ပျူစောထီးအခြေစိုက်စခန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=မိုးဦး |first=အောင်နိုင် |date=2024-05-10 |title=မြင်းခြံမြို့ ဆုံရွာတိုက်ပွဲတွင် ကလေးများ အပါအဝင် ၃၂ ဦး သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/52214/ |access-date=2026-05-03 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-05-09 |title=မြင်းခြံမြို့နယ် ဆုံရွာတိုက်ပွဲ လူသုံးဆယ်ကျော်သေဆုံးမှု အပြန်အလှန်စွပ်စွဲ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myingyan-fightings-military-pdf-05092024112049.html |access-date=2026-05-03 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တိုက်ခိုက်မှု == ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၄ ရက်နေ့ နံနက် ၁၀ နာရီခန့်တွင် မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ဆုံရွာရှိ ပျူစောထီးစခန်းကို တော်လှန်ရေးအင်အားစုများက ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ Peacock Drone Team – Myaung အဖွဲ့က Fixed Wing Drone ၉ စီးကို အသုံးပြု၍ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ နားနေသည့်နေရာများနှင့် Jammer စက် (လှိုင်းနှောင့်ယှက်စက်) တပ်ဆင်ထားသည့် နေရာများကို အဆက်မပြတ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ၂၀၂၅ ခုနှစ် တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း ပျူစောထီး ၂ ဦး သေဆုံးကာ အများအပြား ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ကျေးရွာအတွင်းရှိ နေအိမ်တစ်လုံး မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2025-05-25 |title=မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ဆုံရွာ ပျူစောထီးစခန်းကို ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကျဲ တိုက်ခိုက်မှု ပျူစောထီး ၂ ဦးသေဆုံး |url=https://yktnews.com/2025/05/215748/ |access-date=2026-05-03 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]] 8d5zn47j1gjgnpx61885y33epap2vfx 0 286207 1043347 1032777 2026-07-16T11:28:38Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043347 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = နီးခပ်ပုမြစ် | name_native = {{native name list |tag1=ja|name1=新冠川 |tag2=ja-Latn|name2=Nikappu-gawa}} | name_native_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = {{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250 |raw=[ { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#66F", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "stroke": "#555", "stroke-width": 2 }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }" }, { "type": "ExternalData", "service": "geoline", "properties": { "title": "{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}", "stroke": "#05F", "stroke-width": 4 }, "ids": "{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}" } ] }} | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Hokkaidō]] | subdivision_type3 = Region | subdivision_name3 = [[Hidaka Subprefecture|Hidaka]] | subdivision_type4 = District | subdivision_name4 = [[Niikappu District, Hokkaidō|Niikappu]] | subdivision_type5 = Municipality | subdivision_name5 = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 80 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Mount Poroshiri]] | source1_location = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | source1_coordinates= {{coord|42|43|9|N|142|40|58|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|2052.4|m|abbr=on}} | mouth = [[Pacific Ocean]] | mouth_location = [[Niikappu, Hokkaidō|Niikappu]], [[Hokkaidō]], [[Japan]] | mouth_coordinates = {{coord|42|21|42|N|142|18|17|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''နီးခပ်ပုမြစ်''' (新冠川, Niikappu-gawa) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ==စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း== နီးခပ်ပုမြစ်သည် [[ဟိဒခတောင်တန်း|ဟိဒခတောင်တန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် [[ပိုရိုရှိရိတောင်]]မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကာ တောင်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။<ref name="GSI Poroshiri">{{cite web|url=http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.719167&longitude=142.682778|script-title=ja:地図閲覧サービス 2万5千分1地形図名： 幌尻岳(夕張岳)|publisher=Geographical Survey Institute|language=ja|access-date=2009-05-20|archive-date=11 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120511132745/http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.719167&longitude=142.682778|url-status=dead}}</ref> မြစ်သည် နီးခပ်ပုဆည်နှင့် အိုခုနီးခပ်ပုဆည် စသည့်ဆည်နှစ်ခုအပါအဝင် စုစုပေါင်းဆည်လေးခုကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။ နီးခပ်ပုဆည်နှင့် အိုခုနီးခပ်ပုဆည်တို့ကို ဟော့ကိုင်းဒိုးလျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်သည်။ ဆည်များသည် နီးခပ်ပုရေကန်နှင့် ပိုရိုရှိရိရေကန်များမှ ရေများကို အသုံးပြုသည်။ မြစ်သည် စုစုပေါင်း ၈၀ ကီလိုမီတာခရီးကို စီးဆင်းပြီးနောက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း စီးဝင်သွားသည်။<ref name="HEPC">{{cite web|url=http://www.hepco.co.jp/english/environment/pdf/report2008_01-03.pdf|title=Profile|date=2008-03-31|publisher=Hokkaido Electric Power Company, Inc.|access-date=2009-05-20|archive-date=2011-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725214535/http://www.hepco.co.jp/english/environment/pdf/report2008_01-03.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Niikappu">{{cite web|url=http://www.niikappu.jp/tosiyori/sasayaki-4-3.html|script-title=ja:新冠川その一|work=Home Page of Niikappu Town|publisher=Niikappu Town|language=ja|access-date=2009-05-20|archive-date=2009-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123032057/http://niikappu.jp/tosiyori/sasayaki-4-3.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="GSI Shizunai">{{cite web|url=http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.361667&longitude=142.304722|script-title=ja:地図閲覧サービス 2万5千分1地形図名： 静内(浦河)|publisher=Geographical Survey Institute|language=ja|access-date=2009-05-20|archive-date=2012-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226135414/http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?latitude=42.361667&longitude=142.304722|url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များ]] hfhamnwgd4xl2x0sk2bt998crxp2qni 0 286731 1043303 1034507 2026-07-15T23:20:06Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043303 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ကျောင်းသားလက်ရုံးတပ်တော်}} {{Infobox militant organization | name = ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော်<br/>Student's Revolutionary Force | image = [[File:Flag of the Student's Revolutionary Force (Myanmar).svg|frameless]]<br/>အလံတော်<br/>[[File:Logo of the Student's Revolutionary Force (Myanmar).svg|frameless|120px|upright=0.75]]<br/>တံဆိပ် | other_name = SRF | founding_leader = | leader = ကိုစံတင်ထွန်း (ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ) | foundation = {{Start date|2021|10|21|df=yes}} | dates = ၂၀၂၁ – လက်ရှိ | branch = [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) <br/>(NUG COC အောက်ရှိ ဒေသခံတပ်ဖွဲ့) | dissolved = | merger = | split = | predecessor = | merged = | successor = | country = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | allegiance = [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] (NUG) <br/>([[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန (အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ)|MOD]]) | ideology = ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီရရှိရေး<br/>စစ်အာဏာရှင်စနစ်ဆန့်ကျင်ရေး | clans = | allies = * {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်|AA]] * {{flagicon image|Flag of the Bamar People's Liberation Army.svg}} [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်|BPLA]] * [[ချင်းညီနောင်]] * {{flagicon image|Spring Revolution Alliance Flag.svg}} [[နွေဦးတော်လှန်ရေး မဟာမိတ် တပ်ပေါင်းစု|SRA]] * {{flagicon image|Logo of Yaw Defense Force.jpg}} [[ယောကာကွယ်ရေးတပ်|YDF]] * ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးတပ်ဦး (PRF) * ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်တပ်တော် (PDO/PDA) * {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army (Myanmar).png}} [[ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်|PLA]] | opponents = {{flagdeco|Myanmar|military}} [[တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Burmese buddhist flag.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]] | battles = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] * [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]] }} '''ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော်''' ({{lang-en|Student's Revolutionary Force}}၊ အတိုကောက် '''SRF''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းကင်းမြို့နယ်]]တွင် အခြေစိုက်လှုပ်ရှားနေသော [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့ကို [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]]အပြီး၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် ကျောင်းသားလူငယ်များဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2026-05-26 |title=မင်းကင်းမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် စစ်ကြောင်းကို ကြားဖြတ် တိုက်ခိုက်မှု စစ်သားများ ထိခိုက်မှုရှိ၊ သရက်ချောင်းမြို့ပေါ်မှ ထွက်လာသော စစ်ကြောင်းကိုလည်း ကြားဖြတ် တိုက်ခိုက် |url=https://yktnews.com/2026/05/250569/ |access-date=2026-05-28 |website=Khit Thit Media |language=en-US}}</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ == ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် (SRF) သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းကင်းမြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ၎င်းတို့ကို ထောက်ခံသော ပျူစောထီး ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များကို ဒေသခံမဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်း၍ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဖော်ဆောင်သည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး တပ်တော်၏ ခေါင်းဆောင်မှာ စံတင်ထွန်း ဖြစ်သည်။ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော်၏ လက်အောက်ခံတပ်ဖွဲ့များအနက် အမှတ် (၅၁၈) တပ်ရင်းသည် ထင်ရှားကာ အဆိုပါတပ်ရင်းသည် မဟာမိတ်ဖြစ်သော အာရက္ခတပ်တော် (ULA/AA) နှင့် ပူးပေါင်း၍ အမှတ် (၁၆) ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ (ကပစ ၁၆) အနီးတွင် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့မှ ၇ ရက်နေ့အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိုင်မြို့နယ်ရှိ ကိုင်းတောမရဲစခန်းနှင့် ရဲကင်းစခန်းများကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်သည့် ကိုင်းတောမရဲစခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲတွင်လည်း ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်တပ်တော် (PDA)၊ ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးတပ်ဦး (PRF)၊ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (PLA) အမှတ် (၈၁၅) တပ်ဖွဲ့ အနောက်မြောက်စစ်ဒေသ၊ ဗမာ့လွတ်မြောက်ရေးဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး (BLDF)၊ Lighting Drone Force၊ ပခုက္ကူစုဖွဲ့မှုများဖြစ်ကြသော Young Force၊ PPDF၊ ThuRain၊ Hunter Pakokku၊ Earthquake၊ အညာမြေတပ်ပေါင်းစု၊ မြိုင်မြို့နယ်မှ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များဖြစ်ကြသည့် မြိုင်ပကဖ အမှတ် (၁) တပ်ရင်း တပ်ခွဲ (၄) စင်္ကြာအဖွဲ့၊ ပေါက်မြို့နယ် ပလဖ နှင့် Justice Revolution Force တို့နှင့်အတူ မဟာမိတ်အင်အားစုအဖြစ် ပူးပေါင်းတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2024-08-07 |title=မြိုင်မြို့နယ်ရှိ ကိုင်းတောမရဲစခန်းအား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက် |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2024/08/07/95296/ |access-date=2026-05-28 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |last=ရုပ်သံ |first=အောင်ကောင်းလင်း in သတင်း {{!}} သတင်းတို {{!}} တိုက်ပွဲ {{!}} |title=လေးရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် မြိုင်၊ ကိုင်းတောမရဲစခန်းကို သိမ်းပိုက် |url=https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%9B%E1%80%B2%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA |access-date=2026-05-28 |website=www.myaelattathan.org |language=en |archive-date=15 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260215074447/https://www.myaelattathan.org/articles/%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%9B%E1%80%B2%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA |url-status=dead }}</ref> == ထင်ရှားဖြစ်ရပ် == {{main|၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု}} ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၌ လှုပ်ရှားနေသော ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် (SRF) ၏ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ကိုစံတင်ထွန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လက်အောက်ခံ မင်းကင်းမြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ (ပအဖ) နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (ပကဖ) ပူးပေါင်းတပ်များက ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့ရာ နောက်ဆက်တွဲ ဖမ်းဆီးမှုများအပါအဝင် ဖမ်းဆီးခံရသူ စုစုပေါင်း ၁၆ ဦးအထိ ရှိလာခဲ့သည်။ SRF အဖွဲ့သည် ၎င်းတို့လှုပ်ရှားရာ ဒေသအတွင်း ရပ်ကျေး ပကဖ ရဲဘော်များအား ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ပြန်ပေးဆွဲခြင်း၊ စင်ပြိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်တရားစီရင်ရေး တည်ဆောက်ခြင်း၊ အဓမ္မစစ်မှုထမ်းခိုင်းခြင်း အပါအဝင် ပြစ်မှု အနည်းဆုံး ၈ မှုထက်မနည်း ကျူးလွန်ထားကြောင်း တိုင်ကြားချက်များရှိသဖြင့် ဥပဒေအတိုင်း ဖမ်းဆီးရခြင်းဖြစ်ကြောင်း မြို့နယ် ပအဖ အဖွဲ့က စွပ်စွဲထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစွပ်စွဲချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ SRF ဘက်ကမူ ၎င်းတို့အနေဖြင့် စင်ပြိုင်အုပ်ချုပ်ရေး တည်ဆောက်ခြင်းမရှိဘဲ ဒေသခံများတောင်းဆို၍ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး ဝန်းရံပေးနေခြင်းသာဖြစ်ကြောင်းနှင့် အဆိုပါအမှုများကို သမာသမတ်ကျသည့် ဥပဒေပညာရှင်များနှင့် တရားဝင်ဖြေရှင်းရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-05-27 |title=SRF ခေါင်းဆောင်နှင့် ၁၂ ဦးကို ပြစ်မှုကျူးလွန်သူဟု စွပ်စွဲပြီး NUG ဖမ်းထား |url=https://myanmar-now.org/mm/news/78701/ |access-date=2026-05-28 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် (SRF) သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် ပူးတွဲကြေညာချက်အရ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ စစ်ရေးကွပ်ကဲမှုစနစ် (Chain of Command - COC) အောက်သို့ တရားဝင် ဝင်ရောက်ကာ ကွပ်ကဲမှုခံယူခဲ့သည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်း မင်းကင်းဒေသအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အဖွဲ့အစည်းအကြား ပဋိပက္ခများကို ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းပြီးနောက် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ SRF ၏ အပြစ်မကျူးလွန်ထားသည့် ရဲဘော်များအားလုံးသည် NUG ၏ စစ်ရေး COC အောက်သို့ ဝင်ရောက်ကာ မြို့နယ်အတွင်း တော်လှန်ရေးလုပ်ငန်းများကို PDF တပ်ဖွဲ့များနှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားရန် သဘောတူညီခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခုကဲ့သို့ စစ်ရေးကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ဝင်ရောက်ခြင်းသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လအတွင်းက တမူးဒေသအခြေစိုက် [[အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]] (NLA) မှ NUG, MOD ၏ PDF လက်အောက်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကဲ့သို့ပင် NUG အစိုးရအနေဖြင့် ဒေသခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများကို တစ်ခုတည်းသော စစ်ရေးကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ စုစည်းမှုဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NUG ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ SRF ရဲဘော်များတော်လှန်ရေး ဆက်လုပ်မည် |url=https://burmese.dvb.no/post/877958 |access-date=2026-05-29 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းသည့် တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] jlbj7pzr6qhlhyxls0c4t7m0dby4zg5 0 288526 1043272 1040554 2026-07-15T15:19:30Z Naingli 144794 1043272 wikitext text/x-wiki == ရန်ကုန်သူ မခင်စိန် == {{Infobox person | name = ရန်ကုန်သူ မခင်စိန် | native_name = မညွန့်တင် | image = [[File:Hjj xsw.jpg|thumb|သဘင့်မိခင်ကြီး ရန်ကုန်သူမခင်စိန်]] | caption = | birth_date = ၁၂၉၆ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း ၇ ရက် | birth_place = ကျောင်းစုပတုတ်ရွာ၊ သုံးခွမြို့နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ | occupation = ဇာတ်မင်းသမီး၊ အကနည်းပြအကြံပေး၊ ဗဟိုအကဒိုင်လူကြီး | years_active = ၁၆ နှစ်သမီးမှ စတင်၍ | spouse = ဦးတင်မောင် (ပြဇာတ်မင်းသား) | children = ၄ ဦး | parents = ဦးဖိုးရီ (ဖခင်)<br>ဒေါ်အုန်းညွန့် (မိခင်) }} [[File:Hh hj.jpg|thumb|သဘင့်မိခင်ကြီး ရန်ကုန်သူမခင်စိန်]] [[File:Jik wed.jpg|thumb|ရန်ကုန်သူမခင်စိန် နှင့် မို့မို့မြင့်အောင်]] ရန်ကုန်သူ မခင်စိန် (၁၂၉၆ ခုနှစ်ဖွား) သည် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောက၏ ထင်ရှားကျော်ကြားသော မင်းသမီးကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၏ အကနည်းပြအကြံပေး နှင့် ဆိုကရေးတီးပြိုင်ပွဲ ဗဟိုအကဒိုင်လူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ရန်ကုန်သူ မခင်စိန်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၆ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း ၇ ရက်နေ့တွင် သုံးခွမြို့နယ်၊ ကျောင်းစုပတုတ်ရွာ၌ ဖခင် ဦးဖိုးရီ၊ မိခင် ဒေါ်အုန်းညွန့်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး အမည်ရင်းမှာ မညွန့်တင် ဖြစ်သည်။ မောင်နှမ လေးယောက်အနက် အထွေးဆုံး ဖြစ်သည်။ မိဘမျိုးရိုးတွင် သဘင်သည် မရှိသော်လည်း ငယ်စဉ်ကပင် အဆိုအက၌ အလွန်ဝါသနာကြီးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ == သဘင်လောကသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း == အသက် ၉ နှစ်သမီးအရွယ်တွင် မိမိရွာသို့ လာရောက်ကပြသော ဇာတ်ဆရာ ဦးဘညွန့်၏ အငြိမ့်အဖွဲ့နှင့်အတူ လိုက်ပါသွားကာ "ရဲညွန့်စိန်" အမည်ဖြင့် စတင်ကပြခဲ့သည်။ သို့သော် အသက်ငယ်လွန်းသေးသဖြင့် မိဘများက ပြန်လည်ခေါ်ယူကာ ကျောင်းပြန်ထားခဲ့သည်။ အသက် ၁၆ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါတွင်မူ မိဘများက တားမြစ်ခြင်းမရှိတော့ဘဲ "ရန်ကုန်သူ မခင်စိန်" အမည်ဖြင့် ဗန္ဓုလကျော်စိန်ဇာတ်တွင် စတင်ဝင်ရောက် ကပြခဲ့သည်။ == ဇာတ်သဘင်သက်တမ်းနှင့် အနုပညာခရီးစဉ် == ရန်ကုန်သူ မခင်စိန်သည် ဗန္ဓုလကျော်စိန်ဇာတ်တွင် ၂ နှစ်မျှ ပါဝင်ကပြခဲ့ပြီးနောက် မြို့တော်တင်ရွှေဇာတ်နှင့် အောင်မင်းစိန်ဇာတ်တို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း ကြာမြင့်စွာ မကပြခဲ့ချေ။ ထို့နောက် အောက်ပါဇာတ်သဘင်အဖွဲ့များတွင် အစဉ်လိုက် ပါဝင်ကပြခဲ့သည် ကျော်ဝင်းစိန်ဇာတ်: (၃) နှစ် တွဲဖက်ကပြခဲ့သည်။ တိုင်းချစ်သန်းစိန်ဇာတ်: (၅) နှစ် ကပြခဲ့သည်။ ရွှေမန်းပန်တျာကြည်လင်ဇာတ်: (၅) နှစ် ကပြခဲ့သည်။ ရွှေမန်းကျော်အောင်ဇာတ်: ဇာတ်အဖွဲ့၏ ထောက်ခံအားကိုးမှုဖြင့် (၁၀) နှစ်တိုင်တိုင် လက်တွဲကပြခဲ့သည်။ ရွှေမန်းကျော်အောင်ဇာတ်မှ နုတ်ထွက်ပြီးနောက် ကိုယ်ပိုင်ဇာတ်အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနှင့်အတူ တွဲဖက်ကပြခဲ့သော မင်းသားများမှာ အောင်ကြည်စိန်၊ စိန်ဝင်းတင်နှင့် မြဝင်းတင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == နိုင်ငံ့တာဝန် ထမ်းဆောင်ခြင်း == ဇာတ်သဘင်လောကမှ အနားယူပြီးနောက် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် "အကနည်းပြအကြံပေး" အဖြစ် (၅) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ်များကို ပညာအမွေပေးခဲ့သည်။ ဆို၊က၊ရေး၊တီး ပြိုင်ပွဲ တွင်လည်း ဗဟိုအကဒိုင်လူကြီး အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == ဗန္ဓုလကျော်စိန်ဇာတ်တွင် ကပြနေစဉ် ထိုဇာတ်အဖွဲ့မှ ပြဇာတ်မင်းသား မောင်တင်မောင် (ဦးတင်မောင်) နှင့် အကြောင်းပါကာ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဦးတင်မောင်နှင့် ဒေါ်ရန်ကုန်သူမခင်စိန်တို့တွင် သားသမီး (၄) ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ == ကိုးကား == * ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ရေးသားသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် များစာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ ) 9xajiwsf7k8e9a3cx6c3u3jsio5phkw 0 288533 1043268 1041918 2026-07-15T14:30:07Z Naingli 144794 1043268 wikitext text/x-wiki အမယ်ကြီးအိုအောင်စိန် သည် မြန်မာ့သဘင်လောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော ဇာတ်မင်းသားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စာရေးဆရာအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၁၂ ထွေအက အပါအဝင် "အမယ်ကြီးအို" အကဖြင့် လူသိများ ထင်ရှားခဲ့သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် သဘင်လောကသို့ ရောက်ရှိခြင်း == မင်းသားကြီး အမယ်ကြီးအိုအောင်စိန်၏ ငယ်မည်မှာ မောင်အောင်သိန်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့၊ သာယာကုန်းဇာတိ ဖြစ်သည်။ မိဘမျိုးရိုးမှာ သဘင်မျိုးရိုးမရှိဘဲ ကုန်သည်နှင့် အရာရှိမျိုးရိုးသာ ဖြစ်သော်လည်း မောင်အောင်သိန်းတွင် ငယ်စဉ်ကတည်းက သဘင်စိတ် အခံရှိခဲ့သည်။ မောင်အောင်သိန်း ၁ဝ နှစ်သားအရွယ်တွင် အရိုးကုန်းရပ်ရှိ အဒေါ်များထံ သွားရောက်လည်ပတ်ရာမှ ဇာတ်ပွဲကို ၂ ရက်တိုင်တိုင် စွဲလန်းစွာ ကြည့်ရှုခဲ့သဖြင့် ဖခင်ဖြစ်သူက စိတ်ဆိုးကာ "ပွဲကြည့်လိုက ဇာတ်ထဲလိုက်သွား" ဟု ရွဲ့ငေါ့ပြောဆိုခဲ့သည်။ မောင်အောင်သိန်းက ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စကားကို အတည်မှတ်ယူကာ အဝတ်အစားတစ်စုံဖြင့် အရိုးကုန်းရှိ ဇာတ်ရုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး လူရွှင်တော် ဦးဉာဏ်ကျယ်ထံတွင် တပည့်ခံကာ သဘင်လောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ == သဘင်သည်ဘဝ ဆောင်ရွက်ချက်များ == မောင်အောင်သိန်းသည် ဆရာနှင့် ဆရာကတော်အပေါ် ရိုသေကျိုးနွံမှုရှိပြီး ဇာတ်အဖွဲ့သားများ၏ အနွံအတာကိုလည်း ခံနိုင်သူ ဖြစ်သဖြင့် မကြာမီပင် ဆရာဖြစ်သူက "အောင်သိန်းကျော်" ဟူသော အမည်ဖြင့် ပွဲထုတ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တစ်ညလျှင် ငါးကျပ်ရသော ဝင်ငွေဖြင့် ဆရာဖြစ်သူကို ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် လုပ်ကျွေးခဲ့သည်။ ရန်ကုန်၊ မော်လမြိုင်၊ ကျိုက်ထို၊ အနောက်ချောင်း၊ မအူပင်၊ ဒေးဒရဲ၊ ဖျာပုံ စသည့် ဒေသများသို့ လှည့်လည်ကပြစဉ် တစ်ညလျှင် ဆယ်ကျပ်ပေးသည့်အထိ အောင်မြင်လာခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ခေတ်စားခဲ့သော ခုနစ်ထွေအက၊ ၁၂ ထွေအကများအနက် အောင်သိန်းကျော် ကပြသော "အမယ်ကြီးအို" အကမှာ အလွန်ပင် ကောင်းမွန်လှသဖြင့် ပရိသတ်များက ၎င်းကို "အမယ်ကြီးအိုဘွဲ့" ပေးခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အောင်သိန်းကျော်အမည်ပျောက်ကာ "အမယ်ကြီးအို အောင်စိန်" ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လေဘာတီမမြရင်၊ ဩဘာရအေးတင်၊ တရုတ်မ မကျင်စိန် စသည့် ခေတ်ပြိုင်မင်းသမီးများစွာနှင့် တွဲဖက်ကပြခဲ့ဖူးပြီး ၎င်းမလိုက်ဖူးသော ဇာတ်အဖွဲ့နှင့် မတွဲဖူးသော မင်းသမီး ရှားပါးလှသည်အထိ သဘင်လောကတွင် ကျင်လည်ခဲ့သည်။ == စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ခြင်းနှင့် လောကဓံ == အမယ်ကြီးအိုအောင်စိန်အဖြစ် သဘင်အလုပ်ကို ပင်ပန်းကြီးစွာ လုပ်ကိုင်နေသော်လည်း ဇနီးနှင့် ယောက္ခမဖြစ်သူတို့က သဘင်အလုပ်ကို သဘောမကျသဖြင့် သဘင်သည်ဘဝကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြည်မြို့တွင် "ဆင်ပေါင်ဝဲ" အမည်ဖြင့် ပွဲရုံဖွင့်လှစ်ကာ ကုန်သည်ဘဝဖြင့် အခြေချခဲ့သည်။ သို့သော် ပြည်မြို့တွင် မီးကြီးလောင်ရာ၌ ပွဲရုံနှင့် နေအိမ်ပါ မီးထဲပါသွားခဲ့သဖြင့် စီးပွားပျက်ခဲ့ရသည်။ == သဘင်လောကသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်း == မီးဘေးသင့်ပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာ့သဘင်လောကတွင် ထင်ရှားသော သဘင်ပညာရှင် ရွှေမန်းတင်မောင် ရောက်ရှိလာပြီး ဇွတ်အတင်းခေါ်ယူခဲ့သဖြင့် သဘင်လောကသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ "စာရေးဆရာ အမယ်ကြီးအို ဦးအောင်စိန်" အဖြစ်ဖြင့် ကွယ်လွန်သည်အထိ လိုက်ပါဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ == ကိုးကား == * ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ရေးသားသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် များစာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ ) e1itxb0dz5lgvigvmblxrhheh9p0e8r 0 288959 1043297 1042272 2026-07-15T19:14:26Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 3 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.5 1043297 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ဘော်ဒန်နည်းပညာ ကော်ပိုရေးရှင်း | native_name = 博敦電子股份有限公司 | type = Private | industry = ဂိမ်းကိရိယာ ထုတ်လုပ်ရေး | founded = ၁၉၉ | products = Video slot စက်များ၊ Arcade game boards | website = {{URL|https://www.borden.com.tw}} }} '''ဘော်ဒန်နည်းပညာ ကော်ပိုရေးရှင်း''' ({{lang-zh|博敦電子股份有限公司}}; {{lang-en|Borden Technology Corporation}}) သည် [[ထိုင်ဝမ်]]နိုင်ငံ၊ [[Kaohsiung]]မြို့အခြေစိုက် ဂိမ်းကိရိယာ ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် video slot စက်များနှင့် arcade game boards များကို ထုတ်လုပ်လျက်ရှိပြီး၊ ၂၀၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လမှစ၍ [[Association of Gaming Equipment Manufacturers]] (AGEM) ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite press release |title=Association of Gaming Equipment Manufacturers (AGEM) Announces 11 New Members |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2010/07/19/1001956/0/en/ |publisher=GlobeNewswire |date=2010-07-19 |access-date=2026-07-05 }}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ဘော်ဒန်နည်းပညာ ကော်ပိုရေးရှင်းကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် AGEM ၏ အဖွဲ့ဝင်အသစ် ၁၁ ဦးအနက် တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite press release |title=Association of Gaming Equipment Manufacturers (AGEM) Announces 11 New Members |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2010/07/19/1001956/0/en/ |publisher=GlobeNewswire |date=2010-07-19 |access-date=2026-07-05 }}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> ကုမ္ပဏီသည် Global Gaming Expo (G2E) နှင့် G2E Asia ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာ ဂိမ်းလုပ်ငန်း ပြပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Global Gaming Expo (G2E) 2009 Exhibitors |url=https://www.gamingmeets.com/event/global-gaming-expo-g2e-2009/ |work=GamingMeets |date=2009-11-19 |access-date=2026-07-05}}</ref><ref>{{Cite news |title=Borden Technology presentó sus productos en la feria de Macao |url=https://www.yogonet.com/international/news/13645-borden-technology-presento-sus-productos-en-la-feria-de-macao |work=Yogonet International |date=2009-06 |access-date=2026-07-05 }}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ''HUGA'' ဟုခေါ်သော jungle ပုံစံ 9-line VGA slot စက်ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အပန်းဖြေရေးလုပ်ငန်းတွင် အထင်ရှားဆုံး ထုတ်ကုန်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Huga (2006) - Slot Machine by Borden Technology Corp. |url=https://www.arcade-history.com/?n=huga&page=detail&id=40567 |work=Arcade History |access-date=2026-07-05}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Official website|https://www.borden.com.tw}} [[အမျိုးအစား:ထိုင်ဝမ် ကုမ္ပဏီများ]] [[အမျိုးအစား:ဂိမ်းကိရိယာ ထုတ်လုပ်သူများ]] [[အမျိုးအစား:Kaohsiung အခြေစိုက် ကုမ္ပဏီများ]] [[အမျိုးအစား:၁၉၉ တွင် တည်ထောင်သော ကုမ္ပဏီများ]] 96jfeojovu6msjuj90v7y1fa2oflp8m 0 289218 1043254 1042953 2026-07-15T12:42:45Z Ninjastrikers 22896 +tag 1043254 wikitext text/x-wiki {{notability|person}} {{primary sources}} {{Infobox person|name=အီနွေဆိုင်းညူ|native_name=Anui Sainyiu|native_name_lang=en|other_names=ဦးအီနွေ (ANUI), ဒေါက်တာအီနွေဆိုင်းညူ|birth_date=၂၈ ဇူလိုင် ၁၉၈၃|birth_place=လဟယ်မြို့၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ|nationality=မြန်မာ|education=B.A. (History), M.Ed., Ph.D.|alma_mater=မန္တလေးတက္ကသိုလ်၊ မဟီဒေါတက္ကသိုလ်|occupation=နိုင်ငံရေးသမား၊ စာပေပညာရှင်၊ သုတေသီ|known_for=လိုင်းနောင်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေး}}'''အီနွေဆိုင်းညူ''' (အင်္ဂလိပ်: '''Anui Sainyiu'''; တရားဝင်မှတ်တမ်းများတွင် '''ANUI''' သို့မဟုတ် '''ဦးအီနွေ''' ဟုလည်း ဖော်ပြထားသည်) သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ နိုင်ငံရေးသမား၊ စာပေပညာရှင်နှင့် သုတေသီတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုင်းနောင် (Lainong) နာဂလူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကား၊ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာအမွေအနှစ်များ ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |title=တစ်ဦးတည်းဖြစ်ပါကြောင်း |journal=မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ |volume=၆၅ |issue=၀၀၅ |pages=၂၆}}</ref> အီနွေဆိုင်းညူသည် လိုင်းနောင်ဘာသာစကား မှတ်တမ်းတင်ခြင်း၊ စာပေဖွံ့ဖြိုးရေး၊ တိုင်းရင်းသားပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Anui |year=2021 |title=Ethnic Content Integration and Local Curriculum in Myanmar |journal=Austrian Journal of South-East Asian Studies |volume=14 |issue=2 |pages=155–172 |doi=10.14764/10.ASEAS-0060 |last2=Arphattananon |first2=Thithimadee}}</ref> == ငယ်ဘဝ == အီနွေဆိုင်းညူကို ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ လဟယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ == ပညာရေး == အီနွေဆိုင်းညူသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ သမိုင်းဘာသာဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (B.A. in History) ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မဟီဒေါတက္ကသိုလ် (Mahidol University) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ယူခဲ့ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးမဟာဘွဲ့ (Master of Education, M.Ed.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် မဟီဒေါတက္ကသိုလ်မှ ဒဿနိကဗေဒပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Philosophy, Ph.D.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ Ph.D. ဘွဲ့ရရှိမှုကို မဟီဒေါတက္ကသိုလ်၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အီလက်ထရွန်းနစ်မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite web |title=Mahidol University Graduation Ceremony 2021 e-Book |url=https://egraduation.mahidol.ac.th/e-book2021/ |publisher=Mahidol University |page=53}}</ref> == အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း == အီနွေဆိုင်းညူသည် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေး၊ သုတေသနနှင့် ပညာပေးလုပ်ငန်းများကို အဓိက ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လိုင်းနောင်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေးအစီအစဉ်များ၊ စာတတ်မြောက်ရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ဒေသခံသမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းတင်သုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == လဟယ်အကယ်ဒမီ == အီနွေဆိုင်းညူသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် လဟယ်အကယ်ဒမီ (Lahe Academy) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ လဟယ်အကယ်ဒမီသည် လိုင်းနောင်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေး၊ စာတတ်မြောက်ရေး၊ ပညာပေးရေးနှင့် သုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ အကယ်ဒမီ၏ လုပ်ငန်းများတွင် လိုင်းနောင်ဘာသာစကား သင်ကြားရေး၊ ဘာသာစကားမှတ်တမ်းတင်ရေးနှင့် ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို မှတ်တမ်းပြုစုရေးတို့ ပါဝင်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုလုပ်ငန်း == အီနွေဆိုင်းညူသည် လိုင်းနောင် (Lainong) ဘာသာစကား၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လိုင်းနောင်ဘာသာစကား၏ စာရေးနည်းစနစ် ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ ဘာသာစကားမှတ်တမ်းတင်ရေး၊ သင်ကြားရေးပစ္စည်းများ ပြုစုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Sainyiu |first=Anui |year=2022 |title=Lainong: A Threatened Language in Myanmar |journal=Ogmios |publisher=Foundation for Endangered Languages |issue=74}}</ref> အီနွေဆိုင်းညူသည် လိုင်းနောင်–မြန်မာ–အင်္ဂလိပ် သုံးဘာသာအဘိဓာန်နှင့် ဘာသာစကားသင်ကြားရေးဆိုင်ရာ စာအုပ်များကို ပြုစုရေးသားခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ''Lainong Lexical Order: Definition and Meaning'' အမည်ရှိ လိုင်းနောင်ဘာသာစကား အဘိဓာန်ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ စာပေလုပ်ငန်းများတွင် လိုင်းနောင်ဘာသာစကား၊ ရိုးရာပုံပြင်များ၊ သီချင်းများနှင့် ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများ ပါဝင်သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်မှု == အီနွေဆိုင်းညူသည် လိုင်းနောင်စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကော်မတီ၏ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး နာဂရိုးရာစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကော်မတီတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ == သုတေသန == အီနွေဆိုင်းညူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်းများသည် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများ၊ ပညာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနှင့် ရိုးရာဂေဟဗေဒအသိပညာ (Traditional Ecological Knowledge) ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို အဓိကထားသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ''Ethnic Content Integration and Local Curriculum in Myanmar'' သုတေသနစာတမ်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိုင်းရင်းသားအကြောင်းအရာများကို ဒေသဆိုင်ရာသင်ရိုးညွှန်းတမ်းများတွင် ပေါင်းစည်းရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို လေ့လာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Anui |year=2021 |title=Ethnic Content Integration and Local Curriculum in Myanmar |journal=Austrian Journal of South-East Asian Studies |volume=14 |issue=2 |pages=155–172 |doi=10.14764/10.ASEAS-0060 |last2=Arphattananon |first2=Thithimadee}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ''The Effects of Remoteness and Forest Cover on Bird Knowledge in Two Language Communities of Myanmar'' သုတေသနစာတမ်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘာသာစကားအသိုင်းအဝိုင်းများအတွင်း ငှက်နှင့်ပတ်သက်သော ဒေသခံအသိပညာကို လေ့လာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Sainyiu |first=Anui |year=2025 |title=The Effects of Remoteness and Forest Cover on Bird Knowledge in Two Language Communities of Myanmar |journal=Journal of Ethnobiology |doi=10.1177/02780771251368557}}</ref> == ထုတ်ဝေမှုများ == * Anui; Arphattananon, Thithimadee (2021). "Ethnic Content Integration and Local Curriculum in Myanmar". ''Austrian Journal of South-East Asian Studies''. 14 (2): 155–172. doi:10.14764/10.ASEAS-0060. * Sainyiu, Anui (2022). ''Lainong: A Threatened Language in Myanmar''. ''Ogmios''. Issue 74. Foundation for Endangered Languages. * Sainyiu, Anui (2022). ''Lainong Lexical Order: Definition and Meaning''. * Sainyiu, Anui (2025). "The Effects of Remoteness and Forest Cover on Bird Knowledge in Two Language Communities of Myanmar". ''Journal of Ethnobiology''. doi:10.1177/02780771251368557. == နိုင်ငံရေး == အီနွေဆိုင်းညူသည် နာဂဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ တိုင်းရင်းသားရေးရာနှင့် နယ်စပ်ဒေသဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ သုံးသပ်ရေးသားသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ ရက် |title=နာဂအမျိုးသားပါတီ ရွေးကောက်ပွဲနိုင်သော်လည်း ဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဌနေရာကို ကြံ့ဖွံ့ရရှိသွား |url=bur.mizzima.com}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် နာဂအမျိုးသားပါတီ (Naga National Party) ကိုယ်စားပြု၍ အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ်တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ သတင်း |url=https://news-eleven.com/article/196713 |work=Eleven Media Group}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * Mahidol University Graduation e-Book 2021 * Foundation for Endangered Languages * Endangered Languages Project 1vrj983nc8lx8d5elogqx8pm6lofuga 0 289285 1043290 1043221 2026-07-15T18:32:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.ထ.က (ခွဲ) ဈေးဖလုံ]] စာမျက်နှာကို [[အ.ထ.က (ခွဲ) တောင်ဈေးဖလုံ]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1043221 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ဈေးဖလုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ဈေးဖလုံရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ဈေးဖလုံရွာ]]တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၂၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.024902475979108|96.65964652937008|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} eqanz704p0tb111m0tdncwy9rczeiom 1043293 1043290 2026-07-15T18:33:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1043293 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ဈေးဖလုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ဈေးဖလုံရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ဈေးဖလုံရွာ]]တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၂၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 3paqcxamvp0wxg4r3tnhmj0ubqew6v3 3 289289 1043309 1043229 2026-07-16T01:18:32Z ~2026-39933-72 145651 /* ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ~2026-39933-72 ! */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1043309 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-39933-72 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၄၊ ၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) :နိူင်ငံတစ်ကာဂြိုလ်တုကုမဏီပှိင်ရှင်ရှင်ရှမ်ပြည်နယ်လာရီူးမန်အိုင်55လမ််််််််််််််််507စစ်တပ်ဗေကြာအိမ်အမှတ်50/ကြာအိမ်အမှတ်50ကြာအိမ်အမှတ်5ကြာအိမ်အမှတ်ကြာအိမ်အမှတကြာအိမ်အမှကြာအိမ်အမကြာအိမ်အကြာအိမ်ကြာအိမကြာအိကြာအကြာကြြ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-39933-72|&#126;2026-39933-72]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-39933-72|talk]]) ၀၁:၁၈၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) eyg52zxhrc9pwqdw3cvgpovsurnlagl 0 289292 1043280 1043246 2026-07-15T17:33:17Z Dr Lotus Black 31011 1043280 wikitext text/x-wiki ဤစစ်ပွဲနှင့်ပတ်သက်၍ အဓိကအချက်များကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြအပ်ပါသည်။ === ၁။ စစ်ပွဲဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်း === ဖောက်ကလန်ကျွန်းစုသည် ဗြိတိန်၏ ပိုင်နက်နယ်မြေဖြစ်သော်လည်း အာဂျင်တီးနားက ယင်းကို '''"မားလ်ဗီးနားကျွန်းများ" (Islas Malvinas)''' ဟုခေါ်ဆိုကာ မိမိတို့ပိုင်နက်ဖြစ်ကြောင်း နှစ်ပေါင်းများစွာ တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် အာဂျင်တီးနား၏ စစ်အစိုးရသည် ပြည်တွင်းရေး အခက်အခဲများကို အာရုံလွှဲရန်နှင့် နိုင်ငံရေးအရ အားကောင်းစေရန် ရည်ရွယ်၍ ကျွန်းများကို စစ်ရေးအရ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ === ၂။ စစ်ပွဲ၏ ကာလနှင့် ပုံသဏ္ဌာန် === * '''ကာလ:''' ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂ ရက်မှ ဇွန် ၁၄ ရက်အထိ (စုစုပေါင်း ရက်ပေါင်း ၇၄ ရက်ကြာ)။ * '''ဖြစ်စဉ်:''' အာဂျင်တီးနားက ကျွန်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်ချိန်တွင် ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် မာဂရက် သက်ချာ (Margaret Thatcher) က ဗြိတိန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ရေတပ်နှင့် တပ်ဖွဲ့များကို ချက်ချင်းစေလွှတ်ခဲ့သည်။ * '''စစ်ရေး:''' ရေပြင်၊ ဝေဟင်နှင့် ကုန်းပြင်တို့တွင် ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ခေတ်မီလက်နက်များ၊ ဒုံးကျည်များဖြင့် ရေတပ်သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ === ၃။ စစ်ပွဲ၏ ရလဒ် === * '''ဗြိတိန်အောင်ပွဲ:''' ဗြိတိန်တပ်ဖွဲ့များသည် ကျွန်းများကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး အာဂျင်တီးနားတပ်များ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * '''အကျိုးဆက်:''' ** '''ဗြိတိန်ဘက်မှ:''' ယူကေတွင် မာဂရက်သက်ချာ၏ အစိုးရ လူကြိုက်များလာပြီး နောက်ထပ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရစေရန် အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ ** '''အာဂျင်တီးနားဘက်မှ:''' စစ်ရှုံးနိမ့်မှုကြောင့် စစ်အစိုးရ ပြိုလဲသွားပြီး နိုင်ငံအတွင်း ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရန် လမ်းစပေါ်လာခဲ့သည်။ === ၄။ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ === စစ်ပွဲအတွင်း ဗြိတိန်ဘက်မှ စစ်သား ၂၅၅ ဦး၊ အာဂျင်တီးနားဘက်မှ စစ်သား ၆၄၉ ဦးနှင့် ကျွန်းသား အရပ်သား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Restar Mil Channel |date=2026-06-18 |title=ဖောက်ကလန်စစ်ပွဲ အပိုင်း (၁) |url=https://www.youtube.com/watch?v=GkrV3i7xINY |access-date=2026-07-15}}</ref><blockquote>'''အနှစ်ချုပ်:''' ဖောက်ကလန်စစ်ပွဲသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက်ပိုင်း အဓိကကျသော စစ်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံအကြား နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှု အငြင်းပွားမှုသည် မည်မျှအထိ ပြင်းထန်သော စစ်ရေးပဋိပက္ခအဖြစ်သို့ ဦးတည်နိုင်ကြောင်း ပြသသည့် သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။</blockquote> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဖောက်ကလန်စစ်ပွဲ]] rjodg4ss1t0utk62z5bzd7k0sbjtnsr 0 289294 1043282 1043249 2026-07-15T17:44:15Z Dr Lotus Black 31011 1043282 wikitext text/x-wiki {{Infobox software|name=မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်စ်|logo=မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်စ်တံဆိပ်.svg|developer=[[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]]|released={{Start date and age|1990|10|1}}<ref>{{cite web |title=The History of Microsoft - 1990 |url=https://channel9.msdn.com/Series/History/The-History-of-Microsoft-1990 |publisher=Channel 9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006110150/https://channel9.msdn.com/Series/History/The-History-of-Microsoft-1990 |archive-date=October 6, 2010 |date=May 21, 2009 |url-status=dead}}</ref>|ver layout=stacked|discontinued=no|latest release version={{Latest stable software release/Microsoft Office}}|programming language=[[C++]] (back-end)<ref name="C++ in MS Office">{{Cite web |date=July 17, 2014 |title=C++ in MS Office |url=https://cppcon.org/bonus-talk-cxx-in-ms-office-2014/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107064047/https://cppcon.org/bonus-talk-cxx-in-ms-office-2014/ |archive-date=November 7, 2019 |access-date=June 25, 2019 |publisher=cppcon}}</ref>, [[C++]] and [[C Sharp (programming language)|C#]] (API/UI)|operating system=[[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ် ]], [[MS-DOS]] (discontinued)|language count=၁၀၂|language footnote=<ref>{{Cite web |title=Language Accessory Pack for Office 2016 |url=https://support.office.com/en-us/article/Language-Accessory-Pack-for-Office-2016-82ee1236-0f9a-45ee-9c72-05b026ee809f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215025941/https://support.office.com/en-us/article/Language-Accessory-Pack-for-Office-2016-82ee1236-0f9a-45ee-9c72-05b026ee809f |archive-date=February 15, 2017 |access-date=February 25, 2016 |website=[[Office.com]] |publisher=[[Microsoft]]}}</ref>|language={{Plainlist| * '''Full (43)''': English, Arabic, Basque, Bulgarian, Catalan, Chinese (Simplified), Chinese (Traditional), Croatian, Czech, Danish, Dutch, Estonian, Finnish, French, Galician, German, Greek, Hebrew, Hindi, Hungarian, Indonesian, Italian, Japanese, Kazakh, Korean, Latvian, Lithuanian, Malay (Latin), Norwegian Bokmål, Polish, Portuguese (Brazil), Portuguese (Portugal), Romanian, Russian, Serbian (Latin, Serbia), Slovak, Slovenian, Spanish, Somali, Swedish, Thai, Turkish, Ukrainian, Vietnamese * '''Partial (48)''': Afrikaans, Albanian, Amharic, Armenian, Assamese, Azerbaijani (Latin), Bangla (Bangladesh), Bangla (Bengali India), Belarusian, Bosnian (Latin), Dari, Filipino, Georgian, Gujarati, Icelandic, Irish, Kannada, Khmer, Kiswahili, Konkani, Kyrgyz, Luxembourgish, Macedonian, Malayalam, Maltese, Maori, Marathi, Mongolian (Cyrillic), Nepali, Norwegian Nynorsk, Odia, Persian (Farsi), Punjabi (Gurmukhi), Quechua, Scottish Gaelic, Serbian (Cyrillic, Bosnia & Herzegovina), Serbian (Cyrillic, Serbia), Sindhi (Arabic), Sinhala, Tamil, Tatar (Cyrillic), Telugu, Turkmen (Latin), Urdu, Uyghur, Uzbek (Latin), Valencian, Welsh, * '''Proofing only (11)''': Hausa, Igbo, isiXhosa, isiZulu, Kinyarwanda, Pashto, Romansh, Sesotho sa Leboa, Setswana, Wolof, Yoruba }}|standard=[[Office Open XML]] (ISO/IEC 29500)|genre=[[အော့ဖစ်စ်စွိ]]|license=[[Trialware]], [[volume licensing]] or [[Software as a service|SaaS]]|website={{URL|https://www.office.com/|office.com}}}} {| class="infobox vevent" ! colspan="2" class="infobox-above summary" |Microsoft Office for Mobile |- | colspan="2" class="infobox-image logo" |[[File:Office_mobile_apps.png|frameless]]<div class="infobox-caption">Microsoft Office for Mobile apps on [[Windows 10]]</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |[[Programmer|Developer]] | class="infobox-data" |[[Microsoft]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Release | class="infobox-data" |April&nbsp;19, 2000<span class="noprint">&#x3B;&#x20;26 years ago</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2000-04-19</span>)</span> |- class="infobox-hiddenrow" style="display: none;" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Final release | class="infobox-data" |<div style="margin:0px;">17.0 / October&nbsp;2021<span class="noprint">&#x3B;&#x20;4&nbsp;years ago</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2021-10</span>)</span></div> |- style="display:none" | colspan="2" | |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |[[ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေး စနစ်|Operating system]] | class="infobox-data" |[[ဝင်းဒိုး ၁၀|Windows 10]],<ref name=":0">{{Cite web |title=Microsoft Word |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.microsoft.office.word |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170324095012/https://play.google.com/store/apps/details?id=com.microsoft.office.word |archive-date=March 24, 2017 |access-date=April 10, 2017 |website=Google Play}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Microsoft Excel |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.microsoft.office.excel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200309180632/https://play.google.com/store/apps/details?id=com.microsoft.office.excel |archive-date=March 9, 2020 |access-date=April 10, 2017 |website=Google Play}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Microsoft PowerPoint |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.microsoft.office.powerpoint |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220065725/https://play.google.com/store/apps/details?id=com.microsoft.office.powerpoint |archive-date=February 20, 2020 |access-date=April 10, 2017 |website=Google Play}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Microsoft Word |url=https://apps.apple.com/app/microsoft-word/id586447913 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054738/https://itunes.apple.com/app/microsoft-word/id586447913/ |archive-date=April 11, 2017 |access-date=April 10, 2017 |website=App Store |publisher=Apple}}</ref> Windows 10 Mobile, Windows Phone, [[iOS]], iPadOS, [[အန်းဒရွိုက် (မိုဘိုင်းလ်စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်)|Android]], ChromeOS |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |[[ပလက်ဖောင်း (ကွန်ပျူတာ)|Platform]] | class="infobox-data" |Smartphones and [[သင်ပုန်းကွန်ပျူတာ|Tablet computers]]<ref name="freeware_with_paid" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Type | class="infobox-data" |Productivity software |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |[[ဆော့ဖ်ဝဲလ်လိုင်စင်|License]] | class="infobox-data" |Proprietary software:<ref name="freeware_with_paid" /><templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist "> * '''Windows 10 Mobile and Windows Phone:''' Built-in * '''Others:''' [[ဖရီးဝဲလ်|Freeware]], with [[ရှယ်ယာဝဲလ်|shareware]] features </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Website | class="infobox-data" |<span class="url">[https://www.office.com/ www.office.com]</span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q11255?uselang=en#P856|text-top|frameless|10x10px|Edit this on Wikidata]]</span> |} {| class="infobox vevent" ! colspan="2" class="infobox-above summary" |Microsoft Office for Mac |- | colspan="2" class="infobox-image logo" |[[File:Microsoft_Office_for_Mac_2021_screenshots.png|frameless]]<div class="infobox-caption">Microsoft Office 2021 for Mac apps from top left to bottom right: Word, Excel, PowerPoint and Outlook</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |[[Programmer|Developer]] | class="infobox-data" |[[Microsoft]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Release | class="infobox-data" |August&nbsp;1, 1989<span class="noprint">&#x3B;&#x20;36 years ago</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">1989-08-01</span>)</span> |- class="infobox-hiddenrow" style="display: none;" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Stable release | class="infobox-data" |<div style="margin:0px;">Microsoft Office 2024 </div> |- style="display:none" | colspan="2" | |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Written in | class="infobox-data" |[[C++]] (back-end), Objective-C (API/UI) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |[[ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေး စနစ်|Operating system]] | class="infobox-data" |[[macOS]]<br /><br />Classic Mac OS (discontinued) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Available in | class="infobox-data" |16 languages |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Template:Hidden begin/styles.css" /><div class="hidden-begin mw-collapsible mw-collapsed " style=" "><div class="hidden-title skin-nightmode-reset-color" style=" background-color: transparent; color:inherit;">List of languages</div><div class="hidden-content mw-collapsible-content" style=" ">English, Arabic, Chinese (Simplified), Chinese (Traditional), Danish, Dutch, Finnish, French, German, Italian, Japanese, Norwegian (Bokmål), Polish, Portuguese (Brazil), Russian, Spanish, Swedish</div></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Type | class="infobox-data" |Office suite |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |[[ဆော့ဖ်ဝဲလ်လိုင်စင်|License]] | class="infobox-data" |Proprietary commercial software (retail, volume licensing, SaaS) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Website | class="infobox-data" |<span class="url">[https://www.office.com/ www.office.com]</span>&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q11255?uselang=en#P856|text-top|frameless|10x10px|Edit this on Wikidata]]</span> |} '''မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်စ်''' သည် [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]]မှ ဖန်တီးထုတ်လုပ်သည့် [[အော့ဖစ်စ်စွိ]]တစ်ခုနှင့် ကလိုင်းရန့်ဆော့ဖ်ဝဲလ်၊ [[ဆာဗာ (ကွန်ပျူတာ)|ဆာဗာဆော့ဖ်ဝဲလ်]]နှင့် ဝန််ဆောင်မှု အုပ်စုများဖြစ်သည်။ စွိတွင် လက်ရှိအားဖြင့် မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝါ့ဒ်၊ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အက်ခ်ဆဲလ်၊ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ပါဝါပွိုင့်၊ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝမ်းနုတ်၊ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အောက်လွတ်ခ်၊ [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်|ဝင်းဒိုးစ်]]မူကွဲများတွင် အက်ခ်စက်စ်လည်းပါဝင်သည်။ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်စ် အရင်က ကွန်ပျူတာ၊ မိုဘိုင်းနှင့် ဝဘ်အပလီကေးရှင်းများ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သောလည်း ၎င်းတို့ထဲမှ ကွန်ပျူတာစွိကိုသာ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၈၉ ဆော့ဖ်ဝဲလ်]] p1s0wqo9kcl9uzy5s4qd0jlysgj6js4 3 289295 1043260 2026-07-15T13:15:49Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1043260 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Chanhtoowan ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၁၅၊ ၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) hs4luzne0si5vrz1j8oazenrjk4rlrk 0 289296 1043261 2026-07-15T13:33:21Z Naingli 144794 "'''မင်းသမီး မြို့ချစ်စိန်''' (၁၂၉၅ ခုနှစ်ဖွား) သည် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေးခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးဦးဦးကာလတွင် အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043261 wikitext text/x-wiki '''မင်းသမီး မြို့ချစ်စိန်''' (၁၂၉၅ ခုနှစ်ဖွား) သည် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေးခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးဦးဦးကာလတွင် အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော မြန်မာ့[[ဇာတ်သဘင်]] အနုပညာရှင်နှင့် မင်းသမီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားထု၏ တစ်ခဲနက်အားပေးထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့သဖြင့် သဘင်သမိုင်းတွင် "ဗာစီတီ မြို့ချစ်စိန်" ဟူသော ဘွဲ့အမည်ဖြင့် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် အနုပညာမျိုးရိုးနောက်ခံ == မြို့ချစ်စိန်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၅ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး ငယ်မည်မှာ မစိန်တင် ဖြစ်သည်။ သူမသည် ဂီတနှင့် သဘင်မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ထင်ရှားကျော်ကြားလှသည့် သဘင်မင်းသမီးကြီး [[ကမ္ဘောဇစိန်ကြည်]]၏ ညီမအရင်း ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် အနုပညာသွေး ပါလာသူများဖြစ်ကြသည့်အလျောက် မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် မော်ကွန်းတင်ရလောက်အောင် ထင်ရှားကျော်ကြားလှသော ရွာစားကြီး [[ရွှေတိုင်ညွန့်]] (ဦးမောင်) နှင့် ဥက္ကလာ မခင်ညွန့်တို့သည် မြို့ချစ်စိန်၏ ဦးလေးနှင့် အဒေါ် တော်စပ်ကြသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာ့အသံတိတ်ရုပ်ရှင်ခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားကျော်ကြားလှသော ရုပ်ရှင်မင်းသမီးကြီး ဒေါ်သော်တာသည်လည်း မြို့ချစ်စိန်၏ အဖွားရင်း တော်စပ်သဖြင့် မိသားစုနောက်ခံတစ်ခုလုံးမှာ ထိပ်တန်းအနုပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသည်။ == သဘင်ပညာဆည်းပူးခြင်းနှင့် ဇာတ်လမ်းကြောင်း == မိသားစုသည် ဇီးဖြူကုန်းမှ [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချ နေထိုင်ကြသောအခါ ဦးအောင်မောင်းကြီးနှင့် ဒေါ်တင်ညွန့်တို့ ဇနီးမောင်နှံက မြို့ချစ်စိန်အား သမီးအဖြစ် ခေါ်ယူမွေးစားခဲ့ကြပြီး အခြေခံပညာရပ်များကို အားပေးသင်ကြားပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် သဘင်ပညာရပ်ကို ထဲထဲဝင်ဝင် လေ့လာလိုက်စားရန်အတွက် သဘင်ဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဇာတ်ရှင်နှင့် စိန်ဟန်တင်တို့ထံတွင် နည်းနာခံယူ၍ ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ကြီး ဖြစ်ပွားနေစဉ် ကာလအတွင်း၌မူ သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူ မင်းသမီးကြီး ကမ္ဘောဇစိန်ကြည် ဦးစီးသော ကမ္ဘောဇစိန်ကြည်အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ကာ လက်တွေ့ကွင်းဆင်း၍ အငြိမ့်ပညာရပ်များကို စနစ်တကျ ထပ်မံဆည်းပူးဖြစ်ခဲ့သည်။ == “ဗာစီတီ မြို့ချစ်စိန်” ဘွဲ့အမည် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ == ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအတွင်း [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ကျင်းပပြုလုပ်သော ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲ ဖျော်ဖြေပွဲတစ်ခုတွင် အငြိမ့်မင်းသမီး မြို့ချစ်စိန်သည် ပါဝင်ကပြ အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းတော်သူ၊ ကျောင်းတော်သားများက သူမ၏ သဘင်ပညာစွမ်းရည်နှင့် ကဟန်လှလှများကို အလွန်အမင်း နှစ်ခြိုက်သဘောကျအားပေးခဲ့ကြသဖြင့် ကျောင်းသားထုက တစ်ခဲနက် ဝိုင်းဝန်းပြီး “ဗာစီတီ မြို့ချစ်စိန်” ဟူ၍ မြှောက်စားကာ ဂုဏ်ပြုအမွှမ်းတင် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း မြို့ချစ်စိန်သည် အဆိုပါ အငြိမ့်လောကတွင် ဆက်လက်၍ ကပြဖျော်ဖြေခြင်း မပြုတော့ဘဲ မိမိအပေါ် ကျေးဇူးကြီးမားခဲ့သော မွေးစားဖခင် ဦးအောင်မောင်းကြီး၏ ဇာတ်သဘင်အဖွဲ့၌သာ သစ္စာရှိစွာဖြင့် တစ်စိုက်မတ်မတ် အခြေချ၍ ကပြဖျော်ဖြေ နေထိုင်ခဲ့လေသည်။ == ကိုးကား == * ''မြန်မာဇာတ်သဘင်ပညာရှင်များ သမိုင်းအထောက်အထားများ''၊ ရန်ကုန်မြို့။ [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ဇာတ်သဘင် ပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အငြိမ့် မင်းသမီးများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၂၉၅ ဖွားများ]] owkkj83mqh7p0cqp809sd4zi7jd9ey7 0 289297 1043266 2026-07-15T14:28:29Z Naingli 144794 "{{Infobox artist | name = ဦးရွှေငါး | image = [[File:Jik www.png|thumb|လူရွှင်တော်ကြီး ဦးရွှေငါး]] | caption = | birth_name = ကိုဘထွန်း | birth_date = [[မြန်မာသက္ကရာဇ်]] ၁၂၇၄ |..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043266 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ဦးရွှေငါး | image = [[File:Jik www.png|thumb|လူရွှင်တော်ကြီး ဦးရွှေငါး]] | caption = | birth_name = ကိုဘထွန်း | birth_date = [[မြန်မာသက္ကရာဇ်]] ၁၂၇၄ | birth_place = [[ညောင်ကုန်းရွာ|ညောင်ကုန်းကျေးရွာ]]၊ [[မဆည်ဆိတ်]]၊ [[တွံတေးမြို့နယ်|တွံတေးမြို့]] | death_date = [[၃၀ ဇွန်]] [[၁၉၉၈]] | death_place = | nationality = [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]] | occupation = [[လူရွှင်တော်]]၊ [[ဇာတ်သဘင်]]ပညာရှင် | years_active = | parents = ဦးဖိုးငြိမ်း (ဖခင်)<br>ဒေါ်ရွှေငြိမ်း (မိခင်) }} [[File:Ghj jkl.png|thumb|လူရွှင်တော်ကြီး ဦးရွှေငါး]] [[File:Fhhh jii.jpg|thumb|ငယ်ရွယ်စဉ် ဦးရွှေငါး]] '''ဦးရွှေငါး''' (အမည်ရင်း '''ကိုဘထွန်း''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ထင်ရှားကျော်ကြားသော [[ဇာတ်သဘင်]] [[လူရွှင်တော်]]ကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးရွှေငါးကို [[မြန်မာသက္ကရာဇ်]] ၁၂၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တွံတေးမြို့နယ်]]၊ [[မဆည်ဆိတ်]]၊ [[ညောင်ကုန်းရွာ|ညောင်ကုန်းကျေးရွာ]]၌ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးဖိုးငြိမ်းနှင့် မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ရွှေငြိမ်းတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ လေးယောက်အနက် အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သည်။ မိဘများမှာ သဘင်မျိုးရိုးမရှိဘဲ သာမန် [[တောင်သူ]]လယ်သမားများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုဘထွန်းသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဇာတ်သဘင်အနုပညာ၌ ဝါသနာကြီးလွန်းသဖြင့် [[ရန်ကုန်မြို့]]ရှိ ဦးဖိုးထွန်းနှင့် ဒေါ်မယ်ကျော့တို့ တည်ထောင်ထားသော [[အမယ်ကြီးအိုအောင်စိန်ဇာတ်]]သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်အဖွဲ့တွင် ပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဦးကျောက်စိမ်း၊ ဦးပဋိက္ကရား၊ စာရေးဆရာ ဦးအောင်ကြီးနှင့် ဦးဖိုးခတို့ထံ၌ သဘင်ပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာသက်တမ်းနှင့် အမည်နာမပြောင်းလဲခြင်း == ဇာတ်သဘင်လောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်စဉ်က ၎င်း၏ ပထမဆုံး အနုပညာအမည်မှာ '''"ကြာစွယ်"''' ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဦးဖိုးခ၏ ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ရောက်ရှိသွားရာမှ အမည်ရင်းမှ '''"ရွှေငါး"''' ဟူသော အမည်သို့ ပြောင်းလဲကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဖန် လူရွှင်တော် ရွှေငါးသည် ဦးငှက်ရိုး (ခေါ်) [[ဦးဘအုံး]]ထံသို့ ရောက်ရှိသွားကာ ထင်ရှားကျော်ကြားလှသော [[ဦးအောင်မောင်း]]ဇာတ်အဖွဲ့တွင် (၅) နှစ်တိုင်တိုင် ပါဝင်ကပြ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ == သဘင်ခရီးနှင့် ပူးပေါင်းတင်ဆက်မှုများ == အနုပညာခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူရွှင်တော် ရွှေငါးသည် ခေတ်ပြိုင်သဘင်ပညာရှင် အများအပြားနှင့် လက်တွဲလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သော ပညာရှင်များနှင့် ဇာတ်အဖွဲ့များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - * [[ဦးစံခို]] * စန္ဒရား [[ဦးဘအုံး]] * နယားပျံဆရာခ * [[မင်းဘူး]]ဦးချစ်စရာ * [[စိန်အောင်မင်း|ဂရိတ်ဦးစိန်အောင်မင်း]]ဇာတ်အဖွဲ့ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သဘင်ရာသီတွင် ထင်ရှားသော လူရွှင်တော်ကြီးဖြစ်သူ '''ဦးကြုံတိုင်း''' နှင့် တွဲဖက်မိကာ လူရွှင်တော် "ကြုံတိုင်းနှင့် ရွှေငါး" ဟူ၍ သဘင်လောကတွင် အထူးအောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဟာသရသပညာဖြင့် ပရိသတ်ကို ဖျော်ဖြေပေးခဲ့သော လူရွှင်တော်ကြီး ဦးရွှေငါးသည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == <references /> [[Category:မြန်မာ လူရွှင်တော်များ]] [[Category:မြန်မာ ဇာတ်သဘင် ပညာရှင်များ]] [[Category:တွံတေးမြို့နယ်သားများ]] [[Category:၁၉၉၈ ကွယ်လွန်သူများ]] r8m1t9efpsz9q0cc275epbr8utfh9ky 1043267 1043266 2026-07-15T14:28:55Z Naingli 144794 1043267 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ဦးရွှေငါး | image = [[File:Jik www.png|thumb|လူရွှင်တော်ကြီး ဦးရွှေငါး]] | caption = | birth_name = ကိုဘထွန်း | birth_date = [[မြန်မာသက္ကရာဇ်]] ၁၂၇၄ | birth_place = [[ညောင်ကုန်းရွာ|ညောင်ကုန်းကျေးရွာ]]၊ [[မဆည်ဆိတ်]]၊ [[တွံတေးမြို့နယ်|တွံတေးမြို့]] | death_date = [[၃၀ ဇွန်]] [[၁၉၉၈]] | death_place = | nationality = [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]] | occupation = [[လူရွှင်တော်]]၊ [[ဇာတ်သဘင်]]ပညာရှင် | years_active = | parents = ဦးဖိုးငြိမ်း (ဖခင်)<br>ဒေါ်ရွှေငြိမ်း (မိခင်) }} [[File:Ghj jkl.png|thumb|လူရွှင်တော်ကြီး ဦးရွှေငါး]] [[File:Fhhh jii.jpg|thumb|ငယ်ရွယ်စဉ် ဦးရွှေငါး]] '''ဦးရွှေငါး''' (အမည်ရင်း '''ကိုဘထွန်း''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ထင်ရှားကျော်ကြားသော [[ဇာတ်သဘင်]] [[လူရွှင်တော်]]ကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးရွှေငါးကို [[မြန်မာသက္ကရာဇ်]] ၁၂၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တွံတေးမြို့နယ်]]၊ [[မဆည်ဆိတ်]]၊ [[ညောင်ကုန်းရွာ|ညောင်ကုန်းကျေးရွာ]]၌ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးဖိုးငြိမ်းနှင့် မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ရွှေငြိမ်းတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ လေးယောက်အနက် အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သည်။ မိဘများမှာ သဘင်မျိုးရိုးမရှိဘဲ သာမန် [[တောင်သူ]]လယ်သမားများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုဘထွန်းသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဇာတ်သဘင်အနုပညာ၌ ဝါသနာကြီးလွန်းသဖြင့် [[ရန်ကုန်မြို့]]ရှိ ဦးဖိုးထွန်းနှင့် ဒေါ်မယ်ကျော့တို့ တည်ထောင်ထားသော [[အမယ်ကြီးအိုအောင်စိန်ဇာတ်]]သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်အဖွဲ့တွင် ပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဦးကျောက်စိမ်း၊ ဦးပဋိက္ကရား၊ စာရေးဆရာ ဦးအောင်ကြီးနှင့် ဦးဖိုးခတို့ထံ၌ သဘင်ပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာသက်တမ်းနှင့် အမည်နာမပြောင်းလဲခြင်း == ဇာတ်သဘင်လောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်စဉ်က ၎င်း၏ ပထမဆုံး အနုပညာအမည်မှာ '''"ကြာစွယ်"''' ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဦးဖိုးခ၏ ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ရောက်ရှိသွားရာမှ အမည်ရင်းမှ '''"ရွှေငါး"''' ဟူသော အမည်သို့ ပြောင်းလဲကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဖန် လူရွှင်တော် ရွှေငါးသည် ဦးငှက်ရိုး (ခေါ်) [[ဦးဘအုံး]]ထံသို့ ရောက်ရှိသွားကာ ထင်ရှားကျော်ကြားလှသော [[ဦးအောင်မောင်း]]ဇာတ်အဖွဲ့တွင် (၅) နှစ်တိုင်တိုင် ပါဝင်ကပြ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ == သဘင်ခရီးနှင့် ပူးပေါင်းတင်ဆက်မှုများ == အနုပညာခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူရွှင်တော် ရွှေငါးသည် ခေတ်ပြိုင်သဘင်ပညာရှင် အများအပြားနှင့် လက်တွဲလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သော ပညာရှင်များနှင့် ဇာတ်အဖွဲ့များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - * [[ဦးစံခို]] * စန္ဒရား [[ဦးဘအုံး]] * နယားပျံဆရာခ * [[မင်းဘူး]]ဦးချစ်စရာ * [[စိန်အောင်မင်း|ဂရိတ်ဦးစိန်အောင်မင်း]]ဇာတ်အဖွဲ့ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သဘင်ရာသီတွင် ထင်ရှားသော လူရွှင်တော်ကြီးဖြစ်သူ '''ဦးကြုံတိုင်း''' နှင့် တွဲဖက်မိကာ လူရွှင်တော် "ကြုံတိုင်းနှင့် ရွှေငါး" ဟူ၍ သဘင်လောကတွင် အထူးအောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဟာသရသပညာဖြင့် ပရိသတ်ကို ဖျော်ဖြေပေးခဲ့သော လူရွှင်တော်ကြီး ဦးရွှေငါးသည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ရင်းမြစ် - ( စာရေးဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ရေးသားသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင် များစာအုပ်မှ ဖော်ပြသည်။ ) [[Category:မြန်မာ လူရွှင်တော်များ]] [[Category:မြန်မာ ဇာတ်သဘင် ပညာရှင်များ]] [[Category:တွံတေးမြို့နယ်သားများ]] [[Category:၁၉၉၈ ကွယ်လွန်သူများ]] n5rc5zn13i5vxp05gvol0jfr7gbyulc 0 289298 1043269 2026-07-15T14:55:49Z Naingli 144794 "{{Infobox artist | name = မြို့တော်ပေါစံ | image = [[File:Hikm sw.jpg|thumb|မြို့တော် ပေါစံ]] | caption = | birth_name = ကိုသန်းစိန် | birth_date = မြန်မာသက္ကရာဇ် [[၁၂၂၆]] ခုန..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043269 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = မြို့တော်ပေါစံ | image = [[File:Hikm sw.jpg|thumb|မြို့တော် ပေါစံ]] | caption = | birth_name = ကိုသန်းစိန် | birth_date = မြန်မာသက္ကရာဇ် [[၁၂၂၆]] ခုနှစ် | birth_place = [[စစ်ကိုင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကန်တော်ကြီးရွာ|ကန်တော်ကြီးကျေးရွာ]] | death_date = | death_place = | nationality = [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]] | occupation = [[လူရွှင်တော်]]၊ [[ဇာတ်သဘင်]]ပညာရှင် | parents = [[ဦးဖိုးဦး]] (လူရွှင်တော်ကြီး ဦးဓာတ်ခိုး)၊ [[ဒေါ်ဖွယ်ဆယ်]] | relatives = [[မြို့တော်အောင်မြစိန်]] (အစ်ကို)<br>[[မြို့တော်သိန်းအောင်]] (အစ်ကို) | children = သားသမီး ငါးယောက် }} [[File:Jik wwd.jpg|thumb|မြို့တော်အင်အားစု]] [[File:Jik wok.jpg|thumb|ငယ်ရွယ်စဉ် ဦးပေါစံ]] '''မြို့တော်ပေါစံ''' (ငယ်မည်: '''ကိုသန်းစိန်''') သည် [[မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်]]လောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော [[လူရွှင်တော်]]ကြီး တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == ကိုသန်းစိန်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် [[၁၂၂၆]] ခုနှစ်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကန်တော်ကြီးရွာ|ကန်တော်ကြီးကျေးရွာ]]၌ ခမည်းတော် [[ဦးဖိုးဦး]]နှင့် မယ်တော် [[ဒေါ်ဖွယ်ဆယ်]]တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ ငါးယောက်အနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ ကိုသန်းစိန်၏ မိသားစုသည် ဇာတ်သဘင်အနုပညာ အဆက်အနွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်း၏ဖခင် ဦးဖိုးဦးမှာ ခေတ်တစ်ခေတ်တွင် ထင်ရှားခဲ့သော လူရွှင်တော်ကြီး '''ဦးဓာတ်ခိုး''' ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ အစ်ကိုများ ဖြစ်ကြသော [[မြို့တော်အောင်မြစိန်]]နှင့် [[မြို့တော်သိန်းအောင်]]တို့သည်လည်း ဇာတ်သဘင်လောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် အစ်ကိုဖြစ်သူ မြို့တော်သိန်းအောင် မင်းသားဖြစ်လာပုံမှာ ထူးခြားဆန်းပြားလှသကဲ့သို့၊ ကိုသန်းစိန်ကိုယ်တိုင် လူရွှင်တော် ဖြစ်လာပုံမှာလည်း စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ == အနုပညာလောကသို့ ရောက်ရှိလာပုံ == ကိုသန်းစိန်သည် ၎င်း၏အစ်ကိုဖြစ်သူ ဦးစီးသော «မြို့တော်သိန်းအောင်ဇာတ်အဖွဲ့» တွင် လိုက်ပါကပြခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဇာတ်အဖွဲ့၌ "ပေါစံ" အမည်ရှိသော လူရွှင်တော်တစ်ဦး ရှိခဲ့ဖူးသည်။ တစ်နေ့သော် မြို့တော်သိန်းအောင်ဇာတ်အဖွဲ့သည် [[ကျောက်ဆည်မြို့နယ်|ကျောက်ဆည်]]ဘက်သို့ သွားရောက်ကပြရန် ခရီးစဉ်ရှိခဲ့ရာ၊ မူလလူရွှင်တော် ပေါစံသည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် လိုက်ပါလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ရာဇဝင်စင်မြင့်ပေါ်တွင် ပရိသတ်များက "ပေါစံ၊ ပေါစံ" ဟု တောင်းဆိုကာ စောင့်မျှော်နေကြသဖြင့်၊ မတတ်သာသည့်အဆုံး ကိုသန်းစိန်က လူရွှင်တော်ပေါစံအဖြစ် ကိုယ်စားဝင်ရောက် ကပြခဲ့ရသည်။ ထိုတင်ဆက်မှုမှတစ်ဆင့် ကိုသန်းစိန်သည် '''မြို့တော်ပေါစံ''' အမည်ဖြင့် ဇာတ်သဘင်လောကတွင် အထူးပင် လူကြိုက်များ ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == မြို့တော်ပေါစံ (ကိုသန်းစိန်) တွင် သားသမီး ငါးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ == ကိုးကား == * {{Cite book |last=ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း |title=မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်ပညာရှင်များ |publisher=}} [[Category: မြန်မာ့ ဇာတ်သဘင် ပညာရှင်များ]] [[Category: မြန်မာ လူရွှင်တော်များ]] 3808x7h9cz8wobsprtiaum3zupn5ep4 0 289299 1043273 2026-07-15T17:03:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) သင်ဘန်းကန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[သင်ဘန်းကန်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သင်ဘန်းကန်ရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043273 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) သင်ဘန်းကန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[သင်ဘန်းကန်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သင်ဘန်းကန်ရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၄၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.08867439815478| 96.64892383014003|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} odhdz1pnnu64z8ym9szqujjqe5l7c8h 0 289300 1043274 2026-07-15T17:09:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကံတော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043274 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကံတော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၅၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} f7yrmgc02aayson4dbr3jzxdcrr8mco 0 289301 1043275 2026-07-15T17:13:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဘိုတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ဗိုလ်တဲရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ဗိုလ်တဲရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်း..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043275 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ဘိုတဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ဗိုလ်တဲရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ဗိုလ်တဲရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၀၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} cyby93og0mimut8qkolclsmm2f19oto 0 289302 1043277 2026-07-15T17:28:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) စက်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ဇင်းရွေးကုန်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|စက်ကုန်းရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043277 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) စက်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ဇင်းရွေးကုန်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|စက်ကုန်းရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၆၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.03454298042788| 96.4752046578879|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 74vphenju3k8mswpjdy9nyhzsrl69t0 0 289303 1043278 2026-07-15T17:30:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) အောင်ကောင်းညွန့်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[အောင်ကောင်းညွန့်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|အောင်ကောင်းညွန့်ရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043278 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) အောင်ကောင်းညွန့်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[အောင်ကောင်းညွန့်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|အောင်ကောင်းညွန့်ရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၃၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.10355515528622|96.74966547736904|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ssz02la6pyyn7yd80ttlmc2703z4dg5 0 289304 1043279 2026-07-15T17:33:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ခမွန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ခမွန်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ခမွန်ရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျော..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043279 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ခမွန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ခမွန်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ခမွန်ရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၁၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|16.99394543692506| 96.57619477933659|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} sb65e9k1f6tmkufm3e2q3eyfrjif5be 14 289305 1043281 2026-07-15T17:37:37Z Dr Lotus Black 31011 "{{cat main}} {{Commons category|Falklands War}} [[Category:တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ စစ်အေးတိုက်ပွဲ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043281 wikitext text/x-wiki {{cat main}} {{Commons category|Falklands War}} [[Category:တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ စစ်အေးတိုက်ပွဲ]] bo8rvyypjhpdfgly6y6sr3bywfh234p 14 289306 1043283 2026-07-15T17:45:04Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:နှစ်အလိုက် ဆော့ဖ်ဝဲလ်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043283 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:နှစ်အလိုက် ဆော့ဖ်ဝဲလ်များ]] 9gx2hmmlzwmvd6fpc4i5w5q7qgnke2w 0 289307 1043286 2026-07-15T18:24:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) မဂ္ဂဘင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[မက္ကဘင်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|မဂ္ဂဘင်းရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043286 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) မဂ္ဂဘင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[မက္ကဘင်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|မဂ္ဂဘင်းရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၂၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|16.998323341300903|96.62453649315326|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} lx4vftwlzqzc1i21464hdd9wy27dm0s 0 289308 1043287 2026-07-15T18:27:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) သမှဲ့ချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[သမဲ့ချောင်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သမဲ့ချောင်းရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043287 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) သမှဲ့ချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[သမဲ့ချောင်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သမဲ့ချောင်းရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၅၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 09j04m0eju7gia7kg9y5ywg75ctoadm 0 289309 1043289 2026-07-15T18:29:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) အောင်မြေ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[အောင်မြေရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|အောင်မြေရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043289 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) အောင်မြေ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[အောင်မြေရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|အောင်မြေရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၅၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.01841345235525|96.7663608440615|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5vz0aemhi5nxvsuuiiekahaay1u7t6e 0 289310 1043291 2026-07-15T18:32:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.ထ.က (ခွဲ) ဈေးဖလုံ]] စာမျက်နှာကို [[အ.ထ.က (ခွဲ) တောင်ဈေးဖလုံ]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1043291 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အ.ထ.က (ခွဲ) တောင်ဈေးဖလုံ]] 3pxrzezbvr9zubnp0uchp2jkgt05skn 1043292 1043291 2026-07-15T18:32:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 စာမျက်နှာကို ဗလာလုပ်လိုက်သည် 1043292 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 289311 1043294 2026-07-15T18:34:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) မြောက်ဈေးဖလုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ဈေးဖလုံရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ဈေးဖလုံရွာ]]တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043294 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) မြောက်ဈေးဖလုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ဈေးဖလုံရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ဈေးဖလုံရွာ]]တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၇၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.18043804670917| 96.65620292527183|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9apfqsezbw2n2uthdl7ecuav2234033 0 289312 1043295 2026-07-15T18:37:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကံပေါက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကန်ပေါက်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကန်ပေါက်ရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043295 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကံပေါက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကန်ပေါက်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကန်ပေါက်ရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၃၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} eulft70zk8x3c0mk5w6i0g7f1vbhu0u 3 289313 1043308 2026-07-16T01:17:26Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1043308 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-40010-79 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၁၇၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) 5n7s6c09e7hz7hzk3l6y2ycazao6o0s 5 289314 1043315 2026-07-16T02:50:30Z ~2026-39907-07 145686 /* kogyip125808@gmail.com */ အပိုင်းသစ် 1043315 wikitext text/x-wiki == kogyip125808@gmail.com == '''ai''' [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-39907-07|&#126;2026-39907-07]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-39907-07|talk]]) ၀၂:၅၀၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) sh8ga42qxt8gejyznsr6gj7c18c7cwm 3 289315 1043317 2026-07-16T03:17:40Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1043317 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-39907-07 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၇၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) 8r35ibm0t958jrcky5ftgyb5z6u5vfw 0 289316 1043319 2026-07-16T03:38:26Z Kalixlouiis 145250 "[[:en:Special:Redirect/revision/1359998679|Cybersecurity engineering]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1043319 wikitext text/x-wiki '''ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်''' ({{lang-en|Cybersecurity engineering}}) ဆိုသည်မှာ သတင်းအချက်အလက်စနစ်များ၊ ကွန်ရက်များ၊ အသုံးပြုသည့်စက်ပစ္စည်းများနှင့် ဒေတာအချက်အလက်များကို ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခြင်း၊ နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်းနှင့် ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်းတို့မှ ကာကွယ်ပေးသည့် လက်တွေ့လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ ဤပညာရပ်သည် အချက်အလက်များ၏ လျှို့ဝှက်ခိုင်မာမှု၊ တိကျမှန်ကန်မှုနှင့် လိုအပ်ချိန်တွင် အဆင်သင့်အသုံးပြုနိုင်မှုတို့ကို သေချာစေရန်အတွက် ဆိုက်ဘာခြိမ်းခြောက်မှုများကို ကြိုတင်ရှာဖွေခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ စုံစမ်းဖော်ထုတ်ခြင်း၊ တုံ့ပြန်ခြင်းနှင့် ပြန်လည်ကုစားခြင်းစသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းအကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်သည်။ (NIST, 2024)<ref>{{Cite journal |date=2013-11-12 |title=Cybersecurity Framework |url=https://www.nist.gov/cyberframework |journal=NIST |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် RSA အယ်လ်ဂိုရီသမ်ကဲ့သို့သော ပထမဆုံး အများသုံးသော့သုံး လျှို့ဝှက်ကုဒ်စနစ် (Public-key cryptosystem) များ ပေါ်ထွက်လာခြင်းသည် အရေးပါသော မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းစနစ်သည် ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသည့် လျှို့ဝှက်ချက်များကို မျှဝေသုံးစွဲထားခြင်း မရှိသည့် အဖွဲ့အစည်းများအကြား လုံခြုံစိတ်ချရသော ဆက်သွယ်ရေးကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဒေသတွင်းကွန်ရက် (LAN) များ ကျယ်ပြန့်လာခြင်းနှင့် UNIX ကဲ့သို့သော အသုံးပြုသူအများအပြား သုံးနိုင်သည့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုစနစ် (Operating system) များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းတို့ကြောင့် ပိုမိုကောင်းမွန်ဆန်းပြားသော အသုံးပြုခွင့်ထိန်းချုပ်မှုများနှင့် စနစ်စစ်ဆေးမှုလုပ်ငန်းစဉ်များ လိုအပ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-12-20 |title=The history of cybersecurity pt. 2: 1960s |url=https://percepticon.de/2023/the-history-of-cybersecurity-pt-2-1960s/ |access-date=2024-10-14 |website=Percepticon |language=}}</ref> ၂၁ ရာစုတွင် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာပညာရပ် နယ်ပယ်သည် နိုင်ငံတော်က ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသည့် တိုက်ခိုက်မှုများ၊ ငွေညှစ်ဆော့ဖ်ဝဲ (Ransomware) များနှင့် အချက်အလက်ခိုးယူရန် လှည့်စားခြင်း (Phishing) အပါအဝင် ပိုမိုဆန်းပြားသော ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်ရန် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ NIST ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးမူဘောင် (NIST Cybersecurity Framework) ကဲ့သို့သော စနစ်များကို ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ခုခံကာကွယ်ခြင်း၊ ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း၊ တုံ့ပြန်ခြင်းနှင့် မတော်တဆမှုများမှ ပြန်လည်ကုစားခြင်းတို့ ပါဝင်သည့် ပိုမိုပြည့်စုံကျယ်ပြန့်သော ချဉ်းကပ်ဆောင်ရွက်မှုပုံစံကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=The 21st-century evolution of cyber security |url=https://www.icaew.com/insights/viewpoints-on-the-news/2023/oct-2023/the-21stcentury-evolution-of-cyber-security |access-date=2024-10-14 |website=ICAEW |language=en}}</ref> == အခြေခံမူများ == ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်၏ အခြေခံမူများသည် ဆိုက်ဘာခြိမ်းခြောက်မှုများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ပြီး တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်းရှိသော စနစ်ကောင်းများကို တည်ဆောက်ရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။ ၎င်းအခြေခံမူများတွင် အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်များ ပါဝင်သည်။ '''အန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲခြင်း (Risk management)''' ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များ မှန်ကန်စွာချမှတ်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အန္တရာယ်များကို ရှာဖွေခြင်း၊ ဆန်းစစ်ခြင်းနှင့် ဦးစားပေးအဆင့် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။ အဖွဲ့အစည်းများသည် အမျိုးမျိုးသော ခြိမ်းခြောက်မှုများ၏ ဖြစ်နိုင်ခြေနှင့် သက်ရောက်မှုများကို နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ အရင်းအမြစ်များကို ထိရောက်စွာ ခွဲဝေအသုံးပြုနိုင်ပြီး အရေးကြီးဆုံးသော အားနည်းချက်များကို အဓိကထား ဖြေရှင်းနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Risk Management |url=https://www.cisa.gov/topics/risk-management |access-date=2024-10-14 |website=Cybersecurity and Infrastructure Security Agency CISA}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-25 |title=What is Cyber Risk Management? |url=https://www.ibm.com/topics/cyber-risk-management |access-date=2024-10-14 |website=IBM |language=en}}</ref> '''အလွှာလိုက် ကာကွယ်ခြင်း (Defense in depth)''' ဤမူသည် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ မတူညီသော အဆင့်များတွင် လုံခြုံရေးအစီအမံ အမြောက်အမြားကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည့် အလွှာလိုက်ကာကွယ်ရေးစနစ်ကို အားပေးသည်။ Firewall များ၊ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှု ရှာဖွေရေးစနစ်များနှင့် အသုံးပြုခွင့်ထိန်းချုပ်မှုများကဲ့သို့သော ထပ်ဆင့်လုံခြုံရေး အစီအမံများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အဖွဲ့အစည်းများသည် အမျိုးမျိုးသော ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ကာကွယ်နိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=defense-in-depth - Glossary |url=https://csrc.nist.gov/glossary/term/defense_in_depth |access-date=2024-10-14 |website=NIST CSRC |language=EN-US}}</ref> '''အခြေခံကတည်းက လုံခြုံအောင် တည်ဆောက်ခြင်း (Secure by design)''' ဤမူသည် စနစ် သို့မဟုတ် ထုတ်ကုန်များတွင် အန္တရာယ်များကို လျှော့ချပေးနိုင်မည့် လုံခြုံရေးလုပ်ဆောင်ချက်များကို ဦးစားပေးထည့်သွင်း တည်ဆောက်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အကောင့်ဝင်ရောက်ရာတွင် အဆင့်ဆင့်အတည်ပြုခြင်းစနစ် (Multi-factor authentication) ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်း၊ စက်ရုံထုတ်စကားဝှက် (Default password) များကို ပယ်ဖျက်ခြင်းနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ မှတ်တမ်း (Logging) များကို သုံးစွဲသူများထံမှ အပိုဆောင်းခကောက်ခံခြင်းမရှိဘဲ ပံ့ပိုးပေးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-10-25 |title=Secure-by-Design - Shifting the Balance of Cybersecurity Risk: Principles and Approaches for Secure by Design Software |url=https://www.cisa.gov/resources-tools/resources/secure-by-design |access-date=2026-05-04 |website=U.S. CISA |language=en}}</ref> '''လုံခြုံစိတ်ချရသော ကုဒ်ရေးသားခြင်း (Secure coding)''' ဤမူသည် နည်းပညာ သို့မဟုတ် ဆော့ဖ်ဝဲလ် ရေးဆွဲထုတ်လုပ်သည့် အဆင့်ကတည်းက ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသော လုံခြုံရေးအားနည်းချက်များကို ဖယ်ရှားပစ်ရန် အလေးထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Nidiffer |first=Kenneth |last2=Woody |first2=Carol |date=2018-12-14 |title=Program Manager's Guidebook for Software Assurance |url=https://www.sei.cmu.edu/library/program-managers-guidebook-for-software-assurance/ |access-date=2026-05-04 |website=Carnegie Mellon University Software Engineering Institute |page=34 |language=en |last3=Chick |first3=Timothy A.}}</ref> ထည့်သွင်းအချက်အလက်များကို စစ်ဆေးခြင်း (Input validation)၊ မှားယွင်းမှုများကို စနစ်တကျ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်း (Proper error handling) နှင့် လုံခြုံစိတ်ချရသော ကုဒ်တိုက် (Secure libraries) များကို အသုံးပြုခြင်းစသည့် နည်းစနစ်များသည် အားနည်းချက်များကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် ကူညီပေးပြီး အမှန်တကယ် အသုံးပြုသည့်အခါတွင် တိုက်ခိုက်ခံရမည့် အန္တရာယ်ကို လျှော့ချပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=OWASP Secure Coding Practices - Quick Reference Guide |url=https://owasp.org/www-project-secure-coding-practices-quick-reference-guide/stable-en/02-checklist/05-checklist.html |access-date=2026-05-04 |website=OWASP Foundation |language=en}}</ref> == အဓိကအလေးပေးဆောင်ရွက်ရသည့် နယ်ပယ်များ == ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် အဓိကကျသော နယ်ပယ်အပြောက်အမြားတွင် အလုပ်လုပ်ဆောင်သည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် စနစ်များနှင့် ကွန်ရက်များကို စတင်တည်ဆောက်ကတည်းက ခိုင်မာတောင့်တင်းသော လုံခြုံရေးလုပ်ဆောင်ချက်များ ပါဝင်စေရန် ပုံစံထုတ်သည့် လုံခြုံစိတ်ချရသော ဗိသုကာပုံစံ (Secure architecture) ဖြင့် လုပ်ငန်းကို စတင်သည်။ ဤသို့ ကြိုတင်ကာကွယ်သည့် ချဉ်းကပ်မှုပုံစံသည် ဆိုက်ဘာခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသော အန္တရာယ်များကို လျှော့ချပေးသည်။ စနစ်ပုံစံထုတ်သည့် အဆင့်တွင် အင်ဂျင်နီယာများသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အားနည်းချက်များနှင့် ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်အတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုပုံစံတူပြုလုပ်ခြင်း (Threat modeling) ကို ဆောင်ရွက်ကြပြီး၊ ၎င်းလုပ်ငန်းစဉ်မှတစ်ဆင့် သက်ဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကိုက်ညီမည့် ထိရောက်သော တုံ့ပြန်ကာကွယ်မှုများကို ဖော်ထုတ်နိုင်သည်။ ဤသို့ ကြိုတင်မျှော်တွေးဆောင်ရွက်သည့် မဟာဗျူဟာသည် လုံခြုံရေးစနစ်ကို အခြေခံအဆောက်အအုံအတွင်း၌ပင် တစ်ပါတည်း တည်ဆောက်ပြီးသား ဖြစ်နေစေရန် သေချာစေပြီး၊ နောက်မှ ထပ်ဖြည့်ရသော အပိုအလုပ်တစ်ခု ဖြစ်မသွားအောင် ကာကွယ်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=security architecture - Glossary |url=https://csrc.nist.gov/glossary/term/security_architecture |access-date=2024-10-14 |website=CSRC NIST |language=EN-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Security Architecture? |url=https://www.paloaltonetworks.com/cyberpedia/what-is-security-architecture |access-date=2024-10-14 |website=Palo Alto Networks |language=en-US}}</ref> ထို့အပြင် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာများသည် စနစ်များကို ISO 27001 နှင့် NIST လမ်းညွှန်ချက်များကဲ့သို့သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဆိုင်ရာ စံနှုန်းများ၊ စက်မှုလုပ်ငန်းစံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိခြင်းသည် ဥပဒေကြောင်းအရ လိုက်နာရန် အရေးကြီးရုံသာမကဘဲ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ လုံခြုံရေးအခြေအနေကို မြှင့်တင်ပေးမည့် အကောင်းဆုံးသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဆိုင်ရာ မူဘောင်တစ်ခုကို ချမှတ်တည်ဆောက်ရန်အတွက်လည်း မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Kosutic |first=Dejan |title=What is ISO 27001? An easy-to-understand explanation. |url=https://advisera.com/27001academy/what-is-iso-27001/ |access-date=2024-10-14 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-10-05 |title=Understanding the NIST cybersecurity framework |url=https://www.ftc.gov/business-guidance/small-businesses/cybersecurity/nist-framework |access-date=2024-10-14 |website=Federal Trade Commission |language=en}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ လုံခြုံရေး]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဂျင်နီယာပညာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး အင်ဂျင်နီယာပညာ]] [[ကဏ္ဍ:ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး]] arnp9wbsmo0fjwlnd3tpwie26lefcod 1043320 1043319 2026-07-16T03:49:21Z Kalixlouiis 145250 အပိုင်း ၂ ခု ထပ်ထည့်ခြင်း၊ "အနာဂတ်လားရာနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ" နှင့် "နည်းပညာနှင့် ကိရိယာများ" 1043320 wikitext text/x-wiki '''ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်''' ({{lang-en|Cybersecurity engineering}}) ဆိုသည်မှာ သတင်းအချက်အလက်စနစ်များ၊ ကွန်ရက်များ၊ အသုံးပြုသည့်စက်ပစ္စည်းများနှင့် ဒေတာအချက်အလက်များကို ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခြင်း၊ နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်းနှင့် ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်းတို့မှ ကာကွယ်ပေးသည့် လက်တွေ့လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ ဤပညာရပ်သည် အချက်အလက်များ၏ လျှို့ဝှက်ခိုင်မာမှု၊ တိကျမှန်ကန်မှုနှင့် လိုအပ်ချိန်တွင် အဆင်သင့်အသုံးပြုနိုင်မှုတို့ကို သေချာစေရန်အတွက် ဆိုက်ဘာခြိမ်းခြောက်မှုများကို ကြိုတင်ရှာဖွေခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ စုံစမ်းဖော်ထုတ်ခြင်း၊ တုံ့ပြန်ခြင်းနှင့် ပြန်လည်ကုစားခြင်းစသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းအကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်သည်။ (NIST, 2024)<ref>{{Cite journal |date=2013-11-12 |title=Cybersecurity Framework |url=https://www.nist.gov/cyberframework |journal=NIST |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် RSA အယ်လ်ဂိုရီသမ်ကဲ့သို့သော ပထမဆုံး အများသုံးသော့သုံး လျှို့ဝှက်ကုဒ်စနစ် (Public-key cryptosystem) များ ပေါ်ထွက်လာခြင်းသည် အရေးပါသော မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းစနစ်သည် ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသည့် လျှို့ဝှက်ချက်များကို မျှဝေသုံးစွဲထားခြင်း မရှိသည့် အဖွဲ့အစည်းများအကြား လုံခြုံစိတ်ချရသော ဆက်သွယ်ရေးကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဒေသတွင်းကွန်ရက် (LAN) များ ကျယ်ပြန့်လာခြင်းနှင့် UNIX ကဲ့သို့သော အသုံးပြုသူအများအပြား သုံးနိုင်သည့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုစနစ် (Operating system) များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းတို့ကြောင့် ပိုမိုကောင်းမွန်ဆန်းပြားသော အသုံးပြုခွင့်ထိန်းချုပ်မှုများနှင့် စနစ်စစ်ဆေးမှုလုပ်ငန်းစဉ်များ လိုအပ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-12-20 |title=The history of cybersecurity pt. 2: 1960s |url=https://percepticon.de/2023/the-history-of-cybersecurity-pt-2-1960s/ |access-date=2024-10-14 |website=Percepticon |language=}}</ref> ၂၁ ရာစုတွင် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာပညာရပ် နယ်ပယ်သည် နိုင်ငံတော်က ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသည့် တိုက်ခိုက်မှုများ၊ ငွေညှစ်ဆော့ဖ်ဝဲ (Ransomware) များနှင့် အချက်အလက်ခိုးယူရန် လှည့်စားခြင်း (Phishing) အပါအဝင် ပိုမိုဆန်းပြားသော ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်ရန် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ NIST ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးမူဘောင် (NIST Cybersecurity Framework) ကဲ့သို့သော စနစ်များကို ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ခုခံကာကွယ်ခြင်း၊ ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း၊ တုံ့ပြန်ခြင်းနှင့် မတော်တဆမှုများမှ ပြန်လည်ကုစားခြင်းတို့ ပါဝင်သည့် ပိုမိုပြည့်စုံကျယ်ပြန့်သော ချဉ်းကပ်ဆောင်ရွက်မှုပုံစံကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=The 21st-century evolution of cyber security |url=https://www.icaew.com/insights/viewpoints-on-the-news/2023/oct-2023/the-21stcentury-evolution-of-cyber-security |access-date=2024-10-14 |website=ICAEW |language=en}}</ref> == အခြေခံမူများ == ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်၏ အခြေခံမူများသည် ဆိုက်ဘာခြိမ်းခြောက်မှုများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ပြီး တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်းရှိသော စနစ်ကောင်းများကို တည်ဆောက်ရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။ ၎င်းအခြေခံမူများတွင် အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်များ ပါဝင်သည်။ '''အန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲခြင်း (Risk management)''' ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များ မှန်ကန်စွာချမှတ်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အန္တရာယ်များကို ရှာဖွေခြင်း၊ ဆန်းစစ်ခြင်းနှင့် ဦးစားပေးအဆင့် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။ အဖွဲ့အစည်းများသည် အမျိုးမျိုးသော ခြိမ်းခြောက်မှုများ၏ ဖြစ်နိုင်ခြေနှင့် သက်ရောက်မှုများကို နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ အရင်းအမြစ်များကို ထိရောက်စွာ ခွဲဝေအသုံးပြုနိုင်ပြီး အရေးကြီးဆုံးသော အားနည်းချက်များကို အဓိကထား ဖြေရှင်းနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Risk Management |url=https://www.cisa.gov/topics/risk-management |access-date=2024-10-14 |website=Cybersecurity and Infrastructure Security Agency CISA}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-25 |title=What is Cyber Risk Management? |url=https://www.ibm.com/topics/cyber-risk-management |access-date=2024-10-14 |website=IBM |language=en}}</ref> '''အလွှာလိုက် ကာကွယ်ခြင်း (Defense in depth)''' ဤမူသည် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ မတူညီသော အဆင့်များတွင် လုံခြုံရေးအစီအမံ အမြောက်အမြားကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည့် အလွှာလိုက်ကာကွယ်ရေးစနစ်ကို အားပေးသည်။ Firewall များ၊ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှု ရှာဖွေရေးစနစ်များနှင့် အသုံးပြုခွင့်ထိန်းချုပ်မှုများကဲ့သို့သော ထပ်ဆင့်လုံခြုံရေး အစီအမံများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အဖွဲ့အစည်းများသည် အမျိုးမျိုးသော ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ကာကွယ်နိုင်သည်။<ref>{{Cite web |title=defense-in-depth - Glossary |url=https://csrc.nist.gov/glossary/term/defense_in_depth |access-date=2024-10-14 |website=NIST CSRC |language=EN-US}}</ref> '''အခြေခံကတည်းက လုံခြုံအောင် တည်ဆောက်ခြင်း (Secure by design)''' ဤမူသည် စနစ် သို့မဟုတ် ထုတ်ကုန်များတွင် အန္တရာယ်များကို လျှော့ချပေးနိုင်မည့် လုံခြုံရေးလုပ်ဆောင်ချက်များကို ဦးစားပေးထည့်သွင်း တည်ဆောက်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အကောင့်ဝင်ရောက်ရာတွင် အဆင့်ဆင့်အတည်ပြုခြင်းစနစ် (Multi-factor authentication) ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်း၊ စက်ရုံထုတ်စကားဝှက် (Default password) များကို ပယ်ဖျက်ခြင်းနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ မှတ်တမ်း (Logging) များကို သုံးစွဲသူများထံမှ အပိုဆောင်းခကောက်ခံခြင်းမရှိဘဲ ပံ့ပိုးပေးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-10-25 |title=Secure-by-Design - Shifting the Balance of Cybersecurity Risk: Principles and Approaches for Secure by Design Software |url=https://www.cisa.gov/resources-tools/resources/secure-by-design |access-date=2026-05-04 |website=U.S. CISA |language=en}}</ref> '''လုံခြုံစိတ်ချရသော ကုဒ်ရေးသားခြင်း (Secure coding)''' ဤမူသည် နည်းပညာ သို့မဟုတ် ဆော့ဖ်ဝဲလ် ရေးဆွဲထုတ်လုပ်သည့် အဆင့်ကတည်းက ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသော လုံခြုံရေးအားနည်းချက်များကို ဖယ်ရှားပစ်ရန် အလေးထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Nidiffer |first=Kenneth |last2=Woody |first2=Carol |date=2018-12-14 |title=Program Manager's Guidebook for Software Assurance |url=https://www.sei.cmu.edu/library/program-managers-guidebook-for-software-assurance/ |access-date=2026-05-04 |website=Carnegie Mellon University Software Engineering Institute |page=34 |language=en |last3=Chick |first3=Timothy A.}}</ref> ထည့်သွင်းအချက်အလက်များကို စစ်ဆေးခြင်း (Input validation)၊ မှားယွင်းမှုများကို စနစ်တကျ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်း (Proper error handling) နှင့် လုံခြုံစိတ်ချရသော ကုဒ်တိုက် (Secure libraries) များကို အသုံးပြုခြင်းစသည့် နည်းစနစ်များသည် အားနည်းချက်များကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် ကူညီပေးပြီး အမှန်တကယ် အသုံးပြုသည့်အခါတွင် တိုက်ခိုက်ခံရမည့် အန္တရာယ်ကို လျှော့ချပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=OWASP Secure Coding Practices - Quick Reference Guide |url=https://owasp.org/www-project-secure-coding-practices-quick-reference-guide/stable-en/02-checklist/05-checklist.html |access-date=2026-05-04 |website=OWASP Foundation |language=en}}</ref> == အဓိကအလေးပေးဆောင်ရွက်ရသည့် နယ်ပယ်များ == ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် အဓိကကျသော နယ်ပယ်အပြောက်အမြားတွင် အလုပ်လုပ်ဆောင်သည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် စနစ်များနှင့် ကွန်ရက်များကို စတင်တည်ဆောက်ကတည်းက ခိုင်မာတောင့်တင်းသော လုံခြုံရေးလုပ်ဆောင်ချက်များ ပါဝင်စေရန် ပုံစံထုတ်သည့် လုံခြုံစိတ်ချရသော ဗိသုကာပုံစံ (Secure architecture) ဖြင့် လုပ်ငန်းကို စတင်သည်။ ဤသို့ ကြိုတင်ကာကွယ်သည့် ချဉ်းကပ်မှုပုံစံသည် ဆိုက်ဘာခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသော အန္တရာယ်များကို လျှော့ချပေးသည်။ စနစ်ပုံစံထုတ်သည့် အဆင့်တွင် အင်ဂျင်နီယာများသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အားနည်းချက်များနှင့် ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်အတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုပုံစံတူပြုလုပ်ခြင်း (Threat modeling) ကို ဆောင်ရွက်ကြပြီး၊ ၎င်းလုပ်ငန်းစဉ်မှတစ်ဆင့် သက်ဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကိုက်ညီမည့် ထိရောက်သော တုံ့ပြန်ကာကွယ်မှုများကို ဖော်ထုတ်နိုင်သည်။ ဤသို့ ကြိုတင်မျှော်တွေးဆောင်ရွက်သည့် မဟာဗျူဟာသည် လုံခြုံရေးစနစ်ကို အခြေခံအဆောက်အအုံအတွင်း၌ပင် တစ်ပါတည်း တည်ဆောက်ပြီးသား ဖြစ်နေစေရန် သေချာစေပြီး၊ နောက်မှ ထပ်ဖြည့်ရသော အပိုအလုပ်တစ်ခု ဖြစ်မသွားအောင် ကာကွယ်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=security architecture - Glossary |url=https://csrc.nist.gov/glossary/term/security_architecture |access-date=2024-10-14 |website=CSRC NIST |language=EN-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Security Architecture? |url=https://www.paloaltonetworks.com/cyberpedia/what-is-security-architecture |access-date=2024-10-14 |website=Palo Alto Networks |language=en-US}}</ref> ထို့အပြင် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာများသည် စနစ်များကို ISO 27001 နှင့် NIST လမ်းညွှန်ချက်များကဲ့သို့သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဆိုင်ရာ စံနှုန်းများ၊ စက်မှုလုပ်ငန်းစံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိခြင်းသည် ဥပဒေကြောင်းအရ လိုက်နာရန် အရေးကြီးရုံသာမကဘဲ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ လုံခြုံရေးအခြေအနေကို မြှင့်တင်ပေးမည့် အကောင်းဆုံးသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဆိုင်ရာ မူဘောင်တစ်ခုကို ချမှတ်တည်ဆောက်ရန်အတွက်လည်း မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Kosutic |first=Dejan |title=What is ISO 27001? An easy-to-understand explanation. |url=https://advisera.com/27001academy/what-is-iso-27001/ |access-date=2024-10-14 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-10-05 |title=Understanding the NIST cybersecurity framework |url=https://www.ftc.gov/business-guidance/small-businesses/cybersecurity/nist-framework |access-date=2024-10-14 |website=Federal Trade Commission |language=en}}</ref> == နည်းပညာနှင့် ကိရိယာများ (Tools and Technologies) == ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာများသည် ခေတ်မီဆန်းပြားသော ဆိုက်ဘာခြိမ်းခြောက်မှုများကို တုံ့ပြန်ရန်နှင့် စနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အဆင့်မြင့်နည်းပညာများနှင့် အထူးပြုကိရိယာအမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကြသည်။ ယင်းနည်းပညာများကို လုပ်ဆောင်ချက်အလိုက် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်သည်။ '''ကွန်ရက်လုံခြုံရေးနှင့် ပရိုတိုကော ဆန်းစစ်ခြင်း (Network Security and Protocol Analysis)''' အင်ဂျင်နီယာများသည် ကွန်ရက်အတွင်း စီးဆင်းနေသော ဒေတာအချက်အလက်များကို စောင့်ကြည့်ရန်နှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော လှုပ်ရှားမှုများကို ရှာဖွေရန် Wireshark ကဲ့သို့သော ကွန်ရက်ပရိုတိုကောဆန်းစစ်သည့် ကိရိယာ (Network protocol analyzer) များကို အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းကိရိယာသည် Data packets များကို အချိန်နှင့်တပြေးညီ ဖမ်းယူစစ်ဆေးပေးသဖြင့် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှုများကို ခြေရာခံနိုင်သည်။ ထို့ပြင် စနစ်တကျ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဝင်ရောက်ခြင်းမှ တားဆီးရန် ဉာဏ်ရည်တုစနစ်သုံး (AI-powered) ကာကွယ်ရေးနည်းပညာများ ပါဝင်သည့် Next-Generation Firewalls (NGFW) များကိုလည်း ကွန်ရက်အတားအဆီးအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ '''လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်နှင့် ဖြစ်စဉ်စီမံခန့်ခွဲမှု (SIEM)''' စနစ်တစ်ခုလုံး၏ လုံခြုံရေးအခြေအနေကို ဗဟိုမှနေ၍ တစ်နေရာတည်းတွင် စောင့်ကြည့်နိုင်ရန် Splunk Enterprise Security ကဲ့သို့သော SIEM ကိရိယာများကို အသုံးပြုကြသည်။ ဤနည်းပညာသည် ကွန်ရက်စက်ပစ္စည်းများ၊ ဆာဗာများနှင့် အက်ပလီကေးရှင်းများထံမှ မှတ်တမ်း (Logs) များကို စုစည်းပေးပြီး၊ သံသယဖြစ်ဖွယ် အပြုအမူများကို ခွဲခြားစိတ်ဖြာပေးခြင်းဖြင့် မတော်တဆမှုများကို အချိန်မီစုံစမ်းစစ်ဆေးနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။ '''အသုံးပြုသူစက်ပစ္စည်းများနှင့် အဆင့်မြှင့်တင်ထားသော ခြိမ်းခြောက်မှုတုံ့ပြန်ရေး (EDR / XDR)''' ကွန်ပျူတာများ၊ လက်ပ်တော့များနှင့် ဆာဗာများကဲ့သို့သော အသုံးပြုသူစက်ပစ္စည်း (Endpoints) များကို အချိန်ပြည့်စောင့်ကြည့်ရန် CrowdStrike Falcon ကဲ့သို့သော EDR သို့မဟုတ် XDR ပလတ်ဖောင်းများကို အသုံးပြုကြသည်။ ဤပလက်ဖောင်းများသည် ငွေညှစ်ဆော့ဖ်ဝဲ (Ransomware) များနှင့် အန္တရာယ်ရှိသော ဆော့ဖ်ဝဲ (Malware) များကို စက်ပစ္စည်းအတွင်း အလိုအလျောက် ပိတ်ဆို့ဖြတ်တောက်ပေးပြီး အန္တရာယ်များကို ကန့်သတ်ပေးနိုင်စွမ်း ရှိသည်။ '''ထိုးဖောက်စမ်းသပ်ခြင်းနှင့် အားနည်းချက်ရှာဖွေခြင်း (Penetration Testing and Vulnerability Assessment)''' အင်ဂျင်နီယာများသည် ဟက်ကာများထက်ဦးအောင် စနစ်အတွင်းရှိ အားနည်းချက်များကို ရှာဖွေရန်အတွက် ကွန်ရက်မြေပုံဖော်ကိရိယာ Nmap နှင့် စနစ်အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများကို ပုံတူစမ်းသပ်နိုင်သည့် Metasploit Framework ကဲ့သို့သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ စနစ်တစ်ခု၏ ခုခံကာကွယ်နိုင်စွမ်းကို စမ်းသပ်ကြသည်။ '''ကလောက်ဒ်လုံခြုံရေးနှင့် အလိုအလျောက်စနစ် (Cloud-Native Security and Automation)''' ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းများသည် AWS သို့မဟုတ် Microsoft Azure ကဲ့သို့သော ကလောက်ဒ် (Cloud) စနစ်များသို့ ပြောင်းလဲလာကြသဖြင့် ကလောက်ဒ်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ မှားယွင်းသတ်မှတ်ချက်များကို အလိုအလျောက် ရှာဖွေပြုပြင်ပေးသည့် Cloud Security Posture Management (CSPM) နည်းပညာများကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုလာကြသည်။ ထို့ပြင် ဆော့ဖ်ဝဲလ် ရေးဆွဲထုတ်လုပ်သည့် လိုင်း (CI/CD pipelines) အတွင်း၌ပင် ကုဒ်များအတွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ကုဒ်များနှင့် အားနည်းချက်များကို အလိုအလျောက် စစ်ဆေးပေးသည့် နည်းပညာများကိုလည်း တွဲဖက်ကျင့်သုံးကြသည်။ == နယ်ပယ်၏ အနာဂတ်လားရာနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ (Future Trends and Challenges) == နည်းပညာများ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဆိုက်ဘာခြိမ်းခြောက်မှုများသည်လည်း ပိုမိုနက်နဲဆန်းပြားလာရာ ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် အောက်ပါအနာဂတ်လားရာများနှင့် စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားရမည် ဖြစ်သည်။ '''ဉာဏ်ရည်တုနှင့် ဆိုက်ဘာကာကွယ်ရေး (AI-Driven Cybersecurity)''' အနာဂတ်ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးတွင် [[ဉာဏ်ရည်တု]] (AI) နှင့် [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] (Machine Learning) နည်းပညာများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာမည် ဖြစ်သည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် တိုက်ခိုက်မှုများကို လူသားတို့ထက် အဆပေါင်းများစွာ မြန်ဆန်စွာ ကြိုတင်ရှာဖွေပြီး အလိုအလျောက် တုံ့ပြန်ပိတ်ဆို့နိုင်ရန် AI နည်းပညာများကို အသုံးပြုလာကြသည်။ သို့သော် တစ်ဖက်တွင်လည်း ဟက်ကာများသည် ပိုမိုဆန်းပြားသော AI သုံးတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် လူမှုအင်ဂျင်နီယာနည်းပညာ (Social Engineering) များကို အသုံးပြုလာကြသဖြင့် ယင်းမှာ ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ '''Zero Trust ဗိသုကာပုံစံကို အလုံးစုံကျင့်သုံးခြင်း (Ubiquitous Zero Trust Architecture)''' "မည်သူ့ကိုမျှ မယုံကြည်ဘဲ အမြဲတမ်းစစ်ဆေးပါ" ဟူသော Zero Trust မူဝါဒသည် အနာဂတ်အဖွဲ့အစည်းတိုင်း မဖြစ်မနေ ကျင့်သုံးရမည့် စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ကွန်ရက်တစ်ခုအတွင်း သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအတွင်း ရောက်ရှိနေရုံမျှဖြင့် စနစ်များကို အလိုအလျောက် အသုံးပြုခွင့်ပေးတော့မည် မဟုတ်ဘဲ၊ အသုံးပြုသူနှင့် စက်ပစ္စည်းတိုင်း၏ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်းကို အဆင့်တိုင်းတွင် စဉ်ဆက်မပြတ် တိကျစွာ စစ်ဆေးအတည်ပြုသည့် စနစ်များကို အင်ဂျင်နီယာများ ပိုမိုအလေးထား တည်ဆောက်လာရမည် ဖြစ်သည်။ '''ကွမ်တမ်ကွန်ပျူတာခေတ်၏ ခြိမ်းခြောက်မှု (Quantum Computing and Post-Quantum Cryptography) ''' ကွမ်တမ်ကွန်ပျူတာ (Quantum Computing) များ ထွန်းကားလာခြင်းသည် လက်ရှိကမ္ဘာပေါ်တွင် အသုံးပြုနေသော အဆင့်မြင့် လျှို့ဝှက်ကုဒ်စနစ် (Cryptography) များကို အချိန်တိုအတွင်း ကျိုးပျက်သွားစေနိုင်သည့် အန္တရာယ် ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးအင်ဂျင်နီယာများသည် ကွမ်တမ်ကွန်ပျူတာများဖြင့်ပင် ဖောက်ထွင်း၍မရနိုင်သော ကွမ်တမ်ခေတ်လွန် လျှို့ဝှက်ကုဒ်စနစ် (Post-Quantum Cryptography - PQC) များကို စနစ်များအတွင်း ကြိုတင်ပြောင်းလဲထည့်သွင်းရန် ပြင်ဆင်ရမည့် စိန်ခေါ်မှုကြီးနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ '''အင်တာနက်ချိတ်ဆက် ပစ္စည်းများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ လုံခြုံရေး (IoT and Critical Infrastructure Security)''' စမတ်အိမ်သုံးပစ္စည်းများမှသည် စက်ရုံကြီးများနှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများအထိ အရာရာကို အင်တာနက်နှင့် ချိတ်ဆက်လာသည့် (IoT) ခေတ်တွင် ယင်းပစ္စည်းများသည် ဟက်ကာများအတွက် ပစ်မှတ်အသစ်များ ဖြစ်လာသည်။ နိုင်ငံတော်အဆင့် အရေးကြီးအခြေခံအဆောက်အအုံများ (Critical Infrastructure) ကို ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် လုံခြုံရေးအားနည်းချက်ရှိသော IoT စက်ပစ္စည်းများကို စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်ရန်မှာ အင်ဂျင်နီယာများအတွက် အလွန်အရေးကြီးသော တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ လုံခြုံရေး]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဂျင်နီယာပညာများ]] [[ကဏ္ဍ:ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး အင်ဂျင်နီယာပညာ]] [[ကဏ္ဍ:ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး]] rkdgy4yhbxuyixqb7pk2harn8n0pgy8 0 289317 1043322 2026-07-16T04:19:26Z Kalixlouiis 145250 "[[:en:Special:Redirect/revision/1362329117|Robotics engineering]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1043322 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:CNCRobot.jpg|thumb|CNC ပံ့ပိုးမှုစက်ရုပ်]] '''စက်ရုပ် အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်''' ({{lang-en|Robotics engineering}}) (သို့မဟုတ်) '''ရိုဘော့တစ်အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်''' ဆိုသည်မှာ စက်ရုပ်များကို စတင်စိတ်ကူးပုံဖော်ခြင်း၊ ပုံစံထုတ်ခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် မောင်းနှင်လည်ပတ်ခြင်းတို့အပေါ် အဓိကအလေးပေးသည့် အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းဘာသာရပ်သည် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ (Mechanical)၊ လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ (Electrical)၊ ဆော့ဖ်ဝဲလ်အင်ဂျင်နီယာ (Software) နှင့် [[ဉာဏ်ရည်တု အင်ဂျင်နီယာပညာ|ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ]] (AI) အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်များကို အဓိကပေါင်းစပ်ထားသည့် ဘက်စုံပညာရပ်ဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်မှုပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်ရိုဘော့တစ်အင်ဂျင်နီယာများသည် စက်မှုတော်လှန်ရေး ၄.၀ (Industry 4.0) ကို အရှိန်အဟုန်မြှင့်တင်ရန်အတွက် စက်ရုံတွင်း အလိုအလျောက်မောင်းနှင်စနစ်များနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ တိကျစက်ရုပ်များကဲ့သို့သော ခေတ်မီဆန်းပြားသည့် နည်းပညာများကိုပါ တစ်ပါတည်း ဖော်ထုတ်လျက်ရှိသည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=Robotics engineer |url=https://nationalcareers.service.gov.uk/job-profiles/robotics-engineer |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921145332/https://nationalcareers.service.gov.uk/job-profiles/robotics-engineer |archive-date=September 21, 2020 |access-date=2024-11-04 |website=National Careers Service}}</ref><ref>{{Cite web |title=How to become a Robotics Engineer - Salary, Qualifications, Skills & Reviews |url=https://www.seek.com.au/career-advice/role/robotics-engineer |access-date=2024-11-04 |website=SEEK |language=en}}</ref> ရိုဘော့တစ်အင်ဂျင်နီယာများသည် အဆိုပါစက်ရုပ်များကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကမ္ဘာတွင် စိတ်ချရပြီး ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းစွာ အလုပ်လုပ်ဆောင်နိုင်စေရန် တည်ဆောက်ကြရသည်။ ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ရာတွင် ဆော့ဖ်ဝဲလ်နှင့် ဉာဏ်ရည်တု (AI) နည်းပညာများမှတစ်ဆင့် ရှုပ်ထွေးသော စက်မှုလှုပ်ရှားမှုများ၊ အချိန်နှင့်တပြေးညီ အနီးကပ်ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်မှုများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေအပေါ် မူတည်၍ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်သည့် စနစ်များကို အဓိကထား ဖြေရှင်းပုံစံထုတ်ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် အင်ဂျင်နီယာများသည် စက်ရုပ်များကို ရိုးရှင်းသော အလုပ်များလုပ်ဆောင်သည့် စက်ပစ္စည်းအဆင့်မှသည် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်လုပ်ဆောင်နိုင်သော အသိဉာဏ်မြင့်စနစ် (Autonomous systems) များ ဖြစ်လာအောင် အစဉ်တစိုက် မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref name=":0" /> == အခြေခံပညာရပ်များ == စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် စက်ရုပ်တစ်ရုပ်၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းနှင့် ကြံ့ခိုင်မှုတို့ကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်ရန်အတွက် မတူညီသော နည်းပညာရပ်အမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ === စက်မှုအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နှင့် ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာမက္ကင်းနစ် === စက်မှုအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် စက်ရုပ်များ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံနှင့် ရွေ့လျားမှုများကို တာဝန်ယူရသည်။ ယင်းလုပ်ငန်းစဉ်တွင် စက်ရုပ်၏ ကိုယ်ထည်၊ အဆစ်အဆက်များနှင့် စက်မောင်းနှင်စနစ် (Actuators) များကို ပုံစံထုတ်ခြင်းအပြင် ၎င်း၏ ရွေ့လျားမှုစနစ် (Kinematics) နှင့် ရွေ့လျားအားစနစ် (Dynamics) များကို ဆန်းစစ်တွက်ချက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Blog - Mechanical Engineering in Robotics: Challenges and Opportunities |url=https://www.redlinegroup.com/insight-details/mechanical-engineering-in-robotics-challenges-and-opportunities |access-date=2024-11-04 |website=Redline Group |language=en}}</ref> ==== ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာမက္ကင်းနစ် (Kinematics) ==== စက်ရုပ်များ၏ လှုပ်ရှားမှုများကို ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်ရန်အတွက် ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ မော်ဒယ် (Kinematic models) များသည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် စက်ရုပ်အဆစ်များ၏ သတ်မှတ်ထားသော ထောင့်ချိုးများအပေါ် မူတည်၍ စက်ရုပ်လက်တံ၏ အဖျားပိုင်း (End-effector) ရောက်ရှိမည့် တည်နေရာနှင့် ဦးတည်ချက်ကို တွက်ချက်ရန် "ရှေ့သို့ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာမက္ကင်းနစ်" (Forward kinematics) ကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် စက်ရုပ်လက်တံဖျားကို လိုချင်သောနေရာသို့ ရောက်ရှိစေရန် အဆစ်များ မည်သို့လှုပ်ရှားရမည်ကို ပြောင်းပြန်တွက်ချက်ရန် "နောက်ပြန်ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာမက္ကင်းနစ်" (Inverse kinematics) ကို ကျင့်သုံးကြသည်။ ဤတွက်ချက်မှုများသည် အရာဝတ္ထုများကို ကိုင်တွယ်ရွှေ့ပြောင်းခြင်း သို့မဟုတ် လမ်းလျှောက်ရွေ့လျားခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို တိကျစွာ ထိန်းချုပ်နိုင်စေသည်။<ref>{{Cite book |last1=Singh |first1=Randheer |date=2021 |title=Advances in Engineering Design |last2=Kukshal |first2=Vikas |last3=Yadav |first3=Vinod Singh |publisher=Springer |isbn=978-981-334-018-3 |editor-last=Rakesh |editor-first=Pawan Kumar |series=Lecture Notes in Mechanical Engineering |location=Singapore |pages=417–428 |language=en |chapter=A Review on Forward and Inverse Kinematics of Classical Serial Manipulators |doi=10.1007/978-981-33-4018-3_39 |editor2-last=Sharma |editor2-first=Apurbba Kumar |editor3-last=Singh |editor3-first=Inderdeep |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-981-33-4018-3_39}}</ref> ==== မောင်းနှင်အားစနစ်နှင့် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများ (Actuation and materials) ==== စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် စက်ရုပ်၏ ရည်ရွယ်ထားသော လုပ်ဆောင်ချက်၊ လိုအပ်သော စွမ်းအင်နှင့် လိုလားသော စွမ်းဆောင်ရည် လက္ခဏာများအပေါ် မူတည်၍ လျှပ်စစ်မော်တာများ၊ ဟိုက်ဒရောလစ်စနစ်များ သို့မဟုတ် နူမက်တစ် (လေဖိအားသုံး) စနစ်များကဲ့သို့သော စက်မောင်းနှင်စနစ် (Actuators) များကို သေချာစွာ ရွေးချယ်အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{Cite book |last1=Hollerbach |first1=John M. |date=1992 |title=Robotics Review 2 |last2=Hunter |first2=Ian W. |last3=Ballantyne |first3=John |publisher=The MIT Press |pages=299–342 |chapter=A Comparative Analysis of Actuator Technologies for Robotics}}</ref> စက်ရုပ်များ တည်ဆောက်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများကိုလည်း ခိုင်ခံ့မှု၊ ကွေးညွတ်နိုင်မှုနှင့် အလေးချိန်တို့အပေါ် မူတည်၍ ဂရုတစိုက် ရွေးချယ်ကြပြီး အလေးချိန်ပေါ့ပါးသော သတ္တုစပ် (Lightweight alloys) များနှင့် ပေါင်းစပ်ပစ္စည်း (Composite materials) များသည် ရွေ့လျားစက်ရုပ်များအတွက် အသုံးအများဆုံး ရွေးချယ်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Rothemund |first1=Philipp |date=December 2021 |title=Shaping the future of robotics through materials innovation |url=https://www.nature.com/articles/s41563-021-01158-1 |journal=Nature Materials |language=en |volume=20 |issue=12 |pages=1582–1587 |bibcode=2021NatMa..20.1582R |doi=10.1038/s41563-021-01158-1 |issn=1476-4660 |pmid=34815572 |url-access=subscription |last2=Kim |first2=Yoonho |last3=Heisser |first3=Ronald H. |last4=Zhao |first4=Xuanhe |last5=Shepherd |first5=Robert F. |last6=Keplinger |first6=Christoph}}</ref> === လျှပ်စစ်နှင့် အီလက်ထရောနစ် အင်ဂျင်နီယာပညာရပ် (Electrical and electronics engineering) === စက်ရုပ်များသည် စွမ်းအင်ရရှိရန်၊ အချင်းချင်းဆက်သွယ်ရန်နှင့် ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်ရန်အတွက် လျှပ်စစ်စနစ်များကို မှီခိုအားထားကြရသည်။ ==== စွမ်းအင်စီမံခန့်ခွဲမှု (Power management) ==== စက်ရုပ်တစ်ရုပ်၏ မော်တာများ၊ အာရုံခံကိရိယာ (Sensors) များနှင့် အချက်အလက်တွက်ချက်သည့်အပိုင်း (Processing units) များကို စွမ်းအင်ပေးရန်အတွက် ဆန်းပြားသော လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းပုံစံထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များ လိုအပ်သည်။ စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် စွမ်းအင်လေလွင့်မှုကို အနည်းဆုံးဖြစ်စေမည့် နည်းလမ်းများဖြင့် ဘက်ထရီ သို့မဟုတ် ပြင်ပစွမ်းအင်အရင်းအမြစ်များကို အသုံးပြုကာ စနစ်တစ်ခုလုံးသို့ စွမ်းအင်ကို ထိရောက်ဘေးကင်းစွာ ဖြန့်ဝေပေးနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Mansor |first1=Maszatul M. |date=2014-01-01 |title=Real-Time Improved Power Management for Autonomous Systems |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1474667016420070 |journal=IFAC Proceedings Volumes |series=19th IFAC World Congress |volume=47 |issue=3 |pages=2634–2639 |doi=10.3182/20140824-6-ZA-1003.00854 |issn=1474-6670 |url-access=subscription |last2=Giagkiozis |first2=Ioannis |last3=Wall |first3=Derek |last4=Mills |first4=Andrew R. |last5=Purshouse |first5=Robin C. |last6=Fleming |first6=Peter J.}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Ogawa |first1=Kazuya |date=2006 |title=2006 SICE-ICASE International Joint Conference |last2=Kim |first2=Hyonju |last3=Mizukawa |first3=Makoto |last4=Ando |first4=Yoshinobu |publisher=IEEE |isbn=89-950038-4-7 |pages=2042–2046 |chapter=Development of the Robot Power Management System Adapting to Tasks and Environments -The design guideline of the Power Control System Applied to the Distributed Control Robot |doi=10.1109/sice.2006.315489 |chapter-url=http://dx.doi.org/10.1109/sice.2006.315489}}</ref> ==== အချက်ပြလှိုင်းတွက်ချက်ခြင်းနှင့် အာရုံခံကိရိယာများ (Signal processing and sensors) ==== စက်ရုပ်တစ်ရုပ်သည် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် အမျိုးမျိုးသော အာရုံခံကိရိယာများထံမှ ရရှိသည့် ဒေတာအချက်အလက်များကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်ရပြီး၊ ၎င်းတို့ကို မတူညီသော လျှပ်စစ်ထိန်းချုပ်ပတ်လမ်းများအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းပေးရသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ကင်မရာများ၊ လိုက်ဒါ (LiDAR) များ၊ အာထရာဆိုးနစ် (အသံလှိုင်းသုံး) အာရုံခံကိရိယာများနှင့် ဖိအားသိအာရုံခံကိရိယာ (Force sensors) များထံမှ ရရှိသော အချက်ပြလှိုင်းများကို တွက်ချက်သည့်စနစ်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းစနစ်များသည် မလိုလားအပ်သော နှောင့်ယှက်လှိုင်း (Noise) များကို ဖယ်ရှားပေးပြီး ရရှိလာသော ဒေတာအကြမ်းများကို စက်ရုပ်၏ ထိန်းချုပ်စနစ်များတွင် အသုံးပြုနိုင်မည့် သတင်းအချက်အလက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည်။<ref>{{Cite journal |last=Edwards |first=John |date=March 2022 |title=Signal Processing Supports Robotic Innovation: Robots are on a roll as new designs and capabilities open the door to fresh applications [Special Reports] |journal=IEEE Signal Processing Magazine |volume=39 |issue=2 |pages=14–16 |bibcode=2022ISPM...39b..14E |doi=10.1109/MSP.2021.3135828 |issn=1053-5888}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Fu |first1=King S. |date=1988 |title=Robotics: control, sensing, vision, and intelligence |last2=Gonzalez |first2=Rafael C. |last3=Lee |first3=C. S. G. |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-100421-3 |edition=2. print |series=McGraw-Hill series in CAD/CAM, robotics and computer vision |location=New York}}</ref> === ဆော့ဖ်ဝဲလ်အင်ဂျင်နီယာပညာရပ် (Software engineering) === ဆော့ဖ်ဝဲလ်အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် စက်ရုပ်၏ ဟာ့ဒ်ဝဲလ်များကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ အချိန်နှင့်တပြေးညီ ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်းတို့ကို စီမံခန့်ခွဲပေးသည့် ကုဒ်များနှင့် စနစ်များကို ရေးဆွဲထုတ်လုပ်ရသဖြင့် စက်ရုပ်ပညာရပ်၏ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အခြေခံကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် စက်ရုပ်ကို စိတ်ချရစွာ လည်ပတ်နိုင်စေရန်လည်း ဖန်တီးပေးသည်။ စက်ရုပ်ပညာရပ်တွင် အသုံးပြုသော ဆော့ဖ်ဝဲလ်၌ ဟာ့ဒ်ဝဲလ်ကို တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်သည့် အောက်ခြေအဆင့်ဆော့ဖ်ဝဲလ် (Low-level control software) နှင့် ပိုမိုမြင့်မားသော လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အထက်ဆင့်အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲလ် (High-level applications) နှစ်မျိုးစလုံး ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Robotics Software Engineering {{!}} Frontiers Research Topic |url=https://www.frontiersin.org/research-topics/55665/robotics-software-engineering |access-date=2024-11-04 |website=www.frontiersin.org |language=en}}</ref> ==== မြှုပ်နှံထားသောစနစ်များ (Embedded systems) ==== စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် စက်မောင်းနှင်စနစ်များ၊ အာရုံခံကိရိယာများနှင့် ဆက်သွယ်ရေးစနစ်များကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် စက်ရုပ်၏ ဟာ့ဒ်ဝဲလ်နှင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်လုပ်ဆောင်ရသော မြှုပ်နှံထားသောစနစ် (Embedded systems) များကို ရေးဆွဲထုတ်လုပ်ကြသည်။ ဤစနစ်များသည် အာရုံခံကိရိယာများမှ ဝင်ရောက်လာသော အချက်အလက်များကို တွက်ချက်ရန်နှင့် သင့်တော်သော တုံ့ပြန်မှုများကို လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် အချိန်နှင့်တပြေးညီ (Real-time) လည်ပတ်ရမည် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို တည်ဆောက်ရာတွင် မှတ်ဉာဏ်ပမာဏ (Memory) နှင့် တွက်ချက်မှုစွမ်းရည် (Processing power) ဆိုင်ရာ တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားရလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite book |last=Bräunl |first=Thomas |date=2022 |title=Embedded robotics: from mobile robots to autonomous vehicles with Raspberry Pi and Arduino |publisher=Springer |isbn=978-981-16-0803-2 |edition=Fourth |location=Singapore}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Malik |first1=Puru |date=2019-01-05 |title=Embedded Systems and Applications in Robotic |url=https://www.ijert.org/embedded-systems-and-applications-in-robotic |journal=International Journal of Engineering Research & Technology |volume=6 |issue=17 |last2=Kumar |first2=Sanjiv}}</ref> ==== ဆော့ဖ်ဝဲလ် ဗိသုကာပုံစံများနှင့် မူဘောင်များ ==== ခေတ်သစ်စက်ရုပ်များသည် လိုအပ်သလို အလွယ်တကူ တိုးချဲ့မွမ်းမံနိုင်သော ဆော့ဖ်ဝဲလ်ဗိသုကာပုံစံများကို မှီခိုအားထားကြရသည်။ ယခုနယ်ပယ်တွင် အသုံးအများဆုံး နည်းပညာမူဘောင်တစ်ခုမှာ Robot Operating System ([https://www.ros.org/ ROS]) ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းစနစ်သည် စက်ရုပ်၏ မတူညီသော စနစ်ခွဲများအကြား အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုကို လွယ်ကူစေသည့်အပြင် စက်ရုပ်ဆိုင်ရာ အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲလ်များ ရေးဆွဲထုတ်လုပ်ခြင်းကိုလည်း ပိုမိုရိုးရှင်းစေသည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် လှုပ်ရှားမှုပုံစံချခြင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကို အာရုံခံသိရှိခြင်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်းစသည့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ကောင်းမွန်စွာ ကိုင်တွယ်နိုင်မည့် လိုက်လျောညီထွေရှိသော စနစ်များကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် အဆိုပါနည်းပညာမူဘောင်များကို အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{Cite book |date=2018 |title=Robot Operating System (ROS): The Complete Reference (Volume 1) |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-319-26052-5 |edition=Softcover reprint of the original 1st edition 2016 |series=Studies in Computational Intelligence |location=Cham}}</ref> ==== အချိန်နှင့်တပြေးညီ လည်ပတ်သောစနစ်များ ==== စက်ရုပ်များသည် တုံ့ပြန်မှုအမြန်နှုန်း အလွန်အရေးကြီးသော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် မကြာခဏ အလုပ်လုပ်ကြရသည်။ စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် အာရုံခံကိရိယာများမှရရှိသော ဒေတာများကို ချက်ချင်းတွက်ချက်နိုင်ရန်နှင့် တင်းကျပ်သော အချိန်ကန့်သတ်ချက်အတွင်း စက်မောင်းနှင်စနစ်များကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ဆော့ဖ်ဝဲလ်များကို ပုံစံထုတ်ရေးသားကြသည်။ ယင်းလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ဒေတာစီးဆင်းမှု ကြန့်ကြာချိန် အနည်းဆုံးဖြစ်စေရန် အယ်လ်ဂိုရီသမ်များကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းနှင့် စက်ရုပ်အလုပ်လုပ်နေစဉ်အတွင်း စနစ်တစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ခိုင်မာသော မှားယွင်းမှုကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရေး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ရေးဆွဲခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Introduction to Real-time Systems |url=https://design.ros2.org/articles/realtime_background.html |access-date=2024-11-04 |website=design.ros2.org}}</ref> === [[ဉာဏ်ရည်တု အင်ဂျင်နီယာပညာ|ဉာဏ်ရည်တု အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်]] (AI engineering) === စက်ရုပ်များအနေဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်ရမည့် ရှုပ်ထွေးသော လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် [[ဉာဏ်ရည်တု]] (AI) အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် ပိုမိုအရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာသည်။ ဤပညာရပ်သည် စက်ရုပ်၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းနှင့် အသိဉာဏ်ကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ရန်အတွက် [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] (Machine learning)၊ ကွန်ပျူတာအမြင်အာရုံစနစ် (Computer vision) နှင့် [[သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု]] (Natural language processing) စသည့် ဉာဏ်ရည်တုနည်းစနစ်များကို စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းခြင်းအပေါ် အဓိကအလေးပေးသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Rajan |first1=Kanna |date=2017-06-01 |title=Towards a science of integrated AI and Robotics |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0004370217300310 |journal=Artificial Intelligence |series=Special Issue on AI and Robotics |volume=247 |pages=1–9 |doi=10.1016/j.artint.2017.03.003 |issn=0004-3702 |last2=Saffiotti |first2=Alessandro}}</ref> ==== အာရုံခံသိရှိမှုနှင့် ကွန်ပျူတာအမြင်အာရုံစနစ် (Perception and computer vision) ==== ဉာဏ်ရည်တုစနစ်သုံး အာရုံခံနည်းပညာများ တပ်ဆင်ထားသည့် စက်ရုပ်များသည် ၎င်းတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်မှ မြင်ကွင်းများနှင့် အာရုံခံဒေတာများကို စနစ်တကျ တွက်ချက်အဓိပ္ပာယ်ဖော်နိုင်သည်။ စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် စက်ရုပ်များအနေဖြင့် လူသားကဲ့သို့ပင် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အာရုံခံသိရှိနိုင်စေရန်အတွက် အရာဝတ္ထုများကို ခွဲခြားခြင်း၊ မြင်ကွင်းကို နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းနှင့် အချိန်နှင့်တပြေးညီ ခြေရာခံခြင်းဆိုင်ရာ အယ်လ်ဂိုရီသမ်များကို ရေးဆွဲထုတ်လုပ်ကြသည်။ အဆိုပါစနစ်များကို အလိုအလျောက် လမ်းကြောင်းရှာဖွေမောင်းနှင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပုံသေသက်မှတ်မထားသော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် အရာဝတ္ထုများကို လှမ်းယူခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများတွင် အဓိကအသုံးပြုသည်။<ref>{{Cite book |date=2014 |title=Computer vision in robotics and industrial applications |publisher=World Scientific |isbn=978-981-4583-71-8 |editor-last=Sankowski |editor-first=Dominik |series=Series in computer vision |location=New Jersey |editor-last2=Nowakowski |editor-first2=Jacek}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Jarvis |date=June 1982 |title=A Computer Vision and Robotics Laboratory |journal=Computer |volume=15 |issue=6 |pages=8–24 |bibcode=1982Compr..15f...8J |doi=10.1109/MC.1982.1654046 |issn=0018-9162}}</ref> ==== ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှုအတွက် [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်|ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှု]]နည်းပညာ (Machine learning for control and decision-making) ==== စက်သင်ယူမှုနည်းပညာများဖြစ်သည့် [[Reinforcement learning]] နှင့် [[အလွှာစုံသင်ယူမှုစနစ်]] (Deep learning) တို့သည် စက်ရုပ်များကို အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ မိမိတို့၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို ပိုမိုတိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေရန် ကူညီပေးသည်။ စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် စက်ရုပ်များကို မိမိတို့၏ လက်တွေ့အတွေ့အကြုံများမှတစ်ဆင့် သင်ယူလေ့လာနိုင်စေရန် ဉာဏ်ရည်တုမော်ဒယ်များကို ပုံစံထုတ်ပေးကြပြီး၊ ၎င်းမှတစ်ဆင့် ထိန်းချုပ်မှုမဟာဗျူဟာများနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ပေးသည်။ ဤနည်းပညာသည် ကြိုတင်ကုဒ်ရေးသားသတ်မှတ်ထားသော အပြုအမူရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်သည့် ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများ သို့မဟုတ် ကြိုတင်မခန့်မှန်းနိုင်သော စက်ရုံတွင်း လုပ်ငန်းခွင်ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် အလွန်အသုံးဝင်သည်။<ref>{{Citation|last1=Roy|first1=Nicholas|title=From Machine Learning to Robotics: Challenges and Opportunities for Embodied Intelligence|date=2021-10-28|arxiv=2110.15245|last2=Posner|first2=Ingmar|last3=Barfoot|first3=Tim|last4=Beaudoin|first4=Philippe|last5=Bengio|first5=Yoshua|last6=Bohg|first6=Jeannette|last7=Brock|first7=Oliver|last8=Depatie|first8=Isabelle|last9=Fox|first9=Dieter}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Mosavi |first1=Amir |date=2017-01-17 |title=Learning in Robotics |url=https://www.ijcaonline.org/archives/volume157/number1/mosavi-2017-ijca-911661.pdf |journal=International Journal of Computer Applications |volume=157 |issue=1 |pages=8–11 |doi=10.5120/ijca2017911661 |last2=Varkonyi |first2=Annamaria}}</ref> === ထိန်းချုပ်မှုစနစ်များနှင့် တုံ့ပြန်ချက်ပတ်လမ်းများ (Control systems and feedback loops) === ထိန်းချုပ်မှုစနစ် အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် စက်ရုပ်များကို တိကျစွာ ရွေ့လျားနိုင်စေရန်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်မှ လှုံ့ဆော်မှုများကို တုံ့ပြန်၍ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ထိရောက်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်စေရန် သေချာစေသည်။ စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် အာရုံခံကိရိယာများ၊ စက်မောင်းနှင်စနစ်များနှင့် ဆော့ဖ်ဝဲလ်တို့အကြား အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်လုပ်ဆောင်မှုကို စီမံခန့်ခွဲပေးသည့် ထိန်းချုပ်မှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်များကို ပုံစံထုတ်ရေးသားကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Kaushik |first1=Rajkumar |date=2017 |title=An Overview on Robotics and Control Systems |journal=International Journal of Technical Research & Science |volume=6 |issue=10 |last2=Rawat |first2=Akash |last3=Tiwari |first3=Arpita}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last1=Anood Ibrahim |date=2016 |title=Control Systems in Robotics: A Review |url=https://rgdoi.net/10.13140/RG.2.2.16873.26724 |journal=International Journal of Engineering Inventions |language=en |doi=10.13140/RG.2.2.16873.26724 |last2=Alexander |first2=Reba Rachel |last3=Shahid |first3=Mohammed |last4=Sanghar |first4=Umar |last5=Royson Donate |last6=D " Souza}}</ref> ==== တုံ့ပြန်ချက်အပိတ်ပတ်လမ်း ထိန်းချုပ်မှုစနစ် (Closed-loop control) ==== စက်ရုပ်အများစုသည် လှုပ်ရှားမှုများနှင့် အပြုအမူများကို လိုအပ်သလို အမြဲမပြတ် ပြုပြင်ညှိနှိုင်းပေးနိုင်ရန်အတွက် အာရုံခံကိရိယာများ၏ စဉ်ဆက်မပြတ် တုံ့ပြန်ချက်ကို ရယူသည့် တုံ့ပြန်ချက်အပိတ်ပတ်လမ်း ထိန်းချုပ်မှုစနစ် (Closed-loop control systems) များကို မှီခိုအားထားကြသည်။ ဤစနစ်သည် အလွန်အမင်း တိကျသေချာမှု လိုအပ်သော စက်ရုပ်သုံး ခွဲစိတ်ကုသမှု (Robotic surgery) ကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများတွင် သော်လည်းကောင်း၊ ထပ်ခါတလဲလဲလုပ်ရသော အလုပ်များ၌ တသမတ်တည်းရှိသော စွမ်းဆောင်ရည်ကို လိုအပ်သည့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းများတွင် သော်လည်းကောင်း မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal |last=Kuntze |first=H. -B. |date=1985-11-01 |title=Closed-Loop Algorithms for Industrial Robots — Status and Recent Trends |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S147466701760003X |journal=IFAC Proceedings Volumes |series=1st IFAC Symposium on Robot Control (SYROCO '85), Barcelona, Spain`, 6–8 November 1985 |volume=18 |issue=16 |pages=437–443 |doi=10.1016/S1474-6670(17)60003-X |issn=1474-6670 |url-access=subscription}}</ref> ==== လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သောစနစ်နှင့် လီနီယာမဟုတ်သော ထိန်းချုပ်မှုစနစ်များ (Adaptive and nonlinear control systems) ==== ပိုမိုအဆင့်မြင့်သော အသုံးချလုပ်ငန်းများအတွက် စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် ပြောင်းလဲနေသော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများအပေါ် မူတည်၍ ၎င်းတို့၏ အပြုအမူကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်သည့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သော ထိန်းချုပ်မှုစနစ် (Adaptive control systems) များကို ရေးဆွဲထုတ်လုပ်ကြသည်။ သရိုးသီဟောင်း နည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ ပုံစံတူပြုလုပ်ရန် ခက်ခဲသော ရှုပ်ထွေးသည့် ရွေ့လျားအားစနစ်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရသည့်အခါတွင် လီနီယာမဟုတ်သော ထိန်းချုပ်မှုနည်းစနစ် (Nonlinear control techniques) များကို အသုံးပြုကြရပြီး၊ ယင်းနည်းစနစ်များကို ဒရုန်း (Drone) များ သို့မဟုတ် အလိုအလျောက်မောင်းနှင်သည့် ရေငုပ်သင်္ဘော (Autonomous underwater vehicles) များ၏ ပျံသန်းမောင်းနှင်မှုကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် ကျင့်သုံးလေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Bar-Kana |first1=Izhak |date=July 1990 |title=Simple adaptive control for a class of non-linear systems with application to robotics |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00207179008953525 |journal=International Journal of Control |language=en |volume=52 |issue=1 |pages=77–99 |doi=10.1080/00207179008953525 |issn=0020-7179 |url-access=subscription |last2=Guez |first2=Allon}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Annaswamy |first=Anuradha M. |date=2023-05-03 |title=Adaptive Control and Intersections with Reinforcement Learning |journal=Annual Review of Control, Robotics, and Autonomous Systems |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=65–93 |doi=10.1146/annurev-control-062922-090153 |issn=2573-5144 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pshikhopov |first1=V. Kh. |date=October 2013 |title=2013 Latin American Robotics Symposium and Competition |last2=Krukhmalev |first2=V.A. |last3=Medvedev |first3=M. Yu |last4=Fedorenko |first4=R.V. |last5=Kopylov |first5=S.A. |publisher=IEEE |isbn=978-0-7695-5139-5 |pages=67–70 |chapter=Adaptive Control System Design for Robotic {{sic|nolink=yes|Aircrafts}} |doi=10.1109/lars.2013.59 |chapter-url=http://dx.doi.org/10.1109/lars.2013.59 |last6=Budko |first6=A. Yu |last7=Chufistov |first7=V.M.}}</ref> == အဓိကကိရိယာများနှင့် နည်းပညာများ (Key tools and technologies) == စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် စက်ရုပ်စနစ်များကို ပုံစံထုတ်ခြင်း၊ စမ်းသပ်ခြင်းနှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်ရန်အတွက် ဆော့ဖ်ဝဲလ်ကိရိယာများနှင့် နည်းပညာအမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကြသည်။ === ပုံတူစမ်းသပ်ဆော့ဖ်ဝဲလ် (Simulation software) === အမှန်တကယ် လက်တွေ့အသုံးပြုမည့် ပုံစံတူစက်ရုပ် (Physical prototypes) များကို မတည်ဆောက်မီ စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် အဆင့်မြင့် ပုံတူစမ်းသပ်ဆော့ဖ်ဝဲလ် (Simulation software) များကို အသုံးပြု၍ စက်ရုပ်စနစ်များ၏ အပြုအမူများကို ကွန်ပျူတာဖန်သားပြင်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် (Virtual environments) တွင် ပုံစံဖော်ကာ ကြိုတင်ခန့်မှန်းကြသည်။ MATLAB နှင့် Simulink တို့သည် စက်ရုပ်များ၏ ရွေ့လျားမှုစနစ် (Kinematics) နှင့် ရွေ့လျားအားစနစ် (Dynamics) နှစ်မျိုးစလုံးကို ပုံတူစမ်းသပ်ရန်အတွက် အဓိကအသုံးပြုသော စံကိရိယာများ ဖြစ်ကြသည်။ အဆိုပါ ပလက်ဖောင်းများသည် အင်ဂျင်နီယာများကို အမှန်တကယ် ဟာ့ဒ်ဝဲလ်ပစ္စည်းများ မလိုအပ်ဘဲ ထိန်းချုပ်မှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်များကို ရေးဆွဲခြင်း၊ စနစ်အဆင့် စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် မတူညီသော အခြေအနေအမျိုးမျိုးအောက်တွင် စွမ်းဆောင်ရည်ကို ဆန်းစစ်ခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်ခွင့် ပေးသည်။ ထို့ပြင် ROS (Robot Operating System) သည်လည်း မတူညီသော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် စက်ရုပ်များ၏ အပြုအမူများကို ပုံတူစမ်းသပ်ရာ၌ ကူညီပံ့ပိုးပေးသည့် အခြားသော အဓိက မူဘောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last=Žlajpah |first=Leon |date=2008-12-15 |title=Simulation in robotics |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378475408001183 |journal=Mathematics and Computers in Simulation |series=5th Vienna International Conference on Mathematical Modelling/Workshop on Scientific Computing in Electronic Engineering of the 2006 International Conference on Computational Science/Structural Dynamical Systems: Computational Aspects |volume=79 |issue=4 |pages=879–897 |doi=10.1016/j.matcom.2008.02.017 |issn=0378-4754 |url-access=subscription}}</ref> === ကွန်ပျူတာအကူအညီသုံး ပုံစံထုတ်ခြင်းနှင့် သုံးဖက်မြင်ပုံစံဖော်ခြင်း (CAD and 3D modeling) === စက်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ ပုံစံထုတ်လုပ်ရန်အတွက် စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် SolidWorks၊ AutoCAD နှင့် PTC Creo ကဲ့သို့သော ကွန်ပျူတာအကူအညီသုံး ပုံစံထုတ်ဆော့ဖ်ဝဲလ် (CAD) များကို အသုံးပြု၍ စက်ရုပ်အစိတ်အပိုင်းများ၏ အသေးစိတ် သုံးဖက်မြင်ပုံစံ (3D models) များကို ဖန်တီးကြသည်။ ဤပုံစံများသည် စက်ရုပ်၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံကို မြင်သာစေရန်နှင့် စက်မှုအစိတ်အပိုင်းအားလုံး တိတိကျကျ ကိုက်ညီမှုရှိစေရန်အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ စက်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို စမ်းသပ်ရန်နှင့် ပုံစံထုတ်မှု ဟာကွက်များကို လုပ်ငန်းစဉ်အစောပိုင်းတွင် ကြိုတင်ရှာဖွေနိုင်ရန်အတွက် CAD ပုံစံများကို ပုံတူစမ်းသပ်ကိရိယာ (Simulation tools) များနှင့် မကြာခဏ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{Cite book |last1=Henderson |first1=T. |date=1987 |title=Proceedings. 1987 IEEE International Conference on Robotics and Automation |last2=Weitz |first2=E. |last3=Hansen |first3=C. |last4=Grupen |first4=R. |last5=Ho |first5=C. |publisher=Institute of Electrical and Electronics Engineers |volume=4 |pages=631–635 |chapter=CAD-based robotics |doi=10.1109/ROBOT.1987.1087980 |last6=Bhanu |first6=B.}}</ref> === လျင်မြန်စွာ ပုံစံတူထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် သုံးဖက်မြင်ပုံနှိပ်ခြင်း (Rapid prototyping and 3D printing) === ပုံတူစမ်းသပ်မှုများမှတစ်ဆင့် ပုံစံထုတ်ချက်များကို အတည်ပြုပြီးပါက သုံးဖက်မြင်ပုံနှိပ်စနစ် (3D printing) နှင့် ကွန်ပျူတာထိန်းချုပ်စက်ပစ္စည်းဖြင့် ပုံဖော်ခြင်း (CNC machining) အပါအဝင် လျင်မြန်စွာ ပုံစံတူထုတ်လုပ်သည့် နည်းပညာ (Rapid prototyping) များက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပုံစံတူစက်ရုပ်များကို ကုန်ကျစရိတ်သက်သာပြီး မြန်ဆန်စွာ တည်ဆောက်နိုင်ခွင့် ပေးသည်။ ဤနည်းလမ်းများသည် အင်ဂျင်နီယာများကို လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုနှင့် တုံ့ပြန်ချက်များအပေါ် မူတည်၍ ပုံစံထုတ်ချက်ကို လျင်မြန်စွာ အဆင့်ဆင့် ပြုပြင်မွမ်းမံနိုင်စေသဖြင့် ထုတ်ကုန်တစ်ခု ဈေးကွက်သို့ ရောက်ရှိမည့်အချိန်ကို လျှော့ချပေးသည်။<ref>{{Cite book |last1=Won |first1=J. |date=2000 |title=Proceedings 2000 ICRA. Millennium Conference. IEEE International Conference on Robotics and Automation. Symposia Proceedings (Cat. No.00CH37065) |last2=DeLaurentis |first2=K. |last3=Mavroidis |first3=C. |publisher=IEEE |isbn=978-0-7803-5886-7 |volume=4 |pages=3077–3082 |chapter=Rapid prototyping of robotic systems |doi=10.1109/ROBOT.2000.845136}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gul |first1=Jahan Zeb |date=2018-12-31 |title=3D printing for soft robotics – a review |journal=Science and Technology of Advanced Materials |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=243–262 |bibcode=2018STAdM..19..243G |doi=10.1080/14686996.2018.1431862 |issn=1468-6996 |pmc=5917433 |pmid=29707065 |last2=Sajid |first2=Memoon |last3=Rehman |first3=Muhammad Muqeet |last4=Siddiqui |first4=Ghayas Uddin |last5=Shah |first5=Imran |last6=Kim |first6=Kyung-Hwan |last7=Lee |first7=Jae-Wook |last8=Choi |first8=Kyung Hyun}}</ref> === ဖိုင်နိုက်အီလီမင့် ဆန်းစစ်ချက်နည်းစနစ် (Finite element analysis - FEA) === စက်ရုပ်အစိတ်အပိုင်းများ၏ ကြံ့ခိုင်မှုနှင့် ရေရှည်ခံနိုင်ရည်ရှိမှုကို သေချာစေရန်အတွက် အင်ဂျင်နီယာများသည် ANSYS နှင့် Abaqus ကဲ့သို့သော ဖိုင်နိုက်အီလီမင့်ဆန်းစစ်ချက် (FEA) ဆော့ဖ်ဝဲလ်များကို အသုံးပြု၍ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုများကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။ FEA နည်းစနစ်သည် အသုံးပြုထားသော ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများအနေဖြင့် ဖိအား၊ အပူချိန်နှင့် အခြားပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများအပေါ် မည်သို့တုံ့ပြန်မည်ကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းပေးနိုင်သဖြင့် ကြံ့ခိုင်မှု၊ ထိရောက်မှုနှင့် ကုန်ကြမ်းအသုံးပြုမှုတို့အတွက် ပုံစံထုတ်ချက်များကို အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ကူညီပေးသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Srirekha |first1=A |date=2010 |title=Infinite to finite: An overview of finite element analysis |journal=Indian Journal of Dental Research |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=425–432 |doi=10.4103/0970-9290.70813 |issn=0970-9290 |pmid=20930357 |doi-access=free |last2=Bashetty |first2=Kusum}}</ref> === ဟာ့ဒ်ဝဲလ်ပါဝင်သော ပုံတူစမ်းသပ်စနစ် (Hardware-in-the-loop - HIL testing) === ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူစမ်းသပ်ခြင်းနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက်တွေ့စမ်းသပ်ခြင်းတို့အကြား ကွာဟချက်ကို ပေါင်းကူးပေးနိုင်ရန် စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် ဟာ့ဒ်ဝဲလ်ပါဝင်သော ပုံတူစမ်းသပ်စနစ် (HIL) များကို မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။ HIL စမ်းသပ်မှုသည် အမှန်တကယ် လက်တွေ့အသုံးပြုမည့် ဟာ့ဒ်ဝဲလ်အစိတ်အပိုင်းများကို ကွန်ပျူတာပုံတူစမ်းသပ်မော်ဒယ်များအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းပေးသဖြင့်၊ အင်ဂျင်နီယာများသည် စက်ရုပ်စနစ်တစ်ခုလုံးကို အပြီးသတ်တည်ဆောက်ရန် မလိုအပ်ဘဲ ထိန်းချုပ်မှုအယ်လ်ဂိုရီသမ်များနှင့် စနစ်၏ တုံ့ပြန်မှုများကို အချိန်နှင့်တပြေးညီ အတည်ပြုနိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း ဖြစ်လာနိုင်သော အန္တရာယ်များနှင့် ကုန်ကျစရိတ်များကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။<ref>{{Cite book |last1=Martin |first1=Adrian |date=June 2006 |title=2006 International Conference on Mechatronics and Automation |last2=Emami |first2=M. |publisher=IEEE |isbn=1-4244-0465-7 |pages=2162–2167 |chapter=An Architecture for Robotic Hardware-in-the-Loop Simulation |doi=10.1109/icma.2006.257628 |chapter-url=http://dx.doi.org/10.1109/icma.2006.257628}}</ref> == စိန်ခေါ်မှုများ (Challenges) == စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်၏ ရှုပ်ထွေးနက်နဲမှုများသည် အစဉ်တစိုက် ရင်ဆိုင်နေရသော စိန်ခေါ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ === ကြံ့ခိုင်မှုနှင့် ချို့ယွင်းချက်ခံနိုင်ရည်ရှိမှု (Robustness and fault tolerance) === ကြိုတင်မခန့်မှန်းနိုင်သော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် စိတ်ချရစွာ လည်ပတ်နိုင်မည့် စက်ရုပ်များကို ပုံစံထုတ်ရန်မှာ အဓိက အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် ဟာ့ဒ်ဝဲလ်ချို့ယွင်းမှု၊ အာရုံခံကိရိယာ ပျက်စီးမှု သို့မဟုတ် ဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားအယွင်းများကို ကိုယ်တိုင်သိရှိပြီး ပြန်လည်ကုစားနိုင်သည့် စနစ်များကို ဖန်တီးကြရမည် ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေး သို့မဟုတ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စက်ရုပ်ပညာရပ်ကဲ့သို့သော အမှားအယွင်းမခံသည့် အရေးကြီးလုပ်ငန်းခွင် အသုံးချမှုများတွင် အလွန်အရေးကြီးသည်။<ref>{{Cite book |last1=Cavallaro |first1=Joseph |date=1994-03-21 |title=Conference on Intelligent Robots in Factory, Field, Space, and Service |url=http://scholar.google.com/scholar?cluster=12941326434098485448&hl=en&as_sdt=0,44 |last2=Walker |first2=Ian |publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics |language=en |chapter=A survey of NASA and military standards on fault tolerance and reliability applied to robotics |doi=10.2514/6.1994-1211 |chapter-url=https://arc.aiaa.org/doi/10.2514/6.1994-1211}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Noureddine |first1=Farid |date=2009 |title=Fault tolerance in robotics |url=http://www.inderscience.com/link.php?id=26045 |journal=International Journal of Mechatronics and Manufacturing Systems |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=294 |doi=10.1504/IJMMS.2009.026045 |issn=1753-1039 |last2=Larroque |first2=Benoit |last3=Rotella |first3=Frederic}}</ref> === လူနှင့် စက်ရုပ် အပြန်အလှန်ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး (Safety in human-robot interaction) === လူနှင့် စက်ရုပ် အပြန်အလှန်ထိတွေ့ဆက်ဆံရာတွင် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းမှုကို သေချာစေရန် ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်နယ်ပယ်၌ ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အင်ဂျင်နီယာများသည် ထိခိုက်လွယ်သောအာရုံခံ ထိန်းချုပ်စနစ်များနှင့် အားထိန်းမောင်းနှင်စနစ် (Force-limited actuators) များကို တီထွင်ခြင်းကဲ့သို့သော နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အချက်များအပြင်၊ ယင်းထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ၏ ကျင့်ဝတ်နှင့် ဥပဒေကြောင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကိုပါ ထည့်သွင်းဖြေရှင်းကြရမည် ဖြစ်သည်။ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရသော လုပ်ငန်းခွင်ပတ်ဝန်းကျင်များ၌ စက်ရုပ်များအနေဖြင့် လူသားတို့၏ အပြုအမူကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းပြီး တုံ့ပြန်နိုင်စေရန် ဉာဏ်ရည်တု (AI) အယ်လ်ဂိုရီသမ်များကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသော်လည်း အဆိုပါစနစ်များသည် အပြစ်အနာအဆာကင်းသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ စက်ရုပ်က လူသား၏ လှုပ်ရှားမှုကို မှားယွင်းအဓိပ္ပာယ်ဖော်ခြင်း သို့မဟုတ် ၎င်း၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို အချိန်မီရပ်တန့်ရန် ပျက်ကွက်ခြင်းစသည့် အမှားအယွင်းများ ဖြစ်ပွားသည့်အခါ တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာ ပေါ်ပေါက်လာသည်။<ref>{{Cite book |last1=Webb |first1=Helena |date=2019-11-19 |title=Proceedings of the Halfway to the Future Symposium 2019 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:b6e68456-3cc0-46d1-8aa7-dddbecc91525 |last2=Jirotka |first2=Marina |last3=F.T. Winfield |first3=Alan |last4=Winkle |first4=Katie |publisher=Association for Computing Machinery |isbn=978-1-4503-7203-9 |series=HttF '19 |location=New York, NY, USA |pages=1–7 |chapter=Human-robot relationships and the development of responsible social robots |doi=10.1145/3363384.3363396 |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3363384.3363396}}</ref> ဤတာဝန်ခံမှုဆိုင်ရာ မေးခွန်းသည် ကြီးမားသော ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အဆိုပါ အမှားအယွင်းများအတွက် တာဝန်ရှိမှုကို စက်ရုပ်ကို ပုံစံထုတ်ခဲ့သည့် အင်ဂျင်နီယာများ၊ ၎င်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် ထုတ်လုပ်သူများ သို့မဟုတ် စက်ရုပ်ကို အသုံးပြုနေသည့် အဖွဲ့အစည်းများအနက် မည်သူ့အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ရမည်နည်း။ ထို့ပြင် စက်ရုပ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွင် AI အယ်လ်ဂိုရီသမ်များက အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည့် အခြေအနေမျိုး၌ ယင်းစနစ်ကိုယ်တိုင်တွင် တာဝန်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ရန် ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာသည်။ ဤပြဿနာသည် မှားယွင်းမှုများ ဖြစ်ပွားပါက ဒဏ်ရာရရှိခြင်း သို့မဟုတ် သေဆုံးခြင်းကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကဏ္ဍနှင့် အလိုအလျောက်မောင်းနှင်သည့် ယာဉ်လိုင်းများကဲ့သို့သော စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အထူးပင် သက်ဆိုင်မှုရှိသည်။<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Hanna |first1=Atieh |date=2022-12-01 |title=Deliberative safety for industrial intelligent human–robot collaboration: Regulatory challenges and solutions for taking the next step towards industry 4.0 |journal=Robotics and Computer-Integrated Manufacturing |volume=78 |doi=10.1016/j.rcim.2022.102386 |issn=0736-5845 |doi-access=free |article-number=102386 |last2=Larsson |first2=Simon |last3=Götvall |first3=Per-Lage |last4=Bengtsson |first4=Kristofer}}</ref> နိုင်ငံအများစုရှိ လက်ရှိဥပဒေကြောင်းဆိုင်ရာ မူဘောင်များသည် လူနှင့် စက်ရုပ်အကြား အပြန်အလှန်ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု၏ ရှုပ်ထွေးမှုများကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ လွှမ်းခြုံနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ တာဝန်ယူမှု၊ ပေါ့ဆမှုနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး စံနှုန်းများနှင့် ပတ်သက်သည့် ဥပဒေများသည် နည်းပညာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုနှုန်းကို အမီလိုက်နိုင်ရန် မကြာခဏ ရုန်းကန်နေရသည်။ စက်ရုပ်များကို နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝအတွင်း ပိုမိုပေါင်းစပ်အသုံးပြုလာသည်နှင့်အမျှ တာဝန်ခံမှုကို ရှင်းလင်းစွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပေးမည့်၊ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ချမှတ်ပေးမည့်အပြင် လူ့အခွင့်အရေးများကိုပါ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးမည့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းရန်မှာ အလွန်အရေးကြီးလာမည် ဖြစ်သည်။<ref name=":2" /><ref>{{Cite journal |last=Elish |first=M C |date=2016 |title=Moral Crumple Zones: Cautionary Tales in Human-Robot Interaction (WeRobot 2016) |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2757236 |journal=SSRN Electronic Journal |doi=10.2139/ssrn.2757236 |issn=1556-5068 |ssrn=2757236 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Leung |first1=Karen |date=September 2020 |title=On infusing reachability-based safety assurance within planning frameworks for human–robot vehicle interactions |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0278364920950795 |journal=The International Journal of Robotics Research |language=en |volume=39 |issue=10–11 |pages=1326–1345 |arxiv=2012.03390 |doi=10.1177/0278364920950795 |issn=0278-3649 |last2=Schmerling |first2=Edward |last3=Zhang |first3=Mengxuan |last4=Chen |first4=Mo |last5=Talbot |first5=John |last6=Gerdes |first6=J Christian |last7=Pavone |first7=Marco}}</ref> === လှုပ်ရှားမှုနှင့် စွမ်းအင်ထိရောက်မှုကို အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း (Optimization of motion and energy efficiency) === စက်ရုပ်အင်ဂျင်နီယာများသည် မြင့်မားသော စွမ်းဆောင်ရည် လိုအပ်ချက်နှင့် စွမ်းအင်ချွေတာရေး လိုအပ်ချက်တို့အကြား မျှတမှုရှိအောင် ထိန်းညှိရမည် ဖြစ်သည်။ လှုပ်ရှားမှုပုံသဏ္ဌာန်ချမှတ်ခြင်းဆိုင်ရာ အယ်လ်ဂိုရီသမ် (Motion-planning algorithms) များနှင့် စွမ်းအင်ချွေတာရေး မဟာဗျူဟာများသည် ရွေ့လျားစက်ရုပ်များအတွက် အလွန်အရေးကြီးပြီး၊ အထူးသဖြင့် ဘက်ထရီသက်တမ်း ကန့်သတ်ချက်ရှိသော အလိုအလျောက်မောင်းနှင်သည့် ဒရုန်းများ သို့မဟုတ် အချိန်ကြာမြင့်စွာ လုပ်ဆောင်ရမည့် စက်ရုပ်တာဝန်များတွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။<ref>{{Cite book |last1=Swanborn |first1=Stan |date=2021-01-22 |title=Proceedings of the 35th IEEE/ACM International Conference on Automated Software Engineering Workshops |last2=Malavolta |first2=Ivano |publisher=Association for Computing Machinery |isbn=978-1-4503-8128-4 |series=ASE '20 |location=New York, NY, USA |pages=144–151 |chapter=Energy efficiency in robotics software: A systematic literature review |doi=10.1145/3417113.3422997 |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3417113.3422997}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-30 |title=A new optimization framework for robot motion planning |url=https://news.mit.edu/2023/new-optimization-framework-robot-motion-planning-1130 |access-date=2024-11-04 |website=MIT News {{!}} Massachusetts Institute of Technology |language=en}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == <references /> [[ကဏ္ဍ:အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဂျင်နီယာပညာများ]] [[ကဏ္ဍ:စက်ရုပ် အင်ဂျင်နီယာပညာ]] [[ကဏ္ဍ:စက်ရုပ်များ]] 1sos2ac5z5o5gxx3cdbrv4tqj08gc51 3 289318 1043325 2026-07-16T05:17:53Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1043325 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Pa-O Pay Taunggyi ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၇၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) dz1lxq9sh8rrg5qwsfspfryg0qmt8vl 6 289319 1043336 2026-07-16T09:44:21Z Thantthihathu0 83371 အခမဲ့မဟုတ်သောလိုဂိုကို ဆောင်းပါးတွင်ဖော်ပြရန် ဖိုင်တင်ခြင်း 1043336 wikitext text/x-wiki == အကျဉ်းချုပ် == အခမဲ့မဟုတ်သောလိုဂိုကို ဆောင်းပါးတွင်ဖော်ပြရန် ဖိုင်တင်ခြင်း == လိုင်စင်သတ်မှတ်ခြင်း == {{Non-free computer icon}} ja2vcdwxh2nd1sddddvtotxa5kp4xai 0 289320 1043338 2026-07-16T10:49:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - သုံးခွ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[သုံးခွရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သုံးခွရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျော..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043338 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - သုံးခွ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[သုံးခွရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သုံးခွရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၅၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} t6mx3lxbfwnvxnx345htq1nns4lqsaw 0 289321 1043339 2026-07-16T10:51:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ဖိုးရိုးစု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ဖိုရိုးစုရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ဖိုးရိုးစုရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043339 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ဖိုးရိုးစု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ဖိုရိုးစုရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ဖိုးရိုးစုရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၃၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.074190957576224|96.6516546545553|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} f9qotymltudv42ck34ab4f9nhs2xbdf 0 289322 1043342 2026-07-16T11:23:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - သက္ကလအသင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[သက္ကလအသင်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သက္ကလအသင်းရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043342 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - သက္ကလအသင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[သက္ကလအသင်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သက္ကလအသင်းရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၅၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} hmojqyreakjoxu2rppv9yk2bwhzgw22 1043343 1043342 2026-07-16T11:24:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1043343 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - သက္ကလအသင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[သက္ကလအသင်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သက္ကလအသင်းရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၅၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} o33m49zaks6eiwfngqn6sg8opckouvn 0 289323 1043344 2026-07-16T11:25:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ကသစ်ပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကသစ်ပင်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကသစ်ပင်ရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043344 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကသစ်ပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကသစ်ပင်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကသစ်ပင်ရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၁၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 6gqbiccugxru99ntskff4mhyjje1zt6 1043345 1043344 2026-07-16T11:27:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1043345 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကသစ်ပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကသစ်ပင်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကသစ်ပင်ရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၁၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 21nw690vbomx80ob734vjzg2rzznab1 0 289324 1043346 2026-07-16T11:28:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ရွှေဘုံစု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ရွှေပုံစုရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ရွှေပုံစုရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043346 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ရွှေဘုံစု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ရွှေပုံစုရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ရွှေပုံစုရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၆၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} fuq4mh6mvnecg8hvdn2cufcuvr7g51g 1043348 1043346 2026-07-16T11:29:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1043348 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ရွှေဘုံစု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ရွှေပုံစုရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ရွှေပုံစုရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၆၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} mq4det8rqsdcobh526q3dci4pfd6evt 0 289325 1043349 2026-07-16T11:30:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ကံလှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကံလှရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကံလှရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1043349 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကံလှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကံလှရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကံလှရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၉၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|xxxxxxx|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2qwkbqm096jn5dj2lsi29zdthi97t1w 1043350 1043349 2026-07-16T11:31:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1043350 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကံလှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[ကံလှရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|ကံလှရွာ]] တွင်ရှိသည့် အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၉၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/kawa-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.034671015542344|96.78193469030201|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} assesz38gpmklchxi1x1lf77oxgvr7t 0 289326 1043351 2026-07-16T11:32:37Z Mkant00 135890 "[[:de:Special:Redirect/revision/254374505|Grothendieck-Topologie]]" စာမျက်နှာကို ဘာသာပြန်ရင်း ဖန်တီးခဲ့သည် 1043351 wikitext text/x-wiki '''ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီ (Grothendieck topology)''' သည် သရုပ်မဲ့ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ (Categorical) မူဘောင်တစ်ခုအတွင်း အစည်း သီအိုရီ (Sheaf theory) နှင့် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ သီအိုရီ (Cohomology theory) တစ်ရပ်ကို တည်ဆောက်နိုင်စေရန် ခွင့်ပြုပေးသော သင်္ချဆိုင်ရာ သဘောတရားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီကို သတ်မှတ်ထားသည့် ကတ်တဂိုရီတစ်ခုကို တည်နေရာ (Site) ဟု ခေါ်သည်။ တည်နေရာတစ်ခုအပေါ်တွင် အစည်း (Sheaf) တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ အပေါင်း ဝိသေသလက္ခဏာ (Positive characteristic) ရှိသည့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ (Algebraic geometry) တွင် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်၍ ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီ သဘောတရားကို ၁၉၆၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်ခန့်တွင် အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck) က တီထွင်ခဲ့သည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ စည်းလွတ် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (Singular cohomology) ကဲ့သို့သော တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology) ဆိုင်ရာ ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ သီအိုရီများအတွက် အစားထိုးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ တီထွင်ရခြင်း၏ အခြေခံအကြောင်းရင်းမှာ အန်ဒရေး ဗေးလ် (André Weil) ၏ အဆိုပြုယူဆချက်များမှ မြစ်ဖျားခံလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗေးလ်၏ အဆိုပြုယူဆချက်များ (Weil conjectures) က အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစု (Algebraic variety) တစ်ခု၏ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ် (Finite field) တစ်ခုအပေါ်ရှိ ယင်းအဖြေစု၏ အမှတ်အရေအတွက်တို့အကြား ဆက်စပ်မှုတစ်ခုရှိကြောင်း ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသည်။ ဤနေရာတွင် ဘက်တီကိန်းများ (Betti numbers) ကို တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ပုံသဏ္ဌာန်အဖြစ် ဥပမာပြနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေအရ မိတ်ဆက်လာခဲ့သော အေတဲလ် တိုပေါ်လော်ဂျီ (Étale topology)၊ အေတဲလ် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (Étale cohomology) နှင့် l-အခြေခံကိန်း ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (l-adic cohomology) တို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်မှုက ပီယဲ ဒေလင်း (Pierre Deligne) အား ဗေးလ်၏ အဆိုပြုယူဆချက်များကို သက်သေပြနိုင်စေရန် အခွင့်အလမ်း ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။ == မိတ်ဆက် == အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ (Algebraic geometry) အတွက် အရေးပါသော သဘောတရားဖြစ်သည့် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း (Topological space) <math>X</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ အကြိုစည်း (Presheaf) သည် အဖွင့်စု (Open set) <math>U\subset X</math> တိုင်းအတွက် အစု (Set) <math>P(U)</math> တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ ဤသို့သတ်မှတ်ရာတွင် အောက်ပါ ကိုက်ညီမှု အခြေအနေများကို ပြည့်စုံစေရမည်။ * <math>X</math> ၏ အဖွင့်စုများ ပါဝင်ခြင်း (Inclusion) <math>V\subset U</math> အတွက် ကန့်သတ်ခြင်း (Restriction) ဟုခေါ်သော ဖန်ရှင် (Function) <math>r_{V,U}\colon P(U)\rightarrow P(V)</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ * အဖွင့်စု <math>U\subset X</math> အားလုံးအတွက် <math>r_{U,U} = \mathrm{id}_{P(U)}</math> ဖြစ်သည်။ * အဖွင့်စု <math>W\subset V\subset U \subset X</math> အားလုံးအတွက် <math>r_{W,U} = r_{W,V}\circ r_{V,U}</math> ဖြစ်သည်။ ဤသဘောတရားအတွက် ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခုကို ပြသနိုင်သည်။ ယင်းဥပမာတွင် <math>P(U)</math> သည် အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ (Continuous functions) <math>U\rightarrow \mathbb{R}</math> ၏ အစုဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် <math>r_{V,U}</math> သည် ဖန်ရှင် <math>U\rightarrow \mathbb{R}</math> အား <math>V</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ <math>X</math> ၏ အဖွင့်စုများ စနစ်ကို ကတ်တဂိုရီ (Category) <math>\mathcal{O}(X)</math> တစ်ခု၏ အရာဝတ္ထုများ (Objects) အဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ ဤကတ်တဂိုရီ၏ တစ်ခုတည်းသော မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms) သည် ပါဝင်ခြင်း <math>i_{V,U}\colon V\rightarrow U</math> များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခါ အထက်ပါ အခြေအနေများသည် <math>U\mapsto P(U)</math> နှင့် <math>i_{V,U} \mapsto P(i_{V,U}) = r_{V,U}</math> တို့မှတစ်ဆင့် သတ်မှတ်ချက် အချက်အလက်များဖြစ်သည်။ ယင်းသတ်မှတ်ချက်မှာ <math>\mathcal{O}(X)</math> မှ အစုများ ကတ်တဂိုရီ (Category of sets) အတွင်းသို့ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ (Contravariant functor)တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ဖွင့်ဆိုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဤသဘောတရားကို <math>\mathcal{O}(X)</math> အစား အလိုရှိရာ ကတ်တဂိုရီ (Arbitrary category) တစ်ခု ပါဝင်သော အခြေအနေများအထိ ယေဘုယျပြု (Generalize) ရန် ဖြစ်သည်။ [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ ဂျီဩမေတြီ]] 8h6uqqdpugeh339ln7saolgkphgtozn